Vālmīki Rāmāyaṇa रामायणम्

tapaḥsvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam / nāradaṃ paripapraccha vālmīkir munipuṃgavam

ta·paḥs·vādh·yā·ya·ni·ra·taṃ ta·pas·vī vāg·vi·dāṃ va·ram / nā·ra·daṃ pa·ri·pap·rac·cha vāl·mī·kir mu·ni·puṃ·ga·vam

ko nv asmin sāmprataṃ loke guṇavān kaś ca vīryavān / dharmajñaś ca kṛtajñaś ca satyavākyo dṛḍhavrataḥ

ko nv as·min sām·pra·taṃ lo·ke gu·ṇa·vān kaś ca vīr·ya·vān / dhar·maj·ñaś ca kṛ·taj·ñaś ca sat·ya·vāk·yo dṛ·ḍhav·ra·taḥ

cāritreṇa ca ko yuktaḥ sarvabhūteṣu ko hitaḥ / vidvān kaḥ kaḥ samarthaś ca kaś caikapriyadarśanaḥ

cā·rit·re·ṇa ca ko yuk·taḥ sar·va·bhū·te·ṣu ko hi·taḥ / vid·vān kaḥ kaḥ sa·mar·thaś ca kaś cai·kap·ri·ya·dar·śa·naḥ

ātmavān ko jitakrodho dyutimān ko 'nasūyakaḥ / kasya bibhyati devāś ca jātaroṣasya saṃyuge

āt·ma·vān ko ji·tak·ro·dho dyu·ti·mān ko 'na·sū·ya·kaḥ / kas·ya bibh·ya·ti de·vāś ca jā·ta·ro·ṣas·ya saṃ·yu·ge

etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me / maharṣe tvaṃ samartho 'si jñātum evaṃvidhaṃ naram

e·tad ic·chāmy a·haṃ śro·tuṃ pa·raṃ kau·tū·ha·laṃ hi me / ma·har·ṣe tvaṃ sa·mar·tho 'si jñā·tum e·vaṃ·vi·dhaṃ na·ram

śrutvā caitat trilokajño vālmīker nārado vacaḥ / śrūyatām iti cāmantrya prahṛṣṭo vākyam abravīt

śrut·vā cai·tat tri·lo·kaj·ño vāl·mī·ker nā·ra·do va·caḥ / śrū·ya·tām i·ti cā·man·trya pra·hṛṣ·ṭo vāk·yam ab·ra·vīt

bahavo durlabhāś caiva ye tvayā kīrtitā guṇāḥ / mune vakṣyāmy ahaṃ buddhvā tair yuktaḥ śrūyatāṃ naraḥ

ba·ha·vo dur·la·bhāś cai·va ye tva·yā kīr·ti·tā gu·ṇāḥ / mu·ne vak·ṣyāmy a·haṃ bud·dhvā tair yuk·taḥ śrū·ya·tāṃ na·raḥ

ikṣvākuvaṃśaprabhavo rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ / niyatātmā mahāvīryo dyutimān dhṛtimān vaśī

ik·ṣvā·ku·vaṃ·śap·ra·bha·vo rā·mo nā·ma ja·naiḥ śru·taḥ / ni·ya·tāt·mā ma·hā·vīr·yo dyu·ti·mān dhṛ·ti·mān va·śī

buddhimān nītimān vāgmī śrīmāñ śatrunibarhaṇaḥ / vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvo mahāhanuḥ

bud·dhi·mān nī·ti·mān vāg·mī śrī·māñ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / vi·pu·lāṃ·so ma·hā·bā·huḥ kam·bug·rī·vo ma·hā·ha·nuḥ

mahorasko maheṣvāso gūḍhajatrur ariṃdamaḥ / ājānubāhuḥ suśirāḥ sulalāṭaḥ suvikramaḥ

ma·ho·ras·ko ma·heṣ·vā·so gū·ḍha·jat·rur a·riṃ·da·maḥ / ā·jā·nu·bā·huḥ su·śi·rāḥ su·la·lā·ṭaḥ su·vik·ra·maḥ

samaḥ samavibhaktāṅgaḥ snigdhavarṇaḥ pratāpavān / pīnavakṣā viśālākṣo lakṣmīvāñ śubhalakṣaṇaḥ

sa·maḥ sa·ma·vi·bhak·tāṅ·gaḥ snig·dha·var·ṇaḥ pra·tā·pa·vān / pī·na·vak·ṣā vi·śā·lāk·ṣo lak·ṣmī·vāñ śu·bha·lak·ṣa·ṇaḥ

dharmajñaḥ satyasaṃdhaś ca prajānāṃ ca hite rataḥ / yaśasvī jñānasaṃpannaḥ śucir vaśyaḥ samādhimān

dhar·maj·ñaḥ sat·ya·saṃ·dhaś ca pra·jā·nāṃ ca hi·te ra·taḥ / ya·śas·vī jñā·na·saṃ·pan·naḥ śu·cir vaś·yaḥ sa·mā·dhi·mān

rakṣitā jīvalokasya dharmasya parirakṣitā / vedavedāṅgatattvajño dhanurvede ca niṣṭhitaḥ

rak·ṣi·tā jī·va·lo·kas·ya dhar·mas·ya pa·ri·rak·ṣi·tā / ve·da·ve·dāṅ·ga·tat·tvaj·ño dha·nur·ve·de ca niṣ·ṭhi·taḥ

sarvaśāstrārthatattvajña smṛtimān pratibhānavān / sarvalokapriyaḥ sādhur adīnātmā vicakṣaṇaḥ

sar·va·śās·trār·tha·tat·tvaj·ña smṛ·ti·mān pra·ti·bhā·na·vān / sar·va·lo·kap·ri·yaḥ sā·dhur a·dī·nāt·mā vi·cak·ṣa·ṇaḥ

sarvadābhigataḥ sadbhiḥ samudra iva sindhubhiḥ / āryaḥ sarvasamaś caiva sadaikapriyadarśanaḥ

sar·va·dā·bhi·ga·taḥ sad·bhiḥ sa·mud·ra i·va sin·dhu·bhiḥ / ār·yaḥ sar·va·sa·maś cai·va sa·dai·kap·ri·ya·dar·śa·naḥ

sa ca sarvaguṇopetaḥ kausalyānandavardhanaḥ / samudra iva gāmbhīrye dhairyeṇa himavān iva

sa ca sar·va·gu·ṇo·pe·taḥ kau·sal·yā·nan·da·var·dha·naḥ / sa·mud·ra i·va gām·bhīr·ye dhair·ye·ṇa hi·ma·vān i·va

viṣṇunā sadṛśo vīrye somavat priyadarśanaḥ / kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ

viṣ·ṇu·nā sa·dṛ·śo vīr·ye so·ma·vat pri·ya·dar·śa·naḥ / kā·lāg·ni·sa·dṛ·śaḥ kro·dhe kṣa·ma·yā pṛ·thi·vī·sa·maḥ

dhanadena samas tyāge satye dharma ivāparaḥ / tam evaṃguṇasaṃpannaṃ rāmaṃ satyaparākramam

dha·na·de·na sa·mas tyā·ge sat·ye dhar·ma i·vā·pa·raḥ / tam e·vaṃ·gu·ṇa·saṃ·pan·naṃ rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam

jyeṣṭhaṃ śreṣṭhaguṇair yuktaṃ priyaṃ daśarathaḥ sutam / yauvarājyena saṃyoktum aicchat prītyā mahīpatiḥ

jyeṣ·ṭhaṃ śreṣ·ṭha·gu·ṇair yuk·taṃ pri·yaṃ da·śa·ra·thaḥ su·tam / yau·va·rāj·ye·na saṃ·yok·tum aic·chat prīt·yā ma·hī·pa·tiḥ

tasyābhiṣekasaṃbhārān dṛṣṭvā bhāryātha kaikayī / pūrvaṃ dattavarā devī varam enam ayācata / vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam

tas·yā·bhi·ṣe·ka·saṃ·bhā·rān dṛṣ·ṭvā bhār·yā·tha kai·ka·yī / pūr·vaṃ dat·ta·va·rā de·vī va·ram e·nam a·yā·ca·ta / vi·vā·sa·naṃ ca rā·mas·ya bha·ra·tas·yā·bhi·ṣe·ca·nam

sa satyavacanād rājā dharmapāśena saṃyataḥ / vivāsayām āsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam

sa sat·ya·va·ca·nād rā·jā dhar·ma·pā·śe·na saṃ·ya·taḥ / vi·vā·sa·yām ā·sa su·taṃ rā·maṃ da·śa·ra·thaḥ pri·yam

sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñām anupālayan / pitur vacananirdeśāt kaikeyyāḥ priyakāraṇāt

sa ja·gā·ma va·naṃ vī·raḥ pra·tij·ñām a·nu·pā·la·yan / pi·tur va·ca·na·nir·de·śāt kai·key·yāḥ pri·ya·kā·ra·ṇāt

taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo 'nujagāma ha / snehād vinayasaṃpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ

taṃ vra·jan·taṃ pri·yo bhrā·tā lak·ṣma·ṇo 'nu·ja·gā·ma ha / sne·hād vi·na·ya·saṃ·pan·naḥ su·mit·rā·nan·da·var·dha·naḥ

sarvalakṣaṇasaṃpannā nārīṇām uttamā vadhūḥ / sītāpy anugatā rāmaṃ śaśinaṃ rohiṇī yathā

sar·va·lak·ṣa·ṇa·saṃ·pan·nā nā·rī·ṇām ut·ta·mā va·dhūḥ / sī·tāpy a·nu·ga·tā rā·maṃ śa·śi·naṃ ro·hi·ṇī ya·thā

paurair anugato dūraṃ pitrā daśarathena ca / śṛṅgaverapure sūtaṃ gaṅgākūle vyasarjayat

pau·rair a·nu·ga·to dū·raṃ pit·rā da·śa·ra·the·na ca / śṛṅ·ga·ve·ra·pu·re sū·taṃ gaṅ·gā·kū·le vya·sar·ja·yat

te vanena vanaṃ gatvā nadīs tīrtvā bahūdakāḥ / citrakūṭam anuprāpya bharadvājasya śāsanāt

te va·ne·na va·naṃ gat·vā na·dīs tīr·tvā ba·hū·da·kāḥ / cit·ra·kū·ṭam a·nup·rāp·ya bha·rad·vā·jas·ya śā·sa·nāt

ramyam āvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vane trayaḥ / devagandharvasaṃkāśās tatra te nyavasan sukham

ram·yam ā·va·sa·thaṃ kṛt·vā ra·ma·mā·ṇā va·ne tra·yaḥ / de·va·gan·dhar·va·saṃ·kā·śās tat·ra te nya·va·san su·kham

citrakūṭaṃ gate rāme putraśokāturas tadā / rājā daśarathaḥ svargaṃ jagāma vilapan sutam

cit·ra·kū·ṭaṃ ga·te rā·me put·ra·śo·kā·tu·ras ta·dā / rā·jā da·śa·ra·thaḥ svar·gaṃ ja·gā·ma vi·la·pan su·tam

mṛte tu tasmin bharato vasiṣṭhapramukhair dvijaiḥ / niyujyamāno rājyāya naicchad rājyaṃ mahābalaḥ / sa jagāma vanaṃ vīro rāmapādaprasādakaḥ

mṛ·te tu tas·min bha·ra·to va·siṣ·ṭhap·ra·mu·khair dvi·jaiḥ / ni·yuj·ya·mā·no rāj·yā·ya naic·chad rāj·yaṃ ma·hā·ba·laḥ / sa ja·gā·ma va·naṃ vī·ro rā·ma·pā·dap·ra·sā·da·kaḥ

pāduke cāsya rājyāya nyāsaṃ dattvā punaḥ punaḥ / nivartayām āsa tato bharataṃ bharatāgrajaḥ

pā·du·ke cās·ya rāj·yā·ya nyā·saṃ dat·tvā pu·naḥ pu·naḥ / ni·var·ta·yām ā·sa ta·to bha·ra·taṃ bha·ra·tāg·ra·jaḥ

sa kāmam anavāpyaiva rāmapādāv upaspṛśan / nandigrāme 'karod rājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā

sa kā·mam a·na·vāp·yai·va rā·ma·pā·dāv u·pas·pṛ·śan / nan·dig·rā·me 'ka·rod rāj·yaṃ rā·mā·ga·ma·na·kāṅ·kṣa·yā

rāmas tu punar ālakṣya nāgarasya janasya ca / tatrāgamanam ekāgre daṇḍakān praviveśa ha

rā·mas tu pu·nar ā·lak·ṣya nā·ga·ras·ya ja·nas·ya ca / tat·rā·ga·ma·nam e·kāg·re daṇ·ḍa·kān pra·vi·ve·śa ha

virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha / sutīkṣṇaṃ cāpy agastyaṃ ca agastya bhrātaraṃ tathā

vi·rā·dhaṃ rāk·ṣa·saṃ hat·vā śa·ra·bhaṅ·gaṃ da·dar·śa ha / su·tīk·ṣṇaṃ cāpy a·gas·tyaṃ ca a·gas·tya bhrā·ta·raṃ ta·thā

agastyavacanāc caiva jagrāhaindraṃ śarāsanam / khaḍgaṃ ca paramaprītas tūṇī cākṣayasāyakau

a·gas·tya·va·ca·nāc cai·va jag·rā·hain·draṃ śa·rā·sa·nam / khaḍ·gaṃ ca pa·ra·map·rī·tas tū·ṇī cāk·ṣa·ya·sā·ya·kau

vasatas tasya rāmasya vane vanacaraiḥ saha / ṛṣayo 'bhyāgaman sarve vadhāyāsurarakṣasām

va·sa·tas tas·ya rā·mas·ya va·ne va·na·ca·raiḥ sa·ha / ṛ·ṣa·yo 'bhyā·ga·man sar·ve va·dhā·yā·su·ra·rak·ṣa·sām

tena tatraiva vasatā janasthānanivāsinī / virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī

te·na tat·rai·va va·sa·tā ja·nas·thā·na·ni·vā·si·nī / vi·rū·pi·tā śūr·pa·ṇa·khā rāk·ṣa·sī kā·ma·rū·pi·ṇī

tataḥ śūrpaṇakhāvākyād udyuktān sarvarākṣasān / kharaṃ triśirasaṃ caiva dūṣaṇaṃ caiva rākṣasaṃ

ta·taḥ śūr·pa·ṇa·khā·vāk·yād ud·yuk·tān sar·va·rāk·ṣa·sān / kha·raṃ tri·śi·ra·saṃ cai·va dū·ṣa·ṇaṃ cai·va rāk·ṣa·saṃ

nijaghāna raṇe rāmas teṣāṃ caiva padānugān / rakṣasāṃ nihatāny āsan sahasrāṇi caturdaśa

ni·ja·ghā·na ra·ṇe rā·mas te·ṣāṃ cai·va pa·dā·nu·gān / rak·ṣa·sāṃ ni·ha·tāny ā·san sa·has·rā·ṇi ca·tur·da·śa

tato jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ / sahāyaṃ varayām āsa mārīcaṃ nāma rākṣasaṃ

ta·to jñā·ti·va·dhaṃ śrut·vā rā·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / sa·hā·yaṃ va·ra·yām ā·sa mā·rī·caṃ nā·ma rāk·ṣa·saṃ

vāryamāṇaḥ subahuśo mārīcena sa rāvaṇaḥ / na virodho balavatā kṣamo rāvaṇa tena te

vār·ya·mā·ṇaḥ su·ba·hu·śo mā·rī·ce·na sa rā·va·ṇaḥ / na vi·ro·dho ba·la·va·tā kṣa·mo rā·va·ṇa te·na te

anādṛtya tu tad vākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ / jagāma sahamārīcas tasyāśramapadaṃ tadā

a·nā·dṛt·ya tu tad vāk·yaṃ rā·va·ṇaḥ kā·la·co·di·taḥ / ja·gā·ma sa·ha·mā·rī·cas tas·yāś·ra·ma·pa·daṃ ta·dā

tena māyāvinā dūram apavāhya nṛpātmajau / jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam

te·na mā·yā·vi·nā dū·ram a·pa·vāh·ya nṛ·pāt·ma·jau / ja·hā·ra bhār·yāṃ rā·mas·ya gṛdh·raṃ hat·vā ja·ṭā·yu·ṣam

gṛdhraṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā ca maithilīm / rāghavaḥ śokasaṃtapto vilalāpākulendriyaḥ

gṛdh·raṃ ca ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā hṛ·tāṃ śrut·vā ca mai·thi·līm / rā·gha·vaḥ śo·ka·saṃ·tap·to vi·la·lā·pā·ku·len·dri·yaḥ

tatas tenaiva śokena gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam / mārgamāṇo vane sītāṃ rākṣasaṃ saṃdadarśa ha

ta·tas te·nai·va śo·ke·na gṛdh·raṃ dag·dhvā ja·ṭā·yu·ṣam / mār·ga·mā·ṇo va·ne sī·tāṃ rāk·ṣa·saṃ saṃ·da·dar·śa ha

kabandhaṃ nāma rūpeṇa vikṛtaṃ ghoradarśanam / taṃ nihatya mahābāhur dadāha svargataś ca saḥ

ka·ban·dhaṃ nā·ma rū·pe·ṇa vi·kṛ·taṃ gho·ra·dar·śa·nam / taṃ ni·hat·ya ma·hā·bā·hur da·dā·ha svar·ga·taś ca saḥ

sa cāsya kathayām āsa śabarīṃ dharmacāriṇīm / śramaṇīṃ dharmanipuṇām abhigaccheti rāghava / so 'bhyagacchan mahātejāḥ śabarīṃ śatrusūdanaḥ

sa cās·ya ka·tha·yām ā·sa śa·ba·rīṃ dhar·ma·cā·ri·ṇīm / śra·ma·ṇīṃ dhar·ma·ni·pu·ṇām a·bhi·gac·che·ti rā·gha·va / so 'bhya·gac·chan ma·hā·te·jāḥ śa·ba·rīṃ śat·ru·sū·da·naḥ

śabaryā pūjitaḥ samyag rāmo daśarathātmajaḥ / pampātīre hanumatā saṃgato vānareṇa ha

śa·bar·yā pū·ji·taḥ sam·yag rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / pam·pā·tī·re ha·nu·ma·tā saṃ·ga·to vā·na·re·ṇa ha

hanumadvacanāc caiva sugrīveṇa samāgataḥ / sugrīvāya ca tat sarvaṃ śaṃsad rāmo mahābalaḥ

ha·nu·mad·va·ca·nāc cai·va sug·rī·ve·ṇa sa·mā·ga·taḥ / sug·rī·vā·ya ca tat sar·vaṃ śaṃ·sad rā·mo ma·hā·ba·laḥ

tato vānararājena vairānukathanaṃ prati / rāmāyāveditaṃ sarvaṃ praṇayād duḥkhitena ca / vālinaś ca balaṃ tatra kathayām āsa vānaraḥ

ta·to vā·na·ra·rā·je·na vai·rā·nu·ka·tha·naṃ pra·ti / rā·mā·yā·ve·di·taṃ sar·vaṃ pra·ṇa·yād duḥ·khi·te·na ca / vā·li·naś ca ba·laṃ tat·ra ka·tha·yām ā·sa vā·na·raḥ

pratijñātaṃ ca rāmeṇa tadā vālivadhaṃ prati / sugrīvaḥ śaṅkitaś cāsīn nityaṃ vīryeṇa rāghave

pra·tij·ñā·taṃ ca rā·me·ṇa ta·dā vā·li·va·dhaṃ pra·ti / sug·rī·vaḥ śaṅ·ki·taś cā·sīn nit·yaṃ vīr·ye·ṇa rā·gha·ve

rāghavaḥ pratyayārthaṃ tu dundubheḥ kāyam uttamam / pādāṅguṣṭhena cikṣepa saṃpūrṇaṃ daśayojanam

rā·gha·vaḥ prat·ya·yār·thaṃ tu dun·du·bheḥ kā·yam ut·ta·mam / pā·dāṅ·guṣ·ṭhe·na cik·ṣe·pa saṃ·pūr·ṇaṃ da·śa·yo·ja·nam

bibheda ca punaḥ sālān saptaikena maheṣuṇā / giriṃ rasātalaṃ caiva janayan pratyayaṃ tadā

bi·bhe·da ca pu·naḥ sā·lān sap·tai·ke·na ma·he·ṣu·ṇā / gi·riṃ ra·sā·ta·laṃ cai·va ja·na·yan prat·ya·yaṃ ta·dā

tataḥ prītamanās tena viśvastaḥ sa mahākapiḥ / kiṣkindhāṃ rāmasahito jagāma ca guhāṃ tadā

ta·taḥ prī·ta·ma·nās te·na viś·vas·taḥ sa ma·hā·ka·piḥ / kiṣ·kin·dhāṃ rā·ma·sa·hi·to ja·gā·ma ca gu·hāṃ ta·dā

tato 'garjad dharivaraḥ sugrīvo hemapiṅgalaḥ / tena nādena mahatā nirjagāma harīśvaraḥ

ta·to 'gar·jad dha·ri·va·raḥ sug·rī·vo he·ma·piṅ·ga·laḥ / te·na nā·de·na ma·ha·tā nir·ja·gā·ma ha·rīś·va·raḥ

tataḥ sugrīvavacanād dhatvā vālinam āhave / sugrīvam eva tad rājye rāghavaḥ pratyapādayat

ta·taḥ sug·rī·va·va·ca·nād dhat·vā vā·li·nam ā·ha·ve / sug·rī·vam e·va tad rāj·ye rā·gha·vaḥ prat·ya·pā·da·yat

sa ca sarvān samānīya vānarān vānararṣabhaḥ / diśaḥ prasthāpayām āsa didṛkṣur janakātmajām

sa ca sar·vān sa·mā·nī·ya vā·na·rān vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / di·śaḥ pras·thā·pa·yām ā·sa di·dṛk·ṣur ja·na·kāt·ma·jām

tato gṛdhrasya vacanāt saṃpāter hanumān balī / śatayojanavistīrṇaṃ pupluve lavaṇārṇavam

ta·to gṛdh·ras·ya va·ca·nāt saṃ·pā·ter ha·nu·mān ba·lī / śa·ta·yo·ja·na·vis·tīr·ṇaṃ pup·lu·ve la·va·ṇār·ṇa·vam

tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām / dadarśa sītāṃ dhyāyantīm aśokavanikāṃ gatām

tat·ra laṅ·kāṃ sa·mā·sād·ya pu·rīṃ rā·va·ṇa·pā·li·tām / da·dar·śa sī·tāṃ dhyā·yan·tīm a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām

nivedayitvābhijñānaṃ pravṛttiṃ ca nivedya ca / samāśvāsya ca vaidehīṃ mardayām āsa toraṇam

ni·ve·da·yit·vā·bhij·ñā·naṃ pra·vṛt·tiṃ ca ni·ved·ya ca / sa·māś·vās·ya ca vai·de·hīṃ mar·da·yām ā·sa to·ra·ṇam

pañca senāgragān hatvā sapta mantrisutān api / śūram akṣaṃ ca niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat

pañ·ca se·nāg·ra·gān hat·vā sap·ta man·tri·su·tān a·pi / śū·ram ak·ṣaṃ ca niṣ·piṣ·ya gra·ha·ṇaṃ sa·mu·pā·ga·mat

astreṇonmuham ātmānaṃ jñātvā paitāmahād varāt / marṣayan rākṣasān vīro yantriṇas tān yadṛcchayā

as·tre·ṇon·mu·ham āt·mā·naṃ jñāt·vā pai·tā·ma·hād va·rāt / mar·ṣa·yan rāk·ṣa·sān vī·ro yan·tri·ṇas tān ya·dṛc·cha·yā

tato dagdhvā purīṃ laṅkām ṛte sītāṃ ca maithilīm / rāmāya priyam ākhyātuṃ punar āyān mahākapiḥ

ta·to dag·dhvā pu·rīṃ laṅ·kām ṛ·te sī·tāṃ ca mai·thi·līm / rā·mā·ya pri·yam ākh·yā·tuṃ pu·nar ā·yān ma·hā·ka·piḥ

so 'bhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam / nyavedayad ameyātmā dṛṣṭā sīteti tattvataḥ

so 'bhi·gam·ya ma·hāt·mā·naṃ kṛt·vā rā·maṃ pra·dak·ṣi·ṇam / nya·ve·da·yad a·me·yāt·mā dṛṣ·ṭā sī·te·ti tat·tva·taḥ

tataḥ sugrīvasahito gatvā tīraṃ mahodadheḥ / samudraṃ kṣobhayām āsa śarair ādityasaṃnibhaiḥ

ta·taḥ sug·rī·va·sa·hi·to gat·vā tī·raṃ ma·ho·da·dheḥ / sa·mud·raṃ kṣo·bha·yām ā·sa śa·rair ā·dit·ya·saṃ·ni·bhaiḥ

darśayām āsa cātmānaṃ samudraḥ saritāṃ patiḥ / samudravacanāc caiva nalaṃ setum akārayat

dar·śa·yām ā·sa cāt·mā·naṃ sa·mud·raḥ sa·ri·tāṃ pa·tiḥ / sa·mud·ra·va·ca·nāc cai·va na·laṃ se·tum a·kā·ra·yat

tena gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇam āhave / abhyaṣiñcat sa laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam

te·na gat·vā pu·rīṃ laṅ·kāṃ hat·vā rā·va·ṇam ā·ha·ve / abh·ya·ṣiñ·cat sa laṅ·kā·yāṃ rāk·ṣa·sen·draṃ vi·bhī·ṣa·ṇam

karmaṇā tena mahatā trailokyaṃ sacarācaram / sadevarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ

kar·ma·ṇā te·na ma·ha·tā trai·lok·yaṃ sa·ca·rā·ca·ram / sa·de·var·ṣi·ga·ṇaṃ tuṣ·ṭaṃ rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ

tathā paramasaṃtuṣṭaiḥ pūjitaḥ sarvadaivataiḥ / kṛtakṛtyas tadā rāmo vijvaraḥ pramumoda ha

ta·thā pa·ra·ma·saṃ·tuṣ·ṭaiḥ pū·ji·taḥ sar·va·dai·va·taiḥ / kṛ·ta·kṛt·yas ta·dā rā·mo vij·va·raḥ pra·mu·mo·da ha

devatābhyo varān prāpya samutthāpya ca vānarān / puṣpakaṃ tat samāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā

de·va·tābh·yo va·rān prāp·ya sa·mut·thāp·ya ca vā·na·rān / puṣ·pa·kaṃ tat sa·mā·ruh·ya nan·dig·rā·maṃ ya·yau ta·dā

nandigrāme jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ / rāmaḥ sītām anuprāpya rājyaṃ punar avāptavān

nan·dig·rā·me ja·ṭāṃ hit·vā bhrā·tṛ·bhiḥ sa·hi·to 'na·ghaḥ / rā·maḥ sī·tām a·nup·rāp·ya rāj·yaṃ pu·nar a·vāp·ta·vān

prahṛṣṭamudito lokas tuṣṭaḥ puṣṭaḥ sudhārmikaḥ / nirāyamo arogaś ca durbhikṣabhayavarjitaḥ

pra·hṛṣ·ṭa·mu·di·to lo·kas tuṣ·ṭaḥ puṣ·ṭaḥ su·dhār·mi·kaḥ / ni·rā·ya·mo a·ro·gaś ca dur·bhik·ṣa·bha·ya·var·ji·taḥ

na putramaraṇaṃ ke cid drakṣyanti puruṣāḥ kva cit / nāryaś cāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ

na put·ra·ma·ra·ṇaṃ ke cid drak·ṣyan·ti pu·ru·ṣāḥ kva cit / nār·yaś cā·vi·dha·vā nit·yaṃ bha·viṣ·yan·ti pa·tiv·ra·tāḥ

na vātajaṃ bhayaṃ kiṃ cin nāpsu majjanti jantavaḥ / na cāgrijaṃ bhayaṃ kiṃ cid yathā kṛtayuge tathā

na vā·ta·jaṃ bha·yaṃ kiṃ cin nāp·su maj·jan·ti jan·ta·vaḥ / na cāg·ri·jaṃ bha·yaṃ kiṃ cid ya·thā kṛ·ta·yu·ge ta·thā

aśvamedhaśatair iṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ / gavāṃ koṭyayutaṃ dattvā vidvadbhyo vidhipūrvakam

aś·va·me·dha·śa·tair iṣ·ṭvā ta·thā ba·hu·su·var·ṇa·kaiḥ / ga·vāṃ koṭ·ya·yu·taṃ dat·tvā vid·vad·bhyo vi·dhi·pūr·va·kam

rājavaṃśāñ śataguṇān sthāpayiṣyati rāghavaḥ / cāturvarṇyaṃ ca loke 'smin sve sve dharme niyokṣyati

rā·ja·vaṃ·śāñ śa·ta·gu·ṇān sthā·pa·yiṣ·ya·ti rā·gha·vaḥ / cā·tur·var·ṇyaṃ ca lo·ke 'smin sve sve dhar·me ni·yok·ṣya·ti

daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca / rāmo rājyam upāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati

da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa·var·ṣa·śa·tā·ni ca / rā·mo rāj·yam u·pā·sit·vā brah·ma·lo·kaṃ ga·miṣ·ya·ti

idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vedaiś ca saṃmitam / yaḥ paṭhed rāmacaritaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate

i·daṃ pa·vit·raṃ pā·pagh·naṃ puṇ·yaṃ ve·daiś ca saṃ·mi·tam / yaḥ pa·ṭhed rā·ma·ca·ri·taṃ sar·va·pā·paiḥ pra·muc·ya·te

etad ākhyānam āyuṣyaṃ paṭhan rāmāyaṇaṃ naraḥ / saputrapautraḥ sagaṇaḥ pretya svarge mahīyate

e·tad ākh·yā·nam ā·yuṣ·yaṃ pa·ṭhan rā·mā·ya·ṇaṃ na·raḥ / sa·put·ra·paut·raḥ sa·ga·ṇaḥ pret·ya svar·ge ma·hī·ya·te

paṭhan dvijo vāgṛṣabhatvam īyāt syāt kṣatriyo bhūmipatitvam īyāt / vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvam īyāj janaś ca śūdro 'pi mahattvam īyāt

pa·ṭhan dvi·jo vā·gṛ·ṣa·bhat·vam ī·yāt syāt kṣat·ri·yo bhū·mi·pa·tit·vam ī·yāt / va·ṇig·ja·naḥ paṇ·ya·pha·lat·vam ī·yāj ja·naś ca śūd·ro 'pi ma·hat·tvam ī·yāt

nāradasya tu tad vākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ / pūjayām āsa dharmātmā sahaśiṣyo mahāmuniḥ

nā·ra·das·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / pū·ja·yām ā·sa dhar·māt·mā sa·ha·śiṣ·yo ma·hā·mu·niḥ

yathāvat pūjitas tena devarṣir nāradas tadā / āpṛṣṭvaivābhyanujñātaḥ sa jagāma vihāyasaṃ

ya·thā·vat pū·ji·tas te·na de·var·ṣir nā·ra·das ta·dā / ā·pṛṣ·ṭvai·vābh·ya·nuj·ñā·taḥ sa ja·gā·ma vi·hā·ya·saṃ

sa muhūrtaṃ gate tasmin devalokaṃ munis tadā / jagāma tamasātīraṃ jāhnavyās tv avidūrataḥ

sa mu·hūr·taṃ ga·te tas·min de·va·lo·kaṃ mu·nis ta·dā / ja·gā·ma ta·ma·sā·tī·raṃ jāh·nav·yās tv a·vi·dū·ra·taḥ

sa tu tīraṃ samāsādya tamasāyā mahāmuniḥ / śiṣyam āha sthitaṃ pārśve dṛṣṭvā tīrtham akardamam

sa tu tī·raṃ sa·mā·sād·ya ta·ma·sā·yā ma·hā·mu·niḥ / śiṣ·yam ā·ha sthi·taṃ pār·śve dṛṣ·ṭvā tīr·tham a·kar·da·mam

akardamam idaṃ tīrthaṃ bharadvāja niśāmaya / ramaṇīyaṃ prasannāmbu sanmanuṣyamano yathā

a·kar·da·mam i·daṃ tīr·thaṃ bha·rad·vā·ja ni·śā·ma·ya / ra·ma·ṇī·yaṃ pra·san·nām·bu san·ma·nuṣ·ya·ma·no ya·thā

nyasyatāṃ kalaśas tāta dīyatāṃ valkalaṃ mama / idam evāvagāhiṣye tamasātīrtham uttamam

nyas·ya·tāṃ ka·la·śas tā·ta dī·ya·tāṃ val·ka·laṃ ma·ma / i·dam e·vā·va·gā·hiṣ·ye ta·ma·sā·tīr·tham ut·ta·mam

evam ukto bharadvājo vālmīkena mahātmanā / prāyacchata munes tasya valkalaṃ niyato guroḥ

e·vam uk·to bha·rad·vā·jo vāl·mī·ke·na ma·hāt·ma·nā / prā·yac·cha·ta mu·nes tas·ya val·ka·laṃ ni·ya·to gu·roḥ

sa śiṣyahastād ādāya valkalaṃ niyatendriyaḥ / vicacāra ha paśyaṃs tat sarvato vipulaṃ vanam

sa śiṣ·ya·has·tād ā·dā·ya val·ka·laṃ ni·ya·ten·dri·yaḥ / vi·ca·cā·ra ha paś·yaṃs tat sar·va·to vi·pu·laṃ va·nam

tasyābhyāśe tu mithunaṃ carantam anapāyinam / dadarśa bhagavāṃs tatra krauñcayoś cārunisvanam

tas·yābh·yā·śe tu mi·thu·naṃ ca·ran·tam a·na·pā·yi·nam / da·dar·śa bha·ga·vāṃs tat·ra krauñ·ca·yoś cā·ru·nis·va·nam

tasmāt tu mithunād ekaṃ pumāṃsaṃ pāpaniścayaḥ / jaghāna vairanilayo niṣādas tasya paśyataḥ

tas·māt tu mi·thu·nād e·kaṃ pu·māṃ·saṃ pā·pa·niś·ca·yaḥ / ja·ghā·na vai·ra·ni·la·yo ni·ṣā·das tas·ya paś·ya·taḥ

taṃ śoṇitaparītāṅgaṃ veṣṭamānaṃ mahītale / bhāryā tu nihataṃ dṛṣṭvā rurāva karuṇāṃ giram

taṃ śo·ṇi·ta·pa·rī·tāṅ·gaṃ veṣ·ṭa·mā·naṃ ma·hī·ta·le / bhār·yā tu ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā ru·rā·va ka·ru·ṇāṃ gi·ram

tathā tu taṃ dvijaṃ dṛṣṭvā niṣādena nipātitam / ṛṣer dharmātmanas tasya kāruṇyaṃ samapadyata

ta·thā tu taṃ dvi·jaṃ dṛṣ·ṭvā ni·ṣā·de·na ni·pā·ti·tam / ṛ·ṣer dhar·māt·ma·nas tas·ya kā·ruṇ·yaṃ sa·ma·pad·ya·ta

tataḥ karuṇaveditvād adharmo 'yam iti dvijaḥ / niśāmya rudatīṃ krauñcīm idaṃ vacanam abravīt

ta·taḥ ka·ru·ṇa·ve·dit·vād a·dhar·mo 'yam i·ti dvi·jaḥ / ni·śām·ya ru·da·tīṃ krauñ·cīm i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

mā niṣāda pratiṣṭhāṃ tvam agamaḥ śāśvatīḥ samāḥ / yat krauñcamithunād ekam avadhīḥ kāmamohitam

mā ni·ṣā·da pra·tiṣ·ṭhāṃ tvam a·ga·maḥ śāś·va·tīḥ sa·māḥ / yat krauñ·ca·mi·thu·nād e·kam a·va·dhīḥ kā·ma·mo·hi·tam

tasyaivaṃ bruvataś cintā babhūva hṛdi vīkṣataḥ / śokārtenāsya śakuneḥ kim idaṃ vyāhṛtaṃ mayā

tas·yai·vaṃ bru·va·taś cin·tā ba·bhū·va hṛ·di vīk·ṣa·taḥ / śo·kār·te·nās·ya śa·ku·neḥ kim i·daṃ vyā·hṛ·taṃ ma·yā

cintayan sa mahāprājñaś cakāra matimān matim / śiṣyaṃ caivābravīd vākyam idaṃ sa munipuṃgavaḥ

cin·ta·yan sa ma·hāp·rāj·ñaś ca·kā·ra ma·ti·mān ma·tim / śiṣ·yaṃ cai·vāb·ra·vīd vāk·yam i·daṃ sa mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

pādabaddho 'kṣarasamas tantrīlayasamanvitaḥ / śokārtasya pravṛtto me śloko bhavatu nānyathā

pā·da·bad·dho 'kṣa·ra·sa·mas tan·trī·la·ya·sa·man·vi·taḥ / śo·kār·tas·ya pra·vṛt·to me ślo·ko bha·va·tu nān·ya·thā

śiṣyas tu tasya bruvato muner vākyam anuttamam / pratijagrāha saṃhṛṣṭas tasya tuṣṭo 'bhavad guruḥ

śiṣ·yas tu tas·ya bru·va·to mu·ner vāk·yam a·nut·ta·mam / pra·ti·jag·rā·ha saṃ·hṛṣ·ṭas tas·ya tuṣ·ṭo 'bha·vad gu·ruḥ

so 'bhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā tīrthe tasmin yathāvidhi / tam eva cintayann artham upāvartata vai muniḥ

so 'bhi·ṣe·kaṃ ta·taḥ kṛt·vā tīr·the tas·min ya·thā·vi·dhi / tam e·va cin·ta·yann ar·tham u·pā·var·ta·ta vai mu·niḥ

bharadvājas tataḥ śiṣyo vinītaḥ śrutavān guroḥ / kalaśaṃ pūrṇam ādāya pṛṣṭhato 'nujagāma ha

bha·rad·vā·jas ta·taḥ śiṣ·yo vi·nī·taḥ śru·ta·vān gu·roḥ / ka·la·śaṃ pūr·ṇam ā·dā·ya pṛṣ·ṭha·to 'nu·ja·gā·ma ha

sa praviśyāśramapadaṃ śiṣyeṇa saha dharmavit / upaviṣṭaḥ kathāś cānyāś cakāra dhyānam āsthitaḥ

sa pra·viś·yāś·ra·ma·pa·daṃ śiṣ·ye·ṇa sa·ha dhar·ma·vit / u·pa·viṣ·ṭaḥ ka·thāś cān·yāś ca·kā·ra dhyā·nam ās·thi·taḥ

ājagāma tato brahmā lokakartā svayaṃ prabhuḥ / caturmukho mahātejā draṣṭuṃ taṃ munipuṃgavam

ā·ja·gā·ma ta·to brah·mā lo·ka·kar·tā sva·yaṃ pra·bhuḥ / ca·tur·mu·kho ma·hā·te·jā draṣ·ṭuṃ taṃ mu·ni·puṃ·ga·vam

vālmīkir atha taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya vāg yataḥ / prāñjaliḥ prayato bhūtvā tasthau paramavismitaḥ

vāl·mī·kir a·tha taṃ dṛṣ·ṭvā sa·ha·sot·thā·ya vāg ya·taḥ / prāñ·ja·liḥ pra·ya·to bhūt·vā tas·thau pa·ra·ma·vis·mi·taḥ

pūjayām āsa taṃ devaṃ pādyārghyāsanavandanaiḥ / praṇamya vidhivac cainaṃ pṛṣṭvānāmayam avyayam

pū·ja·yām ā·sa taṃ de·vaṃ pād·yār·ghyā·sa·na·van·da·naiḥ / pra·ṇam·ya vi·dhi·vac cai·naṃ pṛṣ·ṭvā·nā·ma·yam av·ya·yam

athopaviśya bhagavān āsane paramārcite / vālmīkaye maharṣaye saṃdideśāsanaṃ tataḥ

a·tho·pa·viś·ya bha·ga·vān ā·sa·ne pa·ra·mār·ci·te / vāl·mī·ka·ye ma·har·ṣa·ye saṃ·di·de·śā·sa·naṃ ta·taḥ

upaviṣṭe tadā tasmin sākṣāl lokapitāmahe / tad gatenaiva manasā vālmīkir dhyānam āsthitaḥ

u·pa·viṣ·ṭe ta·dā tas·min sāk·ṣāl lo·ka·pi·tā·ma·he / tad ga·te·nai·va ma·na·sā vāl·mī·kir dhyā·nam ās·thi·taḥ

pāpātmanā kṛtaṃ kaṣṭaṃ vairagrahaṇabuddhinā / yas tādṛśaṃ cāruravaṃ krauñcaṃ hanyād akāraṇāt

pā·pāt·ma·nā kṛ·taṃ kaṣ·ṭaṃ vai·rag·ra·ha·ṇa·bud·dhi·nā / yas tā·dṛ·śaṃ cā·ru·ra·vaṃ krauñ·caṃ han·yād a·kā·ra·ṇāt

śocann eva muhuḥ krauñcīm upaślokam imaṃ punaḥ / jagāv antargatamanā bhūtvā śokaparāyaṇaḥ

śo·cann e·va mu·huḥ krauñ·cīm u·paś·lo·kam i·maṃ pu·naḥ / ja·gāv an·tar·ga·ta·ma·nā bhūt·vā śo·ka·pa·rā·ya·ṇaḥ

tam uvāca tato brahmā prahasan munipuṃgavam / śloka eva tvayā baddho nātra kāryā vicāraṇā

tam u·vā·ca ta·to brah·mā pra·ha·san mu·ni·puṃ·ga·vam / ślo·ka e·va tva·yā bad·dho nāt·ra kār·yā vi·cā·ra·ṇā

macchandād eva te brahman pravṛtteyaṃ sarasvatī / rāmasya caritaṃ sarvaṃ kuru tvam ṛṣisattama

mac·chan·dād e·va te brah·man pra·vṛt·te·yaṃ sa·ras·va·tī / rā·mas·ya ca·ri·taṃ sar·vaṃ ku·ru tvam ṛ·ṣi·sat·ta·ma

dharmātmano guṇavato loke rāmasya dhīmataḥ / vṛttaṃ kathaya dhīrasya yathā te nāradāc chrutam

dhar·māt·ma·no gu·ṇa·va·to lo·ke rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / vṛt·taṃ ka·tha·ya dhī·ras·ya ya·thā te nā·ra·dāc chru·tam

rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca yad vṛttaṃ tasya dhīmataḥ / rāmasya saha saumitre rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ

ra·has·yaṃ ca pra·kā·śaṃ ca yad vṛt·taṃ tas·ya dhī·ma·taḥ / rā·mas·ya sa·ha sau·mit·re rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sar·va·śaḥ

vaidehyāś caiva yad vṛttaṃ prakāśaṃ yadi vā rahaḥ / tac cāpy aviditaṃ sarvaṃ viditaṃ te bhaviṣyati

vai·deh·yāś cai·va yad vṛt·taṃ pra·kā·śaṃ ya·di vā ra·haḥ / tac cāpy a·vi·di·taṃ sar·vaṃ vi·di·taṃ te bha·viṣ·ya·ti

na te vāg anṛtā kāvye kā cid atra bhaviṣyati / kuru rāmakathāṃ puṇyāṃ ślokabaddhāṃ manoramām

na te vāg a·nṛ·tā kāv·ye kā cid at·ra bha·viṣ·ya·ti / ku·ru rā·ma·ka·thāṃ puṇ·yāṃ ślo·ka·bad·dhāṃ ma·no·ra·mām

yāvat sthāsyanti girayaḥ saritaś ca mahītale / tāvad rāmāyaṇakathā lokeṣu pracariṣyati

yā·vat sthās·yan·ti gi·ra·yaḥ sa·ri·taś ca ma·hī·ta·le / tā·vad rā·mā·ya·ṇa·ka·thā lo·ke·ṣu pra·ca·riṣ·ya·ti

yāvad rāmasya ca kathā tvatkṛtā pracariṣyati / tāvad ūrdhvam adhaś ca tvaṃ mallokeṣu nivatsyasi

yā·vad rā·mas·ya ca ka·thā tvat·kṛ·tā pra·ca·riṣ·ya·ti / tā·vad ūr·dhvam a·dhaś ca tvaṃ mal·lo·ke·ṣu ni·vat·sya·si

ity uktvā bhagavān brahmā tatraivāntaradhīyata / tataḥ saśiṣyo vālmīkir munir vismayam āyayau

ity uk·tvā bha·ga·vān brah·mā tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta / ta·taḥ sa·śiṣ·yo vāl·mī·kir mu·nir vis·ma·yam ā·ya·yau

tasya śiṣyās tataḥ sarve jaguḥ ślokam imaṃ punaḥ / muhur muhuḥ prīyamāṇāḥ prāhuś ca bhṛśavismitāḥ

tas·ya śiṣ·yās ta·taḥ sar·ve ja·guḥ ślo·kam i·maṃ pu·naḥ / mu·hur mu·huḥ prī·ya·mā·ṇāḥ prā·huś ca bhṛ·śa·vis·mi·tāḥ

samākṣaraiś caturbhir yaḥ pādair gīto maharṣiṇā / so 'nuvyāharaṇād bhūyaḥ śokaḥ ślokatvam āgataḥ

sa·māk·ṣa·raiś ca·tur·bhir yaḥ pā·dair gī·to ma·har·ṣi·ṇā / so 'nuv·yā·ha·ra·ṇād bhū·yaḥ śo·kaḥ ślo·kat·vam ā·ga·taḥ

tasya buddhir iyaṃ jātā vālmīker bhāvitātmanaḥ / kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyam īdṛśaiḥ karavāṇy aham

tas·ya bud·dhir i·yaṃ jā·tā vāl·mī·ker bhā·vi·tāt·ma·naḥ / kṛt·snaṃ rā·mā·ya·ṇaṃ kāv·yam ī·dṛ·śaiḥ ka·ra·vāṇy a·ham

udāravṛttārthapadair manoramais tadāsya rāmasya cakāra kīrtimān / samākṣaraiḥ ślokaśatair yaśasvino yaśaskaraṃ kāvyam udāradhīr muniḥ

u·dā·ra·vṛt·tār·tha·pa·dair ma·no·ra·mais ta·dās·ya rā·mas·ya ca·kā·ra kīr·ti·mān / sa·māk·ṣa·raiḥ ślo·ka·śa·tair ya·śas·vi·no ya·śas·ka·raṃ kāv·yam u·dā·ra·dhīr mu·niḥ

śrutvā vas tu samagraṃ tad dharmātmā dharmasaṃhitam / vyaktam anveṣate bhūyo yad vṛttaṃ tasya dhīmataḥ

śrut·vā vas tu sa·mag·raṃ tad dhar·māt·mā dhar·ma·saṃ·hi·tam / vyak·tam an·ve·ṣa·te bhū·yo yad vṛt·taṃ tas·ya dhī·ma·taḥ

upaspṛśyodakaṃ saṃyan muniḥ sthitvā kṛtāñjaliḥ / prācīnāgreṣu darbheṣu dharmeṇānveṣate gatim

u·pas·pṛś·yo·da·kaṃ saṃ·yan mu·niḥ sthit·vā kṛ·tāñ·ja·liḥ / prā·cī·nāg·re·ṣu dar·bhe·ṣu dhar·me·ṇān·ve·ṣa·te ga·tim

janma rāmasya sumahad vīryaṃ sarvānukūlatām / lokasya priyatāṃ kṣāntiṃ saumyatāṃ satyaśīlatām

jan·ma rā·mas·ya su·ma·had vīr·yaṃ sar·vā·nu·kū·la·tām / lo·kas·ya pri·ya·tāṃ kṣān·tiṃ saum·ya·tāṃ sat·ya·śī·la·tām

nānācitrāḥ kathāś cānyā viśvāmitrasahāyane / jānakyāś ca vivāhaṃ ca dhanuṣaś ca vibhedanam

nā·nā·cit·rāḥ ka·thāś cān·yā viś·vā·mit·ra·sa·hā·ya·ne / jā·nak·yāś ca vi·vā·haṃ ca dha·nu·ṣaś ca vi·bhe·da·nam

rāmarāmavivādaṃ ca guṇān dāśarathes tathā / tathābhiṣekaṃ rāmasya kaikeyyā duṣṭabhāvatām

rā·ma·rā·ma·vi·vā·daṃ ca gu·ṇān dā·śa·ra·thes ta·thā / ta·thā·bhi·ṣe·kaṃ rā·mas·ya kai·key·yā duṣ·ṭa·bhā·va·tām

vyāghātaṃ cābhiṣekasya rāmasya ca vivāsanam / rājñaḥ śokavilāpaṃ ca paralokasya cāśrayam

vyā·ghā·taṃ cā·bhi·ṣe·kas·ya rā·mas·ya ca vi·vā·sa·nam / rāj·ñaḥ śo·ka·vi·lā·paṃ ca pa·ra·lo·kas·ya cāś·ra·yam

prakṛtīnāṃ viṣādaṃ ca prakṛtīnāṃ visarjanam / niṣādādhipasaṃvādaṃ sūtopāvartanaṃ tathā

pra·kṛ·tī·nāṃ vi·ṣā·daṃ ca pra·kṛ·tī·nāṃ vi·sar·ja·nam / ni·ṣā·dā·dhi·pa·saṃ·vā·daṃ sū·to·pā·var·ta·naṃ ta·thā

gaṅgāyāś cāpi saṃtāraṃ bharadvājasya darśanam / bharadvājābhyanujñānāc citrakūṭasya darśanam

gaṅ·gā·yāś cā·pi saṃ·tā·raṃ bha·rad·vā·jas·ya dar·śa·nam / bha·rad·vā·jābh·ya·nuj·ñā·nāc cit·ra·kū·ṭas·ya dar·śa·nam

vāstukarmaniveśaṃ ca bharatāgamanaṃ tathā / prasādanaṃ ca rāmasya pituś ca salilakriyām

vās·tu·kar·ma·ni·ve·śaṃ ca bha·ra·tā·ga·ma·naṃ ta·thā / pra·sā·da·naṃ ca rā·mas·ya pi·tuś ca sa·li·lak·ri·yām

pādukāgryābhiṣekaṃ ca nandigrāma nivāsanam / daṇḍakāraṇyagamanaṃ sutīkṣṇena samāgamam

pā·du·kāg·ryā·bhi·ṣe·kaṃ ca nan·dig·rā·ma ni·vā·sa·nam / daṇ·ḍa·kā·raṇ·ya·ga·ma·naṃ su·tīk·ṣṇe·na sa·mā·ga·mam

anasūyāsamasyāṃ ca aṅgarāgasya cārpaṇam / śūrpaṇakhyāś ca saṃvādaṃ virūpakaraṇaṃ tathā

a·na·sū·yā·sa·mas·yāṃ ca aṅ·ga·rā·gas·ya cār·pa·ṇam / śūr·pa·ṇakh·yāś ca saṃ·vā·daṃ vi·rū·pa·ka·ra·ṇaṃ ta·thā

vadhaṃ kharatriśirasor utthānaṃ rāvaṇasya ca / mārīcasya vadhaṃ caiva vaidehyā haraṇaṃ tathā

va·dhaṃ kha·rat·ri·śi·ra·sor ut·thā·naṃ rā·va·ṇas·ya ca / mā·rī·cas·ya va·dhaṃ cai·va vai·deh·yā ha·ra·ṇaṃ ta·thā

rāghavasya vilāpaṃ ca gṛdhrarājanibarhaṇam / kabandhadarśanaṃ caiva pampāyāś cāpi darśanam

rā·gha·vas·ya vi·lā·paṃ ca gṛdh·ra·rā·ja·ni·bar·ha·ṇam / ka·ban·dha·dar·śa·naṃ cai·va pam·pā·yāś cā·pi dar·śa·nam

śarbaryā darśanaṃ caiva hanūmaddarśanaṃ tathā / vilāpaṃ caiva pampāyāṃ rāghavasya mahātmanaḥ

śar·bar·yā dar·śa·naṃ cai·va ha·nū·mad·dar·śa·naṃ ta·thā / vi·lā·paṃ cai·va pam·pā·yāṃ rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ

ṛṣyamūkasya gamanaṃ sugrīveṇa samāgamam / pratyayotpādanaṃ sakhyaṃ vālisugrīvavigraham

ṛṣ·ya·mū·kas·ya ga·ma·naṃ sug·rī·ve·ṇa sa·mā·ga·mam / prat·ya·yot·pā·da·naṃ sakh·yaṃ vā·li·sug·rī·va·vig·ra·ham

vālipramathanaṃ caiva sugrīvapratipādanam / tārāvilāpasamayaṃ varṣarātrinivāsanam

vā·lip·ra·ma·tha·naṃ cai·va sug·rī·vap·ra·ti·pā·da·nam / tā·rā·vi·lā·pa·sa·ma·yaṃ var·ṣa·rāt·ri·ni·vā·sa·nam

kopaṃ rāghavasiṃhasya balānām upasaṃgraham / diśaḥ prasthāpanaṃ caiva pṛthivyāś ca nivedanam

ko·paṃ rā·gha·va·siṃ·has·ya ba·lā·nām u·pa·saṃg·ra·ham / di·śaḥ pras·thā·pa·naṃ cai·va pṛ·thiv·yāś ca ni·ve·da·nam

aṅgulīyakadānaṃ ca ṛkṣasya biladarśanam / prāyopaveśanaṃ caiva saṃpāteś cāpi darśanam

aṅ·gu·lī·ya·ka·dā·naṃ ca ṛk·ṣas·ya bi·la·dar·śa·nam / prā·yo·pa·ve·śa·naṃ cai·va saṃ·pā·teś cā·pi dar·śa·nam

parvatārohaṇaṃ caiva sāgarasya ca laṅghanam / rātrau laṅkāpraveśaṃ ca ekasyāpi vicintanam

par·va·tā·ro·ha·ṇaṃ cai·va sā·ga·ras·ya ca laṅ·gha·nam / rāt·rau laṅ·kāp·ra·ve·śaṃ ca e·kas·yā·pi vi·cin·ta·nam

āpānabhūmigamanam avarodhasya darśanam / aśokavanikāyānaṃ sītāyāś cāpi darśanam

ā·pā·na·bhū·mi·ga·ma·nam a·va·ro·dhas·ya dar·śa·nam / a·śo·ka·va·ni·kā·yā·naṃ sī·tā·yāś cā·pi dar·śa·nam

abhijñānapradānaṃ ca sītāyāś cāpi bhāṣaṇam / rākṣasītarjanaṃ caiva trijaṭāsvapnadarśanam

a·bhij·ñā·nap·ra·dā·naṃ ca sī·tā·yāś cā·pi bhā·ṣa·ṇam / rāk·ṣa·sī·tar·ja·naṃ cai·va tri·ja·ṭās·vap·na·dar·śa·nam

maṇipradānaṃ sītāyā vṛkṣabhaṅgaṃ tathaiva ca / rākṣasīvidravaṃ caiva kiṃkarāṇāṃ nibarhaṇam

ma·ṇip·ra·dā·naṃ sī·tā·yā vṛk·ṣa·bhaṅ·gaṃ ta·thai·va ca / rāk·ṣa·sī·vid·ra·vaṃ cai·va kiṃ·ka·rā·ṇāṃ ni·bar·ha·ṇam

grahaṇaṃ vāyusūnoś ca laṅkādāhābhigarjanam / pratiplavanam evātha madhūnāṃ haraṇaṃ tathā

gra·ha·ṇaṃ vā·yu·sū·noś ca laṅ·kā·dā·hā·bhi·gar·ja·nam / pra·tip·la·va·nam e·vā·tha ma·dhū·nāṃ ha·ra·ṇaṃ ta·thā

rāghavāśvāsanaṃ caiva maṇiniryātanaṃ tathā / saṃgamaṃ ca samudrasya nalasetoś ca bandhanam

rā·gha·vāś·vā·sa·naṃ cai·va ma·ṇi·nir·yā·ta·naṃ ta·thā / saṃ·ga·maṃ ca sa·mud·ras·ya na·la·se·toś ca ban·dha·nam

pratāraṃ ca samudrasya rātrau laṅkāvarodhanam / vibhīṣaṇena saṃsargaṃ vadhopāyanivedanam

pra·tā·raṃ ca sa·mud·ras·ya rāt·rau laṅ·kā·va·ro·dha·nam / vi·bhī·ṣa·ṇe·na saṃ·sar·gaṃ va·dho·pā·ya·ni·ve·da·nam

kumbhakarṇasya nidhanaṃ meghanādanibarhaṇam / rāvaṇasya vināśaṃ ca sītāvāptim areḥ pure

kum·bha·kar·ṇas·ya ni·dha·naṃ me·gha·nā·da·ni·bar·ha·ṇam / rā·va·ṇas·ya vi·nā·śaṃ ca sī·tā·vāp·tim a·reḥ pu·re

bibhīṣaṇābhiṣekaṃ ca puṣpakasya ca darśanam / ayodhyāyāś ca gamanaṃ bharatena samāgamam

bi·bhī·ṣa·ṇā·bhi·ṣe·kaṃ ca puṣ·pa·kas·ya ca dar·śa·nam / a·yodh·yā·yāś ca ga·ma·naṃ bha·ra·te·na sa·mā·ga·mam

rāmābhiṣekābhyudayaṃ sarvasainyavisarjanam / svarāṣṭrarañjanaṃ caiva vaidehyāś ca visarjanam

rā·mā·bhi·ṣe·kābh·yu·da·yaṃ sar·va·sain·ya·vi·sar·ja·nam / sva·rāṣ·ṭra·rañ·ja·naṃ cai·va vai·deh·yāś ca vi·sar·ja·nam

anāgataṃ ca yat kiṃ cid rāmasya vasudhātale / tac cakārottare kāvye vālmīkir bhagavān ṛṣiḥ

a·nā·ga·taṃ ca yat kiṃ cid rā·mas·ya va·su·dhā·ta·le / tac ca·kā·rot·ta·re kāv·ye vāl·mī·kir bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ

prāptarājyasya rāmasya vālmīkir bhagavān ṛṣiḥ / cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitrapadam ātmavān

prāp·ta·rāj·yas·ya rā·mas·ya vāl·mī·kir bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / ca·kā·ra ca·ri·taṃ kṛt·snaṃ vi·cit·ra·pa·dam āt·ma·vān

kṛtvā tu tan mahāprājñaḥ sabhaviṣyaṃ sahottaram / cintayām āsa ko nv etat prayuñjīyād iti prabhuḥ

kṛt·vā tu tan ma·hāp·rāj·ñaḥ sa·bha·viṣ·yaṃ sa·hot·ta·ram / cin·ta·yām ā·sa ko nv e·tat pra·yuñ·jī·yād i·ti pra·bhuḥ

tasya cintayamānasya maharṣer bhāvitātmanaḥ / agṛhṇītāṃ tataḥ pādau muniveṣau kuśīlavau

tas·ya cin·ta·ya·mā·nas·ya ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / a·gṛh·ṇī·tāṃ ta·taḥ pā·dau mu·ni·ve·ṣau ku·śī·la·vau

kuśīlavau tu dharmajñau rājaputrau yaśasvinau / bhrātarau svarasaṃpannau dadarśāśramavāsinau

ku·śī·la·vau tu dhar·maj·ñau rā·ja·put·rau ya·śas·vi·nau / bhrā·ta·rau sva·ra·saṃ·pan·nau da·dar·śāś·ra·ma·vā·si·nau

sa tu medhāvinau dṛṣṭvā vedeṣu pariniṣṭhitau / vedopabṛhmaṇārthāya tāv agrāhayata prabhuḥ

sa tu me·dhā·vi·nau dṛṣ·ṭvā ve·de·ṣu pa·ri·niṣ·ṭhi·tau / ve·do·pa·bṛh·ma·ṇār·thā·ya tāv ag·rā·ha·ya·ta pra·bhuḥ

kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāś caritaṃ mahat / paulastya vadham ity eva cakāra caritavrataḥ

kāv·yaṃ rā·mā·ya·ṇaṃ kṛt·snaṃ sī·tā·yāś ca·ri·taṃ ma·hat / pau·las·tya va·dham ity e·va ca·kā·ra ca·ri·tav·ra·taḥ

pāṭhye geye ca madhuraṃ pramāṇais tribhir anvitam / jātibhiḥ saptabhir baddhaṃ tantrīlayasamanvitam

pāṭh·ye ge·ye ca ma·dhu·raṃ pra·mā·ṇais tri·bhir an·vi·tam / jā·ti·bhiḥ sap·ta·bhir bad·dhaṃ tan·trī·la·ya·sa·man·vi·tam

hāsyaśṛṅgārakāruṇyaraudravīrabhayānakaiḥ / bībhatsādirasair yuktaṃ kāvyam etad agāyatām

hās·ya·śṛṅ·gā·ra·kā·ruṇ·ya·raud·ra·vī·ra·bha·yā·na·kaiḥ / bī·bhat·sā·di·ra·sair yuk·taṃ kāv·yam e·tad a·gā·ya·tām

tau tu gāndharvatattvajñau mūrcchanāsthānakovidau / bhrātarau svarasaṃpannau gandharvāv iva rūpiṇau

tau tu gān·dhar·va·tat·tvaj·ñau mūr·ccha·nās·thā·na·ko·vi·dau / bhrā·ta·rau sva·ra·saṃ·pan·nau gan·dhar·vāv i·va rū·pi·ṇau

rūpalakṣaṇasaṃpannau madhurasvarabhāṣiṇau / bimbād ivoddhṛtau bimbau rāmadehāt tathāparau

rū·pa·lak·ṣa·ṇa·saṃ·pan·nau ma·dhu·ras·va·ra·bhā·ṣi·ṇau / bim·bād i·vod·dhṛ·tau bim·bau rā·ma·de·hāt ta·thā·pa·rau

tau rājaputrau kārtsnyena dharmyam ākhyānam uttamam / vāco vidheyaṃ tat sarvaṃ kṛtvā kāvyam aninditau

tau rā·ja·put·rau kār·tsnye·na dhar·myam ākh·yā·nam ut·ta·mam / vā·co vi·dhe·yaṃ tat sar·vaṃ kṛt·vā kāv·yam a·nin·di·tau

ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgame / yathopadeśaṃ tattvajñau jagatus tau samāhitau / mahātmānau mahābhāgau sarvalakṣaṇalakṣitau

ṛ·ṣī·ṇāṃ ca dvi·jā·tī·nāṃ sā·dhū·nāṃ ca sa·mā·ga·me / ya·tho·pa·de·śaṃ tat·tvaj·ñau ja·ga·tus tau sa·mā·hi·tau / ma·hāt·mā·nau ma·hā·bhā·gau sar·va·lak·ṣa·ṇa·lak·ṣi·tau

tau kadā cit sametānām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām / āsīnānāṃ samīpasthāv idaṃ kāvyam agāyatām

tau ka·dā cit sa·me·tā·nām ṛ·ṣī·ṇāṃ bhā·vi·tāt·ma·nām / ā·sī·nā·nāṃ sa·mī·pas·thāv i·daṃ kāv·yam a·gā·ya·tām

tac chrutvā munayaḥ sarve bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ / sādhu sādhv ity tāv ūcatuḥ paraṃ vismayam āgatāḥ

tac chrut·vā mu·na·yaḥ sar·ve bāṣ·pa·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇāḥ / sā·dhu sādhv ity tāv ū·ca·tuḥ pa·raṃ vis·ma·yam ā·ga·tāḥ

te prītamanasaḥ sarve munayo dharmavatsalāḥ / praśaśaṃsuḥ praśastavyau gāyamānau kuśīlavau

te prī·ta·ma·na·saḥ sar·ve mu·na·yo dhar·ma·vat·sa·lāḥ / pra·śa·śaṃ·suḥ pra·śas·tav·yau gā·ya·mā·nau ku·śī·la·vau

aho gītasya mādhuryaṃ ślokānāṃ ca viśeṣataḥ / ciranirvṛttam apy etat pratyakṣam iva darśitam

a·ho gī·tas·ya mā·dhur·yaṃ ślo·kā·nāṃ ca vi·śe·ṣa·taḥ / ci·ra·nir·vṛt·tam apy e·tat prat·yak·ṣam i·va dar·śi·tam

praviśya tāv ubhau suṣṭhu tadā bhāvam agāyatām / sahitau madhuraṃ raktaṃ saṃpannaṃ svarasaṃpadā

pra·viś·ya tāv u·bhau suṣ·ṭhu ta·dā bhā·vam a·gā·ya·tām / sa·hi·tau ma·dhu·raṃ rak·taṃ saṃ·pan·naṃ sva·ra·saṃ·pa·dā

evaṃ praśasyamānau tau tapaḥślāghyair maharṣibhiḥ / saṃraktataram atyarthaṃ madhuraṃ tāv agāyatām

e·vaṃ pra·śas·ya·mā·nau tau ta·paḥś·lāgh·yair ma·har·ṣi·bhiḥ / saṃ·rak·ta·ta·ram at·yar·thaṃ ma·dhu·raṃ tāv a·gā·ya·tām

prītaḥ kaś cin munis tābhyāṃ saṃsthitaḥ kalaśaṃ dadau / prasanno valkalaṃ kaś cid dadau tābhyāṃ mahāyaśāḥ

prī·taḥ kaś cin mu·nis tābh·yāṃ saṃs·thi·taḥ ka·la·śaṃ da·dau / pra·san·no val·ka·laṃ kaś cid da·dau tābh·yāṃ ma·hā·ya·śāḥ

āścaryam idam ākhyānaṃ muninā saṃprakīrtitam / paraṃ kavīnām ādhāraṃ samāptaṃ ca yathākramam

āś·car·yam i·dam ākh·yā·naṃ mu·ni·nā saṃp·ra·kīr·ti·tam / pa·raṃ ka·vī·nām ā·dhā·raṃ sa·māp·taṃ ca ya·thāk·ra·mam

praśasyamānau sarvatra kadā cit tatra gāyakau / rathyāsu rājamārgeṣu dadarśa bharatāgrajaḥ

pra·śas·ya·mā·nau sar·vat·ra ka·dā cit tat·ra gā·ya·kau / rath·yā·su rā·ja·mār·ge·ṣu da·dar·śa bha·ra·tāg·ra·jaḥ

svaveśma cānīya tato bhrātarau sakuśīlavau / pūjayām āsa pūjārhau rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ

sva·veś·ma cā·nī·ya ta·to bhrā·ta·rau sa·ku·śī·la·vau / pū·ja·yām ā·sa pū·jār·hau rā·maḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ

āsīnaḥ kāñcane divye sa ca siṃhāsane prabhuḥ / upopaviṣṭaiḥ sacivair bhrātṛbhiś ca paraṃtapaḥ

ā·sī·naḥ kāñ·ca·ne div·ye sa ca siṃ·hā·sa·ne pra·bhuḥ / u·po·pa·viṣ·ṭaiḥ sa·ci·vair bhrā·tṛ·bhiś ca pa·raṃ·ta·paḥ

dṛṣṭvā tu rūpasaṃpannau tāv ubhau vīṇinau tataḥ / uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaḥ śatrughnaṃ bharataṃ tathā

dṛṣ·ṭvā tu rū·pa·saṃ·pan·nau tāv u·bhau vī·ṇi·nau ta·taḥ / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ rā·maḥ śat·rugh·naṃ bha·ra·taṃ ta·thā

śrūyatām idam ākhyānam anayor devavarcasoḥ / vicitrārthapadaṃ samyag gāyator madhurasvaram

śrū·ya·tām i·dam ākh·yā·nam a·na·yor de·va·var·ca·soḥ / vi·cit·rār·tha·pa·daṃ sam·yag gā·ya·tor ma·dhu·ras·va·ram

imau munī pārthivalakṣmaṇānvitau kuśīlavau caiva mahātapasvinau / mamāpi tad bhūtikaraṃ pracakṣate mahānubhāvaṃ caritaṃ nibodhata

i·mau mu·nī pār·thi·va·lak·ṣma·ṇān·vi·tau ku·śī·la·vau cai·va ma·hā·ta·pas·vi·nau / ma·mā·pi tad bhū·ti·ka·raṃ pra·cak·ṣa·te ma·hā·nu·bhā·vaṃ ca·ri·taṃ ni·bo·dha·ta

tatas tu tau rāmavacaḥ pracoditāv agāyatāṃ mārgavidhānasaṃpadā / sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanair bubhūṣayāsaktamanā babhūva ha

ta·tas tu tau rā·ma·va·caḥ pra·co·di·tāv a·gā·ya·tāṃ mār·ga·vi·dhā·na·saṃ·pa·dā / sa cā·pi rā·maḥ pa·ri·ṣad·ga·taḥ śa·nair bu·bhū·ṣa·yā·sak·ta·ma·nā ba·bhū·va ha

sarvāpūrvam iyaṃ yeṣām āsīt kṛtsnā vasuṃdharā / prajāpatim upādāya nṛpāṇāṃ jayaśālinām

sar·vā·pūr·vam i·yaṃ ye·ṣām ā·sīt kṛt·snā va·suṃ·dha·rā / pra·jā·pa·tim u·pā·dā·ya nṛ·pā·ṇāṃ ja·ya·śā·li·nām

yeṣāṃ sa sagaro nāma sāgaro yena khānitaḥ / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi yaṃ yāntaṃ paryavārayan

ye·ṣāṃ sa sa·ga·ro nā·ma sā·ga·ro ye·na khā·ni·taḥ / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi yaṃ yān·taṃ par·ya·vā·ra·yan

ikṣvākūṇām idaṃ teṣāṃ rājñāṃ vaṃśe mahātmanām / mahad utpannam ākhyānaṃ rāmāyaṇam iti śrutam

ik·ṣvā·kū·ṇām i·daṃ te·ṣāṃ rāj·ñāṃ vaṃ·śe ma·hāt·ma·nām / ma·had ut·pan·nam ākh·yā·naṃ rā·mā·ya·ṇam i·ti śru·tam

tad idaṃ vartayiṣyāmi sarvaṃ nikhilam āditaḥ / dharmakāmārthasahitaṃ śrotavyam anasūyayā

tad i·daṃ var·ta·yiṣ·yā·mi sar·vaṃ ni·khi·lam ā·di·taḥ / dhar·ma·kā·mār·tha·sa·hi·taṃ śro·tav·yam a·na·sū·ya·yā

kosalo nāma muditaḥ sphīto janapado mahān / niviṣṭaḥ sarayūtīre prabhūtadhanadhānyavān

ko·sa·lo nā·ma mu·di·taḥ sphī·to ja·na·pa·do ma·hān / ni·viṣ·ṭaḥ sa·ra·yū·tī·re pra·bhū·ta·dha·na·dhān·ya·vān

ayodhyā nāma nagarī tatrāsīl lokaviśrutā / manunā mānavendreṇa yā purī nirmitā svayam

a·yodh·yā nā·ma na·ga·rī tat·rā·sīl lo·ka·viś·ru·tā / ma·nu·nā mā·na·ven·dre·ṇa yā pu·rī nir·mi·tā sva·yam

āyatā daśa ca dve ca yojanāni mahāpurī / śrīmatī trīṇi vistīrṇā suvibhaktamahāpathā

ā·ya·tā da·śa ca dve ca yo·ja·nā·ni ma·hā·pu·rī / śrī·ma·tī trī·ṇi vis·tīr·ṇā su·vi·bhak·ta·ma·hā·pa·thā

rājamārgeṇa mahatā suvibhaktena śobhitā / muktapuṣpāvakīrṇena jalasiktena nityaśaḥ

rā·ja·mār·ge·ṇa ma·ha·tā su·vi·bhak·te·na śo·bhi·tā / muk·ta·puṣ·pā·va·kīr·ṇe·na ja·la·sik·te·na nit·ya·śaḥ

tāṃ tu rājā daśaratho mahārāṣṭravivardhanaḥ / purīm āvāsayām āsa divi devapatir yathā

tāṃ tu rā·jā da·śa·ra·tho ma·hā·rāṣ·ṭra·vi·var·dha·naḥ / pu·rīm ā·vā·sa·yām ā·sa di·vi de·va·pa·tir ya·thā

kapāṭatoraṇavatīṃ suvibhaktāntarāpaṇām / sarvayantrāyudhavatīm upetāṃ sarvaśilpibhiḥ

ka·pā·ṭa·to·ra·ṇa·va·tīṃ su·vi·bhak·tān·ta·rā·pa·ṇām / sar·va·yan·trā·yu·dha·va·tīm u·pe·tāṃ sar·va·śil·pi·bhiḥ

sūtamāgadhasaṃbādhāṃ śrīmatīm atulaprabhām / uccāṭṭāladhvajavatīṃ śataghnīśatasaṃkulām

sū·ta·mā·ga·dha·saṃ·bā·dhāṃ śrī·ma·tīm a·tu·lap·ra·bhām / uc·cāṭ·ṭā·ladh·va·ja·va·tīṃ śa·tagh·nī·śa·ta·saṃ·ku·lām

vadhūnāṭakasaṅghaiś ca saṃyuktāṃ sarvataḥ purīm / udyānāmravaṇopetāṃ mahatīṃ sālamekhalām

va·dhū·nā·ṭa·ka·saṅ·ghaiś ca saṃ·yuk·tāṃ sar·va·taḥ pu·rīm / ud·yā·nām·ra·va·ṇo·pe·tāṃ ma·ha·tīṃ sā·la·me·kha·lām

durgagambhīraparikhāṃ durgām anyair durāsadām / vājivāraṇasaṃpūrṇāṃ gobhir uṣṭraiḥ kharais tathā

dur·ga·gam·bhī·ra·pa·ri·khāṃ dur·gām an·yair du·rā·sa·dām / vā·ji·vā·ra·ṇa·saṃ·pūr·ṇāṃ go·bhir uṣ·ṭraiḥ kha·rais ta·thā

sāmantarājasaṅghaiś ca balikarmabhir āvṛtām / nānādeśanivāsaiś ca vaṇigbhir upaśobhitām

sā·man·ta·rā·ja·saṅ·ghaiś ca ba·li·kar·ma·bhir ā·vṛ·tām / nā·nā·de·śa·ni·vā·saiś ca va·ṇig·bhir u·pa·śo·bhi·tām

prasādai ratnavikṛtaiḥ parvatair upaśobhitām / kūṭāgāraiś ca saṃpūrṇām indrasyevāmarāvatīm

pra·sā·dai rat·na·vi·kṛ·taiḥ par·va·tair u·pa·śo·bhi·tām / kū·ṭā·gā·raiś ca saṃ·pūr·ṇām in·dras·ye·vā·ma·rā·va·tīm

citrām aṣṭāpadākārāṃ varanārīgaṇair yutām / sarvaratnasamākīrṇāṃ vimānagṛhaśobhitām

cit·rām aṣ·ṭā·pa·dā·kā·rāṃ va·ra·nā·rī·ga·ṇair yu·tām / sar·va·rat·na·sa·mā·kīr·ṇāṃ vi·mā·na·gṛ·ha·śo·bhi·tām

gṛhagāḍhām avicchidrāṃ samabhūmau niveśitām / śālitaṇḍulasaṃpūrṇām ikṣukāṇḍarasodakām

gṛ·ha·gā·ḍhām a·vic·chid·rāṃ sa·ma·bhū·mau ni·ve·śi·tām / śā·li·taṇ·ḍu·la·saṃ·pūr·ṇām ik·ṣu·kāṇ·ḍa·ra·so·da·kām

dundubhībhir mṛdaṅgaiś ca vīṇābhiḥ paṇavais tathā / nāditāṃ bhṛśam atyarthaṃ pṛthivyāṃ tām anuttamām

dun·du·bhī·bhir mṛ·daṅ·gaiś ca vī·ṇā·bhiḥ pa·ṇa·vais ta·thā / nā·di·tāṃ bhṛ·śam at·yar·thaṃ pṛ·thiv·yāṃ tām a·nut·ta·mām

vimānam iva siddhānāṃ tapasādhigataṃ divi / suniveśitaveśmāntāṃ narottamasamāvṛtām

vi·mā·nam i·va sid·dhā·nāṃ ta·pa·sā·dhi·ga·taṃ di·vi / su·ni·ve·śi·ta·veś·mān·tāṃ na·rot·ta·ma·sa·mā·vṛ·tām

ye ca bāṇair na vidhyanti viviktam aparāparam / śabdavedhyaṃ ca vitataṃ laghuhastā viśāradāḥ

ye ca bā·ṇair na vidh·yan·ti vi·vik·tam a·pa·rā·pa·ram / śab·da·vedh·yaṃ ca vi·ta·taṃ la·ghu·has·tā vi·śā·ra·dāḥ

siṃhavyāghravarāhāṇāṃ mattānāṃ nadatāṃ vane / hantāro niśitaiḥ śastrair balād bāhubalair api

siṃ·hav·yāgh·ra·va·rā·hā·ṇāṃ mat·tā·nāṃ na·da·tāṃ va·ne / han·tā·ro ni·śi·taiḥ śas·trair ba·lād bā·hu·ba·lair a·pi

tādṛśānāṃ sahasrais tām abhipūrṇāṃ mahārathaiḥ / purīm āvāsayām āsa rājā daśarathas tadā

tā·dṛ·śā·nāṃ sa·has·rais tām a·bhi·pūr·ṇāṃ ma·hā·ra·thaiḥ / pu·rīm ā·vā·sa·yām ā·sa rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā

tām agnimadbhir guṇavadbhir āvṛtāṃ dvijottamair vedaṣaḍaṅgapāragaiḥ / sahasradaiḥ satyaratair mahātmabhir maharṣikalpair ṛṣibhiś ca kevalaiḥ

tām ag·ni·mad·bhir gu·ṇa·vad·bhir ā·vṛ·tāṃ dvi·jot·ta·mair ve·da·ṣa·ḍaṅ·ga·pā·ra·gaiḥ / sa·has·ra·daiḥ sat·ya·ra·tair ma·hāt·ma·bhir ma·har·ṣi·kal·pair ṛ·ṣi·bhiś ca ke·va·laiḥ

puryāṃ tasyām ayodhyāyāṃ vedavit sarvasaṃgrahaḥ / dīrghadarśī mahātejāḥ paurajānapadapriyaḥ

pur·yāṃ tas·yām a·yodh·yā·yāṃ ve·da·vit sar·va·saṃg·ra·haḥ / dīr·gha·dar·śī ma·hā·te·jāḥ pau·ra·jā·na·pa·dap·ri·yaḥ

ikṣvākūṇām atiratho yajvā dharmarato vaśī / maharṣikalpo rājarṣis triṣu lokṛṣu viśrutaḥ

ik·ṣvā·kū·ṇām a·ti·ra·tho yaj·vā dhar·ma·ra·to va·śī / ma·har·ṣi·kal·po rā·jar·ṣis tri·ṣu lo·kṛ·ṣu viś·ru·taḥ

balavān nihatāmitro mitravān vijitendriyaḥ / dhanaiś ca saṃcayaiś cānyaiḥ śakravaiśravaṇopamaḥ

ba·la·vān ni·ha·tā·mit·ro mit·ra·vān vi·ji·ten·dri·yaḥ / dha·naiś ca saṃ·ca·yaiś cān·yaiḥ śak·ra·vaiś·ra·va·ṇo·pa·maḥ

yathā manur mahātejā lokasya parirakṣitā / tathā daśaratho rājā vasañ jagad apālayat

ya·thā ma·nur ma·hā·te·jā lo·kas·ya pa·ri·rak·ṣi·tā / ta·thā da·śa·ra·tho rā·jā va·sañ ja·gad a·pā·la·yat

tena satyābhisaṃdhena trivargam anutiṣṭhatā / pālitā sā purī śreṣṭhendreṇa ivāmarāvatī

te·na sat·yā·bhi·saṃ·dhe·na tri·var·gam a·nu·tiṣ·ṭha·tā / pā·li·tā sā pu·rī śreṣ·ṭhen·dre·ṇa i·vā·ma·rā·va·tī

tasmin puravare hṛṣṭā dharmātmanā bahuśrutāḥ / narās tuṣṭādhanaiḥ svaiḥ svair alubdhāḥ satyavādinaḥ

tas·min pu·ra·va·re hṛṣ·ṭā dhar·māt·ma·nā ba·huś·ru·tāḥ / na·rās tuṣ·ṭā·dha·naiḥ svaiḥ svair a·lub·dhāḥ sat·ya·vā·di·naḥ

nālpasaṃnicayaḥ kaś cid āsīt tasmin purottame / kuṭumbī yo hy asiddhārtho 'gavāśvadhanadhānyavān

nāl·pa·saṃ·ni·ca·yaḥ kaś cid ā·sīt tas·min pu·rot·ta·me / ku·ṭum·bī yo hy a·sid·dhār·tho 'ga·vāś·va·dha·na·dhān·ya·vān

kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kva cit / draṣṭuṃ śakyam ayodhyāyāṃ nāvidvān na ca nāstikaḥ

kā·mī vā na ka·dar·yo vā nṛ·śaṃ·saḥ pu·ru·ṣaḥ kva cit / draṣ·ṭuṃ śak·yam a·yodh·yā·yāṃ nā·vid·vān na ca nās·ti·kaḥ

sarve narāś ca nāryaś ca dharmaśīlāḥ susaṃyatāḥ / muditāḥ śīlavṛttābhyāṃ maharṣaya ivāmalāḥ

sar·ve na·rāś ca nār·yaś ca dhar·ma·śī·lāḥ su·saṃ·ya·tāḥ / mu·di·tāḥ śī·la·vṛt·tābh·yāṃ ma·har·ṣa·ya i·vā·ma·lāḥ

nākuṇḍalī nāmukuṭī nāsragvī nālpabhogavān / nāmṛṣṭo nānuliptāṅgo nāsugandhaś ca vidyate

nā·kuṇ·ḍa·lī nā·mu·ku·ṭī nās·rag·vī nāl·pa·bho·ga·vān / nā·mṛṣ·ṭo nā·nu·lip·tāṅ·go nā·su·gan·dhaś ca vid·ya·te

nāmṛṣṭabhojī nādātā nāpy anaṅgadaniṣkadhṛk / nāhastābharaṇo vāpi dṛśyate nāpy anātmavān

nā·mṛṣ·ṭa·bho·jī nā·dā·tā nāpy a·naṅ·ga·da·niṣ·ka·dhṛk / nā·has·tā·bha·ra·ṇo vā·pi dṛś·ya·te nāpy a·nāt·ma·vān

nānāhitāgnir nāyajvā vipro nāpy asahasradaḥ / kaś cid āsīd ayodhyāyāṃ na ca nirvṛttasaṃkaraḥ

nā·nā·hi·tāg·nir nā·yaj·vā vip·ro nāpy a·sa·has·ra·daḥ / kaś cid ā·sīd a·yodh·yā·yāṃ na ca nir·vṛt·ta·saṃ·ka·raḥ

svakarmaniratā nityaṃ brāhmaṇā vijitendriyāḥ / dānādhyayanaśīlāś ca saṃyatāś ca pratigrahe

sva·kar·ma·ni·ra·tā nit·yaṃ brāh·ma·ṇā vi·ji·ten·dri·yāḥ / dā·nādh·ya·ya·na·śī·lāś ca saṃ·ya·tāś ca pra·tig·ra·he

na nāstiko nānṛtako na kaś cid abahuśrutaḥ / nāsūyako na cāśakto nāvidvān vidyate tadā

na nās·ti·ko nā·nṛ·ta·ko na kaś cid a·ba·huś·ru·taḥ / nā·sū·ya·ko na cā·śak·to nā·vid·vān vid·ya·te ta·dā

na dīnaḥ kṣiptacitto vā vyathito vāpi kaś cana / kaś cin naro vā nārī vā nāśrīmān nāpy arūpavān / draṣṭuṃ śakyam ayodhyāyāṃ nāpi rājanyabhaktimān

na dī·naḥ kṣip·ta·cit·to vā vya·thi·to vā·pi kaś ca·na / kaś cin na·ro vā nā·rī vā nāś·rī·mān nāpy a·rū·pa·vān / draṣ·ṭuṃ śak·yam a·yodh·yā·yāṃ nā·pi rā·jan·ya·bhak·ti·mān

varṇeṣv agryacaturtheṣu devatātithipūjakāḥ / dīrghāyuṣo narāḥ sarve dharmaṃ satyaṃ ca saṃśritāḥ

var·ṇeṣv ag·rya·ca·tur·the·ṣu de·va·tā·ti·thi·pū·ja·kāḥ / dīr·ghā·yu·ṣo na·rāḥ sar·ve dhar·maṃ sat·yaṃ ca saṃś·ri·tāḥ

kṣatraṃ brahmamukhaṃ cāsīd vaiśyāḥ kṣatram anuvratāḥ / śūdrāḥ svadharmaniratās trīn varṇān upacāriṇaḥ

kṣat·raṃ brah·ma·mu·khaṃ cā·sīd vaiś·yāḥ kṣat·ram a·nuv·ra·tāḥ / śūd·rāḥ sva·dhar·ma·ni·ra·tās trīn var·ṇān u·pa·cā·ri·ṇaḥ

sā tenekṣvākunāthena purī suparirakṣitā / yathā purastān manunā mānavendreṇa dhīmatā

sā te·nek·ṣvā·ku·nā·the·na pu·rī su·pa·ri·rak·ṣi·tā / ya·thā pu·ras·tān ma·nu·nā mā·na·ven·dre·ṇa dhī·ma·tā

yodhānām agnikalpānāṃ peśalānām amarṣiṇām / saṃpūrṇākṛtavidyānāṃ guhākesariṇām iva

yo·dhā·nām ag·ni·kal·pā·nāṃ pe·śa·lā·nām a·mar·ṣi·ṇām / saṃ·pūr·ṇā·kṛ·ta·vid·yā·nāṃ gu·hā·ke·sa·ri·ṇām i·va

kāmbojaviṣaye jātair bāhlīkaiś ca hayottamaiḥ / vanāyujair nadījaiś ca pūrṇāharihayopamaiḥ

kām·bo·ja·vi·ṣa·ye jā·tair bāh·lī·kaiś ca ha·yot·ta·maiḥ / va·nā·yu·jair na·dī·jaiś ca pūr·ṇā·ha·ri·ha·yo·pa·maiḥ

vindhyaparvatajair mattaiḥ pūrṇā haimavatair api / madānvitair atibalair mātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ

vin·dhya·par·va·ta·jair mat·taiḥ pūr·ṇā hai·ma·va·tair a·pi / ma·dān·vi·tair a·ti·ba·lair mā·taṅ·gaiḥ par·va·to·pa·maiḥ

añjanād api niṣkrāntair vāmanād api ca dvipaiḥ / bhadramandrair bhadramṛgair mṛgamandraiś ca sā purī

añ·ja·nād a·pi niṣ·krān·tair vā·ma·nād a·pi ca dvi·paiḥ / bhad·ra·man·drair bhad·ra·mṛ·gair mṛ·ga·man·draiś ca sā pu·rī

nityamattaiḥ sadā pūrṇā nāgair acalasaṃnibhaiḥ / sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate

nit·ya·mat·taiḥ sa·dā pūr·ṇā nā·gair a·ca·la·saṃ·ni·bhaiḥ / sā yo·ja·ne ca dve bhū·yaḥ sat·ya·nā·mā pra·kā·śa·te

tāṃ satyanāmāṃ dṛḍhatoraṇārgalām gṛhair vicitrair upaśobhitāṃ śivām / purīm ayodhyāṃ nṛsahasrasaṃkulāṃ śaśāsa vai śakrasamo mahīpatiḥ

tāṃ sat·ya·nā·māṃ dṛ·ḍha·to·ra·ṇār·ga·lām gṛ·hair vi·cit·rair u·pa·śo·bhi·tāṃ śi·vām / pu·rīm a·yodh·yāṃ nṛ·sa·has·ra·saṃ·ku·lāṃ śa·śā·sa vai śak·ra·sa·mo ma·hī·pa·tiḥ

aṣṭau babhūvur vīrasya tasyāmātyā yaśasvinaḥ / śucayaś cānuraktāś ca rājakṛtyeṣu nityaśaḥ

aṣ·ṭau ba·bhū·vur vī·ras·ya tas·yā·māt·yā ya·śas·vi·naḥ / śu·ca·yaś cā·nu·rak·tāś ca rā·ja·kṛt·ye·ṣu nit·ya·śaḥ

dhṛṣṭir jayanto vijayaḥ siddhārtho arthasādhakaḥ / aśoko mantrapālaś ca sumantraś cāṣṭamo 'bhavat

dhṛṣ·ṭir ja·yan·to vi·ja·yaḥ sid·dhār·tho ar·tha·sā·dha·kaḥ / a·śo·ko man·tra·pā·laś ca su·man·traś cāṣ·ṭa·mo 'bha·vat

ṛtvijau dvāv abhimatau tasyāstām ṛṣisattamau / vasiṣṭho vāmadevaś ca mantriṇaś ca tathāpare

ṛt·vi·jau dvāv a·bhi·ma·tau tas·yās·tām ṛ·ṣi·sat·ta·mau / va·siṣ·ṭho vā·ma·de·vaś ca man·tri·ṇaś ca ta·thā·pa·re

śrīmantaś ca mahātmānaḥ śāstrajñā dṛḍhavikramāḥ / kīrtimantaḥ praṇihitā yathāvacanakāriṇaḥ

śrī·man·taś ca ma·hāt·mā·naḥ śās·traj·ñā dṛ·ḍha·vik·ra·māḥ / kīr·ti·man·taḥ pra·ṇi·hi·tā ya·thā·va·ca·na·kā·ri·ṇaḥ

tejaḥkṣamāyaśaḥprāptāḥ smitapūrvābhibhāṣiṇaḥ / krodhāt kāmārthahetor vā na brūyur anṛtaṃ vacaḥ

te·jaḥk·ṣa·mā·ya·śaḥp·rāp·tāḥ smi·ta·pūr·vā·bhi·bhā·ṣi·ṇaḥ / kro·dhāt kā·mār·tha·he·tor vā na brū·yur a·nṛ·taṃ va·caḥ

teṣām aviditaṃ kiṃ cit sveṣu nāsti pareṣu vā / kriyamāṇaṃ kṛtaṃ vāpi cāreṇāpi cikīrṣitam

te·ṣām a·vi·di·taṃ kiṃ cit sve·ṣu nās·ti pa·re·ṣu vā / kri·ya·mā·ṇaṃ kṛ·taṃ vā·pi cā·re·ṇā·pi ci·kīr·ṣi·tam

kuśalā vyavahāreṣu sauhṛdeṣu parīkṣitāḥ / prāptakālaṃ yathā daṇḍaṃ dhārayeyuḥ suteṣv api

ku·śa·lā vya·va·hā·re·ṣu sau·hṛ·de·ṣu pa·rīk·ṣi·tāḥ / prāp·ta·kā·laṃ ya·thā daṇ·ḍaṃ dhā·ra·ye·yuḥ su·teṣv a·pi

kośasaṃgrahaṇe yuktā balasya ca parigrahe / ahitaṃ cāpi puruṣaṃ na vihiṃsyur adūṣakam

ko·śa·saṃg·ra·ha·ṇe yuk·tā ba·las·ya ca pa·rig·ra·he / a·hi·taṃ cā·pi pu·ru·ṣaṃ na vi·hiṃs·yur a·dū·ṣa·kam

vīrāś ca niyatotsāhā rājaśāstram anuṣṭhitāḥ / śucīnāṃ rakṣitāraś ca nityaṃ viṣayavāsinām

vī·rāś ca ni·ya·tot·sā·hā rā·ja·śās·tram a·nuṣ·ṭhi·tāḥ / śu·cī·nāṃ rak·ṣi·tā·raś ca nit·yaṃ vi·ṣa·ya·vā·si·nām

brahmakṣatram ahiṃsantas te kośaṃ samapūrayan / sutīkṣṇadaṇḍāḥ saṃprekṣya puruṣasya balābalam

brah·mak·ṣat·ram a·hiṃ·san·tas te ko·śaṃ sa·ma·pū·ra·yan / su·tīk·ṣṇa·daṇ·ḍāḥ saṃp·rek·ṣya pu·ru·ṣas·ya ba·lā·ba·lam

śucīnām ekabuddhīnāṃ sarveṣāṃ saṃprajānatām / nāsīt pure vā rāṣṭre vā mṛṣāvādī naraḥ kva cit

śu·cī·nām e·ka·bud·dhī·nāṃ sar·ve·ṣāṃ saṃp·ra·jā·na·tām / nā·sīt pu·re vā rāṣ·ṭre vā mṛ·ṣā·vā·dī na·raḥ kva cit

kaś cin na duṣṭas tatrāsīt paradāraratir naraḥ / praśāntaṃ sarvam evāsīd rāṣṭraṃ puravaraṃ ca tat

kaś cin na duṣ·ṭas tat·rā·sīt pa·ra·dā·ra·ra·tir na·raḥ / pra·śān·taṃ sar·vam e·vā·sīd rāṣ·ṭraṃ pu·ra·va·raṃ ca tat

suvāsasaḥ suveśāś ca te ca sarve suśīlinaḥ / hitārthaṃ ca narendrasya jāgrato nayacakṣuṣā

su·vā·sa·saḥ su·ve·śāś ca te ca sar·ve su·śī·li·naḥ / hi·tār·thaṃ ca na·ren·dras·ya jāg·ra·to na·ya·cak·ṣu·ṣā

gurau guṇagṛhītāś ca prakhyātāś ca parākramaiḥ / videśeṣv api vijñātāḥ sarvato buddhiniścayāt

gu·rau gu·ṇa·gṛ·hī·tāś ca prakh·yā·tāś ca pa·rāk·ra·maiḥ / vi·de·śeṣv a·pi vij·ñā·tāḥ sar·va·to bud·dhi·niś·ca·yāt

īdṛśais tair amātyais tu rājā daśaratho 'naghaḥ / upapanno guṇopetair anvaśāsad vasuṃdharām

ī·dṛ·śais tair a·māt·yais tu rā·jā da·śa·ra·tho 'na·ghaḥ / u·pa·pan·no gu·ṇo·pe·tair an·va·śā·sad va·suṃ·dha·rām

avekṣamāṇaś cāreṇa prajā dharmeṇa rañjayan / nādhyagacchad viśiṣṭaṃ vā tulyaṃ vā śatrum ātmanaḥ

a·vek·ṣa·mā·ṇaś cā·re·ṇa pra·jā dhar·me·ṇa rañ·ja·yan / nādh·ya·gac·chad vi·śiṣ·ṭaṃ vā tul·yaṃ vā śat·rum āt·ma·naḥ

tair mantribhir mantrahitair niviṣṭair vṛto 'nuraktaiḥ kuśalaiḥ samarthaiḥ / sa pārthivo dīptim avāpa yuktas tejomayair gobhir ivodito 'rkaḥ

tair man·tri·bhir man·tra·hi·tair ni·viṣ·ṭair vṛ·to 'nu·rak·taiḥ ku·śa·laiḥ sa·mar·thaiḥ / sa pār·thi·vo dīp·tim a·vā·pa yuk·tas te·jo·ma·yair go·bhir i·vo·di·to 'rkaḥ

tasya tv evaṃ prabhāvasya dharmajñasya mahātmanaḥ / sutārthaṃ tapyamānasya nāsīd vaṃśakaraḥ sutaḥ

tas·ya tv e·vaṃ pra·bhā·vas·ya dhar·maj·ñas·ya ma·hāt·ma·naḥ / su·tār·thaṃ tap·ya·mā·nas·ya nā·sīd vaṃ·śa·ka·raḥ su·taḥ

cintayānasya tasyaivaṃ buddhir āsīn mahātmanaḥ / sutārthaṃ vājimedhena kimarthaṃ na yajāmy aham

cin·ta·yā·nas·ya tas·yai·vaṃ bud·dhir ā·sīn ma·hāt·ma·naḥ / su·tār·thaṃ vā·ji·me·dhe·na ki·mar·thaṃ na ya·jāmy a·ham

sa niścitāṃ matiṃ kṛtvā yaṣṭavyam iti buddhimān / mantribhiḥ saha dharmātmā sarvair eva kṛtātmabhiḥ

sa niś·ci·tāṃ ma·tiṃ kṛt·vā yaṣ·ṭav·yam i·ti bud·dhi·mān / man·tri·bhiḥ sa·ha dhar·māt·mā sar·vair e·va kṛ·tāt·ma·bhiḥ

tato 'bravīd idaṃ rājā sumantraṃ mantrisattamam / śīghram ānaya me sarvān gurūṃs tān sapurohitān

ta·to 'bra·vīd i·daṃ rā·jā su·man·traṃ man·tri·sat·ta·mam / śīgh·ram ā·na·ya me sar·vān gu·rūṃs tān sa·pu·ro·hi·tān

etac chrutvā rahaḥ sūto rājānam idam abravīt / ṛtvigbhir upadiṣṭo 'yaṃ purāvṛtto mayā śrutaḥ

e·tac chrut·vā ra·haḥ sū·to rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt / ṛt·vig·bhir u·pa·diṣ·ṭo 'yaṃ pu·rā·vṛt·to ma·yā śru·taḥ

sanatkumāro bhagavān pūrvaṃ kathitavān kathām / ṛṣīṇāṃ saṃnidhau rājaṃs tava putrāgamaṃ prati

sa·nat·ku·mā·ro bha·ga·vān pūr·vaṃ ka·thi·ta·vān ka·thām / ṛ·ṣī·ṇāṃ saṃ·ni·dhau rā·jaṃs ta·va put·rā·ga·maṃ pra·ti

kāśyapasya tu putro 'sti vibhāṇḍaka iti śrutaḥ / ṛśyaśṛṅga iti khyātas tasya putro bhaviṣyati

kāś·ya·pas·ya tu put·ro 'sti vi·bhāṇ·ḍa·ka i·ti śru·taḥ / ṛś·ya·śṛṅ·ga i·ti khyā·tas tas·ya put·ro bha·viṣ·ya·ti

sa vane nityasaṃvṛddho munir vanacaraḥ sadā / nānyaṃ jānāti viprendro nityaṃ pitranuvartanāt

sa va·ne nit·ya·saṃ·vṛd·dho mu·nir va·na·ca·raḥ sa·dā / nān·yaṃ jā·nā·ti vip·ren·dro nit·yaṃ pit·ra·nu·var·ta·nāt

dvaividhyaṃ brahmacaryasya bhaviṣyati mahātmanaḥ / lokeṣu prathitaṃ rājan vipraiś ca kathitaṃ sadā

dvai·vidh·yaṃ brah·ma·car·yas·ya bha·viṣ·ya·ti ma·hāt·ma·naḥ / lo·ke·ṣu pra·thi·taṃ rā·jan vip·raiś ca ka·thi·taṃ sa·dā

tasyaivaṃ vartamānasya kālaḥ samabhivartata / agniṃ śuśrūṣamāṇasya pitaraṃ ca yaśasvinam

tas·yai·vaṃ var·ta·mā·nas·ya kā·laḥ sa·ma·bhi·var·ta·ta / ag·niṃ śuś·rū·ṣa·mā·ṇas·ya pi·ta·raṃ ca ya·śas·vi·nam

etasminn eva kāle tu lomapādaḥ pratāpavān / aṅgeṣu prathito rājā bhaviṣyati mahābalaḥ

e·tas·minn e·va kā·le tu lo·ma·pā·daḥ pra·tā·pa·vān / aṅ·ge·ṣu pra·thi·to rā·jā bha·viṣ·ya·ti ma·hā·ba·laḥ

tasya vyatikramād rājño bhaviṣyati sudāruṇā / anāvṛṣṭiḥ sughorā vai sarvabhūtabhayāvahā

tas·ya vya·tik·ra·mād rāj·ño bha·viṣ·ya·ti su·dā·ru·ṇā / a·nā·vṛṣ·ṭiḥ su·gho·rā vai sar·va·bhū·ta·bha·yā·va·hā

anāvṛṣṭyāṃ tu vṛttāyāṃ rājā duḥkhasamanvitaḥ / brāhmaṇāñ śrutavṛddhāṃś ca samānīya pravakṣyati

a·nā·vṛṣ·ṭyāṃ tu vṛt·tā·yāṃ rā·jā duḥ·kha·sa·man·vi·taḥ / brāh·ma·ṇāñ śru·ta·vṛd·dhāṃś ca sa·mā·nī·ya pra·vak·ṣya·ti

bhavantaḥ śrutadharmāṇo lokacāritravedinaḥ / samādiśantu niyamaṃ prāyaścittaṃ yathā bhavet

bha·van·taḥ śru·ta·dhar·mā·ṇo lo·ka·cā·rit·ra·ve·di·naḥ / sa·mā·di·śan·tu ni·ya·maṃ prā·yaś·cit·taṃ ya·thā bha·vet

vakṣyanti te mahīpālaṃ brāhmaṇā vedapāragāḥ / vibhāṇḍakasutaṃ rājan sarvopāyair ihānaya

vak·ṣyan·ti te ma·hī·pā·laṃ brāh·ma·ṇā ve·da·pā·ra·gāḥ / vi·bhāṇ·ḍa·ka·su·taṃ rā·jan sar·vo·pā·yair i·hā·na·ya

ānāyya ca mahīpāla ṛśyaśṛṅgaṃ susatkṛtam / prayaccha kanyāṃ śāntāṃ vai vidhinā susamāhitaḥ

ā·nāy·ya ca ma·hī·pā·la ṛś·ya·śṛṅ·gaṃ su·sat·kṛ·tam / pra·yac·cha kan·yāṃ śān·tāṃ vai vi·dhi·nā su·sa·mā·hi·taḥ

teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā rājā cintāṃ prapatsyate / kenopāyena vai śakyam ihānetuṃ sa vīryavān

te·ṣāṃ tu va·ca·naṃ śrut·vā rā·jā cin·tāṃ pra·pat·sya·te / ke·no·pā·ye·na vai śak·yam i·hā·ne·tuṃ sa vīr·ya·vān

tato rājā viniścitya saha mantribhir ātmavān / purohitam amātyāṃś ca preṣayiṣyati satkṛtān

ta·to rā·jā vi·niś·cit·ya sa·ha man·tri·bhir āt·ma·vān / pu·ro·hi·tam a·māt·yāṃś ca pre·ṣa·yiṣ·ya·ti sat·kṛ·tān

te tu rājño vacaḥ śrutvā vyathitā vanatānanāḥ / na gacchema ṛṣer bhītā anuneṣyanti taṃ nṛpam

te tu rāj·ño va·caḥ śrut·vā vya·thi·tā va·na·tā·na·nāḥ / na gac·che·ma ṛ·ṣer bhī·tā a·nu·neṣ·yan·ti taṃ nṛ·pam

vakṣyanti cintayitvā te tasyopāyāṃś ca tān kṣamān / āneṣyāmo vayaṃ vipraṃ na ca doṣo bhaviṣyati

vak·ṣyan·ti cin·ta·yit·vā te tas·yo·pā·yāṃś ca tān kṣa·mān / ā·neṣ·yā·mo va·yaṃ vip·raṃ na ca do·ṣo bha·viṣ·ya·ti

evam aṅgādhipenaiva gaṇikābhir ṛṣeḥ sutaḥ / ānīto 'varṣayad devaḥ śāntā cāsmai pradīyate

e·vam aṅ·gā·dhi·pe·nai·va ga·ṇi·kā·bhir ṛ·ṣeḥ su·taḥ / ā·nī·to 'var·ṣa·yad de·vaḥ śān·tā cās·mai pra·dī·ya·te

ṛśyaśṛṅgas tu jāmātā putrāṃs tava vidhāsyati / sanatkumārakathitam etāvad vyāhṛtaṃ mayā

ṛś·ya·śṛṅ·gas tu jā·mā·tā put·rāṃs ta·va vi·dhās·ya·ti / sa·nat·ku·mā·ra·ka·thi·tam e·tā·vad vyā·hṛ·taṃ ma·yā

atha hṛṣṭo daśarathaḥ sumantraṃ pratyabhāṣata / yatharṣyaśṛṅgas tv ānīto vistareṇa tvayocyatām

a·tha hṛṣ·ṭo da·śa·ra·thaḥ su·man·traṃ prat·ya·bhā·ṣa·ta / ya·thar·ṣya·śṛṅ·gas tv ā·nī·to vis·ta·re·ṇa tva·yoc·ya·tām

sumantraś codito rājñā provācedaṃ vacas tadā / yatharṣyaśṛṅgas tv ānītaḥ śṛṇu me mantribhiḥ saha

su·man·traś co·di·to rāj·ñā pro·vā·ce·daṃ va·cas ta·dā / ya·thar·ṣya·śṛṅ·gas tv ā·nī·taḥ śṛ·ṇu me man·tri·bhiḥ sa·ha

lomapādam uvācedaṃ sahāmātyaḥ purohitaḥ / upāyo nirapāyo 'yam asmābhir abhicintitaḥ

lo·ma·pā·dam u·vā·ce·daṃ sa·hā·māt·yaḥ pu·ro·hi·taḥ / u·pā·yo ni·ra·pā·yo 'yam as·mā·bhir a·bhi·cin·ti·taḥ

ṛśyaśṛṅgo vanacaras tapaḥsvādhyāyane rataḥ / anabhijñaḥ sa nārīṇāṃ viṣayāṇāṃ sukhasya ca

ṛś·ya·śṛṅ·go va·na·ca·ras ta·paḥs·vādh·yā·ya·ne ra·taḥ / a·na·bhij·ñaḥ sa nā·rī·ṇāṃ vi·ṣa·yā·ṇāṃ su·khas·ya ca

indriyārthair abhimatair naracittapramāthibhiḥ / puram ānāyayiṣyāmaḥ kṣipraṃ cādhyavasīyatām

in·dri·yār·thair a·bhi·ma·tair na·ra·cit·tap·ra·mā·thi·bhiḥ / pu·ram ā·nā·ya·yiṣ·yā·maḥ kṣip·raṃ cādh·ya·va·sī·ya·tām

gaṇikās tatra gacchantu rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ / pralobhya vividhopāyair āneṣyantīha satkṛtāḥ

ga·ṇi·kās tat·ra gac·chan·tu rū·pa·vat·yaḥ sva·laṃ·kṛ·tāḥ / pra·lobh·ya vi·vi·dho·pā·yair ā·neṣ·yan·tī·ha sat·kṛ·tāḥ

śrutvā tatheti rājā ca pratyuvāca purohitam / purohito mantriṇaś ca tathā cakruś ca te tadā

śrut·vā ta·the·ti rā·jā ca prat·yu·vā·ca pu·ro·hi·tam / pu·ro·hi·to man·tri·ṇaś ca ta·thā cak·ruś ca te ta·dā

vāramukhyās tu tac chrutvā vanaṃ praviviśur mahat / āśramasyāvidūre 'smin yatnaṃ kurvanti darśane / ṛṣiputrasya ghorasya nityam āśramavāsinaḥ

vā·ra·mukh·yās tu tac chrut·vā va·naṃ pra·vi·vi·śur ma·hat / āś·ra·mas·yā·vi·dū·re 'smin yat·naṃ kur·van·ti dar·śa·ne / ṛ·ṣi·put·ras·ya gho·ras·ya nit·yam āś·ra·ma·vā·si·naḥ

pituḥ sa nityasaṃtuṣṭo nāticakrāma cāśramāt

pi·tuḥ sa nit·ya·saṃ·tuṣ·ṭo nā·ti·cak·rā·ma cāś·ra·māt

na tena janmaprabhṛti dṛṣṭapūrvaṃ tapasvinā / strī vā pumān vā yac cānyat sattvaṃ nagararāṣṭrajam

na te·na jan·map·ra·bhṛ·ti dṛṣ·ṭa·pūr·vaṃ ta·pas·vi·nā / strī vā pu·mān vā yac cān·yat sat·tvaṃ na·ga·ra·rāṣ·ṭra·jam

tataḥ kadā cit taṃ deśam ājagāma yadṛcchayā / vibhāṇḍakasutas tatra tāś cāpaśyad varāṅganāḥ

ta·taḥ ka·dā cit taṃ de·śam ā·ja·gā·ma ya·dṛc·cha·yā / vi·bhāṇ·ḍa·ka·su·tas tat·ra tāś cā·paś·yad va·rāṅ·ga·nāḥ

tāś citraveṣāḥ pramadā gāyantyo madhurasvaraiḥ / ṛṣiputram upāgamya sarvā vacanam abruvan

tāś cit·ra·ve·ṣāḥ pra·ma·dā gā·yan·tyo ma·dhu·ras·va·raiḥ / ṛ·ṣi·put·ram u·pā·gam·ya sar·vā va·ca·nam ab·ru·van

kas tvaṃ kiṃ vartase brahmañ jñātum icchāmahe vayam / ekas tvaṃ vijane ghore vane carasi śaṃsa naḥ

kas tvaṃ kiṃ var·ta·se brah·mañ jñā·tum ic·chā·ma·he va·yam / e·kas tvaṃ vi·ja·ne gho·re va·ne ca·ra·si śaṃ·sa naḥ

adṛṣṭarūpās tās tena kāmyarūpā vane striyaḥ / hārdāt tasya matir jātā ākhyātuṃ pitaraṃ svakam

a·dṛṣ·ṭa·rū·pās tās te·na kām·ya·rū·pā va·ne stri·yaḥ / hār·dāt tas·ya ma·tir jā·tā ākh·yā·tuṃ pi·ta·raṃ sva·kam

pitā vibhāṇḍako 'smākaṃ tasyāhaṃ suta aurasaḥ / ṛśyaśṛṅga iti khyātaṃ nāma karma ca me bhuvi

pi·tā vi·bhāṇ·ḍa·ko 'smā·kaṃ tas·yā·haṃ su·ta au·ra·saḥ / ṛś·ya·śṛṅ·ga i·ti khyā·taṃ nā·ma kar·ma ca me bhu·vi

ihāśramapado 'smākaṃ samīpe śubhadarśanāḥ / kariṣye vo 'tra pūjāṃ vai sarveṣāṃ vidhipūrvakam

i·hāś·ra·ma·pa·do 'smā·kaṃ sa·mī·pe śu·bha·dar·śa·nāḥ / ka·riṣ·ye vo 'tra pū·jāṃ vai sar·ve·ṣāṃ vi·dhi·pūr·va·kam

ṛṣiputravacaḥ śrutvā sarvāsāṃ matir āsa vai / tad āśramapadaṃ draṣṭuṃ jagmuḥ sarvāś ca tena ha

ṛ·ṣi·put·ra·va·caḥ śrut·vā sar·vā·sāṃ ma·tir ā·sa vai / tad āś·ra·ma·pa·daṃ draṣ·ṭuṃ jag·muḥ sar·vāś ca te·na ha

gatānāṃ tu tataḥ pūjām ṛṣiputraś cakāra ha / idam arghyam idaṃ pādyam idaṃ mūlaṃ phalaṃ ca naḥ

ga·tā·nāṃ tu ta·taḥ pū·jām ṛ·ṣi·put·raś ca·kā·ra ha / i·dam ar·ghyam i·daṃ pād·yam i·daṃ mū·laṃ pha·laṃ ca naḥ

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ sarvā eva samutsukāḥ / ṛṣer bhītāś ca śīghraṃ tu gamanāya matiṃ dadhuḥ

pra·ti·gṛh·ya tu tāṃ pū·jāṃ sar·vā e·va sa·mut·su·kāḥ / ṛ·ṣer bhī·tāś ca śīgh·raṃ tu ga·ma·nā·ya ma·tiṃ da·dhuḥ

asmākam api mukhyāni phalānīmāni vai dvija / gṛhāṇa prati bhadraṃ te bhakṣayasva ca mā ciram

as·mā·kam a·pi mukh·yā·ni pha·lā·nī·mā·ni vai dvi·ja / gṛ·hā·ṇa pra·ti bhad·raṃ te bhak·ṣa·yas·va ca mā ci·ram

tatas tās taṃ samāliṅgya sarvā harṣasamanvitāḥ / modakān pradadus tasmai bhakṣyāṃś ca vividhāñ śubhān

ta·tas tās taṃ sa·mā·liṅ·gya sar·vā har·ṣa·sa·man·vi·tāḥ / mo·da·kān pra·da·dus tas·mai bhak·ṣyāṃś ca vi·vi·dhāñ śu·bhān

tāni cāsvādya tejasvī phalānīti sma manyate / anāsvāditapūrvāṇi vane nityanivāsinā

tā·ni cās·vād·ya te·jas·vī pha·lā·nī·ti sma man·ya·te / a·nās·vā·di·ta·pūr·vā·ṇi va·ne nit·ya·ni·vā·si·nā

āpṛcchya ca tadā vipraṃ vratacaryāṃ nivedya ca / gacchanti smāpadeśāt tā bhītās tasya pituḥ striyaḥ

ā·pṛc·chya ca ta·dā vip·raṃ vra·ta·car·yāṃ ni·ved·ya ca / gac·chan·ti smā·pa·de·śāt tā bhī·tās tas·ya pi·tuḥ stri·yaḥ

gatāsu tāsu sarvāsu kāśyapasyātmajo dvijaḥ / asvasthahṛdayaś cāsīd duḥkhaṃ sma parivartate

ga·tā·su tā·su sar·vā·su kāś·ya·pas·yāt·ma·jo dvi·jaḥ / as·vas·tha·hṛ·da·yaś cā·sīd duḥ·khaṃ sma pa·ri·var·ta·te

tato 'paredyus taṃ deśam ājagāma sa vīryavān / manojñā yatra tā dṛṣṭā vāramukhyāḥ svalaṃkṛtāḥ

ta·to 'pa·red·yus taṃ de·śam ā·ja·gā·ma sa vīr·ya·vān / ma·noj·ñā yat·ra tā dṛṣ·ṭā vā·ra·mukh·yāḥ sva·laṃ·kṛ·tāḥ

dṛṣṭvaiva ca tadā vipram āyāntaṃ hṛṣṭamānasāḥ / upasṛtya tataḥ sarvās tās tam ūcur idaṃ vacaḥ

dṛṣ·ṭvai·va ca ta·dā vip·ram ā·yān·taṃ hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ / u·pa·sṛt·ya ta·taḥ sar·vās tās tam ū·cur i·daṃ va·caḥ

ehy āśramapadaṃ saumya asmākam iti cābruvan / tatrāpy eṣa vidhiḥ śrīmān viśeṣeṇa bhaviṣyati

ehy āś·ra·ma·pa·daṃ saum·ya as·mā·kam i·ti cāb·ru·van / tat·rāpy e·ṣa vi·dhiḥ śrī·mān vi·śe·ṣe·ṇa bha·viṣ·ya·ti

śrutvā tu vacanaṃ tāsāṃ sarvāsāṃ hṛdayaṃgamam / gamanāya matiṃ cakre taṃ ca ninyus tadā striyaḥ

śrut·vā tu va·ca·naṃ tā·sāṃ sar·vā·sāṃ hṛ·da·yaṃ·ga·mam / ga·ma·nā·ya ma·tiṃ cak·re taṃ ca nin·yus ta·dā stri·yaḥ

tatra cānīyamāne tu vipre tasmin mahātmani / vavarṣa sahasā devo jagat prahlādayaṃs tadā

tat·ra cā·nī·ya·mā·ne tu vip·re tas·min ma·hāt·ma·ni / va·var·ṣa sa·ha·sā de·vo ja·gat prah·lā·da·yaṃs ta·dā

varṣeṇaivāgataṃ vipraṃ viṣayaṃ svaṃ narādhipaḥ / pratyudgamya muniṃ prahvaḥ śirasā ca mahīṃ gataḥ

var·ṣe·ṇai·vā·ga·taṃ vip·raṃ vi·ṣa·yaṃ svaṃ na·rā·dhi·paḥ / prat·yud·gam·ya mu·niṃ prah·vaḥ śi·ra·sā ca ma·hīṃ ga·taḥ

arghyaṃ ca pradadau tasmai nyāyataḥ susamāhitaḥ / vavre prasādaṃ viprendrān mā vipraṃ manyur āviśet

ar·ghyaṃ ca pra·da·dau tas·mai nyā·ya·taḥ su·sa·mā·hi·taḥ / vav·re pra·sā·daṃ vip·ren·drān mā vip·raṃ man·yur ā·vi·śet

antaḥpuraṃ praviśyāsmai kanyāṃ dattvā yathāvidhi / śāntāṃ śāntena manasā rājā harṣam avāpa saḥ

an·taḥ·pu·raṃ pra·viś·yās·mai kan·yāṃ dat·tvā ya·thā·vi·dhi / śān·tāṃ śān·te·na ma·na·sā rā·jā har·ṣam a·vā·pa saḥ

evaṃ sa nyavasat tatra sarvakāmaiḥ supūjitaḥ / ṛśyaśṛṅgo mahātejāḥ śāntayā saha bhāryayā

e·vaṃ sa nya·va·sat tat·ra sar·va·kā·maiḥ su·pū·ji·taḥ / ṛś·ya·śṛṅ·go ma·hā·te·jāḥ śān·ta·yā sa·ha bhār·ya·yā

bhūya eva ca rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam / yathā sa devapravaraḥ kathāyām evam abravīt

bhū·ya e·va ca rā·jen·dra śṛ·ṇu me va·ca·naṃ hi·tam / ya·thā sa de·vap·ra·va·raḥ ka·thā·yām e·vam ab·ra·vīt

ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ / rājā daśaratho nāmnā śrīmān satyapratiśravaḥ

ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ku·le jā·to bha·viṣ·ya·ti su·dhār·mi·kaḥ / rā·jā da·śa·ra·tho nām·nā śrī·mān sat·yap·ra·tiś·ra·vaḥ

aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati / kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati

aṅ·ga·rā·je·na sakh·yaṃ ca tas·ya rāj·ño bha·viṣ·ya·ti / kan·yā cās·ya ma·hā·bhā·gā śān·tā nā·ma bha·viṣ·ya·ti

putras tv aṅgasya rājñas tu lomapāda iti śrutaḥ / taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ

put·ras tv aṅ·gas·ya rāj·ñas tu lo·ma·pā·da i·ti śru·taḥ / taṃ sa rā·jā da·śa·ra·tho ga·miṣ·ya·ti ma·hā·ya·śāḥ

anapatyo 'smi dharmātmañ śāntābhartā mama kratum / āhareta tvayājñaptaḥ saṃtānārthaṃ kulasya ca

a·na·pat·yo 'smi dhar·māt·mañ śān·tā·bhar·tā ma·ma kra·tum / ā·ha·re·ta tva·yāj·ñap·taḥ saṃ·tā·nār·thaṃ ku·las·ya ca

śrutvā rājño 'tha tad vākyaṃ manasā sa vicintya ca / pradāsyate putravantaṃ śāntā bhartāram ātmavān

śrut·vā rāj·ño 'tha tad vāk·yaṃ ma·na·sā sa vi·cin·tya ca / pra·dās·ya·te put·ra·van·taṃ śān·tā bhar·tā·ram āt·ma·vān

pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ / āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

pra·ti·gṛh·ya ca taṃ vip·raṃ sa rā·jā vi·ga·taj·va·raḥ / ā·ha·riṣ·ya·ti taṃ yaj·ñaṃ pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā

taṃ ca rājā daśaratho yaṣṭukāmaḥ kṛtāñjaliḥ / ṛśyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit

taṃ ca rā·jā da·śa·ra·tho yaṣ·ṭu·kā·maḥ kṛ·tāñ·ja·liḥ / ṛś·ya·śṛṅ·gaṃ dvi·jaś·reṣ·ṭhaṃ va·ra·yiṣ·ya·ti dhar·ma·vit

yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ / labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyād viśāṃ patiḥ

yaj·ñār·thaṃ pra·sa·vār·thaṃ ca svar·gār·thaṃ ca na·reś·va·raḥ / la·bha·te ca sa taṃ kā·maṃ dvi·ja·mukh·yād vi·śāṃ pa·tiḥ

putrāś cāsya bhaviṣyanti catvāro 'mitavikramāḥ / vaṃśapratiṣṭhānakarāḥ sarvalokeṣu viśrutāḥ

put·rāś cās·ya bha·viṣ·yan·ti cat·vā·ro 'mi·ta·vik·ra·māḥ / vaṃ·śap·ra·tiṣ·ṭhā·na·ka·rāḥ sar·va·lo·ke·ṣu viś·ru·tāḥ

evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavān kathām / sanatkumāro bhagavān purā devayuge prabhuḥ

e·vaṃ sa de·vap·ra·va·raḥ pūr·vaṃ ka·thi·ta·vān ka·thām / sa·nat·ku·mā·ro bha·ga·vān pu·rā de·va·yu·ge pra·bhuḥ

sa tvaṃ puruṣaśārdūla tam ānaya susatkṛtam / svayam eva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ

sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la tam ā·na·ya su·sat·kṛ·tam / sva·yam e·va ma·hā·rā·ja gat·vā sa·ba·la·vā·ha·naḥ

anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśamya ca / sāntaḥpuraḥ sahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ

a·nu·mān·ya va·siṣ·ṭhaṃ ca sū·ta·vāk·yaṃ ni·śam·ya ca / sān·taḥ·pu·raḥ sa·hā·māt·yaḥ pra·ya·yau yat·ra sa dvi·jaḥ

vanāni saritaś caiva vyatikramya śanaiḥ śanaiḥ / abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṃgavaḥ

va·nā·ni sa·ri·taś cai·va vya·tik·ram·ya śa·naiḥ śa·naiḥ / a·bhi·cak·rā·ma taṃ de·śaṃ yat·ra vai mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ lomapādasamīpagam / ṛṣiputraṃ dadarśādau dīpyamānam ivānalam

ā·sād·ya taṃ dvi·jaś·reṣ·ṭhaṃ lo·ma·pā·da·sa·mī·pa·gam / ṛ·ṣi·put·raṃ da·dar·śā·dau dīp·ya·mā·nam i·vā·na·lam

tato rājā yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ / sakhitvāt tasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā

ta·to rā·jā ya·thān·yā·yaṃ pū·jāṃ cak·re vi·śe·ṣa·taḥ / sa·khit·vāt tas·ya vai rāj·ñaḥ pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā

lomapādena cākhyātam ṛṣiputrāya dhīmate / sakhyaṃ saṃbandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat

lo·ma·pā·de·na cākh·yā·tam ṛ·ṣi·put·rā·ya dhī·ma·te / sakh·yaṃ saṃ·ban·dha·kaṃ cai·va ta·dā taṃ prat·ya·pū·ja·yat

evaṃ susatkṛtas tena sahoṣitvā nararṣabhaḥ / saptāṣṭadivasān rājā rājānam idam abravīt

e·vaṃ su·sat·kṛ·tas te·na sa·ho·ṣit·vā na·rar·ṣa·bhaḥ / sap·tāṣ·ṭa·di·va·sān rā·jā rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt

śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāmpate / madīyaṃ nagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahad udyatam

śān·tā ta·va su·tā rā·jan sa·ha bhar·trā vi·śām·pa·te / ma·dī·yaṃ na·ga·raṃ yā·tu kār·yaṃ hi ma·had ud·ya·tam

tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ / uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā

ta·the·ti rā·jā saṃś·rut·ya ga·ma·naṃ tas·ya dhī·ma·taḥ / u·vā·ca va·ca·naṃ vip·raṃ gac·cha tvaṃ sa·ha bhār·ya·yā

ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathety āha nṛpaṃ tadā / sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā

ṛ·ṣi·put·raḥ pra·tiś·rut·ya ta·thety ā·ha nṛ·paṃ ta·dā / sa nṛ·pe·ṇābh·ya·nuj·ñā·taḥ pra·ya·yau sa·ha bhār·ya·yā

tāv anyonyāñjaliṃ kṛtvā snehāt saṃśliṣya corasā / nanandatur daśaratho lomapādaś ca vīryavān

tāv an·yon·yāñ·ja·liṃ kṛt·vā sne·hāt saṃś·liṣ·ya co·ra·sā / na·nan·da·tur da·śa·ra·tho lo·ma·pā·daś ca vīr·ya·vān

tataḥ suhṛdam āpṛcchya prasthito raghunandanaḥ / paurebhyaḥ preṣayām āsa dūtān vai śīghragāminaḥ / kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣipram eva svalaṃkṛtam

ta·taḥ su·hṛ·dam ā·pṛc·chya pras·thi·to ra·ghu·nan·da·naḥ / pau·rebh·yaḥ pre·ṣa·yām ā·sa dū·tān vai śīgh·ra·gā·mi·naḥ / kri·ya·tāṃ na·ga·raṃ sar·vaṃ kṣip·ram e·va sva·laṃ·kṛ·tam

tataḥ prahṛṣṭāḥ paurās te śrutvā rājānam āgatam / tathā pracakrus tat sarvaṃ rājñā yat preṣitaṃ tadā

ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭāḥ pau·rās te śrut·vā rā·jā·nam ā·ga·tam / ta·thā pra·cak·rus tat sar·vaṃ rāj·ñā yat pre·ṣi·taṃ ta·dā

tataḥ svalaṃkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha / śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ puraskṛtya dvijarṣabham

ta·taḥ sva·laṃ·kṛ·taṃ rā·jā na·ga·raṃ pra·vi·ve·śa ha / śaṅ·kha·dun·du·bhi·nir·gho·ṣaiḥ pu·ras·kṛt·ya dvi·jar·ṣa·bham

tataḥ pramuditāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ nāgarā dvijam / praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā

ta·taḥ pra·mu·di·tāḥ sar·ve dṛṣ·ṭvā taṃ nā·ga·rā dvi·jam / pra·veś·ya·mā·naṃ sat·kṛt·ya na·ren·dre·ṇen·dra·kar·ma·ṇā

antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā tu śāstrataḥ / kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt

an·taḥ·pu·raṃ pra·veś·yai·naṃ pū·jāṃ kṛt·vā tu śās·tra·taḥ / kṛ·ta·kṛt·yaṃ ta·dāt·mā·naṃ me·ne tas·yo·pa·vā·ha·nāt

antaḥpurāṇi sarvāṇi śāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām / saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandam upāgaman

an·taḥ·pu·rā·ṇi sar·vā·ṇi śān·tāṃ dṛṣ·ṭvā ta·thā·ga·tām / sa·ha bhar·trā vi·śā·lāk·ṣīṃ prīt·yā·nan·dam u·pā·ga·man

pūjyamānā ca tābhiḥ sā rājñā caiva viśeṣataḥ / uvāsa tatra sukhitā kaṃ cit kālaṃ saha dvijā

pūj·ya·mā·nā ca tā·bhiḥ sā rāj·ñā cai·va vi·śe·ṣa·taḥ / u·vā·sa tat·ra su·khi·tā kaṃ cit kā·laṃ sa·ha dvi·jā

tataḥ kāle bahutithe kasmiṃś cit sumanohare / vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano 'bhavat

ta·taḥ kā·le ba·hu·ti·the kas·miṃś cit su·ma·no·ha·re / va·san·te sa·ma·nup·rāp·te rāj·ño yaṣ·ṭuṃ ma·no 'bha·vat

tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam / yajñāya varayām āsa saṃtānārthaṃ kulasya vai

ta·taḥ pra·sād·ya śi·ra·sā taṃ vip·raṃ de·va·var·ṇi·nam / yaj·ñā·ya va·ra·yām ā·sa saṃ·tā·nār·thaṃ ku·las·ya vai

tatheti ca sa rājānam uvāca ca susatkṛtaḥ / saṃbhārāḥ saṃbhriyantāṃ te turagaś ca vimucyatām

ta·the·ti ca sa rā·jā·nam u·vā·ca ca su·sat·kṛ·taḥ / saṃ·bhā·rāḥ saṃbh·ri·yan·tāṃ te tu·ra·gaś ca vi·muc·ya·tām

tato rājābravīd vākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam / sumantrāvāhaya kṣipram ṛtvijo brahmavādinaḥ

ta·to rā·jāb·ra·vīd vāk·yaṃ su·man·traṃ man·tri·sat·ta·mam / su·man·trā·vā·ha·ya kṣip·ram ṛt·vi·jo brah·ma·vā·di·naḥ

tataḥ sumantras tvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ / samānayat sa tān viprān samastān vedapāragān

ta·taḥ su·man·tras tva·ri·taṃ gat·vā tva·ri·ta·vik·ra·maḥ / sa·mā·na·yat sa tān vip·rān sa·mas·tān ve·da·pā·ra·gān

suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kāśyapam / purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ

su·yaj·ñaṃ vā·ma·de·vaṃ ca jā·bā·lim a·tha kāś·ya·pam / pu·ro·hi·taṃ va·siṣ·ṭhaṃ ca ye cān·ye dvi·ja·sat·ta·māḥ

tān pūjayitvā dharmātmā rājā daśarathas tadā / idaṃ dharmārthasahitaṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt

tān pū·ja·yit·vā dhar·māt·mā rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā / i·daṃ dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ ślak·ṣṇaṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham / tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matir mama

ma·ma lā·lap·ya·mā·nas·ya put·rār·thaṃ nās·ti vai su·kham / ta·dar·thaṃ ha·ya·me·dhe·na yak·ṣyā·mī·ti ma·tir ma·ma

tad ahaṃ yaṣṭum icchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā / ṛṣiputraprabhāvena kāmān prāpsyāmi cāpy aham

tad a·haṃ yaṣ·ṭum ic·chā·mi śās·tra·dṛṣ·ṭe·na kar·ma·ṇā / ṛ·ṣi·put·rap·ra·bhā·ve·na kā·mān prāp·syā·mi cāpy a·ham

tataḥ sādhv iti tad vākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan / vasiṣṭhapramukhāḥ sarve pārthivasya mukhāc cyutam

ta·taḥ sādhv i·ti tad vāk·yaṃ brāh·ma·ṇāḥ prat·ya·pū·ja·yan / va·siṣ·ṭhap·ra·mu·khāḥ sar·ve pār·thi·vas·ya mu·khāc cyu·tam

ṛśyaśṛṅgapurogāś ca pratyūcur nṛpatiṃ tadā / saṃbhārāḥ saṃbhriyantāṃ te turagaś ca vimucyatām

ṛś·ya·śṛṅ·ga·pu·ro·gāś ca prat·yū·cur nṛ·pa·tiṃ ta·dā / saṃ·bhā·rāḥ saṃbh·ri·yan·tāṃ te tu·ra·gaś ca vi·muc·ya·tām

sarvathā prāpyase putrāṃś caturo 'mitavikramān / yasya te dhārmikī buddhir iyaṃ putrārtham āgatā

sar·va·thā prāp·ya·se put·rāṃś ca·tu·ro 'mi·ta·vik·ra·mān / yas·ya te dhār·mi·kī bud·dhir i·yaṃ put·rār·tham ā·ga·tā

tataḥ prīto 'bhavad rājā śrutvā tad dvijabhāṣitam / amātyāṃś cābravīd rājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram

ta·taḥ prī·to 'bha·vad rā·jā śrut·vā tad dvi·ja·bhā·ṣi·tam / a·māt·yāṃś cāb·ra·vīd rā·jā har·ṣe·ṇe·daṃ śu·bhāk·ṣa·ram

gurūṇāṃ vacanāc chīghraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me / samarthādhiṣṭhitaś cāśvaḥ sopādhyāyo vimucyatām

gu·rū·ṇāṃ va·ca·nāc chīgh·raṃ saṃ·bhā·rāḥ saṃbh·ri·yan·tu me / sa·mar·thā·dhiṣ·ṭhi·taś cāś·vaḥ so·pādh·yā·yo vi·muc·ya·tām

sarayvāś cottare tīre yajñabhūmir vidhīyatām / śāntayaś cābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi

sa·ray·vāś cot·ta·re tī·re yaj·ña·bhū·mir vi·dhī·ya·tām / śān·ta·yaś cā·bhi·var·dhan·tāṃ ya·thā·kal·paṃ ya·thā·vi·dhi

śakyaḥ kartum ayaṃ yajñaḥ sarveṇāpi mahīkṣitā / nāparādho bhavet kaṣṭo yady asmin kratusattame

śak·yaḥ kar·tum a·yaṃ yaj·ñaḥ sar·ve·ṇā·pi ma·hīk·ṣi·tā / nā·pa·rā·dho bha·vet kaṣ·ṭo yady as·min kra·tu·sat·ta·me

chidraṃ hi mṛgayante 'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ / vidhihīnasya yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati

chid·raṃ hi mṛ·ga·yan·te 'tra vid·vāṃ·so brah·ma·rāk·ṣa·sāḥ / vi·dhi·hī·nas·ya yaj·ñas·ya sad·yaḥ kar·tā vi·naś·ya·ti

tad yathā vidhipūrvaṃ me kratur eṣa samāpyate / tathāvidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣv iha

tad ya·thā vi·dhi·pūr·vaṃ me kra·tur e·ṣa sa·māp·ya·te / ta·thā·vi·dhā·naṃ kri·ya·tāṃ sa·mar·thāḥ ka·ra·ṇeṣv i·ha

tatheti ca tataḥ sarve mantriṇaḥ pratyapūjayan / pārthivendrasya tad vākyaṃ yathājñaptam akurvata

ta·the·ti ca ta·taḥ sar·ve man·tri·ṇaḥ prat·ya·pū·ja·yan / pār·thi·ven·dras·ya tad vāk·yaṃ ya·thāj·ñap·tam a·kur·va·ta

tato dvijās te dharmajñam astuvan pārthivarṣabham / anujñātās tataḥ sarve punar jagmur yathāgatam

ta·to dvi·jās te dhar·maj·ñam as·tu·van pār·thi·var·ṣa·bham / a·nuj·ñā·tās ta·taḥ sar·ve pu·nar jag·mur ya·thā·ga·tam

gatānāṃ tu dvijātīnāṃ mantriṇas tān narādhipaḥ / visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ

ga·tā·nāṃ tu dvi·jā·tī·nāṃ man·tri·ṇas tān na·rā·dhi·paḥ / vi·sar·ja·yit·vā svaṃ veś·ma pra·vi·ve·śa ma·hād·yu·tiḥ

punaḥ prāpte vasante tu pūrṇaḥ saṃvatsaro 'bhavat / abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ pratipūjya ca

pu·naḥ prāp·te va·san·te tu pūr·ṇaḥ saṃ·vat·sa·ro 'bha·vat / a·bhi·vād·ya va·siṣ·ṭhaṃ ca nyā·ya·taḥ pra·ti·pūj·ya ca

abravīt praśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam / yajño me kriyatāṃ vipra yathoktaṃ munipuṃgava

ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ pra·sa·vār·thaṃ dvi·jot·ta·mam / yaj·ño me kri·ya·tāṃ vip·ra ya·thok·taṃ mu·ni·puṃ·ga·va

yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām / bhavān snigdhaḥ suhṛn mahyaṃ guruś ca paramo mahān

ya·thā na vigh·naḥ kri·ya·te yaj·ñāṅ·ge·ṣu vi·dhī·ya·tām / bha·vān snig·dhaḥ su·hṛn mah·yaṃ gu·ruś ca pa·ra·mo ma·hān

voḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ / tatheti ca sa rājānam abravīd dvijasattamaḥ

vo·ḍhav·yo bha·va·tā cai·va bhā·ro yaj·ñas·ya cod·ya·taḥ / ta·the·ti ca sa rā·jā·nam ab·ra·vīd dvi·ja·sat·ta·maḥ

kariṣye sarvam evaitad bhavatā yat samarthitam / tato 'bravīd dvijān vṛddhān yajñakarmasu niṣṭhitān

ka·riṣ·ye sar·vam e·vai·tad bha·va·tā yat sa·mar·thi·tam / ta·to 'bra·vīd dvi·jān vṛd·dhān yaj·ña·kar·ma·su niṣ·ṭhi·tān

sthāpatye niṣṭhitāṃś caiva vṛddhān paramadhārmikān / karmāntikāñ śilpakārān vardhakīn khanakān api

sthā·pat·ye niṣ·ṭhi·tāṃś cai·va vṛd·dhān pa·ra·ma·dhār·mi·kān / kar·mān·ti·kāñ śil·pa·kā·rān var·dha·kīn kha·na·kān a·pi

gaṇakāñ śilpinaś caiva tathaiva naṭanartakān / tathā śucīñ śāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān

ga·ṇa·kāñ śil·pi·naś cai·va ta·thai·va na·ṭa·nar·ta·kān / ta·thā śu·cīñ śās·tra·vi·daḥ pu·ru·ṣān su·ba·huś·ru·tān

yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt / iṣṭakā bahusāhasrī śīghram ānīyatām iti

yaj·ña·kar·ma sa·mī·han·tāṃ bha·van·to rā·ja·śā·sa·nāt / iṣ·ṭa·kā ba·hu·sā·has·rī śīgh·ram ā·nī·ya·tām i·ti

aupakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ / brāhmaṇāvasathāś caiva kartavyāḥ śataśaḥ śubhāḥ

au·pa·kār·yāḥ kri·yan·tāṃ ca rāj·ñāṃ ba·hu·gu·ṇān·vi·tāḥ / brāh·ma·ṇā·va·sa·thāś cai·va kar·tav·yāḥ śa·ta·śaḥ śu·bhāḥ

bhakṣyānnapānair bahubhiḥ samupetāḥ suniṣṭhitāḥ / tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ

bhak·ṣyān·na·pā·nair ba·hu·bhiḥ sa·mu·pe·tāḥ su·niṣ·ṭhi·tāḥ / ta·thā pau·ra·ja·nas·yā·pi kar·tav·yā ba·hu·vis·ta·rāḥ

āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmair upasthitāḥ / tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam

ā·vā·sā ba·hu·bhak·ṣyā vai sar·va·kā·mair u·pas·thi·tāḥ / ta·thā jā·na·pa·das·yā·pi ja·nas·ya ba·hu·śo·bha·nam

dātavyam annaṃ vidhivat satkṛtya na tu līlayā / sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ

dā·tav·yam an·naṃ vi·dhi·vat sat·kṛt·ya na tu lī·la·yā / sar·ve var·ṇā ya·thā pū·jāṃ prāp·nu·van·ti su·sat·kṛ·tāḥ

na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśād api / yajñakarmasu ye 'vyagrāḥ puruṣāḥ śilpinas tathā

na cā·vaj·ñā pra·yok·tav·yā kā·mak·ro·dha·va·śād a·pi / yaj·ña·kar·ma·su ye 'vyag·rāḥ pu·ru·ṣāḥ śil·pi·nas ta·thā

teṣām api viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam / yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiṃ cit parihīyate

te·ṣām a·pi vi·śe·ṣe·ṇa pū·jā kār·yā ya·thāk·ra·mam / ya·thā sar·vaṃ su·vi·hi·taṃ na kiṃ cit pa·ri·hī·ya·te

tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā / tataḥ sarve samāgamya vasiṣṭham idam abruvan

ta·thā bha·van·taḥ kur·van·tu prī·tis·nig·dhe·na ce·ta·sā / ta·taḥ sar·ve sa·mā·gam·ya va·siṣ·ṭham i·dam ab·ru·van

yathoktaṃ tat kariṣyāmo na kiṃ cit parihāsyate / tataḥ sumantram āhūya vasiṣṭho vākyam abravīt

ya·thok·taṃ tat ka·riṣ·yā·mo na kiṃ cit pa·ri·hās·ya·te / ta·taḥ su·man·tram ā·hū·ya va·siṣ·ṭho vāk·yam ab·ra·vīt

nimantrayasya nṛpatīn pṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ / brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyāñ śūdrāṃś caiva sahasraśaḥ

ni·man·tra·yas·ya nṛ·pa·tīn pṛ·thiv·yāṃ ye ca dhār·mi·kāḥ / brāh·ma·ṇān kṣat·ri·yān vaiś·yāñ śūd·rāṃś cai·va sa·has·ra·śaḥ

samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān / mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam

sa·mā·na·yas·va sat·kṛt·ya sar·va·de·śe·ṣu mā·na·vān / mi·thi·lā·dhi·pa·tiṃ śū·raṃ ja·na·kaṃ sat·ya·vik·ra·mam

niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam / tam ānaya mahābhāgaṃ svayam eva susatkṛtam / pūrvasaṃbandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te

niṣ·ṭhi·taṃ sar·va·śās·tre·ṣu ta·thā ve·de·ṣu niṣ·ṭhi·tam / tam ā·na·ya ma·hā·bhā·gaṃ sva·yam e·va su·sat·kṛ·tam / pūr·va·saṃ·ban·dhi·naṃ jñāt·vā ta·taḥ pūr·vaṃ bra·vī·mi te

tathā kāśipatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam / sadvṛttaṃ devasaṃkāśaṃ svayam evānayasva ha

ta·thā kā·śi·pa·tiṃ snig·dhaṃ sa·ta·taṃ pri·ya·vā·di·nam / sad·vṛt·taṃ de·va·saṃ·kā·śaṃ sva·yam e·vā·na·yas·va ha

tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam / śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tam ihānaya

ta·thā ke·ka·ya·rā·jā·naṃ vṛd·dhaṃ pa·ra·ma·dhār·mi·kam / śva·śu·raṃ rā·ja·siṃ·has·ya sa·put·raṃ tam i·hā·na·ya

aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ lomapādaṃ susatkṛtam / vayasyaṃ rājasiṃhasya tam ānaya yaśasvinam

aṅ·geś·va·raṃ ma·hā·bhā·gaṃ lo·ma·pā·daṃ su·sat·kṛ·tam / va·yas·yaṃ rā·ja·siṃ·has·ya tam ā·na·ya ya·śas·vi·nam

prācīnān sindhusauvīrān saurāṣṭhreyāṃś ca pārthivān / dākṣiṇātyān narendrāṃś ca samastān ānayasva ha

prā·cī·nān sin·dhu·sau·vī·rān sau·rāṣ·ṭhre·yāṃś ca pār·thi·vān / dāk·ṣi·ṇāt·yān na·ren·drāṃś ca sa·mas·tān ā·na·yas·va ha

santi snigdhāś ca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale / tān ānaya yathākṣipraṃ sānugān sahabāndhavān

san·ti snig·dhāś ca ye cān·ye rā·jā·naḥ pṛ·thi·vī·ta·le / tān ā·na·ya ya·thāk·ṣip·raṃ sā·nu·gān sa·ha·bān·dha·vān

vasiṣṭhavākyaṃ tac chrutvā sumantras tvaritas tadā / vyādiśat puruṣāṃs tatra rājñām ānayane śubhān

va·siṣ·ṭha·vāk·yaṃ tac chrut·vā su·man·tras tva·ri·tas ta·dā / vyā·di·śat pu·ru·ṣāṃs tat·ra rāj·ñām ā·na·ya·ne śu·bhān

svayam eva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt / sumantras tvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ

sva·yam e·va hi dhar·māt·mā pra·ya·yau mu·ni·śā·sa·nāt / su·man·tras tva·ri·to bhūt·vā sa·mā·ne·tuṃ ma·hīk·ṣi·taḥ

te ca karmāntikāḥ sarve vasiṣṭhāya ca dhīmate / sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yad upakalpitam

te ca kar·mān·ti·kāḥ sar·ve va·siṣ·ṭhā·ya ca dhī·ma·te / sar·vaṃ ni·ve·da·yan·ti sma yaj·ñe yad u·pa·kal·pi·tam

tataḥ prīto dvijaśreṣṭhas tān sarvān punar abravīt / avajñayā na dātavyaṃ kasya cil līlayāpi vā / avajñayā kṛtaṃ hanyād dātāraṃ nātra saṃśayaḥ

ta·taḥ prī·to dvi·jaś·reṣ·ṭhas tān sar·vān pu·nar ab·ra·vīt / a·vaj·ña·yā na dā·tav·yaṃ kas·ya cil lī·la·yā·pi vā / a·vaj·ña·yā kṛ·taṃ han·yād dā·tā·raṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

tataḥ kaiś cid ahorātrair upayātā mahīkṣitaḥ / bahūni ratnāny ādāya rājño daśarathasya ha

ta·taḥ kaiś cid a·ho·rāt·rair u·pa·yā·tā ma·hīk·ṣi·taḥ / ba·hū·ni rat·nāny ā·dā·ya rāj·ño da·śa·ra·thas·ya ha

tato vasiṣṭhaḥ suprīto rājānam idam abravīt / upayātā naravyāghra rājānas tava śāsanāt

ta·to va·siṣ·ṭhaḥ sup·rī·to rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt / u·pa·yā·tā na·rav·yāgh·ra rā·jā·nas ta·va śā·sa·nāt

mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ / yajñiyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaiḥ susamāhitaiḥ

ma·yā·pi sat·kṛ·tāḥ sar·ve ya·thār·haṃ rā·ja·sat·ta·māḥ / yaj·ñi·yaṃ ca kṛ·taṃ rā·jan pu·ru·ṣaiḥ su·sa·mā·hi·taiḥ

niryātu ca bhavān yaṣṭuṃ yajñāyatanam antikāt / sarvakāmair upahṛtair upetaṃ vai samantataḥ

nir·yā·tu ca bha·vān yaṣ·ṭuṃ yaj·ñā·ya·ta·nam an·ti·kāt / sar·va·kā·mair u·pa·hṛ·tair u·pe·taṃ vai sa·man·ta·taḥ

tathā vasiṣṭhavacanād ṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ / śubhe divasa nakṣatre niryāto jagatīpatiḥ

ta·thā va·siṣ·ṭha·va·ca·nād ṛś·ya·śṛṅ·gas·ya co·bha·yoḥ / śu·bhe di·va·sa nak·ṣat·re nir·yā·to ja·ga·tī·pa·tiḥ

tato vasiṣṭhapramukhāḥ sarva eva dvijottamāḥ / ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhaṃs tadā

ta·to va·siṣ·ṭhap·ra·mu·khāḥ sar·va e·va dvi·jot·ta·māḥ / ṛś·ya·śṛṅ·gaṃ pu·ras·kṛt·ya yaj·ña·kar·mā·ra·bhaṃs ta·dā

atha saṃvatsare pūrṇe tasmin prāpte turaṅgame / sarayvāś cottare tīre rājño yajño 'bhyavartata

a·tha saṃ·vat·sa·re pūr·ṇe tas·min prāp·te tu·raṅ·ga·me / sa·ray·vāś cot·ta·re tī·re rāj·ño yaj·ño 'bhya·var·ta·ta

ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya karma cakrur dvijarṣabhāḥ / aśvamedhe mahāyajñe rājño 'sya sumahātmanaḥ

ṛś·ya·śṛṅ·gaṃ pu·ras·kṛt·ya kar·ma cak·rur dvi·jar·ṣa·bhāḥ / aś·va·me·dhe ma·hā·yaj·ñe rāj·ño 'sya su·ma·hāt·ma·naḥ

karma kurvanti vidhivad yājakā vedapāragāḥ / yathāvidhi yathānyāyaṃ parikrāmanti śāstrataḥ

kar·ma kur·van·ti vi·dhi·vad yā·ja·kā ve·da·pā·ra·gāḥ / ya·thā·vi·dhi ya·thān·yā·yaṃ pa·rik·rā·man·ti śās·tra·taḥ

pravargyaṃ śāstrataḥ kṛtvā tathaivopasadaṃ dvijāḥ / cakruś ca vidhivat sarvam adhikaṃ karma śāstrataḥ

pra·var·gyaṃ śās·tra·taḥ kṛt·vā ta·thai·vo·pa·sa·daṃ dvi·jāḥ / cak·ruś ca vi·dhi·vat sar·vam a·dhi·kaṃ kar·ma śās·tra·taḥ

abhipūjya tato hṛṣṭāḥ sarve cakrur yathāvidhi / prātaḥsavanapūrvāṇi karmāṇi munipuṃgavāḥ

a·bhi·pūj·ya ta·to hṛṣ·ṭāḥ sar·ve cak·rur ya·thā·vi·dhi / prā·taḥ·sa·va·na·pūr·vā·ṇi kar·mā·ṇi mu·ni·puṃ·ga·vāḥ

na cāhutam abhūt tatra skhalitaṃ vāpi kiṃ cana / dṛśyate brahmavat sarvaṃ kṣemayuktaṃ hi cakrire

na cā·hu·tam a·bhūt tat·ra skha·li·taṃ vā·pi kiṃ ca·na / dṛś·ya·te brah·ma·vat sar·vaṃ kṣe·ma·yuk·taṃ hi cak·ri·re

na teṣv ahaḥsu śrānto vā kṣudhito vāpi dṛśyate / nāvidvān brāhmaṇas tatra nāśatānucaras tathā

na teṣv a·haḥ·su śrān·to vā kṣu·dhi·to vā·pi dṛś·ya·te / nā·vid·vān brāh·ma·ṇas tat·ra nā·śa·tā·nu·ca·ras ta·thā

brāhmaṇā bhuñjate nityaṃ nāthavantaś ca bhuñjate / tāpasā bhuñjate cāpi śramaṇā bhuñjate tathā

brāh·ma·ṇā bhuñ·ja·te nit·yaṃ nā·tha·van·taś ca bhuñ·ja·te / tā·pa·sā bhuñ·ja·te cā·pi śra·ma·ṇā bhuñ·ja·te ta·thā

vṛddhāś ca vyādhitāś caiva striyo bālās tathaiva ca / aniśaṃ bhuñjamānānāṃ na tṛptir upalabhyate

vṛd·dhāś ca vyā·dhi·tāś cai·va stri·yo bā·lās ta·thai·va ca / a·ni·śaṃ bhuñ·ja·mā·nā·nāṃ na tṛp·tir u·pa·labh·ya·te

dīyatāṃ dīyatām annaṃ vāsāṃsi vividhāni ca / iti saṃcoditās tatra tathā cakrur anekaśaḥ

dī·ya·tāṃ dī·ya·tām an·naṃ vā·sāṃ·si vi·vi·dhā·ni ca / i·ti saṃ·co·di·tās tat·ra ta·thā cak·rur a·ne·ka·śaḥ

annakūṭāś ca bahavo dṛśyante parvatopamāḥ / divase divase tatra siddhasya vidhivat tadā

an·na·kū·ṭāś ca ba·ha·vo dṛś·yan·te par·va·to·pa·māḥ / di·va·se di·va·se tat·ra sid·dhas·ya vi·dhi·vat ta·dā

annaṃ hi vidhivat svādu praśaṃsanti dvijarṣabhāḥ / aho tṛptāḥ sma bhadraṃ te iti śuśrāva rāghavaḥ

an·naṃ hi vi·dhi·vat svā·du pra·śaṃ·san·ti dvi·jar·ṣa·bhāḥ / a·ho tṛp·tāḥ sma bhad·raṃ te i·ti śuś·rā·va rā·gha·vaḥ

svalaṃkṛtāś ca puruṣā brāhmaṇān paryaveṣayan / upāsate ca tān anye sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ

sva·laṃ·kṛ·tāś ca pu·ru·ṣā brāh·ma·ṇān par·ya·ve·ṣa·yan / u·pā·sa·te ca tān an·ye su·mṛṣ·ṭa·ma·ṇi·kuṇ·ḍa·lāḥ

karmāntare tadā viprā hetuvādān bahūn api / prāhuḥ suvāgmino dhīrāḥ parasparajigīṣayā

kar·mān·ta·re ta·dā vip·rā he·tu·vā·dān ba·hūn a·pi / prā·huḥ su·vāg·mi·no dhī·rāḥ pa·ras·pa·ra·ji·gī·ṣa·yā

divase divase tatra saṃstare kuśalā dvijāḥ / sarvakarmāṇi cakrus te yathāśāstraṃ pracoditāḥ

di·va·se di·va·se tat·ra saṃs·ta·re ku·śa·lā dvi·jāḥ / sar·va·kar·mā·ṇi cak·rus te ya·thā·śās·traṃ pra·co·di·tāḥ

nāṣaḍaṅgavid atrāsīn nāvrato nābahuśrutaḥ / sadasyas tasya vai rājño nāvādakuśalo dvijaḥ

nā·ṣa·ḍaṅ·ga·vid at·rā·sīn nāv·ra·to nā·ba·huś·ru·taḥ / sa·das·yas tas·ya vai rāj·ño nā·vā·da·ku·śa·lo dvi·jaḥ

prāpte yūpocchraye tasmin ṣaḍ bailvāḥ khādirās tathā / tāvanto bilvasahitāḥ parṇinaś ca tathāpare

prāp·te yū·poc·chra·ye tas·min ṣaḍ bail·vāḥ khā·di·rās ta·thā / tā·van·to bil·va·sa·hi·tāḥ par·ṇi·naś ca ta·thā·pa·re

śleṣmātakamayo diṣṭo devadārumayas tathā / dvāv eva tatra vihitau bāhuvyastaparigrahau

śleṣ·mā·ta·ka·ma·yo diṣ·ṭo de·va·dā·ru·ma·yas ta·thā / dvāv e·va tat·ra vi·hi·tau bā·huv·yas·ta·pa·rig·ra·hau

kāritāḥ sarva evaite śāstrajñair yajñakovidaiḥ / śobhārthaṃ tasya yajñasya kāñcanālaṃkṛtā bhavan

kā·ri·tāḥ sar·va e·vai·te śās·traj·ñair yaj·ña·ko·vi·daiḥ / śo·bhār·thaṃ tas·ya yaj·ñas·ya kāñ·ca·nā·laṃ·kṛ·tā bha·van

vinyastā vidhivat sarve śilpibhiḥ sukṛtā dṛḍhāḥ / aṣṭāśrayaḥ sarva eva ślakṣṇarūpasamanvitāḥ

vin·yas·tā vi·dhi·vat sar·ve śil·pi·bhiḥ su·kṛ·tā dṛ·ḍhāḥ / aṣ·ṭāś·ra·yaḥ sar·va e·va ślak·ṣṇa·rū·pa·sa·man·vi·tāḥ

ācchāditās te vāsobhiḥ puṣpair gandhaiś ca bhūṣitāḥ / saptarṣayo dīptimanto virājante yathā divi

āc·chā·di·tās te vā·so·bhiḥ puṣ·pair gan·dhaiś ca bhū·ṣi·tāḥ / sap·tar·ṣa·yo dīp·ti·man·to vi·rā·jan·te ya·thā di·vi

iṣṭakāś ca yathānyāyaṃ kāritāś ca pramāṇataḥ / cito 'gnir brāhmaṇais tatra kuśalaiḥ śulbakarmaṇi

iṣ·ṭa·kāś ca ya·thān·yā·yaṃ kā·ri·tāś ca pra·mā·ṇa·taḥ / ci·to 'gnir brāh·ma·ṇais tat·ra ku·śa·laiḥ śul·ba·kar·ma·ṇi

sa cityo rājasiṃhasya saṃcitaḥ kuśalair dvijaiḥ / garuḍo rukmapakṣo vai triguṇo 'ṣṭādaśātmakaḥ

sa cit·yo rā·ja·siṃ·has·ya saṃ·ci·taḥ ku·śa·lair dvi·jaiḥ / ga·ru·ḍo ruk·ma·pak·ṣo vai tri·gu·ṇo 'ṣṭā·da·śāt·ma·kaḥ

niyuktās tatra paśavas tat tad uddiśya daivatam / uragāḥ pakṣiṇaś caiva yathāśāstraṃ pracoditāḥ / śāmitre tu hayas tatra tathā jala carāś ca ye

ni·yuk·tās tat·ra pa·śa·vas tat tad ud·diś·ya dai·va·tam / u·ra·gāḥ pak·ṣi·ṇaś cai·va ya·thā·śās·traṃ pra·co·di·tāḥ / śā·mit·re tu ha·yas tat·ra ta·thā ja·la ca·rāś ca ye

ṛtvigbhiḥ sarvam evaitan niyuktaṃ śāstratas tadā / paśūnāṃ triśataṃ tatra yūpeṣu niyataṃ tadā / aśvaratnottamaṃ tasya rājño daśarathasya ha

ṛt·vig·bhiḥ sar·vam e·vai·tan ni·yuk·taṃ śās·tra·tas ta·dā / pa·śū·nāṃ tri·śa·taṃ tat·ra yū·pe·ṣu ni·ya·taṃ ta·dā / aś·va·rat·not·ta·maṃ tas·ya rāj·ño da·śa·ra·thas·ya ha

kausalyā taṃ hayaṃ tatra paricarya samantataḥ / kṛpāṇair viśaśāsainaṃ tribhiḥ paramayā mudā

kau·sal·yā taṃ ha·yaṃ tat·ra pa·ri·car·ya sa·man·ta·taḥ / kṛ·pā·ṇair vi·śa·śā·sai·naṃ tri·bhiḥ pa·ra·ma·yā mu·dā

patatriṇā tadā sārdhaṃ susthitena ca cetasā / avasad rajanīm ekāṃ kausalyā dharmakāmyayā

pa·tat·ri·ṇā ta·dā sār·dhaṃ sus·thi·te·na ca ce·ta·sā / a·va·sad ra·ja·nīm e·kāṃ kau·sal·yā dhar·ma·kām·ya·yā

hotādhvaryus tathodgātā hayena samayojayan / mahiṣyā parivṛktyātha vāvātām aparāṃ tathā

ho·tādh·var·yus ta·thod·gā·tā ha·ye·na sa·ma·yo·ja·yan / ma·hiṣ·yā pa·ri·vṛk·tyā·tha vā·vā·tām a·pa·rāṃ ta·thā

patatriṇas tasya vapām uddhṛtya niyatendriyaḥ / ṛtvik parama saṃpannaḥ śrapayām āsa śāstrataḥ

pa·tat·ri·ṇas tas·ya va·pām ud·dhṛt·ya ni·ya·ten·dri·yaḥ / ṛt·vik pa·ra·ma saṃ·pan·naḥ śra·pa·yām ā·sa śās·tra·taḥ

dhūmagandhaṃ vapāyās tu jighrati sma narādhipaḥ / yathākālaṃ yathānyāyaṃ nirṇudan pāpam ātmanaḥ

dhū·ma·gan·dhaṃ va·pā·yās tu jigh·ra·ti sma na·rā·dhi·paḥ / ya·thā·kā·laṃ ya·thān·yā·yaṃ nir·ṇu·dan pā·pam āt·ma·naḥ

hayasya yāni cāṅgāni tāni sarvāṇi brāhmaṇāḥ / agnau prāsyanti vidhivat samastāḥ ṣoḍaśartvijaḥ

ha·yas·ya yā·ni cāṅ·gā·ni tā·ni sar·vā·ṇi brāh·ma·ṇāḥ / ag·nau prās·yan·ti vi·dhi·vat sa·mas·tāḥ ṣo·ḍa·śar·tvi·jaḥ

plakṣaśākhāsu yajñānām anyeṣāṃ kriyate haviḥ / aśvamedhasya caikasya vaitaso bhāga iṣyate

plak·ṣa·śā·khā·su yaj·ñā·nām an·ye·ṣāṃ kri·ya·te ha·viḥ / aś·va·me·dhas·ya cai·kas·ya vai·ta·so bhā·ga iṣ·ya·te

tryaho 'śvamedhaḥ saṃkhyātaḥ kalpasūtreṇa brāhmaṇaiḥ / catuṣṭomam ahas tasya prathamaṃ parikalpitam

trya·ho 'śva·me·dhaḥ saṃkh·yā·taḥ kal·pa·sūt·re·ṇa brāh·ma·ṇaiḥ / ca·tuṣ·ṭo·mam a·has tas·ya pra·tha·maṃ pa·ri·kal·pi·tam

ukthyaṃ dvitīyaṃ saṃkhyātam atirātraṃ tathottaram / kāritās tatra bahavo vihitāḥ śāstradarśanāt

uk·thyaṃ dvi·tī·yaṃ saṃkh·yā·tam a·ti·rāt·raṃ ta·thot·ta·ram / kā·ri·tās tat·ra ba·ha·vo vi·hi·tāḥ śās·tra·dar·śa·nāt

jyotiṣṭomāyuṣī caiva atirātrau ca nirmitau / abhijid viśvajic caiva aptoryāmo mahākratuḥ

jyo·tiṣ·ṭo·mā·yu·ṣī cai·va a·ti·rāt·rau ca nir·mi·tau / a·bhi·jid viś·va·jic cai·va ap·tor·yā·mo ma·hāk·ra·tuḥ

prācīṃ hotre dadau rājā diśaṃ svakulavardhanaḥ / adhvaryave pratīcīṃ tu brahmaṇe dakṣiṇāṃ diśam

prā·cīṃ hot·re da·dau rā·jā di·śaṃ sva·ku·la·var·dha·naḥ / adh·var·ya·ve pra·tī·cīṃ tu brah·ma·ṇe dak·ṣi·ṇāṃ di·śam

udgātre tu tathodīcīṃ dakṣiṇaiṣā vinirmitā / aśvamedhe mahāyajñe svayambhuvihite purā

ud·gāt·re tu ta·tho·dī·cīṃ dak·ṣi·ṇai·ṣā vi·nir·mi·tā / aś·va·me·dhe ma·hā·yaj·ñe sva·yam·bhu·vi·hi·te pu·rā

kratuṃ samāpya tu tadā nyāyataḥ puruṣarṣabhaḥ / ṛtvigbhyo hi dadau rājā dharāṃ tāṃ kratuvardhanaḥ

kra·tuṃ sa·māp·ya tu ta·dā nyā·ya·taḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / ṛt·vig·bhyo hi da·dau rā·jā dha·rāṃ tāṃ kra·tu·var·dha·naḥ

ṛtvijas tv abruvan sarve rājānaṃ gatakalmaṣam / bhavān eva mahīṃ kṛtsnām eko rakṣitum arhati

ṛt·vi·jas tv ab·ru·van sar·ve rā·jā·naṃ ga·ta·kal·ma·ṣam / bha·vān e·va ma·hīṃ kṛt·snām e·ko rak·ṣi·tum ar·ha·ti

na bhūmyā kāryam asmākaṃ na hi śaktāḥ sma pālane / ratāḥ svādhyāyakaraṇe vayaṃ nityaṃ hi bhūmipa / niṣkrayaṃ kiṃ cid eveha prayacchatu bhavān iti

na bhūm·yā kār·yam as·mā·kaṃ na hi śak·tāḥ sma pā·la·ne / ra·tāḥ svādh·yā·ya·ka·ra·ṇe va·yaṃ nit·yaṃ hi bhū·mi·pa / niṣ·kra·yaṃ kiṃ cid e·ve·ha pra·yac·cha·tu bha·vān i·ti

gavāṃ śatasahasrāṇi daśa tebhyo dadau nṛpaḥ / daśakoṭiṃ suvarṇasya rajatasya caturguṇam

ga·vāṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi da·śa tebh·yo da·dau nṛ·paḥ / da·śa·ko·ṭiṃ su·var·ṇas·ya ra·ja·tas·ya ca·tur·gu·ṇam

ṛtvijas tu tataḥ sarve pradaduḥ sahitā vasu / ṛśyaśṛṅgāya munaye vasiṣṭhāya ca dhīmate

ṛt·vi·jas tu ta·taḥ sar·ve pra·da·duḥ sa·hi·tā va·su / ṛś·ya·śṛṅ·gā·ya mu·na·ye va·siṣ·ṭhā·ya ca dhī·ma·te

tatas te nyāyataḥ kṛtvā pravibhāgaṃ dvijottamāḥ / suprītamanasaḥ sarve pratyūcur muditā bhṛśam

ta·tas te nyā·ya·taḥ kṛt·vā pra·vi·bhā·gaṃ dvi·jot·ta·māḥ / sup·rī·ta·ma·na·saḥ sar·ve prat·yū·cur mu·di·tā bhṛ·śam

tataḥ prītamanā rājā prāpya yajñam anuttamam / pāpāpahaṃ svarnayanaṃ dustaraṃ pārthivarṣabhaiḥ

ta·taḥ prī·ta·ma·nā rā·jā prāp·ya yaj·ñam a·nut·ta·mam / pā·pā·pa·haṃ svar·na·ya·naṃ dus·ta·raṃ pār·thi·var·ṣa·bhaiḥ

tato 'bravīd ṛśyaśṛṅgaṃ rājā daśarathas tadā / kulasya vardhanaṃ tat tu kartum arhasi suvrata

ta·to 'bra·vīd ṛś·ya·śṛṅ·gaṃ rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā / ku·las·ya var·dha·naṃ tat tu kar·tum ar·ha·si suv·ra·ta

tatheti ca sa rājānam uvāca dvijasattamaḥ / bhaviṣyanti sutā rājaṃś catvāras te kulodvahāḥ

ta·the·ti ca sa rā·jā·nam u·vā·ca dvi·ja·sat·ta·maḥ / bha·viṣ·yan·ti su·tā rā·jaṃś cat·vā·ras te ku·lod·va·hāḥ

medhāvī tu tato dhyātvā sa kiṃ cid idam uttamam / labdhasaṃjñas tatas taṃ tu vedajño nṛpam abravīt

me·dhā·vī tu ta·to dhyāt·vā sa kiṃ cid i·dam ut·ta·mam / lab·dha·saṃj·ñas ta·tas taṃ tu ve·daj·ño nṛ·pam ab·ra·vīt

iṣṭiṃ te 'haṃ kariṣyāmi putrīyāṃ putrakāraṇāt / atharvaśirasi proktair mantraiḥ siddhāṃ vidhānataḥ

iṣ·ṭiṃ te 'haṃ ka·riṣ·yā·mi put·rī·yāṃ put·ra·kā·ra·ṇāt / a·thar·va·śi·ra·si prok·tair man·traiḥ sid·dhāṃ vi·dhā·na·taḥ

tataḥ prākramad iṣṭiṃ tāṃ putrīyāṃ putra kāraṇāt / juhāva cāgnau tejasvī mantradṛṣṭena karmaṇā

ta·taḥ prāk·ra·mad iṣ·ṭiṃ tāṃ put·rī·yāṃ put·ra kā·ra·ṇāt / ju·hā·va cāg·nau te·jas·vī man·tra·dṛṣ·ṭe·na kar·ma·ṇā

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / bhāgapratigrahārthaṃ vai samavetā yathāvidhi

ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / bhā·gap·ra·tig·ra·hār·thaṃ vai sa·ma·ve·tā ya·thā·vi·dhi

tāḥ sametya yathānyāyaṃ tasmin sadasi devatāḥ / abruvaṃl lokakartāraṃ brahmāṇaṃ vacanaṃ mahat

tāḥ sa·met·ya ya·thān·yā·yaṃ tas·min sa·da·si de·va·tāḥ / ab·ru·vaṃl lo·ka·kar·tā·raṃ brah·mā·ṇaṃ va·ca·naṃ ma·hat

bhagavaṃs tvatprasādena rāvaṇo nāma rākṣasaḥ / sarvānno bādhate vīryāc chāsituṃ taṃ na śaknumaḥ

bha·ga·vaṃs tvat·pra·sā·de·na rā·va·ṇo nā·ma rāk·ṣa·saḥ / sar·vān·no bā·dha·te vīr·yāc chā·si·tuṃ taṃ na śak·nu·maḥ

tvayā tasmai varo dattaḥ prītena bhagavan purā / mānayantaś ca taṃ nityaṃ sarvaṃ tasya kṣamāmahe

tva·yā tas·mai va·ro dat·taḥ prī·te·na bha·ga·van pu·rā / mā·na·yan·taś ca taṃ nit·yaṃ sar·vaṃ tas·ya kṣa·mā·ma·he

udvejayati lokāṃs trīn ucchritān dveṣṭi durmatiḥ / śakraṃ tridaśarājānaṃ pradharṣayitum icchati

ud·ve·ja·ya·ti lo·kāṃs trīn uc·chri·tān dveṣ·ṭi dur·ma·tiḥ / śak·raṃ tri·da·śa·rā·jā·naṃ pra·dhar·ṣa·yi·tum ic·cha·ti

ṛṣīn yakṣān sagandharvān asurān brāhmaṇāṃs tathā / atikrāmati durdharṣo varadānena mohitaḥ

ṛ·ṣīn yak·ṣān sa·gan·dhar·vān a·su·rān brāh·ma·ṇāṃs ta·thā / a·tik·rā·ma·ti dur·dhar·ṣo va·ra·dā·ne·na mo·hi·taḥ

nainaṃ sūryaḥ pratapati pārśve vāti na mārutaḥ / calormimālī taṃ dṛṣṭvā samudro 'pi na kampate

nai·naṃ sūr·yaḥ pra·ta·pa·ti pār·śve vā·ti na mā·ru·taḥ / ca·lor·mi·mā·lī taṃ dṛṣ·ṭvā sa·mud·ro 'pi na kam·pa·te

tan manan no bhayaṃ tasmād rākṣasād ghoradarśanāt / vadhārthaṃ tasya bhagavann upāyaṃ kartum arhasi

tan ma·nan no bha·yaṃ tas·mād rāk·ṣa·sād gho·ra·dar·śa·nāt / va·dhār·thaṃ tas·ya bha·ga·vann u·pā·yaṃ kar·tum ar·ha·si

evam uktaḥ suraiḥ sarvaiś cintayitvā tato 'bravīt / hantāyaṃ vihitas tasya vadhopāyo durātmanaḥ

e·vam uk·taḥ su·raiḥ sar·vaiś cin·ta·yit·vā ta·to 'bra·vīt / han·tā·yaṃ vi·hi·tas tas·ya va·dho·pā·yo du·rāt·ma·naḥ

tena gandharvayakṣāṇāṃ devadānavarakṣasām / avadhyo 'smīti vāg uktā tathety uktaṃ ca tan mayā

te·na gan·dhar·va·yak·ṣā·ṇāṃ de·va·dā·na·va·rak·ṣa·sām / a·vadh·yo 'smī·ti vāg uk·tā ta·thety uk·taṃ ca tan ma·yā

nākīrtayad avajñānāt tad rakṣo mānuṣāṃs tadā / tasmāt sa mānuṣād vadhyo mṛtur nānyo 'sya vidyate

nā·kīr·ta·yad a·vaj·ñā·nāt tad rak·ṣo mā·nu·ṣāṃs ta·dā / tas·māt sa mā·nu·ṣād vadh·yo mṛ·tur nān·yo 'sya vid·ya·te

etac chrutvā priyaṃ vākyaṃ brahmaṇā samudāhṛtam / devā maharṣayaḥ sarve prahṛṣṭās te 'bhavaṃs tadā

e·tac chrut·vā pri·yaṃ vāk·yaṃ brah·ma·ṇā sa·mu·dā·hṛ·tam / de·vā ma·har·ṣa·yaḥ sar·ve pra·hṛṣ·ṭās te 'bha·vaṃs ta·dā

etasminn antare viṣṇur upayāto mahādyutiḥ / brahmaṇā ca samāgamya tatra tasthau samāhitaḥ

e·tas·minn an·ta·re viṣ·ṇur u·pa·yā·to ma·hād·yu·tiḥ / brah·ma·ṇā ca sa·mā·gam·ya tat·ra tas·thau sa·mā·hi·taḥ

tam abruvan surāḥ sarve samabhiṣṭūya saṃnatāḥ / tvāṃ niyokṣyāmahe viṣṇo lokānāṃ hitakāmyayā

tam ab·ru·van su·rāḥ sar·ve sa·ma·bhiṣ·ṭū·ya saṃ·na·tāḥ / tvāṃ ni·yok·ṣyā·ma·he viṣ·ṇo lo·kā·nāṃ hi·ta·kām·ya·yā

rājño daśarathasya tvam ayodhyādhipater vibho / dharmajñasya vadānyasya maharṣisamatejasaḥ / tasya bhāryāsu tisṛṣu hrīśrīkīrtyupamāsu ca / viṣṇo putratvam āgaccha kṛtvātmānaṃ caturvidham

rāj·ño da·śa·ra·thas·ya tvam a·yodh·yā·dhi·pa·ter vi·bho / dhar·maj·ñas·ya va·dān·yas·ya ma·har·ṣi·sa·ma·te·ja·saḥ / tas·ya bhār·yā·su ti·sṛ·ṣu hrīś·rī·kīr·tyu·pa·mā·su ca / viṣ·ṇo put·rat·vam ā·gac·cha kṛt·vāt·mā·naṃ ca·tur·vi·dham

tatra tvaṃ mānuṣo bhūtvā pravṛddhaṃ lokakaṇṭakam / avadhyaṃ daivatair viṣṇo samare jahi rāvaṇam

tat·ra tvaṃ mā·nu·ṣo bhūt·vā pra·vṛd·dhaṃ lo·ka·kaṇ·ṭa·kam / a·vadh·yaṃ dai·va·tair viṣ·ṇo sa·ma·re ja·hi rā·va·ṇam

sa hi devān sagandharvān siddhāṃś ca ṛṣisattamān / rākṣaso rāvaṇo mūrkho vīryotsekena bādhate

sa hi de·vān sa·gan·dhar·vān sid·dhāṃś ca ṛ·ṣi·sat·ta·mān / rāk·ṣa·so rā·va·ṇo mūr·kho vīr·yot·se·ke·na bā·dha·te

tad uddhataṃ rāvaṇam ṛddhatejasaṃ pravṛddhadarpaṃ tridaśeśvaradviṣam / virāvaṇaṃ sādhu tapasvikaṇṭakaṃ tapasvinām uddhara taṃ bhayāvaham

tad ud·dha·taṃ rā·va·ṇam ṛd·dha·te·ja·saṃ pra·vṛd·dha·dar·paṃ tri·da·śeś·va·rad·vi·ṣam / vi·rā·va·ṇaṃ sā·dhu ta·pas·vi·kaṇ·ṭa·kaṃ ta·pas·vi·nām ud·dha·ra taṃ bha·yā·va·ham

tato nārāyaṇo viṣṇur niyuktaḥ surasattamaiḥ / jānann api surān evaṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt

ta·to nā·rā·ya·ṇo viṣ·ṇur ni·yuk·taḥ su·ra·sat·ta·maiḥ / jā·nann a·pi su·rān e·vaṃ ślak·ṣṇaṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

upāyaḥ ko vadhe tasya rākṣasādhipateḥ surāḥ / yam ahaṃ taṃ samāsthāya nihanyām ṛṣikaṇṭakam

u·pā·yaḥ ko va·dhe tas·ya rāk·ṣa·sā·dhi·pa·teḥ su·rāḥ / yam a·haṃ taṃ sa·mās·thā·ya ni·han·yām ṛ·ṣi·kaṇ·ṭa·kam

evam uktāḥ surāḥ sarve pratyūcur viṣṇum avyayam / mānuṣīṃ tanum āsthāya rāvaṇaṃ jahi saṃyuge

e·vam uk·tāḥ su·rāḥ sar·ve prat·yū·cur viṣ·ṇum av·ya·yam / mā·nu·ṣīṃ ta·num ās·thā·ya rā·va·ṇaṃ ja·hi saṃ·yu·ge

sa hi tepe tapas tīvraṃ dīrghakālam ariṃdama / yena tuṣṭo 'bhavad brahmā lokakṛl lokapūjitaḥ

sa hi te·pe ta·pas tīv·raṃ dīr·gha·kā·lam a·riṃ·da·ma / ye·na tuṣ·ṭo 'bha·vad brah·mā lo·ka·kṛl lo·ka·pū·ji·taḥ

saṃtuṣṭaḥ pradadau tasmai rākṣasāya varaṃ prabhuḥ / nānāvidhebhyo bhūtebhyo bhayaṃ nānyatra mānuṣāt

saṃ·tuṣ·ṭaḥ pra·da·dau tas·mai rāk·ṣa·sā·ya va·raṃ pra·bhuḥ / nā·nā·vi·dhebh·yo bhū·tebh·yo bha·yaṃ nān·yat·ra mā·nu·ṣāt

avajñātāḥ purā tena varadānena mānavāḥ / tasmāt tasya vadho dṛṣṭo mānuṣebhyaḥ paraṃtapa

a·vaj·ñā·tāḥ pu·rā te·na va·ra·dā·ne·na mā·na·vāḥ / tas·māt tas·ya va·dho dṛṣ·ṭo mā·nu·ṣebh·yaḥ pa·raṃ·ta·pa

ity etad vacanaṃ śrutvā surāṇāṃ viṣṇur ātmavān / pitaraṃ rocayām āsa tadā daśarathaṃ nṛpam

ity e·tad va·ca·naṃ śrut·vā su·rā·ṇāṃ viṣ·ṇur āt·ma·vān / pi·ta·raṃ ro·ca·yām ā·sa ta·dā da·śa·ra·thaṃ nṛ·pam

sa cāpy aputro nṛpatis tasmin kāle mahādyutiḥ / ayajat putriyām iṣṭiṃ putrepsur arisūdanaḥ

sa cāpy a·put·ro nṛ·pa·tis tas·min kā·le ma·hād·yu·tiḥ / a·ya·jat put·ri·yām iṣ·ṭiṃ put·rep·sur a·ri·sū·da·naḥ

tato vai yajamānasya pāvakād atulaprabham / prādurbhūtaṃ mahad bhūtaṃ mahāvīryaṃ mahābalam

ta·to vai ya·ja·mā·nas·ya pā·va·kād a·tu·lap·ra·bham / prā·dur·bhū·taṃ ma·had bhū·taṃ ma·hā·vīr·yaṃ ma·hā·ba·lam

kṛṣṇaṃ raktāmbaradharaṃ raktāsyaṃ dundubhisvanam / snigdhaharyakṣatanujaśmaśrupravaramūrdhajam

kṛṣ·ṇaṃ rak·tām·ba·ra·dha·raṃ rak·tās·yaṃ dun·du·bhis·va·nam / snig·dha·har·yak·ṣa·ta·nu·jaś·maś·rup·ra·va·ra·mūr·dha·jam

śubhalakṣaṇasaṃpannaṃ divyābharaṇabhūṣitam / śailaśṛṅgasamutsedhaṃ dṛptaśārdūlavikramam

śu·bha·lak·ṣa·ṇa·saṃ·pan·naṃ div·yā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tam / śai·la·śṛṅ·ga·sa·mut·se·dhaṃ dṛp·ta·śār·dū·la·vik·ra·mam

divākarasamākāraṃ dīptānalaśikhopamam / taptajāmbūnadamayīṃ rājatāntaparicchadām

di·vā·ka·ra·sa·mā·kā·raṃ dīp·tā·na·la·śi·kho·pa·mam / tap·ta·jām·bū·na·da·ma·yīṃ rā·ja·tān·ta·pa·ric·cha·dām

divyapāyasasaṃpūrṇāṃ pātrīṃ patnīm iva priyām / pragṛhya vipulāṃ dorbhyāṃ svayaṃ māyāmayīm iva

div·ya·pā·ya·sa·saṃ·pūr·ṇāṃ pāt·rīṃ pat·nīm i·va pri·yām / pra·gṛh·ya vi·pu·lāṃ dor·bhyāṃ sva·yaṃ mā·yā·ma·yīm i·va

samavekṣyābravīd vākyam idaṃ daśarathaṃ nṛpam / prājāpatyaṃ naraṃ viddhi mām ihābhyāgataṃ nṛpa

sa·ma·vek·ṣyāb·ra·vīd vāk·yam i·daṃ da·śa·ra·thaṃ nṛ·pam / prā·jā·pat·yaṃ na·raṃ vid·dhi mām i·hābh·yā·ga·taṃ nṛ·pa

tataḥ paraṃ tadā rājā pratyuvāca kṛtāñjaliḥ / bhagavan svāgataṃ te 'stu kim ahaṃ karavāṇi te

ta·taḥ pa·raṃ ta·dā rā·jā prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·liḥ / bha·ga·van svā·ga·taṃ te 'stu kim a·haṃ ka·ra·vā·ṇi te

atho punar idaṃ vākyaṃ prājāpatyo naro 'bravīt / rājann arcayatā devān adya prāptam idaṃ tvayā

a·tho pu·nar i·daṃ vāk·yaṃ prā·jā·pat·yo na·ro 'bra·vīt / rā·jann ar·ca·ya·tā de·vān ad·ya prāp·tam i·daṃ tva·yā

idaṃ tu naraśārdūla pāyasaṃ devanirmitam / prajākaraṃ gṛhāṇa tvaṃ dhanyam ārogyavardhanam

i·daṃ tu na·ra·śār·dū·la pā·ya·saṃ de·va·nir·mi·tam / pra·jā·ka·raṃ gṛ·hā·ṇa tvaṃ dhan·yam ā·rog·ya·var·dha·nam

bhāryāṇām anurūpāṇām aśnīteti prayaccha vai / tāsu tvaṃ lapsyase putrān yadarthaṃ yajase nṛpa

bhār·yā·ṇām a·nu·rū·pā·ṇām aś·nī·te·ti pra·yac·cha vai / tā·su tvaṃ lap·sya·se put·rān ya·dar·thaṃ ya·ja·se nṛ·pa

tatheti nṛpatiḥ prītaḥ śirasā pratigṛhya tām / pātrīṃ devānnasaṃpūrṇāṃ devadattāṃ hiraṇmayīm

ta·the·ti nṛ·pa·tiḥ prī·taḥ śi·ra·sā pra·ti·gṛh·ya tām / pāt·rīṃ de·vān·na·saṃ·pūr·ṇāṃ de·va·dat·tāṃ hi·raṇ·ma·yīm

abhivādya ca tad bhūtam adbhutaṃ priyadarśanam / mudā paramayā yuktaś cakārābhipradakṣiṇam

a·bhi·vād·ya ca tad bhū·tam ad·bhu·taṃ pri·ya·dar·śa·nam / mu·dā pa·ra·ma·yā yuk·taś ca·kā·rā·bhip·ra·dak·ṣi·ṇam

tato daśarathaḥ prāpya pāyasaṃ devanirmitam / babhūva paramaprītaḥ prāpya vittam ivādhanaḥ

ta·to da·śa·ra·thaḥ prāp·ya pā·ya·saṃ de·va·nir·mi·tam / ba·bhū·va pa·ra·map·rī·taḥ prāp·ya vit·tam i·vā·dha·naḥ

tatas tad adbhutaprakhyaṃ bhūtaṃ paramabhāsvaram / saṃvartayitvā tat karma tatraivāntaradhīyata

ta·tas tad ad·bhu·tap·rakh·yaṃ bhū·taṃ pa·ra·ma·bhās·va·ram / saṃ·var·ta·yit·vā tat kar·ma tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta

harṣaraśmibhir udyotaṃ tasyāntaḥpuram ābabhau / śāradasyābhirāmasya candrasyeva nabho'ṃśubhiḥ

har·ṣa·raś·mi·bhir ud·yo·taṃ tas·yān·taḥ·pu·ram ā·ba·bhau / śā·ra·das·yā·bhi·rā·mas·ya can·dras·ye·va na·bho'ṃśu·bhiḥ

so 'ntaḥpuraṃ praviśyaiva kausalyām idam abravīt / pāyasaṃ pratigṛhṇīṣva putrīyaṃ tv idam ātmanaḥ

so 'ntaḥ·pu·raṃ pra·viś·yai·va kau·sal·yām i·dam ab·ra·vīt / pā·ya·saṃ pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va put·rī·yaṃ tv i·dam āt·ma·naḥ

kausalyāyai narapatiḥ pāyasārdhaṃ dadau tadā / ardhād ardhaṃ dadau cāpi sumitrāyai narādhipaḥ / kaikeyyai cāvaśiṣṭārdhaṃ dadau putrārthakāraṇāt

kau·sal·yā·yai na·ra·pa·tiḥ pā·ya·sār·dhaṃ da·dau ta·dā / ar·dhād ar·dhaṃ da·dau cā·pi su·mit·rā·yai na·rā·dhi·paḥ / kai·key·yai cā·va·śiṣ·ṭār·dhaṃ da·dau put·rār·tha·kā·ra·ṇāt

pradadau cāvaśiṣṭārdhaṃ pāyasasyāmṛtopamam / anucintya sumitrāyai punar eva mahīpatiḥ

pra·da·dau cā·va·śiṣ·ṭār·dhaṃ pā·ya·sas·yā·mṛ·to·pa·mam / a·nu·cin·tya su·mit·rā·yai pu·nar e·va ma·hī·pa·tiḥ

evaṃ tāsāṃ dadau rājā bhāryāṇāṃ pāyasaṃ pṛthak

e·vaṃ tā·sāṃ da·dau rā·jā bhār·yā·ṇāṃ pā·ya·saṃ pṛ·thak

tās tv etat pāyasaṃ prāpya narendrasyottamāḥ striyaḥ / saṃmānaṃ menire sarvāḥ praharṣoditacetasaḥ

tās tv e·tat pā·ya·saṃ prāp·ya na·ren·dras·yot·ta·māḥ stri·yaḥ / saṃ·mā·naṃ me·ni·re sar·vāḥ pra·har·ṣo·di·ta·ce·ta·saḥ

putratvaṃ tu gate viṣṇau rājñas tasya mahātmanaḥ / uvāca devatāḥ sarvāḥ svayambhūr bhagavān idam

put·rat·vaṃ tu ga·te viṣ·ṇau rāj·ñas tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / u·vā·ca de·va·tāḥ sar·vāḥ sva·yam·bhūr bha·ga·vān i·dam

satyasaṃdhasya vīrasya sarveṣāṃ no hitaiṣiṇaḥ / viṣṇoḥ sahāyān balinaḥ sṛjadhvaṃ kāmarūpiṇaḥ

sat·ya·saṃ·dhas·ya vī·ras·ya sar·ve·ṣāṃ no hi·tai·ṣi·ṇaḥ / viṣ·ṇoḥ sa·hā·yān ba·li·naḥ sṛ·jadh·vaṃ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ

māyāvidaś ca śūrāṃś ca vāyuvegasamāñjave / nayajñān buddhisaṃpannān viṣṇutulyaparākramān

mā·yā·vi·daś ca śū·rāṃś ca vā·yu·ve·ga·sa·māñ·ja·ve / na·yaj·ñān bud·dhi·saṃ·pan·nān viṣ·ṇu·tul·ya·pa·rāk·ra·mān

asaṃhāryān upāyajñān divyasaṃhananānvitān / sarvāstraguṇasaṃpannān amṛtaprāśanān iva

a·saṃ·hār·yān u·pā·yaj·ñān div·ya·saṃ·ha·na·nān·vi·tān / sar·vās·tra·gu·ṇa·saṃ·pan·nān a·mṛ·tap·rā·śa·nān i·va

apsaraḥsu ca mukhyāsu gandharvīṇāṃ tanūṣu ca / yakṣapannagakanyāsu ṛṣkavidyādharīṣu ca

ap·sa·raḥ·su ca mukh·yā·su gan·dhar·vī·ṇāṃ ta·nū·ṣu ca / yak·ṣa·pan·na·ga·kan·yā·su ṛṣ·ka·vid·yā·dha·rī·ṣu ca

kiṃnarīṇāṃ ca gātreṣu vānarīṇāṃ tanūṣu ca / sṛjadhvaṃ harirūpeṇa putrāṃs tulyaparākramān

kiṃ·na·rī·ṇāṃ ca gāt·re·ṣu vā·na·rī·ṇāṃ ta·nū·ṣu ca / sṛ·jadh·vaṃ ha·ri·rū·pe·ṇa put·rāṃs tul·ya·pa·rāk·ra·mān

te tathoktā bhagavatā tat pratiśrutya śāsanam / janayām āsur evaṃ te putrān vānararūpiṇaḥ

te ta·thok·tā bha·ga·va·tā tat pra·tiś·rut·ya śā·sa·nam / ja·na·yām ā·sur e·vaṃ te put·rān vā·na·ra·rū·pi·ṇaḥ

ṛṣayaś ca mahātmānaḥ siddhavidyādharoragāḥ / cāraṇāś ca sutān vīrān sasṛjur vanacāriṇaḥ

ṛ·ṣa·yaś ca ma·hāt·mā·naḥ sid·dha·vid·yā·dha·ro·ra·gāḥ / cā·ra·ṇāś ca su·tān vī·rān sa·sṛ·jur va·na·cā·ri·ṇaḥ

te sṛṣṭā bahusāhasrā daśagrīvavadhodyatāḥ / aprameyabalā vīrā vikrāntāḥ kāmarūpiṇaḥ

te sṛṣ·ṭā ba·hu·sā·has·rā da·śag·rī·va·va·dhod·ya·tāḥ / ap·ra·me·ya·ba·lā vī·rā vik·rān·tāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ

te gajācalasaṃkāśā vapuṣmanto mahābalāḥ / ṛkṣavānaragopucchāḥ kṣipram evābhijajñire

te ga·jā·ca·la·saṃ·kā·śā va·puṣ·man·to ma·hā·ba·lāḥ / ṛk·ṣa·vā·na·ra·go·puc·chāḥ kṣip·ram e·vā·bhi·jaj·ñi·re

yasya devasya yad rūpaṃ veṣo yaś ca parākramaḥ / ajāyata samastena tasya tasya sutaḥ pṛthak

yas·ya de·vas·ya yad rū·paṃ ve·ṣo yaś ca pa·rāk·ra·maḥ / a·jā·ya·ta sa·mas·te·na tas·ya tas·ya su·taḥ pṛ·thak

golāṅgūlīṣu cotpannāḥ ke cit saṃmatavikramāḥ / ṛkṣīṣu ca tathā jātā vānarāḥ kiṃnarīṣu ca

go·lāṅ·gū·lī·ṣu cot·pan·nāḥ ke cit saṃ·ma·ta·vik·ra·māḥ / ṛk·ṣī·ṣu ca ta·thā jā·tā vā·na·rāḥ kiṃ·na·rī·ṣu ca

śilāpraharaṇāḥ sarve sarve pādapayodhinaḥ / nakhadaṃṣṭrāyudhāḥ sarve sarve sarvāstrakovidāḥ

śi·lāp·ra·ha·ra·ṇāḥ sar·ve sar·ve pā·da·pa·yo·dhi·naḥ / na·kha·daṃṣ·ṭrā·yu·dhāḥ sar·ve sar·ve sar·vās·tra·ko·vi·dāḥ

vicālayeyuḥ śailendrān bhedayeyuḥ sthirān drumān / kṣobhayeyuś ca vegena samudraṃ saritāṃ patim

vi·cā·la·ye·yuḥ śai·len·drān bhe·da·ye·yuḥ sthi·rān dru·mān / kṣo·bha·ye·yuś ca ve·ge·na sa·mud·raṃ sa·ri·tāṃ pa·tim

dārayeyuḥ kṣitiṃ padbhyām āplaveyur mahārṇavam / nabhastalaṃ viśeyuś ca gṛhṇīyur api toyadān

dā·ra·ye·yuḥ kṣi·tiṃ pad·bhyām āp·la·ve·yur ma·hār·ṇa·vam / na·bhas·ta·laṃ vi·śe·yuś ca gṛh·ṇī·yur a·pi to·ya·dān

gṛhṇīyur api mātaṅgān mattān pravrajato vane / nardamānāṃś ca nādena pātayeyur vihaṃgamān

gṛh·ṇī·yur a·pi mā·taṅ·gān mat·tān prav·ra·ja·to va·ne / nar·da·mā·nāṃś ca nā·de·na pā·ta·ye·yur vi·haṃ·ga·mān

īdṛśānāṃ prasūtāni harīṇāṃ kāmarūpiṇām / śataṃ śatasahasrāṇi yūthapānāṃ mahātmanām / babhūvur yūthapaśreṣṭhā vīrāṃś cājanayan harīn

ī·dṛ·śā·nāṃ pra·sū·tā·ni ha·rī·ṇāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām / śa·taṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi yū·tha·pā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / ba·bhū·vur yū·tha·paś·reṣ·ṭhā vī·rāṃś cā·ja·na·yan ha·rīn

anye ṛkṣavataḥ prasthān upatasthuḥ sahasraśaḥ / anye nānāvidhāñ śailān kānanāni ca bhejire

an·ye ṛk·ṣa·va·taḥ pras·thān u·pa·tas·thuḥ sa·has·ra·śaḥ / an·ye nā·nā·vi·dhāñ śai·lān kā·na·nā·ni ca bhe·ji·re

sūryaputraṃ ca sugrīvaṃ śakraputraṃ ca vālinam / bhrātarāv upatasthus te sarva eva harīśvarāḥ

sūr·ya·put·raṃ ca sug·rī·vaṃ śak·ra·put·raṃ ca vā·li·nam / bhrā·ta·rāv u·pa·tas·thus te sar·va e·va ha·rīś·va·rāḥ

tair meghavṛndācalakūṭakalpair mahābalair vānarayūthapālaiḥ / babhūva bhūr bhīmaśarīrarūpaiḥ samāvṛtā rāmasahāyahetoḥ

tair me·gha·vṛn·dā·ca·la·kū·ṭa·kal·pair ma·hā·ba·lair vā·na·ra·yū·tha·pā·laiḥ / ba·bhū·va bhūr bhī·ma·śa·rī·ra·rū·paiḥ sa·mā·vṛ·tā rā·ma·sa·hā·ya·he·toḥ

nirvṛtte tu kratau tasmin hayamedhe mahātmanaḥ / pratigṛhya surā bhāgān pratijagmur yathāgatam

nir·vṛt·te tu kra·tau tas·min ha·ya·me·dhe ma·hāt·ma·naḥ / pra·ti·gṛh·ya su·rā bhā·gān pra·ti·jag·mur ya·thā·ga·tam

samāptadīkṣāniyamaḥ patnīgaṇasamanvitaḥ / praviveśa purīṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ

sa·māp·ta·dīk·ṣā·ni·ya·maḥ pat·nī·ga·ṇa·sa·man·vi·taḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ rā·jā sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ

yathārhaṃ pūjitās tena rājñā vai pṛthivīśvarāḥ / muditāḥ prayayur deśān praṇamya munipuṃgavam

ya·thār·haṃ pū·ji·tās te·na rāj·ñā vai pṛ·thi·vīś·va·rāḥ / mu·di·tāḥ pra·ya·yur de·śān pra·ṇam·ya mu·ni·puṃ·ga·vam

gateṣu pṛthivīśeṣu rājā daśarathaḥ punaḥ / praviveśa purīṃ śrīmān puraskṛtya dvijottamān

ga·te·ṣu pṛ·thi·vī·śe·ṣu rā·jā da·śa·ra·thaḥ pu·naḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ śrī·mān pu·ras·kṛt·ya dvi·jot·ta·mān

śāntayā prayayau sārdham ṛśyaśṛṅgaḥ supūjitaḥ / anvīyamāno rājñātha sānuyātreṇa dhīmatā

śān·ta·yā pra·ya·yau sār·dham ṛś·ya·śṛṅ·gaḥ su·pū·ji·taḥ / an·vī·ya·mā·no rāj·ñā·tha sā·nu·yāt·re·ṇa dhī·ma·tā

kausalyājanayad rāmaṃ divyalakṣaṇasaṃyutam / viṣṇor ardhaṃ mahābhāgaṃ putram ikṣvākunandanam

kau·sal·yā·ja·na·yad rā·maṃ div·ya·lak·ṣa·ṇa·saṃ·yu·tam / viṣ·ṇor ar·dhaṃ ma·hā·bhā·gaṃ put·ram ik·ṣvā·ku·nan·da·nam

kausalyā śuśubhe tena putreṇāmitatejasā / yathā vareṇa devānām aditir vajrapāṇinā

kau·sal·yā śu·śu·bhe te·na put·re·ṇā·mi·ta·te·ja·sā / ya·thā va·re·ṇa de·vā·nām a·di·tir vaj·ra·pā·ṇi·nā

bharato nāma kaikeyyāṃ jajñe satyaparākramaḥ / sākṣād viṣṇoś caturbhāgaḥ sarvaiḥ samudito guṇaiḥ

bha·ra·to nā·ma kai·key·yāṃ jaj·ñe sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ / sāk·ṣād viṣ·ṇoś ca·tur·bhā·gaḥ sar·vaiḥ sa·mu·di·to gu·ṇaiḥ

atha lakṣmaṇaśatrughnau sumitrājanayat sutau / vīrau sarvāstrakuśalau viṣṇor ardhasamanvitau

a·tha lak·ṣma·ṇa·śat·rugh·nau su·mit·rā·ja·na·yat su·tau / vī·rau sar·vās·tra·ku·śa·lau viṣ·ṇor ar·dha·sa·man·vi·tau

rājñaḥ putrā mahātmānaś catvāro jajñire pṛthak / guṇavanto 'nurūpāś ca rucyā proṣṭhapadopamāḥ

rāj·ñaḥ put·rā ma·hāt·mā·naś cat·vā·ro jaj·ñi·re pṛ·thak / gu·ṇa·van·to 'nu·rū·pāś ca ruc·yā proṣ·ṭha·pa·do·pa·māḥ

atītyaikādaśāhaṃ tu nāma karma tathākarot / jyeṣṭhaṃ rāmaṃ mahātmānaṃ bharataṃ kaikayīsutam

a·tīt·yai·kā·da·śā·haṃ tu nā·ma kar·ma ta·thā·ka·rot / jyeṣ·ṭhaṃ rā·maṃ ma·hāt·mā·naṃ bha·ra·taṃ kai·ka·yī·su·tam

saumitriṃ lakṣmaṇam iti śatrughnam aparaṃ tathā / vasiṣṭhaḥ paramaprīto nāmāni kṛtavāṃs tadā / teṣāṃ janmakriyādīni sarvakarmāṇy akārayat

sau·mit·riṃ lak·ṣma·ṇam i·ti śat·rugh·nam a·pa·raṃ ta·thā / va·siṣ·ṭhaḥ pa·ra·map·rī·to nā·mā·ni kṛ·ta·vāṃs ta·dā / te·ṣāṃ jan·mak·ri·yā·dī·ni sar·va·kar·māṇy a·kā·ra·yat

teṣāṃ ketur iva jyeṣṭho rāmo ratikaraḥ pituḥ / babhūva bhūyo bhūtānāṃ svayambhūr iva saṃmataḥ

te·ṣāṃ ke·tur i·va jyeṣ·ṭho rā·mo ra·ti·ka·raḥ pi·tuḥ / ba·bhū·va bhū·yo bhū·tā·nāṃ sva·yam·bhūr i·va saṃ·ma·taḥ

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve lokahite ratāḥ / sarve jñānopasaṃpannāḥ sarve samuditā guṇaiḥ

sar·ve ve·da·vi·daḥ śū·rāḥ sar·ve lo·ka·hi·te ra·tāḥ / sar·ve jñā·no·pa·saṃ·pan·nāḥ sar·ve sa·mu·di·tā gu·ṇaiḥ

teṣām api mahātejā rāmaḥ satyaparākramaḥ / bālyāt prabhṛti susnigdho lakṣmaṇo lakṣmivardhanaḥ

te·ṣām a·pi ma·hā·te·jā rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ / bāl·yāt pra·bhṛ·ti sus·nig·dho lak·ṣma·ṇo lak·ṣmi·var·dha·naḥ

rāmasya lokarāmasya bhrātur jyeṣṭhasya nityaśaḥ / sarvapriyakaras tasya rāmasyāpi śarīrataḥ

rā·mas·ya lo·ka·rā·mas·ya bhrā·tur jyeṣ·ṭhas·ya nit·ya·śaḥ / sar·vap·ri·ya·ka·ras tas·ya rā·mas·yā·pi śa·rī·ra·taḥ

lakṣmaṇo lakṣmisaṃpanno bahiḥprāṇa ivāparaḥ / na ca tena vinā nidrāṃ labhate puruṣottamaḥ / mṛṣṭam annam upānītam aśnāti na hi taṃ vinā

lak·ṣma·ṇo lak·ṣmi·saṃ·pan·no ba·hiḥp·rā·ṇa i·vā·pa·raḥ / na ca te·na vi·nā nid·rāṃ la·bha·te pu·ru·ṣot·ta·maḥ / mṛṣ·ṭam an·nam u·pā·nī·tam aś·nā·ti na hi taṃ vi·nā

yadā hi hayam ārūḍho mṛgayāṃ yāti rāghavaḥ / tadainaṃ pṛṣṭhato 'bhyeti sadhanuḥ paripālayan

ya·dā hi ha·yam ā·rū·ḍho mṛ·ga·yāṃ yā·ti rā·gha·vaḥ / ta·dai·naṃ pṛṣ·ṭha·to 'bhye·ti sa·dha·nuḥ pa·ri·pā·la·yan

bharatasyāpi śatrughno lakṣmaṇāvarajo hi saḥ / prāṇaiḥ priyataro nityaṃ tasya cāsīt tathā priyaḥ

bha·ra·tas·yā·pi śat·rugh·no lak·ṣma·ṇā·va·ra·jo hi saḥ / prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·ro nit·yaṃ tas·ya cā·sīt ta·thā pri·yaḥ

sa caturbhir mahābhāgaiḥ putrair daśarathaḥ priyaiḥ / babhūva paramaprīto devair iva pitāmahaḥ

sa ca·tur·bhir ma·hā·bhā·gaiḥ put·rair da·śa·ra·thaḥ pri·yaiḥ / ba·bhū·va pa·ra·map·rī·to de·vair i·va pi·tā·ma·haḥ

te yadā jñānasaṃpannāḥ sarve samuditā guṇaiḥ / hrīmantaḥ kīrtimantaś ca sarvajñā dīrghadarśinaḥ

te ya·dā jñā·na·saṃ·pan·nāḥ sar·ve sa·mu·di·tā gu·ṇaiḥ / hrī·man·taḥ kīr·ti·man·taś ca sar·vaj·ñā dīr·gha·dar·śi·naḥ

atha rājā daśarathas teṣāṃ dārakriyāṃ prati / cintayām āsa dharmātmā sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ

a·tha rā·jā da·śa·ra·thas te·ṣāṃ dā·rak·ri·yāṃ pra·ti / cin·ta·yām ā·sa dhar·māt·mā so·pādh·yā·yaḥ sa·bān·dha·vaḥ

tasya cintayamānasya mantrimadhye mahātmanaḥ / abhyāgacchan mahātejo viśvāmitro mahāmuniḥ

tas·ya cin·ta·ya·mā·nas·ya man·tri·madh·ye ma·hāt·ma·naḥ / abh·yā·gac·chan ma·hā·te·jo viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

sa rājño darśanākāṅkṣī dvārādhyakṣān uvāca ha / śīghram ākhyāta māṃ prāptaṃ kauśikaṃ gādhinaḥ sutam

sa rāj·ño dar·śa·nā·kāṅ·kṣī dvā·rādh·yak·ṣān u·vā·ca ha / śīgh·ram ākh·yā·ta māṃ prāp·taṃ kau·śi·kaṃ gā·dhi·naḥ su·tam

tac chrutvā vacanaṃ tasya rājaveśma pradudruvuḥ / saṃbhrāntamanasaḥ sarve tena vākyena coditāḥ

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya rā·ja·veś·ma pra·dud·ru·vuḥ / saṃbh·rān·ta·ma·na·saḥ sar·ve te·na vāk·ye·na co·di·tāḥ

te gatvā rājabhavanaṃ viśvāmitram ṛṣiṃ tadā / prāptam āvedayām āsur nṛpāyekṣvākave tadā

te gat·vā rā·ja·bha·va·naṃ viś·vā·mit·ram ṛ·ṣiṃ ta·dā / prāp·tam ā·ve·da·yām ā·sur nṛ·pā·yek·ṣvā·ka·ve ta·dā

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā sapurodhāḥ samāhitaḥ / pratyujjagāma saṃhṛṣṭo brahmāṇam iva vāsavaḥ

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā sa·pu·ro·dhāḥ sa·mā·hi·taḥ / prat·yuj·ja·gā·ma saṃ·hṛṣ·ṭo brah·mā·ṇam i·va vā·sa·vaḥ

sa dṛṣṭvā jvalitaṃ dīptyā tāpasaṃ saṃśitavratam / prahṛṣṭavadano rājā tato 'rghyam upahārayat

sa dṛṣ·ṭvā jva·li·taṃ dīp·tyā tā·pa·saṃ saṃ·śi·tav·ra·tam / pra·hṛṣ·ṭa·va·da·no rā·jā ta·to 'rghyam u·pa·hā·ra·yat

sa rājñaḥ pratigṛhyārghyaṃ śāstradṛṣṭtena karmaṇā / kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva paryapṛcchan narādhipam

sa rāj·ñaḥ pra·ti·gṛh·yār·ghyaṃ śās·tra·dṛṣ·ṭte·na kar·ma·ṇā / ku·śa·laṃ cāv·ya·yaṃ cai·va par·ya·pṛc·chan na·rā·dhi·pam

vasiṣṭhaṃ ca samāgamya kuśalaṃ munipuṃgavaḥ / ṛṣīṃś ca tān yathā nyāyaṃ mahābhāgān uvāca ha

va·siṣ·ṭhaṃ ca sa·mā·gam·ya ku·śa·laṃ mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / ṛ·ṣīṃś ca tān ya·thā nyā·yaṃ ma·hā·bhā·gān u·vā·ca ha

te sarve hṛṣṭamanasas tasya rājño niveśanam / viviśuḥ pūjitās tatra niṣeduś ca yathārthataḥ

te sar·ve hṛṣ·ṭa·ma·na·sas tas·ya rāj·ño ni·ve·śa·nam / vi·vi·śuḥ pū·ji·tās tat·ra ni·ṣe·duś ca ya·thār·tha·taḥ

atha hṛṣṭamanā rājā viśvāmitraṃ mahāmunim / uvāca paramodāro hṛṣṭas tam abhipūjayan

a·tha hṛṣ·ṭa·ma·nā rā·jā viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim / u·vā·ca pa·ra·mo·dā·ro hṛṣ·ṭas tam a·bhi·pū·ja·yan

yathāmṛtasya saṃprāptir yathā varṣam anūdake / yathā sadṛśadāreṣu putrajanmāprajasya ca / pranaṣṭasya yathā lābho yathā harṣo mahodaye / tathaivāgamanaṃ manye svāgataṃ te mahāmune

ya·thā·mṛ·tas·ya saṃp·rāp·tir ya·thā var·ṣam a·nū·da·ke / ya·thā sa·dṛ·śa·dā·re·ṣu put·ra·jan·māp·ra·jas·ya ca / pra·naṣ·ṭas·ya ya·thā lā·bho ya·thā har·ṣo ma·ho·da·ye / ta·thai·vā·ga·ma·naṃ man·ye svā·ga·taṃ te ma·hā·mu·ne

kaṃ ca te paramaṃ kāmaṃ karomi kim u harṣitaḥ / pātrabhūto 'si me vipra diṣṭyā prāpto 'si dhārmika / adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam

kaṃ ca te pa·ra·maṃ kā·maṃ ka·ro·mi kim u har·ṣi·taḥ / pāt·ra·bhū·to 'si me vip·ra diṣ·ṭyā prāp·to 'si dhār·mi·ka / ad·ya me sa·pha·laṃ jan·ma jī·vi·taṃ ca su·jī·vi·tam

pūrvaṃ rājarṣiśabdena tapasā dyotitaprabhaḥ / brahmarṣitvam anuprāptaḥ pūjyo 'si bahudhā mayā

pūr·vaṃ rā·jar·ṣi·śab·de·na ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhaḥ / brah·mar·ṣit·vam a·nup·rāp·taḥ pūj·yo 'si ba·hu·dhā ma·yā

tad adbhutam idaṃ vipra pavitraṃ paramaṃ mama / śubhakṣetragataś cāhaṃ tava saṃdarśanāt prabho

tad ad·bhu·tam i·daṃ vip·ra pa·vit·raṃ pa·ra·maṃ ma·ma / śu·bhak·ṣet·ra·ga·taś cā·haṃ ta·va saṃ·dar·śa·nāt pra·bho

brūhi yat prārthitaṃ tubhyaṃ kāryam āgamanaṃ prati / icchāmy anugṛhīto 'haṃ tvadarthaparivṛddhaye

brū·hi yat prār·thi·taṃ tubh·yaṃ kār·yam ā·ga·ma·naṃ pra·ti / ic·chāmy a·nu·gṛ·hī·to 'haṃ tva·dar·tha·pa·ri·vṛd·dha·ye

kāryasya na vimarśaṃ ca gantum arhasi kauśika / kartā cāham aśeṣeṇa daivataṃ hi bhavān mama

kār·yas·ya na vi·mar·śaṃ ca gan·tum ar·ha·si kau·śi·ka / kar·tā cā·ham a·śe·ṣe·ṇa dai·va·taṃ hi bha·vān ma·ma

iti hṛdayasukhaṃ niśamya vākyaṃ śrutisukham ātmavatā vinītam uktam / prathitaguṇayaśā guṇair viśiṣṭaḥ parama ṛṣiḥ paramaṃ jagāma harṣam

i·ti hṛ·da·ya·su·khaṃ ni·śam·ya vāk·yaṃ śru·ti·su·kham āt·ma·va·tā vi·nī·tam uk·tam / pra·thi·ta·gu·ṇa·ya·śā gu·ṇair vi·śiṣ·ṭaḥ pa·ra·ma ṛ·ṣiḥ pa·ra·maṃ ja·gā·ma har·ṣam

tac chrutvā rājasiṃhasya vākyam adbhutavistaram / hṛṣṭaromā mahātejā viśvāmitro 'bhyabhāṣata

tac chrut·vā rā·ja·siṃ·has·ya vāk·yam ad·bhu·ta·vis·ta·ram / hṛṣ·ṭa·ro·mā ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta

sadṛśaṃ rājaśārdūla tavaitad bhuvi nānyataḥ / mahāvaṃśaprasūtasya vasiṣṭhavyapadeśinaḥ

sa·dṛ·śaṃ rā·ja·śār·dū·la ta·vai·tad bhu·vi nān·ya·taḥ / ma·hā·vaṃ·śap·ra·sū·tas·ya va·siṣ·ṭhav·ya·pa·de·śi·naḥ

yat tu me hṛdgataṃ vākyaṃ tasya kāryasya niścayam / kuruṣva rājaśārdūla bhava satyapratiśravaḥ

yat tu me hṛd·ga·taṃ vāk·yaṃ tas·ya kār·yas·ya niś·ca·yam / ku·ruṣ·va rā·ja·śār·dū·la bha·va sat·yap·ra·tiś·ra·vaḥ

ahaṃ niyamam ātiṣṭha siddhyarthaṃ puruṣarṣabha / tasya vighnakarau dvau tu rākṣasau kāmarūpiṇau

a·haṃ ni·ya·mam ā·tiṣ·ṭha sid·dhyar·thaṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / tas·ya vigh·na·ka·rau dvau tu rāk·ṣa·sau kā·ma·rū·pi·ṇau

vrate me bahuśaś cīrṇe samāptyāṃ rākṣasāv imau / mārīcaś ca subāhuś ca vīryavantau suśikṣitau / tau māṃsarudhiraugheṇa vediṃ tām abhyavarṣatām

vra·te me ba·hu·śaś cīr·ṇe sa·māp·tyāṃ rāk·ṣa·sāv i·mau / mā·rī·caś ca su·bā·huś ca vīr·ya·van·tau su·śik·ṣi·tau / tau māṃ·sa·ru·dhi·rau·ghe·ṇa ve·diṃ tām abh·ya·var·ṣa·tām

avadhūte tathā bhūte tasmin niyamaniścaye / kṛtaśramo nirutsāhas tasmād deśād apākrame

a·va·dhū·te ta·thā bhū·te tas·min ni·ya·ma·niś·ca·ye / kṛ·taś·ra·mo ni·rut·sā·has tas·mād de·śād a·pāk·ra·me

na ca me krodham utsraṣṭuṃ buddhir bhavati pārthiva / tathābhūtā hi sā caryā na śāpas tatra mucyate

na ca me kro·dham ut·sraṣ·ṭuṃ bud·dhir bha·va·ti pār·thi·va / ta·thā·bhū·tā hi sā car·yā na śā·pas tat·ra muc·ya·te

svaputraṃ rājaśārdūla rāmaṃ satyaparākramam / kākapakṣadharaṃ śūraṃ jyeṣṭhaṃ me dātum arhasi

sva·put·raṃ rā·ja·śār·dū·la rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam / kā·ka·pak·ṣa·dha·raṃ śū·raṃ jyeṣ·ṭhaṃ me dā·tum ar·ha·si

śakto hy eṣa mayā gupto divyena svena tejasā / rākṣasā ye vikartāras teṣām api vināśane

śak·to hy e·ṣa ma·yā gup·to div·ye·na sve·na te·ja·sā / rāk·ṣa·sā ye vi·kar·tā·ras te·ṣām a·pi vi·nā·śa·ne

śreyaś cāsmai pradāsyāmi bahurūpaṃ na saṃśayaḥ / trayāṇām api lokānāṃ yena khyātiṃ gamiṣyati

śre·yaś cās·mai pra·dās·yā·mi ba·hu·rū·paṃ na saṃ·śa·yaḥ / tra·yā·ṇām a·pi lo·kā·nāṃ ye·na khyā·tiṃ ga·miṣ·ya·ti

na ca tau rāmam āsādya śaktau sthātuṃ kathaṃ cana / na ca tau rāghavād anyo hantum utsahate pumān

na ca tau rā·mam ā·sād·ya śak·tau sthā·tuṃ ka·thaṃ ca·na / na ca tau rā·gha·vād an·yo han·tum ut·sa·ha·te pu·mān

vīryotsiktau hi tau pāpau kālapāśavaśaṃ gatau / rāmasya rājaśārdūla na paryāptau mahātmanaḥ

vīr·yot·sik·tau hi tau pā·pau kā·la·pā·śa·va·śaṃ ga·tau / rā·mas·ya rā·ja·śār·dū·la na par·yāp·tau ma·hāt·ma·naḥ

na ca putrakṛtaṃ snehaṃ kartum arhasi pārthiva / ahaṃ te pratijānāmi hatau tau viddhi rākṣasau

na ca put·ra·kṛ·taṃ sne·haṃ kar·tum ar·ha·si pār·thi·va / a·haṃ te pra·ti·jā·nā·mi ha·tau tau vid·dhi rāk·ṣa·sau

ahaṃ vedmi mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam / vasiṣṭho 'pi mahātejā ye ceme tapasi sthitāḥ

a·haṃ ved·mi ma·hāt·mā·naṃ rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam / va·siṣ·ṭho 'pi ma·hā·te·jā ye ce·me ta·pa·si sthi·tāḥ

yadi te dharmalābhaṃ ca yaśaś ca paramaṃ bhuvi / sthiram icchasi rājendra rāmaṃ me dātum arhasi

ya·di te dhar·ma·lā·bhaṃ ca ya·śaś ca pa·ra·maṃ bhu·vi / sthi·ram ic·cha·si rā·jen·dra rā·maṃ me dā·tum ar·ha·si

yady abhyanujñāṃ kākutstha dadate tava mantriṇaḥ / vasiṣṭha pramukhāḥ sarve tato rāmaṃ visarjaya

yady abh·ya·nuj·ñāṃ kā·kut·stha da·da·te ta·va man·tri·ṇaḥ / va·siṣ·ṭha pra·mu·khāḥ sar·ve ta·to rā·maṃ vi·sar·ja·ya

abhipretam asaṃsaktam ātmajaṃ dātum arhasi / daśarātraṃ hi yajñasya rāmaṃ rājīvalocanam

a·bhip·re·tam a·saṃ·sak·tam āt·ma·jaṃ dā·tum ar·ha·si / da·śa·rāt·raṃ hi yaj·ñas·ya rā·maṃ rā·jī·va·lo·ca·nam

nātyeti kālo yajñasya yathāyaṃ mama rāghava / tathā kuruṣva bhadraṃ te mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ

nāt·ye·ti kā·lo yaj·ñas·ya ya·thā·yaṃ ma·ma rā·gha·va / ta·thā ku·ruṣ·va bhad·raṃ te mā ca śo·ke ma·naḥ kṛ·thāḥ

ity evam uktvā dharmātmā dharmārthasahitaṃ vacaḥ / virarāma mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ

ity e·vam uk·tvā dhar·māt·mā dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ va·caḥ / vi·ra·rā·ma ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

iti hṛdayamanovidāraṇaṃ munivacanaṃ tad atīva śuśruvān / narapatir agamad bhayaṃ mahad vyathitamanāḥ pracacāla cāsanāt

i·ti hṛ·da·ya·ma·no·vi·dā·ra·ṇaṃ mu·ni·va·ca·naṃ tad a·tī·va śuś·ru·vān / na·ra·pa·tir a·ga·mad bha·yaṃ ma·had vya·thi·ta·ma·nāḥ pra·ca·cā·la cā·sa·nāt

tac chrutvā rājaśārdūla viśvāmitrasya bhāṣitam / muhūrtam iva niḥsaṃjñaḥ saṃjñāvān idam abravīt

tac chrut·vā rā·ja·śār·dū·la viś·vā·mit·ras·ya bhā·ṣi·tam / mu·hūr·tam i·va niḥ·saṃj·ñaḥ saṃj·ñā·vān i·dam ab·ra·vīt

ūnaṣoḍaśavarṣo me rāmo rājīvalocanaḥ / na yuddhayogyatām asya paśyāmi saha rākṣasaiḥ

ū·na·ṣo·ḍa·śa·var·ṣo me rā·mo rā·jī·va·lo·ca·naḥ / na yud·dha·yog·ya·tām as·ya paś·yā·mi sa·ha rāk·ṣa·saiḥ

iyam akṣauhiṇī pūrṇā yasyāhaṃ patir īśvaraḥ / anayā saṃvṛto gatvā yodhāhaṃ tair niśācaraiḥ

i·yam ak·ṣau·hi·ṇī pūr·ṇā yas·yā·haṃ pa·tir īś·va·raḥ / a·na·yā saṃ·vṛ·to gat·vā yo·dhā·haṃ tair ni·śā·ca·raiḥ

ime śūrāś ca vikrāntā bhṛtyā me 'straviśāradāḥ / yogyā rakṣogaṇair yoddhuṃ na rāmaṃ netum arhasi

i·me śū·rāś ca vik·rān·tā bhṛt·yā me 'stra·vi·śā·ra·dāḥ / yog·yā rak·ṣo·ga·ṇair yod·dhuṃ na rā·maṃ ne·tum ar·ha·si

aham eva dhanuṣpāṇir goptā samaramūrdhani / yāvat prāṇān dhariṣyāmi tāvad yotsye niśācaraiḥ

a·ham e·va dha·nuṣ·pā·ṇir gop·tā sa·ma·ra·mūr·dha·ni / yā·vat prā·ṇān dha·riṣ·yā·mi tā·vad yot·sye ni·śā·ca·raiḥ

nirvighnā vratacaryā sā bhaviṣyati surakṣitā / ahaṃ tatra gamiṣyāmi na rāma netum arhasi

nir·vigh·nā vra·ta·car·yā sā bha·viṣ·ya·ti su·rak·ṣi·tā / a·haṃ tat·ra ga·miṣ·yā·mi na rā·ma ne·tum ar·ha·si

bālo hy akṛtavidyaś ca na ca vetti balābalam / na cāstrabalasaṃyukto na ca yuddhaviśāradaḥ / na cāsau rakṣasāṃ yogyaḥ kūṭayuddhā hi te dhruvam

bā·lo hy a·kṛ·ta·vid·yaś ca na ca vet·ti ba·lā·ba·lam / na cās·tra·ba·la·saṃ·yuk·to na ca yud·dha·vi·śā·ra·daḥ / na cā·sau rak·ṣa·sāṃ yog·yaḥ kū·ṭa·yud·dhā hi te dhru·vam

viprayukto hi rāmeṇa muhūrtam api notsahe / jīvituṃ muniśārdūla na rāmaṃ netum arhasi

vip·ra·yuk·to hi rā·me·ṇa mu·hūr·tam a·pi not·sa·he / jī·vi·tuṃ mu·ni·śār·dū·la na rā·maṃ ne·tum ar·ha·si

yadi vā rāghavaṃ brahman netum icchasi suvrata / caturaṅgasamāyuktaṃ mayā saha ca taṃ naya

ya·di vā rā·gha·vaṃ brah·man ne·tum ic·cha·si suv·ra·ta / ca·tu·raṅ·ga·sa·mā·yuk·taṃ ma·yā sa·ha ca taṃ na·ya

ṣaṣṭir varṣasahasrāṇi jātasya mama kauśika / duḥkhenotpāditaś cāyaṃ na rāmaṃ netum arhasi

ṣaṣ·ṭir var·ṣa·sa·has·rā·ṇi jā·tas·ya ma·ma kau·śi·ka / duḥ·khe·not·pā·di·taś cā·yaṃ na rā·maṃ ne·tum ar·ha·si

caturṇām ātmajānāṃ hi prītiḥ paramikā mama / jyeṣṭhaṃ dharmapradhānaṃ ca na rāmaṃ netum arhasi

ca·tur·ṇām āt·ma·jā·nāṃ hi prī·tiḥ pa·ra·mi·kā ma·ma / jyeṣ·ṭhaṃ dhar·map·ra·dhā·naṃ ca na rā·maṃ ne·tum ar·ha·si

kiṃ vīryā rākṣasās te ca kasya putrāś ca ke ca te / kathaṃ pramāṇāḥ ke caitān rakṣanti munipuṃgava

kiṃ vīr·yā rāk·ṣa·sās te ca kas·ya put·rāś ca ke ca te / ka·thaṃ pra·mā·ṇāḥ ke cai·tān rak·ṣan·ti mu·ni·puṃ·ga·va

kathaṃ ca pratikartavyaṃ teṣāṃ rāmeṇa rakṣasām / māmakair vā balair brahman mayā vā kūṭayodhinām

ka·thaṃ ca pra·ti·kar·tav·yaṃ te·ṣāṃ rā·me·ṇa rak·ṣa·sām / mā·ma·kair vā ba·lair brah·man ma·yā vā kū·ṭa·yo·dhi·nām

sarvaṃ me śaṃsa bhagavan kathaṃ teṣāṃ mayā raṇe / sthātavyaṃ duṣṭabhāvānāṃ vīryotsiktā hi rākṣasāḥ

sar·vaṃ me śaṃ·sa bha·ga·van ka·thaṃ te·ṣāṃ ma·yā ra·ṇe / sthā·tav·yaṃ duṣ·ṭa·bhā·vā·nāṃ vīr·yot·sik·tā hi rāk·ṣa·sāḥ

tasya tad vacanaṃ śrutvā viśvāmitro 'bhyabhāṣata / paulastyavaṃśaprabhavo rāvaṇo nāma rākṣasaḥ

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā viś·vā·mit·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta / pau·las·tya·vaṃ·śap·ra·bha·vo rā·va·ṇo nā·ma rāk·ṣa·saḥ

sa brahmaṇā dattavaras trailokyaṃ bādhate bhṛśam / mahābalo mahāvīryo rākṣasair bahubhir vṛtaḥ

sa brah·ma·ṇā dat·ta·va·ras trai·lok·yaṃ bā·dha·te bhṛ·śam / ma·hā·ba·lo ma·hā·vīr·yo rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·taḥ

śrūyate hi mahāvīryo rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / sākṣād vaiśravaṇabhrātā putro viśravaso muneḥ

śrū·ya·te hi ma·hā·vīr·yo rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / sāk·ṣād vaiś·ra·va·ṇabh·rā·tā put·ro viś·ra·va·so mu·neḥ

yadā svayaṃ na yajñasya vighnakartā mahābalaḥ / tena saṃcoditau tau tu rākṣasau sumahā balau / mārīcaś ca subāhuś ca yajñavighnaṃ kariṣyataḥ

ya·dā sva·yaṃ na yaj·ñas·ya vigh·na·kar·tā ma·hā·ba·laḥ / te·na saṃ·co·di·tau tau tu rāk·ṣa·sau su·ma·hā ba·lau / mā·rī·caś ca su·bā·huś ca yaj·ña·vigh·naṃ ka·riṣ·ya·taḥ

ity ukto muninā tena rājovāca muniṃ tadā / na hi śakto 'smi saṃgrāme sthātuṃ tasya durātmanaḥ

ity uk·to mu·ni·nā te·na rā·jo·vā·ca mu·niṃ ta·dā / na hi śak·to 'smi saṃg·rā·me sthā·tuṃ tas·ya du·rāt·ma·naḥ

sa tvaṃ prasādaṃ dharmajña kuruṣva mama putrake / devadānavagandharvā yakṣāḥ pataga pannagāḥ

sa tvaṃ pra·sā·daṃ dhar·maj·ña ku·ruṣ·va ma·ma put·ra·ke / de·va·dā·na·va·gan·dhar·vā yak·ṣāḥ pa·ta·ga pan·na·gāḥ

na śaktā rāvaṇaṃ soḍhuṃ kiṃ punar mānavā yudhi / sa hi vīryavatāṃ vīryam ādatte yudhi rākṣasaḥ

na śak·tā rā·va·ṇaṃ so·ḍhuṃ kiṃ pu·nar mā·na·vā yu·dhi / sa hi vīr·ya·va·tāṃ vīr·yam ā·dat·te yu·dhi rāk·ṣa·saḥ

tena cāhaṃ na śakto 'smi saṃyoddhuṃ tasya vā balaiḥ / sabalo vā muniśreṣṭha sahito vā mamātmajaiḥ

te·na cā·haṃ na śak·to 'smi saṃ·yod·dhuṃ tas·ya vā ba·laiḥ / sa·ba·lo vā mu·niś·reṣ·ṭha sa·hi·to vā ma·māt·ma·jaiḥ

katham apy amaraprakhyaṃ saṃgrāmāṇām akovidam / bālaṃ me tanayaṃ brahman naiva dāsyāmi putrakam

ka·tham apy a·ma·rap·rakh·yaṃ saṃg·rā·mā·ṇām a·ko·vi·dam / bā·laṃ me ta·na·yaṃ brah·man nai·va dās·yā·mi put·ra·kam

atha kālopamau yuddhe sutau sundopasundayoḥ / yajñavighnakarau tau te naiva dāsyāmi putrakam

a·tha kā·lo·pa·mau yud·dhe su·tau sun·do·pa·sun·da·yoḥ / yaj·ña·vigh·na·ka·rau tau te nai·va dās·yā·mi put·ra·kam

mārīcaś ca subāhuś ca vīryavantau suśikṣitau / tayor anyatareṇāhaṃ yoddhā syāṃ sasuhṛdgaṇaḥ

mā·rī·caś ca su·bā·huś ca vīr·ya·van·tau su·śik·ṣi·tau / ta·yor an·ya·ta·re·ṇā·haṃ yod·dhā syāṃ sa·su·hṛd·ga·ṇaḥ

tac chrutvā vacanaṃ tasya snehaparyākulākṣaram / samanyuḥ kauśiko vākyaṃ pratyuvaca mahīpatim

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya sne·ha·par·yā·ku·lāk·ṣa·ram / sa·man·yuḥ kau·śi·ko vāk·yaṃ prat·yu·va·ca ma·hī·pa·tim

pūrvam arthaṃ pratiśrutya pratijñāṃ hātum icchasi / rāgavāṇām ayukto 'yaṃ kulasyāsya viparyayaḥ

pūr·vam ar·thaṃ pra·tiś·rut·ya pra·tij·ñāṃ hā·tum ic·cha·si / rā·ga·vā·ṇām a·yuk·to 'yaṃ ku·las·yās·ya vi·par·ya·yaḥ

yad idaṃ te kṣamaṃ rājan gamiṣyāmi yathāgatam / mithyāpratijñaḥ kākutstha sukhī bhava sabāndhavaḥ

yad i·daṃ te kṣa·maṃ rā·jan ga·miṣ·yā·mi ya·thā·ga·tam / mith·yāp·ra·tij·ñaḥ kā·kut·stha su·khī bha·va sa·bān·dha·vaḥ

tasya roṣaparītasya viśvāmitrasya dhīmataḥ / cacāla vasudhā kṛtsnā viveśa ca bhayaṃ surān

tas·ya ro·ṣa·pa·rī·tas·ya viś·vā·mit·ras·ya dhī·ma·taḥ / ca·cā·la va·su·dhā kṛt·snā vi·ve·śa ca bha·yaṃ su·rān

trastarūpaṃ tu vijñāya jagat sarvaṃ mahān ṛṣiḥ / nṛpatiṃ suvrato dhīro vasiṣṭho vākyam abravīt

tras·ta·rū·paṃ tu vij·ñā·ya ja·gat sar·vaṃ ma·hān ṛ·ṣiḥ / nṛ·pa·tiṃ suv·ra·to dhī·ro va·siṣ·ṭho vāk·yam ab·ra·vīt

ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ sākṣād dharma ivāparaḥ / dhṛtimānsuvrataḥ śrīmān na dharmaṃ hātum arhasi

ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ku·le jā·taḥ sāk·ṣād dhar·ma i·vā·pa·raḥ / dhṛ·ti·mān·suv·ra·taḥ śrī·mān na dhar·maṃ hā·tum ar·ha·si

triṣu lokeṣu vikhyāto dharmātmā iti rāghavaḥ / svadharmaṃ pratipadyasva nādharmaṃ voḍhum arhasi

tri·ṣu lo·ke·ṣu vikh·yā·to dhar·māt·mā i·ti rā·gha·vaḥ / sva·dhar·maṃ pra·ti·pad·yas·va nā·dhar·maṃ vo·ḍhum ar·ha·si

saṃśrutyaivaṃ kariṣyāmīty akurvāṇasya rāghava / iṣṭāpūrtavadho bhūyāt tasmād rāmaṃ visarjaya

saṃś·rut·yai·vaṃ ka·riṣ·yā·mīty a·kur·vā·ṇas·ya rā·gha·va / iṣ·ṭā·pūr·ta·va·dho bhū·yāt tas·mād rā·maṃ vi·sar·ja·ya

kṛtāstram akṛtāstraṃ vā nainaṃ śakṣyanti rākṣasāḥ / guptaṃ kuśikaputreṇa jvalanenāmṛtaṃ yathā

kṛ·tās·tram a·kṛ·tās·traṃ vā nai·naṃ śak·ṣyan·ti rāk·ṣa·sāḥ / gup·taṃ ku·śi·ka·put·re·ṇa jva·la·ne·nā·mṛ·taṃ ya·thā

eṣa vigrahavān dharma eṣa vīryavatāṃ varaḥ / eṣa buddhyādhiko loke tapasaś ca parāyaṇam

e·ṣa vig·ra·ha·vān dhar·ma e·ṣa vīr·ya·va·tāṃ va·raḥ / e·ṣa bud·dhyā·dhi·ko lo·ke ta·pa·saś ca pa·rā·ya·ṇam

eṣo 'strān vividhān vetti trailokye sacarācare / nainam anyaḥ pumān vetti na ca vetsyanti ke cana

e·ṣo 'strān vi·vi·dhān vet·ti trai·lok·ye sa·ca·rā·ca·re / nai·nam an·yaḥ pu·mān vet·ti na ca vet·syan·ti ke ca·na

na devā narṣayaḥ ke cin nāsurā na ca rākṣasāḥ / gandharvayakṣapravarāḥ sakiṃnaramahoragāḥ

na de·vā nar·ṣa·yaḥ ke cin nā·su·rā na ca rāk·ṣa·sāḥ / gan·dhar·va·yak·ṣap·ra·va·rāḥ sa·kiṃ·na·ra·ma·ho·ra·gāḥ

sarvāstrāṇi kṛśāśvasya putrāḥ paramadhārmikāḥ / kauśikāya purā dattā yadā rājyaṃ praśāsati

sar·vās·trā·ṇi kṛ·śāś·vas·ya put·rāḥ pa·ra·ma·dhār·mi·kāḥ / kau·śi·kā·ya pu·rā dat·tā ya·dā rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti

te 'pi putrāḥ kṛśāśvasya prajāpatisutāsutāḥ / naikarūpā mahāvīryā dīptimanto jayāvahāḥ

te 'pi put·rāḥ kṛ·śāś·vas·ya pra·jā·pa·ti·su·tā·su·tāḥ / nai·ka·rū·pā ma·hā·vīr·yā dīp·ti·man·to ja·yā·va·hāḥ

jayā ca suprabhā caiva dakṣakanye sumadhyame / te suvāte 'straśastrāṇi śataṃ parama bhāsvaram

ja·yā ca sup·ra·bhā cai·va dak·ṣa·kan·ye su·madh·ya·me / te su·vā·te 'stra·śas·trā·ṇi śa·taṃ pa·ra·ma bhās·va·ram

pañcāśataṃ sutāṃl lebhe jayā nāma varān purā / vadhāyāsurasainyānām ameyān kāmarūpiṇaḥ

pañ·cā·śa·taṃ su·tāṃl le·bhe ja·yā nā·ma va·rān pu·rā / va·dhā·yā·su·ra·sain·yā·nām a·me·yān kā·ma·rū·pi·ṇaḥ

suprabhājanayac cāpi putrān pañcāśataṃ punaḥ / saṃhārān nāma durdharṣān durākrāmān balīyasaḥ

sup·ra·bhā·ja·na·yac cā·pi put·rān pañ·cā·śa·taṃ pu·naḥ / saṃ·hā·rān nā·ma dur·dhar·ṣān du·rāk·rā·mān ba·lī·ya·saḥ

tāni cāstrāṇi vetty eṣa yathāvat kuśikātmajaḥ / apūrvāṇāṃ ca janane śakto bhūyaś ca dharmavit

tā·ni cās·trā·ṇi vetty e·ṣa ya·thā·vat ku·śi·kāt·ma·jaḥ / a·pūr·vā·ṇāṃ ca ja·na·ne śak·to bhū·yaś ca dhar·ma·vit

evaṃ vīryo mahātejā viśvāmitro mahātapāḥ / na rāmagamane rājan saṃśayaṃ gantum arhasi

e·vaṃ vīr·yo ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / na rā·ma·ga·ma·ne rā·jan saṃ·śa·yaṃ gan·tum ar·ha·si

tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathaḥ sutam / prahṛṣṭavadano rāmam ājuhāva salakṣmaṇam

ta·thā va·siṣ·ṭhe bru·va·ti rā·jā da·śa·ra·thaḥ su·tam / pra·hṛṣ·ṭa·va·da·no rā·mam ā·ju·hā·va sa·lak·ṣma·ṇam

kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca / purodhasā vasiṣṭhena maṅgalair abhimantritam

kṛ·tas·vas·tya·ya·naṃ māt·rā pit·rā da·śa·ra·the·na ca / pu·ro·dha·sā va·siṣ·ṭhe·na maṅ·ga·lair a·bhi·man·tri·tam

sa putraṃ mūrdhny upāghrāya rājā daśarathaḥ priyam / dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā

sa put·raṃ mūrdhny u·pāgh·rā·ya rā·jā da·śa·ra·thaḥ pri·yam / da·dau ku·śi·ka·put·rā·ya sup·rī·te·nān·ta·rāt·ma·nā

tato vāyuḥ sukhasparśo virajasko vavau tadā / viśvāmitragataṃ rāmaṃ dṛṣṭvā rājīvalocanam

ta·to vā·yuḥ su·khas·par·śo vi·ra·jas·ko va·vau ta·dā / viś·vā·mit·ra·ga·taṃ rā·maṃ dṛṣ·ṭvā rā·jī·va·lo·ca·nam

puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd devadundubhinisvanaḥ / śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani

puṣ·pa·vṛṣ·ṭir ma·haty ā·sīd de·va·dun·du·bhi·nis·va·naḥ / śaṅ·kha·dun·du·bhi·nir·gho·ṣaḥ pra·yā·te tu ma·hāt·ma·ni

viśvāmitro yayāv agre tato rāmo mahāyaśāḥ / kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitrir anvagāt

viś·vā·mit·ro ya·yāv ag·re ta·to rā·mo ma·hā·ya·śāḥ / kā·ka·pak·ṣa·dha·ro dhan·vī taṃ ca sau·mit·rir an·va·gāt

kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhayānau diśo daśa / viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāv iva pannagau / anujagmatur akṣudrau pitāmaham ivāśvinau

ka·lā·pi·nau dha·nuṣ·pā·ṇī śo·bha·yā·nau di·śo da·śa / viś·vā·mit·raṃ ma·hāt·mā·naṃ tri·śīr·ṣāv i·va pan·na·gau / a·nu·jag·ma·tur ak·ṣud·rau pi·tā·ma·ham i·vāś·vi·nau

baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī / sthāṇuṃ devam ivācintyaṃ kumārāv iva pāvakī

bad·dha·go·dhāṅ·gu·lit·rā·ṇau khaḍ·ga·van·tau ma·hād·yu·tī / sthā·ṇuṃ de·vam i·vā·cin·tyaṃ ku·mā·rāv i·va pā·va·kī

adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe / rāmeti madhurā vāṇīṃ viśvāmitro 'bhyabhāṣata

adh·yar·dha·yo·ja·naṃ gat·vā sa·ray·vā dak·ṣi·ṇe ta·ṭe / rā·me·ti ma·dhu·rā vā·ṇīṃ viś·vā·mit·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta

gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ / mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balām atibalāṃ tathā

gṛ·hā·ṇa vat·sa sa·li·laṃ mā bhūt kā·las·ya par·ya·yaḥ / man·trag·rā·maṃ gṛ·hā·ṇa tvaṃ ba·lām a·ti·ba·lāṃ ta·thā

na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ / na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ

na śra·mo na jva·ro vā te na rū·pas·ya vi·par·ya·yaḥ / na ca sup·taṃ pra·mat·taṃ vā dhar·ṣa·yiṣ·yan·ti nai·rṛ·tāḥ

na bāhvoḥ sadṛśo vīrye pṛthivyām asti kaś cana / triṣu lokeṣu vā rāma na bhavet sadṛśas tava

na bāh·voḥ sa·dṛ·śo vīr·ye pṛ·thiv·yām as·ti kaś ca·na / tri·ṣu lo·ke·ṣu vā rā·ma na bha·vet sa·dṛ·śas ta·va

na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye / nottare pratipattavyo samo loke tavānagha

na sau·bhāg·ye na dāk·ṣiṇ·ye na jñā·ne bud·dhi·niś·ca·ye / not·ta·re pra·ti·pat·tav·yo sa·mo lo·ke ta·vā·na·gha

etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ / balā cātibalā caiva sarvajñānasya mātarau

e·tad·vid·yād·va·ye lab·dhe bha·vi·tā nās·ti te sa·maḥ / ba·lā cā·ti·ba·lā cai·va sar·vaj·ñā·nas·ya mā·ta·rau

kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama / balām atibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava / vidyādvayam adhīyāne yaśaś cāpy atulaṃ bhuvi

kṣut·pi·pā·se na te rā·ma bha·viṣ·ye·te na·rot·ta·ma / ba·lām a·ti·ba·lāṃ cai·va pa·ṭha·taḥ pa·thi rā·gha·va / vid·yād·va·yam a·dhī·yā·ne ya·śaś cāpy a·tu·laṃ bhu·vi

pitāmahasute hy ete vidye tejaḥsamanvite / pradātuṃ tava kākutstha sadṛśas tvaṃ hi dhārmika

pi·tā·ma·ha·su·te hy e·te vid·ye te·jaḥ·sa·man·vi·te / pra·dā·tuṃ ta·va kā·kut·stha sa·dṛ·śas tvaṃ hi dhār·mi·ka

kāmaṃ bahuguṇāḥ sarve tvayy ete nātra saṃśayaḥ / tapasā saṃbhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ

kā·maṃ ba·hu·gu·ṇāḥ sar·ve tvayy e·te nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / ta·pa·sā saṃ·bhṛ·te cai·te ba·hu·rū·pe bha·viṣ·ya·taḥ

tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaḥ śuciḥ / pratijagrāha te vidye maharṣer bhāvitātmanaḥ / vidyāsamudito rāmaḥ śuśubhe bhūrivikramaḥ

ta·to rā·mo ja·laṃ spṛṣ·ṭvā pra·hṛṣ·ṭa·va·da·naḥ śu·ciḥ / pra·ti·jag·rā·ha te vid·ye ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / vid·yā·sa·mu·di·to rā·maḥ śu·śu·bhe bhū·ri·vik·ra·maḥ

gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje / ūṣus tāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ

gu·ru·kār·yā·ṇi sar·vā·ṇi ni·yuj·ya ku·śi·kāt·ma·je / ū·ṣus tāṃ ra·ja·nīṃ tat·ra sa·ray·vāṃ su·su·khaṃ tra·yaḥ

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ viśvāmitro mahāmuniḥ / abhyabhāṣata kākutsthaṃ śayānaṃ parṇasaṃstare

pra·bhā·tā·yāṃ tu śar·var·yāṃ viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / abh·ya·bhā·ṣa·ta kā·kut·sthaṃ śa·yā·naṃ par·ṇa·saṃs·ta·re

kausalyā suprajā rāma pūrvā saṃdhyā pravartate / uttiṣṭha naraśārdūla kartavyaṃ daivam āhnikam

kau·sal·yā sup·ra·jā rā·ma pūr·vā saṃdh·yā pra·var·ta·te / ut·tiṣ·ṭha na·ra·śār·dū·la kar·tav·yaṃ dai·vam āh·ni·kam

tasyarṣeḥ paramodāraṃ vacaḥ śrutvā nṛpātmajau / snātvā kṛtodakau vīrau jepatuḥ paramaṃ japam

tas·yar·ṣeḥ pa·ra·mo·dā·raṃ va·caḥ śrut·vā nṛ·pāt·ma·jau / snāt·vā kṛ·to·da·kau vī·rau je·pa·tuḥ pa·ra·maṃ ja·pam

kṛtāhnikau mahāvīryau viśvāmitraṃ tapodhanam / abhivādyābhisaṃhṛṣṭau gamanāyopatasthatuḥ

kṛ·tāh·ni·kau ma·hā·vīr·yau viś·vā·mit·raṃ ta·po·dha·nam / a·bhi·vād·yā·bhi·saṃ·hṛṣ·ṭau ga·ma·nā·yo·pa·tas·tha·tuḥ

tau prayāte mahāvīryau divyaṃ tripathagāṃ nadīm / dadṛśāte tatas tatra sarayvāḥ saṃgame śubhe

tau pra·yā·te ma·hā·vīr·yau div·yaṃ tri·pa·tha·gāṃ na·dīm / da·dṛ·śā·te ta·tas tat·ra sa·ray·vāḥ saṃ·ga·me śu·bhe

tatrāśramapadaṃ puṇyam ṛṣīṇām ugratejasām / bahuvarṣasahasrāṇi tapyatāṃ paramaṃ tapaḥ

tat·rāś·ra·ma·pa·daṃ puṇ·yam ṛ·ṣī·ṇām ug·ra·te·ja·sām / ba·hu·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi tap·ya·tāṃ pa·ra·maṃ ta·paḥ

taṃ dṛṣṭvā paramaprītau rāghavau puṇyam āśramam / ūcatus taṃ mahātmānaṃ viśvāmitram idaṃ vacaḥ

taṃ dṛṣ·ṭvā pa·ra·map·rī·tau rā·gha·vau puṇ·yam āś·ra·mam / ū·ca·tus taṃ ma·hāt·mā·naṃ viś·vā·mit·ram i·daṃ va·caḥ

kasyāyam āśramaḥ puṇyaḥ ko nv asmin vasate pumān / bhagavañ śrotum icchāvaḥ paraṃ kautūhalaṃ hi nau

kas·yā·yam āś·ra·maḥ puṇ·yaḥ ko nv as·min va·sa·te pu·mān / bha·ga·vañ śro·tum ic·chā·vaḥ pa·raṃ kau·tū·ha·laṃ hi nau

tayos tad vacanaṃ śrutvā prahasya munipuṃgavaḥ / abravīc chrūyatāṃ rāma yasyāyaṃ pūrva āśramaḥ

ta·yos tad va·ca·naṃ śrut·vā pra·has·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / ab·ra·vīc chrū·ya·tāṃ rā·ma yas·yā·yaṃ pūr·va āś·ra·maḥ

kandarpo mūrtimān āsīt kāma ity ucyate budhaiḥ

kan·dar·po mūr·ti·mān ā·sīt kā·ma ity uc·ya·te bu·dhaiḥ

tapasyantam iha sthāṇuṃ niyamena samāhitam / kṛtodvāhaṃ tu deveśaṃ gacchantaṃ samarudgaṇam / dharṣayām āsa durmedhā huṃkṛtaś ca mahātmanā

ta·pas·yan·tam i·ha sthā·ṇuṃ ni·ya·me·na sa·mā·hi·tam / kṛ·tod·vā·haṃ tu de·ve·śaṃ gac·chan·taṃ sa·ma·rud·ga·ṇam / dhar·ṣa·yām ā·sa dur·me·dhā huṃ·kṛ·taś ca ma·hāt·ma·nā

dagdhasya tasya raudreṇa cakṣuṣā raghunandana / vyaśīryanta śarīrāt svāt sarvagātrāṇi durmateḥ

dag·dhas·ya tas·ya raud·re·ṇa cak·ṣu·ṣā ra·ghu·nan·da·na / vya·śīr·yan·ta śa·rī·rāt svāt sar·va·gāt·rā·ṇi dur·ma·teḥ

tasya gātraṃ hataṃ tatra nirdagdhasya mahātmanā / aśarīraḥ kṛtaḥ kāmaḥ krodhād deveśvareṇa ha

tas·ya gāt·raṃ ha·taṃ tat·ra nir·dag·dhas·ya ma·hāt·ma·nā / a·śa·rī·raḥ kṛ·taḥ kā·maḥ kro·dhād de·veś·va·re·ṇa ha

anaṅga iti vikhyātas tadā prabhṛti rāghava / sa cāṅgaviṣayaḥ śrīmān yatrāṅgaṃ sa mumoca ha

a·naṅ·ga i·ti vikh·yā·tas ta·dā pra·bhṛ·ti rā·gha·va / sa cāṅ·ga·vi·ṣa·yaḥ śrī·mān yat·rāṅ·gaṃ sa mu·mo·ca ha

tasyāyam āśramaḥ puṇyas tasyeme munayaḥ purā / śiṣyā dharmaparā vīra teṣāṃ pāpaṃ na vidyate

tas·yā·yam āś·ra·maḥ puṇ·yas tas·ye·me mu·na·yaḥ pu·rā / śiṣ·yā dhar·ma·pa·rā vī·ra te·ṣāṃ pā·paṃ na vid·ya·te

ihādya rajanīṃ rāma vasema śubhadarśana / puṇyayoḥ saritor madhye śvas tariṣyāmahe vayam

i·hād·ya ra·ja·nīṃ rā·ma va·se·ma śu·bha·dar·śa·na / puṇ·ya·yoḥ sa·ri·tor madh·ye śvas ta·riṣ·yā·ma·he va·yam

teṣāṃ saṃvadatāṃ tatra tapo dīrgheṇa cakṣuṣā / vijñāya paramaprītā munayo harṣam āgaman

te·ṣāṃ saṃ·va·da·tāṃ tat·ra ta·po dīr·ghe·ṇa cak·ṣu·ṣā / vij·ñā·ya pa·ra·map·rī·tā mu·na·yo har·ṣam ā·ga·man

arghyaṃ pādyaṃ tathātithyaṃ nivedyakuśikātmaje / rāmalakṣmaṇayoḥ paścād akurvann atithikriyām

ar·ghyaṃ pād·yaṃ ta·thā·tith·yaṃ ni·ved·ya·ku·śi·kāt·ma·je / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yoḥ paś·cād a·kur·vann a·ti·thik·ri·yām

satkāraṃ samanuprāpya kathābhir abhirañjayan / nyavasan susukhaṃ tatra kāmāśramapade tadā

sat·kā·raṃ sa·ma·nup·rāp·ya ka·thā·bhir a·bhi·rañ·ja·yan / nya·va·san su·su·khaṃ tat·ra kā·māś·ra·ma·pa·de ta·dā

tataḥ prabhāte vimale kṛtāhnikam ariṃdamau / viśvāmitraṃ puraskṛtya nadyās tīram upāgatau

ta·taḥ pra·bhā·te vi·ma·le kṛ·tāh·ni·kam a·riṃ·da·mau / viś·vā·mit·raṃ pu·ras·kṛt·ya nad·yās tī·ram u·pā·ga·tau

te ca sarve mahātmāno munayaḥ saṃśitavratāḥ / upasthāpya śubhāṃ nāvaṃ viśvāmitram athābruvan

te ca sar·ve ma·hāt·mā·no mu·na·yaḥ saṃ·śi·tav·ra·tāḥ / u·pas·thāp·ya śu·bhāṃ nā·vaṃ viś·vā·mit·ram a·thāb·ru·van

ārohatu bhavān nāvaṃ rājaputrapuraskṛtaḥ / ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ

ā·ro·ha·tu bha·vān nā·vaṃ rā·ja·put·ra·pu·ras·kṛ·taḥ / a·riṣ·ṭaṃ gac·cha pan·thā·naṃ mā bhūt kā·las·ya par·ya·yaḥ

viśvāmitras tathety uktvā tān ṛṣīn abhipūjya ca / tatāra sahitas tābhyāṃ saritaṃ sāgaraṃ gamām

viś·vā·mit·ras ta·thety uk·tvā tān ṛ·ṣīn a·bhi·pūj·ya ca / ta·tā·ra sa·hi·tas tābh·yāṃ sa·ri·taṃ sā·ga·raṃ ga·mām

atha rāmaḥ sarinmadhye papraccha munipuṅgavam / vāriṇo bhidyamānasya kim ayaṃ tumulo dhvaniḥ

a·tha rā·maḥ sa·rin·madh·ye pap·rac·cha mu·ni·puṅ·ga·vam / vā·ri·ṇo bhid·ya·mā·nas·ya kim a·yaṃ tu·mu·lo dhva·niḥ

rāghavasya vacaḥ śrutvā kautūhala samanvitam / kathayām āsa dharmātmā tasya śabdasya niścayam

rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā kau·tū·ha·la sa·man·vi·tam / ka·tha·yām ā·sa dhar·māt·mā tas·ya śab·das·ya niś·ca·yam

kailāsaparvate rāma manasā nirmitaṃ saraḥ / brahmaṇā naraśārdūla tenedaṃ mānasaṃ saraḥ

kai·lā·sa·par·va·te rā·ma ma·na·sā nir·mi·taṃ sa·raḥ / brah·ma·ṇā na·ra·śār·dū·la te·ne·daṃ mā·na·saṃ sa·raḥ

tasmāt susrāva sarasaḥ sāyodhyām upagūhate / saraḥpravṛttā sarayūḥ puṇyā brahmasaraścyutā

tas·māt sus·rā·va sa·ra·saḥ sā·yodh·yām u·pa·gū·ha·te / sa·raḥp·ra·vṛt·tā sa·ra·yūḥ puṇ·yā brah·ma·sa·raś·cyu·tā

tasyāyam atulaḥ śabdo jāhnavīm abhivartate / vārisaṃkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru

tas·yā·yam a·tu·laḥ śab·do jāh·na·vīm a·bhi·var·ta·te / vā·ri·saṃk·ṣo·bha·jo rā·ma pra·ṇā·maṃ ni·ya·taḥ ku·ru

tābhyāṃ tu tāv ubhau kṛtvā praṇāmam atidhārmikau / tīraṃ dakṣiṇam āsādya jagmatur laghuvikramau

tābh·yāṃ tu tāv u·bhau kṛt·vā pra·ṇā·mam a·ti·dhār·mi·kau / tī·raṃ dak·ṣi·ṇam ā·sād·ya jag·ma·tur la·ghu·vik·ra·mau

sa vanaṃ ghorasaṃkāśaṃ dṛṣṭvā nṛpavarātmajaḥ / aviprahatam aikṣvākaḥ papraccha munipuṃgavam

sa va·naṃ gho·ra·saṃ·kā·śaṃ dṛṣ·ṭvā nṛ·pa·va·rāt·ma·jaḥ / a·vip·ra·ha·tam aik·ṣvā·kaḥ pap·rac·cha mu·ni·puṃ·ga·vam

aho vanam idaṃ durgaṃ jhillikāgaṇanāditam / bhairavaiḥ śvāpadaiḥ kīrṇaṃ śakuntair dāruṇārutaiḥ

a·ho va·nam i·daṃ dur·gaṃ jhil·li·kā·ga·ṇa·nā·di·tam / bhai·ra·vaiḥ śvā·pa·daiḥ kīr·ṇaṃ śa·kun·tair dā·ru·ṇā·ru·taiḥ

nānāprakāraiḥ śakunair vāśyadbhir bhairavasvanaiḥ / siṃhavyāghravarāhaiś ca vāraṇaiś cāpi śobhitam

nā·nāp·ra·kā·raiḥ śa·ku·nair vāś·yad·bhir bhai·ra·vas·va·naiḥ / siṃ·hav·yāgh·ra·va·rā·haiś ca vā·ra·ṇaiś cā·pi śo·bhi·tam

dhavāśvakarṇakakubhair bilvatindukapāṭalaiḥ / saṃkīrṇaṃ badarībhiś ca kiṃ nv idaṃ dāruṇaṃ vanam

dha·vāś·va·kar·ṇa·ka·ku·bhair bil·va·tin·du·ka·pā·ṭa·laiḥ / saṃ·kīr·ṇaṃ ba·da·rī·bhiś ca kiṃ nv i·daṃ dā·ru·ṇaṃ va·nam

tam uvāca mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ / śrūyatāṃ vatsa kākutstha yasyaitad dāruṇaṃ vanam

tam u·vā·ca ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / śrū·ya·tāṃ vat·sa kā·kut·stha yas·yai·tad dā·ru·ṇaṃ va·nam

etau janapadau sphītau pūrvam āstāṃ narottama / maladāś ca karūṣāś ca devanirmāṇa nirmitau

e·tau ja·na·pa·dau sphī·tau pūr·vam ās·tāṃ na·rot·ta·ma / ma·la·dāś ca ka·rū·ṣāś ca de·va·nir·mā·ṇa nir·mi·tau

purā vṛtravadhe rāma malena samabhiplutam / kṣudhā caiva sahasrākṣaṃ brahmahatyā yadāviśat

pu·rā vṛt·ra·va·dhe rā·ma ma·le·na sa·ma·bhip·lu·tam / kṣu·dhā cai·va sa·has·rāk·ṣaṃ brah·ma·hat·yā ya·dā·vi·śat

tam indraṃ snāpayan devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ / kalaśaiḥ snāpayām āsur malaṃ cāsya pramocayan

tam in·draṃ snā·pa·yan de·vā ṛ·ṣa·yaś ca ta·po·dha·nāḥ / ka·la·śaiḥ snā·pa·yām ā·sur ma·laṃ cās·ya pra·mo·ca·yan

iha bhūmyāṃ malaṃ dattvā dattvā kāruṣam eva ca / śarīrajaṃ mahendrasya tato harṣaṃ prapedire

i·ha bhūm·yāṃ ma·laṃ dat·tvā dat·tvā kā·ru·ṣam e·va ca / śa·rī·ra·jaṃ ma·hen·dras·ya ta·to har·ṣaṃ pra·pe·di·re

nirmalo niṣkarūṣaś ca śucir indro yadābhavat / dadau deśasya suprīto varaṃ prabhur anuttamam

nir·ma·lo niṣ·ka·rū·ṣaś ca śu·cir in·dro ya·dā·bha·vat / da·dau de·śas·ya sup·rī·to va·raṃ pra·bhur a·nut·ta·mam

imau janapadau sthītau khyātiṃ loke gamiṣyataḥ / maladāś ca karūṣāś ca mamāṅgamaladhāriṇau

i·mau ja·na·pa·dau sthī·tau khyā·tiṃ lo·ke ga·miṣ·ya·taḥ / ma·la·dāś ca ka·rū·ṣāś ca ma·māṅ·ga·ma·la·dhā·ri·ṇau

sādhu sādhv iti taṃ devāḥ pākaśāsanam abruvan / deśasya pūjāṃ tāṃ dṛṣṭvā kṛtāṃ śakreṇa dhīmatā

sā·dhu sādhv i·ti taṃ de·vāḥ pā·ka·śā·sa·nam ab·ru·van / de·śas·ya pū·jāṃ tāṃ dṛṣ·ṭvā kṛ·tāṃ śak·re·ṇa dhī·ma·tā

etau janapadau sthītau dīrghakālam ariṃdama / maladāś ca karūṣāś ca muditau dhanadhānyataḥ

e·tau ja·na·pa·dau sthī·tau dīr·gha·kā·lam a·riṃ·da·ma / ma·la·dāś ca ka·rū·ṣāś ca mu·di·tau dha·na·dhān·ya·taḥ

kasya cit tv atha kālasya yakṣī vai kāmarūpiṇī / balaṃ nāgasahasrasya dhārayantī tadā hy abhūt

kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya yak·ṣī vai kā·ma·rū·pi·ṇī / ba·laṃ nā·ga·sa·has·ras·ya dhā·ra·yan·tī ta·dā hy a·bhūt

tāṭakā nāma bhadraṃ te bhāryā sundasya dhīmataḥ / mārīco rākṣasaḥ putro yasyāḥ śakraparākramaḥ

tā·ṭa·kā nā·ma bhad·raṃ te bhār·yā sun·das·ya dhī·ma·taḥ / mā·rī·co rāk·ṣa·saḥ put·ro yas·yāḥ śak·ra·pa·rāk·ra·maḥ

imau janapadau nityaṃ vināśayati rāghava / maladāṃś ca karūṣāṃś ca tāṭakā duṣṭacāriṇī

i·mau ja·na·pa·dau nit·yaṃ vi·nā·śa·ya·ti rā·gha·va / ma·la·dāṃś ca ka·rū·ṣāṃś ca tā·ṭa·kā duṣ·ṭa·cā·ri·ṇī

seyaṃ panthānam āvārya vasaty atyardhayojane / ata eva ca gantavyaṃ tāṭakāyā vanaṃ yataḥ

se·yaṃ pan·thā·nam ā·vār·ya va·saty at·yar·dha·yo·ja·ne / a·ta e·va ca gan·tav·yaṃ tā·ṭa·kā·yā va·naṃ ya·taḥ

svabāhubalam āśritya jahīmāṃ duṣṭacāriṇīm / manniyogād imaṃ deśaṃ kuru niṣkaṇṭakaṃ punaḥ

sva·bā·hu·ba·lam āś·rit·ya ja·hī·māṃ duṣ·ṭa·cā·ri·ṇīm / man·ni·yo·gād i·maṃ de·śaṃ ku·ru niṣ·kaṇ·ṭa·kaṃ pu·naḥ

na hi kaś cid imaṃ deśaṃ śakroty āgantum īdṛśam / yakṣiṇyā ghorayā rāma utsāditam asahyayā

na hi kaś cid i·maṃ de·śaṃ śak·roty ā·gan·tum ī·dṛ·śam / yak·ṣiṇ·yā gho·ra·yā rā·ma ut·sā·di·tam a·sah·ya·yā

etat te sarvam ākhyātaṃ yathaitad daruṇaṃ vanam / yakṣyā cotsāditaṃ sarvam adyāpi na nivartate

e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ ya·thai·tad da·ru·ṇaṃ va·nam / yak·ṣyā cot·sā·di·taṃ sar·vam ad·yā·pi na ni·var·ta·te

atha tasyāprameyasya muner vacanam uttamam / śrutvā puruṣaśārdūlaḥ pratyuvāca śubhāṃ giram

a·tha tas·yāp·ra·me·yas·ya mu·ner va·ca·nam ut·ta·mam / śrut·vā pu·ru·ṣa·śār·dū·laḥ prat·yu·vā·ca śu·bhāṃ gi·ram

alpavīryā yadā yakṣāḥ śrūyante munipuṃgava / kathaṃ nāgasahasrasya dhārayaty abalā balam

al·pa·vīr·yā ya·dā yak·ṣāḥ śrū·yan·te mu·ni·puṃ·ga·va / ka·thaṃ nā·ga·sa·has·ras·ya dhā·ra·yaty a·ba·lā ba·lam

viśvāmitro 'bravīd vākyaṃ śṛṇu yena balottarā / varadānakṛtaṃ vīryaṃ dhārayaty abalā balam

viś·vā·mit·ro 'bra·vīd vāk·yaṃ śṛ·ṇu ye·na ba·lot·ta·rā / va·ra·dā·na·kṛ·taṃ vīr·yaṃ dhā·ra·yaty a·ba·lā ba·lam

pūrvam āsīn mahāyakṣaḥ suketur nāma vīryavān / anapatyaḥ śubhācāraḥ sa ca tepe mahat tapaḥ

pūr·vam ā·sīn ma·hā·yak·ṣaḥ su·ke·tur nā·ma vīr·ya·vān / a·na·pat·yaḥ śu·bhā·cā·raḥ sa ca te·pe ma·hat ta·paḥ

pitāmahas tu suprītas tasya yakṣapates tadā / kanyāratnaṃ dadau rāma tāṭakāṃ nāma nāmataḥ

pi·tā·ma·has tu sup·rī·tas tas·ya yak·ṣa·pa·tes ta·dā / kan·yā·rat·naṃ da·dau rā·ma tā·ṭa·kāṃ nā·ma nā·ma·taḥ

dadau nāgasahasrasya balaṃ cāsyāḥ pitāmahaḥ / na tv eva putraṃ yakṣāya dadau brahmā mahāyaśāḥ

da·dau nā·ga·sa·has·ras·ya ba·laṃ cās·yāḥ pi·tā·ma·haḥ / na tv e·va put·raṃ yak·ṣā·ya da·dau brah·mā ma·hā·ya·śāḥ

tāṃ tu jātāṃ vivardhantīṃ rūpayauvanaśālinīm / jambhaputrāya sundāya dadau bhāryāṃ yaśasvinīm

tāṃ tu jā·tāṃ vi·var·dhan·tīṃ rū·pa·yau·va·na·śā·li·nīm / jam·bha·put·rā·ya sun·dā·ya da·dau bhār·yāṃ ya·śas·vi·nīm

kasya cit tv atha kālalsya yakṣī putraṃ vyajāyata / mārīcaṃ nāma durdharṣaṃ yaḥ śāpād rākṣaso 'bhavat

kas·ya cit tv a·tha kā·lal·sya yak·ṣī put·raṃ vya·jā·ya·ta / mā·rī·caṃ nā·ma dur·dhar·ṣaṃ yaḥ śā·pād rāk·ṣa·so 'bha·vat

sunde tu nihate rāma agastyam ṛṣisattamam / tāṭakā saha putreṇa pradharṣayitum icchati

sun·de tu ni·ha·te rā·ma a·gas·tyam ṛ·ṣi·sat·ta·mam / tā·ṭa·kā sa·ha put·re·ṇa pra·dhar·ṣa·yi·tum ic·cha·ti

rākṣasatvaṃ bhajasveti mārīcaṃ vyājahāra saḥ / agastyaḥ paramakruddhas tāṭakām api śaptavān

rāk·ṣa·sat·vaṃ bha·jas·ve·ti mā·rī·caṃ vyā·ja·hā·ra saḥ / a·gas·tyaḥ pa·ra·mak·rud·dhas tā·ṭa·kām a·pi śap·ta·vān

puruṣādī mahāyakṣī virūpā vikṛtānanā / idaṃ rūpam apahāya dāruṇaṃ rūpam astu te

pu·ru·ṣā·dī ma·hā·yak·ṣī vi·rū·pā vi·kṛ·tā·na·nā / i·daṃ rū·pam a·pa·hā·ya dā·ru·ṇaṃ rū·pam as·tu te

saiṣā śāpakṛtāmarṣā tāṭakā krodhamūrchitā / deśam utsādayaty enam agastyacaritaṃ śubham

sai·ṣā śā·pa·kṛ·tā·mar·ṣā tā·ṭa·kā kro·dha·mūr·chi·tā / de·śam ut·sā·da·yaty e·nam a·gas·tya·ca·ri·taṃ śu·bham

enāṃ rāghava durvṛttāṃ yakṣīṃ paramadāruṇām / gobrāhmaṇahitārthāya jahi duṣṭaparākramām

e·nāṃ rā·gha·va dur·vṛt·tāṃ yak·ṣīṃ pa·ra·ma·dā·ru·ṇām / gob·rāh·ma·ṇa·hi·tār·thā·ya ja·hi duṣ·ṭa·pa·rāk·ra·mām

na hy enāṃ śāpasaṃsṛṣṭāṃ kaś cid utsahate pumān / nihantuṃ triṣu lokeṣu tvām ṛte raghunandana

na hy e·nāṃ śā·pa·saṃ·sṛṣ·ṭāṃ kaś cid ut·sa·ha·te pu·mān / ni·han·tuṃ tri·ṣu lo·ke·ṣu tvām ṛ·te ra·ghu·nan·da·na

na hi te strīvadhakṛte ghṛṇā kāryā narottama / cāturvarṇyahitārthāya kartavyaṃ rājasūnunā

na hi te strī·va·dha·kṛ·te ghṛ·ṇā kār·yā na·rot·ta·ma / cā·tur·var·ṇya·hi·tār·thā·ya kar·tav·yaṃ rā·ja·sū·nu·nā

rājyabhāraniyuktānām eṣa dharmaḥ sanātanaḥ / adharmyāṃ jahi kākutstha dharmo hy asyā na vidyate

rāj·ya·bhā·ra·ni·yuk·tā·nām e·ṣa dhar·maḥ sa·nā·ta·naḥ / a·dhar·myāṃ ja·hi kā·kut·stha dhar·mo hy as·yā na vid·ya·te

śrūyate hi purā śakro virocanasutāṃ nṛpa / pṛthivīṃ hantum icchantīṃ mantharām abhyasūdayat

śrū·ya·te hi pu·rā śak·ro vi·ro·ca·na·su·tāṃ nṛ·pa / pṛ·thi·vīṃ han·tum ic·chan·tīṃ man·tha·rām abh·ya·sū·da·yat

viṣṇunā ca purā rāma bhṛgupatnī dṛḍhavratā / anindraṃ lokam icchantī kāvyamātā niṣūditā

viṣ·ṇu·nā ca pu·rā rā·ma bhṛ·gu·pat·nī dṛ·ḍhav·ra·tā / a·nin·draṃ lo·kam ic·chan·tī kāv·ya·mā·tā ni·ṣū·di·tā

etaiś cānyaiś ca bahubhī rājaputramahātmabhiḥ / adharmaniratā nāryo hatāḥ puruṣasattamaiḥ

e·taiś cān·yaiś ca ba·hu·bhī rā·ja·put·ra·ma·hāt·ma·bhiḥ / a·dhar·ma·ni·ra·tā nār·yo ha·tāḥ pu·ru·ṣa·sat·ta·maiḥ

muner vacanam aklībaṃ śrutvā naravarātmajaḥ / rāghavaḥ prāñjalir bhūtvā pratyuvāca dṛḍhavrataḥ

mu·ner va·ca·nam ak·lī·baṃ śrut·vā na·ra·va·rāt·ma·jaḥ / rā·gha·vaḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā prat·yu·vā·ca dṛ·ḍhav·ra·taḥ

pitur vacananirdeśāt pitur vacanagauravāt / vacanaṃ kauśikasyeti kartavyam aviśaṅkayā

pi·tur va·ca·na·nir·de·śāt pi·tur va·ca·na·gau·ra·vāt / va·ca·naṃ kau·śi·kas·ye·ti kar·tav·yam a·vi·śaṅ·ka·yā

anuśiṣṭo 'smy ayodhyāyāṃ gurumadhye mahātmanā / pitrā daśarathenāhaṃ nāvajñeyaṃ ca tad vacaḥ

a·nu·śiṣ·ṭo 'smy a·yodh·yā·yāṃ gu·ru·madh·ye ma·hāt·ma·nā / pit·rā da·śa·ra·the·nā·haṃ nā·vaj·ñe·yaṃ ca tad va·caḥ

so 'haṃ pitur vacaḥ śrutvā śāsanād brahma vādinaḥ / kariṣyāmi na saṃdehas tāṭakāvadham uttamam

so 'haṃ pi·tur va·caḥ śrut·vā śā·sa·nād brah·ma vā·di·naḥ / ka·riṣ·yā·mi na saṃ·de·has tā·ṭa·kā·va·dham ut·ta·mam

gobrāhmaṇahitārthāya deśasyāsya sukhāya ca / tava caivāprameyasya vacanaṃ kartum udyataḥ

gob·rāh·ma·ṇa·hi·tār·thā·ya de·śas·yās·ya su·khā·ya ca / ta·va cai·vāp·ra·me·yas·ya va·ca·naṃ kar·tum ud·ya·taḥ

evam uktvā dhanurmadhye baddhvā muṣṭim ariṃdamaḥ / jyāśabdam akarot tīvraṃ diśaḥ śabdena pūrayan

e·vam uk·tvā dha·nur·madh·ye bad·dhvā muṣ·ṭim a·riṃ·da·maḥ / jyā·śab·dam a·ka·rot tīv·raṃ di·śaḥ śab·de·na pū·ra·yan

tena śabdena vitrastās tāṭakā vanavāsinaḥ / tāṭakā ca susaṃkruddhā tena śabdena mohitā

te·na śab·de·na vit·ras·tās tā·ṭa·kā va·na·vā·si·naḥ / tā·ṭa·kā ca su·saṃk·rud·dhā te·na śab·de·na mo·hi·tā

taṃ śabdam abhinidhyāya rākṣasī krodhamūrchitā / śrutvā cābhyadravad vegād yataḥ śabdo viniḥsṛtaḥ

taṃ śab·dam a·bhi·nidh·yā·ya rāk·ṣa·sī kro·dha·mūr·chi·tā / śrut·vā cābh·yad·ra·vad ve·gād ya·taḥ śab·do vi·niḥ·sṛ·taḥ

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ kruddhāṃ vikṛtāṃ vikṛtānanām / pramāṇenātivṛddhāṃ ca lakṣmaṇaṃ so 'bhyabhāṣata

tāṃ dṛṣ·ṭvā rā·gha·vaḥ krud·dhāṃ vi·kṛ·tāṃ vi·kṛ·tā·na·nām / pra·mā·ṇe·nā·ti·vṛd·dhāṃ ca lak·ṣma·ṇaṃ so 'bhya·bhā·ṣa·ta

paśya lakṣmaṇa yakṣiṇyā bhairavaṃ dāruṇaṃ vapuḥ / bhidyeran darśanād asyā bhīrūṇāṃ hṛdayāni ca

paś·ya lak·ṣma·ṇa yak·ṣiṇ·yā bhai·ra·vaṃ dā·ru·ṇaṃ va·puḥ / bhid·ye·ran dar·śa·nād as·yā bhī·rū·ṇāṃ hṛ·da·yā·ni ca

enāṃ paśya durādharṣāṃ māyā balasamanvitām / vinivṛttāṃ karomy adya hṛtakarṇāgranāsikām

e·nāṃ paś·ya du·rā·dhar·ṣāṃ mā·yā ba·la·sa·man·vi·tām / vi·ni·vṛt·tāṃ ka·romy ad·ya hṛ·ta·kar·ṇāg·ra·nā·si·kām

na hy enām utsahe hantuṃ strīsvabhāvena rakṣitām / vīryaṃ cāsyā gatiṃ cāpi haniṣyāmīti me matiḥ

na hy e·nām ut·sa·he han·tuṃ strīs·va·bhā·ve·na rak·ṣi·tām / vīr·yaṃ cās·yā ga·tiṃ cā·pi ha·niṣ·yā·mī·ti me ma·tiḥ

evaṃ bruvāṇe rāme tu tāṭakā krodhamūrchitā / udyamya bāhū garjantī rāmam evābhyadhāvata

e·vaṃ bru·vā·ṇe rā·me tu tā·ṭa·kā kro·dha·mūr·chi·tā / ud·yam·ya bā·hū gar·jan·tī rā·mam e·vābh·ya·dhā·va·ta

tām āpatantīṃ vegena vikrāntām aśanīm iva / śareṇorasi vivyādha sā papāta mamāra ca

tām ā·pa·tan·tīṃ ve·ge·na vik·rān·tām a·śa·nīm i·va / śa·re·ṇo·ra·si viv·yā·dha sā pa·pā·ta ma·mā·ra ca

tāṃ hatāṃ bhīmasaṃkāśāṃ dṛṣṭvā surapatis tadā / sādhu sādhv iti kākutsthaṃ surāś ca samapūjayan

tāṃ ha·tāṃ bhī·ma·saṃ·kā·śāṃ dṛṣ·ṭvā su·ra·pa·tis ta·dā / sā·dhu sādhv i·ti kā·kut·sthaṃ su·rāś ca sa·ma·pū·ja·yan

uvāca paramaprītaḥ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ / surāś ca sarve saṃhṛṣṭā viśvāmitram athābruvan

u·vā·ca pa·ra·map·rī·taḥ sa·has·rāk·ṣaḥ pu·raṃ·da·raḥ / su·rāś ca sar·ve saṃ·hṛṣ·ṭā viś·vā·mit·ram a·thāb·ru·van

mune kauśike bhadraṃ te sendrāḥ sarve marudgaṇāḥ / toṣitāḥ karmaṇānena snehaṃ darśaya rāghave

mu·ne kau·śi·ke bhad·raṃ te sen·drāḥ sar·ve ma·rud·ga·ṇāḥ / to·ṣi·tāḥ kar·ma·ṇā·ne·na sne·haṃ dar·śa·ya rā·gha·ve

prajāpater kṛśāśvasya putrān satyaparākramān / tapobalabhṛtān brahman rāghavāya nivedaya

pra·jā·pa·ter kṛ·śāś·vas·ya put·rān sat·ya·pa·rāk·ra·mān / ta·po·ba·la·bhṛ·tān brah·man rā·gha·vā·ya ni·ve·da·ya

pātrabhūtaś ca te brahmaṃs tavānugamane dhṛtaḥ / kartavyaṃ ca mahat karma surāṇāṃ rājasūnunā

pāt·ra·bhū·taś ca te brah·maṃs ta·vā·nu·ga·ma·ne dhṛ·taḥ / kar·tav·yaṃ ca ma·hat kar·ma su·rā·ṇāṃ rā·ja·sū·nu·nā

evam uktvā surāḥ sarve hṛṣṭā jagmur yathāgatam / viśvāmitraṃ pūjayitvā tataḥ saṃdhyā pravartate

e·vam uk·tvā su·rāḥ sar·ve hṛṣ·ṭā jag·mur ya·thā·ga·tam / viś·vā·mit·raṃ pū·ja·yit·vā ta·taḥ saṃdh·yā pra·var·ta·te

tato munivaraḥ prītis tāṭakā vadhatoṣitaḥ / mūrdhni rāmam upāghrāya idaṃ vacanam abravīt

ta·to mu·ni·va·raḥ prī·tis tā·ṭa·kā va·dha·to·ṣi·taḥ / mūr·dhni rā·mam u·pāgh·rā·ya i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

ihādya rajanīṃ rāma vasema śubhadarśana / śvaḥ prabhāte gamiṣyāmas tad āśramapadaṃ mama

i·hād·ya ra·ja·nīṃ rā·ma va·se·ma śu·bha·dar·śa·na / śvaḥ pra·bhā·te ga·miṣ·yā·mas tad āś·ra·ma·pa·daṃ ma·ma

atha tāṃ rajanīm uṣya viśvāmiro mahāyaśāḥ / prahasya rāghavaṃ vākyam uvāca madhurākṣaram

a·tha tāṃ ra·ja·nīm uṣ·ya viś·vā·mi·ro ma·hā·ya·śāḥ / pra·has·ya rā·gha·vaṃ vāk·yam u·vā·ca ma·dhu·rāk·ṣa·ram

patituṣṭo 'smi bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ / prītyā paramayā yukto dadāmy astrāṇi sarvaśaḥ

pa·ti·tuṣ·ṭo 'smi bhad·raṃ te rā·ja·put·ra ma·hā·ya·śaḥ / prīt·yā pa·ra·ma·yā yuk·to da·dāmy as·trā·ṇi sar·va·śaḥ

devāsuragaṇān vāpi sagandharvoragān api / yair amitrān prasahyājau vaśīkṛtya jayiṣyasi

de·vā·su·ra·ga·ṇān vā·pi sa·gan·dhar·vo·ra·gān a·pi / yair a·mit·rān pra·sah·yā·jau va·śī·kṛt·ya ja·yiṣ·ya·si

tāni divyāni bhadraṃ te dadāmy astrāṇi sarvaśaḥ / daṇḍacakraṃ mahad divyaṃ tava dāsyāmi rāghava

tā·ni div·yā·ni bhad·raṃ te da·dāmy as·trā·ṇi sar·va·śaḥ / daṇ·ḍa·cak·raṃ ma·had div·yaṃ ta·va dās·yā·mi rā·gha·va

dharmacakraṃ tato vīra kālacakraṃ tathaiva ca / viṣṇucakraṃ tathātyugram aindraṃ cakraṃ tathaiva ca

dhar·ma·cak·raṃ ta·to vī·ra kā·la·cak·raṃ ta·thai·va ca / viṣ·ṇu·cak·raṃ ta·thāt·yug·ram ain·draṃ cak·raṃ ta·thai·va ca

vajram astraṃ naraśreṣṭha śaivaṃ śūlavaraṃ tathā / astraṃ brahmaśiraś caiva aiṣīkam api rāghava / dadāmi te mahābāho brāhmam astram anuttamam

vaj·ram as·traṃ na·raś·reṣ·ṭha śai·vaṃ śū·la·va·raṃ ta·thā / as·traṃ brah·ma·śi·raś cai·va ai·ṣī·kam a·pi rā·gha·va / da·dā·mi te ma·hā·bā·ho brāh·mam as·tram a·nut·ta·mam

gade dve caiva kākutstha modakī śikharī ubhe / pradīpte naraśārdūla prayacchāmi nṛpātmaja

ga·de dve cai·va kā·kut·stha mo·da·kī śi·kha·rī u·bhe / pra·dīp·te na·ra·śār·dū·la pra·yac·chā·mi nṛ·pāt·ma·ja

dharmapāśam ahaṃ rāma kālapāśaṃ tathaiva ca / vāruṇaṃ pāśam astraṃ ca dadāny aham anuttamam

dhar·ma·pā·śam a·haṃ rā·ma kā·la·pā·śaṃ ta·thai·va ca / vā·ru·ṇaṃ pā·śam as·traṃ ca da·dāny a·ham a·nut·ta·mam

aśanī dve prayacchāmi śuṣkārdre raghunandana

a·śa·nī dve pra·yac·chā·mi śuṣ·kār·dre ra·ghu·nan·da·na

dadāmi cāstraṃ painākam astraṃ nārāyaṇaṃ tathā / āgneyam astra dayitaṃ śikharaṃ nāma nāmataḥ

da·dā·mi cās·traṃ pai·nā·kam as·traṃ nā·rā·ya·ṇaṃ ta·thā / āg·ne·yam as·tra da·yi·taṃ śi·kha·raṃ nā·ma nā·ma·taḥ

vāyavyaṃ prathamaṃ nāma dadāmi tava rāghava / astraṃ hayaśiro nāma krauñcam astraṃ tathaiva ca

vā·yav·yaṃ pra·tha·maṃ nā·ma da·dā·mi ta·va rā·gha·va / as·traṃ ha·ya·śi·ro nā·ma krauñ·cam as·traṃ ta·thai·va ca

śakti dvayaṃ ca kākutstha dadāmi tava cānagha / kaṅkālaṃ musalaṃ ghoraṃ kāpālam atha kaṅkaṇam

śak·ti dva·yaṃ ca kā·kut·stha da·dā·mi ta·va cā·na·gha / kaṅ·kā·laṃ mu·sa·laṃ gho·raṃ kā·pā·lam a·tha kaṅ·ka·ṇam

dhārayanty asurā yāni dadāmy etāni sarvaśaḥ / vaidyādharaṃ mahāstraṃ ca nandanaṃ nāma nāmataḥ

dhā·ra·yanty a·su·rā yā·ni da·dāmy e·tā·ni sar·va·śaḥ / vaid·yā·dha·raṃ ma·hās·traṃ ca nan·da·naṃ nā·ma nā·ma·taḥ

asiratnaṃ mahābāho dadāmi nṛvarātmaja / gāndharvam astraṃ dayitaṃ mānavaṃ nāma nāmataḥ

a·si·rat·naṃ ma·hā·bā·ho da·dā·mi nṛ·va·rāt·ma·ja / gān·dhar·vam as·traṃ da·yi·taṃ mā·na·vaṃ nā·ma nā·ma·taḥ

prasvāpanapraśamane dadmi sauraṃ ca rāghava / darpaṇaṃ śoṣaṇaṃ caiva saṃtāpanavilāpane

pras·vā·pa·nap·ra·śa·ma·ne dad·mi sau·raṃ ca rā·gha·va / dar·pa·ṇaṃ śo·ṣa·ṇaṃ cai·va saṃ·tā·pa·na·vi·lā·pa·ne

madanaṃ caiva durdharṣaṃ kandarpadayitaṃ tathā / paiśācam astraṃ dayitaṃ mohanaṃ nāma nāmataḥ / pratīccha naraśārdūla rājaputra mahāyaśaḥ

ma·da·naṃ cai·va dur·dhar·ṣaṃ kan·dar·pa·da·yi·taṃ ta·thā / pai·śā·cam as·traṃ da·yi·taṃ mo·ha·naṃ nā·ma nā·ma·taḥ / pra·tīc·cha na·ra·śār·dū·la rā·ja·put·ra ma·hā·ya·śaḥ

tāmasaṃ naraśārdūla saumanaṃ ca mahābalam / saṃvartaṃ caiva durdharṣaṃ mausalaṃ ca nṛpātmaja

tā·ma·saṃ na·ra·śār·dū·la sau·ma·naṃ ca ma·hā·ba·lam / saṃ·var·taṃ cai·va dur·dhar·ṣaṃ mau·sa·laṃ ca nṛ·pāt·ma·ja

satyam astraṃ mahābāho tathā māyādharaṃ param / ghoraṃ tejaḥprabhaṃ nāma paratejo'pakarṣaṇam

sat·yam as·traṃ ma·hā·bā·ho ta·thā mā·yā·dha·raṃ pa·ram / gho·raṃ te·jaḥp·ra·bhaṃ nā·ma pa·ra·te·jo'pa·kar·ṣa·ṇam

somāstraṃ śiśiraṃ nāma tvāṣṭram astraṃ sudāmanam / dāruṇaṃ ca bhagasyāpi śīteṣum atha mānavam

so·mās·traṃ śi·śi·raṃ nā·ma tvāṣ·ṭram as·traṃ su·dā·ma·nam / dā·ru·ṇaṃ ca bha·gas·yā·pi śī·te·ṣum a·tha mā·na·vam

etān nāma mahābāho kāmarūpān mahābalān / gṛhāṇa paramodārān kṣipram eva nṛpātmaja

e·tān nā·ma ma·hā·bā·ho kā·ma·rū·pān ma·hā·ba·lān / gṛ·hā·ṇa pa·ra·mo·dā·rān kṣip·ram e·va nṛ·pāt·ma·ja

sthitas tu prāṅmukho bhūtvā śucir nivaratas tadā / dadau rāmāya suprīto mantragrāmam anuttamam

sthi·tas tu prāṅ·mu·kho bhūt·vā śu·cir ni·va·ra·tas ta·dā / da·dau rā·mā·ya sup·rī·to man·trag·rā·mam a·nut·ta·mam

japatas tu munes tasya viśvāmitrasya dhīmataḥ / upatasthur mahārhāṇi sarvāṇy astrāṇi rāghavam

ja·pa·tas tu mu·nes tas·ya viś·vā·mit·ras·ya dhī·ma·taḥ / u·pa·tas·thur ma·hār·hā·ṇi sar·vāṇy as·trā·ṇi rā·gha·vam

ūcuś ca muditā rāmaṃ sarve prāñjalayas tadā / ime sma paramodāra kiṃkarās tava rāghava

ū·cuś ca mu·di·tā rā·maṃ sar·ve prāñ·ja·la·yas ta·dā / i·me sma pa·ra·mo·dā·ra kiṃ·ka·rās ta·va rā·gha·va

pratigṛhya ca kākutsthaḥ samālabhya ca pāṇinā / manasā me bhaviṣyadhvam iti tāny abhyacodayat

pra·ti·gṛh·ya ca kā·kut·sthaḥ sa·mā·labh·ya ca pā·ṇi·nā / ma·na·sā me bha·viṣ·yadh·vam i·ti tāny abh·ya·co·da·yat

tataḥ prītamanā rāmo viśvāmitraṃ mahāmunim / abhivādya mahātejā gamanāyopacakrame

ta·taḥ prī·ta·ma·nā rā·mo viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim / a·bhi·vād·ya ma·hā·te·jā ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me

pratigṛhya tato 'strāṇi prahṛṣṭavadanaḥ śuciḥ / gacchann eva ca kākutstho viśvāmitram athābravīt

pra·ti·gṛh·ya ta·to 'strā·ṇi pra·hṛṣ·ṭa·va·da·naḥ śu·ciḥ / gac·chann e·va ca kā·kut·stho viś·vā·mit·ram a·thāb·ra·vīt

gṛhītāstro 'smi bhagavan durādharṣaḥ surair api / astrāṇāṃ tv aham icchāmi saṃhāraṃ munipuṃgava

gṛ·hī·tās·tro 'smi bha·ga·van du·rā·dhar·ṣaḥ su·rair a·pi / as·trā·ṇāṃ tv a·ham ic·chā·mi saṃ·hā·raṃ mu·ni·puṃ·ga·va

evaṃ bruvati kākutsthe viśvāmitro mahāmuniḥ / saṃhāraṃ vyājahārātha dhṛtimān suvrataḥ śuciḥ

e·vaṃ bru·va·ti kā·kut·sthe viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / saṃ·hā·raṃ vyā·ja·hā·rā·tha dhṛ·ti·mān suv·ra·taḥ śu·ciḥ

satyavantaṃ satyakīrtiṃ dhṛṣṭaṃ rabhasam eva ca / pratihārataraṃ nāma parāṅmukham avāṅmukham

sat·ya·van·taṃ sat·ya·kīr·tiṃ dhṛṣ·ṭaṃ ra·bha·sam e·va ca / pra·ti·hā·ra·ta·raṃ nā·ma pa·rāṅ·mu·kham a·vāṅ·mu·kham

lakṣākṣaviṣamau caiva dṛḍhanābhasunābhakau / daśākṣaśatavaktrau ca daśaśīrṣaśatodarau

lak·ṣāk·ṣa·vi·ṣa·mau cai·va dṛ·ḍha·nā·bha·su·nā·bha·kau / da·śāk·ṣa·śa·ta·vak·trau ca da·śa·śīr·ṣa·śa·to·da·rau

padmanābhamahānābhau dundunābhasunābhakau / jyotiṣaṃ kṛśanaṃ caiva nairāśya vimalāv ubhau

pad·ma·nā·bha·ma·hā·nā·bhau dun·du·nā·bha·su·nā·bha·kau / jyo·ti·ṣaṃ kṛ·śa·naṃ cai·va nai·rāś·ya vi·ma·lāv u·bhau

yaugandharaharidrau ca daityapramathanau tathā / pitryaṃ saumanasaṃ caiva vidhūtamakarāv ubhau

yau·gan·dha·ra·ha·rid·rau ca dait·yap·ra·ma·tha·nau ta·thā / pit·ryaṃ sau·ma·na·saṃ cai·va vi·dhū·ta·ma·ka·rāv u·bhau

karavīrakaraṃ caiva dhanadhānyau ca rāghava / kāmarūpaṃ kāmaruciṃ moham āvaraṇaṃ tathā

ka·ra·vī·ra·ka·raṃ cai·va dha·na·dhān·yau ca rā·gha·va / kā·ma·rū·paṃ kā·ma·ru·ciṃ mo·ham ā·va·ra·ṇaṃ ta·thā

jṛmbhakaṃ sarvanābhaṃ ca santānavaraṇau tathā / kṛśāśvatanayān rāma bhāsvarān kāmarūpiṇaḥ

jṛm·bha·kaṃ sar·va·nā·bhaṃ ca san·tā·na·va·ra·ṇau ta·thā / kṛ·śāś·va·ta·na·yān rā·ma bhās·va·rān kā·ma·rū·pi·ṇaḥ

pratīccha mama bhadraṃ te pātrabhūto 'si rāghava / divyabhāsvaradehāś ca mūrtimantaḥ sukhapradāḥ

pra·tīc·cha ma·ma bhad·raṃ te pāt·ra·bhū·to 'si rā·gha·va / div·ya·bhās·va·ra·de·hāś ca mūr·ti·man·taḥ su·khap·ra·dāḥ

rāmaṃ prāñjalayo bhūtvābruvan madhurabhāṣiṇaḥ / ime sma naraśārdūla śādhi kiṃ karavāma te

rā·maṃ prāñ·ja·la·yo bhūt·vāb·ru·van ma·dhu·ra·bhā·ṣi·ṇaḥ / i·me sma na·ra·śār·dū·la śā·dhi kiṃ ka·ra·vā·ma te

gamyatām iti tān āha yatheṣṭaṃ raghunandanaḥ / mānasāḥ kāryakāleṣu sāhāyyaṃ me kariṣyatha

gam·ya·tām i·ti tān ā·ha ya·theṣ·ṭaṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / mā·na·sāḥ kār·ya·kā·le·ṣu sā·hāy·yaṃ me ka·riṣ·ya·tha

atha te rāmam āmantrya kṛtvā cāpi pradakṣiṇam / evam astv iti kākutstham uktvā jagmur yathāgatam

a·tha te rā·mam ā·man·trya kṛt·vā cā·pi pra·dak·ṣi·ṇam / e·vam astv i·ti kā·kut·stham uk·tvā jag·mur ya·thā·ga·tam

sa ca tān rāghavo jñātvā viśvāmitraṃ mahāmunim / gacchann evātha madhuraṃ ślakṣṇaṃ vacanam abravīt

sa ca tān rā·gha·vo jñāt·vā viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim / gac·chann e·vā·tha ma·dhu·raṃ ślak·ṣṇaṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

kiṃ nv etan meghasaṃkāśaṃ parvatasyāvidūrataḥ / vṛkṣaṣaṇḍam ito bhāti paraṃ kautūhalaṃ hi me

kiṃ nv e·tan me·gha·saṃ·kā·śaṃ par·va·tas·yā·vi·dū·ra·taḥ / vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍam i·to bhā·ti pa·raṃ kau·tū·ha·laṃ hi me

darśanīyaṃ mṛgākīrṇaṃ manoharam atīva ca / nānāprakāraiḥ śakunair valgubhāṣair alaṃkṛtam

dar·śa·nī·yaṃ mṛ·gā·kīr·ṇaṃ ma·no·ha·ram a·tī·va ca / nā·nāp·ra·kā·raiḥ śa·ku·nair val·gu·bhā·ṣair a·laṃ·kṛ·tam

niḥsṛtāḥ sma muniśreṣṭha kāntārād romaharṣaṇāt / anayā tv avagacchāmi deśasya sukhavattayā

niḥ·sṛ·tāḥ sma mu·niś·reṣ·ṭha kān·tā·rād ro·ma·har·ṣa·ṇāt / a·na·yā tv a·va·gac·chā·mi de·śas·ya su·kha·vat·ta·yā

sarvaṃ me śaṃsa bhagavan kasyāśramapadaṃ tv idam / saṃprāptā yatra te pāpā brahmaghnā duṣṭacāriṇaḥ

sar·vaṃ me śaṃ·sa bha·ga·van kas·yāś·ra·ma·pa·daṃ tv i·dam / saṃp·rāp·tā yat·ra te pā·pā brah·magh·nā duṣ·ṭa·cā·ri·ṇaḥ

atha tasyāprameyasya tad vanaṃ paripṛcchataḥ / viśvāmitro mahātejā vyākhyātum upacakrame

a·tha tas·yāp·ra·me·yas·ya tad va·naṃ pa·ri·pṛc·cha·taḥ / viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jā vyākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me

eṣa pūrvāśramo rāma vāmanasya mahātmanaḥ / siddhāśrama iti khyātaḥ siddho hy atra mahātapāḥ

e·ṣa pūr·vāś·ra·mo rā·ma vā·ma·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sid·dhāś·ra·ma i·ti khyā·taḥ sid·dho hy at·ra ma·hā·ta·pāḥ

etasminn eva kāle tu rājā vairocanir baliḥ / nirjitya daivatagaṇān sendrāṃś ca samarudgaṇān / kārayām āsa tad rājyaṃ triṣu lokeṣu viśrutaḥ

e·tas·minn e·va kā·le tu rā·jā vai·ro·ca·nir ba·liḥ / nir·jit·ya dai·va·ta·ga·ṇān sen·drāṃś ca sa·ma·rud·ga·ṇān / kā·ra·yām ā·sa tad rāj·yaṃ tri·ṣu lo·ke·ṣu viś·ru·taḥ

bales tu yajamānasya devāḥ sāgnipurogamāḥ / samāgamya svayaṃ caiva viṣṇum ūcur ihāśrame

ba·les tu ya·ja·mā·nas·ya de·vāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ / sa·mā·gam·ya sva·yaṃ cai·va viṣ·ṇum ū·cur i·hāś·ra·me

balir vairocanir viṣṇo yajate yajñam uttamam / asamāpte kratau tasmin svakāryam abhipadyatām

ba·lir vai·ro·ca·nir viṣ·ṇo ya·ja·te yaj·ñam ut·ta·mam / a·sa·māp·te kra·tau tas·min sva·kār·yam a·bhi·pad·ya·tām

ye cainam abhivartante yācitāra itas tataḥ / yac ca yatra yathāvac ca sarvaṃ tebhyaḥ prayacchati

ye cai·nam a·bhi·var·tan·te yā·ci·tā·ra i·tas ta·taḥ / yac ca yat·ra ya·thā·vac ca sar·vaṃ tebh·yaḥ pra·yac·cha·ti

sa tvaṃ surahitārthāya māyāyogam upāśritaḥ / vāmanatvaṃ gato viṣṇo kuru kalyāṇam uttamam

sa tvaṃ su·ra·hi·tār·thā·ya mā·yā·yo·gam u·pāś·ri·taḥ / vā·ma·nat·vaṃ ga·to viṣ·ṇo ku·ru kal·yā·ṇam ut·ta·mam

ayaṃ siddhāśramo nāma prasādāt te bhaviṣyati / siddhe karmaṇi deveśa uttiṣṭha bhagavann itaḥ

a·yaṃ sid·dhāś·ra·mo nā·ma pra·sā·dāt te bha·viṣ·ya·ti / sid·dhe kar·ma·ṇi de·ve·śa ut·tiṣ·ṭha bha·ga·vann i·taḥ

atha viṣṇur mahātejā adityāṃ samajāyata / vāmanaṃ rūpam āsthāya vairocanim upāgamat

a·tha viṣ·ṇur ma·hā·te·jā a·dit·yāṃ sa·ma·jā·ya·ta / vā·ma·naṃ rū·pam ās·thā·ya vai·ro·ca·nim u·pā·ga·mat

trīn kramān atha bhikṣitvā pratigṛhya ca mānataḥ / ākramya lokāṃl lokātmā sarvabhūtahite rataḥ

trīn kra·mān a·tha bhik·ṣit·vā pra·ti·gṛh·ya ca mā·na·taḥ / āk·ram·ya lo·kāṃl lo·kāt·mā sar·va·bhū·ta·hi·te ra·taḥ

mahendrāya punaḥ prādān niyamya balim ojasā / trailokyaṃ sa mahātejāś cakre śakravaśaṃ punaḥ

ma·hen·drā·ya pu·naḥ prā·dān ni·yam·ya ba·lim o·ja·sā / trai·lok·yaṃ sa ma·hā·te·jāś cak·re śak·ra·va·śaṃ pu·naḥ

tenaiṣa pūrvam ākrānta āśramaḥ śramanāśanaḥ / mayāpi bhaktyā tasyaiṣa vāmanasyopabhujyate

te·nai·ṣa pūr·vam āk·rān·ta āś·ra·maḥ śra·ma·nā·śa·naḥ / ma·yā·pi bhak·tyā tas·yai·ṣa vā·ma·nas·yo·pa·bhuj·ya·te

etam āśramam āyānti rākṣasā vighnakāriṇaḥ / atra te puruṣavyāghra hantavyā duṣṭacāriṇaḥ

e·tam āś·ra·mam ā·yān·ti rāk·ṣa·sā vigh·na·kā·ri·ṇaḥ / at·ra te pu·ru·ṣav·yāgh·ra han·tav·yā duṣ·ṭa·cā·ri·ṇaḥ

adya gacchāmahe rāma siddhāśramam anuttamam / tad āśramapadaṃ tāta tavāpy etad yathā mama

ad·ya gac·chā·ma·he rā·ma sid·dhāś·ra·mam a·nut·ta·mam / tad āś·ra·ma·pa·daṃ tā·ta ta·vāpy e·tad ya·thā ma·ma

taṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve siddhāśramanivāsinaḥ / utpatyotpatya sahasā viśvāmitram apūjayan

taṃ dṛṣ·ṭvā mu·na·yaḥ sar·ve sid·dhāś·ra·ma·ni·vā·si·naḥ / ut·pat·yot·pat·ya sa·ha·sā viś·vā·mit·ram a·pū·ja·yan

yathārhaṃ cakrire pūjāṃ viśvāmitrāya dhīmate / tathaiva rājaputrābhyām akurvann atithikriyām

ya·thār·haṃ cak·ri·re pū·jāṃ viś·vā·mit·rā·ya dhī·ma·te / ta·thai·va rā·ja·put·rābh·yām a·kur·vann a·ti·thik·ri·yām

muhūrtam atha viśrāntau rājaputrāv ariṃdamau / prāñjalī muniśārdūlam ūcatū raghunandanau

mu·hūr·tam a·tha viś·rān·tau rā·ja·put·rāv a·riṃ·da·mau / prāñ·ja·lī mu·ni·śār·dū·lam ū·ca·tū ra·ghu·nan·da·nau

adyaiva dīkṣāṃ praviśa bhadraṃ te munipuṃgava / siddhāśramo 'yaṃ siddhaḥ syāt satyam astu vacas tava

ad·yai·va dīk·ṣāṃ pra·vi·śa bhad·raṃ te mu·ni·puṃ·ga·va / sid·dhāś·ra·mo 'yaṃ sid·dhaḥ syāt sat·yam as·tu va·cas ta·va

evam ukto mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ / praviveśa tadā dīkṣāṃ niyato niyatendriyaḥ

e·vam uk·to ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / pra·vi·ve·śa ta·dā dīk·ṣāṃ ni·ya·to ni·ya·ten·dri·yaḥ

kumārāv api tāṃ rātrim uṣitvā susamāhitau / prabhātakāle cotthāya viśvāmitram avandatām

ku·mā·rāv a·pi tāṃ rāt·rim u·ṣit·vā su·sa·mā·hi·tau / pra·bhā·ta·kā·le cot·thā·ya viś·vā·mit·ram a·van·da·tām

atha tau deśakālajñau rājaputrāv ariṃdamau / deśe kāle ca vākyajñāv abrūtāṃ kauśikaṃ vacaḥ

a·tha tau de·śa·kā·laj·ñau rā·ja·put·rāv a·riṃ·da·mau / de·śe kā·le ca vāk·yaj·ñāv ab·rū·tāṃ kau·śi·kaṃ va·caḥ

bhagavañ śrotum icchāvo yasmin kāle niśācarau / saṃrakṣaṇīyau tau brahman nātivarteta tatkṣaṇam

bha·ga·vañ śro·tum ic·chā·vo yas·min kā·le ni·śā·ca·rau / saṃ·rak·ṣa·ṇī·yau tau brah·man nā·ti·var·te·ta tat·kṣa·ṇam

evaṃ bruvāṇau kākutsthau tvaramāṇau yuyutsayā / sarve te munayaḥ prītāḥ praśaśaṃsur nṛpātmajau

e·vaṃ bru·vā·ṇau kā·kut·sthau tva·ra·mā·ṇau yu·yut·sa·yā / sar·ve te mu·na·yaḥ prī·tāḥ pra·śa·śaṃ·sur nṛ·pāt·ma·jau

adya prabhṛti ṣaḍrātraṃ rakṣataṃ rāghavau yuvām / dīkṣāṃ gato hy eṣa munir maunitvaṃ ca gamiṣyati

ad·ya pra·bhṛ·ti ṣaḍ·rāt·raṃ rak·ṣa·taṃ rā·gha·vau yu·vām / dīk·ṣāṃ ga·to hy e·ṣa mu·nir mau·nit·vaṃ ca ga·miṣ·ya·ti

tau tu tad vacanaṃ śrutvā rājaputrau yaśasvinau / anidrau ṣaḍahorātraṃ tapovanam arakṣatām

tau tu tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·ja·put·rau ya·śas·vi·nau / a·nid·rau ṣa·ḍa·ho·rāt·raṃ ta·po·va·nam a·rak·ṣa·tām

upāsāṃ cakratur vīrau yattau paramadhanvinau / rarakṣatur munivaraṃ viśvāmitram ariṃdamau

u·pā·sāṃ cak·ra·tur vī·rau yat·tau pa·ra·ma·dhan·vi·nau / ra·rak·ṣa·tur mu·ni·va·raṃ viś·vā·mit·ram a·riṃ·da·mau

atha kāle gate tasmin ṣaṣṭhe 'hani samāgate / saumitram abravīd rāmo yatto bhava samāhitaḥ

a·tha kā·le ga·te tas·min ṣaṣ·ṭhe 'ha·ni sa·mā·ga·te / sau·mit·ram ab·ra·vīd rā·mo yat·to bha·va sa·mā·hi·taḥ

rāmasyaivaṃ bruvāṇasya tvaritasya yuyutsayā / prajajvāla tato vediḥ sopādhyāyapurohitā

rā·mas·yai·vaṃ bru·vā·ṇas·ya tva·ri·tas·ya yu·yut·sa·yā / pra·jaj·vā·la ta·to ve·diḥ so·pādh·yā·ya·pu·ro·hi·tā

mantravac ca yathānyāyaṃ yajño 'sau saṃpravartate / ākāśe ca mahāñ śabdaḥ prādur āsīd bhayānakaḥ

man·tra·vac ca ya·thān·yā·yaṃ yaj·ño 'sau saṃp·ra·var·ta·te / ā·kā·śe ca ma·hāñ śab·daḥ prā·dur ā·sīd bha·yā·na·kaḥ

āvārya gaganaṃ megho yathā prāvṛṣi nirgataḥ / tathā māyāṃ vikurvāṇau rākṣasāv abhyadhāvatām

ā·vār·ya ga·ga·naṃ me·gho ya·thā prā·vṛ·ṣi nir·ga·taḥ / ta·thā mā·yāṃ vi·kur·vā·ṇau rāk·ṣa·sāv abh·ya·dhā·va·tām

mārīcaś ca subāhuś ca tayor anucarās tathā / āgamya bhīmasaṃkāśā rudhiraughān avāsṛjan

mā·rī·caś ca su·bā·huś ca ta·yor a·nu·ca·rās ta·thā / ā·gam·ya bhī·ma·saṃ·kā·śā ru·dhi·rau·ghān a·vā·sṛ·jan

tāv āpatantau sahasā dṛṣṭvā rājīvalocanaḥ / lakṣmaṇaṃ tv abhisaṃprekṣya rāmo vacanam abravīt

tāv ā·pa·tan·tau sa·ha·sā dṛṣ·ṭvā rā·jī·va·lo·ca·naḥ / lak·ṣma·ṇaṃ tv a·bhi·saṃp·rek·ṣya rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt

paśya lakṣmaṇa durvṛttān rākṣasān piśitāśanān / mānavāstrasamādhūtān anilena yathāghanān

paś·ya lak·ṣma·ṇa dur·vṛt·tān rāk·ṣa·sān pi·śi·tā·śa·nān / mā·na·vās·tra·sa·mā·dhū·tān a·ni·le·na ya·thā·gha·nān

mānavaṃ paramodāram astraṃ paramabhāsvaram / cikṣepa paramakruddho mārīcor asi rāghavaḥ

mā·na·vaṃ pa·ra·mo·dā·ram as·traṃ pa·ra·ma·bhās·va·ram / cik·ṣe·pa pa·ra·mak·rud·dho mā·rī·cor a·si rā·gha·vaḥ

sa tena paramāstreṇa mānavena samāhitaḥ / saṃpūrṇaṃ yojanaśataṃ kṣiptaḥ sāgarasaṃplave

sa te·na pa·ra·mās·tre·ṇa mā·na·ve·na sa·mā·hi·taḥ / saṃ·pūr·ṇaṃ yo·ja·na·śa·taṃ kṣip·taḥ sā·ga·ra·saṃp·la·ve

vicetanaṃ vighūrṇantaṃ śīteṣubalapīḍitam / nirastaṃ dṛśya mārīcaṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt

vi·ce·ta·naṃ vi·ghūr·ṇan·taṃ śī·te·ṣu·ba·la·pī·ḍi·tam / ni·ras·taṃ dṛś·ya mā·rī·caṃ rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt

paśya lakṣmaṇa śīteṣuṃ mānavaṃ dharmasaṃhitam / mohayitvā nayaty enaṃ na ca prāṇair viyujyate

paś·ya lak·ṣma·ṇa śī·te·ṣuṃ mā·na·vaṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam / mo·ha·yit·vā na·yaty e·naṃ na ca prā·ṇair vi·yuj·ya·te

imān api vadhiṣyāmi nirghṛṇān duṣṭacāriṇaḥ / rākṣasān pāpakarmasthān yajñaghnān rudhirāśanān

i·mān a·pi va·dhiṣ·yā·mi nir·ghṛ·ṇān duṣ·ṭa·cā·ri·ṇaḥ / rāk·ṣa·sān pā·pa·kar·mas·thān yaj·ñagh·nān ru·dhi·rā·śa·nān

vigṛhya sumahac cāstram āgneyaṃ raghunandanaḥ / subāhur asi cikṣepa sa viddhaḥ prāpatad bhuvi

vi·gṛh·ya su·ma·hac cās·tram āg·ne·yaṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / su·bā·hur a·si cik·ṣe·pa sa vid·dhaḥ prā·pa·tad bhu·vi

śeṣān vāyavyam ādāya nijaghāna mahāyaśāḥ / rāghavaḥ paramodāro munīnāṃ mudam āvahan

śe·ṣān vā·yav·yam ā·dā·ya ni·ja·ghā·na ma·hā·ya·śāḥ / rā·gha·vaḥ pa·ra·mo·dā·ro mu·nī·nāṃ mu·dam ā·va·han

sa hatvā rākṣasān sarvān yajñaghnān raghunandanaḥ / ṛṣibhiḥ pūjitas tatra yathendro vijaye purā

sa hat·vā rāk·ṣa·sān sar·vān yaj·ñagh·nān ra·ghu·nan·da·naḥ / ṛ·ṣi·bhiḥ pū·ji·tas tat·ra ya·then·dro vi·ja·ye pu·rā

atha yajñe samāpte tu viśvāmitro mahāmuniḥ / nirītikā diśo dṛṣṭvā kākutstham idam abravīt

a·tha yaj·ñe sa·māp·te tu viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / ni·rī·ti·kā di·śo dṛṣ·ṭvā kā·kut·stham i·dam ab·ra·vīt

kṛtārtho 'smi mahābāho kṛtaṃ guruvacas tvayā / siddhāśramam idaṃ satyaṃ kṛtaṃ rāma mahāyaśaḥ

kṛ·tār·tho 'smi ma·hā·bā·ho kṛ·taṃ gu·ru·va·cas tva·yā / sid·dhāś·ra·mam i·daṃ sat·yaṃ kṛ·taṃ rā·ma ma·hā·ya·śaḥ

atha tāṃ rajanīṃ tatra kṛtārthau rāmalakṣaṇau / ūṣatur muditau vīrau prahṛṣṭenāntarātmanā

a·tha tāṃ ra·ja·nīṃ tat·ra kṛ·tār·thau rā·ma·lak·ṣa·ṇau / ū·ṣa·tur mu·di·tau vī·rau pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtapaurvāhṇikakriyau / viśvāmitram ṛṣīṃś cānyān sahitāv abhijagmatuḥ

pra·bhā·tā·yāṃ tu śar·var·yāṃ kṛ·ta·paur·vāh·ṇi·kak·ri·yau / viś·vā·mit·ram ṛ·ṣīṃś cān·yān sa·hi·tāv a·bhi·jag·ma·tuḥ

abhivādya muniśreṣṭhaṃ jvalantam iva pāvakam / ūcatur madhurodāraṃ vākyaṃ madhurabhāṣiṇau

a·bhi·vād·ya mu·niś·reṣ·ṭhaṃ jva·lan·tam i·va pā·va·kam / ū·ca·tur ma·dhu·ro·dā·raṃ vāk·yaṃ ma·dhu·ra·bhā·ṣi·ṇau

imau svo muniśārdūla kiṃkarau samupasthitau / ājñāpaya yatheṣṭaṃ vai śāsanaṃ karavāva kim

i·mau svo mu·ni·śār·dū·la kiṃ·ka·rau sa·mu·pas·thi·tau / āj·ñā·pa·ya ya·theṣ·ṭaṃ vai śā·sa·naṃ ka·ra·vā·va kim

evam ukte tatas tābhyāṃ sarva eva maharṣayaḥ / viśvāmitraṃ puraskṛtya rāmaṃ vacanam abruvan

e·vam uk·te ta·tas tābh·yāṃ sar·va e·va ma·har·ṣa·yaḥ / viś·vā·mit·raṃ pu·ras·kṛt·ya rā·maṃ va·ca·nam ab·ru·van

maithilasya naraśreṣṭha janakasya bhaviṣyati / yajñaḥ paramadharmiṣṭhas tatra yāsyāmahe vayam

mai·thi·las·ya na·raś·reṣ·ṭha ja·na·kas·ya bha·viṣ·ya·ti / yaj·ñaḥ pa·ra·ma·dhar·miṣ·ṭhas tat·ra yās·yā·ma·he va·yam

tvaṃ caiva naraśārdūla sahāsmābhir gamiṣyasi / adbhutaṃ ca dhanūratnaṃ tatra tvaṃ draṣṭum arhasi

tvaṃ cai·va na·ra·śār·dū·la sa·hās·mā·bhir ga·miṣ·ya·si / ad·bhu·taṃ ca dha·nū·rat·naṃ tat·ra tvaṃ draṣ·ṭum ar·ha·si

tad dhi pūrvaṃ naraśreṣṭha dattaṃ sadasi daivataiḥ / aprameyabalaṃ ghoraṃ makhe paramabhāsvaram

tad dhi pūr·vaṃ na·raś·reṣ·ṭha dat·taṃ sa·da·si dai·va·taiḥ / ap·ra·me·ya·ba·laṃ gho·raṃ ma·khe pa·ra·ma·bhās·va·ram

nāsya devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ / kartum āropaṇaṃ śaktā na kathaṃ cana mānuṣāḥ

nās·ya de·vā na gan·dhar·vā nā·su·rā na ca rāk·ṣa·sāḥ / kar·tum ā·ro·pa·ṇaṃ śak·tā na ka·thaṃ ca·na mā·nu·ṣāḥ

dhanuṣas tasya vīryaṃ hi jijñāsanto mahīkṣitaḥ / na śekur āropayituṃ rājaputrā mahābalāḥ

dha·nu·ṣas tas·ya vīr·yaṃ hi jij·ñā·san·to ma·hīk·ṣi·taḥ / na śe·kur ā·ro·pa·yi·tuṃ rā·ja·put·rā ma·hā·ba·lāḥ

tad dhanur naraśārdūla maithilasya mahātmanaḥ / tatra drakṣyasi kākutstha yajñaṃ cādbhutadarśanam

tad dha·nur na·ra·śār·dū·la mai·thi·las·ya ma·hāt·ma·naḥ / tat·ra drak·ṣya·si kā·kut·stha yaj·ñaṃ cād·bhu·ta·dar·śa·nam

tad dhi yajñaphalaṃ tena maithilenottamaṃ dhanuḥ / yācitaṃ naraśārdūla sunābhaṃ sarvadaivataiḥ

tad dhi yaj·ña·pha·laṃ te·na mai·thi·le·not·ta·maṃ dha·nuḥ / yā·ci·taṃ na·ra·śār·dū·la su·nā·bhaṃ sar·va·dai·va·taiḥ

evam uktvā munivaraḥ prasthānam akarot tadā / sarṣisaṃghaḥ sakākutstha āmantrya vanadevatāḥ

e·vam uk·tvā mu·ni·va·raḥ pras·thā·nam a·ka·rot ta·dā / sar·ṣi·saṃ·ghaḥ sa·kā·kut·stha ā·man·trya va·na·de·va·tāḥ

svasti vo 'stu gamiṣyāmi siddhaḥ siddhāśramād aham / uttare jāhnavītīre himavantaṃ śiloccayam

svas·ti vo 'stu ga·miṣ·yā·mi sid·dhaḥ sid·dhāś·ra·mād a·ham / ut·ta·re jāh·na·vī·tī·re hi·ma·van·taṃ śi·loc·ca·yam

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā siddhāśramam anuttamam / uttarāṃ diśam uddiśya prasthātum upacakrame

pra·dak·ṣi·ṇaṃ ta·taḥ kṛt·vā sid·dhāś·ra·mam a·nut·ta·mam / ut·ta·rāṃ di·śam ud·diś·ya pras·thā·tum u·pa·cak·ra·me

taṃ vrajantaṃ munivaram anvagād anusāriṇām / śakaṭī śatamātraṃ tu prayāṇe brahmavādinām

taṃ vra·jan·taṃ mu·ni·va·ram an·va·gād a·nu·sā·ri·ṇām / śa·ka·ṭī śa·ta·māt·raṃ tu pra·yā·ṇe brah·ma·vā·di·nām

mṛgapakṣigaṇāś caiva siddhāśramanivāsinaḥ / anujagmur mahātmānaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim

mṛ·ga·pak·ṣi·ga·ṇāś cai·va sid·dhāś·ra·ma·ni·vā·si·naḥ / a·nu·jag·mur ma·hāt·mā·naṃ viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim

te gatvā dūram adhvānaṃ lambamāne divākare / vāsaṃ cakrur munigaṇāḥ śoṇākūle samāhitāḥ

te gat·vā dū·ram adh·vā·naṃ lam·ba·mā·ne di·vā·ka·re / vā·saṃ cak·rur mu·ni·ga·ṇāḥ śo·ṇā·kū·le sa·mā·hi·tāḥ

te 'staṃ gate dinakare snātvā hutahutāśanāḥ / viśvāmitraṃ puraskṛtya niṣedur amitaujasaḥ

te 'staṃ ga·te di·na·ka·re snāt·vā hu·ta·hu·tā·śa·nāḥ / viś·vā·mit·raṃ pu·ras·kṛt·ya ni·ṣe·dur a·mi·tau·ja·saḥ

rāmo 'pi sahasaumitrir munīṃs tān abhipūjya ca / agrato niṣasādātha viśvāmitrasya dhīmataḥ

rā·mo 'pi sa·ha·sau·mit·rir mu·nīṃs tān a·bhi·pūj·ya ca / ag·ra·to ni·ṣa·sā·dā·tha viś·vā·mit·ras·ya dhī·ma·taḥ

atha rāmo mahātejā viśvāmitraṃ mahāmunim / papraccha muniśārdūlaṃ kautūhalasamanvitaḥ

a·tha rā·mo ma·hā·te·jā viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim / pap·rac·cha mu·ni·śār·dū·laṃ kau·tū·ha·la·sa·man·vi·taḥ

bhagavan ko nv ayaṃ deśaḥ samṛddhavanaśobhitaḥ / śrotum icchāmi bhadraṃ te vaktum arhasi tattvataḥ

bha·ga·van ko nv a·yaṃ de·śaḥ sa·mṛd·dha·va·na·śo·bhi·taḥ / śro·tum ic·chā·mi bhad·raṃ te vak·tum ar·ha·si tat·tva·taḥ

codito rāmavākyena kathayām āsa suvrataḥ / tasya deśasya nikhilam ṛṣimadhye mahātapāḥ

co·di·to rā·ma·vāk·ye·na ka·tha·yām ā·sa suv·ra·taḥ / tas·ya de·śas·ya ni·khi·lam ṛ·ṣi·madh·ye ma·hā·ta·pāḥ

brahmayonir mahān āsīt kuśo nāma mahātapāḥ / vaidarbhyāṃ janayām āsa caturaḥ sadṛśān sutān / kuśāmbaṃ kuśanābhaṃ ca ādhūrtarajasaṃ vasum

brah·ma·yo·nir ma·hān ā·sīt ku·śo nā·ma ma·hā·ta·pāḥ / vai·dar·bhyāṃ ja·na·yām ā·sa ca·tu·raḥ sa·dṛ·śān su·tān / ku·śām·baṃ ku·śa·nā·bhaṃ ca ā·dhūr·ta·ra·ja·saṃ va·sum

dīptiyuktān mahotsāhān kṣatradharmacikīrṣayā / tān uvāca kuśaḥ putrān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ / kriyatāṃ pālanaṃ putrā dharmaṃ prāpsyatha puṣkalam

dīp·ti·yuk·tān ma·hot·sā·hān kṣat·ra·dhar·ma·ci·kīr·ṣa·yā / tān u·vā·ca ku·śaḥ put·rān dhar·miṣ·ṭhān sat·ya·vā·di·naḥ / kri·ya·tāṃ pā·la·naṃ put·rā dhar·maṃ prāp·sya·tha puṣ·ka·lam

kuśasya vacanaṃ śrutvā catvāro lokasaṃmatāḥ / niveśaṃ cakrire sarve purāṇāṃ nṛvarās tadā

ku·śas·ya va·ca·naṃ śrut·vā cat·vā·ro lo·ka·saṃ·ma·tāḥ / ni·ve·śaṃ cak·ri·re sar·ve pu·rā·ṇāṃ nṛ·va·rās ta·dā

kuśāmbas tu mahātejāḥ kauśāmbīm akarot purīm / kuśanābhas tu dharmātmā paraṃ cakre mahodayam

ku·śām·bas tu ma·hā·te·jāḥ kau·śām·bīm a·ka·rot pu·rīm / ku·śa·nā·bhas tu dhar·māt·mā pa·raṃ cak·re ma·ho·da·yam

ādhūrtarajaso rāma dharmāraṇyaṃ mahīpatiḥ / cakre puravaraṃ rājā vasuś cakre girivrajam

ā·dhūr·ta·ra·ja·so rā·ma dhar·mā·raṇ·yaṃ ma·hī·pa·tiḥ / cak·re pu·ra·va·raṃ rā·jā va·suś cak·re gi·riv·ra·jam

eṣā vasumatī rāma vasos tasya mahātmanaḥ / ete śailavarāḥ pañca prakāśante samantataḥ

e·ṣā va·su·ma·tī rā·ma va·sos tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / e·te śai·la·va·rāḥ pañ·ca pra·kā·śan·te sa·man·ta·taḥ

sumāgadhī nadī ramyā māgadhān viśrutāyayau / pañcānāṃ śailamukhyānāṃ madhye māleva śobhate

su·mā·ga·dhī na·dī ram·yā mā·ga·dhān viś·ru·tā·ya·yau / pañ·cā·nāṃ śai·la·mukh·yā·nāṃ madh·ye mā·le·va śo·bha·te

saiṣā hi māgadhī rāma vasos tasya mahātmanaḥ / pūrvābhicaritā rāma sukṣetrā sasyamālinī

sai·ṣā hi mā·ga·dhī rā·ma va·sos tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / pūr·vā·bhi·ca·ri·tā rā·ma suk·ṣet·rā sas·ya·mā·li·nī

kuśanābhas tu rājarṣiḥ kanyāśatam anuttamam / janayām āsa dharmātmā ghṛtācyāṃ raghunandana

ku·śa·nā·bhas tu rā·jar·ṣiḥ kan·yā·śa·tam a·nut·ta·mam / ja·na·yām ā·sa dhar·māt·mā ghṛ·tāc·yāṃ ra·ghu·nan·da·na

tās tu yauvanaśālinyo rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ / udyānabhūmim āgamya prāvṛṣīva śatahradāḥ

tās tu yau·va·na·śā·lin·yo rū·pa·vat·yaḥ sva·laṃ·kṛ·tāḥ / ud·yā·na·bhū·mim ā·gam·ya prā·vṛ·ṣī·va śa·tah·ra·dāḥ

gāyantyo nṛtyamānāś ca vādayantyaś ca rāghava / āmodaṃ paramaṃ jagmur varābharaṇabhūṣitāḥ

gā·yan·tyo nṛt·ya·mā·nāś ca vā·da·yan·tyaś ca rā·gha·va / ā·mo·daṃ pa·ra·maṃ jag·mur va·rā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tāḥ

atha tāś cārusarvāṅgyo rūpeṇāpratimā bhuvi / udyānabhūmim āgamya tārā iva ghanāntare

a·tha tāś cā·ru·sar·vāṅ·gyo rū·pe·ṇāp·ra·ti·mā bhu·vi / ud·yā·na·bhū·mim ā·gam·ya tā·rā i·va gha·nān·ta·re

tāḥ sarvaguṇasaṃpannā rūpayauvanasaṃyutāḥ / dṛṣṭvā sarvātmako vāyur idaṃ vacanam abravīt

tāḥ sar·va·gu·ṇa·saṃ·pan·nā rū·pa·yau·va·na·saṃ·yu·tāḥ / dṛṣ·ṭvā sar·vāt·ma·ko vā·yur i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

ahaṃ vaḥ kāmaye sarvā bhāryā mama bhaviṣyatha / mānuṣas tyajyatāṃ bhāvo dīrgham āyur avāpsyatha

a·haṃ vaḥ kā·ma·ye sar·vā bhār·yā ma·ma bha·viṣ·ya·tha / mā·nu·ṣas tyaj·ya·tāṃ bhā·vo dīr·gham ā·yur a·vāp·sya·tha

tasya tad vacanaṃ śrutvā vāyor akliṣṭakarmaṇaḥ / apahāsya tato vākyaṃ kanyāśatam athābravīt

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā vā·yor ak·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / a·pa·hās·ya ta·to vāk·yaṃ kan·yā·śa·tam a·thāb·ra·vīt

antaś carasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ tvaṃ surottama / prabhāvajñāś ca te sarvāḥ kim asmān avamanyase

an·taś ca·ra·si bhū·tā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ tvaṃ su·rot·ta·ma / pra·bhā·vaj·ñāś ca te sar·vāḥ kim as·mān a·va·man·ya·se

kuśanābhasutāḥ sarvāḥ samarthās tvāṃ surottama / sthānāc cyāvayituṃ devaṃ rakṣāmas tu tapo vayam

ku·śa·nā·bha·su·tāḥ sar·vāḥ sa·mar·thās tvāṃ su·rot·ta·ma / sthā·nāc cyā·va·yi·tuṃ de·vaṃ rak·ṣā·mas tu ta·po va·yam

mā bhūt sa kālo durmedhaḥ pitaraṃ satyavādinam / nāvamanyasva dharmeṇa svayaṃ varam upāsmahe

mā bhūt sa kā·lo dur·me·dhaḥ pi·ta·raṃ sat·ya·vā·di·nam / nā·va·man·yas·va dhar·me·ṇa sva·yaṃ va·ram u·pās·ma·he

pitā hi prabhur asmākaṃ daivataṃ paramaṃ hi saḥ / yasya no dāsyati pitā sa no bhartā bhaviṣyati

pi·tā hi pra·bhur as·mā·kaṃ dai·va·taṃ pa·ra·maṃ hi saḥ / yas·ya no dās·ya·ti pi·tā sa no bhar·tā bha·viṣ·ya·ti

tāsāṃ tad vacanaṃ śrutvā vāyuḥ paramakopanaḥ / praviśya sarvagātrāṇi babhañja bhagavān prabhuḥ

tā·sāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā vā·yuḥ pa·ra·ma·ko·pa·naḥ / pra·viś·ya sar·va·gāt·rā·ṇi ba·bhañ·ja bha·ga·vān pra·bhuḥ

tāḥ kanyā vāyunā bhagnā viviśur nṛpater gṛham / dṛṣṭvā bhagnās tadā rājā saṃbhrānta idam abravīt

tāḥ kan·yā vā·yu·nā bhag·nā vi·vi·śur nṛ·pa·ter gṛ·ham / dṛṣ·ṭvā bhag·nās ta·dā rā·jā saṃbh·rān·ta i·dam ab·ra·vīt

kim idaṃ kathyatāṃ putryaḥ ko dharmam avamanyate / kubjāḥ kena kṛtāḥ sarvā veṣṭantyo nābhibhāṣatha

kim i·daṃ kath·ya·tāṃ put·ryaḥ ko dhar·mam a·va·man·ya·te / kub·jāḥ ke·na kṛ·tāḥ sar·vā veṣ·ṭan·tyo nā·bhi·bhā·ṣa·tha

tasya tad vacanaṃ śrutvā kuśanābhasya dhīmataḥ / śirobhiś caraṇau spṛṣṭvā kanyāśatam abhāṣata

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ku·śa·nā·bhas·ya dhī·ma·taḥ / śi·ro·bhiś ca·ra·ṇau spṛṣ·ṭvā kan·yā·śa·tam a·bhā·ṣa·ta

vāyuḥ sarvātmako rājan pradharṣayitum icchati / aśubhaṃ mārgam āsthāya na dharmaṃ pratyavekṣate

vā·yuḥ sar·vāt·ma·ko rā·jan pra·dhar·ṣa·yi·tum ic·cha·ti / a·śu·bhaṃ mār·gam ās·thā·ya na dhar·maṃ prat·ya·vek·ṣa·te

pitṛmatyaḥ sma bhadraṃ te svacchande na vayaṃ sthitāḥ / pitaraṃ no vṛṇīṣva tvaṃ yadi no dāsyate tava

pi·tṛ·mat·yaḥ sma bhad·raṃ te svac·chan·de na va·yaṃ sthi·tāḥ / pi·ta·raṃ no vṛ·ṇīṣ·va tvaṃ ya·di no dās·ya·te ta·va

tena pāpānubandhena vacanaṃ na pratīcchatā / evaṃ bruvantyaḥ sarvāḥ sma vāyunā nihatā bhṛṣam

te·na pā·pā·nu·ban·dhe·na va·ca·naṃ na pra·tīc·cha·tā / e·vaṃ bru·van·tyaḥ sar·vāḥ sma vā·yu·nā ni·ha·tā bhṛ·ṣam

tāsāṃ tad vacanaṃ śrutvā rājā paramadhārmikaḥ / pratyuvāca mahātejāḥ kanyāśatam anuttamam

tā·sāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·jā pa·ra·ma·dhār·mi·kaḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jāḥ kan·yā·śa·tam a·nut·ta·mam

kṣāntaṃ kṣamāvatāṃ putryaḥ kartavyaṃ sumahat kṛtam / aikamatyam upāgamya kulaṃ cāvekṣitaṃ mama

kṣān·taṃ kṣa·mā·va·tāṃ put·ryaḥ kar·tav·yaṃ su·ma·hat kṛ·tam / ai·ka·mat·yam u·pā·gam·ya ku·laṃ cā·vek·ṣi·taṃ ma·ma

alaṃkāro hi nārīṇāṃ kṣamā tu puruṣasya vā / duṣkaraṃ tac ca vaḥ kṣāntaṃ tridaśeṣu viśeṣataḥ

a·laṃ·kā·ro hi nā·rī·ṇāṃ kṣa·mā tu pu·ru·ṣas·ya vā / duṣ·ka·raṃ tac ca vaḥ kṣān·taṃ tri·da·śe·ṣu vi·śe·ṣa·taḥ

yādṛśīr vaḥ kṣamā putryaḥ sarvāsām aviśeṣataḥ / kṣamā dānaṃ kṣamā yajñaḥ kṣamā satyaṃ ca putrikāḥ

yā·dṛ·śīr vaḥ kṣa·mā put·ryaḥ sar·vā·sām a·vi·śe·ṣa·taḥ / kṣa·mā dā·naṃ kṣa·mā yaj·ñaḥ kṣa·mā sat·yaṃ ca put·ri·kāḥ

kṣamā yaśaḥ kṣamā dharmaḥ kṣamāyāṃ viṣṭhitaṃ jagat / visṛjya kanyāḥ kākutstha rājā tridaśavikramaḥ

kṣa·mā ya·śaḥ kṣa·mā dhar·maḥ kṣa·mā·yāṃ viṣ·ṭhi·taṃ ja·gat / vi·sṛj·ya kan·yāḥ kā·kut·stha rā·jā tri·da·śa·vik·ra·maḥ

mantrajño mantrayām āsa pradānaṃ saha mantribhiḥ / deśe kāle pradānasya sadṛśe pratipādanam

man·traj·ño man·tra·yām ā·sa pra·dā·naṃ sa·ha man·tri·bhiḥ / de·śe kā·le pra·dā·nas·ya sa·dṛ·śe pra·ti·pā·da·nam

etasminn eva kāle tu cūlī nāma mahāmuniḥ / ūrdhvaretāḥ śubhācāro brāhmaṃ tapa upāgamat

e·tas·minn e·va kā·le tu cū·lī nā·ma ma·hā·mu·niḥ / ūr·dhva·re·tāḥ śu·bhā·cā·ro brāh·maṃ ta·pa u·pā·ga·mat

tapyantaṃ tam ṛṣiṃ tatra gandharvī paryupāsate / somadā nāma bhadraṃ te ūrmilā tanayā tadā

tap·yan·taṃ tam ṛ·ṣiṃ tat·ra gan·dhar·vī par·yu·pā·sa·te / so·ma·dā nā·ma bhad·raṃ te ūr·mi·lā ta·na·yā ta·dā

sā ca taṃ praṇatā bhūtvā śuśrūṣaṇaparāyaṇā / uvāsa kāle dharmiṣṭhā tasyās tuṣṭo 'bhavad guruḥ

sā ca taṃ pra·ṇa·tā bhūt·vā śuś·rū·ṣa·ṇa·pa·rā·ya·ṇā / u·vā·sa kā·le dhar·miṣ·ṭhā tas·yās tuṣ·ṭo 'bha·vad gu·ruḥ

sa ca tāṃ kālayogena provāca raghunandana / parituṣṭo 'smi bhadraṃ te kiṃ karomi tava priyam

sa ca tāṃ kā·la·yo·ge·na pro·vā·ca ra·ghu·nan·da·na / pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi bhad·raṃ te kiṃ ka·ro·mi ta·va pri·yam

parituṣṭaṃ muniṃ jñātvā gandharvī madhurasvaram / uvāca paramaprītā vākyajñā vākyakovidam

pa·ri·tuṣ·ṭaṃ mu·niṃ jñāt·vā gan·dhar·vī ma·dhu·ras·va·ram / u·vā·ca pa·ra·map·rī·tā vāk·yaj·ñā vāk·ya·ko·vi·dam

lakṣmyā samudito brāhmyā brahmabhūto mahātapāḥ / brāhmeṇa tapasā yuktaṃ putram icchāmi dhārmikam

lak·ṣmyā sa·mu·di·to brāh·myā brah·ma·bhū·to ma·hā·ta·pāḥ / brāh·me·ṇa ta·pa·sā yuk·taṃ put·ram ic·chā·mi dhār·mi·kam

apatiś cāsmi bhadraṃ te bhāryā cāsmi na kasya cit / brāhmeṇopagatāyāś ca dātum arhasi me sutam

a·pa·tiś cās·mi bhad·raṃ te bhār·yā cās·mi na kas·ya cit / brāh·me·ṇo·pa·ga·tā·yāś ca dā·tum ar·ha·si me su·tam

tasyāḥ prasanno brahmarṣir dadau putram anuttamam / brahmadatta iti khyātaṃ mānasaṃ cūlinaḥ sutam

tas·yāḥ pra·san·no brah·mar·ṣir da·dau put·ram a·nut·ta·mam / brah·ma·dat·ta i·ti khyā·taṃ mā·na·saṃ cū·li·naḥ su·tam

sa rājā brahmadattas tu purīm adhyavasat tadā / kāmpilyāṃ parayā lakṣmyā devarājo yathā divam

sa rā·jā brah·ma·dat·tas tu pu·rīm adh·ya·va·sat ta·dā / kām·pil·yāṃ pa·ra·yā lak·ṣmyā de·va·rā·jo ya·thā di·vam

sa buddhiṃ kṛtavān rājā kuśanābhaḥ sudhārmikaḥ / brahmadattāya kākutstha dātuṃ kanyāśataṃ tadā

sa bud·dhiṃ kṛ·ta·vān rā·jā ku·śa·nā·bhaḥ su·dhār·mi·kaḥ / brah·ma·dat·tā·ya kā·kut·stha dā·tuṃ kan·yā·śa·taṃ ta·dā

tam āhūya mahātejā brahmadattaṃ mahīpatiḥ / dadau kanyāśataṃ rājā suprītenāntarātmanā

tam ā·hū·ya ma·hā·te·jā brah·ma·dat·taṃ ma·hī·pa·tiḥ / da·dau kan·yā·śa·taṃ rā·jā sup·rī·te·nān·ta·rāt·ma·nā

yathākramaṃ tataḥ pāṇiṃ jagrāha raghunandana / brahmadatto mahī pālas tāsāṃ devapatir yathā

ya·thāk·ra·maṃ ta·taḥ pā·ṇiṃ jag·rā·ha ra·ghu·nan·da·na / brah·ma·dat·to ma·hī pā·las tā·sāṃ de·va·pa·tir ya·thā

spṛṣṭamātre tataḥ pāṇau vikubjā vigatajvarāḥ / yuktāḥ paramayā lakṣmyā babhuḥ kanyāśataṃ tadā

spṛṣ·ṭa·māt·re ta·taḥ pā·ṇau vi·kub·jā vi·ga·taj·va·rāḥ / yuk·tāḥ pa·ra·ma·yā lak·ṣmyā ba·bhuḥ kan·yā·śa·taṃ ta·dā

sa dṛṣṭvā vāyunā muktāḥ kuśanābho mahīpatiḥ / babhūva paramaprīto harṣaṃ lebhe punaḥ punaḥ

sa dṛṣ·ṭvā vā·yu·nā muk·tāḥ ku·śa·nā·bho ma·hī·pa·tiḥ / ba·bhū·va pa·ra·map·rī·to har·ṣaṃ le·bhe pu·naḥ pu·naḥ

kṛtodvāhaṃ tu rājānaṃ brahmadattaṃ mahīpatiḥ / sadāraṃ preṣayām āsa sopādhyāya gaṇaṃ tadā

kṛ·tod·vā·haṃ tu rā·jā·naṃ brah·ma·dat·taṃ ma·hī·pa·tiḥ / sa·dā·raṃ pre·ṣa·yām ā·sa so·pādh·yā·ya ga·ṇaṃ ta·dā

somadāpi susaṃhṛṣṭā putrasya sadṛśīṃ kriyām / yathānyāyaṃ ca gandharvī snuṣās tāḥ pratyanandata

so·ma·dā·pi su·saṃ·hṛṣ·ṭā put·ras·ya sa·dṛ·śīṃ kri·yām / ya·thān·yā·yaṃ ca gan·dhar·vī snu·ṣās tāḥ prat·ya·nan·da·ta

kṛtodvāhe gate tasmin brahmadatte ca rāghava / aputraḥ putralābhāya pautrīm iṣṭim akalpayat

kṛ·tod·vā·he ga·te tas·min brah·ma·dat·te ca rā·gha·va / a·put·raḥ put·ra·lā·bhā·ya paut·rīm iṣ·ṭim a·kal·pa·yat

iṣṭyāṃ tu vartamānāyāṃ kuśanābhaṃ mahīpatim / uvāca paramaprītaḥ kuśo brahmasutas tadā

iṣ·ṭyāṃ tu var·ta·mā·nā·yāṃ ku·śa·nā·bhaṃ ma·hī·pa·tim / u·vā·ca pa·ra·map·rī·taḥ ku·śo brah·ma·su·tas ta·dā

putras te sadṛśaḥ putra bhaviṣyati sudhārmikaḥ / gādhiṃ prāpsyasi tena tvaṃ kīrtiṃ loke ca śāśvatīm

put·ras te sa·dṛ·śaḥ put·ra bha·viṣ·ya·ti su·dhār·mi·kaḥ / gā·dhiṃ prāp·sya·si te·na tvaṃ kīr·tiṃ lo·ke ca śāś·va·tīm

evam uktvā kuśo rāma kuśanābhaṃ mahīpatim / jagāmākāśam āviśya brahmalokaṃ sanātanam

e·vam uk·tvā ku·śo rā·ma ku·śa·nā·bhaṃ ma·hī·pa·tim / ja·gā·mā·kā·śam ā·viś·ya brah·ma·lo·kaṃ sa·nā·ta·nam

kasya cit tv atha kālasya kuśanābhasya dhīmataḥ / jajñe paramadharmiṣṭho gādhir ity eva nāmataḥ

kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya ku·śa·nā·bhas·ya dhī·ma·taḥ / jaj·ñe pa·ra·ma·dhar·miṣ·ṭho gā·dhir ity e·va nā·ma·taḥ

sa pitā mama kākutstha gādhiḥ paramadhārmikaḥ / kuśavaṃśaprasūto 'smi kauśiko raghunandana

sa pi·tā ma·ma kā·kut·stha gā·dhiḥ pa·ra·ma·dhār·mi·kaḥ / ku·śa·vaṃ·śap·ra·sū·to 'smi kau·śi·ko ra·ghu·nan·da·na

pūrvajā bhaginī cāpi mama rāghava suvratā / nāmnā satyavatī nāma ṛcīke pratipāditā

pūr·va·jā bha·gi·nī cā·pi ma·ma rā·gha·va suv·ra·tā / nām·nā sat·ya·va·tī nā·ma ṛ·cī·ke pra·ti·pā·di·tā

saśarīrā gatā svargaṃ bhartāram anuvartinī / kauśikī paramodārā sā pravṛttā mahānadī

sa·śa·rī·rā ga·tā svar·gaṃ bhar·tā·ram a·nu·var·ti·nī / kau·śi·kī pa·ra·mo·dā·rā sā pra·vṛt·tā ma·hā·na·dī

divyā puṇyodakā ramyā himavantam upāśritā / lokasya hitakāmārthaṃ pravṛttā bhaginī mama

div·yā puṇ·yo·da·kā ram·yā hi·ma·van·tam u·pāś·ri·tā / lo·kas·ya hi·ta·kā·mār·thaṃ pra·vṛt·tā bha·gi·nī ma·ma

tato 'haṃ himavatpārśve vasāmi niyataḥ sukham / bhaginyāḥ snehasaṃyuktaḥ kauśikyā raghunandana

ta·to 'haṃ hi·ma·vat·pār·śve va·sā·mi ni·ya·taḥ su·kham / bha·gin·yāḥ sne·ha·saṃ·yuk·taḥ kau·śik·yā ra·ghu·nan·da·na

sā tu satyavatī puṇyā satye dharme pratiṣṭhitā / pativratā mahābhāgā kauśikī saritāṃ varā

sā tu sat·ya·va·tī puṇ·yā sat·ye dhar·me pra·tiṣ·ṭhi·tā / pa·tiv·ra·tā ma·hā·bhā·gā kau·śi·kī sa·ri·tāṃ va·rā

ahaṃ hi niyamād rāma hitvā tāṃ samupāgataḥ / siddhāśramam anuprāpya siddho 'smi tava tejasā

a·haṃ hi ni·ya·mād rā·ma hit·vā tāṃ sa·mu·pā·ga·taḥ / sid·dhāś·ra·mam a·nup·rāp·ya sid·dho 'smi ta·va te·ja·sā

eṣā rāma mamotpattiḥ svasya vaṃśasya kīrtitā / deśasya ca mahābāho yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi

e·ṣā rā·ma ma·mot·pat·tiḥ svas·ya vaṃ·śas·ya kīr·ti·tā / de·śas·ya ca ma·hā·bā·ho yan māṃ tvaṃ pa·ri·pṛc·cha·si

gato 'rdharātraḥ kākutstha kathāḥ kathayato mama / nidrām abhyehi bhadraṃ te mā bhūd vighno 'dhvanīha naḥ

ga·to 'rdha·rāt·raḥ kā·kut·stha ka·thāḥ ka·tha·ya·to ma·ma / nid·rām abh·ye·hi bhad·raṃ te mā bhūd vigh·no 'dhva·nī·ha naḥ

niṣpandās taravaḥ sarve nilīnā mṛgapakṣiṇaḥ / naiśena tamasā vyāptā diśaś ca raghunandana

niṣ·pan·dās ta·ra·vaḥ sar·ve ni·lī·nā mṛ·ga·pak·ṣi·ṇaḥ / nai·śe·na ta·ma·sā vyāp·tā di·śaś ca ra·ghu·nan·da·na

śanair viyujyate saṃdhyā nabho netrair ivāvṛtam / nakṣatratārāgahanaṃ jyotirbhir avabhāsate

śa·nair vi·yuj·ya·te saṃdh·yā na·bho net·rair i·vā·vṛ·tam / nak·ṣat·ra·tā·rā·ga·ha·naṃ jyo·tir·bhir a·va·bhā·sa·te

uttiṣṭhati ca śītāṃśuḥ śaśī lokatamonudaḥ / hlādayan prāṇināṃ loke manāṃsi prabhayā vibho

ut·tiṣ·ṭha·ti ca śī·tāṃ·śuḥ śa·śī lo·ka·ta·mo·nu·daḥ / hlā·da·yan prā·ṇi·nāṃ lo·ke ma·nāṃ·si pra·bha·yā vi·bho

naiśāni sarvabhūtāni pracaranti tatas tataḥ / yakṣarākṣasasaṃghāś ca raudrāś ca piśitāśanāḥ

nai·śā·ni sar·va·bhū·tā·ni pra·ca·ran·ti ta·tas ta·taḥ / yak·ṣa·rāk·ṣa·sa·saṃ·ghāś ca raud·rāś ca pi·śi·tā·śa·nāḥ

evam uktvā mahātejā virarāma mahāmuniḥ / sādhu sādhv iti taṃ sarve munayo hy abhyapūjayan

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jā vi·ra·rā·ma ma·hā·mu·niḥ / sā·dhu sādhv i·ti taṃ sar·ve mu·na·yo hy abh·ya·pū·ja·yan

rāmo 'pi saha saumitriḥ kiṃ cid āgatavismayaḥ / praśasya muniśārdūlaṃ nidrāṃ samupasevate

rā·mo 'pi sa·ha sau·mit·riḥ kiṃ cid ā·ga·ta·vis·ma·yaḥ / pra·śas·ya mu·ni·śār·dū·laṃ nid·rāṃ sa·mu·pa·se·va·te

upāsya rātriśeṣaṃ tu śoṇākūle maharṣibhiḥ / niśāyāṃ suprabhātāyāṃ viśvāmitro 'bhyabhāṣata

u·pās·ya rāt·ri·śe·ṣaṃ tu śo·ṇā·kū·le ma·har·ṣi·bhiḥ / ni·śā·yāṃ sup·ra·bhā·tā·yāṃ viś·vā·mit·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta

suprabhātā niśā rāma pūrvā saṃdhyā pravartate / uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te gamanāyābhirocaya

sup·ra·bhā·tā ni·śā rā·ma pūr·vā saṃdh·yā pra·var·ta·te / ut·tiṣ·ṭhot·tiṣ·ṭha bhad·raṃ te ga·ma·nā·yā·bhi·ro·ca·ya

tac chrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā paurvāhṇikīṃ kriyām / gamanaṃ rocayām āsa vākyaṃ cedam uvāca ha

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya kṛt·vā paur·vāh·ṇi·kīṃ kri·yām / ga·ma·naṃ ro·ca·yām ā·sa vāk·yaṃ ce·dam u·vā·ca ha

ayaṃ śoṇaḥ śubhajalo gādhaḥ pulinamaṇḍitaḥ / katareṇa pathā brahman saṃtariṣyāmahe vayam

a·yaṃ śo·ṇaḥ śu·bha·ja·lo gā·dhaḥ pu·li·na·maṇ·ḍi·taḥ / ka·ta·re·ṇa pa·thā brah·man saṃ·ta·riṣ·yā·ma·he va·yam

evam uktas tu rāmeṇa viśvāmitro 'bravīd idam / eṣa panthā mayoddiṣṭo yena yānti maharṣayaḥ

e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa viś·vā·mit·ro 'bra·vīd i·dam / e·ṣa pan·thā ma·yod·diṣ·ṭo ye·na yān·ti ma·har·ṣa·yaḥ

te gatvā dūram adhvānaṃ gate 'rdhadivase tadā / jāhnavīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ dadṛśur munisevitām

te gat·vā dū·ram adh·vā·naṃ ga·te 'rdha·di·va·se ta·dā / jāh·na·vīṃ sa·ri·tāṃ śreṣ·ṭhāṃ da·dṛ·śur mu·ni·se·vi·tām

tāṃ dṛṣṭvā puṇyasalilāṃ haṃsasārasasevitām / babhūvur muditāḥ sarve munayaḥ saharāghavāḥ / tasyās tīre tataś cakrus te āvāsaparigraham

tāṃ dṛṣ·ṭvā puṇ·ya·sa·li·lāṃ haṃ·sa·sā·ra·sa·se·vi·tām / ba·bhū·vur mu·di·tāḥ sar·ve mu·na·yaḥ sa·ha·rā·gha·vāḥ / tas·yās tī·re ta·taś cak·rus te ā·vā·sa·pa·rig·ra·ham

tataḥ snātvā yathānyāyaṃ saṃtarpya pitṛdevatāḥ / hutvā caivāgnihotrāṇi prāśya cāmṛtavad dhaviḥ

ta·taḥ snāt·vā ya·thān·yā·yaṃ saṃ·tar·pya pi·tṛ·de·va·tāḥ / hut·vā cai·vāg·ni·hot·rā·ṇi prāś·ya cā·mṛ·ta·vad dha·viḥ

viviśur jāhnavītīre śucau muditamānasāḥ / viśvāmitraṃ mahātmānaṃ parivārya samantataḥ

vi·vi·śur jāh·na·vī·tī·re śu·cau mu·di·ta·mā·na·sāḥ / viś·vā·mit·raṃ ma·hāt·mā·naṃ pa·ri·vār·ya sa·man·ta·taḥ

saṃprahṛṣṭamanā rāmo viśvāmitram athābravīt / bhagavañ śrotum icchāmi gaṅgāṃ tripathagāṃ nadīm / trailokyaṃ katham ākramya gatā nadanadīpatim

saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ma·nā rā·mo viś·vā·mit·ram a·thāb·ra·vīt / bha·ga·vañ śro·tum ic·chā·mi gaṅ·gāṃ tri·pa·tha·gāṃ na·dīm / trai·lok·yaṃ ka·tham āk·ram·ya ga·tā na·da·na·dī·pa·tim

codito rāma vākyena viśvāmitro mahāmuniḥ / vṛddhiṃ janma ca gaṅgāyā vaktum evopacakrame

co·di·to rā·ma vāk·ye·na viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / vṛd·dhiṃ jan·ma ca gaṅ·gā·yā vak·tum e·vo·pa·cak·ra·me

śailendro himavān nāma dhātūnām ākaro mahān / tasya kanyā dvayaṃ rāma rūpeṇāpratimaṃ bhuvi

śai·len·dro hi·ma·vān nā·ma dhā·tū·nām ā·ka·ro ma·hān / tas·ya kan·yā dva·yaṃ rā·ma rū·pe·ṇāp·ra·ti·maṃ bhu·vi

yā meruduhitā rāma tayor mātā sumadhyamā / nāmnā menā manojñā vai patnī himavataḥ priyā

yā me·ru·du·hi·tā rā·ma ta·yor mā·tā su·madh·ya·mā / nām·nā me·nā ma·noj·ñā vai pat·nī hi·ma·va·taḥ pri·yā

tasyāṃ gaṅgeyam abhavaj jyeṣṭhā himavataḥ sutā / umā nāma dvitīyābhūt kanyā tasyaiva rāghava

tas·yāṃ gaṅ·ge·yam a·bha·vaj jyeṣ·ṭhā hi·ma·va·taḥ su·tā / u·mā nā·ma dvi·tī·yā·bhūt kan·yā tas·yai·va rā·gha·va

atha jyeṣṭhāṃ surāḥ sarve devatārthacikīrṣayā / śailendraṃ varayām āsur gaṅgāṃ tripathagāṃ nadīm

a·tha jyeṣ·ṭhāṃ su·rāḥ sar·ve de·va·tār·tha·ci·kīr·ṣa·yā / śai·len·draṃ va·ra·yām ā·sur gaṅ·gāṃ tri·pa·tha·gāṃ na·dīm

dadau dharmeṇa himavāṃs tanayāṃ lokapāvanīm / svacchandapathagāṃ gaṅgāṃ trailokyahitakāmyayā

da·dau dhar·me·ṇa hi·ma·vāṃs ta·na·yāṃ lo·ka·pā·va·nīm / svac·chan·da·pa·tha·gāṃ gaṅ·gāṃ trai·lok·ya·hi·ta·kām·ya·yā

pratigṛhya trilokārthaṃ trilokahitakāriṇaḥ / gaṅgām ādāya te 'gacchan kṛtārthenāntarātmanā

pra·ti·gṛh·ya tri·lo·kār·thaṃ tri·lo·ka·hi·ta·kā·ri·ṇaḥ / gaṅ·gām ā·dā·ya te 'gac·chan kṛ·tār·the·nān·ta·rāt·ma·nā

yā cānyā śailaduhitā kanyāsīd raghunandana / ugraṃ sā vratam āsthāya tapas tepe tapodhanā

yā cān·yā śai·la·du·hi·tā kan·yā·sīd ra·ghu·nan·da·na / ug·raṃ sā vra·tam ās·thā·ya ta·pas te·pe ta·po·dha·nā

ugreṇa tapasā yuktāṃ dadau śailavaraḥ sutām / rudrāyāpratirūpāya umāṃ lokanamaskṛtām

ug·re·ṇa ta·pa·sā yuk·tāṃ da·dau śai·la·va·raḥ su·tām / rud·rā·yāp·ra·ti·rū·pā·ya u·māṃ lo·ka·na·mas·kṛ·tām

ete te śaila rājasya sute lokanamaskṛte / gaṅgā ca saritāṃ śreṣṭhā umā devī ca rāghava

e·te te śai·la rā·jas·ya su·te lo·ka·na·mas·kṛ·te / gaṅ·gā ca sa·ri·tāṃ śreṣ·ṭhā u·mā de·vī ca rā·gha·va

etat te dharmam ākhyātaṃ yathā tripathagā nadī / khaṃ gatā prathamaṃ tāta gatiṃ gatimatāṃ vara

e·tat te dhar·mam ākh·yā·taṃ ya·thā tri·pa·tha·gā na·dī / khaṃ ga·tā pra·tha·maṃ tā·ta ga·tiṃ ga·ti·ma·tāṃ va·ra

ukta vākye munau tasminn ubhau rāghavalakṣmaṇau / pratinandya kathāṃ vīrāv ūcatur munipuṃgavam

uk·ta vāk·ye mu·nau tas·minn u·bhau rā·gha·va·lak·ṣma·ṇau / pra·ti·nan·dya ka·thāṃ vī·rāv ū·ca·tur mu·ni·puṃ·ga·vam

dharmayuktam idaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā / duhituḥ śailarājasya jyeṣṭhāya vaktum arhasi

dhar·ma·yuk·tam i·daṃ brah·man ka·thi·taṃ pa·ra·maṃ tva·yā / du·hi·tuḥ śai·la·rā·jas·ya jyeṣ·ṭhā·ya vak·tum ar·ha·si

vistaraṃ vistarajño 'si divyamānuṣasaṃbhavam / trīn patho hetunā kena pāvayel lokapāvanī

vis·ta·raṃ vis·ta·raj·ño 'si div·ya·mā·nu·ṣa·saṃ·bha·vam / trīn pa·tho he·tu·nā ke·na pā·va·yel lo·ka·pā·va·nī

kathaṃ gaṅgāṃ tripathagā viśrutā sariduttamā / triṣu lokeṣu dharmajña karmabhiḥ kaiḥ samanvitā

ka·thaṃ gaṅ·gāṃ tri·pa·tha·gā viś·ru·tā sa·ri·dut·ta·mā / tri·ṣu lo·ke·ṣu dhar·maj·ña kar·ma·bhiḥ kaiḥ sa·man·vi·tā

tathā bruvati kākutsthe viśvāmitras tapodhanaḥ / nikhilena kathāṃ sarvām ṛṣimadhye nyavedayat

ta·thā bru·va·ti kā·kut·sthe viś·vā·mit·ras ta·po·dha·naḥ / ni·khi·le·na ka·thāṃ sar·vām ṛ·ṣi·madh·ye nya·ve·da·yat

purā rāma kṛtodvāhaḥ śitikaṇṭho mahātapāḥ / dṛṣṭvā ca spṛhayā devīṃ maithunāyopacakrame

pu·rā rā·ma kṛ·tod·vā·haḥ śi·ti·kaṇ·ṭho ma·hā·ta·pāḥ / dṛṣ·ṭvā ca spṛ·ha·yā de·vīṃ mai·thu·nā·yo·pa·cak·ra·me

śitikaṇṭhasya devasya divyaṃ varṣaśataṃ gatam / na cāpi tanayo rāma tasyām āsīt paraṃtapa

śi·ti·kaṇ·ṭhas·ya de·vas·ya div·yaṃ var·ṣa·śa·taṃ ga·tam / na cā·pi ta·na·yo rā·ma tas·yām ā·sīt pa·raṃ·ta·pa

tato devāḥ samudvignāḥ pitāmahapurogamāḥ / yad ihotpadyate bhūtaṃ kas tat pratisahiṣyate

ta·to de·vāḥ sa·mud·vig·nāḥ pi·tā·ma·ha·pu·ro·ga·māḥ / yad i·hot·pad·ya·te bhū·taṃ kas tat pra·ti·sa·hiṣ·ya·te

abhigamya surāḥ sarve praṇipatyedam abruvan / devadeva mahādeva lokasyāsya hite rata / surāṇāṃ praṇipātena prasādaṃ kartum arhasi

a·bhi·gam·ya su·rāḥ sar·ve pra·ṇi·pat·ye·dam ab·ru·van / de·va·de·va ma·hā·de·va lo·kas·yās·ya hi·te ra·ta / su·rā·ṇāṃ pra·ṇi·pā·te·na pra·sā·daṃ kar·tum ar·ha·si

na lokā dhārayiṣyanti tava tejaḥ surottama / brāhmeṇa tapasā yukto devyā saha tapaś cara

na lo·kā dhā·ra·yiṣ·yan·ti ta·va te·jaḥ su·rot·ta·ma / brāh·me·ṇa ta·pa·sā yuk·to dev·yā sa·ha ta·paś ca·ra

trailokyahitakāmārthaṃ tejas tejasi dhāraya / rakṣa sarvān imāṃl lokān nālokaṃ kartum arhasi

trai·lok·ya·hi·ta·kā·mār·thaṃ te·jas te·ja·si dhā·ra·ya / rak·ṣa sar·vān i·māṃl lo·kān nā·lo·kaṃ kar·tum ar·ha·si

devatānāṃ vacaḥ śrutvā sarvalokamaheśvaraḥ / bāḍham ity abravīt sarvān punaś cedam uvāca ha

de·va·tā·nāṃ va·caḥ śrut·vā sar·va·lo·ka·ma·heś·va·raḥ / bā·ḍham ity ab·ra·vīt sar·vān pu·naś ce·dam u·vā·ca ha

dhārayiṣyāmy ahaṃ tejas tejasy eva sahomayā / tridaśāḥ pṛthivī caiva nirvāṇam adhigacchatu

dhā·ra·yiṣ·yāmy a·haṃ te·jas te·jasy e·va sa·ho·ma·yā / tri·da·śāḥ pṛ·thi·vī cai·va nir·vā·ṇam a·dhi·gac·cha·tu

yad idaṃ kṣubhitaṃ sthānān mama tejo hy anuttamam / dhārayiṣyati kas tan me bruvantu surasattamāḥ

yad i·daṃ kṣu·bhi·taṃ sthā·nān ma·ma te·jo hy a·nut·ta·mam / dhā·ra·yiṣ·ya·ti kas tan me bru·van·tu su·ra·sat·ta·māḥ

evam uktās tato devāḥ pratyūcur vṛṣabhadhvajam / yat tejaḥ kṣubhitaṃ hy etat tad dharā dhārayiṣyati

e·vam uk·tās ta·to de·vāḥ prat·yū·cur vṛ·ṣa·bhadh·va·jam / yat te·jaḥ kṣu·bhi·taṃ hy e·tat tad dha·rā dhā·ra·yiṣ·ya·ti

evam uktaḥ surapatiḥ pramumoca mahītale / tejasā pṛthivī yena vyāptā sagirikānanā

e·vam uk·taḥ su·ra·pa·tiḥ pra·mu·mo·ca ma·hī·ta·le / te·ja·sā pṛ·thi·vī ye·na vyāp·tā sa·gi·ri·kā·na·nā

tato devāḥ punar idam ūcuś cātha hutāśanam / praviśa tvaṃ mahātejo raudraṃ vāyusamanvitaḥ

ta·to de·vāḥ pu·nar i·dam ū·cuś cā·tha hu·tā·śa·nam / pra·vi·śa tvaṃ ma·hā·te·jo raud·raṃ vā·yu·sa·man·vi·taḥ

tad agninā punar vyāptaṃ saṃjātaḥ śvetaparvataḥ / divyaṃ śaravaṇaṃ caiva pāvakādityasaṃnibham / yatra jāto mahātejāḥ kārtikeyo 'gnisaṃbhavaḥ

tad ag·ni·nā pu·nar vyāp·taṃ saṃ·jā·taḥ śve·ta·par·va·taḥ / div·yaṃ śa·ra·va·ṇaṃ cai·va pā·va·kā·dit·ya·saṃ·ni·bham / yat·ra jā·to ma·hā·te·jāḥ kār·ti·ke·yo 'gni·saṃ·bha·vaḥ

athomāṃ ca śivaṃ caiva devāḥ sarṣi gaṇās tadā / pūjayām āsur atyarthaṃ suprītamanasas tataḥ

a·tho·māṃ ca śi·vaṃ cai·va de·vāḥ sar·ṣi ga·ṇās ta·dā / pū·ja·yām ā·sur at·yar·thaṃ sup·rī·ta·ma·na·sas ta·taḥ

atha śaila sutā rāma tridaśān idam abravīt / samanyur aśapat sarvān krodhasaṃraktalocanā

a·tha śai·la su·tā rā·ma tri·da·śān i·dam ab·ra·vīt / sa·man·yur a·śa·pat sar·vān kro·dha·saṃ·rak·ta·lo·ca·nā

yasmān nivāritā caiva saṃgatā putrakāmyayā / apatyaṃ sveṣu dāreṣu notpādayitum arhatha / adya prabhṛti yuṣmākam aprajāḥ santu patnayaḥ

yas·mān ni·vā·ri·tā cai·va saṃ·ga·tā put·ra·kām·ya·yā / a·pat·yaṃ sve·ṣu dā·re·ṣu not·pā·da·yi·tum ar·ha·tha / ad·ya pra·bhṛ·ti yuṣ·mā·kam ap·ra·jāḥ san·tu pat·na·yaḥ

evam uktvā surān sarvāñ śaśāpa pṛthivīm api / avane naikarūpā tvaṃ bahubhāryā bhaviṣyasi

e·vam uk·tvā su·rān sar·vāñ śa·śā·pa pṛ·thi·vīm a·pi / a·va·ne nai·ka·rū·pā tvaṃ ba·hu·bhār·yā bha·viṣ·ya·si

na ca putrakṛtāṃ prītiṃ matkrodhakaluṣī kṛtā / prāpsyasi tvaṃ sudurmedhe mama putram anicchatī

na ca put·ra·kṛ·tāṃ prī·tiṃ mat·kro·dha·ka·lu·ṣī kṛ·tā / prāp·sya·si tvaṃ su·dur·me·dhe ma·ma put·ram a·nic·cha·tī

tān sarvān vrīḍitān dṛṣṭvā surān surapatis tadā / gamanāyopacakrāma diśaṃ varuṇapālitām

tān sar·vān vrī·ḍi·tān dṛṣ·ṭvā su·rān su·ra·pa·tis ta·dā / ga·ma·nā·yo·pa·cak·rā·ma di·śaṃ va·ru·ṇa·pā·li·tām

sa gatvā tapa ātiṣṭhat pārśve tasyottare gireḥ / himavatprabhave śṛṅge saha devyā maheśvaraḥ

sa gat·vā ta·pa ā·tiṣ·ṭhat pār·śve tas·yot·ta·re gi·reḥ / hi·ma·vat·pra·bha·ve śṛṅ·ge sa·ha dev·yā ma·heś·va·raḥ

eṣa te vistaro rāma śailaputryā niveditaḥ / gaṅgāyāḥ prabhavaṃ caiva śṛṇu me sahalakṣmaṇaḥ

e·ṣa te vis·ta·ro rā·ma śai·la·put·ryā ni·ve·di·taḥ / gaṅ·gā·yāḥ pra·bha·vaṃ cai·va śṛ·ṇu me sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ

tapyamāne tapo deve devāḥ sarṣigaṇāḥ purā / senāpatim abhīpsantaḥ pitāmaham upāgaman

tap·ya·mā·ne ta·po de·ve de·vāḥ sar·ṣi·ga·ṇāḥ pu·rā / se·nā·pa·tim a·bhīp·san·taḥ pi·tā·ma·ham u·pā·ga·man

tato 'bruvan surāḥ sarve bhagavantaṃ pitāmaham / praṇipatya śubhaṃ vākyaṃ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ

ta·to 'bru·van su·rāḥ sar·ve bha·ga·van·taṃ pi·tā·ma·ham / pra·ṇi·pat·ya śu·bhaṃ vāk·yaṃ sen·drāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ

yo naḥ senāpatir deva datto bhagavatā purā / sa tapaḥ param āsthāya tapyate sma sahomayā

yo naḥ se·nā·pa·tir de·va dat·to bha·ga·va·tā pu·rā / sa ta·paḥ pa·ram ās·thā·ya tap·ya·te sma sa·ho·ma·yā

yad atrānantaraṃ kāryaṃ lokānāṃ hitakāmyayā / saṃvidhatsva vidhānajña tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ

yad at·rā·nan·ta·raṃ kār·yaṃ lo·kā·nāṃ hi·ta·kām·ya·yā / saṃ·vi·dhat·sva vi·dhā·naj·ña tvaṃ hi naḥ pa·ra·mā ga·tiḥ

devatānāṃ vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ / sāntvayan madhurair vākyais tridaśān idam abravīt

de·va·tā·nāṃ va·caḥ śrut·vā sar·va·lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / sān·tva·yan ma·dhu·rair vāk·yais tri·da·śān i·dam ab·ra·vīt

śailaputryā yad uktaṃ tan na prajāsyatha patniṣu / tasyā vacanam akliṣṭaṃ satyam eva na saṃśayaḥ

śai·la·put·ryā yad uk·taṃ tan na pra·jās·ya·tha pat·ni·ṣu / tas·yā va·ca·nam ak·liṣ·ṭaṃ sat·yam e·va na saṃ·śa·yaḥ

iyam ākāśagā gaṅgā yasyāṃ putraṃ hutāśanaḥ / janayiṣyati devānāṃ senāpatim ariṃdamam

i·yam ā·kā·śa·gā gaṅ·gā yas·yāṃ put·raṃ hu·tā·śa·naḥ / ja·na·yiṣ·ya·ti de·vā·nāṃ se·nā·pa·tim a·riṃ·da·mam

jyeṣṭhā śailendraduhitā mānayiṣyati taṃ sutam / umāyās tad bahumataṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

jyeṣ·ṭhā śai·len·dra·du·hi·tā mā·na·yiṣ·ya·ti taṃ su·tam / u·mā·yās tad ba·hu·ma·taṃ bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

tac chrutvā vacanaṃ tasya kṛtārthā raghunandana / praṇipatya surāḥ sarve pitāmaham apūjayan

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya kṛ·tār·thā ra·ghu·nan·da·na / pra·ṇi·pat·ya su·rāḥ sar·ve pi·tā·ma·ham a·pū·ja·yan

te gatvā parvataṃ rāma kailāsaṃ dhātumaṇḍitam / agniṃ niyojayām āsuḥ putrārthaṃ sarvadevatāḥ

te gat·vā par·va·taṃ rā·ma kai·lā·saṃ dhā·tu·maṇ·ḍi·tam / ag·niṃ ni·yo·ja·yām ā·suḥ put·rār·thaṃ sar·va·de·va·tāḥ

devakāryam idaṃ deva samādhatsva hutāśana / śailaputryāṃ mahātejo gaṅgāyāṃ teja utsṛja

de·va·kār·yam i·daṃ de·va sa·mā·dhat·sva hu·tā·śa·na / śai·la·put·ryāṃ ma·hā·te·jo gaṅ·gā·yāṃ te·ja ut·sṛ·ja

devatānāṃ pratijñāya gaṅgām abhyetya pāvakaḥ / garbhaṃ dhāraya vai devi devatānām idaṃ priyam

de·va·tā·nāṃ pra·tij·ñā·ya gaṅ·gām abh·yet·ya pā·va·kaḥ / gar·bhaṃ dhā·ra·ya vai de·vi de·va·tā·nām i·daṃ pri·yam

ity etad vacanaṃ śrutvā divyaṃ rūpam adhārayat / sa tasyā mahimāṃ dṛṣṭvā samantād avakīryata

ity e·tad va·ca·naṃ śrut·vā div·yaṃ rū·pam a·dhā·ra·yat / sa tas·yā ma·hi·māṃ dṛṣ·ṭvā sa·man·tād a·va·kīr·ya·ta

samantatas tadā devīm abhyaṣiñcata pāvakaḥ / sarvasrotāṃsi pūrṇāni gaṅgāyā raghunandana

sa·man·ta·tas ta·dā de·vīm abh·ya·ṣiñ·ca·ta pā·va·kaḥ / sar·vas·ro·tāṃ·si pūr·ṇā·ni gaṅ·gā·yā ra·ghu·nan·da·na

tam uvāca tato gaṅgā sarvadevapurohitam / aśaktā dhāraṇe deva tava tejaḥ samuddhatam / dahyamānāgninā tena saṃpravyathitacetanā

tam u·vā·ca ta·to gaṅ·gā sar·va·de·va·pu·ro·hi·tam / a·śak·tā dhā·ra·ṇe de·va ta·va te·jaḥ sa·mud·dha·tam / dah·ya·mā·nāg·ni·nā te·na saṃp·rav·ya·thi·ta·ce·ta·nā

athābravīd idaṃ gaṅgāṃ sarvadevahutāśanaḥ / iha haimavate pāde garbho 'yaṃ saṃniveśyatām

a·thāb·ra·vīd i·daṃ gaṅ·gāṃ sar·va·de·va·hu·tā·śa·naḥ / i·ha hai·ma·va·te pā·de gar·bho 'yaṃ saṃ·ni·veś·ya·tām

śrutvā tv agnivaco gaṅgā taṃ garbham atibhāsvaram / utsasarja mahātejāḥ srotobhyo hi tadānagha

śrut·vā tv ag·ni·va·co gaṅ·gā taṃ gar·bham a·ti·bhās·va·ram / ut·sa·sar·ja ma·hā·te·jāḥ sro·tobh·yo hi ta·dā·na·gha

yad asyā nirgataṃ tasmāt taptajāmbūnadaprabham / kāñcanaṃ dharaṇīṃ prāptaṃ hiraṇyam amalaṃ śubham

yad as·yā nir·ga·taṃ tas·māt tap·ta·jām·bū·na·dap·ra·bham / kāñ·ca·naṃ dha·ra·ṇīṃ prāp·taṃ hi·raṇ·yam a·ma·laṃ śu·bham

tāmraṃ kārṣṇāyasaṃ caiva taikṣṇyād evābhijāyata / malaṃ tasyābhavat tatra trapusīsakam eva ca

tām·raṃ kār·ṣṇā·ya·saṃ cai·va taik·ṣṇyād e·vā·bhi·jā·ya·ta / ma·laṃ tas·yā·bha·vat tat·ra tra·pu·sī·sa·kam e·va ca

tad etad dharaṇīṃ prāpya nānādhātur avardhata

tad e·tad dha·ra·ṇīṃ prāp·ya nā·nā·dhā·tur a·var·dha·ta

nikṣiptamātre garbhe tu tejobhir abhirañjitam / sarvaṃ parvatasaṃnaddhaṃ sauvarṇam abhavad vanam

nik·ṣip·ta·māt·re gar·bhe tu te·jo·bhir a·bhi·rañ·ji·tam / sar·vaṃ par·va·ta·saṃ·nad·dhaṃ sau·var·ṇam a·bha·vad va·nam

jātarūpam iti khyātaṃ tadā prabhṛti rāghava / suvarṇaṃ puruṣavyāghra hutāśanasamaprabham

jā·ta·rū·pam i·ti khyā·taṃ ta·dā pra·bhṛ·ti rā·gha·va / su·var·ṇaṃ pu·ru·ṣav·yāgh·ra hu·tā·śa·na·sa·map·ra·bham

taṃ kumāraṃ tato jātaṃ sendrāḥ sahamarudgaṇāḥ / kṣīrasaṃbhāvanārthāya kṛttikāḥ samayojayan

taṃ ku·mā·raṃ ta·to jā·taṃ sen·drāḥ sa·ha·ma·rud·ga·ṇāḥ / kṣī·ra·saṃ·bhā·va·nār·thā·ya kṛt·ti·kāḥ sa·ma·yo·ja·yan

tāḥ kṣīraṃ jātamātrasya kṛtvā samayam uttamam / daduḥ putro 'yam asmākaṃ sarvāsām iti niścitāḥ

tāḥ kṣī·raṃ jā·ta·māt·ras·ya kṛt·vā sa·ma·yam ut·ta·mam / da·duḥ put·ro 'yam as·mā·kaṃ sar·vā·sām i·ti niś·ci·tāḥ

tatas tu devatāḥ sarvāḥ kārtikeya iti bruvan / putras trailokya vikhyāto bhaviṣyati na saṃśayaḥ

ta·tas tu de·va·tāḥ sar·vāḥ kār·ti·ke·ya i·ti bru·van / put·ras trai·lok·ya vikh·yā·to bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā skannaṃ garbhaparisrave / snāpayan parayā lakṣmyā dīpyamānam ivānalam

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā skan·naṃ gar·bha·pa·ris·ra·ve / snā·pa·yan pa·ra·yā lak·ṣmyā dīp·ya·mā·nam i·vā·na·lam

skanda ity abruvan devāḥ skannaṃ garbhaparisravāt / kārtikeyaṃ mahābhāgaṃ kākutsthajvalanopamam

skan·da ity ab·ru·van de·vāḥ skan·naṃ gar·bha·pa·ris·ra·vāt / kār·ti·ke·yaṃ ma·hā·bhā·gaṃ kā·kut·sthaj·va·la·no·pa·mam

prādurbhūtaṃ tataḥ kṣīraṃ kṛttikānām anuttamam / ṣaṇṇāṃ ṣaḍānano bhūtvā jagrāha stanajaṃ payaḥ

prā·dur·bhū·taṃ ta·taḥ kṣī·raṃ kṛt·ti·kā·nām a·nut·ta·mam / ṣaṇ·ṇāṃ ṣa·ḍā·na·no bhūt·vā jag·rā·ha sta·na·jaṃ pa·yaḥ

gṛhītvā kṣīram ekāhnā sukumāra vapus tadā / ajayat svena vīryeṇa daityasainyagaṇān vibhuḥ

gṛ·hīt·vā kṣī·ram e·kāh·nā su·ku·mā·ra va·pus ta·dā / a·ja·yat sve·na vīr·ye·ṇa dait·ya·sain·ya·ga·ṇān vi·bhuḥ

surasenāgaṇapatiṃ tatas tam amaladyutim / abhyaṣiñcan suragaṇāḥ sametyāgnipurogamāḥ

su·ra·se·nā·ga·ṇa·pa·tiṃ ta·tas tam a·ma·lad·yu·tim / abh·ya·ṣiñ·can su·ra·ga·ṇāḥ sa·met·yāg·ni·pu·ro·ga·māḥ

eṣa te rāma gaṅgāyā vistaro 'bhihito mayā / kumārasaṃbhavaś caiva dhanyaḥ puṇyas tathaiva ca

e·ṣa te rā·ma gaṅ·gā·yā vis·ta·ro 'bhi·hi·to ma·yā / ku·mā·ra·saṃ·bha·vaś cai·va dhan·yaḥ puṇ·yas ta·thai·va ca

tāṃ kathāṃ kauśiko rāme nivedya madhurākṣaram / punar evāparaṃ vākyaṃ kākutstham idam abravīt

tāṃ ka·thāṃ kau·śi·ko rā·me ni·ved·ya ma·dhu·rāk·ṣa·ram / pu·nar e·vā·pa·raṃ vāk·yaṃ kā·kut·stham i·dam ab·ra·vīt

ayodhyādhipatiḥ śūraḥ pūrvam āsīn narādhipaḥ / sagaro nāma dharmātmā prajākāmaḥ sa cāprajaḥ

a·yodh·yā·dhi·pa·tiḥ śū·raḥ pūr·vam ā·sīn na·rā·dhi·paḥ / sa·ga·ro nā·ma dhar·māt·mā pra·jā·kā·maḥ sa cāp·ra·jaḥ

vaidarbhaduhitā rāma keśinī nāma nāmataḥ / jyeṣṭhā sagarapatnī sā dharmiṣṭhā satyavādinī

vai·dar·bha·du·hi·tā rā·ma ke·śi·nī nā·ma nā·ma·taḥ / jyeṣ·ṭhā sa·ga·ra·pat·nī sā dhar·miṣ·ṭhā sat·ya·vā·di·nī

ariṣṭanemiduhitā rūpeṇāpratimā bhuvi / dvitīyā sagarasyāsīt patnī sumatisaṃjñitā

a·riṣ·ṭa·ne·mi·du·hi·tā rū·pe·ṇāp·ra·ti·mā bhu·vi / dvi·tī·yā sa·ga·ras·yā·sīt pat·nī su·ma·ti·saṃj·ñi·tā

tābhyāṃ saha tadā rājā patnībhyāṃ taptavāṃs tapaḥ / himavantaṃ samāsādya bhṛguprasravaṇe girau

tābh·yāṃ sa·ha ta·dā rā·jā pat·nībh·yāṃ tap·ta·vāṃs ta·paḥ / hi·ma·van·taṃ sa·mā·sād·ya bhṛ·gup·ras·ra·va·ṇe gi·rau

atha varṣa śate pūrṇe tapasārādhito muniḥ / sagarāya varaṃ prādād bhṛguḥ satyavatāṃ varaḥ

a·tha var·ṣa śa·te pūr·ṇe ta·pa·sā·rā·dhi·to mu·niḥ / sa·ga·rā·ya va·raṃ prā·dād bhṛ·guḥ sat·ya·va·tāṃ va·raḥ

apatyalābhaḥ sumahān bhaviṣyati tavānagha / kīrtiṃ cāpratimāṃ loke prāpsyase puruṣarṣabha

a·pat·ya·lā·bhaḥ su·ma·hān bha·viṣ·ya·ti ta·vā·na·gha / kīr·tiṃ cāp·ra·ti·māṃ lo·ke prāp·sya·se pu·ru·ṣar·ṣa·bha

ekā janayitā tāta putraṃ vaṃśakaraṃ tava / ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi aparā janayiṣyati

e·kā ja·na·yi·tā tā·ta put·raṃ vaṃ·śa·ka·raṃ ta·va / ṣaṣ·ṭiṃ put·ra·sa·has·rā·ṇi a·pa·rā ja·na·yiṣ·ya·ti

bhāṣamāṇaṃ naravyāghraṃ rājapatnyau prasādya tam / ūcatuḥ paramaprīte kṛtāñjalipuṭe tadā

bhā·ṣa·mā·ṇaṃ na·rav·yāgh·raṃ rā·ja·pat·nyau pra·sād·ya tam / ū·ca·tuḥ pa·ra·map·rī·te kṛ·tāñ·ja·li·pu·ṭe ta·dā

ekaḥ kasyāḥ suto brahman kā bahūñ janayiṣyati / śrotum icchāvahe brahman satyam astu vacas tava

e·kaḥ kas·yāḥ su·to brah·man kā ba·hūñ ja·na·yiṣ·ya·ti / śro·tum ic·chā·va·he brah·man sat·yam as·tu va·cas ta·va

tayos tad vacanaṃ śrutvā bhṛguḥ parama dhārmikaḥ / uvāca paramāṃ vāṇīṃ svacchando 'tra vidhīyatām

ta·yos tad va·ca·naṃ śrut·vā bhṛ·guḥ pa·ra·ma dhār·mi·kaḥ / u·vā·ca pa·ra·māṃ vā·ṇīṃ svac·chan·do 'tra vi·dhī·ya·tām

eko vaṃśakaro vāstu bahavo vā mahābalāḥ / kīrtimanto mahotsāhāḥ kā vā kaṃ varam icchati

e·ko vaṃ·śa·ka·ro vās·tu ba·ha·vo vā ma·hā·ba·lāḥ / kīr·ti·man·to ma·hot·sā·hāḥ kā vā kaṃ va·ram ic·cha·ti

munes tu vacanaṃ śrutvā keśinī raghunandana / putraṃ vaṃśakaraṃ rāma jagrāha nṛpasaṃnidhau

mu·nes tu va·ca·naṃ śrut·vā ke·śi·nī ra·ghu·nan·da·na / put·raṃ vaṃ·śa·ka·raṃ rā·ma jag·rā·ha nṛ·pa·saṃ·ni·dhau

ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi suparṇabhaginī tadā / mahotsāhān kīrtimato jagrāha sumatiḥ sutān

ṣaṣ·ṭiṃ put·ra·sa·has·rā·ṇi su·par·ṇa·bha·gi·nī ta·dā / ma·hot·sā·hān kīr·ti·ma·to jag·rā·ha su·ma·tiḥ su·tān

pradakṣiṇam ṛṣiṃ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca / jagāma svapuraṃ rājā sabhāryā raghunandana

pra·dak·ṣi·ṇam ṛ·ṣiṃ kṛt·vā śi·ra·sā·bhip·ra·ṇam·ya ca / ja·gā·ma sva·pu·raṃ rā·jā sa·bhār·yā ra·ghu·nan·da·na

atha kāle gate tasmiñ jyeṣṭhā putraṃ vyajāyata / asamañja iti khyātaṃ keśinī sagarātmajam

a·tha kā·le ga·te tas·miñ jyeṣ·ṭhā put·raṃ vya·jā·ya·ta / a·sa·mañ·ja i·ti khyā·taṃ ke·śi·nī sa·ga·rāt·ma·jam

sumatis tu naravyāghra garbhatumbaṃ vyajāyata / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tumbabhedād viniḥsṛtāḥ

su·ma·tis tu na·rav·yāgh·ra gar·bha·tum·baṃ vya·jā·ya·ta / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi tum·ba·bhe·dād vi·niḥ·sṛ·tāḥ

ghṛtapūrṇeṣu kumbheṣu dhātryas tān samavardhayan / kālena mahatā sarve yauvanaṃ pratipedire

ghṛ·ta·pūr·ṇe·ṣu kum·bhe·ṣu dhāt·ryas tān sa·ma·var·dha·yan / kā·le·na ma·ha·tā sar·ve yau·va·naṃ pra·ti·pe·di·re

atha dīrgheṇa kālena rūpayauvanaśālinaḥ / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi sagarasyābhavaṃs tadā

a·tha dīr·ghe·ṇa kā·le·na rū·pa·yau·va·na·śā·li·naḥ / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi sa·ga·ras·yā·bha·vaṃs ta·dā

sa ca jyeṣṭho naraśreṣṭha sagarasyātmasaṃbhavaḥ / bālān gṛhītvā tu jale sarayvā raghunandana / prakṣipya prahasan nityaṃ majjatas tān nirīkṣya vai

sa ca jyeṣ·ṭho na·raś·reṣ·ṭha sa·ga·ras·yāt·ma·saṃ·bha·vaḥ / bā·lān gṛ·hīt·vā tu ja·le sa·ray·vā ra·ghu·nan·da·na / prak·ṣip·ya pra·ha·san nit·yaṃ maj·ja·tas tān ni·rīk·ṣya vai

paurāṇām ahite yuktaḥ pitrā nirvāsitaḥ purāt

pau·rā·ṇām a·hi·te yuk·taḥ pit·rā nir·vā·si·taḥ pu·rāt

tasya putro 'ṃśumān nāma asamañjasya vīryavān / saṃmataḥ sarvalokasya sarvasyāpi priyaṃvadaḥ

tas·ya put·ro 'ṃśu·mān nā·ma a·sa·mañ·jas·ya vīr·ya·vān / saṃ·ma·taḥ sar·va·lo·kas·ya sar·vas·yā·pi pri·yaṃ·va·daḥ

tataḥ kālena mahatā matiḥ samabhijāyata / sagarasya naraśreṣṭha yajeyam iti niścitā

ta·taḥ kā·le·na ma·ha·tā ma·tiḥ sa·ma·bhi·jā·ya·ta / sa·ga·ras·ya na·raś·reṣ·ṭha ya·je·yam i·ti niś·ci·tā

sa kṛtvā niścayaṃ rājā sopādhyāyagaṇas tadā / yajñakarmaṇi vedajño yaṣṭuṃ samupacakrame

sa kṛt·vā niś·ca·yaṃ rā·jā so·pādh·yā·ya·ga·ṇas ta·dā / yaj·ña·kar·ma·ṇi ve·daj·ño yaṣ·ṭuṃ sa·mu·pa·cak·ra·me

viśvāmitravacaḥ śrutvā kathānte raghunandana / uvāca paramaprīto muniṃ dīptam ivānalam

viś·vā·mit·ra·va·caḥ śrut·vā ka·thān·te ra·ghu·nan·da·na / u·vā·ca pa·ra·map·rī·to mu·niṃ dīp·tam i·vā·na·lam

śrotum ichāmi bhadraṃ te vistareṇa kathām imām / pūrvako me kathaṃ brahman yajñaṃ vai samupāharat

śro·tum i·chā·mi bhad·raṃ te vis·ta·re·ṇa ka·thām i·mām / pūr·va·ko me ka·thaṃ brah·man yaj·ñaṃ vai sa·mu·pā·ha·rat

viśvāmitras tu kākutstham uvāca prahasann iva / śrūyatāṃ vistaro rāma sagarasya mahātmanaḥ

viś·vā·mit·ras tu kā·kut·stham u·vā·ca pra·ha·sann i·va / śrū·ya·tāṃ vis·ta·ro rā·ma sa·ga·ras·ya ma·hāt·ma·naḥ

śaṃkaraśvaśuro nāma himavān acalottamaḥ / vindhyaparvatam āsādya nirīkṣete parasparam

śaṃ·ka·raś·va·śu·ro nā·ma hi·ma·vān a·ca·lot·ta·maḥ / vin·dhya·par·va·tam ā·sād·ya ni·rīk·ṣe·te pa·ras·pa·ram

tayor madhye pravṛtto 'bhūd yajñaḥ sa puruṣottama / sa hi deśo naravyāghra praśasto yajñakarmaṇi

ta·yor madh·ye pra·vṛt·to 'bhūd yaj·ñaḥ sa pu·ru·ṣot·ta·ma / sa hi de·śo na·rav·yāgh·ra pra·śas·to yaj·ña·kar·ma·ṇi

tasyāśvacaryāṃ kākutstha dṛḍhadhanvā mahārathaḥ / aṃśumān akarot tāta sagarasya mate sthitaḥ

tas·yāś·va·car·yāṃ kā·kut·stha dṛ·ḍha·dhan·vā ma·hā·ra·thaḥ / aṃ·śu·mān a·ka·rot tā·ta sa·ga·ras·ya ma·te sthi·taḥ

tasya parvaṇi taṃ yajñaṃ yajamānasya vāsavaḥ / rākṣasīṃ tanum āsthāya yajñiyāśvam apāharat

tas·ya par·va·ṇi taṃ yaj·ñaṃ ya·ja·mā·nas·ya vā·sa·vaḥ / rāk·ṣa·sīṃ ta·num ās·thā·ya yaj·ñi·yāś·vam a·pā·ha·rat

hriyamāṇe tu kākutstha tasminn aśve mahātmanaḥ / upādhyāya gaṇāḥ sarve yajamānam athābruvan

hri·ya·mā·ṇe tu kā·kut·stha tas·minn aś·ve ma·hāt·ma·naḥ / u·pādh·yā·ya ga·ṇāḥ sar·ve ya·ja·mā·nam a·thāb·ru·van

ayaṃ parvaṇi vegena yajñiyāśvo 'panīyate / hartāraṃ jahi kākutstha hayaś caivopanīyatām

a·yaṃ par·va·ṇi ve·ge·na yaj·ñi·yāś·vo 'pa·nī·ya·te / har·tā·raṃ ja·hi kā·kut·stha ha·yaś cai·vo·pa·nī·ya·tām

yajñac chidraṃ bhavaty etat sarveṣām aśivāya naḥ / tat tathā kriyatāṃ rājan yathāchidraḥ kratur bhavet

yaj·ñac chid·raṃ bha·vaty e·tat sar·ve·ṣām a·śi·vā·ya naḥ / tat ta·thā kri·ya·tāṃ rā·jan ya·thā·chid·raḥ kra·tur bha·vet

upādhyāya vacaḥ śrutvā tasmin sadasi pārthivaḥ / ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi vākyam etad uvāca ha

u·pādh·yā·ya va·caḥ śrut·vā tas·min sa·da·si pār·thi·vaḥ / ṣaṣ·ṭiṃ put·ra·sa·has·rā·ṇi vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

gatiṃ putrā na paśyāmi rakṣasāṃ puruṣarṣabhāḥ / mantrapūtair mahābhāgair āsthito hi mahākratuḥ

ga·tiṃ put·rā na paś·yā·mi rak·ṣa·sāṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / man·tra·pū·tair ma·hā·bhā·gair ās·thi·to hi ma·hāk·ra·tuḥ

tad gacchata vicinvadhvaṃ putrakā bhadram astu vaḥ / samudramālinīṃ sarvāṃ pṛthivīm anugacchata

tad gac·cha·ta vi·cin·vadh·vaṃ put·ra·kā bhad·ram as·tu vaḥ / sa·mud·ra·mā·li·nīṃ sar·vāṃ pṛ·thi·vīm a·nu·gac·cha·ta

ekaikaṃ yojanaṃ putrā vistāram abhigacchata

e·kai·kaṃ yo·ja·naṃ put·rā vis·tā·ram a·bhi·gac·cha·ta

yāvat turagasaṃdarśas tāvat khanata medinīm / tam eva hayahartāraṃ mārgamāṇā mamājñayā

yā·vat tu·ra·ga·saṃ·dar·śas tā·vat kha·na·ta me·di·nīm / tam e·va ha·ya·har·tā·raṃ mār·ga·mā·ṇā ma·māj·ña·yā

dīkṣitaḥ pautrasahitaḥ sopādhyāyagaṇo hy aham / iha sthāsyāmi bhadraṃ vo yāvat turagadarśanam

dīk·ṣi·taḥ paut·ra·sa·hi·taḥ so·pādh·yā·ya·ga·ṇo hy a·ham / i·ha sthās·yā·mi bhad·raṃ vo yā·vat tu·ra·ga·dar·śa·nam

ity uktvā hṛṣṭamanaso rājaputrā mahābalāḥ / jagmur mahītalaṃ rāma pitur vacanayantritāḥ

ity uk·tvā hṛṣ·ṭa·ma·na·so rā·ja·put·rā ma·hā·ba·lāḥ / jag·mur ma·hī·ta·laṃ rā·ma pi·tur va·ca·na·yan·tri·tāḥ

yojanāyām avistāram ekaiko dharaṇītalam / bibhiduḥ puruṣavyāghra vajrasparśasamair bhujaiḥ

yo·ja·nā·yām a·vis·tā·ram e·kai·ko dha·ra·ṇī·ta·lam / bi·bhi·duḥ pu·ru·ṣav·yāgh·ra vaj·ras·par·śa·sa·mair bhu·jaiḥ

śūlair aśanikalpaiś ca halaiś cāpi sudāruṇaiḥ / bhidyamānā vasumatī nanāda raghunandana

śū·lair a·śa·ni·kal·paiś ca ha·laiś cā·pi su·dā·ru·ṇaiḥ / bhid·ya·mā·nā va·su·ma·tī na·nā·da ra·ghu·nan·da·na

nāgānāṃ vadhyamānānām asurāṇāṃ ca rāghava / rākṣasānāṃ ca durdharṣaḥ sattvānāṃ ninado 'bhavat

nā·gā·nāṃ vadh·ya·mā·nā·nām a·su·rā·ṇāṃ ca rā·gha·va / rāk·ṣa·sā·nāṃ ca dur·dhar·ṣaḥ sat·tvā·nāṃ ni·na·do 'bha·vat

yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṣṭiṃ tu raghunandana / bibhidur dharaṇīṃ vīrā rasātalam anuttamam

yo·ja·nā·nāṃ sa·has·rā·ṇi ṣaṣ·ṭiṃ tu ra·ghu·nan·da·na / bi·bhi·dur dha·ra·ṇīṃ vī·rā ra·sā·ta·lam a·nut·ta·mam

evaṃ parvatasaṃbādhaṃ jambūdvīpaṃ nṛpātmajāḥ / khananto nṛpaśārdūla sarvataḥ paricakramuḥ

e·vaṃ par·va·ta·saṃ·bā·dhaṃ jam·būd·vī·paṃ nṛ·pāt·ma·jāḥ / kha·nan·to nṛ·pa·śār·dū·la sar·va·taḥ pa·ri·cak·ra·muḥ

tato devāḥ sagandharvāḥ sāsurāḥ sahapannagāḥ / saṃbhrāntamanasaḥ sarve pitāmaham upāgaman

ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sā·su·rāḥ sa·ha·pan·na·gāḥ / saṃbh·rān·ta·ma·na·saḥ sar·ve pi·tā·ma·ham u·pā·ga·man

te prasādya mahātmānaṃ viṣaṇṇavadanās tadā / ūcuḥ paramasaṃtrastāḥ pitāmaham idaṃ vacaḥ

te pra·sād·ya ma·hāt·mā·naṃ vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·nās ta·dā / ū·cuḥ pa·ra·ma·saṃt·ras·tāḥ pi·tā·ma·ham i·daṃ va·caḥ

bhagavan pṛthivī sarvā khanyate sagarātmajaiḥ / bahavaś ca mahātmāno vadhyante jalacāriṇaḥ

bha·ga·van pṛ·thi·vī sar·vā khan·ya·te sa·ga·rāt·ma·jaiḥ / ba·ha·vaś ca ma·hāt·mā·no vadh·yan·te ja·la·cā·ri·ṇaḥ

ayaṃ yajñahano 'smākam anenāśvo 'panīyate / iti te sarvabhūtāni nighnanti sagarātmajaḥ

a·yaṃ yaj·ña·ha·no 'smā·kam a·ne·nāś·vo 'pa·nī·ya·te / i·ti te sar·va·bhū·tā·ni nigh·nan·ti sa·ga·rāt·ma·jaḥ

devatānāṃ vacaḥ śrutvā bhagavān vai pitāmahaḥ / pratyuvāca susaṃtrastān kṛtāntabalamohitān

de·va·tā·nāṃ va·caḥ śrut·vā bha·ga·vān vai pi·tā·ma·haḥ / prat·yu·vā·ca su·saṃt·ras·tān kṛ·tān·ta·ba·la·mo·hi·tān

yasyeyaṃ vasudhā kṛtsnā vāsudevasya dhīmataḥ / kāpilaṃ rūpam āsthāya dhārayaty aniśaṃ dharām

yas·ye·yaṃ va·su·dhā kṛt·snā vā·su·de·vas·ya dhī·ma·taḥ / kā·pi·laṃ rū·pam ās·thā·ya dhā·ra·yaty a·ni·śaṃ dha·rām

pṛthivyāś cāpi nirbhedo dṛṣṭa eva sanātanaḥ / sagarasya ca putrāṇāṃ vināśo 'dīrghajīvinām

pṛ·thiv·yāś cā·pi nir·bhe·do dṛṣ·ṭa e·va sa·nā·ta·naḥ / sa·ga·ras·ya ca put·rā·ṇāṃ vi·nā·śo 'dīr·gha·jī·vi·nām

pitāmahavacaḥ śrutvā trayas triṃśad ariṃdamaḥ / devāḥ paramasaṃhṛṣṭāḥ punar jagmur yathāgatam

pi·tā·ma·ha·va·caḥ śrut·vā tra·yas triṃ·śad a·riṃ·da·maḥ / de·vāḥ pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭāḥ pu·nar jag·mur ya·thā·ga·tam

sagarasya ca putrāṇāṃ prādur āsīn mahātmanām / pṛthivyāṃ bhidyamānāyāṃ nirghātasamanisvanaḥ

sa·ga·ras·ya ca put·rā·ṇāṃ prā·dur ā·sīn ma·hāt·ma·nām / pṛ·thiv·yāṃ bhid·ya·mā·nā·yāṃ nir·ghā·ta·sa·ma·nis·va·naḥ

tato bhittvā mahīṃ sarvāṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam / sahitāḥ sagarāḥ sarve pitaraṃ vākyam abruvan

ta·to bhit·tvā ma·hīṃ sar·vāṃ kṛt·vā cā·pi pra·dak·ṣi·ṇam / sa·hi·tāḥ sa·ga·rāḥ sar·ve pi·ta·raṃ vāk·yam ab·ru·van

parikrāntā mahī sarvā sattvavantaś ca sūditāḥ / devadānavarakṣāṃsi piśācoragakiṃnarāḥ

pa·rik·rān·tā ma·hī sar·vā sat·tva·van·taś ca sū·di·tāḥ / de·va·dā·na·va·rak·ṣāṃ·si pi·śā·co·ra·ga·kiṃ·na·rāḥ

na ca paśyāmahe 'śvaṃ tam aśvahartāram eva ca / kiṃ kariṣyāma bhadraṃ te buddhir atra vicāryatām

na ca paś·yā·ma·he 'śvaṃ tam aś·va·har·tā·ram e·va ca / kiṃ ka·riṣ·yā·ma bhad·raṃ te bud·dhir at·ra vi·cār·ya·tām

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ rājasattamaḥ / samanyur abravīd vākyaṃ sagaro raghunandana

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā put·rā·ṇāṃ rā·ja·sat·ta·maḥ / sa·man·yur ab·ra·vīd vāk·yaṃ sa·ga·ro ra·ghu·nan·da·na

bhūyaḥ khanata bhadraṃ vo nirbhidya vasudhātalam / aśvahartāram āsādya kṛtārthāś ca nivartatha

bhū·yaḥ kha·na·ta bhad·raṃ vo nir·bhid·ya va·su·dhā·ta·lam / aś·va·har·tā·ram ā·sād·ya kṛ·tār·thāś ca ni·var·ta·tha

pitur vacanam āsthāya sagarasya mahātmanaḥ / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi rasātalam abhidravan

pi·tur va·ca·nam ās·thā·ya sa·ga·ras·ya ma·hāt·ma·naḥ / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi ra·sā·ta·lam a·bhid·ra·van

khanyamāne tatas tasmin dadṛśuḥ parvatopamam / diśāgajaṃ virūpākṣaṃ dhārayantaṃ mahītalam

khan·ya·mā·ne ta·tas tas·min da·dṛ·śuḥ par·va·to·pa·mam / di·śā·ga·jaṃ vi·rū·pāk·ṣaṃ dhā·ra·yan·taṃ ma·hī·ta·lam

saparvatavanāṃ kṛtsnāṃ pṛthivīṃ raghunandana / śirasā dhārayām āsa virūpākṣo mahāgajaḥ

sa·par·va·ta·va·nāṃ kṛt·snāṃ pṛ·thi·vīṃ ra·ghu·nan·da·na / śi·ra·sā dhā·ra·yām ā·sa vi·rū·pāk·ṣo ma·hā·ga·jaḥ

yadā parvaṇi kākutstha viśramārthaṃ mahāgajaḥ / khedāc cālayate śīrṣaṃ bhūmikampas tadhā bhavet

ya·dā par·va·ṇi kā·kut·stha viś·ra·mār·thaṃ ma·hā·ga·jaḥ / khe·dāc cā·la·ya·te śīr·ṣaṃ bhū·mi·kam·pas ta·dhā bha·vet

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā diśāpālaṃ mahāgajam / mānayanto hi te rāma jagmur bhittvā rasātalam

taṃ te pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā di·śā·pā·laṃ ma·hā·ga·jam / mā·na·yan·to hi te rā·ma jag·mur bhit·tvā ra·sā·ta·lam

tataḥ pūrvāṃ diśaṃ bhittvā dakṣiṇāṃ bibhiduḥ punaḥ / dakṣiṇasyām api diśi dadṛśus te mahāgajam

ta·taḥ pūr·vāṃ di·śaṃ bhit·tvā dak·ṣi·ṇāṃ bi·bhi·duḥ pu·naḥ / dak·ṣi·ṇas·yām a·pi di·śi da·dṛ·śus te ma·hā·ga·jam

mahāpadmaṃ mahātmānaṃ sumahāparvatopamam / śirasā dhārayantaṃ te vismayaṃ jagmur uttamam

ma·hā·pad·maṃ ma·hāt·mā·naṃ su·ma·hā·par·va·to·pa·mam / śi·ra·sā dhā·ra·yan·taṃ te vis·ma·yaṃ jag·mur ut·ta·mam

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā sagarasya mahātmanaḥ / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi paścimāṃ bibhidur diśam

ta·taḥ pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā sa·ga·ras·ya ma·hāt·ma·naḥ / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi paś·ci·māṃ bi·bhi·dur di·śam

paścimāyām api diśi mahāntam acalopamam / diśāgajaṃ saumanasaṃ dadṛśus te mahābalāḥ

paś·ci·mā·yām a·pi di·śi ma·hān·tam a·ca·lo·pa·mam / di·śā·ga·jaṃ sau·ma·na·saṃ da·dṛ·śus te ma·hā·ba·lāḥ

taṃ te pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam / khanantaḥ samupakrāntā diśaṃ somavatīṃ tadā

taṃ te pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā pṛṣ·ṭvā cā·pi ni·rā·ma·yam / kha·nan·taḥ sa·mu·pak·rān·tā di·śaṃ so·ma·va·tīṃ ta·dā

uttarasyāṃ raghuśreṣṭha dadṛśur himapāṇḍuram / bhadraṃ bhadreṇa vapuṣā dhārayantaṃ mahīm imām

ut·ta·ras·yāṃ ra·ghuś·reṣ·ṭha da·dṛ·śur hi·ma·pāṇ·ḍu·ram / bhad·raṃ bhad·re·ṇa va·pu·ṣā dhā·ra·yan·taṃ ma·hīm i·mām

samālabhya tataḥ sarve kṛtvā cainaṃ pradakṣiṇam / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi bibhidur vasudhātalam

sa·mā·labh·ya ta·taḥ sar·ve kṛt·vā cai·naṃ pra·dak·ṣi·ṇam / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi bi·bhi·dur va·su·dhā·ta·lam

tataḥ prāguttarāṃ gatvā sāgarāḥ prathitāṃ diśam / roṣād abhyakhanan sarve pṛthivīṃ sagarātmajāḥ

ta·taḥ prā·gut·ta·rāṃ gat·vā sā·ga·rāḥ pra·thi·tāṃ di·śam / ro·ṣād abh·ya·kha·nan sar·ve pṛ·thi·vīṃ sa·ga·rāt·ma·jāḥ

dadṛśuḥ kapilaṃ tatra vāsudevaṃ sanātanam / hayaṃ ca tasya devasya carantam avidūrataḥ

da·dṛ·śuḥ ka·pi·laṃ tat·ra vā·su·de·vaṃ sa·nā·ta·nam / ha·yaṃ ca tas·ya de·vas·ya ca·ran·tam a·vi·dū·ra·taḥ

te taṃ yajñahanaṃ jñātvā krodhaparyākulekṣaṇāḥ / abhyadhāvanta saṃkruddhās tiṣṭha tiṣṭheti cābruvan

te taṃ yaj·ña·ha·naṃ jñāt·vā kro·dha·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇāḥ / abh·ya·dhā·van·ta saṃk·rud·dhās tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cāb·ru·van

asmākaṃ tvaṃ hi turagaṃ yajñiyaṃ hṛtavān asi / durmedhas tvaṃ hi saṃprāptān viddhi naḥ sagarātmajān

as·mā·kaṃ tvaṃ hi tu·ra·gaṃ yaj·ñi·yaṃ hṛ·ta·vān a·si / dur·me·dhas tvaṃ hi saṃp·rāp·tān vid·dhi naḥ sa·ga·rāt·ma·jān

śrutvā tad vacanaṃ teṣāṃ kapilo raghunandana / roṣeṇa mahatāviṣṭo huṃkāram akarot tadā

śrut·vā tad va·ca·naṃ te·ṣāṃ ka·pi·lo ra·ghu·nan·da·na / ro·ṣe·ṇa ma·ha·tā·viṣ·ṭo huṃ·kā·ram a·ka·rot ta·dā

tatas tenāprameyena kapilena mahātmanā / bhasmarāśīkṛtāḥ sarve kākutstha sagarātmajāḥ

ta·tas te·nāp·ra·me·ye·na ka·pi·le·na ma·hāt·ma·nā / bhas·ma·rā·śī·kṛ·tāḥ sar·ve kā·kut·stha sa·ga·rāt·ma·jāḥ

putrāṃś ciragatāñ jñātvā sagaro raghunandana / naptāram abravīd rājā dīpyamānaṃ svatejasā

put·rāṃś ci·ra·ga·tāñ jñāt·vā sa·ga·ro ra·ghu·nan·da·na / nap·tā·ram ab·ra·vīd rā·jā dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā

śūraś ca kṛtavidyaś ca pūrvais tulyo 'si tejasā / pitṝṇāṃ gatim anviccha yena cāśvo 'pahāritaḥ

śū·raś ca kṛ·ta·vid·yaś ca pūr·vais tul·yo 'si te·ja·sā / pi·tṝ·ṇāṃ ga·tim an·vic·cha ye·na cāś·vo 'pa·hā·ri·taḥ

antarbhaumāni sattvāni vīryavanti mahānti ca / teṣāṃ tvaṃ pratighātārthaṃ sāsiṃ gṛhṇīṣva kārmukam

an·tar·bhau·mā·ni sat·tvā·ni vīr·ya·van·ti ma·hān·ti ca / te·ṣāṃ tvaṃ pra·ti·ghā·tār·thaṃ sā·siṃ gṛh·ṇīṣ·va kār·mu·kam

abhivādyābhivādyāṃs tvaṃ hatvā vighnakarān api / siddhārthaḥ saṃnivartasva mama yajñasya pāragaḥ

a·bhi·vād·yā·bhi·vād·yāṃs tvaṃ hat·vā vigh·na·ka·rān a·pi / sid·dhār·thaḥ saṃ·ni·var·tas·va ma·ma yaj·ñas·ya pā·ra·gaḥ

evam ukto 'ṃśumān samyak sagareṇa mahātmanā / dhanur ādāya khaḍgaṃ ca jagāma laghuvikramaḥ

e·vam uk·to 'ṃśu·mān sam·yak sa·ga·re·ṇa ma·hāt·ma·nā / dha·nur ā·dā·ya khaḍ·gaṃ ca ja·gā·ma la·ghu·vik·ra·maḥ

sa khātaṃ pitṛbhir mārgam antarbhaumaṃ mahātmabhiḥ / prāpadyata naraśreṣṭha tena rājñābhicoditaḥ

sa khā·taṃ pi·tṛ·bhir mār·gam an·tar·bhau·maṃ ma·hāt·ma·bhiḥ / prā·pad·ya·ta na·raś·reṣ·ṭha te·na rāj·ñā·bhi·co·di·taḥ

daityadānavarakṣobhiḥ piśācapatagoragaiḥ / pūjyamānaṃ mahātejā diśāgajam apaśyata

dait·ya·dā·na·va·rak·ṣo·bhiḥ pi·śā·ca·pa·ta·go·ra·gaiḥ / pūj·ya·mā·naṃ ma·hā·te·jā di·śā·ga·jam a·paś·ya·ta

sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā caiva nirāmayam / pitṝn sa paripapraccha vājihartāram eva ca

sa taṃ pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā pṛṣ·ṭvā cai·va ni·rā·ma·yam / pi·tṝn sa pa·ri·pap·rac·cha vā·ji·har·tā·ram e·va ca

diśāgajas tu tac chrutvā prītyāhāṃśumato vacaḥ / āsamañjakṛtārthas tvaṃ sahāśvaḥ śīghram eṣyasi

di·śā·ga·jas tu tac chrut·vā prīt·yā·hāṃ·śu·ma·to va·caḥ / ā·sa·mañ·ja·kṛ·tār·thas tvaṃ sa·hāś·vaḥ śīgh·ram eṣ·ya·si

tasya tad vacanaṃ śrutvā sarvān eva diśāgajān / yathākramaṃ yathānyāyaṃ praṣṭuṃ samupacakrame

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sar·vān e·va di·śā·ga·jān / ya·thāk·ra·maṃ ya·thān·yā·yaṃ praṣ·ṭuṃ sa·mu·pa·cak·ra·me

taiś ca sarvair diśāpālair vākyajñair vākyakovidaiḥ / pūjitaḥ sahayaś caiva gantāsīty abhicoditaḥ

taiś ca sar·vair di·śā·pā·lair vāk·yaj·ñair vāk·ya·ko·vi·daiḥ / pū·ji·taḥ sa·ha·yaś cai·va gan·tā·sīty a·bhi·co·di·taḥ

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā jagāma laghuvikramaḥ / bhasmarāśīkṛtā yatra pitaras tasya sāgarāḥ

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā ja·gā·ma la·ghu·vik·ra·maḥ / bhas·ma·rā·śī·kṛ·tā yat·ra pi·ta·ras tas·ya sā·ga·rāḥ

sa duḥkhavaśam āpannas tv asamañjasutas tadā / cukrośa paramārtas tu vadhāt teṣāṃ suduḥkhitaḥ

sa duḥ·kha·va·śam ā·pan·nas tv a·sa·mañ·ja·su·tas ta·dā / cuk·ro·śa pa·ra·mār·tas tu va·dhāt te·ṣāṃ su·duḥ·khi·taḥ

yajñiyaṃ ca hayaṃ tatra carantam avidūrataḥ / dadarśa puruṣavyāghro duḥkhaśokasamanvitaḥ

yaj·ñi·yaṃ ca ha·yaṃ tat·ra ca·ran·tam a·vi·dū·ra·taḥ / da·dar·śa pu·ru·ṣav·yāgh·ro duḥ·kha·śo·ka·sa·man·vi·taḥ

dadarśa puruṣavyāghro kartukāmo jalakriyām / salilārthī mahātejā na cāpaśyaj jalāśayam

da·dar·śa pu·ru·ṣav·yāgh·ro kar·tu·kā·mo ja·lak·ri·yām / sa·li·lār·thī ma·hā·te·jā na cā·paś·yaj ja·lā·śa·yam

visārya nipuṇāṃ dṛṣṭiṃ tato 'paśyat khagādhipam / pitṝṇāṃ mātulaṃ rāma suparṇam anilopamam

vi·sār·ya ni·pu·ṇāṃ dṛṣ·ṭiṃ ta·to 'paś·yat kha·gā·dhi·pam / pi·tṝ·ṇāṃ mā·tu·laṃ rā·ma su·par·ṇam a·ni·lo·pa·mam

sa cainam abravīd vākyaṃ vainateyo mahābalaḥ / mā śucaḥ puruṣavyāghra vadho 'yaṃ lokasaṃmataḥ

sa cai·nam ab·ra·vīd vāk·yaṃ vai·na·te·yo ma·hā·ba·laḥ / mā śu·caḥ pu·ru·ṣav·yāgh·ra va·dho 'yaṃ lo·ka·saṃ·ma·taḥ

kapilenāprameyena dagdhā hīme mahābalāḥ / salilaṃ nārhasi prājña dātum eṣāṃ hi laukikam

ka·pi·le·nāp·ra·me·ye·na dag·dhā hī·me ma·hā·ba·lāḥ / sa·li·laṃ nār·ha·si prāj·ña dā·tum e·ṣāṃ hi lau·ki·kam

gaṅgā himavato jyeṣṭhā duhitā puruṣarṣabha / bhasmarāśīkṛtān etān pāvayel lokapāvanī

gaṅ·gā hi·ma·va·to jyeṣ·ṭhā du·hi·tā pu·ru·ṣar·ṣa·bha / bhas·ma·rā·śī·kṛ·tān e·tān pā·va·yel lo·ka·pā·va·nī

tayā klinnam idaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā / ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ nayiṣyati

ta·yā klin·nam i·daṃ bhas·ma gaṅ·ga·yā lo·ka·kān·ta·yā / ṣaṣ·ṭiṃ put·ra·sa·has·rā·ṇi svar·ga·lo·kaṃ na·yiṣ·ya·ti

gaccha cāśvaṃ mahābhāga saṃgṛhya puruṣarṣabha / yajñaṃ paitāmahaṃ vīra nirvartayitum arhasi

gac·cha cāś·vaṃ ma·hā·bhā·ga saṃ·gṛh·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bha / yaj·ñaṃ pai·tā·ma·haṃ vī·ra nir·var·ta·yi·tum ar·ha·si

suparṇavacanaṃ śrutvā so 'ṃśumān ativīryavān / tvaritaṃ hayam ādāya punar āyān mahāyaśāḥ

su·par·ṇa·va·ca·naṃ śrut·vā so 'ṃśu·mān a·ti·vīr·ya·vān / tva·ri·taṃ ha·yam ā·dā·ya pu·nar ā·yān ma·hā·ya·śāḥ

tato rājānam āsādya dīkṣitaṃ raghunandana / nyavedayad yathāvṛttaṃ suparṇavacanaṃ tathā

ta·to rā·jā·nam ā·sād·ya dīk·ṣi·taṃ ra·ghu·nan·da·na / nya·ve·da·yad ya·thā·vṛt·taṃ su·par·ṇa·va·ca·naṃ ta·thā

tac chrutvā ghorasaṃkāśaṃ vākyam aṃśumato nṛpaḥ / yajñaṃ nirvartayām āsa yathākalpaṃ yathāvidhi

tac chrut·vā gho·ra·saṃ·kā·śaṃ vāk·yam aṃ·śu·ma·to nṛ·paḥ / yaj·ñaṃ nir·var·ta·yām ā·sa ya·thā·kal·paṃ ya·thā·vi·dhi

svapuraṃ cāgamac chrīmān iṣṭayajño mahīpatiḥ / gaṅgāyāś cāgame rājā niścayaṃ nādhyagacchata

sva·pu·raṃ cā·ga·mac chrī·mān iṣ·ṭa·yaj·ño ma·hī·pa·tiḥ / gaṅ·gā·yāś cā·ga·me rā·jā niś·ca·yaṃ nādh·ya·gac·cha·ta

agatvā niścayaṃ rājā kālena mahatā mahān / triṃśadvarṣasahasrāṇi rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ

a·gat·vā niś·ca·yaṃ rā·jā kā·le·na ma·ha·tā ma·hān / triṃ·śad·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi rāj·yaṃ kṛt·vā di·vaṃ ga·taḥ

kāladharmaṃ gate rāma sagare prakṛtījanāḥ / rājānaṃ rocayām āsur aṃśumantaṃ sudhārmikam

kā·la·dhar·maṃ ga·te rā·ma sa·ga·re pra·kṛ·tī·ja·nāḥ / rā·jā·naṃ ro·ca·yām ā·sur aṃ·śu·man·taṃ su·dhār·mi·kam

sa rājā sumahān āsīd aṃśumān raghunandana / tasya putro mahān āsīd dilīpa iti viśrutaḥ

sa rā·jā su·ma·hān ā·sīd aṃ·śu·mān ra·ghu·nan·da·na / tas·ya put·ro ma·hān ā·sīd di·lī·pa i·ti viś·ru·taḥ

tasmin rājyaṃ samāveśya dilīpe raghunandana / himavacchikhare ramye tapas tepe sudāruṇam

tas·min rāj·yaṃ sa·mā·veś·ya di·lī·pe ra·ghu·nan·da·na / hi·ma·vac·chi·kha·re ram·ye ta·pas te·pe su·dā·ru·ṇam

dvātriṃśac ca sahasrāṇi varṣāṇi sumahāyaśāḥ / tapovanagato rājā svargaṃ lebhe tapodhanaḥ

dvāt·riṃ·śac ca sa·has·rā·ṇi var·ṣā·ṇi su·ma·hā·ya·śāḥ / ta·po·va·na·ga·to rā·jā svar·gaṃ le·bhe ta·po·dha·naḥ

dilīpas tu mahātejāḥ śrutvā paitāmahaṃ vadham / duḥkhopahatayā buddhyā niścayaṃ nādhyagacchata

di·lī·pas tu ma·hā·te·jāḥ śrut·vā pai·tā·ma·haṃ va·dham / duḥ·kho·pa·ha·ta·yā bud·dhyā niś·ca·yaṃ nādh·ya·gac·cha·ta

kathaṃ gaṅgāvataraṇaṃ kathaṃ teṣāṃ jalakriyā / tārayeyaṃ kathaṃ caitān iti cintā paro 'bhavat

ka·thaṃ gaṅ·gā·va·ta·ra·ṇaṃ ka·thaṃ te·ṣāṃ ja·lak·ri·yā / tā·ra·ye·yaṃ ka·thaṃ cai·tān i·ti cin·tā pa·ro 'bha·vat

tasya cintayato nityaṃ dharmeṇa viditātmanaḥ / putro bhagīratho nāma jajñe paramadhārmikaḥ

tas·ya cin·ta·ya·to nit·yaṃ dhar·me·ṇa vi·di·tāt·ma·naḥ / put·ro bha·gī·ra·tho nā·ma jaj·ñe pa·ra·ma·dhār·mi·kaḥ

dilīpas tu mahātejā yajñair bahubhir iṣṭavān / triṃśadvarṣasahasrāṇi rājā rājyam akārayat

di·lī·pas tu ma·hā·te·jā yaj·ñair ba·hu·bhir iṣ·ṭa·vān / triṃ·śad·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi rā·jā rāj·yam a·kā·ra·yat

agatvā niścayaṃ rājā teṣām uddharaṇaṃ prati / vyādhinā naraśārdūla kāladharmam upeyivān

a·gat·vā niś·ca·yaṃ rā·jā te·ṣām ud·dha·ra·ṇaṃ pra·ti / vyā·dhi·nā na·ra·śār·dū·la kā·la·dhar·mam u·pe·yi·vān

indralokaṃ gato rājā svārjitenaiva karmaṇā / rājye bhagīrathaṃ putram abhiṣicya nararṣabhaḥ

in·dra·lo·kaṃ ga·to rā·jā svār·ji·te·nai·va kar·ma·ṇā / rāj·ye bha·gī·ra·thaṃ put·ram a·bhi·ṣic·ya na·rar·ṣa·bhaḥ

bhagīrathas tu rājarṣir dhārmiko raghunandana / anapatyo mahātejāḥ prajākāmaḥ sa cāprajaḥ

bha·gī·ra·thas tu rā·jar·ṣir dhār·mi·ko ra·ghu·nan·da·na / a·na·pat·yo ma·hā·te·jāḥ pra·jā·kā·maḥ sa cāp·ra·jaḥ

sa tapo dīrgham ātiṣṭhad gokarṇe raghunandana / ūrdhvabāhuḥ pañcatapā māsāhāro jitendriyaḥ

sa ta·po dīr·gham ā·tiṣ·ṭhad go·kar·ṇe ra·ghu·nan·da·na / ūr·dhva·bā·huḥ pañ·ca·ta·pā mā·sā·hā·ro ji·ten·dri·yaḥ

tasya varṣasahasrāṇi ghore tapasi tiṣṭhataḥ / suprīto bhagavān brahmā prajānāṃ patir īśvaraḥ

tas·ya var·ṣa·sa·has·rā·ṇi gho·re ta·pa·si tiṣ·ṭha·taḥ / sup·rī·to bha·ga·vān brah·mā pra·jā·nāṃ pa·tir īś·va·raḥ

tataḥ suragaṇaiḥ sārdham upāgamya pitāmahaḥ / bhagīrathaṃ mahātmānaṃ tapyamānam athābravīt

ta·taḥ su·ra·ga·ṇaiḥ sār·dham u·pā·gam·ya pi·tā·ma·haḥ / bha·gī·ra·thaṃ ma·hāt·mā·naṃ tap·ya·mā·nam a·thāb·ra·vīt

bhagīratha mahābhāga prītas te 'haṃ janeśvara / tapasā ca sutaptena varaṃ varaya suvrata

bha·gī·ra·tha ma·hā·bhā·ga prī·tas te 'haṃ ja·neś·va·ra / ta·pa·sā ca su·tap·te·na va·raṃ va·ra·ya suv·ra·ta

tam uvāca mahātejāḥ sarvalokapitāmaham / bhagīratho mahābhāgaḥ kṛtāñjalir avasthitaḥ

tam u·vā·ca ma·hā·te·jāḥ sar·va·lo·ka·pi·tā·ma·ham / bha·gī·ra·tho ma·hā·bhā·gaḥ kṛ·tāñ·ja·lir a·vas·thi·taḥ

yadi me bhagavān prīto yady asti tapasaḥ phalam / sagarasyātmajāḥ sarve mattaḥ salilam āpnuyuḥ

ya·di me bha·ga·vān prī·to yady as·ti ta·pa·saḥ pha·lam / sa·ga·ras·yāt·ma·jāḥ sar·ve mat·taḥ sa·li·lam āp·nu·yuḥ

gaṅgāyāḥ salilaklinne bhasmany eṣāṃ mahātmanām / svargaṃ gaccheyur atyantaṃ sarve me prapitāmahāḥ

gaṅ·gā·yāḥ sa·li·lak·lin·ne bhas·many e·ṣāṃ ma·hāt·ma·nām / svar·gaṃ gac·che·yur at·yan·taṃ sar·ve me pra·pi·tā·ma·hāḥ

deyā ca saṃtatir deva nāvasīdet kulaṃ ca naḥ / ikṣvākūṇāṃ kule deva eṣa me 'stu varaḥ paraḥ

de·yā ca saṃ·ta·tir de·va nā·va·sī·det ku·laṃ ca naḥ / ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ku·le de·va e·ṣa me 'stu va·raḥ pa·raḥ

uktavākyaṃ tu rājānaṃ sarvalokapitāmahaḥ / pratyuvāca śubhāṃ vāṇīṃ madhurāṃ madhurākṣarām

uk·ta·vāk·yaṃ tu rā·jā·naṃ sar·va·lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / prat·yu·vā·ca śu·bhāṃ vā·ṇīṃ ma·dhu·rāṃ ma·dhu·rāk·ṣa·rām

manoratho mahān eṣa bhagīratha mahāratha / evaṃ bhavatu bhadraṃ te ikṣvākukulavardhana

ma·no·ra·tho ma·hān e·ṣa bha·gī·ra·tha ma·hā·ra·tha / e·vaṃ bha·va·tu bhad·raṃ te ik·ṣvā·ku·ku·la·var·dha·na

iyaṃ haimavatī gaṅgā jyeṣṭhā himavataḥ sutā / tāṃ vai dhārayituṃ rājan haras tatra niyujyatām

i·yaṃ hai·ma·va·tī gaṅ·gā jyeṣ·ṭhā hi·ma·va·taḥ su·tā / tāṃ vai dhā·ra·yi·tuṃ rā·jan ha·ras tat·ra ni·yuj·ya·tām

gaṅgāyāḥ patanaṃ rājan pṛthivī na sahiṣyate / tāṃ vai dhārayituṃ vīra nānyaṃ paśyāmi śūlinaḥ

gaṅ·gā·yāḥ pa·ta·naṃ rā·jan pṛ·thi·vī na sa·hiṣ·ya·te / tāṃ vai dhā·ra·yi·tuṃ vī·ra nān·yaṃ paś·yā·mi śū·li·naḥ

tam evam uktvā rājānaṃ gaṅgāṃ cābhāṣya lokakṛt / jagāma tridivaṃ devaḥ saha sarvair marudgaṇaiḥ

tam e·vam uk·tvā rā·jā·naṃ gaṅ·gāṃ cā·bhāṣ·ya lo·ka·kṛt / ja·gā·ma tri·di·vaṃ de·vaḥ sa·ha sar·vair ma·rud·ga·ṇaiḥ

devadeve gate tasmin so 'ṅguṣṭhāgranipīḍitām / kṛtvā vasumatīṃ rāma saṃvatsaram upāsata

de·va·de·ve ga·te tas·min so 'ṅguṣ·ṭhāg·ra·ni·pī·ḍi·tām / kṛt·vā va·su·ma·tīṃ rā·ma saṃ·vat·sa·ram u·pā·sa·ta

atha saṃvatsare pūrṇe sarvalokanamaskṛtaḥ / umāpatiḥ paśupatī rājānam idam abravīt

a·tha saṃ·vat·sa·re pūr·ṇe sar·va·lo·ka·na·mas·kṛ·taḥ / u·mā·pa·tiḥ pa·śu·pa·tī rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt

prītas te 'haṃ naraśreṣṭha kariṣyāmi tava priyam / śirasā dhārayiṣyāmi śailarājasutām aham

prī·tas te 'haṃ na·raś·reṣ·ṭha ka·riṣ·yā·mi ta·va pri·yam / śi·ra·sā dhā·ra·yiṣ·yā·mi śai·la·rā·ja·su·tām a·ham

tato haimavatī jyeṣṭhā sarvalokanamaskṛtā / tadā sātimahad rūpaṃ kṛtvā vegaṃ ca duḥsaham / ākāśād apatad rāma śive śivaśirasy uta

ta·to hai·ma·va·tī jyeṣ·ṭhā sar·va·lo·ka·na·mas·kṛ·tā / ta·dā sā·ti·ma·had rū·paṃ kṛt·vā ve·gaṃ ca duḥ·sa·ham / ā·kā·śād a·pa·tad rā·ma śi·ve śi·va·śi·rasy u·ta

naiva sā nirgamaṃ lebhe jaṭāmaṇḍalamohitā / tatraivābabhramad devī saṃvatsaragaṇān bahūn

nai·va sā nir·ga·maṃ le·bhe ja·ṭā·maṇ·ḍa·la·mo·hi·tā / tat·rai·vā·babh·ra·mad de·vī saṃ·vat·sa·ra·ga·ṇān ba·hūn

anena toṣitaś cāsīd atyarthaṃ raghunandana / visasarja tato gaṅgāṃ haro bindusaraḥ prati

a·ne·na to·ṣi·taś cā·sīd at·yar·thaṃ ra·ghu·nan·da·na / vi·sa·sar·ja ta·to gaṅ·gāṃ ha·ro bin·du·sa·raḥ pra·ti

gaganāc chaṃkaraśiras tato dharaṇim āgatā / vyasarpata jalaṃ tatra tīvraśabdapuraskṛtam

ga·ga·nāc chaṃ·ka·ra·śi·ras ta·to dha·ra·ṇim ā·ga·tā / vya·sar·pa·ta ja·laṃ tat·ra tīv·ra·śab·da·pu·ras·kṛ·tam

tato devarṣigandharvā yakṣāḥ siddhagaṇās tathā / vyalokayanta te tatra gaganād gāṃ gatāṃ tadā

ta·to de·var·ṣi·gan·dhar·vā yak·ṣāḥ sid·dha·ga·ṇās ta·thā / vya·lo·ka·yan·ta te tat·ra ga·ga·nād gāṃ ga·tāṃ ta·dā

vimānair nagarākārair hayair gajavarais tathā / pāriplavagatāś cāpi devatās tatra viṣṭhitāḥ

vi·mā·nair na·ga·rā·kā·rair ha·yair ga·ja·va·rais ta·thā / pā·rip·la·va·ga·tāś cā·pi de·va·tās tat·ra viṣ·ṭhi·tāḥ

tad adbhutatamaṃ loke gaṅgāpatanam uttamam / didṛkṣavo devagaṇāḥ sameyur amitaujasaḥ

tad ad·bhu·ta·ta·maṃ lo·ke gaṅ·gā·pa·ta·nam ut·ta·mam / di·dṛk·ṣa·vo de·va·ga·ṇāḥ sa·me·yur a·mi·tau·ja·saḥ

saṃpatadbhiḥ suragaṇais teṣāṃ cābharaṇaujasā / śatādityam ivābhāti gaganaṃ gatatoyadam

saṃ·pa·tad·bhiḥ su·ra·ga·ṇais te·ṣāṃ cā·bha·ra·ṇau·ja·sā / śa·tā·dit·yam i·vā·bhā·ti ga·ga·naṃ ga·ta·to·ya·dam

śiṃśumāroragagaṇair mīnair api ca cañcalaiḥ / vidyudbhir iva vikṣiptair ākāśam abhavat tadā

śiṃ·śu·mā·ro·ra·ga·ga·ṇair mī·nair a·pi ca cañ·ca·laiḥ / vid·yud·bhir i·va vik·ṣip·tair ā·kā·śam a·bha·vat ta·dā

pāṇḍuraiḥ salilotpīḍaiḥ kīryamāṇaiḥ sahasradhā / śāradābhrair ivākīrṇaṃ gaganaṃ haṃsasaṃplavaiḥ

pāṇ·ḍu·raiḥ sa·li·lot·pī·ḍaiḥ kīr·ya·mā·ṇaiḥ sa·has·ra·dhā / śā·ra·dābh·rair i·vā·kīr·ṇaṃ ga·ga·naṃ haṃ·sa·saṃp·la·vaiḥ

kva cid drutataraṃ yāti kuṭilaṃ kva cid āyatam / vinataṃ kva cid uddhūtaṃ kva cid yāti śanaiḥ śanaiḥ

kva cid dru·ta·ta·raṃ yā·ti ku·ṭi·laṃ kva cid ā·ya·tam / vi·na·taṃ kva cid ud·dhū·taṃ kva cid yā·ti śa·naiḥ śa·naiḥ

salilenaiva salilaṃ kva cid abhyāhataṃ punaḥ / muhur ūrdhvapathaṃ gatvā papāta vasudhāṃ punaḥ

sa·li·le·nai·va sa·li·laṃ kva cid abh·yā·ha·taṃ pu·naḥ / mu·hur ūr·dhva·pa·thaṃ gat·vā pa·pā·ta va·su·dhāṃ pu·naḥ

tac chaṃkaraśirobhraṣṭaṃ bhraṣṭaṃ bhūmitale punaḥ / vyarocata tadā toyaṃ nirmalaṃ gatakalmaṣam

tac chaṃ·ka·ra·śi·robh·raṣ·ṭaṃ bhraṣ·ṭaṃ bhū·mi·ta·le pu·naḥ / vya·ro·ca·ta ta·dā to·yaṃ nir·ma·laṃ ga·ta·kal·ma·ṣam

tatrarṣigaṇagandharvā vasudhātalavāsinaḥ / bhavāṅgapatitaṃ toyaṃ pavitram iti paspṛśuḥ

tat·rar·ṣi·ga·ṇa·gan·dhar·vā va·su·dhā·ta·la·vā·si·naḥ / bha·vāṅ·ga·pa·ti·taṃ to·yaṃ pa·vit·ram i·ti pas·pṛ·śuḥ

śāpāt prapatitā ye ca gaganād vasudhātalam / kṛtvā tatrābhiṣekaṃ te babhūvur gatakalmaṣāḥ

śā·pāt pra·pa·ti·tā ye ca ga·ga·nād va·su·dhā·ta·lam / kṛt·vā tat·rā·bhi·ṣe·kaṃ te ba·bhū·vur ga·ta·kal·ma·ṣāḥ

dhūpapāpāḥ punas tena toyenātha subhāsvatā / punar ākāśam āviśya svāṃl lokān pratipedire

dhū·pa·pā·pāḥ pu·nas te·na to·ye·nā·tha su·bhās·va·tā / pu·nar ā·kā·śam ā·viś·ya svāṃl lo·kān pra·ti·pe·di·re

mumude mudito lokas tena toyena bhāsvatā / kṛtābhiṣeko gaṅgāyāṃ babhūva vigataklamaḥ

mu·mu·de mu·di·to lo·kas te·na to·ye·na bhās·va·tā / kṛ·tā·bhi·ṣe·ko gaṅ·gā·yāṃ ba·bhū·va vi·ga·tak·la·maḥ

bhagīratho 'pi rājarṣir divyaṃ syandanam āsthitaḥ / prāyād agre mahātejās taṃ gaṅgā pṛṣṭhato 'nvagāt

bha·gī·ra·tho 'pi rā·jar·ṣir div·yaṃ syan·da·nam ās·thi·taḥ / prā·yād ag·re ma·hā·te·jās taṃ gaṅ·gā pṛṣ·ṭha·to 'nva·gāt

devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve daityadānavarākṣasāḥ / gandharvayakṣapravarāḥ sakiṃnaramahoragāḥ

de·vāḥ sar·ṣi·ga·ṇāḥ sar·ve dait·ya·dā·na·va·rāk·ṣa·sāḥ / gan·dhar·va·yak·ṣap·ra·va·rāḥ sa·kiṃ·na·ra·ma·ho·ra·gāḥ

sarvāś cāpsaraso rāma bhagīratharathānugāḥ / gaṅgām anvagaman prītāḥ sarve jalacarāś ca ye

sar·vāś cāp·sa·ra·so rā·ma bha·gī·ra·tha·ra·thā·nu·gāḥ / gaṅ·gām an·va·ga·man prī·tāḥ sar·ve ja·la·ca·rāś ca ye

yato bhagīratho rājā tato gaṅgā yaśasvinī / jagāma saritāṃ śreṣṭhā sarvapāpavināśinī

ya·to bha·gī·ra·tho rā·jā ta·to gaṅ·gā ya·śas·vi·nī / ja·gā·ma sa·ri·tāṃ śreṣ·ṭhā sar·va·pā·pa·vi·nā·śi·nī

sa gatvā sāgaraṃ rājā gaṅgayānugatas tadā / praviveśa talaṃ bhūmer yatra te bhasmasātkṛtāḥ

sa gat·vā sā·ga·raṃ rā·jā gaṅ·ga·yā·nu·ga·tas ta·dā / pra·vi·ve·śa ta·laṃ bhū·mer yat·ra te bhas·ma·sāt·kṛ·tāḥ

bhasmany athāplute rāma gaṅgāyāḥ salilena vai / sarva lokaprabhur brahmā rājānam idam abravīt

bhas·many a·thāp·lu·te rā·ma gaṅ·gā·yāḥ sa·li·le·na vai / sar·va lo·kap·ra·bhur brah·mā rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt

tāritā naraśārdūla divaṃ yātāś ca devavat / ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi sagarasya mahātmanaḥ

tā·ri·tā na·ra·śār·dū·la di·vaṃ yā·tāś ca de·va·vat / ṣaṣ·ṭiḥ put·ra·sa·has·rā·ṇi sa·ga·ras·ya ma·hāt·ma·naḥ

sāgarasya jalaṃ loke yāvat sthāsyati pārthiva / sagarasyātmajās tāvat svarge sthāsyanti devavat

sā·ga·ras·ya ja·laṃ lo·ke yā·vat sthās·ya·ti pār·thi·va / sa·ga·ras·yāt·ma·jās tā·vat svar·ge sthās·yan·ti de·va·vat

iyaṃ ca duhitā jyeṣṭhā tava gaṅgā bhaviṣyati / tvatkṛtena ca nāmnā vai loke sthāsyati viśrutā

i·yaṃ ca du·hi·tā jyeṣ·ṭhā ta·va gaṅ·gā bha·viṣ·ya·ti / tvat·kṛ·te·na ca nām·nā vai lo·ke sthās·ya·ti viś·ru·tā

gaṅgā tripathagā nāma divyā bhāgīrathīti ca / tripatho bhāvayantīti tatas tripathagā smṛtā

gaṅ·gā tri·pa·tha·gā nā·ma div·yā bhā·gī·ra·thī·ti ca / tri·pa·tho bhā·va·yan·tī·ti ta·tas tri·pa·tha·gā smṛ·tā

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ tvam atra manujādhipa / kuruṣva salilaṃ rājan pratijñām apavarjaya

pi·tā·ma·hā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ tvam at·ra ma·nu·jā·dhi·pa / ku·ruṣ·va sa·li·laṃ rā·jan pra·tij·ñām a·pa·var·ja·ya

pūrvakeṇa hi te rājaṃs tenātiyaśasā tadā / dharmiṇāṃ pravareṇātha naiṣa prāpto manorathaḥ

pūr·va·ke·ṇa hi te rā·jaṃs te·nā·ti·ya·śa·sā ta·dā / dhar·mi·ṇāṃ pra·va·re·ṇā·tha nai·ṣa prāp·to ma·no·ra·thaḥ

tathaivāṃśumatā tāta loke 'pratimatejasā / gaṅgāṃ prārthayatā netuṃ pratijñā nāpavarjitā

ta·thai·vāṃ·śu·ma·tā tā·ta lo·ke 'pra·ti·ma·te·ja·sā / gaṅ·gāṃ prār·tha·ya·tā ne·tuṃ pra·tij·ñā nā·pa·var·ji·tā

rājarṣiṇā guṇavatā maharṣisamatejasā / mattulyatapasā caiva kṣatradharmasthitena ca

rā·jar·ṣi·ṇā gu·ṇa·va·tā ma·har·ṣi·sa·ma·te·ja·sā / mat·tul·ya·ta·pa·sā cai·va kṣat·ra·dhar·mas·thi·te·na ca

dilīpena mahābhāga tava pitrātitejasā / punar na śaṅkitā netuṃ gaṅgāṃ prārthayatānagha

di·lī·pe·na ma·hā·bhā·ga ta·va pit·rā·ti·te·ja·sā / pu·nar na śaṅ·ki·tā ne·tuṃ gaṅ·gāṃ prār·tha·ya·tā·na·gha

sā tvayā samatikrāntā pratijñā puruṣarṣabha / prāpto 'si paramaṃ loke yaśaḥ paramasaṃmatam

sā tva·yā sa·ma·tik·rān·tā pra·tij·ñā pu·ru·ṣar·ṣa·bha / prāp·to 'si pa·ra·maṃ lo·ke ya·śaḥ pa·ra·ma·saṃ·ma·tam

yac ca gaṅgāvataraṇaṃ tvayā kṛtam ariṃdama / anena ca bhavān prāpto dharmasyāyatanaṃ mahat

yac ca gaṅ·gā·va·ta·ra·ṇaṃ tva·yā kṛ·tam a·riṃ·da·ma / a·ne·na ca bha·vān prāp·to dhar·mas·yā·ya·ta·naṃ ma·hat

plāvayasva tvam ātmānaṃ narottama sadocite / salile puruṣavyāghra śuciḥ puṇyaphalo bhava

plā·va·yas·va tvam āt·mā·naṃ na·rot·ta·ma sa·do·ci·te / sa·li·le pu·ru·ṣav·yāgh·ra śu·ciḥ puṇ·ya·pha·lo bha·va

pitāmahānāṃ sarveṣāṃ kuruṣva salilakriyām / svasti te 'stu gamiṣyāmi svaṃ lokaṃ gamyatāṃ nṛpa

pi·tā·ma·hā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ ku·ruṣ·va sa·li·lak·ri·yām / svas·ti te 'stu ga·miṣ·yā·mi svaṃ lo·kaṃ gam·ya·tāṃ nṛ·pa

ity evam uktvā deveśaḥ sarvalokapitāmahaḥ / yathāgataṃ tathāgacchad devalokaṃ mahāyaśāḥ

ity e·vam uk·tvā de·ve·śaḥ sar·va·lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / ya·thā·ga·taṃ ta·thā·gac·chad de·va·lo·kaṃ ma·hā·ya·śāḥ

bhagīratho 'pi rājarṣiḥ kṛtvā salilam uttamam / yathākramaṃ yathānyāyaṃ sāgarāṇāṃ mahāyaśāḥ / kṛtodakaḥ śucī rājā svapuraṃ praviveśa ha

bha·gī·ra·tho 'pi rā·jar·ṣiḥ kṛt·vā sa·li·lam ut·ta·mam / ya·thāk·ra·maṃ ya·thān·yā·yaṃ sā·ga·rā·ṇāṃ ma·hā·ya·śāḥ / kṛ·to·da·kaḥ śu·cī rā·jā sva·pu·raṃ pra·vi·ve·śa ha

samṛddhārtho naraśreṣṭha svarājyaṃ praśaśāsa ha / pramumoda ca lokas taṃ nṛpam āsādya rāghava / naṣṭaśokaḥ samṛddhārtho babhūva vigatajvaraḥ

sa·mṛd·dhār·tho na·raś·reṣ·ṭha sva·rāj·yaṃ pra·śa·śā·sa ha / pra·mu·mo·da ca lo·kas taṃ nṛ·pam ā·sād·ya rā·gha·va / naṣ·ṭa·śo·kaḥ sa·mṛd·dhār·tho ba·bhū·va vi·ga·taj·va·raḥ

eṣa te rāma gaṅgāyā vistaro 'bhihito mayā / svasti prāpnuhi bhadraṃ te saṃdhyākālo 'tivartate

e·ṣa te rā·ma gaṅ·gā·yā vis·ta·ro 'bhi·hi·to ma·yā / svas·ti prāp·nu·hi bhad·raṃ te saṃdh·yā·kā·lo 'ti·var·ta·te

dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svargyaṃ putryam athāpi ca / idam ākhyānam ākhyātaṃ gaṅgāvataraṇaṃ mayā

dhan·yaṃ ya·śas·yam ā·yuṣ·yaṃ svar·gyaṃ put·ryam a·thā·pi ca / i·dam ākh·yā·nam ākh·yā·taṃ gaṅ·gā·va·ta·ra·ṇaṃ ma·yā

viśvāmitravacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ / vismayaṃ paramaṃ gatvā viśvāmitram athābravīt

viś·vā·mit·ra·va·caḥ śrut·vā rā·gha·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / vis·ma·yaṃ pa·ra·maṃ gat·vā viś·vā·mit·ram a·thāb·ra·vīt

atyadbhutam idaṃ brahman kathitaṃ paramaṃ tvayā / gaṅgāvataraṇaṃ puṇyaṃ sāgarasya ca pūraṇam

at·yad·bhu·tam i·daṃ brah·man ka·thi·taṃ pa·ra·maṃ tva·yā / gaṅ·gā·va·ta·ra·ṇaṃ puṇ·yaṃ sā·ga·ras·ya ca pū·ra·ṇam

tasya sā śarvarī sarvā saha saumitriṇā tadā / jagāma cintayānasya viśvāmitrakathāṃ śubhām

tas·ya sā śar·va·rī sar·vā sa·ha sau·mit·ri·ṇā ta·dā / ja·gā·ma cin·ta·yā·nas·ya viś·vā·mit·ra·ka·thāṃ śu·bhām

tataḥ prabhāte vimale viśvāmitraṃ mahāmunim / uvāca rāghavo vākyaṃ kṛtāhnikam ariṃdamaḥ

ta·taḥ pra·bhā·te vi·ma·le viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim / u·vā·ca rā·gha·vo vāk·yaṃ kṛ·tāh·ni·kam a·riṃ·da·maḥ

gatā bhagavatī rātriḥ śrotavyaṃ paramaṃ śrutam / kṣaṇabhūteva sā rātriḥ saṃvṛtteyaṃ mahātapaḥ / imāṃ cintayataḥ sarvāṃ nikhilena kathāṃ tava

ga·tā bha·ga·va·tī rāt·riḥ śro·tav·yaṃ pa·ra·maṃ śru·tam / kṣa·ṇa·bhū·te·va sā rāt·riḥ saṃ·vṛt·te·yaṃ ma·hā·ta·paḥ / i·māṃ cin·ta·ya·taḥ sar·vāṃ ni·khi·le·na ka·thāṃ ta·va

tarāma saritāṃ śreṣṭhāṃ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm / naur eṣā hi sukhāstīrṇā ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām / bhagavantam iha prāptaṃ jñātvā tvaritam āgatā

ta·rā·ma sa·ri·tāṃ śreṣ·ṭhāṃ puṇ·yāṃ tri·pa·tha·gāṃ na·dīm / naur e·ṣā hi su·khās·tīr·ṇā ṛ·ṣī·ṇāṃ puṇ·ya·kar·ma·ṇām / bha·ga·van·tam i·ha prāp·taṃ jñāt·vā tva·ri·tam ā·ga·tā

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / saṃtāraṃ kārayām āsa sarṣisaṃghaḥ sarāghavaḥ

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / saṃ·tā·raṃ kā·ra·yām ā·sa sar·ṣi·saṃ·ghaḥ sa·rā·gha·vaḥ

uttaraṃ tīram āsādya saṃpūjyarṣigaṇaṃ tatha / gaṅgākūle niviṣṭās te viśālāṃ dadṛśuḥ purīm

ut·ta·raṃ tī·ram ā·sād·ya saṃ·pūj·yar·ṣi·ga·ṇaṃ ta·tha / gaṅ·gā·kū·le ni·viṣ·ṭās te vi·śā·lāṃ da·dṛ·śuḥ pu·rīm

tato munivaras tūrṇaṃ jagāma saharāghavaḥ / viśālāṃ nagarīṃ ramyāṃ divyāṃ svargopamāṃ tadā

ta·to mu·ni·va·ras tūr·ṇaṃ ja·gā·ma sa·ha·rā·gha·vaḥ / vi·śā·lāṃ na·ga·rīṃ ram·yāṃ div·yāṃ svar·go·pa·māṃ ta·dā

atha rāmo mahāprājño viśvāmitraṃ mahāmunim / papraccha prāñjalir bhūtvā viśālām uttamāṃ purīm

a·tha rā·mo ma·hāp·rāj·ño viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim / pap·rac·cha prāñ·ja·lir bhūt·vā vi·śā·lām ut·ta·māṃ pu·rīm

kataro rājavaṃśo 'yaṃ viśālāyāṃ mahāmune / śrotum icchāmi bhadraṃ te paraṃ kautūhalaṃ hi me

ka·ta·ro rā·ja·vaṃ·śo 'yaṃ vi·śā·lā·yāṃ ma·hā·mu·ne / śro·tum ic·chā·mi bhad·raṃ te pa·raṃ kau·tū·ha·laṃ hi me

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmasya munipuṃgavaḥ / ākhyātuṃ tat samārebhe viśālasya purātanam

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·mas·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / ākh·yā·tuṃ tat sa·mā·re·bhe vi·śā·las·ya pu·rā·ta·nam

śrūyatāṃ rāma śakrasya kathāṃ kathayataḥ śubhām / asmin deśe hi yad vṛttaṃ śṛṇu tattvena rāghava

śrū·ya·tāṃ rā·ma śak·ras·ya ka·thāṃ ka·tha·ya·taḥ śu·bhām / as·min de·śe hi yad vṛt·taṃ śṛ·ṇu tat·tve·na rā·gha·va

pūrvaṃ kṛtayuge rāma diteḥ putrā mahābalāḥ / aditeś ca mahābhāgā vīryavantaḥ sudhārmikāḥ

pūr·vaṃ kṛ·ta·yu·ge rā·ma di·teḥ put·rā ma·hā·ba·lāḥ / a·di·teś ca ma·hā·bhā·gā vīr·ya·van·taḥ su·dhār·mi·kāḥ

tatas teṣāṃ naraśreṣṭha buddhir āsīn mahātmanām / amarā nirjarāś caiva kathaṃ syāma nirāmayāḥ

ta·tas te·ṣāṃ na·raś·reṣ·ṭha bud·dhir ā·sīn ma·hāt·ma·nām / a·ma·rā nir·ja·rāś cai·va ka·thaṃ syā·ma ni·rā·ma·yāḥ

teṣāṃ cintayatāṃ rāma buddhir āsīd vipaścitām / kṣīrodamathanaṃ kṛtvā rasaṃ prāpsyāma tatra vai

te·ṣāṃ cin·ta·ya·tāṃ rā·ma bud·dhir ā·sīd vi·paś·ci·tām / kṣī·ro·da·ma·tha·naṃ kṛt·vā ra·saṃ prāp·syā·ma tat·ra vai

tato niścitya mathanaṃ yoktraṃ kṛtvā ca vāsukim / manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā mamanthur amitaujasaḥ

ta·to niś·cit·ya ma·tha·naṃ yok·traṃ kṛt·vā ca vā·su·kim / man·thā·naṃ man·da·raṃ kṛt·vā ma·man·thur a·mi·tau·ja·saḥ

atha dhanvantarir nāma apsarāś ca suvarcasaḥ / apsu nirmathanād eva rasāt tasmād varastriyaḥ / utpetur manujaśreṣṭha tasmād apsaraso 'bhavan

a·tha dhan·van·ta·rir nā·ma ap·sa·rāś ca su·var·ca·saḥ / ap·su nir·ma·tha·nād e·va ra·sāt tas·mād va·ras·tri·yaḥ / ut·pe·tur ma·nu·jaś·reṣ·ṭha tas·mād ap·sa·ra·so 'bha·van

ṣaṣṭiḥ koṭyo 'bhavaṃs tāsām apsarāṇāṃ suvarcasām / asaṃkhyeyās tu kākutstha yās tāsāṃ paricārikāḥ

ṣaṣ·ṭiḥ koṭ·yo 'bha·vaṃs tā·sām ap·sa·rā·ṇāṃ su·var·ca·sām / a·saṃkh·ye·yās tu kā·kut·stha yās tā·sāṃ pa·ri·cā·ri·kāḥ

na tāḥ sma pratigṛhṇanti sarve te devadānavāḥ / apratigrahaṇāc caiva tena sādhāraṇāḥ smṛtāḥ

na tāḥ sma pra·ti·gṛh·ṇan·ti sar·ve te de·va·dā·na·vāḥ / ap·ra·tig·ra·ha·ṇāc cai·va te·na sā·dhā·ra·ṇāḥ smṛ·tāḥ

varuṇasya tataḥ kanyā vāruṇī raghunandana / utpapāta mahābhāgā mārgamāṇā parigraham

va·ru·ṇas·ya ta·taḥ kan·yā vā·ru·ṇī ra·ghu·nan·da·na / ut·pa·pā·ta ma·hā·bhā·gā mār·ga·mā·ṇā pa·rig·ra·ham

diteḥ putrā na tāṃ rāma jagṛhur varuṇātmajām / adites tu sutā vīra jagṛhus tām aninditām

di·teḥ put·rā na tāṃ rā·ma ja·gṛ·hur va·ru·ṇāt·ma·jām / a·di·tes tu su·tā vī·ra ja·gṛ·hus tām a·nin·di·tām

asurās tena daiteyāḥ surās tenāditeḥ sutāḥ / hṛṣṭāḥ pramuditāś cāsan vāruṇī grahaṇāt surāḥ

a·su·rās te·na dai·te·yāḥ su·rās te·nā·di·teḥ su·tāḥ / hṛṣ·ṭāḥ pra·mu·di·tāś cā·san vā·ru·ṇī gra·ha·ṇāt su·rāḥ

uccaiḥśravā hayaśreṣṭho maṇiratnaṃ ca kaustubham / udatiṣṭhan naraśreṣṭha tathaivāmṛtam uttamam

uc·caiḥś·ra·vā ha·yaś·reṣ·ṭho ma·ṇi·rat·naṃ ca kaus·tu·bham / u·da·tiṣ·ṭhan na·raś·reṣ·ṭha ta·thai·vā·mṛ·tam ut·ta·mam

atha tasya kṛte rāma mahān āsīt kulakṣayaḥ / adites tu tataḥ putrā diteḥ putrāṇa sūdayan

a·tha tas·ya kṛ·te rā·ma ma·hān ā·sīt ku·lak·ṣa·yaḥ / a·di·tes tu ta·taḥ put·rā di·teḥ put·rā·ṇa sū·da·yan

aditer ātmajā vīrā diteḥ putrān nijaghnire / tasmin ghore mahāyuddhe daiteyādityayor bhṛśam

a·di·ter āt·ma·jā vī·rā di·teḥ put·rān ni·jagh·ni·re / tas·min gho·re ma·hā·yud·dhe dai·te·yā·dit·ya·yor bhṛ·śam

nihatya ditiputrāṃs tu rājyaṃ prāpya puraṃdaraḥ / śaśāsa mudito lokān sarṣisaṃghān sacāraṇān

ni·hat·ya di·ti·put·rāṃs tu rāj·yaṃ prāp·ya pu·raṃ·da·raḥ / śa·śā·sa mu·di·to lo·kān sar·ṣi·saṃ·ghān sa·cā·ra·ṇān

hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā / mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāram idam abravīt

ha·te·ṣu te·ṣu put·re·ṣu di·tiḥ pa·ra·ma·duḥ·khi·tā / mā·rī·caṃ kāś·ya·paṃ rā·ma bhar·tā·ram i·dam ab·ra·vīt

hataputrāsmi bhagavaṃs tava putrair mahābalaiḥ / śakrahantāram icchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam

ha·ta·put·rās·mi bha·ga·vaṃs ta·va put·rair ma·hā·ba·laiḥ / śak·ra·han·tā·ram ic·chā·mi put·raṃ dīr·gha·ta·po'rji·tam

sāhaṃ tapaś cariṣyāmi garbhaṃ me dātum arhasi / īdṛśaṃ śakrahantāraṃ tvam anujñātum arhasi

sā·haṃ ta·paś ca·riṣ·yā·mi gar·bhaṃ me dā·tum ar·ha·si / ī·dṛ·śaṃ śak·ra·han·tā·raṃ tvam a·nuj·ñā·tum ar·ha·si

tasyās tad vacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapas tadā / pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām

tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā mā·rī·caḥ kāś·ya·pas ta·dā / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jā di·tiṃ pa·ra·ma·duḥ·khi·tām

evaṃ bhavatu bhadraṃ te śucir bhava tapodhane / janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakra hantāram āhave

e·vaṃ bha·va·tu bhad·raṃ te śu·cir bha·va ta·po·dha·ne / ja·na·yiṣ·ya·si put·raṃ tvaṃ śak·ra han·tā·ram ā·ha·ve

pūrṇe varṣasahasre tu śucir yadi bhaviṣyasi / putraṃ trailokya hantāraṃ mattas tvaṃ janayiṣyasi

pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu śu·cir ya·di bha·viṣ·ya·si / put·raṃ trai·lok·ya han·tā·raṃ mat·tas tvaṃ ja·na·yiṣ·ya·si

evam uktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām / samālabhya tataḥ svastīty uktvā sa tapase yayau

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jāḥ pā·ṇi·nā sa ma·mār·ja tām / sa·mā·labh·ya ta·taḥ svas·tīty uk·tvā sa ta·pa·se ya·yau

gate tasmin naraśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā / kuśaplavanam āsādya tapas tepe sudāruṇam

ga·te tas·min na·raś·reṣ·ṭha di·tiḥ pa·ra·ma·har·ṣi·tā / ku·śap·la·va·nam ā·sād·ya ta·pas te·pe su·dā·ru·ṇam

tapas tasyāṃ hi kurvatyāṃ paricaryāṃ cakāra ha / sahasrākṣo naraśreṣṭha parayā guṇasaṃpadā

ta·pas tas·yāṃ hi kur·vat·yāṃ pa·ri·car·yāṃ ca·kā·ra ha / sa·has·rāk·ṣo na·raś·reṣ·ṭha pa·ra·yā gu·ṇa·saṃ·pa·dā

agniṃ kuśān kāṣṭham apaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca / nyavedayat sahasrākṣo yac cānyad api kāṅkṣitam

ag·niṃ ku·śān kāṣ·ṭham a·paḥ pha·laṃ mū·laṃ ta·thai·va ca / nya·ve·da·yat sa·has·rāk·ṣo yac cān·yad a·pi kāṅ·kṣi·tam

gātrasaṃvāhanaiś caiva śramāpanayanais tathā / śakraḥ sarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha

gāt·ra·saṃ·vā·ha·naiś cai·va śra·mā·pa·na·ya·nais ta·thā / śak·raḥ sar·ve·ṣu kā·le·ṣu di·tiṃ pa·ri·ca·cā·ra ha

atha varṣasahasretu daśone raghu nandana / ditiḥ paramasaṃprītā sahasrākṣam athābravīt

a·tha var·ṣa·sa·has·re·tu da·śo·ne ra·ghu nan·da·na / di·tiḥ pa·ra·ma·saṃp·rī·tā sa·has·rāk·ṣam a·thāb·ra·vīt

tapaś carantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara / avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ

ta·paś ca·ran·tyā var·ṣā·ṇi da·śa vīr·ya·va·tāṃ va·ra / a·va·śiṣ·ṭā·ni bhad·raṃ te bhrā·ta·raṃ drak·ṣya·se ta·taḥ

tam ahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam / trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ

tam a·haṃ tvat·kṛ·te put·ra sa·mā·dhās·ye ja·yot·su·kam / trai·lok·ya·vi·ja·yaṃ put·ra sa·ha bhok·ṣya·si vij·va·raḥ

evam uktvā ditiḥ śakraṃ prāpte madhyaṃ divākare / nidrayāpahṛtā devī pādau kṛtvātha śīrṣataḥ

e·vam uk·tvā di·tiḥ śak·raṃ prāp·te madh·yaṃ di·vā·ka·re / nid·ra·yā·pa·hṛ·tā de·vī pā·dau kṛt·vā·tha śīr·ṣa·taḥ

dṛṣṭvā tām aśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām / śiraḥsthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca

dṛṣ·ṭvā tām a·śu·ciṃ śak·raḥ pā·da·taḥ kṛ·ta·mūr·dha·jām / śi·raḥs·thā·ne kṛ·tau pā·dau ja·hā·sa ca mu·mo·da ca

tasyāḥ śarīravivaraṃ viveśa ca puraṃdaraḥ / garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān

tas·yāḥ śa·rī·ra·vi·va·raṃ vi·ve·śa ca pu·raṃ·da·raḥ / gar·bhaṃ ca sap·ta·dhā rā·ma bi·bhe·da pa·ra·māt·ma·vān

bidhyamānas tato garbho vajreṇa śataparvaṇā / ruroda susvaraṃ rāma tato ditir abudhyata

bidh·ya·mā·nas ta·to gar·bho vaj·re·ṇa śa·ta·par·va·ṇā / ru·ro·da sus·va·raṃ rā·ma ta·to di·tir a·budh·ya·ta

mā rudo mā rudaś ceti garbhaṃ śakro 'bhyabhāṣata / bibheda ca mahātejā rudantam api vāsavaḥ

mā ru·do mā ru·daś ce·ti gar·bhaṃ śak·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta / bi·bhe·da ca ma·hā·te·jā ru·dan·tam a·pi vā·sa·vaḥ

na hantavyo na hantavya ity evaṃ ditir abravīt / niṣpapāta tataḥ śakro mātur vacanagauravāt

na han·tav·yo na han·tav·ya ity e·vaṃ di·tir ab·ra·vīt / niṣ·pa·pā·ta ta·taḥ śak·ro mā·tur va·ca·na·gau·ra·vāt

prāñjalir vajrasahito ditiṃ śakro 'bhyabhāṣata / aśucir devi suptāsi pādayoḥ kṛtamūrdhajā

prāñ·ja·lir vaj·ra·sa·hi·to di·tiṃ śak·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta / a·śu·cir de·vi sup·tā·si pā·da·yoḥ kṛ·ta·mūr·dha·jā

tadantaram ahaṃ labdhvā śakrahantāram āhave / abhindaṃ saptadhā devi tan me tvaṃ kṣantum arhasi

ta·dan·ta·ram a·haṃ lab·dhvā śak·ra·han·tā·ram ā·ha·ve / a·bhin·daṃ sap·ta·dhā de·vi tan me tvaṃ kṣan·tum ar·ha·si

saptadhā tu kṛte garbhe ditiḥ paramaduḥkhitā / sahasrākṣaṃ durādharṣaṃ vākyaṃ sānunayābravīt

sap·ta·dhā tu kṛ·te gar·bhe di·tiḥ pa·ra·ma·duḥ·khi·tā / sa·has·rāk·ṣaṃ du·rā·dhar·ṣaṃ vāk·yaṃ sā·nu·na·yāb·ra·vīt

mamāparādhād garbho 'yaṃ saptadhā viphalīkṛtaḥ / nāparādho 'sti deveśa tavātra balasūdana

ma·mā·pa·rā·dhād gar·bho 'yaṃ sap·ta·dhā vi·pha·lī·kṛ·taḥ / nā·pa·rā·dho 'sti de·ve·śa ta·vāt·ra ba·la·sū·da·na

priyaṃ tu kṛtam icchāmi mama garbhaviparyaye / marutāṃ saptaṃ saptānāṃ sthānapālā bhavantv ime

pri·yaṃ tu kṛ·tam ic·chā·mi ma·ma gar·bha·vi·par·ya·ye / ma·ru·tāṃ sap·taṃ sap·tā·nāṃ sthā·na·pā·lā bha·vantv i·me

vātaskandhā ime sapta carantu divi putrakāḥ / mārutā iti vikhyātā divyarūpā mamātmajāḥ

vā·tas·kan·dhā i·me sap·ta ca·ran·tu di·vi put·ra·kāḥ / mā·ru·tā i·ti vikh·yā·tā div·ya·rū·pā ma·māt·ma·jāḥ

brahmalokaṃ caratv eka indralokaṃ tathāparaḥ / divi vāyur iti khyātas tṛtīyo 'pi mahāyaśāḥ

brah·ma·lo·kaṃ ca·ratv e·ka in·dra·lo·kaṃ ta·thā·pa·raḥ / di·vi vā·yur i·ti khyā·tas tṛ·tī·yo 'pi ma·hā·ya·śāḥ

catvāras tu suraśreṣṭha diśo vai tava śāsanāt / saṃcariṣyanti bhadraṃ te devabhūtā mamātmajāḥ / tvatkṛtenaiva nāmnā ca mārutā iti viśrutāḥ

cat·vā·ras tu su·raś·reṣ·ṭha di·śo vai ta·va śā·sa·nāt / saṃ·ca·riṣ·yan·ti bhad·raṃ te de·va·bhū·tā ma·māt·ma·jāḥ / tvat·kṛ·te·nai·va nām·nā ca mā·ru·tā i·ti viś·ru·tāḥ

tasyās tad vacanaṃ śrutvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ / uvāca prāñjalir vākyaṃ ditiṃ balaniṣūdanaḥ

tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā sa·has·rāk·ṣaḥ pu·raṃ·da·raḥ / u·vā·ca prāñ·ja·lir vāk·yaṃ di·tiṃ ba·la·ni·ṣū·da·naḥ

sarvam etad yathoktaṃ te bhaviṣyati na saṃśayaḥ / vicariṣyanti bhadraṃ te devabhūtās tavātmajāḥ

sar·vam e·tad ya·thok·taṃ te bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ / vi·ca·riṣ·yan·ti bhad·raṃ te de·va·bhū·tās ta·vāt·ma·jāḥ

evaṃ tau niścayaṃ kṛtvā mātāputrau tapovane / jagmatus tridivaṃ rāma kṛtārthāv iti naḥ śrutam

e·vaṃ tau niś·ca·yaṃ kṛt·vā mā·tā·put·rau ta·po·va·ne / jag·ma·tus tri·di·vaṃ rā·ma kṛ·tār·thāv i·ti naḥ śru·tam

eṣa deśaḥ sa kākutstha mahendrādhyuṣitaḥ purā / ditiṃ yatra tapaḥ siddhām evaṃ paricacāra saḥ

e·ṣa de·śaḥ sa kā·kut·stha ma·hen·drādh·yu·ṣi·taḥ pu·rā / di·tiṃ yat·ra ta·paḥ sid·dhām e·vaṃ pa·ri·ca·cā·ra saḥ

ikṣvākos tu naravyāghra putraḥ paramadhārmikaḥ / alambuṣāyām utpanno viśāla iti viśrutaḥ

ik·ṣvā·kos tu na·rav·yāgh·ra put·raḥ pa·ra·ma·dhār·mi·kaḥ / a·lam·bu·ṣā·yām ut·pan·no vi·śā·la i·ti viś·ru·taḥ

tena cāsīd iha sthāne viśāleti purī kṛtā

te·na cā·sīd i·ha sthā·ne vi·śā·le·ti pu·rī kṛ·tā

viśālasya suto rāma hemacandro mahābalaḥ / sucandra iti vikhyāto hemacandrād anantaraḥ

vi·śā·las·ya su·to rā·ma he·ma·can·dro ma·hā·ba·laḥ / su·can·dra i·ti vikh·yā·to he·ma·can·drād a·nan·ta·raḥ

sucandratanayo rāma dhūmrāśva iti viśrutaḥ / dhūmrāśvatanayaś cāpi sṛñjayaḥ samapadyata

su·can·dra·ta·na·yo rā·ma dhūm·rāś·va i·ti viś·ru·taḥ / dhūm·rāś·va·ta·na·yaś cā·pi sṛñ·ja·yaḥ sa·ma·pad·ya·ta

sṛñjayasya sutaḥ śrīmān sahadevaḥ pratāpavān / kuśāśvaḥ sahadevasya putraḥ paramadhārmikaḥ

sṛñ·ja·yas·ya su·taḥ śrī·mān sa·ha·de·vaḥ pra·tā·pa·vān / ku·śāś·vaḥ sa·ha·de·vas·ya put·raḥ pa·ra·ma·dhār·mi·kaḥ

kuśāśvasya mahātejāḥ somadattaḥ pratāpavān / somadattasya putras tu kākutstha iti viśrutaḥ

ku·śāś·vas·ya ma·hā·te·jāḥ so·ma·dat·taḥ pra·tā·pa·vān / so·ma·dat·tas·ya put·ras tu kā·kut·stha i·ti viś·ru·taḥ

tasya putro mahātejāḥ saṃpraty eṣa purīm imām / āvasaty amaraprakhyaḥ sumatir nāma durjayaḥ

tas·ya put·ro ma·hā·te·jāḥ saṃp·raty e·ṣa pu·rīm i·mām / ā·va·saty a·ma·rap·rakh·yaḥ su·ma·tir nā·ma dur·ja·yaḥ

ikṣvākos tu prasādena sarve vaiśālikā nṛpāḥ / dīrghāyuṣo mahātmāno vīryavantaḥ sudhārmikāḥ

ik·ṣvā·kos tu pra·sā·de·na sar·ve vai·śā·li·kā nṛ·pāḥ / dīr·ghā·yu·ṣo ma·hāt·mā·no vīr·ya·van·taḥ su·dhār·mi·kāḥ

ihādya rajanīṃ rāma sukhaṃ vatsyāmahe vayam / śvaḥ prabhāte naraśreṣṭha janakaṃ draṣṭum arhasi

i·hād·ya ra·ja·nīṃ rā·ma su·khaṃ vat·syā·ma·he va·yam / śvaḥ pra·bhā·te na·raś·reṣ·ṭha ja·na·kaṃ draṣ·ṭum ar·ha·si

sumatis tu mahātejā viśvāmitram upāgatam / śrutvā naravaraśreṣṭhaḥ pratyudgacchan mahāyaśāḥ

su·ma·tis tu ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ram u·pā·ga·tam / śrut·vā na·ra·va·raś·reṣ·ṭhaḥ prat·yud·gac·chan ma·hā·ya·śāḥ

pūjāṃ ca paramāṃ kṛtvā sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ / prāñjaliḥ kuśalaṃ pṛṣṭvā viśvāmitram athābravīt

pū·jāṃ ca pa·ra·māṃ kṛt·vā so·pādh·yā·yaḥ sa·bān·dha·vaḥ / prāñ·ja·liḥ ku·śa·laṃ pṛṣ·ṭvā viś·vā·mit·ram a·thāb·ra·vīt

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me viṣayaṃ mune / saṃprāpto darśanaṃ caiva nāsti dhanyataro mama

dhan·yo 'smy a·nu·gṛ·hī·to 'smi yas·ya me vi·ṣa·yaṃ mu·ne / saṃp·rāp·to dar·śa·naṃ cai·va nās·ti dhan·ya·ta·ro ma·ma

pṛṣṭvā tu kuśalaṃ tatra parasparasamāgame / kathānte sumatir vākyaṃ vyājahāra mahāmunim

pṛṣ·ṭvā tu ku·śa·laṃ tat·ra pa·ras·pa·ra·sa·mā·ga·me / ka·thān·te su·ma·tir vāk·yaṃ vyā·ja·hā·ra ma·hā·mu·nim

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau / gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau

i·mau ku·mā·rau bhad·raṃ te de·va·tul·ya·pa·rāk·ra·mau / ga·ja·siṃ·ha·ga·tī vī·rau śār·dū·la·vṛ·ṣa·bho·pa·mau

padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau / aśvināv iva rūpeṇa samupasthitayauvanau

pad·ma·pat·ra·vi·śā·lāk·ṣau khaḍ·ga·tū·ṇī·dha·nur·dha·rau / aś·vi·nāv i·va rū·pe·ṇa sa·mu·pas·thi·ta·yau·va·nau

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokād ivāmarau / kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune

ya·dṛc·cha·yai·va gāṃ prāp·tau de·va·lo·kād i·vā·ma·rau / ka·thaṃ pad·bhyām i·ha prāp·tau ki·mar·thaṃ kas·ya vā mu·ne

bhūṣayantāv imaṃ deśaṃ candrasūryāv ivāmbaram / parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ

bhū·ṣa·yan·tāv i·maṃ de·śaṃ can·dra·sūr·yāv i·vām·ba·ram / pa·ras·pa·ras·ya sa·dṛ·śau pra·mā·ṇeṅ·gi·ta·ceṣ·ṭi·taiḥ

kimarthaṃ ca naraśreṣṭhau saṃprāptau durgame pathi / varāyudhadharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ

ki·mar·thaṃ ca na·raś·reṣ·ṭhau saṃp·rāp·tau dur·ga·me pa·thi / va·rā·yu·dha·dha·rau vī·rau śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ

tasya tad vacanaṃ śrutvā yathāvṛttaṃ nyavedayat / siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ya·thā·vṛt·taṃ nya·ve·da·yat / sid·dhāś·ra·ma·ni·vā·saṃ ca rāk·ṣa·sā·nāṃ va·dhaṃ ta·thā

viśvāmitravacaḥ śrutvā rājā paramaharṣitaḥ / atithī paramau prāptau putrau daśarathasya tau / pūjayām āsa vidhivat satkārārhau mahābalau

viś·vā·mit·ra·va·caḥ śrut·vā rā·jā pa·ra·ma·har·ṣi·taḥ / a·ti·thī pa·ra·mau prāp·tau put·rau da·śa·ra·thas·ya tau / pū·ja·yām ā·sa vi·dhi·vat sat·kā·rār·hau ma·hā·ba·lau

tataḥ paramasatkāraṃ sumateḥ prāpya rāghavau / uṣya tatra niśām ekāṃ jagmatur mithilāṃ tataḥ

ta·taḥ pa·ra·ma·sat·kā·raṃ su·ma·teḥ prāp·ya rā·gha·vau / uṣ·ya tat·ra ni·śām e·kāṃ jag·ma·tur mi·thi·lāṃ ta·taḥ

tāṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve janakasya purīṃ śubhām / sādhu sādhv iti śaṃsanto mithilāṃ samapūjayan

tāṃ dṛṣ·ṭvā mu·na·yaḥ sar·ve ja·na·kas·ya pu·rīṃ śu·bhām / sā·dhu sādhv i·ti śaṃ·san·to mi·thi·lāṃ sa·ma·pū·ja·yan

mithilopavane tatra āśramaṃ dṛśya rāghavaḥ / purāṇaṃ nirjanaṃ ramyaṃ papraccha munipuṃgavam

mi·thi·lo·pa·va·ne tat·ra āś·ra·maṃ dṛś·ya rā·gha·vaḥ / pu·rā·ṇaṃ nir·ja·naṃ ram·yaṃ pap·rac·cha mu·ni·puṃ·ga·vam

śrīmadāśramasaṃkāśaṃ kiṃ nv idaṃ munivarjitam / śrotum icchāmi bhagavan kasyāyaṃ pūrva āśramaḥ

śrī·ma·dāś·ra·ma·saṃ·kā·śaṃ kiṃ nv i·daṃ mu·ni·var·ji·tam / śro·tum ic·chā·mi bha·ga·van kas·yā·yaṃ pūr·va āś·ra·maḥ

tac chrutā rāghaveṇoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ / pratyuvāca mahātejā viśvamitro mahāmuniḥ

tac chru·tā rā·gha·ve·ṇok·taṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jā viś·va·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

hanta te kathayiṣyāmi śṛṇu tattvena rāghava / yasyaitad āśramapadaṃ śaptaṃ kopān mahātmanā

han·ta te ka·tha·yiṣ·yā·mi śṛ·ṇu tat·tve·na rā·gha·va / yas·yai·tad āś·ra·ma·pa·daṃ śap·taṃ ko·pān ma·hāt·ma·nā

gautamasya naraśreṣṭha pūrvam āsīn mahātmanaḥ / āśramo divyasaṃkāśaḥ surair api supūjitaḥ

gau·ta·mas·ya na·raś·reṣ·ṭha pūr·vam ā·sīn ma·hāt·ma·naḥ / āś·ra·mo div·ya·saṃ·kā·śaḥ su·rair a·pi su·pū·ji·taḥ

sa ceha tapa ātiṣṭhad ahalyāsahitaḥ purā / varṣapūgāny anekāni rājaputra mahāyaśaḥ

sa ce·ha ta·pa ā·tiṣ·ṭhad a·hal·yā·sa·hi·taḥ pu·rā / var·ṣa·pū·gāny a·ne·kā·ni rā·ja·put·ra ma·hā·ya·śaḥ

tasyāntaraṃ viditvā tu sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ / muniveṣadharo 'halyām idaṃ vacanam abravīt

tas·yān·ta·raṃ vi·dit·vā tu sa·has·rāk·ṣaḥ śa·cī·pa·tiḥ / mu·ni·ve·ṣa·dha·ro 'hal·yām i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

ṛtukālaṃ pratīkṣante nārthinaḥ susamāhite / saṃgamaṃ tv aham icchāmi tvayā saha sumadhyame

ṛ·tu·kā·laṃ pra·tīk·ṣan·te nār·thi·naḥ su·sa·mā·hi·te / saṃ·ga·maṃ tv a·ham ic·chā·mi tva·yā sa·ha su·madh·ya·me

muniveṣaṃ sahasrākṣaṃ vijñāya raghunandana / matiṃ cakāra durmedhā devarājakutūhalāt

mu·ni·ve·ṣaṃ sa·has·rāk·ṣaṃ vij·ñā·ya ra·ghu·nan·da·na / ma·tiṃ ca·kā·ra dur·me·dhā de·va·rā·ja·ku·tū·ha·lāt

athābravīt suraśreṣṭhaṃ kṛtārthenāntarātmanā / kṛtārtho 'si suraśreṣṭha gaccha śīghram itaḥ prabho / ātmānaṃ māṃ ca deveśa sarvadā rakṣa mānadaḥ

a·thāb·ra·vīt su·raś·reṣ·ṭhaṃ kṛ·tār·the·nān·ta·rāt·ma·nā / kṛ·tār·tho 'si su·raś·reṣ·ṭha gac·cha śīgh·ram i·taḥ pra·bho / āt·mā·naṃ māṃ ca de·ve·śa sar·va·dā rak·ṣa mā·na·daḥ

indras tu prahasan vākyam ahalyām idam abravīt / suśroṇi parituṣṭo 'smi gamiṣyāmi yathāgatam

in·dras tu pra·ha·san vāk·yam a·hal·yām i·dam ab·ra·vīt / suś·ro·ṇi pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi ga·miṣ·yā·mi ya·thā·ga·tam

evaṃ saṃgamya tu tayā niścakrāmoṭajāt tataḥ / sa saṃbhramāt tvaran rāma śaṅkito gautamaṃ prati

e·vaṃ saṃ·gam·ya tu ta·yā niś·cak·rā·mo·ṭa·jāt ta·taḥ / sa saṃbh·ra·māt tva·ran rā·ma śaṅ·ki·to gau·ta·maṃ pra·ti

gautamaṃ sa dadarśātha praviśantaṃ mahāmunim / devadānavadurdharṣaṃ tapobalasamanvitam / tīrthodakapariklinnaṃ dīpyamānam ivānalam / gṛhītasamidhaṃ tatra sakuśaṃ munipuṅgavam

gau·ta·maṃ sa da·dar·śā·tha pra·vi·śan·taṃ ma·hā·mu·nim / de·va·dā·na·va·dur·dhar·ṣaṃ ta·po·ba·la·sa·man·vi·tam / tīr·tho·da·ka·pa·rik·lin·naṃ dīp·ya·mā·nam i·vā·na·lam / gṛ·hī·ta·sa·mi·dhaṃ tat·ra sa·ku·śaṃ mu·ni·puṅ·ga·vam

dṛṣṭvā surapatis trasto viṣaṇṇavadano 'bhavat

dṛṣ·ṭvā su·ra·pa·tis tras·to vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·no 'bha·vat

atha dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ muniveṣadharaṃ muniḥ / durvṛttaṃ vṛttasaṃpanno roṣād vacanam abravīt

a·tha dṛṣ·ṭvā sa·has·rāk·ṣaṃ mu·ni·ve·ṣa·dha·raṃ mu·niḥ / dur·vṛt·taṃ vṛt·ta·saṃ·pan·no ro·ṣād va·ca·nam ab·ra·vīt

mama rūpaṃ samāsthāya kṛtavān asi durmate / akartavyam idaṃ yasmād viphalas tvaṃ bhaviṣyati

ma·ma rū·paṃ sa·mās·thā·ya kṛ·ta·vān a·si dur·ma·te / a·kar·tav·yam i·daṃ yas·mād vi·pha·las tvaṃ bha·viṣ·ya·ti

gautamenaivam uktasya saroṣeṇa mahātmanā / petatur vṛṣaṇau bhūmau sahasrākṣasya tatkṣaṇāt

gau·ta·me·nai·vam uk·tas·ya sa·ro·ṣe·ṇa ma·hāt·ma·nā / pe·ta·tur vṛ·ṣa·ṇau bhū·mau sa·has·rāk·ṣas·ya tat·kṣa·ṇāt

tathā śaptvā sa vai śakraṃ bhāryām api ca śaptavān / iha varṣasahasrāṇi bahūni tvaṃ nivatsyasi

ta·thā śap·tvā sa vai śak·raṃ bhār·yām a·pi ca śap·ta·vān / i·ha var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ba·hū·ni tvaṃ ni·vat·sya·si

vāyubhakṣā nirāhārā tapyantī bhasmaśāyinī / adṛśyā sarvabhūtānām āśrame 'smin nivatsyasi

vā·yu·bhak·ṣā ni·rā·hā·rā tap·yan·tī bhas·ma·śā·yi·nī / a·dṛś·yā sar·va·bhū·tā·nām āś·ra·me 'smin ni·vat·sya·si

yadā caitad vanaṃ ghoraṃ rāmo daśarathātmajaḥ / āgamiṣyati durdharṣas tadā pūtā bhaviṣyasi

ya·dā cai·tad va·naṃ gho·raṃ rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / ā·ga·miṣ·ya·ti dur·dhar·ṣas ta·dā pū·tā bha·viṣ·ya·si

tasyātithyena durvṛtte lobhamohavivarjitā / matsakāśe mudā yuktā svaṃ vapur dhārayiṣyasi

tas·yā·tith·ye·na dur·vṛt·te lo·bha·mo·ha·vi·var·ji·tā / mat·sa·kā·śe mu·dā yuk·tā svaṃ va·pur dhā·ra·yiṣ·ya·si

evam uktvā mahātejā gautamo duṣṭacāriṇīm / imam āśramam utsṛjya siddhacāraṇasevite / himavacchikhare ramye tapas tepe mahātapāḥ

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jā gau·ta·mo duṣ·ṭa·cā·ri·ṇīm / i·mam āś·ra·mam ut·sṛj·ya sid·dha·cā·ra·ṇa·se·vi·te / hi·ma·vac·chi·kha·re ram·ye ta·pas te·pe ma·hā·ta·pāḥ

aphalas tu tataḥ śakro devān agnipurogamān / abravīt trastavadanaḥ sarṣisaṃghān sacāraṇān

a·pha·las tu ta·taḥ śak·ro de·vān ag·ni·pu·ro·ga·mān / ab·ra·vīt tras·ta·va·da·naḥ sar·ṣi·saṃ·ghān sa·cā·ra·ṇān

kurvatā tapaso vighnaṃ gautamasya mahātmanaḥ / krodham utpādya hi mayā surakāryam idaṃ kṛtam

kur·va·tā ta·pa·so vigh·naṃ gau·ta·mas·ya ma·hāt·ma·naḥ / kro·dham ut·pād·ya hi ma·yā su·ra·kār·yam i·daṃ kṛ·tam

aphalo 'smi kṛtas tena krodhāt sā ca nirākṛtā / śāpamokṣeṇa mahatā tapo 'syāpahṛtaṃ mayā

a·pha·lo 'smi kṛ·tas te·na kro·dhāt sā ca ni·rā·kṛ·tā / śā·pa·mok·ṣe·ṇa ma·ha·tā ta·po 'syā·pa·hṛ·taṃ ma·yā

tan māṃ suravarāḥ sarve sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ / surasāhyakaraṃ sarve saphalaṃ kartum arhatha

tan māṃ su·ra·va·rāḥ sar·ve sar·ṣi·saṃ·ghāḥ sa·cā·ra·ṇāḥ / su·ra·sāh·ya·ka·raṃ sar·ve sa·pha·laṃ kar·tum ar·ha·tha

śatakrator vacaḥ śrutvā devāḥ sāgnipurogamāḥ / pitṛdevān upetyāhuḥ saha sarvair marudgaṇaiḥ

śa·tak·ra·tor va·caḥ śrut·vā de·vāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ / pi·tṛ·de·vān u·pet·yā·huḥ sa·ha sar·vair ma·rud·ga·ṇaiḥ

ayaṃ meṣaḥ savṛṣaṇaḥ śakro hy avṛṣaṇaḥ kṛtaḥ / meṣasya vṛṣaṇau gṛhya śakrāyāśu prayacchata

a·yaṃ me·ṣaḥ sa·vṛ·ṣa·ṇaḥ śak·ro hy a·vṛ·ṣa·ṇaḥ kṛ·taḥ / me·ṣas·ya vṛ·ṣa·ṇau gṛh·ya śak·rā·yā·śu pra·yac·cha·ta

aphalas tu kṛto meṣaḥ parāṃ tuṣṭiṃ pradāsyati / bhavatāṃ harṣaṇārthāya ye ca dāsyanti mānavāḥ

a·pha·las tu kṛ·to me·ṣaḥ pa·rāṃ tuṣ·ṭiṃ pra·dās·ya·ti / bha·va·tāṃ har·ṣa·ṇār·thā·ya ye ca dās·yan·ti mā·na·vāḥ

agnes tu vacanaṃ śrutvā pitṛdevāḥ samāgatāḥ / utpāṭya meṣavṛṣaṇau sahasrākṣe nyavedayan

ag·nes tu va·ca·naṃ śrut·vā pi·tṛ·de·vāḥ sa·mā·ga·tāḥ / ut·pāṭ·ya me·ṣa·vṛ·ṣa·ṇau sa·has·rāk·ṣe nya·ve·da·yan

tadā prabhṛti kākutstha pitṛdevāḥ samāgatāḥ / aphalān bhuñjate meṣān phalais teṣām ayojayan

ta·dā pra·bhṛ·ti kā·kut·stha pi·tṛ·de·vāḥ sa·mā·ga·tāḥ / a·pha·lān bhuñ·ja·te me·ṣān pha·lais te·ṣām a·yo·ja·yan

indras tu meṣavṛṣaṇas tadā prabhṛti rāghava / gautamasya prabhāvena tapasaś ca mahātmanaḥ

in·dras tu me·ṣa·vṛ·ṣa·ṇas ta·dā pra·bhṛ·ti rā·gha·va / gau·ta·mas·ya pra·bhā·ve·na ta·pa·saś ca ma·hāt·ma·naḥ

tadāgaccha mahāteja āśramaṃ puṇyakarmaṇaḥ / tārayaināṃ mahābhāgām ahalyāṃ devarūpiṇīm

ta·dā·gac·cha ma·hā·te·ja āś·ra·maṃ puṇ·ya·kar·ma·ṇaḥ / tā·ra·yai·nāṃ ma·hā·bhā·gām a·hal·yāṃ de·va·rū·pi·ṇīm

viśvāmitravacaḥ śrutvā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ / viśvāmitraṃ puraskṛtya āśramaṃ praviveśa ha

viś·vā·mit·ra·va·caḥ śrut·vā rā·gha·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / viś·vā·mit·raṃ pu·ras·kṛt·ya āś·ra·maṃ pra·vi·ve·śa ha

dadarśa ca mahābhāgāṃ tapasā dyotitaprabhām / lokair api samāgamya durnirīkṣyāṃ surāsuraiḥ

da·dar·śa ca ma·hā·bhā·gāṃ ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhām / lo·kair a·pi sa·mā·gam·ya dur·ni·rīk·ṣyāṃ su·rā·su·raiḥ

prayatnān nirmitāṃ dhātrā divyāṃ māyāmayīm iva / dhūmenābhiparītāṅgīṃ pūrṇacandraprabhām iva

pra·yat·nān nir·mi·tāṃ dhāt·rā div·yāṃ mā·yā·ma·yīm i·va / dhū·me·nā·bhi·pa·rī·tāṅ·gīṃ pūr·ṇa·can·drap·ra·bhām i·va

satuṣārāvṛtāṃ sābhrāṃ pūrṇacandraprabhām iva / madhye 'mbhaso durādharṣāṃ dīptāṃ sūryaprabhām iva

sa·tu·ṣā·rā·vṛ·tāṃ sābh·rāṃ pūr·ṇa·can·drap·ra·bhām i·va / madh·ye 'mbha·so du·rā·dhar·ṣāṃ dīp·tāṃ sūr·yap·ra·bhām i·va

sa hi gautamavākyena durnirīkṣyā babhūva ha / trayāṇām api lokānāṃ yāvad rāmasya darśanam

sa hi gau·ta·ma·vāk·ye·na dur·ni·rīk·ṣyā ba·bhū·va ha / tra·yā·ṇām a·pi lo·kā·nāṃ yā·vad rā·mas·ya dar·śa·nam

rāghavau tu tatas tasyāḥ pādau jagṛhatus tadā / smarantī gautamavacaḥ pratijagrāha sā ca tau

rā·gha·vau tu ta·tas tas·yāḥ pā·dau ja·gṛ·ha·tus ta·dā / sma·ran·tī gau·ta·ma·va·caḥ pra·ti·jag·rā·ha sā ca tau

pādyam arghyaṃ tathātithyaṃ cakāra susamāhitā / pratijagrāha kākutstho vidhidṛṣṭena karmaṇā

pād·yam ar·ghyaṃ ta·thā·tith·yaṃ ca·kā·ra su·sa·mā·hi·tā / pra·ti·jag·rā·ha kā·kut·stho vi·dhi·dṛṣ·ṭe·na kar·ma·ṇā

puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd devadundubhinisvanaiḥ / gandharvāpsarasāṃ cāpi mahān āsīt samāgamaḥ

puṣ·pa·vṛṣ·ṭir ma·haty ā·sīd de·va·dun·du·bhi·nis·va·naiḥ / gan·dhar·vāp·sa·ra·sāṃ cā·pi ma·hān ā·sīt sa·mā·ga·maḥ

sādhu sādhv iti devās tām ahalyāṃ samapūjayan / tapobalaviśuddhāṅgīṃ gautamasya vaśānugām

sā·dhu sādhv i·ti de·vās tām a·hal·yāṃ sa·ma·pū·ja·yan / ta·po·ba·la·vi·śud·dhāṅ·gīṃ gau·ta·mas·ya va·śā·nu·gām

gautamo 'pi mahātejā ahalyāsahitaḥ sukhī / rāmaṃ saṃpūjya vidhivat tapas tepe mahātapāḥ

gau·ta·mo 'pi ma·hā·te·jā a·hal·yā·sa·hi·taḥ su·khī / rā·maṃ saṃ·pūj·ya vi·dhi·vat ta·pas te·pe ma·hā·ta·pāḥ

rāmo 'pi paramāṃ pūjāṃ gautamasya mahāmuneḥ / sakāśād vidhivat prāpya jagāma mithilāṃ tataḥ

rā·mo 'pi pa·ra·māṃ pū·jāṃ gau·ta·mas·ya ma·hā·mu·neḥ / sa·kā·śād vi·dhi·vat prāp·ya ja·gā·ma mi·thi·lāṃ ta·taḥ

tataḥ prāguttarāṃ gatvā rāmaḥ saumitriṇā saha / viśvāmitraṃ puraskṛtya yajñavāṭam upāgamat

ta·taḥ prā·gut·ta·rāṃ gat·vā rā·maḥ sau·mit·ri·ṇā sa·ha / viś·vā·mit·raṃ pu·ras·kṛt·ya yaj·ña·vā·ṭam u·pā·ga·mat

rāmas tu muniśārdūlam uvāca sahalakṣmaṇaḥ / sādhvī yajñasamṛddhir hi janakasya mahātmanaḥ

rā·mas tu mu·ni·śār·dū·lam u·vā·ca sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / sādh·vī yaj·ña·sa·mṛd·dhir hi ja·na·kas·ya ma·hāt·ma·naḥ

bahūnīha sahasrāṇi nānādeśanivāsinām / brāhmaṇānāṃ mahābhāga vedādhyayanaśālinām

ba·hū·nī·ha sa·has·rā·ṇi nā·nā·de·śa·ni·vā·si·nām / brāh·ma·ṇā·nāṃ ma·hā·bhā·ga ve·dādh·ya·ya·na·śā·li·nām

ṛṣivāṭāś ca dṛśyante śakaṭīśatasaṃkulāḥ / deśo vidhīyatāṃ brahman yatra vatsyāmahe vayam

ṛ·ṣi·vā·ṭāś ca dṛś·yan·te śa·ka·ṭī·śa·ta·saṃ·ku·lāḥ / de·śo vi·dhī·ya·tāṃ brah·man yat·ra vat·syā·ma·he va·yam

rāmasya vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ / niveśam akarod deśe vivikte salilāyute

rā·mas·ya va·ca·naṃ śrut·vā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / ni·ve·śam a·ka·rod de·śe vi·vik·te sa·li·lā·yu·te

viśvāmitraṃ muniśreṣṭhaṃ śrutvā sa nṛpatis tadā / śatānandaṃ puraskṛtya purohitam aninditam

viś·vā·mit·raṃ mu·niś·reṣ·ṭhaṃ śrut·vā sa nṛ·pa·tis ta·dā / śa·tā·nan·daṃ pu·ras·kṛt·ya pu·ro·hi·tam a·nin·di·tam

ṛtvijo 'pi mahātmānas tv arghyam ādāya satvaram / viśvāmitrāya dharmeṇa dadur mantrapuraskṛtam

ṛt·vi·jo 'pi ma·hāt·mā·nas tv ar·ghyam ā·dā·ya sat·va·ram / viś·vā·mit·rā·ya dhar·me·ṇa da·dur man·tra·pu·ras·kṛ·tam

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ janakasya mahātmanaḥ / papraccha kuśalaṃ rājño yajñasya ca nirāmayam

pra·ti·gṛh·ya tu tāṃ pū·jāṃ ja·na·kas·ya ma·hāt·ma·naḥ / pap·rac·cha ku·śa·laṃ rāj·ño yaj·ñas·ya ca ni·rā·ma·yam

sa tāṃś cāpi munīn pṛṣṭvā sopādhyāya purodhasaḥ / yathānyāyaṃ tataḥ sarvaiḥ samāgacchat prahṛṣṭavān

sa tāṃś cā·pi mu·nīn pṛṣ·ṭvā so·pādh·yā·ya pu·ro·dha·saḥ / ya·thān·yā·yaṃ ta·taḥ sar·vaiḥ sa·mā·gac·chat pra·hṛṣ·ṭa·vān

atha rājā muniśreṣṭhaṃ kṛtāñjalir abhāṣata / āsane bhagavān āstāṃ sahaibhir munisattamaiḥ

a·tha rā·jā mu·niś·reṣ·ṭhaṃ kṛ·tāñ·ja·lir a·bhā·ṣa·ta / ā·sa·ne bha·ga·vān ās·tāṃ sa·hai·bhir mu·ni·sat·ta·maiḥ

janakasya vacaḥ śrutvā niṣasāda mahāmuniḥ / purodhā ṛtvijaś caiva rājā ca saha mantribhiḥ

ja·na·kas·ya va·caḥ śrut·vā ni·ṣa·sā·da ma·hā·mu·niḥ / pu·ro·dhā ṛt·vi·jaś cai·va rā·jā ca sa·ha man·tri·bhiḥ

āsaneṣu yathānyāyam upaviṣṭān samantataḥ / dṛṣṭvā sa nṛpatis tatra viśvāmitram athābravīt

ā·sa·ne·ṣu ya·thān·yā·yam u·pa·viṣ·ṭān sa·man·ta·taḥ / dṛṣ·ṭvā sa nṛ·pa·tis tat·ra viś·vā·mit·ram a·thāb·ra·vīt

adya yajñasamṛddhir me saphalā daivataiḥ kṛtā / adya yajñaphalaṃ prāptaṃ bhagavaddarśanān mayā

ad·ya yaj·ña·sa·mṛd·dhir me sa·pha·lā dai·va·taiḥ kṛ·tā / ad·ya yaj·ña·pha·laṃ prāp·taṃ bha·ga·vad·dar·śa·nān ma·yā

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me munipuṃgava / yajñopasadanaṃ brahman prāpto 'si munibhiḥ saha

dhan·yo 'smy a·nu·gṛ·hī·to 'smi yas·ya me mu·ni·puṃ·ga·va / yaj·ño·pa·sa·da·naṃ brah·man prāp·to 'si mu·ni·bhiḥ sa·ha

dvādaśāhaṃ tu brahmarṣe śeṣam āhur manīṣiṇaḥ / tato bhāgārthino devān draṣṭum arhasi kauśika

dvā·da·śā·haṃ tu brah·mar·ṣe śe·ṣam ā·hur ma·nī·ṣi·ṇaḥ / ta·to bhā·gār·thi·no de·vān draṣ·ṭum ar·ha·si kau·śi·ka

ity uktvā muniśārdūlaṃ prahṛṣṭavadanas tadā / punas taṃ paripapraccha prāñjaliḥ prayato nṛpaḥ

ity uk·tvā mu·ni·śār·dū·laṃ pra·hṛṣ·ṭa·va·da·nas ta·dā / pu·nas taṃ pa·ri·pap·rac·cha prāñ·ja·liḥ pra·ya·to nṛ·paḥ

imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau / gajasiṃhagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau

i·mau ku·mā·rau bhad·raṃ te de·va·tul·ya·pa·rāk·ra·mau / ga·ja·siṃ·ha·ga·tī vī·rau śār·dū·la·vṛ·ṣa·bho·pa·mau

padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau / aśvināv iva rūpeṇa samupasthitayauvanau

pad·ma·pat·ra·vi·śā·lāk·ṣau khaḍ·ga·tū·ṇī·dha·nur·dha·rau / aś·vi·nāv i·va rū·pe·ṇa sa·mu·pas·thi·ta·yau·va·nau

yadṛcchayaiva gāṃ prāptau devalokād ivāmarau / kathaṃ padbhyām iha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune

ya·dṛc·cha·yai·va gāṃ prāp·tau de·va·lo·kād i·vā·ma·rau / ka·thaṃ pad·bhyām i·ha prāp·tau ki·mar·thaṃ kas·ya vā mu·ne

varāyudhadharau vīrau kasya putrau mahāmune / bhūṣayantāv imaṃ deśaṃ candrasūryāv ivāmbaram

va·rā·yu·dha·dha·rau vī·rau kas·ya put·rau ma·hā·mu·ne / bhū·ṣa·yan·tāv i·maṃ de·śaṃ can·dra·sūr·yāv i·vām·ba·ram

parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ / kākapakṣadharau vīrau śrotum icchāmi tattvataḥ

pa·ras·pa·ras·ya sa·dṛ·śau pra·mā·ṇeṅ·gi·ta·ceṣ·ṭi·taiḥ / kā·ka·pak·ṣa·dha·rau vī·rau śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ

tasya tad vacanaṃ śrutvā janakasya mahātmanaḥ / nyavedayan mahātmānau putrau daśarathasya tau

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ja·na·kas·ya ma·hāt·ma·naḥ / nya·ve·da·yan ma·hāt·mā·nau put·rau da·śa·ra·thas·ya tau

siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā / tac cāgamanam avyagraṃ viśālāyāś ca darśanam

sid·dhāś·ra·ma·ni·vā·saṃ ca rāk·ṣa·sā·nāṃ va·dhaṃ ta·thā / tac cā·ga·ma·nam av·yag·raṃ vi·śā·lā·yāś ca dar·śa·nam

ahalyādarśanaṃ caiva gautamena samāgamam / mahādhanuṣi jijñāsāṃ kartum āgamanaṃ tathā

a·hal·yā·dar·śa·naṃ cai·va gau·ta·me·na sa·mā·ga·mam / ma·hā·dha·nu·ṣi jij·ñā·sāṃ kar·tum ā·ga·ma·naṃ ta·thā

etat sarvaṃ mahātejā janakāya mahātmane / nivedya virarāmātha viśvāmitro mahāmuniḥ

e·tat sar·vaṃ ma·hā·te·jā ja·na·kā·ya ma·hāt·ma·ne / ni·ved·ya vi·ra·rā·mā·tha viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

tasya tad vacanaṃ śrutvā viśvāmitrasya dhīmataḥ / hṛṣṭaromā mahātejāḥ śatānando mahātapāḥ

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā viś·vā·mit·ras·ya dhī·ma·taḥ / hṛṣ·ṭa·ro·mā ma·hā·te·jāḥ śa·tā·nan·do ma·hā·ta·pāḥ

gautamasya suto jyeṣṭhas tapasā dyotitaprabhaḥ / rāmasaṃdarśanād eva paraṃ vismayam āgataḥ

gau·ta·mas·ya su·to jyeṣ·ṭhas ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhaḥ / rā·ma·saṃ·dar·śa·nād e·va pa·raṃ vis·ma·yam ā·ga·taḥ

sa tau niṣaṇṇau saṃprekṣya sukhāsīnau nṛpātmajau / śatānando muniśreṣṭhaṃ viśvāmitram athābravīt

sa tau ni·ṣaṇ·ṇau saṃp·rek·ṣya su·khā·sī·nau nṛ·pāt·ma·jau / śa·tā·nan·do mu·niś·reṣ·ṭhaṃ viś·vā·mit·ram a·thāb·ra·vīt

api te muniśārdūla mama mātā yaśasvinī / darśitā rājaputrāya tapo dīrgham upāgatā

a·pi te mu·ni·śār·dū·la ma·ma mā·tā ya·śas·vi·nī / dar·śi·tā rā·ja·put·rā·ya ta·po dīr·gham u·pā·ga·tā

api rāme mahātejo mama mātā yaśasvinī / vanyair upāharat pūjāṃ pūjārhe sarvadehinām

a·pi rā·me ma·hā·te·jo ma·ma mā·tā ya·śas·vi·nī / van·yair u·pā·ha·rat pū·jāṃ pū·jār·he sar·va·de·hi·nām

api rāmāya kathitaṃ yathāvṛttaṃ purātanam / mama mātur mahātejo devena duranuṣṭhitam

a·pi rā·mā·ya ka·thi·taṃ ya·thā·vṛt·taṃ pu·rā·ta·nam / ma·ma mā·tur ma·hā·te·jo de·ve·na du·ra·nuṣ·ṭhi·tam

api kauśika bhadraṃ te guruṇā mama saṃgatā / mātā mama muniśreṣṭha rāmasaṃdarśanād itaḥ

a·pi kau·śi·ka bhad·raṃ te gu·ru·ṇā ma·ma saṃ·ga·tā / mā·tā ma·ma mu·niś·reṣ·ṭha rā·ma·saṃ·dar·śa·nād i·taḥ

api me guruṇā rāmaḥ pūjitaḥ kuśikātmaja / ihāgato mahātejāḥ pūjāṃ prāpya mahātmanaḥ

a·pi me gu·ru·ṇā rā·maḥ pū·ji·taḥ ku·śi·kāt·ma·ja / i·hā·ga·to ma·hā·te·jāḥ pū·jāṃ prāp·ya ma·hāt·ma·naḥ

api śāntena manasā gurur me kuśikātmaja / ihāgatena rāmeṇa prayatenābhivāditaḥ

a·pi śān·te·na ma·na·sā gu·rur me ku·śi·kāt·ma·ja / i·hā·ga·te·na rā·me·ṇa pra·ya·te·nā·bhi·vā·di·taḥ

tac chrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitro mahāmuniḥ / pratyuvāca śatānandaṃ vākyajño vākyakovidam

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / prat·yu·vā·ca śa·tā·nan·daṃ vāk·yaj·ño vāk·ya·ko·vi·dam

nātikrāntaṃ muniśreṣṭha yat kartavyaṃ kṛtaṃ mayā / saṃgatā muninā patnī bhārgaveṇeva reṇukā

nā·tik·rān·taṃ mu·niś·reṣ·ṭha yat kar·tav·yaṃ kṛ·taṃ ma·yā / saṃ·ga·tā mu·ni·nā pat·nī bhār·ga·ve·ṇe·va re·ṇu·kā

tac chrutvā vacanaṃ tasya viśvāmitrasya dhīmataḥ / śatānando mahātejā rāmaṃ vacanam abravīt

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya viś·vā·mit·ras·ya dhī·ma·taḥ / śa·tā·nan·do ma·hā·te·jā rā·maṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto 'si rāghava / viśvāmitraṃ puraskṛtya maharṣim aparājitam

svā·ga·taṃ te na·raś·reṣ·ṭha diṣ·ṭyā prāp·to 'si rā·gha·va / viś·vā·mit·raṃ pu·ras·kṛt·ya ma·har·ṣim a·pa·rā·ji·tam

acintyakarmā tapasā brahmarṣir amitaprabhaḥ / viśvāmitro mahātejā vetsy enaṃ paramāṃ gatim

a·cin·tya·kar·mā ta·pa·sā brah·mar·ṣir a·mi·tap·ra·bhaḥ / viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jā vetsy e·naṃ pa·ra·māṃ ga·tim

nāsti dhanyataro rāma tvatto 'nyo bhuvi kaś cana / goptā kuśikaputras te yena taptaṃ mahat tapaḥ

nās·ti dhan·ya·ta·ro rā·ma tvat·to 'nyo bhu·vi kaś ca·na / gop·tā ku·śi·ka·put·ras te ye·na tap·taṃ ma·hat ta·paḥ

śrūyatāṃ cābhidāsyāmi kauśikasya mahātmanaḥ / yathābalaṃ yathāvṛttaṃ tan me nigadataḥ śṛṇu

śrū·ya·tāṃ cā·bhi·dās·yā·mi kau·śi·kas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ya·thā·ba·laṃ ya·thā·vṛt·taṃ tan me ni·ga·da·taḥ śṛ·ṇu

rājābhūd eṣa dharmātmā dīrgha kālam ariṃdamaḥ / dharmajñaḥ kṛtavidyaś ca prajānāṃ ca hite rataḥ

rā·jā·bhūd e·ṣa dhar·māt·mā dīr·gha kā·lam a·riṃ·da·maḥ / dhar·maj·ñaḥ kṛ·ta·vid·yaś ca pra·jā·nāṃ ca hi·te ra·taḥ

prajāpatisutas tv āsīt kuśo nāma mahīpatiḥ / kuśasya putro balavān kuśanābhaḥ sudhārmikaḥ

pra·jā·pa·ti·su·tas tv ā·sīt ku·śo nā·ma ma·hī·pa·tiḥ / ku·śas·ya put·ro ba·la·vān ku·śa·nā·bhaḥ su·dhār·mi·kaḥ

kuśanābhasutas tv āsīd gādhir ity eva viśrutaḥ / gādheḥ putro mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ

ku·śa·nā·bha·su·tas tv ā·sīd gā·dhir ity e·va viś·ru·taḥ / gā·dheḥ put·ro ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

viśvamitro mahātejāḥ pālayām āsa medinīm / bahuvarṣasahasrāṇi rājā rājyam akārayat

viś·va·mit·ro ma·hā·te·jāḥ pā·la·yām ā·sa me·di·nīm / ba·hu·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi rā·jā rāj·yam a·kā·ra·yat

kadā cit tu mahātejā yojayitvā varūthinīm / akṣauhiṇīparivṛtaḥ paricakrāma medinīm

ka·dā cit tu ma·hā·te·jā yo·ja·yit·vā va·rū·thi·nīm / ak·ṣau·hi·ṇī·pa·ri·vṛ·taḥ pa·ri·cak·rā·ma me·di·nīm

nagarāṇi ca rāṣṭrāṇi saritaś ca tathā girīn / āśramān kramaśo rājā vicarann ājagāmaha

na·ga·rā·ṇi ca rāṣ·ṭrā·ṇi sa·ri·taś ca ta·thā gi·rīn / āś·ra·mān kra·ma·śo rā·jā vi·ca·rann ā·ja·gā·ma·ha

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ nānāpuṣpaphaladrumam / nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam

va·siṣ·ṭhas·yāś·ra·ma·pa·daṃ nā·nā·puṣ·pa·pha·lad·ru·mam / nā·nā·mṛ·ga·ga·ṇā·kīr·ṇaṃ sid·dha·cā·ra·ṇa·se·vi·tam

devadānavagandharvaiḥ kiṃnarair upaśobhitam / praśāntahariṇākīrṇaṃ dvijasaṃghaniṣevitam

de·va·dā·na·va·gan·dhar·vaiḥ kiṃ·na·rair u·pa·śo·bhi·tam / pra·śān·ta·ha·ri·ṇā·kīr·ṇaṃ dvi·ja·saṃ·gha·ni·ṣe·vi·tam

brahmarṣigaṇasaṃkīrṇaṃ devarṣigaṇasevitam / tapaścaraṇasaṃsiddhair agnikalpair mahātmabhiḥ

brah·mar·ṣi·ga·ṇa·saṃ·kīr·ṇaṃ de·var·ṣi·ga·ṇa·se·vi·tam / ta·paś·ca·ra·ṇa·saṃ·sid·dhair ag·ni·kal·pair ma·hāt·ma·bhiḥ

satataṃ saṃkulaṃ śrīmad brahmakalpair mahātmabhiḥ / abbhakṣair vāyubhakṣaiś ca śīrṇaparṇāśanais tathā

sa·ta·taṃ saṃ·ku·laṃ śrī·mad brah·ma·kal·pair ma·hāt·ma·bhiḥ / ab·bhak·ṣair vā·yu·bhak·ṣaiś ca śīr·ṇa·par·ṇā·śa·nais ta·thā

phalamūlāśanair dāntair jitaroṣair jitendriyaiḥ / ṛṣibhir vālakhilyaiś ca japahomaparāyaṇaiḥ

pha·la·mū·lā·śa·nair dān·tair ji·ta·ro·ṣair ji·ten·dri·yaiḥ / ṛ·ṣi·bhir vā·la·khil·yaiś ca ja·pa·ho·ma·pa·rā·ya·ṇaiḥ

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ brahmalokam ivāparam / dadarśa jayatāṃ śreṣṭha viśvāmitro mahābalaḥ

va·siṣ·ṭhas·yāś·ra·ma·pa·daṃ brah·ma·lo·kam i·vā·pa·ram / da·dar·śa ja·ya·tāṃ śreṣ·ṭha viś·vā·mit·ro ma·hā·ba·laḥ

sa dṛṣṭvā paramaprīto viśvāmitro mahābalaḥ / praṇato vinayād vīro vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam

sa dṛṣ·ṭvā pa·ra·map·rī·to viś·vā·mit·ro ma·hā·ba·laḥ / pra·ṇa·to vi·na·yād vī·ro va·siṣ·ṭhaṃ ja·pa·tāṃ va·ram

svāgataṃ tava cety ukto vasiṣṭhena mahātmanā / āsanaṃ cāsya bhagavān vasiṣṭho vyādideśa ha

svā·ga·taṃ ta·va cety uk·to va·siṣ·ṭhe·na ma·hāt·ma·nā / ā·sa·naṃ cās·ya bha·ga·vān va·siṣ·ṭho vyā·di·de·śa ha

upaviṣṭāya ca tadā viśvāmitrāya dhīmate / yathānyāyaṃ munivaraḥ phalamūlam upāharat

u·pa·viṣ·ṭā·ya ca ta·dā viś·vā·mit·rā·ya dhī·ma·te / ya·thān·yā·yaṃ mu·ni·va·raḥ pha·la·mū·lam u·pā·ha·rat

pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ vasiṣṭhād rājasattamaḥ / tapo'gnihotraśiṣyeṣu kuśalaṃ paryapṛcchata

pra·ti·gṛh·ya ca tāṃ pū·jāṃ va·siṣ·ṭhād rā·ja·sat·ta·maḥ / ta·po'gni·hot·ra·śiṣ·ye·ṣu ku·śa·laṃ par·ya·pṛc·cha·ta

viśvāmitro mahātejā vanaspatigaṇe tathā / sarvatra kuśalaṃ cāha vasiṣṭho rājasattamam

viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jā va·nas·pa·ti·ga·ṇe ta·thā / sar·vat·ra ku·śa·laṃ cā·ha va·siṣ·ṭho rā·ja·sat·ta·mam

sukhopaviṣṭaṃ rājānaṃ viśvāmitraṃ mahātapāḥ / papraccha japatāṃ śreṣṭho vasiṣṭho brahmaṇaḥ sutaḥ

su·kho·pa·viṣ·ṭaṃ rā·jā·naṃ viś·vā·mit·raṃ ma·hā·ta·pāḥ / pap·rac·cha ja·pa·tāṃ śreṣ·ṭho va·siṣ·ṭho brah·ma·ṇaḥ su·taḥ

kaccit te kuśalaṃ rājan kaccid dharmeṇa rañjayan / prajāḥ pālayase rājan rājavṛttena dhārmika

kac·cit te ku·śa·laṃ rā·jan kac·cid dhar·me·ṇa rañ·ja·yan / pra·jāḥ pā·la·ya·se rā·jan rā·ja·vṛt·te·na dhār·mi·ka

kaccit te subhṛtā bhṛtyāḥ kaccit tiṣṭhanti śāsane / kaccit te vijitāḥ sarve ripavo ripusūdana

kac·cit te su·bhṛ·tā bhṛt·yāḥ kac·cit tiṣ·ṭhan·ti śā·sa·ne / kac·cit te vi·ji·tāḥ sar·ve ri·pa·vo ri·pu·sū·da·na

kaccid bale ca kośe ca mitreṣu ca paraṃtapa / kuśalaṃ te naravyāghra putrapautre tathānagha

kac·cid ba·le ca ko·śe ca mit·re·ṣu ca pa·raṃ·ta·pa / ku·śa·laṃ te na·rav·yāgh·ra put·ra·paut·re ta·thā·na·gha

sarvatra kuśalaṃ rājā vasiṣṭhaṃ pratyudāharat / viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhaṃ vinayānvitaḥ

sar·vat·ra ku·śa·laṃ rā·jā va·siṣ·ṭhaṃ prat·yu·dā·ha·rat / viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jā va·siṣ·ṭhaṃ vi·na·yān·vi·taḥ

kṛtvobhau suciraṃ kālaṃ dharmiṣṭhau tāḥ kathāḥ śubhāḥ / mudā paramayā yuktau prīyetāṃ tau parasparam

kṛt·vo·bhau su·ci·raṃ kā·laṃ dhar·miṣ·ṭhau tāḥ ka·thāḥ śu·bhāḥ / mu·dā pa·ra·ma·yā yuk·tau prī·ye·tāṃ tau pa·ras·pa·ram

tato vasiṣṭho bhagavān kathānte raghunandana / viśvāmitram idaṃ vākyam uvāca prahasann iva

ta·to va·siṣ·ṭho bha·ga·vān ka·thān·te ra·ghu·nan·da·na / viś·vā·mit·ram i·daṃ vāk·yam u·vā·ca pra·ha·sann i·va

ātithyaṃ kartum icchāmi balasyāsya mahābala / tava caivāprameyasya yathārhaṃ saṃpratīccha me

ā·tith·yaṃ kar·tum ic·chā·mi ba·las·yās·ya ma·hā·ba·la / ta·va cai·vāp·ra·me·yas·ya ya·thār·haṃ saṃp·ra·tīc·cha me

satkriyāṃ tu bhavān etāṃ pratīcchatu mayodyatām / rājaṃs tvam atithiśreṣṭhaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ

sat·kri·yāṃ tu bha·vān e·tāṃ pra·tīc·cha·tu ma·yod·ya·tām / rā·jaṃs tvam a·ti·thiś·reṣ·ṭhaḥ pū·ja·nī·yaḥ pra·yat·na·taḥ

evam ukto vasiṣṭhena viśvāmitro mahāmatiḥ / kṛtam ity abravīd rājā pūjāvākyena me tvayā

e·vam uk·to va·siṣ·ṭhe·na viś·vā·mit·ro ma·hā·ma·tiḥ / kṛ·tam ity ab·ra·vīd rā·jā pū·jā·vāk·ye·na me tva·yā

phalamūlena bhagavan vidyate yat tavāśrame / pādyenācamanīyena bhagavaddarśanena ca

pha·la·mū·le·na bha·ga·van vid·ya·te yat ta·vāś·ra·me / pād·ye·nā·ca·ma·nī·ye·na bha·ga·vad·dar·śa·ne·na ca

sarvathā ca mahāprājña pūjārheṇa supūjitaḥ / gamiṣyāmi namas te 'stu maitreṇekṣasva cakṣuṣā

sar·va·thā ca ma·hāp·rāj·ña pū·jār·he·ṇa su·pū·ji·taḥ / ga·miṣ·yā·mi na·mas te 'stu mait·re·ṇek·ṣas·va cak·ṣu·ṣā

evaṃ bruvantaṃ rājānaṃ vasiṣṭhaḥ punar eva hi / nyamantrayata dharmātmā punaḥ punar udāradhīḥ

e·vaṃ bru·van·taṃ rā·jā·naṃ va·siṣ·ṭhaḥ pu·nar e·va hi / nya·man·tra·ya·ta dhar·māt·mā pu·naḥ pu·nar u·dā·ra·dhīḥ

bāḍham ity eva gādheyo vasiṣṭhaṃ pratyuvāca ha / yathā priyaṃ bhagavatas tathāstu munisattama

bā·ḍham ity e·va gā·dhe·yo va·siṣ·ṭhaṃ prat·yu·vā·ca ha / ya·thā pri·yaṃ bha·ga·va·tas ta·thās·tu mu·ni·sat·ta·ma

evam ukto mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ / ājuhāva tataḥ prītaḥ kalmāṣīṃ dhūtakalmaṣaḥ

e·vam uk·to ma·hā·te·jā va·siṣ·ṭho ja·pa·tāṃ va·raḥ / ā·ju·hā·va ta·taḥ prī·taḥ kal·mā·ṣīṃ dhū·ta·kal·ma·ṣaḥ

ehy ehi śabale kṣipraṃ śṛṇu cāpi vaco mama / sabalasyāsya rājarṣeḥ kartuṃ vyavasito 'smy aham / bhojanena mahārheṇa satkāraṃ saṃvidhatsva me

ehy e·hi śa·ba·le kṣip·raṃ śṛ·ṇu cā·pi va·co ma·ma / sa·ba·las·yās·ya rā·jar·ṣeḥ kar·tuṃ vya·va·si·to 'smy a·ham / bho·ja·ne·na ma·hār·he·ṇa sat·kā·raṃ saṃ·vi·dhat·sva me

yasya yasya yathākāmaṃ ṣaḍraseṣv abhipūjitam / tat sarvaṃ kāmadhug divye abhivarṣakṛte mama

yas·ya yas·ya ya·thā·kā·maṃ ṣaḍ·ra·seṣv a·bhi·pū·ji·tam / tat sar·vaṃ kā·ma·dhug div·ye a·bhi·var·ṣa·kṛ·te ma·ma

rasenānnena pānena lehyacoṣyeṇa saṃyutam / annānāṃ nicayaṃ sarvaṃ sṛjasva śabale tvara

ra·se·nān·ne·na pā·ne·na leh·ya·coṣ·ye·ṇa saṃ·yu·tam / an·nā·nāṃ ni·ca·yaṃ sar·vaṃ sṛ·jas·va śa·ba·le tva·ra

evam uktā vasiṣṭhena śabalā śatrusūdana / vidadhe kāmadhuk kāmān yasya yasya yathepsitam

e·vam uk·tā va·siṣ·ṭhe·na śa·ba·lā śat·ru·sū·da·na / vi·da·dhe kā·ma·dhuk kā·mān yas·ya yas·ya ya·thep·si·tam

ikṣūn madhūṃs tathā lājān maireyāṃś ca varāsavān / pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṃś coccāvacāṃs tathā

ik·ṣūn ma·dhūṃs ta·thā lā·jān mai·re·yāṃś ca va·rā·sa·vān / pā·nā·ni ca ma·hār·hā·ṇi bhak·ṣyāṃś coc·cā·va·cāṃs ta·thā

uṣṇāḍhyasyaudanasyāpi rāśayaḥ parvatopamāḥ / mṛṣṭānnāni ca sūpāś ca dadhikulyās tathaiva ca

uṣ·ṇāḍh·yas·yau·da·nas·yā·pi rā·śa·yaḥ par·va·to·pa·māḥ / mṛṣ·ṭān·nā·ni ca sū·pāś ca da·dhi·kul·yās ta·thai·va ca

nānāsvādurasānāṃ ca ṣāḍavānāṃ tathaiva ca / bhājanāni supūrṇāni gauḍāni ca sahasraśaḥ

nā·nās·vā·du·ra·sā·nāṃ ca ṣā·ḍa·vā·nāṃ ta·thai·va ca / bhā·ja·nā·ni su·pūr·ṇā·ni gau·ḍā·ni ca sa·has·ra·śaḥ

sarvam āsīt susaṃtuṣṭaṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulam / viśvāmitrabalaṃ rāma vasiṣṭhenābhitarpitam

sar·vam ā·sīt su·saṃ·tuṣ·ṭaṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·ku·lam / viś·vā·mit·ra·ba·laṃ rā·ma va·siṣ·ṭhe·nā·bhi·tar·pi·tam

viśvāmitro 'pi rājarṣir hṛṣṭapuṣṭas tadābhavat / sāntaḥ puravaro rājā sabrāhmaṇapurohitaḥ

viś·vā·mit·ro 'pi rā·jar·ṣir hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭas ta·dā·bha·vat / sān·taḥ pu·ra·va·ro rā·jā sab·rāh·ma·ṇa·pu·ro·hi·taḥ

sāmātyo mantrisahitaḥ sabhṛtyaḥ pūjitas tadā / yuktaḥ pareṇa harṣeṇa vasiṣṭham idam abravīt

sā·māt·yo man·tri·sa·hi·taḥ sa·bhṛt·yaḥ pū·ji·tas ta·dā / yuk·taḥ pa·re·ṇa har·ṣe·ṇa va·siṣ·ṭham i·dam ab·ra·vīt

pūjito 'haṃ tvayā brahman pūjārheṇa susatkṛtaḥ / śrūyatām abhidhāsyāmi vākyaṃ vākyaviśārada

pū·ji·to 'haṃ tva·yā brah·man pū·jār·he·ṇa su·sat·kṛ·taḥ / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·da

gavāṃ śatasahasreṇa dīyatāṃ śabalā mama / ratnaṃ hi bhagavann etad ratnahārī ca pārthivaḥ / tasmān me śabalāṃ dehi mamaiṣā dharmato dvija

ga·vāṃ śa·ta·sa·has·re·ṇa dī·ya·tāṃ śa·ba·lā ma·ma / rat·naṃ hi bha·ga·vann e·tad rat·na·hā·rī ca pār·thi·vaḥ / tas·mān me śa·ba·lāṃ de·hi ma·mai·ṣā dhar·ma·to dvi·ja

evam uktas tu bhagavān vasiṣṭho munisattamaḥ / viśvāmitreṇa dharmātmā pratyuvāca mahīpatim

e·vam uk·tas tu bha·ga·vān va·siṣ·ṭho mu·ni·sat·ta·maḥ / viś·vā·mit·re·ṇa dhar·māt·mā prat·yu·vā·ca ma·hī·pa·tim

nāhaṃ śatasahasreṇa nāpi koṭiśatair gavām / rājan dāsyāmi śabalāṃ rāśibhī rajatasya vā

nā·haṃ śa·ta·sa·has·re·ṇa nā·pi ko·ṭi·śa·tair ga·vām / rā·jan dās·yā·mi śa·ba·lāṃ rā·śi·bhī ra·ja·tas·ya vā

na parityāgam arheyaṃ matsakāśād ariṃdama / śāśvatī śabalā mahyaṃ kīrtir ātmavato yathā

na pa·rit·yā·gam ar·he·yaṃ mat·sa·kā·śād a·riṃ·da·ma / śāś·va·tī śa·ba·lā mah·yaṃ kīr·tir āt·ma·va·to ya·thā

asyāṃ havyaṃ ca kavyaṃ ca prāṇayātrā tathaiva ca / āyattam agnihotraṃ ca balir homas tathaiva ca

as·yāṃ hav·yaṃ ca kav·yaṃ ca prā·ṇa·yāt·rā ta·thai·va ca / ā·yat·tam ag·ni·hot·raṃ ca ba·lir ho·mas ta·thai·va ca

svāhākāravaṣaṭkārau vidyāś ca vividhās tathā / āyattam atra rājarṣe sarvam etan na saṃśayaḥ

svā·hā·kā·ra·va·ṣaṭ·kā·rau vid·yāś ca vi·vi·dhās ta·thā / ā·yat·tam at·ra rā·jar·ṣe sar·vam e·tan na saṃ·śa·yaḥ

sarva svam etat satyena mama tuṣṭikarī sadā / kāraṇair bahubhī rājan na dāsye śabalāṃ tava

sar·va svam e·tat sat·ye·na ma·ma tuṣ·ṭi·ka·rī sa·dā / kā·ra·ṇair ba·hu·bhī rā·jan na dās·ye śa·ba·lāṃ ta·va

vasiṣṭhenaivam uktas tu viśvāmitro 'bravīt tataḥ / saṃrabdhataram atyarthaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

va·siṣ·ṭhe·nai·vam uk·tas tu viś·vā·mit·ro 'bra·vīt ta·taḥ / saṃ·rab·dha·ta·ram at·yar·thaṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ

hairaṇyakakṣyāgraiveyān suvarṇāṅkuśabhūṣitān / dadāmi kuñjarāṇāṃ te sahasrāṇi caturdaśa

hai·raṇ·ya·kak·ṣyāg·rai·ve·yān su·var·ṇāṅ·ku·śa·bhū·ṣi·tān / da·dā·mi kuñ·ja·rā·ṇāṃ te sa·has·rā·ṇi ca·tur·da·śa

hairaṇyānāṃ rathānāṃ ca śvetāśvānāṃ caturyujām / dadāmi te śatāny aṣṭau kiṅkiṇīkavibhūṣitān

hai·raṇ·yā·nāṃ ra·thā·nāṃ ca śve·tāś·vā·nāṃ ca·tur·yu·jām / da·dā·mi te śa·tāny aṣ·ṭau kiṅ·ki·ṇī·ka·vi·bhū·ṣi·tān

hayānāṃ deśajātānāṃ kulajānāṃ mahaujasām / sahasram ekaṃ daśa ca dadāmi tava suvrata

ha·yā·nāṃ de·śa·jā·tā·nāṃ ku·la·jā·nāṃ ma·hau·ja·sām / sa·has·ram e·kaṃ da·śa ca da·dā·mi ta·va suv·ra·ta

nānāvarṇavibhaktānāṃ vayaḥsthānāṃ tathaiva ca / dadāmy ekāṃ gavāṃ koṭiṃ śabalā dīyatāṃ mama

nā·nā·var·ṇa·vi·bhak·tā·nāṃ va·yaḥs·thā·nāṃ ta·thai·va ca / da·dāmy e·kāṃ ga·vāṃ ko·ṭiṃ śa·ba·lā dī·ya·tāṃ ma·ma

evam uktas tu bhagavān viśvāmitreṇa dhīmatā / na dāsyāmīti śabalāṃ prāha rājan kathaṃ cana

e·vam uk·tas tu bha·ga·vān viś·vā·mit·re·ṇa dhī·ma·tā / na dās·yā·mī·ti śa·ba·lāṃ prā·ha rā·jan ka·thaṃ ca·na

etad eva hi me ratnam etad eva hi me dhanam / etad eva hi sarvasvam etad eva hi jīvitam

e·tad e·va hi me rat·nam e·tad e·va hi me dha·nam / e·tad e·va hi sar·vas·vam e·tad e·va hi jī·vi·tam

darśaś ca pūrṇamāsaś ca yajñāś caivāptadakṣiṇāḥ / etad eva hi me rājan vividhāś ca kriyās tathā

dar·śaś ca pūr·ṇa·mā·saś ca yaj·ñāś cai·vāp·ta·dak·ṣi·ṇāḥ / e·tad e·va hi me rā·jan vi·vi·dhāś ca kri·yās ta·thā

adomūlāḥ kriyāḥ sarvā mama rājan na saṃśayaḥ / bahūnāṃ kiṃ pralāpena na dāsye kāmadohinīm

a·do·mū·lāḥ kri·yāḥ sar·vā ma·ma rā·jan na saṃ·śa·yaḥ / ba·hū·nāṃ kiṃ pra·lā·pe·na na dās·ye kā·ma·do·hi·nīm

kāmadhenuṃ vasiṣṭho 'pi yadā na tyajate muniḥ / tadāsya śabalāṃ rāma viśvāmitro 'nvakarṣata

kā·ma·dhe·nuṃ va·siṣ·ṭho 'pi ya·dā na tya·ja·te mu·niḥ / ta·dās·ya śa·ba·lāṃ rā·ma viś·vā·mit·ro 'nva·kar·ṣa·ta

nīyamānā tu śabalā rāma rājñā mahātmanā / duḥkhitā cintayām āsa rudantī śokakarśitā

nī·ya·mā·nā tu śa·ba·lā rā·ma rāj·ñā ma·hāt·ma·nā / duḥ·khi·tā cin·ta·yām ā·sa ru·dan·tī śo·ka·kar·śi·tā

parityaktā vasiṣṭhena kim ahaṃ sumahātmanā / yāhaṃ rājabhṛtair dīnā hriyeyaṃ bhṛśaduḥkhitā

pa·rit·yak·tā va·siṣ·ṭhe·na kim a·haṃ su·ma·hāt·ma·nā / yā·haṃ rā·ja·bhṛ·tair dī·nā hri·ye·yaṃ bhṛ·śa·duḥ·khi·tā

kiṃ mayāpakṛtaṃ tasya maharṣer bhāvitātmanaḥ / yan mām anāgasaṃ bhaktām iṣṭāṃ tyajati dhārmikaḥ

kiṃ ma·yā·pa·kṛ·taṃ tas·ya ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / yan mām a·nā·ga·saṃ bhak·tām iṣ·ṭāṃ tya·ja·ti dhār·mi·kaḥ

iti sā cintayitvā tu niḥśvasya ca punaḥ punaḥ / jagāma vegena tadā vasiṣṭhaṃ paramaujasaṃ

i·ti sā cin·ta·yit·vā tu niḥś·vas·ya ca pu·naḥ pu·naḥ / ja·gā·ma ve·ge·na ta·dā va·siṣ·ṭhaṃ pa·ra·mau·ja·saṃ

nirdhūya tāṃs tadā bhṛtyāñ śataśaḥ śatrusūdana / jagāmānilavegena pādamūlaṃ mahātmanaḥ

nir·dhū·ya tāṃs ta·dā bhṛt·yāñ śa·ta·śaḥ śat·ru·sū·da·na / ja·gā·mā·ni·la·ve·ge·na pā·da·mū·laṃ ma·hāt·ma·naḥ

śabalā sā rudantī ca krośantī cedam abravīt / vasiṣṭhasyāgrataḥ sthitvā meghadundubhirāviṇī

śa·ba·lā sā ru·dan·tī ca kro·śan·tī ce·dam ab·ra·vīt / va·siṣ·ṭhas·yāg·ra·taḥ sthit·vā me·gha·dun·du·bhi·rā·vi·ṇī

bhagavan kiṃ parityaktā tvayāhaṃ brahmaṇaḥ suta / yasmād rājabhṛtā māṃ hi nayante tvatsakāśataḥ

bha·ga·van kiṃ pa·rit·yak·tā tva·yā·haṃ brah·ma·ṇaḥ su·ta / yas·mād rā·ja·bhṛ·tā māṃ hi na·yan·te tvat·sa·kā·śa·taḥ

evam uktas tu brahmarṣir idaṃ vacanam abravīt / śokasaṃtaptahṛdayāṃ svasāram iva duḥkhitām

e·vam uk·tas tu brah·mar·ṣir i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt / śo·ka·saṃ·tap·ta·hṛ·da·yāṃ sva·sā·ram i·va duḥ·khi·tām

na tvāṃ tyajāmi śabale nāpi me 'pakṛtaṃ tvayā / eṣa tvāṃ nayate rājā balān matto mahābalaḥ

na tvāṃ tya·jā·mi śa·ba·le nā·pi me 'pa·kṛ·taṃ tva·yā / e·ṣa tvāṃ na·ya·te rā·jā ba·lān mat·to ma·hā·ba·laḥ

na hi tulyaṃ balaṃ mahyaṃ rājā tv adya viśeṣataḥ / balī rājā kṣatriyaś ca pṛthivyāḥ patir eva ca

na hi tul·yaṃ ba·laṃ mah·yaṃ rā·jā tv ad·ya vi·śe·ṣa·taḥ / ba·lī rā·jā kṣat·ri·yaś ca pṛ·thiv·yāḥ pa·tir e·va ca

iyam akṣauhiṇīpūrṇā savājirathasaṃkulā / hastidhvajasamākīrṇā tenāsau balavattaraḥ

i·yam ak·ṣau·hi·ṇī·pūr·ṇā sa·vā·ji·ra·tha·saṃ·ku·lā / has·tidh·va·ja·sa·mā·kīr·ṇā te·nā·sau ba·la·vat·ta·raḥ

evam uktā vasiṣṭhena pratyuvāca vinītavat / vacanaṃ vacanajñā sā brahmarṣim amitaprabham

e·vam uk·tā va·siṣ·ṭhe·na prat·yu·vā·ca vi·nī·ta·vat / va·ca·naṃ va·ca·naj·ñā sā brah·mar·ṣim a·mi·tap·ra·bham

na balaṃ kṣatriyasyāhur brāhmaṇo balavattaraḥ / brahman brahmabalaṃ divyaṃ kṣatrāt tu balavattaram

na ba·laṃ kṣat·ri·yas·yā·hur brāh·ma·ṇo ba·la·vat·ta·raḥ / brah·man brah·ma·ba·laṃ div·yaṃ kṣat·rāt tu ba·la·vat·ta·ram

aprameyabalaṃ tubhyaṃ na tvayā balavattaraḥ / viśvāmitro mahāvīryas tejas tava durāsadam

ap·ra·me·ya·ba·laṃ tubh·yaṃ na tva·yā ba·la·vat·ta·raḥ / viś·vā·mit·ro ma·hā·vīr·yas te·jas ta·va du·rā·sa·dam

niyuṅkṣva māṃ mahātejas tvadbrahmabalasaṃbhṛtām / tasya darpaṃ balaṃ yat tan nāśayāmi durātmanaḥ

ni·yuṅ·kṣva māṃ ma·hā·te·jas tvad·brah·ma·ba·la·saṃ·bhṛ·tām / tas·ya dar·paṃ ba·laṃ yat tan nā·śa·yā·mi du·rāt·ma·naḥ

ity uktas tu tayā rāma vasiṣṭhaḥ sumahāyaśāḥ / sṛjasveti tadovāca balaṃ parabalārujam

ity uk·tas tu ta·yā rā·ma va·siṣ·ṭhaḥ su·ma·hā·ya·śāḥ / sṛ·jas·ve·ti ta·do·vā·ca ba·laṃ pa·ra·ba·lā·ru·jam

tasyā humbhāravotsṛṣṭāḥ pahlavāḥ śataśo nṛpa / nāśayanti balaṃ sarvaṃ viśvāmitrasya paśyataḥ

tas·yā hum·bhā·ra·vot·sṛṣ·ṭāḥ pah·la·vāḥ śa·ta·śo nṛ·pa / nā·śa·yan·ti ba·laṃ sar·vaṃ viś·vā·mit·ras·ya paś·ya·taḥ

sa rājā paramakruddhaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ / pahlavān nāśayām āsa śastrair uccāvacair api

sa rā·jā pa·ra·mak·rud·dhaḥ kro·dha·vis·phā·ri·tek·ṣa·ṇaḥ / pah·la·vān nā·śa·yām ā·sa śas·trair uc·cā·va·cair a·pi

viśvāmitrārditān dṛṣṭvā pahlavāñ śataśas tadā / bhūya evāsṛjad ghorāñ śakān yavanamiśritān

viś·vā·mit·rār·di·tān dṛṣ·ṭvā pah·la·vāñ śa·ta·śas ta·dā / bhū·ya e·vā·sṛ·jad gho·rāñ śa·kān ya·va·na·miś·ri·tān

tair āsīt saṃvṛtā bhūmiḥ śakair yavanamiśritaiḥ / prabhāvadbhir mahāvīryair hemakiñjalkasaṃnibhaiḥ

tair ā·sīt saṃ·vṛ·tā bhū·miḥ śa·kair ya·va·na·miś·ri·taiḥ / pra·bhā·vad·bhir ma·hā·vīr·yair he·ma·kiñ·jal·ka·saṃ·ni·bhaiḥ

dīrghāsipaṭṭiśadharair hemavarṇāmbarāvṛtaiḥ / nirdagdhaṃ tad balaṃ sarvaṃ pradīptair iva pāvakaiḥ

dīr·ghā·si·paṭ·ṭi·śa·dha·rair he·ma·var·ṇām·ba·rā·vṛ·taiḥ / nir·dag·dhaṃ tad ba·laṃ sar·vaṃ pra·dīp·tair i·va pā·va·kaiḥ

tato 'strāṇi mahātejā viśvāmitro mumoca ha

ta·to 'strā·ṇi ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro mu·mo·ca ha

tatas tān ākulān dṛṣṭvā viśvāmitrāstramohitān / vasiṣṭhaś codayām āsa kāmadhuk sṛja yogataḥ

ta·tas tān ā·ku·lān dṛṣ·ṭvā viś·vā·mit·rās·tra·mo·hi·tān / va·siṣ·ṭhaś co·da·yām ā·sa kā·ma·dhuk sṛ·ja yo·ga·taḥ

tasyā humbhāravāj jātāḥ kāmbojā ravisaṃnibhāḥ / ūdhasas tv atha saṃjātāḥ pahlavāḥ śastrapāṇayaḥ

tas·yā hum·bhā·ra·vāj jā·tāḥ kām·bo·jā ra·vi·saṃ·ni·bhāḥ / ū·dha·sas tv a·tha saṃ·jā·tāḥ pah·la·vāḥ śas·tra·pā·ṇa·yaḥ

yonideśāc ca yavanaḥ śakṛddeśāc chakās tathā / romakūpeṣu mecchāś ca harītāḥ sakirātakāḥ

yo·ni·de·śāc ca ya·va·naḥ śa·kṛd·de·śāc cha·kās ta·thā / ro·ma·kū·pe·ṣu mec·chāś ca ha·rī·tāḥ sa·ki·rā·ta·kāḥ

tais tan niṣūditaṃ sainyaṃ viśvamitrasya tatkṣaṇāt / sapadātigajaṃ sāśvaṃ sarathaṃ raghunandana

tais tan ni·ṣū·di·taṃ sain·yaṃ viś·va·mit·ras·ya tat·kṣa·ṇāt / sa·pa·dā·ti·ga·jaṃ sāś·vaṃ sa·ra·thaṃ ra·ghu·nan·da·na

dṛṣṭvā niṣūditaṃ sainyaṃ vasiṣṭhena mahātmanā / viśvāmitrasutānāṃ tu śataṃ nānāvidhāyudham

dṛṣ·ṭvā ni·ṣū·di·taṃ sain·yaṃ va·siṣ·ṭhe·na ma·hāt·ma·nā / viś·vā·mit·ra·su·tā·nāṃ tu śa·taṃ nā·nā·vi·dhā·yu·dham

abhyadhāvat susaṃkruddhaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam / huṃkāreṇaiva tān sarvān nirdadāha mahān ṛṣiḥ

abh·ya·dhā·vat su·saṃk·rud·dhaṃ va·siṣ·ṭhaṃ ja·pa·tāṃ va·ram / huṃ·kā·re·ṇai·va tān sar·vān nir·da·dā·ha ma·hān ṛ·ṣiḥ

te sāśvarathapādātā vasiṣṭhena mahātmanā / bhasmīkṛtā muhūrtena viśvāmitrasutās tadā

te sāś·va·ra·tha·pā·dā·tā va·siṣ·ṭhe·na ma·hāt·ma·nā / bhas·mī·kṛ·tā mu·hūr·te·na viś·vā·mit·ra·su·tās ta·dā

dṛṣṭvā vināśitān putrān balaṃ ca sumahāyaśāḥ / savrīḍaś cintayāviṣṭo viśvāmitro 'bhavat tadā

dṛṣ·ṭvā vi·nā·śi·tān put·rān ba·laṃ ca su·ma·hā·ya·śāḥ / sav·rī·ḍaś cin·ta·yā·viṣ·ṭo viś·vā·mit·ro 'bha·vat ta·dā

saṃdura iva nirvego bhagnadaṃṣṭra ivoragaḥ / uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ

saṃ·du·ra i·va nir·ve·go bhag·na·daṃṣ·ṭra i·vo·ra·gaḥ / u·pa·rak·ta i·vā·dit·yaḥ sad·yo niṣ·pra·bha·tāṃ ga·taḥ

hataputrabalo dīno lūnapakṣa iva dvijaḥ / hatadarpo hatotsāho nirvedaṃ samapadyata

ha·ta·put·ra·ba·lo dī·no lū·na·pak·ṣa i·va dvi·jaḥ / ha·ta·dar·po ha·tot·sā·ho nir·ve·daṃ sa·ma·pad·ya·ta

sa putram ekaṃ rājyāya pālayeti niyujya ca / pṛthivīṃ kṣatradharmeṇa vanam evānvapadyata

sa put·ram e·kaṃ rāj·yā·ya pā·la·ye·ti ni·yuj·ya ca / pṛ·thi·vīṃ kṣat·ra·dhar·me·ṇa va·nam e·vān·va·pad·ya·ta

sa gatvā himavatpārśvaṃ kiṃnaroragasevitam / mahādevaprasādārthaṃ tapas tepe mahātapāḥ

sa gat·vā hi·ma·vat·pār·śvaṃ kiṃ·na·ro·ra·ga·se·vi·tam / ma·hā·de·vap·ra·sā·dār·thaṃ ta·pas te·pe ma·hā·ta·pāḥ

kena cit tv atha kālena deveśo vṛṣabhadhvajaḥ / darśayām āsa varado viśvāmitraṃ mahāmunim

ke·na cit tv a·tha kā·le·na de·ve·śo vṛ·ṣa·bhadh·va·jaḥ / dar·śa·yām ā·sa va·ra·do viś·vā·mit·raṃ ma·hā·mu·nim

kimarthaṃ tapyase rājan brūhi yat te vivakṣitam / varado 'smi varo yas te kāṅkṣitaḥ so 'bhidhīyatām

ki·mar·thaṃ tap·ya·se rā·jan brū·hi yat te vi·vak·ṣi·tam / va·ra·do 'smi va·ro yas te kāṅ·kṣi·taḥ so 'bhi·dhī·ya·tām

evam uktas tu devena viśvāmitro mahātapāḥ / praṇipatya mahādevam idaṃ vacanam abravīt

e·vam uk·tas tu de·ve·na viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / pra·ṇi·pat·ya ma·hā·de·vam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

yadi tuṣṭo mahādeva dhanurvedo mamānagha / sāṅgopāṅgopaniṣadaḥ sarahasyaḥ pradīyatām

ya·di tuṣ·ṭo ma·hā·de·va dha·nur·ve·do ma·mā·na·gha / sāṅ·go·pāṅ·go·pa·ni·ṣa·daḥ sa·ra·has·yaḥ pra·dī·ya·tām

yāni deveṣu cāstrāṇi dānaveṣu maharṣiṣu / gandharvayakṣarakṣaḥsu pratibhāntu mamānagha

yā·ni de·ve·ṣu cās·trā·ṇi dā·na·ve·ṣu ma·har·ṣi·ṣu / gan·dhar·va·yak·ṣa·rak·ṣaḥ·su pra·ti·bhān·tu ma·mā·na·gha

tava prasādād bhavatu devadeva mamepsitam / evam astv iti deveśo vākyam uktvā divaṃ gataḥ

ta·va pra·sā·dād bha·va·tu de·va·de·va ma·mep·si·tam / e·vam astv i·ti de·ve·śo vāk·yam uk·tvā di·vaṃ ga·taḥ

prāpya cāstrāṇi rājarṣir viśvāmitro mahābalaḥ / darpeṇa mahatā yukto darpapūrṇo 'bhavat tadā

prāp·ya cās·trā·ṇi rā·jar·ṣir viś·vā·mit·ro ma·hā·ba·laḥ / dar·pe·ṇa ma·ha·tā yuk·to dar·pa·pūr·ṇo 'bha·vat ta·dā

vivardhamāno vīryeṇa samudra iva parvaṇi / hatam eva tadā mene vasiṣṭham ṛṣisattamam

vi·var·dha·mā·no vīr·ye·ṇa sa·mud·ra i·va par·va·ṇi / ha·tam e·va ta·dā me·ne va·siṣ·ṭham ṛ·ṣi·sat·ta·mam

tato gatvāśramapadaṃ mumocāstrāṇi pārthivaḥ / yais tat tapovanaṃ sarvaṃ nirdagdhaṃ cāstratejasā

ta·to gat·vāś·ra·ma·pa·daṃ mu·mo·cās·trā·ṇi pār·thi·vaḥ / yais tat ta·po·va·naṃ sar·vaṃ nir·dag·dhaṃ cās·tra·te·ja·sā

udīryamāṇam astraṃ tad viśvāmitrasya dhīmataḥ / dṛṣṭvā vipradrutā bhītā munayaḥ śataśo diśaḥ

u·dīr·ya·mā·ṇam as·traṃ tad viś·vā·mit·ras·ya dhī·ma·taḥ / dṛṣ·ṭvā vip·rad·ru·tā bhī·tā mu·na·yaḥ śa·ta·śo di·śaḥ

vasiṣṭhasya ca ye śiṣyās tathaiva mṛgapakṣiṇaḥ / vidravanti bhayād bhītā nānādigbhyaḥ sahasraśaḥ

va·siṣ·ṭhas·ya ca ye śiṣ·yās ta·thai·va mṛ·ga·pak·ṣi·ṇaḥ / vid·ra·van·ti bha·yād bhī·tā nā·nā·dig·bhyaḥ sa·has·ra·śaḥ

vasiṣṭhasyāśramapadaṃ śūnyam āsīn mahātmanaḥ / muhūrtam iva niḥśabdam āsīd īriṇasaṃnibham

va·siṣ·ṭhas·yāś·ra·ma·pa·daṃ śūn·yam ā·sīn ma·hāt·ma·naḥ / mu·hūr·tam i·va niḥ·śab·dam ā·sīd ī·ri·ṇa·saṃ·ni·bham

vadato vai vasiṣṭhasya mā bhaiṣṭeti muhur muhuḥ / nāśayāmy adya gādheyaṃ nīhāram iva bhāskaraḥ

va·da·to vai va·siṣ·ṭhas·ya mā bhaiṣ·ṭe·ti mu·hur mu·huḥ / nā·śa·yāmy ad·ya gā·dhe·yaṃ nī·hā·ram i·va bhās·ka·raḥ

evam uktvā mahātejā vasiṣṭho japatāṃ varaḥ / viśvāmitraṃ tadā vākyaṃ saroṣam idam abravīt

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jā va·siṣ·ṭho ja·pa·tāṃ va·raḥ / viś·vā·mit·raṃ ta·dā vāk·yaṃ sa·ro·ṣam i·dam ab·ra·vīt

āśramaṃ cirasaṃvṛddhaṃ yad vināśitavān asi / durācāro 'si yan mūḍha tasmāt tvaṃ na bhaviṣyasi

āś·ra·maṃ ci·ra·saṃ·vṛd·dhaṃ yad vi·nā·śi·ta·vān a·si / du·rā·cā·ro 'si yan mū·ḍha tas·māt tvaṃ na bha·viṣ·ya·si

ity uktvā paramakruddho daṇḍam udyamya satvaraḥ / vidhūma iva kālāgnir yamadaṇḍam ivāparam

ity uk·tvā pa·ra·mak·rud·dho daṇ·ḍam ud·yam·ya sat·va·raḥ / vi·dhū·ma i·va kā·lāg·nir ya·ma·daṇ·ḍam i·vā·pa·ram

evam ukto vasiṣṭhena viśvāmitro mahābalaḥ / āgneyam astram utkṣipya tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

e·vam uk·to va·siṣ·ṭhe·na viś·vā·mit·ro ma·hā·ba·laḥ / āg·ne·yam as·tram ut·kṣip·ya tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cāb·ra·vīt

vasiṣṭho bhagavān krodhād idaṃ vacanam abravīt

va·siṣ·ṭho bha·ga·vān kro·dhād i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

kṣatrabandho sthito 'smy eṣa yad balaṃ tad vidarśaya / nāśayāmy eṣa te darpaṃ śastrasya tava gādhija

kṣat·ra·ban·dho sthi·to 'smy e·ṣa yad ba·laṃ tad vi·dar·śa·ya / nā·śa·yāmy e·ṣa te dar·paṃ śas·tras·ya ta·va gā·dhi·ja

kva ca te kṣatriyabalaṃ kva ca brahmabalaṃ mahat / paśya brahmabalaṃ divyaṃ mama kṣatriyapāṃsana

kva ca te kṣat·ri·ya·ba·laṃ kva ca brah·ma·ba·laṃ ma·hat / paś·ya brah·ma·ba·laṃ div·yaṃ ma·ma kṣat·ri·ya·pāṃ·sa·na

tasyāstraṃ gādhiputrasya ghoram āgneyam uttamam / brahmadaṇḍena tac chāntam agner vega ivāmbhasā

tas·yās·traṃ gā·dhi·put·ras·ya gho·ram āg·ne·yam ut·ta·mam / brah·ma·daṇ·ḍe·na tac chān·tam ag·ner ve·ga i·vām·bha·sā

vāruṇaṃ caiva raudraṃ ca aindraṃ pāśupataṃ tathā / aiṣīkaṃ cāpi cikṣepa ruṣito gādhinandanaḥ

vā·ru·ṇaṃ cai·va raud·raṃ ca ain·draṃ pā·śu·pa·taṃ ta·thā / ai·ṣī·kaṃ cā·pi cik·ṣe·pa ru·ṣi·to gā·dhi·nan·da·naḥ

mānavaṃ mohanaṃ caiva gāndharvaṃ svāpanaṃ tathā / jṛmbhaṇaṃ mohanaṃ caiva saṃtāpanavilāpane

mā·na·vaṃ mo·ha·naṃ cai·va gān·dhar·vaṃ svā·pa·naṃ ta·thā / jṛm·bha·ṇaṃ mo·ha·naṃ cai·va saṃ·tā·pa·na·vi·lā·pa·ne

śoṣaṇaṃ dāraṇaṃ caiva vajram astraṃ sudurjayam / brahmapāśaṃ kālapāśaṃ vāruṇaṃ pāśam eva ca

śo·ṣa·ṇaṃ dā·ra·ṇaṃ cai·va vaj·ram as·traṃ su·dur·ja·yam / brah·ma·pā·śaṃ kā·la·pā·śaṃ vā·ru·ṇaṃ pā·śam e·va ca

pinākāstraṃ ca dayitaṃ śuṣkārdre aśanī tathā / daṇḍāstram atha paiśācaṃ krauñcam astraṃ tathaiva ca

pi·nā·kās·traṃ ca da·yi·taṃ śuṣ·kār·dre a·śa·nī ta·thā / daṇ·ḍās·tram a·tha pai·śā·caṃ krauñ·cam as·traṃ ta·thai·va ca

dharmacakraṃ kālacakraṃ viṣṇucakraṃ tathaiva ca / vāyavyaṃ mathanaṃ caiva astraṃ hayaśiras tathā

dhar·ma·cak·raṃ kā·la·cak·raṃ viṣ·ṇu·cak·raṃ ta·thai·va ca / vā·yav·yaṃ ma·tha·naṃ cai·va as·traṃ ha·ya·śi·ras ta·thā

śaktidvayaṃ ca cikṣepa kaṅkālaṃ musalaṃ tathā / vaidyādharaṃ mahāstraṃ ca kālāstram atha dāruṇam

śak·tid·va·yaṃ ca cik·ṣe·pa kaṅ·kā·laṃ mu·sa·laṃ ta·thā / vaid·yā·dha·raṃ ma·hās·traṃ ca kā·lās·tram a·tha dā·ru·ṇam

triśūlam astraṃ ghoraṃ ca kāpālam atha kaṅkaṇam / etāny astrāṇi cikṣepa sarvāṇi raghunandana

tri·śū·lam as·traṃ gho·raṃ ca kā·pā·lam a·tha kaṅ·ka·ṇam / e·tāny as·trā·ṇi cik·ṣe·pa sar·vā·ṇi ra·ghu·nan·da·na

vasiṣṭhe japatāṃ śreṣṭhe tad adbhutam ivābhavat / tāni sarvāṇi daṇḍena grasate brahmaṇaḥ sutaḥ

va·siṣ·ṭhe ja·pa·tāṃ śreṣ·ṭhe tad ad·bhu·tam i·vā·bha·vat / tā·ni sar·vā·ṇi daṇ·ḍe·na gra·sa·te brah·ma·ṇaḥ su·taḥ

teṣu śānteṣu brahmāstraṃ kṣiptavān gādhinandanaḥ / tad astram udyataṃ dṛṣṭvā devāḥ sāgnipurogamāḥ

te·ṣu śān·te·ṣu brah·mās·traṃ kṣip·ta·vān gā·dhi·nan·da·naḥ / tad as·tram ud·ya·taṃ dṛṣ·ṭvā de·vāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ

devarṣayaś ca saṃbhrāntā gandharvāḥ samahoragāḥ / trailokyam āsīt saṃtrastaṃ brahmāstre samudīrite

de·var·ṣa·yaś ca saṃbh·rān·tā gan·dhar·vāḥ sa·ma·ho·ra·gāḥ / trai·lok·yam ā·sīt saṃt·ras·taṃ brah·mās·tre sa·mu·dī·ri·te

tad apy astraṃ mahāghoraṃ brāhmaṃ brāhmeṇa tejasā / vasiṣṭho grasate sarvaṃ brahmadaṇḍena rāghava

tad apy as·traṃ ma·hā·gho·raṃ brāh·maṃ brāh·me·ṇa te·ja·sā / va·siṣ·ṭho gra·sa·te sar·vaṃ brah·ma·daṇ·ḍe·na rā·gha·va

brahmāstraṃ grasamānasya vasiṣṭhasya mahātmanaḥ / trailokyamohanaṃ raudraṃ rūpam āsīt sudāruṇam

brah·mās·traṃ gra·sa·mā·nas·ya va·siṣ·ṭhas·ya ma·hāt·ma·naḥ / trai·lok·ya·mo·ha·naṃ raud·raṃ rū·pam ā·sīt su·dā·ru·ṇam

romakūpeṣu sarveṣu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ / marīcya iva niṣpetur agner dhūmākulārciṣaḥ

ro·ma·kū·pe·ṣu sar·ve·ṣu va·siṣ·ṭhas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ma·rīc·ya i·va niṣ·pe·tur ag·ner dhū·mā·ku·lār·ci·ṣaḥ

prājvalad brahmadaṇḍaś ca vasiṣṭhasya karodyataḥ / vidhūma iva kālāgnir yamadaṇḍa ivāparaḥ

prāj·va·lad brah·ma·daṇ·ḍaś ca va·siṣ·ṭhas·ya ka·rod·ya·taḥ / vi·dhū·ma i·va kā·lāg·nir ya·ma·daṇ·ḍa i·vā·pa·raḥ

tato 'stuvan munigaṇā vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam / amoghaṃ te balaṃ brahmaṃs tejo dhāraya tejasā

ta·to 'stu·van mu·ni·ga·ṇā va·siṣ·ṭhaṃ ja·pa·tāṃ va·ram / a·mo·ghaṃ te ba·laṃ brah·maṃs te·jo dhā·ra·ya te·ja·sā

nigṛhītas tvayā brahman viśvāmitro mahātapāḥ / prasīda japatāṃ śreṣṭha lokāḥ santu gatavyathāḥ

ni·gṛ·hī·tas tva·yā brah·man viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / pra·sī·da ja·pa·tāṃ śreṣ·ṭha lo·kāḥ san·tu ga·tav·ya·thāḥ

evam ukto mahātejāḥ śamaṃ cakre mahātapāḥ / viśvāmitro 'pi nikṛto viniḥśvasyedam abravīt

e·vam uk·to ma·hā·te·jāḥ śa·maṃ cak·re ma·hā·ta·pāḥ / viś·vā·mit·ro 'pi ni·kṛ·to vi·niḥś·vas·ye·dam ab·ra·vīt

dhig balaṃ kṣatriyabalaṃ brahmatejobalaṃ balam / ekena brahmadaṇḍena sarvāstrāṇi hatāni me

dhig ba·laṃ kṣat·ri·ya·ba·laṃ brah·ma·te·jo·ba·laṃ ba·lam / e·ke·na brah·ma·daṇ·ḍe·na sar·vās·trā·ṇi ha·tā·ni me

tad etat samavekṣyāhaṃ prasannendriyamānasaḥ / tapo mahat samāsthāsye yad vai brahmatvakārakam

tad e·tat sa·ma·vek·ṣyā·haṃ pra·san·nen·dri·ya·mā·na·saḥ / ta·po ma·hat sa·mās·thās·ye yad vai brah·mat·va·kā·ra·kam

tataḥ saṃtaptahṛdayaḥ smaran nigraham ātmanaḥ / viniḥśvasya viniḥśvasya kṛtavairo mahātmanā

ta·taḥ saṃ·tap·ta·hṛ·da·yaḥ sma·ran nig·ra·ham āt·ma·naḥ / vi·niḥś·vas·ya vi·niḥś·vas·ya kṛ·ta·vai·ro ma·hāt·ma·nā

sa dakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā mahiṣyā saha rāghava / tatāpa paramaṃ ghoraṃ viśvāmitro mahātapāḥ / phalamūlāśano dāntaś cacāra paramaṃ tapaḥ

sa dak·ṣi·ṇāṃ di·śaṃ gat·vā ma·hiṣ·yā sa·ha rā·gha·va / ta·tā·pa pa·ra·maṃ gho·raṃ viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / pha·la·mū·lā·śa·no dān·taś ca·cā·ra pa·ra·maṃ ta·paḥ

athāsya jajñire putrāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ / haviṣpando madhuṣpando dṛḍhanetro mahārathaḥ

a·thās·ya jaj·ñi·re put·rāḥ sat·ya·dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ / ha·viṣ·pan·do ma·dhuṣ·pan·do dṛ·ḍha·net·ro ma·hā·ra·thaḥ

pūrṇe varṣasahasre tu brahmā lokapitāmahaḥ / abravīn madhuraṃ vākyaṃ viśvāmitraṃ tapodhanam

pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu brah·mā lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / ab·ra·vīn ma·dhu·raṃ vāk·yaṃ viś·vā·mit·raṃ ta·po·dha·nam

jitā rājarṣilokās te tapasā kuśikātmaja / anena tapasā tvāṃ hi rājarṣir iti vidmahe

ji·tā rā·jar·ṣi·lo·kās te ta·pa·sā ku·śi·kāt·ma·ja / a·ne·na ta·pa·sā tvāṃ hi rā·jar·ṣir i·ti vid·ma·he

evam uktvā mahātejā jagāma saha daivataiḥ / triviṣṭapaṃ brahmalokaṃ lokānāṃ parameśvaraḥ

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jā ja·gā·ma sa·ha dai·va·taiḥ / tri·viṣ·ṭa·paṃ brah·ma·lo·kaṃ lo·kā·nāṃ pa·ra·meś·va·raḥ

viśvāmitro 'pi tac chrutvā hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ / duḥkhena mahatāviṣṭaḥ samanyur idam abravīt

viś·vā·mit·ro 'pi tac chrut·vā hri·yā kiṃ cid a·vāṅ·mu·khaḥ / duḥ·khe·na ma·ha·tā·viṣ·ṭaḥ sa·man·yur i·dam ab·ra·vīt

tapaś ca sumahat taptaṃ rājarṣir iti māṃ viduḥ / devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve nāsti manye tapaḥphalam

ta·paś ca su·ma·hat tap·taṃ rā·jar·ṣir i·ti māṃ vi·duḥ / de·vāḥ sar·ṣi·ga·ṇāḥ sar·ve nās·ti man·ye ta·paḥ·pha·lam

evaṃ niścitya manasā bhūya eva mahātapāḥ / tapaś cacāra kākutstha paramaṃ paramātmavān

e·vaṃ niś·cit·ya ma·na·sā bhū·ya e·va ma·hā·ta·pāḥ / ta·paś ca·cā·ra kā·kut·stha pa·ra·maṃ pa·ra·māt·ma·vān

etasminn eva kāle tu satyavādī jitendriyaḥ / triśaṅkur iti vikhyāta ikṣvāku kulanandanaḥ

e·tas·minn e·va kā·le tu sat·ya·vā·dī ji·ten·dri·yaḥ / tri·śaṅ·kur i·ti vikh·yā·ta ik·ṣvā·ku ku·la·nan·da·naḥ

tasya buddhiḥ samutpannā yajeyam iti rāghava / gaccheyaṃ svaśarīreṇa devānāṃ paramāṃ gatim

tas·ya bud·dhiḥ sa·mut·pan·nā ya·je·yam i·ti rā·gha·va / gac·che·yaṃ sva·śa·rī·re·ṇa de·vā·nāṃ pa·ra·māṃ ga·tim

sa vasiṣṭhaṃ samāhūya kathayām āsa cintitam / aśakyam iti cāpy ukto vasiṣṭhena mahātmanā

sa va·siṣ·ṭhaṃ sa·mā·hū·ya ka·tha·yām ā·sa cin·ti·tam / a·śak·yam i·ti cāpy uk·to va·siṣ·ṭhe·na ma·hāt·ma·nā

pratyākhyāto vasiṣṭhena sa yayau dakṣiṇāṃ diśam / vasiṣṭhā dīrgha tapasas tapo yatra hi tepire

prat·yākh·yā·to va·siṣ·ṭhe·na sa ya·yau dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / va·siṣ·ṭhā dīr·gha ta·pa·sas ta·po yat·ra hi te·pi·re

triśaṅkuḥ sumahātejāḥ śataṃ paramabhāsvaram / vasiṣṭhaputrān dadṛśe tapyamānān yaśasvinaḥ

tri·śaṅ·kuḥ su·ma·hā·te·jāḥ śa·taṃ pa·ra·ma·bhās·va·ram / va·siṣ·ṭha·put·rān da·dṛ·śe tap·ya·mā·nān ya·śas·vi·naḥ

so 'bhigamya mahātmānaḥ sarvān eva guroḥ sutān / abhivādyānupūrvyeṇa hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ / abravīt sumahātejāḥ sarvān eva kṛtāñjaliḥ

so 'bhi·gam·ya ma·hāt·mā·naḥ sar·vān e·va gu·roḥ su·tān / a·bhi·vād·yā·nu·pūr·vye·ṇa hri·yā kiṃ cid a·vāṅ·mu·khaḥ / ab·ra·vīt su·ma·hā·te·jāḥ sar·vān e·va kṛ·tāñ·ja·liḥ

śaraṇaṃ vaḥ prapadye 'haṃ śaraṇyāñ śaraṇāgataḥ / pratyākhyāto 'smi bhadraṃ vo vasiṣṭhena mahātmanā

śa·ra·ṇaṃ vaḥ pra·pad·ye 'haṃ śa·raṇ·yāñ śa·ra·ṇā·ga·taḥ / prat·yākh·yā·to 'smi bhad·raṃ vo va·siṣ·ṭhe·na ma·hāt·ma·nā

yaṣṭukāmo mahāyajñaṃ tad anujñātum arthatha / guruputrān ahaṃ sarvān namaskṛtya prasādaye

yaṣ·ṭu·kā·mo ma·hā·yaj·ñaṃ tad a·nuj·ñā·tum ar·tha·tha / gu·ru·put·rān a·haṃ sar·vān na·mas·kṛt·ya pra·sā·da·ye

śirasā praṇato yāce brāhmaṇāṃs tapasi sthitān / te māṃ bhavantaḥ siddhyarthaṃ yājayantu samāhitāḥ / saśarīro yathāhaṃ hi devalokam avāpnuyām

śi·ra·sā pra·ṇa·to yā·ce brāh·ma·ṇāṃs ta·pa·si sthi·tān / te māṃ bha·van·taḥ sid·dhyar·thaṃ yā·ja·yan·tu sa·mā·hi·tāḥ / sa·śa·rī·ro ya·thā·haṃ hi de·va·lo·kam a·vāp·nu·yām

pratyākhyāto vasiṣṭhena gatim anyāṃ tapodhanāḥ / guruputrān ṛte sarvān nāhaṃ paśyāmi kāṃ cana

prat·yākh·yā·to va·siṣ·ṭhe·na ga·tim an·yāṃ ta·po·dha·nāḥ / gu·ru·put·rān ṛ·te sar·vān nā·haṃ paś·yā·mi kāṃ ca·na

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ purodhāḥ paramā gatiḥ / tasmād anantaraṃ sarve bhavanto daivataṃ mama

ik·ṣvā·kū·ṇāṃ hi sar·ve·ṣāṃ pu·ro·dhāḥ pa·ra·mā ga·tiḥ / tas·mād a·nan·ta·raṃ sar·ve bha·van·to dai·va·taṃ ma·ma

tatas triśaṅkor vacanaṃ śrutvā krodhasamanvitam / ṛṣiputraśataṃ rāma rājānam idam abravīt

ta·tas tri·śaṅ·kor va·ca·naṃ śrut·vā kro·dha·sa·man·vi·tam / ṛ·ṣi·put·ra·śa·taṃ rā·ma rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt

pratyākhyāto 'si durbuddhe guruṇā satyavādinā / taṃ kathaṃ samatikramya śākhāntaram upeyivān

prat·yākh·yā·to 'si dur·bud·dhe gu·ru·ṇā sat·ya·vā·di·nā / taṃ ka·thaṃ sa·ma·tik·ram·ya śā·khān·ta·ram u·pe·yi·vān

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ purodhāḥ paramā gatiḥ / na cātikramituṃ śakyaṃ vacanaṃ satyavādinaḥ

ik·ṣvā·kū·ṇāṃ hi sar·ve·ṣāṃ pu·ro·dhāḥ pa·ra·mā ga·tiḥ / na cā·tik·ra·mi·tuṃ śak·yaṃ va·ca·naṃ sat·ya·vā·di·naḥ

aśakyam iti covāca vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ / taṃ vayaṃ vai samāhartuṃ kratuṃ śaktāḥ kathaṃ tava

a·śak·yam i·ti co·vā·ca va·siṣ·ṭho bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / taṃ va·yaṃ vai sa·mā·har·tuṃ kra·tuṃ śak·tāḥ ka·thaṃ ta·va

bāliśas tvaṃ naraśreṣṭha gamyatāṃ svapuraṃ punaḥ / yājane bhagavāñ śaktas trailokyasyāpi pārthiva

bā·li·śas tvaṃ na·raś·reṣ·ṭha gam·ya·tāṃ sva·pu·raṃ pu·naḥ / yā·ja·ne bha·ga·vāñ śak·tas trai·lok·yas·yā·pi pār·thi·va

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā krodhaparyākulākṣaram / sa rājā punar evaitān idaṃ vacanam abravīt

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā kro·dha·par·yā·ku·lāk·ṣa·ram / sa rā·jā pu·nar e·vai·tān i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

pratyākhyāto 'smi guruṇā guruputrais tathaiva ca / anyāṃ gatiṃ gamiṣyāmi svasti vo 'stu tapodhanāḥ

prat·yākh·yā·to 'smi gu·ru·ṇā gu·ru·put·rais ta·thai·va ca / an·yāṃ ga·tiṃ ga·miṣ·yā·mi svas·ti vo 'stu ta·po·dha·nāḥ

ṛṣiputrās tu tac chrutvā vākyaṃ ghorābhisaṃhitam / śepuḥ paramasaṃkruddhāś caṇḍālatvaṃ gamiṣyasi / evam uktvā mahātmāno viviśus te svam āśramam

ṛ·ṣi·put·rās tu tac chrut·vā vāk·yaṃ gho·rā·bhi·saṃ·hi·tam / śe·puḥ pa·ra·ma·saṃk·rud·dhāś caṇ·ḍā·lat·vaṃ ga·miṣ·ya·si / e·vam uk·tvā ma·hāt·mā·no vi·vi·śus te svam āś·ra·mam

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ rājā caṇḍālatāṃ gataḥ / nīlavastradharo nīlaḥ paruṣo dhvastamūrdhajaḥ / cityamālyānulepaś ca āyasābharaṇo 'bhavat

a·tha rāt·ryāṃ vya·tī·tā·yāṃ rā·jā caṇ·ḍā·la·tāṃ ga·taḥ / nī·la·vas·tra·dha·ro nī·laḥ pa·ru·ṣo dhvas·ta·mūr·dha·jaḥ / cit·ya·māl·yā·nu·le·paś ca ā·ya·sā·bha·ra·ṇo 'bha·vat

taṃ dṛṣṭvā mantriṇaḥ sarve tyaktvā caṇḍālarūpiṇam / prādravan sahitā rāma paurā ye 'syānugāminaḥ

taṃ dṛṣ·ṭvā man·tri·ṇaḥ sar·ve tyak·tvā caṇ·ḍā·la·rū·pi·ṇam / prād·ra·van sa·hi·tā rā·ma pau·rā ye 'syā·nu·gā·mi·naḥ

eko hi rājā kākutstha jagāma paramātmavān / dahyamāno divārātraṃ viśvāmitraṃ tapodhanam

e·ko hi rā·jā kā·kut·stha ja·gā·ma pa·ra·māt·ma·vān / dah·ya·mā·no di·vā·rāt·raṃ viś·vā·mit·raṃ ta·po·dha·nam

viśvāmitras tu taṃ dṛṣṭvā rājānaṃ viphalīkṛtam / caṇḍālarūpiṇaṃ rāma muniḥ kāruṇyam āgataḥ

viś·vā·mit·ras tu taṃ dṛṣ·ṭvā rā·jā·naṃ vi·pha·lī·kṛ·tam / caṇ·ḍā·la·rū·pi·ṇaṃ rā·ma mu·niḥ kā·ruṇ·yam ā·ga·taḥ

kāruṇyāt sa mahātejā vākyaṃ parama dhārmikaḥ / idaṃ jagāda bhadraṃ te rājānaṃ ghoradarśanam

kā·ruṇ·yāt sa ma·hā·te·jā vāk·yaṃ pa·ra·ma dhār·mi·kaḥ / i·daṃ ja·gā·da bhad·raṃ te rā·jā·naṃ gho·ra·dar·śa·nam

kim āgamanakāryaṃ te rājaputra mahābala / ayodhyādhipate vīra śāpāc caṇḍālatāṃ gataḥ

kim ā·ga·ma·na·kār·yaṃ te rā·ja·put·ra ma·hā·ba·la / a·yodh·yā·dhi·pa·te vī·ra śā·pāc caṇ·ḍā·la·tāṃ ga·taḥ

atha tad vākyam ākarṇya rājā caṇḍālatāṃ gataḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ vākyajño vākyakovidam

a·tha tad vāk·yam ā·kar·ṇya rā·jā caṇ·ḍā·la·tāṃ ga·taḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ vāk·yaj·ño vāk·ya·ko·vi·dam

pratyākhyāto 'smi guruṇā guruputrais tathaiva ca / anavāpyaiva taṃ kāmaṃ mayā prāpto viparyayaḥ

prat·yākh·yā·to 'smi gu·ru·ṇā gu·ru·put·rais ta·thai·va ca / a·na·vāp·yai·va taṃ kā·maṃ ma·yā prāp·to vi·par·ya·yaḥ

saśarīro divaṃ yāyām iti me saumyadarśanam / mayā ceṣṭaṃ kratuśataṃ tac ca nāvāpyate phalam

sa·śa·rī·ro di·vaṃ yā·yām i·ti me saum·ya·dar·śa·nam / ma·yā ceṣ·ṭaṃ kra·tu·śa·taṃ tac ca nā·vāp·ya·te pha·lam

anṛtaṃ nokta pūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana / kṛcchreṣv api gataḥ saumya kṣatradharmeṇa te śape

a·nṛ·taṃ nok·ta pūr·vaṃ me na ca vak·ṣye ka·dā ca·na / kṛc·chreṣv a·pi ga·taḥ saum·ya kṣat·ra·dhar·me·ṇa te śa·pe

yajñair bahuvidhair iṣṭaṃ prajā dharmeṇa pālitāḥ / guravaś ca mahātmānaḥ śīlavṛttena toṣitāḥ

yaj·ñair ba·hu·vi·dhair iṣ·ṭaṃ pra·jā dhar·me·ṇa pā·li·tāḥ / gu·ra·vaś ca ma·hāt·mā·naḥ śī·la·vṛt·te·na to·ṣi·tāḥ

dharme prayatamānasya yajñaṃ cāhartum icchataḥ / paritoṣaṃ na gacchanti guravo munipuṃgava

dhar·me pra·ya·ta·mā·nas·ya yaj·ñaṃ cā·har·tum ic·cha·taḥ / pa·ri·to·ṣaṃ na gac·chan·ti gu·ra·vo mu·ni·puṃ·ga·va

daivam eva paraṃ manye pauruṣaṃ tu nirarthakam / daivenākramyate sarvaṃ daivaṃ hi paramā gatiḥ

dai·vam e·va pa·raṃ man·ye pau·ru·ṣaṃ tu ni·rar·tha·kam / dai·ve·nāk·ram·ya·te sar·vaṃ dai·vaṃ hi pa·ra·mā ga·tiḥ

tasya me paramārtasya prasādam abhikāṅkṣataḥ / kartum arhasi bhadraṃ te daivopahatakarmaṇaḥ

tas·ya me pa·ra·mār·tas·ya pra·sā·dam a·bhi·kāṅ·kṣa·taḥ / kar·tum ar·ha·si bhad·raṃ te dai·vo·pa·ha·ta·kar·ma·ṇaḥ

nānyāṃ gatiṃ gamiṣyāmi nānyaḥ śaraṇam asti me / daivaṃ puruṣakāreṇa nivartayitum arhasi

nān·yāṃ ga·tiṃ ga·miṣ·yā·mi nān·yaḥ śa·ra·ṇam as·ti me / dai·vaṃ pu·ru·ṣa·kā·re·ṇa ni·var·ta·yi·tum ar·ha·si

uktavākyaṃ tu rājānaṃ kṛpayā kuśikātmajaḥ / abravīn madhuraṃ vākyaṃ sākṣāc caṇḍālarūpiṇam

uk·ta·vāk·yaṃ tu rā·jā·naṃ kṛ·pa·yā ku·śi·kāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīn ma·dhu·raṃ vāk·yaṃ sāk·ṣāc caṇ·ḍā·la·rū·pi·ṇam

ikṣvāko svāgataṃ vatsa jānāmi tvāṃ sudhārmikam / śaraṇaṃ te bhaviṣyāmi mā bhaiṣīr nṛpapuṃgava

ik·ṣvā·ko svā·ga·taṃ vat·sa jā·nā·mi tvāṃ su·dhār·mi·kam / śa·ra·ṇaṃ te bha·viṣ·yā·mi mā bhai·ṣīr nṛ·pa·puṃ·ga·va

aham āmantraye sarvān maharṣīn puṇyakarmaṇaḥ / yajñasāhyakarān rājaṃs tato yakṣyasi nirvṛtaḥ

a·ham ā·man·tra·ye sar·vān ma·har·ṣīn puṇ·ya·kar·ma·ṇaḥ / yaj·ña·sāh·ya·ka·rān rā·jaṃs ta·to yak·ṣya·si nir·vṛ·taḥ

guruśāpakṛtaṃ rūpaṃ yad idaṃ tvayi vartate / anena saha rūpeṇa saśarīro gamiṣyasi

gu·ru·śā·pa·kṛ·taṃ rū·paṃ yad i·daṃ tva·yi var·ta·te / a·ne·na sa·ha rū·pe·ṇa sa·śa·rī·ro ga·miṣ·ya·si

hastaprāptam ahaṃ manye svargaṃ tava nareśvara / yas tvaṃ kauśikam āgamya śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ

has·tap·rāp·tam a·haṃ man·ye svar·gaṃ ta·va na·reś·va·ra / yas tvaṃ kau·śi·kam ā·gam·ya śa·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ

evam uktvā mahātejāḥ putrān paramadhārmikān / vyādideśa mahāprājñān yajñasaṃbhārakāraṇāt

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jāḥ put·rān pa·ra·ma·dhār·mi·kān / vyā·di·de·śa ma·hāp·rāj·ñān yaj·ña·saṃ·bhā·ra·kā·ra·ṇāt

sarvāñ śiṣyān samāhūya vākyam etad uvāca ha

sar·vāñ śiṣ·yān sa·mā·hū·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

sarvān ṛṣivarān vatsā ānayadhvaṃ mamājñayā / saśiṣyān suhṛdaś caiva sartvijaḥ subahuśrutān

sar·vān ṛ·ṣi·va·rān vat·sā ā·na·yadh·vaṃ ma·māj·ña·yā / sa·śiṣ·yān su·hṛ·daś cai·va sar·tvi·jaḥ su·ba·huś·ru·tān

yad anyo vacanaṃ brūyān madvākyabalacoditaḥ / tat sarvam akhilenoktaṃ mamākhyeyam anādṛtam

yad an·yo va·ca·naṃ brū·yān mad·vāk·ya·ba·la·co·di·taḥ / tat sar·vam a·khi·le·nok·taṃ ma·mākh·ye·yam a·nā·dṛ·tam

tasya tad vacanaṃ śrutvā diśo jagmus tadājñayā / ājagmur atha deśebhyaḥ sarvebhyo brahmavādinaḥ

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā di·śo jag·mus ta·dāj·ña·yā / ā·jag·mur a·tha de·śebh·yaḥ sar·vebh·yo brah·ma·vā·di·naḥ

te ca śiṣyāḥ samāgamya muniṃ jvalitatejasaṃ / ūcuś ca vacanaṃ sarve sarveṣāṃ brahmavādinām

te ca śiṣ·yāḥ sa·mā·gam·ya mu·niṃ jva·li·ta·te·ja·saṃ / ū·cuś ca va·ca·naṃ sar·ve sar·ve·ṣāṃ brah·ma·vā·di·nām

śrutvā te vacanaṃ sarve samāyānti dvijātayaḥ / sarvadeśeṣu cāgacchan varjayitvā mahodayam

śrut·vā te va·ca·naṃ sar·ve sa·mā·yān·ti dvi·jā·ta·yaḥ / sar·va·de·śe·ṣu cā·gac·chan var·ja·yit·vā ma·ho·da·yam

vāsiṣṭhaṃ tac chataṃ sarvaṃ krodhaparyākulākṣaram / yad āha vacanaṃ sarvaṃ śṛṇu tvaṃ munipuṃgava

vā·siṣ·ṭhaṃ tac cha·taṃ sar·vaṃ kro·dha·par·yā·ku·lāk·ṣa·ram / yad ā·ha va·ca·naṃ sar·vaṃ śṛ·ṇu tvaṃ mu·ni·puṃ·ga·va

kṣatriyo yājako yasya caṇḍālasya viśeṣataḥ / kathaṃ sadasi bhoktāro havis tasya surarṣayaḥ

kṣat·ri·yo yā·ja·ko yas·ya caṇ·ḍā·las·ya vi·śe·ṣa·taḥ / ka·thaṃ sa·da·si bhok·tā·ro ha·vis tas·ya su·rar·ṣa·yaḥ

brāhmaṇā vā mahātmāno bhuktvā caṇḍālabhojanam / kathaṃ svargaṃ gamiṣyanti viśvāmitreṇa pālitāḥ

brāh·ma·ṇā vā ma·hāt·mā·no bhuk·tvā caṇ·ḍā·la·bho·ja·nam / ka·thaṃ svar·gaṃ ga·miṣ·yan·ti viś·vā·mit·re·ṇa pā·li·tāḥ

etad vacanaṃ naiṣṭhuryam ūcuḥ saṃraktalocanāḥ / vāsiṣṭhā muniśārdūla sarve te samahodayāḥ

e·tad va·ca·naṃ naiṣ·ṭhur·yam ū·cuḥ saṃ·rak·ta·lo·ca·nāḥ / vā·siṣ·ṭhā mu·ni·śār·dū·la sar·ve te sa·ma·ho·da·yāḥ

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā sarveṣāṃ munipuṃgavaḥ / krodhasaṃraktanayanaḥ saroṣam idam abravīt

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā sar·ve·ṣāṃ mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / kro·dha·saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ sa·ro·ṣam i·dam ab·ra·vīt

yad dūṣayanty aduṣṭaṃ māṃ tapa ugraṃ samāsthitam / bhasmībhūtā durātmāno bhaviṣyanti na saṃśayaḥ

yad dū·ṣa·yanty a·duṣ·ṭaṃ māṃ ta·pa ug·raṃ sa·mās·thi·tam / bhas·mī·bhū·tā du·rāt·mā·no bha·viṣ·yan·ti na saṃ·śa·yaḥ

adya te kālapāśena nītā vaivasvatakṣayam / saptajātiśatāny eva mṛtapāḥ santu sarvaśaḥ

ad·ya te kā·la·pā·śe·na nī·tā vai·vas·va·tak·ṣa·yam / sap·ta·jā·ti·śa·tāny e·va mṛ·ta·pāḥ san·tu sar·va·śaḥ

śvamāṃsaniyatāhārā muṣṭikā nāma nirghṛṇāḥ / vikṛtāś ca virūpāś ca lokān anucarantv imān

śva·māṃ·sa·ni·ya·tā·hā·rā muṣ·ṭi·kā nā·ma nir·ghṛ·ṇāḥ / vi·kṛ·tāś ca vi·rū·pāś ca lo·kān a·nu·ca·rantv i·mān

mahodayaś ca durbuddhir mām adūṣyaṃ hy adūṣayat / dūṣiṭaḥ sarvalokeṣu niṣādatvaṃ gamiṣyati

ma·ho·da·yaś ca dur·bud·dhir mām a·dūṣ·yaṃ hy a·dū·ṣa·yat / dū·ṣi·ṭaḥ sar·va·lo·ke·ṣu ni·ṣā·dat·vaṃ ga·miṣ·ya·ti

prāṇātipātanirato niranukrośatāṃ gataḥ / dīrghakālaṃ mama krodhād durgatiṃ vartayiṣyati

prā·ṇā·ti·pā·ta·ni·ra·to ni·ra·nuk·ro·śa·tāṃ ga·taḥ / dīr·gha·kā·laṃ ma·ma kro·dhād dur·ga·tiṃ var·ta·yiṣ·ya·ti

etāvad uktvā vacanaṃ viśvāmitro mahātapāḥ / virarāma mahātejā ṛṣimadhye mahāmuniḥ

e·tā·vad uk·tvā va·ca·naṃ viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / vi·ra·rā·ma ma·hā·te·jā ṛ·ṣi·madh·ye ma·hā·mu·niḥ

tapobalahatān kṛtvā vāsiṣṭhān samahodayān / ṛṣimadhye mahātejā viśvāmitro 'bhyabhāṣata

ta·po·ba·la·ha·tān kṛt·vā vā·siṣ·ṭhān sa·ma·ho·da·yān / ṛ·ṣi·madh·ye ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta

ayam ikṣvākudāyādas triśaṅkur iti viśrutaḥ / dharmiṣṭhaś ca vadānyaś ca māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ / svenānena śarīreṇa devalokajigīṣayā

a·yam ik·ṣvā·ku·dā·yā·das tri·śaṅ·kur i·ti viś·ru·taḥ / dhar·miṣ·ṭhaś ca va·dān·yaś ca māṃ cai·va śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ / sve·nā·ne·na śa·rī·re·ṇa de·va·lo·ka·ji·gī·ṣa·yā

yathāyaṃ svaśarīreṇa devalokaṃ gamiṣyati / tathā pravartyatāṃ yajño bhavadbhiś ca mayā saha

ya·thā·yaṃ sva·śa·rī·re·ṇa de·va·lo·kaṃ ga·miṣ·ya·ti / ta·thā pra·var·tya·tāṃ yaj·ño bha·vad·bhiś ca ma·yā sa·ha

viśvāmitravacaḥ śrutvā sarva eva maharṣayaḥ / ūcuḥ sametya sahitā dharmajñā dharmasaṃhitam

viś·vā·mit·ra·va·caḥ śrut·vā sar·va e·va ma·har·ṣa·yaḥ / ū·cuḥ sa·met·ya sa·hi·tā dhar·maj·ñā dhar·ma·saṃ·hi·tam

ayaṃ kuśikadāyādo muniḥ paramakopanaḥ / yad āha vacanaṃ samyag etat kāryaṃ na saṃśayaḥ

a·yaṃ ku·śi·ka·dā·yā·do mu·niḥ pa·ra·ma·ko·pa·naḥ / yad ā·ha va·ca·naṃ sam·yag e·tat kār·yaṃ na saṃ·śa·yaḥ

agnikalpo hi bhagavāñ śāpaṃ dāsyati roṣitaḥ / tasmāt pravartyatāṃ yajñaḥ saśarīro yathā divam / gacched ikṣvākudāyādo viśvāmitrasya tejasā

ag·ni·kal·po hi bha·ga·vāñ śā·paṃ dās·ya·ti ro·ṣi·taḥ / tas·māt pra·var·tya·tāṃ yaj·ñaḥ sa·śa·rī·ro ya·thā di·vam / gac·ched ik·ṣvā·ku·dā·yā·do viś·vā·mit·ras·ya te·ja·sā

tataḥ pravartyatāṃ yajñaḥ sarve samadhitiṣṭhate

ta·taḥ pra·var·tya·tāṃ yaj·ñaḥ sar·ve sa·ma·dhi·tiṣ·ṭha·te

evam uktvā maharṣayaḥ saṃjahrus tāḥ kriyās tadā / yājakāś ca mahātejā viśvāmitro 'bhavat kratau

e·vam uk·tvā ma·har·ṣa·yaḥ saṃ·jah·rus tāḥ kri·yās ta·dā / yā·ja·kāś ca ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro 'bha·vat kra·tau

ṛtvijaś cānupūrvyeṇa mantravan mantrakovidāḥ / cakruḥ sarvāṇi karmāṇi yathākalpaṃ yathāvidhi

ṛt·vi·jaś cā·nu·pūr·vye·ṇa man·tra·van man·tra·ko·vi·dāḥ / cak·ruḥ sar·vā·ṇi kar·mā·ṇi ya·thā·kal·paṃ ya·thā·vi·dhi

tataḥ kālena mahatā viśvāmitro mahātapāḥ / cakārāvāhanaṃ tatra bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ

ta·taḥ kā·le·na ma·ha·tā viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / ca·kā·rā·vā·ha·naṃ tat·ra bhā·gār·thaṃ sar·va·de·va·tāḥ

nāhyāgamaṃs tadāhūtā bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ / tataḥ krodhasamāviṣṭo viśvamitro mahāmuniḥ

nāh·yā·ga·maṃs ta·dā·hū·tā bhā·gār·thaṃ sar·va·de·va·tāḥ / ta·taḥ kro·dha·sa·mā·viṣ·ṭo viś·va·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

sruvam udyamya sakrodhas triśaṅkum idam abravīt / paśya me tapaso vīryaṃ svārjitasya nareśvara

sru·vam ud·yam·ya sak·ro·dhas tri·śaṅ·kum i·dam ab·ra·vīt / paś·ya me ta·pa·so vīr·yaṃ svār·ji·tas·ya na·reś·va·ra

eṣa tvāṃ svaśarīreṇa nayāmi svargam ojasā / duṣprāpaṃ svaśarīreṇa divaṃ gaccha narādhipa

e·ṣa tvāṃ sva·śa·rī·re·ṇa na·yā·mi svar·gam o·ja·sā / duṣ·prā·paṃ sva·śa·rī·re·ṇa di·vaṃ gac·cha na·rā·dhi·pa

svārjitaṃ kiṃ cid apy asti mayā hi tapasaḥ phalam / rājaṃs tvaṃ tejasā tasya saśarīro divaṃ vraja

svār·ji·taṃ kiṃ cid apy as·ti ma·yā hi ta·pa·saḥ pha·lam / rā·jaṃs tvaṃ te·ja·sā tas·ya sa·śa·rī·ro di·vaṃ vra·ja

uktavākye munau tasmin saśarīro nareśvaraḥ / divaṃ jagāma kākutstha munīnāṃ paśyatāṃ tadā

uk·ta·vāk·ye mu·nau tas·min sa·śa·rī·ro na·reś·va·raḥ / di·vaṃ ja·gā·ma kā·kut·stha mu·nī·nāṃ paś·ya·tāṃ ta·dā

devalokagataṃ dṛṣṭvā triśaṅkuṃ pākaśāsanaḥ / saha sarvaiḥ suragaṇair idaṃ vacanam abravīt

de·va·lo·ka·ga·taṃ dṛṣ·ṭvā tri·śaṅ·kuṃ pā·ka·śā·sa·naḥ / sa·ha sar·vaiḥ su·ra·ga·ṇair i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

triśaṅko gaccha bhūyas tvaṃ nāsi svargakṛtālayaḥ / guruśāpahato mūḍha pata bhūmim avākśirāḥ

tri·śaṅ·ko gac·cha bhū·yas tvaṃ nā·si svar·ga·kṛ·tā·la·yaḥ / gu·ru·śā·pa·ha·to mū·ḍha pa·ta bhū·mim a·vāk·śi·rāḥ

evam ukto mahendreṇa triśaṅkur apatat punaḥ / vikrośamānas trāhīti viśvāmitraṃ tapodhanam

e·vam uk·to ma·hen·dre·ṇa tri·śaṅ·kur a·pa·tat pu·naḥ / vik·ro·śa·mā·nas trā·hī·ti viś·vā·mit·raṃ ta·po·dha·nam

tac chrutvā vacanaṃ tasya krośamānasya kauśikaḥ / roṣam āhārayat tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

tac chrut·vā va·ca·naṃ tas·ya kro·śa·mā·nas·ya kau·śi·kaḥ / ro·ṣam ā·hā·ra·yat tīv·raṃ tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cāb·ra·vīt

ṛṣimadhye sa tejasvī prajāpatir ivāparaḥ / sṛjan dakṣiṇamārgasthān saptarṣīn aparān punaḥ

ṛ·ṣi·madh·ye sa te·jas·vī pra·jā·pa·tir i·vā·pa·raḥ / sṛ·jan dak·ṣi·ṇa·mār·gas·thān sap·tar·ṣīn a·pa·rān pu·naḥ

nakṣatramālām aparām asṛjat krodhamūrchitaḥ / dakṣiṇāṃ diśam āsthāya munimadhye mahāyaśāḥ

nak·ṣat·ra·mā·lām a·pa·rām a·sṛ·jat kro·dha·mūr·chi·taḥ / dak·ṣi·ṇāṃ di·śam ās·thā·ya mu·ni·madh·ye ma·hā·ya·śāḥ

sṛṣṭvā nakṣatravaṃśaṃ ca krodhena kaluṣīkṛtaḥ / anyam indraṃ kariṣyāmi loko vā syād anindrakaḥ / daivatāny api sa krodhāt sraṣṭuṃ samupacakrame

sṛṣ·ṭvā nak·ṣat·ra·vaṃ·śaṃ ca kro·dhe·na ka·lu·ṣī·kṛ·taḥ / an·yam in·draṃ ka·riṣ·yā·mi lo·ko vā syād a·nin·dra·kaḥ / dai·va·tāny a·pi sa kro·dhāt sraṣ·ṭuṃ sa·mu·pa·cak·ra·me

tataḥ paramasaṃbhrāntāḥ sarṣisaṃghāḥ surarṣabhāḥ / viśvāmitraṃ mahātmānam ūcuḥ sānunayaṃ vacaḥ

ta·taḥ pa·ra·ma·saṃbh·rān·tāḥ sar·ṣi·saṃ·ghāḥ su·rar·ṣa·bhāḥ / viś·vā·mit·raṃ ma·hāt·mā·nam ū·cuḥ sā·nu·na·yaṃ va·caḥ

ayaṃ rājā mahābhāga guruśāpaparikṣataḥ / saśarīro divaṃ yātuṃ nārhaty eva tapodhana

a·yaṃ rā·jā ma·hā·bhā·ga gu·ru·śā·pa·pa·rik·ṣa·taḥ / sa·śa·rī·ro di·vaṃ yā·tuṃ nār·haty e·va ta·po·dha·na

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā devānāṃ munipuṃgavaḥ / abravīt sumahad vākyaṃ kauśikaḥ sarvadevatāḥ

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā de·vā·nāṃ mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / ab·ra·vīt su·ma·had vāk·yaṃ kau·śi·kaḥ sar·va·de·va·tāḥ

saśarīrasya bhadraṃ vas triśaṅkor asya bhūpateḥ / ārohaṇaṃ pratijñāya nānṛtaṃ kartum utsahe

sa·śa·rī·ras·ya bhad·raṃ vas tri·śaṅ·kor as·ya bhū·pa·teḥ / ā·ro·ha·ṇaṃ pra·tij·ñā·ya nā·nṛ·taṃ kar·tum ut·sa·he

sargo 'stu saśarīrasya triśaṅkor asya śāśvataḥ / nakṣatrāṇi ca sarvāṇi māmakāni dhruvāṇy atha

sar·go 'stu sa·śa·rī·ras·ya tri·śaṅ·kor as·ya śāś·va·taḥ / nak·ṣat·rā·ṇi ca sar·vā·ṇi mā·ma·kā·ni dhru·vāṇy a·tha

yāval lokā dhariṣyanti tiṣṭhantv etāni sarvaśaḥ / matkṛtāni surāḥ sarve tad anujñātum arhatha

yā·val lo·kā dha·riṣ·yan·ti tiṣ·ṭhantv e·tā·ni sar·va·śaḥ / mat·kṛ·tā·ni su·rāḥ sar·ve tad a·nuj·ñā·tum ar·ha·tha

evam uktāḥ surāḥ sarve pratyūcur munipuṃgavam

e·vam uk·tāḥ su·rāḥ sar·ve prat·yū·cur mu·ni·puṃ·ga·vam

evaṃ bhavatu bhadraṃ te tiṣṭhantv etāni sarvaśaḥ / gagane tāny anekāni vaiśvānarapathād bahiḥ

e·vaṃ bha·va·tu bhad·raṃ te tiṣ·ṭhantv e·tā·ni sar·va·śaḥ / ga·ga·ne tāny a·ne·kā·ni vaiś·vā·na·ra·pa·thād ba·hiḥ

nakṣatrāṇi muniśreṣṭha teṣu jyotiḥṣu jājvalan / avākśirās triśaṅkuś ca tiṣṭhatv amarasaṃnibhaḥ

nak·ṣat·rā·ṇi mu·niś·reṣ·ṭha te·ṣu jyo·tiḥ·ṣu jāj·va·lan / a·vāk·śi·rās tri·śaṅ·kuś ca tiṣ·ṭhatv a·ma·ra·saṃ·ni·bhaḥ

viśvāmitras tu dharmātmā sarvadevair abhiṣṭutaḥ / ṛṣibhiś ca mahātejā bāḍham ity āha devatāḥ

viś·vā·mit·ras tu dhar·māt·mā sar·va·de·vair a·bhiṣ·ṭu·taḥ / ṛ·ṣi·bhiś ca ma·hā·te·jā bā·ḍham ity ā·ha de·va·tāḥ

tato devā mahātmāno munayaś ca tapodhanāḥ / jagmur yathāgataṃ sarve yajñasyānte narottama

ta·to de·vā ma·hāt·mā·no mu·na·yaś ca ta·po·dha·nāḥ / jag·mur ya·thā·ga·taṃ sar·ve yaj·ñas·yān·te na·rot·ta·ma

viśvāmitro mahātmātha prasthitān prekṣya tān ṛṣīn / abravīn naraśārdūla sarvāṃs tān vanavāsinaḥ

viś·vā·mit·ro ma·hāt·mā·tha pras·thi·tān prek·ṣya tān ṛ·ṣīn / ab·ra·vīn na·ra·śār·dū·la sar·vāṃs tān va·na·vā·si·naḥ

mahāvighnaḥ pravṛtto 'yaṃ dakṣiṇām āsthito diśam / diśam anyāṃ prapatsyāmas tatra tapsyāmahe tapaḥ

ma·hā·vigh·naḥ pra·vṛt·to 'yaṃ dak·ṣi·ṇām ās·thi·to di·śam / di·śam an·yāṃ pra·pat·syā·mas tat·ra tap·syā·ma·he ta·paḥ

paścimāyāṃ viśālāyāṃ puṣkareṣu mahātmanaḥ / sukhaṃ tapaś cariṣyāmaḥ paraṃ tad dhi tapovanam

paś·ci·mā·yāṃ vi·śā·lā·yāṃ puṣ·ka·re·ṣu ma·hāt·ma·naḥ / su·khaṃ ta·paś ca·riṣ·yā·maḥ pa·raṃ tad dhi ta·po·va·nam

evam uktvā mahātejāḥ puṣkareṣu mahāmuniḥ / tapa ugraṃ durādharṣaṃ tepe mūlaphalāśanaḥ

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jāḥ puṣ·ka·re·ṣu ma·hā·mu·niḥ / ta·pa ug·raṃ du·rā·dhar·ṣaṃ te·pe mū·la·pha·lā·śa·naḥ

etasminn eva kāle tu ayodhyādhipatir nṛpaḥ / ambarīṣa iti khyāto yaṣṭuṃ samupacakrame

e·tas·minn e·va kā·le tu a·yodh·yā·dhi·pa·tir nṛ·paḥ / am·ba·rī·ṣa i·ti khyā·to yaṣ·ṭuṃ sa·mu·pa·cak·ra·me

tasya vai yajamānasya paśum indro jahāra ha / pranaṣṭe tu paśau vipro rājānam idam abravīt

tas·ya vai ya·ja·mā·nas·ya pa·śum in·dro ja·hā·ra ha / pra·naṣ·ṭe tu pa·śau vip·ro rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt

paśur adya hṛto rājan pranaṣṭas tava durnayāt / arakṣitāraṃ rājānaṃ ghnanti doṣā nareśvara

pa·śur ad·ya hṛ·to rā·jan pra·naṣ·ṭas ta·va dur·na·yāt / a·rak·ṣi·tā·raṃ rā·jā·naṃ ghnan·ti do·ṣā na·reś·va·ra

prāyaścittaṃ mahad dhy etan naraṃ vā puruṣarṣabha / ānayasva paśuṃ śīghraṃ yāvat karma pravartate

prā·yaś·cit·taṃ ma·had dhy e·tan na·raṃ vā pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ā·na·yas·va pa·śuṃ śīgh·raṃ yā·vat kar·ma pra·var·ta·te

upādhyāya vacaḥ śrutvā sa rājā puruṣarṣabha / anviyeṣa mahābuddhiḥ paśuṃ gobhiḥ sahasraśaḥ

u·pādh·yā·ya va·caḥ śrut·vā sa rā·jā pu·ru·ṣar·ṣa·bha / an·vi·ye·ṣa ma·hā·bud·dhiḥ pa·śuṃ go·bhiḥ sa·has·ra·śaḥ

deśāñ janapadāṃs tāṃs tān nagarāṇi vanāni ca / āśramāṇi ca puṇyāni mārgamāṇo mahīpatiḥ

de·śāñ ja·na·pa·dāṃs tāṃs tān na·ga·rā·ṇi va·nā·ni ca / āś·ra·mā·ṇi ca puṇ·yā·ni mār·ga·mā·ṇo ma·hī·pa·tiḥ

sa putrasahitaṃ tāta sabhāryaṃ raghunandana / bhṛgutuṅge samāsīnam ṛcīkaṃ saṃdadarśa ha

sa put·ra·sa·hi·taṃ tā·ta sa·bhār·yaṃ ra·ghu·nan·da·na / bhṛ·gu·tuṅ·ge sa·mā·sī·nam ṛ·cī·kaṃ saṃ·da·dar·śa ha

tam uvāca mahātejāḥ praṇamyābhiprasādya ca / brahmarṣiṃ tapasā dīptaṃ rājarṣir amitaprabhaḥ / pṛṣṭvā sarvatra kuśalam ṛcīkaṃ tam idaṃ vacaḥ

tam u·vā·ca ma·hā·te·jāḥ pra·ṇam·yā·bhip·ra·sād·ya ca / brah·mar·ṣiṃ ta·pa·sā dīp·taṃ rā·jar·ṣir a·mi·tap·ra·bhaḥ / pṛṣ·ṭvā sar·vat·ra ku·śa·lam ṛ·cī·kaṃ tam i·daṃ va·caḥ

gavāṃ śatasahasreṇa vikriṇīṣe sutaṃ yadi / paśor arthe mahābhāga kṛtakṛtyo 'smi bhārgava

ga·vāṃ śa·ta·sa·has·re·ṇa vik·ri·ṇī·ṣe su·taṃ ya·di / pa·śor ar·the ma·hā·bhā·ga kṛ·ta·kṛt·yo 'smi bhār·ga·va

sarve parisṛtā deśā yajñiyaṃ na labhe paśum / dātum arhasi mūlyena sutam ekam ito mama

sar·ve pa·ri·sṛ·tā de·śā yaj·ñi·yaṃ na la·bhe pa·śum / dā·tum ar·ha·si mūl·ye·na su·tam e·kam i·to ma·ma

evam ukto mahātejā ṛcīkas tv abravīd vacaḥ / nāhaṃ jyeṣṭhaṃ naraśreṣṭhaṃ vikrīṇīyāṃ kathaṃ cana

e·vam uk·to ma·hā·te·jā ṛ·cī·kas tv ab·ra·vīd va·caḥ / nā·haṃ jyeṣ·ṭhaṃ na·raś·reṣ·ṭhaṃ vik·rī·ṇī·yāṃ ka·thaṃ ca·na

ṛcīkasya vacaḥ śrutvā teṣāṃ mātā mahātmanām / uvāca naraśārdūlam ambarīṣaṃ tapasvinī

ṛ·cī·kas·ya va·caḥ śrut·vā te·ṣāṃ mā·tā ma·hāt·ma·nām / u·vā·ca na·ra·śār·dū·lam am·ba·rī·ṣaṃ ta·pas·vi·nī

mamāpi dayitaṃ viddhi kaniṣṭhaṃ śunakaṃ nṛpa

ma·mā·pi da·yi·taṃ vid·dhi ka·niṣ·ṭhaṃ śu·na·kaṃ nṛ·pa

prāyeṇa hi naraśreṣṭha jyeṣṭhāḥ pitṛṣu vallabhāḥ / mātṝṇāṃ ca kanīyāṃsas tasmād rakṣe kanīyasaṃ

prā·ye·ṇa hi na·raś·reṣ·ṭha jyeṣ·ṭhāḥ pi·tṛ·ṣu val·la·bhāḥ / mā·tṝ·ṇāṃ ca ka·nī·yāṃ·sas tas·mād rak·ṣe ka·nī·ya·saṃ

uktavākye munau tasmin munipatnyāṃ tathaiva ca / śunaḥśepaḥ svayaṃ rāma madhyamo vākyam abravīt

uk·ta·vāk·ye mu·nau tas·min mu·ni·pat·nyāṃ ta·thai·va ca / śu·naḥ·śe·paḥ sva·yaṃ rā·ma madh·ya·mo vāk·yam ab·ra·vīt

pitā jyeṣṭham avikreyaṃ mātā cāha kanīyasaṃ / vikrītaṃ madhyamaṃ manye rājan putraṃ nayasva mām

pi·tā jyeṣ·ṭham a·vik·re·yaṃ mā·tā cā·ha ka·nī·ya·saṃ / vik·rī·taṃ madh·ya·maṃ man·ye rā·jan put·raṃ na·yas·va mām

gavāṃ śatasahasreṇa śunaḥśepaṃ nareśvaraḥ / gṛhītvā paramaprīto jagāma raghunandana

ga·vāṃ śa·ta·sa·has·re·ṇa śu·naḥ·śe·paṃ na·reś·va·raḥ / gṛ·hīt·vā pa·ra·map·rī·to ja·gā·ma ra·ghu·nan·da·na

ambarīṣas tu rājarṣī ratham āropya satvaraḥ / śunaḥśepaṃ mahātejā jagāmāśu mahāyaśāḥ

am·ba·rī·ṣas tu rā·jar·ṣī ra·tham ā·rop·ya sat·va·raḥ / śu·naḥ·śe·paṃ ma·hā·te·jā ja·gā·mā·śu ma·hā·ya·śāḥ

śunaḥśepaṃ naraśreṣṭha gṛhītvā tu mahāyaśāḥ / vyaśrāmyat puṣkare rājā madhyāhne raghunandana

śu·naḥ·śe·paṃ na·raś·reṣ·ṭha gṛ·hīt·vā tu ma·hā·ya·śāḥ / vyaś·rām·yat puṣ·ka·re rā·jā madh·yāh·ne ra·ghu·nan·da·na

tasya viśramamāṇasya śunaḥśepo mahāyaśāḥ / puṣkaraṃ śreṣṭham āgamya viśvāmitraṃ dadarśa ha

tas·ya viś·ra·ma·mā·ṇas·ya śu·naḥ·śe·po ma·hā·ya·śāḥ / puṣ·ka·raṃ śreṣ·ṭham ā·gam·ya viś·vā·mit·raṃ da·dar·śa ha

viṣaṇṇavadano dīnas tṛṣṇayā ca śrameṇa ca / papātāṅke mune rāma vākyaṃ cedam uvāca ha

vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·no dī·nas tṛṣ·ṇa·yā ca śra·me·ṇa ca / pa·pā·tāṅ·ke mu·ne rā·ma vāk·yaṃ ce·dam u·vā·ca ha

na me 'sti mātā na pitā jñātayo bāndhavāḥ kutaḥ / trātum arhasi māṃ saumya dharmeṇa munipuṃgava

na me 'sti mā·tā na pi·tā jñā·ta·yo bān·dha·vāḥ ku·taḥ / trā·tum ar·ha·si māṃ saum·ya dhar·me·ṇa mu·ni·puṃ·ga·va

trātā tvaṃ hi muniśreṣṭha sarveṣāṃ tvaṃ hi bhāvanaḥ / rājā ca kṛtakāryaḥ syād ahaṃ dīrghāyur avyayaḥ

trā·tā tvaṃ hi mu·niś·reṣ·ṭha sar·ve·ṣāṃ tvaṃ hi bhā·va·naḥ / rā·jā ca kṛ·ta·kār·yaḥ syād a·haṃ dīr·ghā·yur av·ya·yaḥ

svargalokam upāśnīyāṃ tapas taptvā hy anuttamam / sa me nātho hy anāthasya bhava bhavyena cetasā / piteva putraṃ dharmātmaṃs trātum arhasi kilbiṣāt

svar·ga·lo·kam u·pāś·nī·yāṃ ta·pas tap·tvā hy a·nut·ta·mam / sa me nā·tho hy a·nā·thas·ya bha·va bhav·ye·na ce·ta·sā / pi·te·va put·raṃ dhar·māt·maṃs trā·tum ar·ha·si kil·bi·ṣāt

tasya tad vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ / sāntvayitvā bahuvidhaṃ putrān idam uvāca ha

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā viś·vā·mit·ro ma·hā·ta·pāḥ / sān·tva·yit·vā ba·hu·vi·dhaṃ put·rān i·dam u·vā·ca ha

yatkṛte pitaraḥ putrāñ janayanti śubhārthinaḥ / paralokahitārthāya tasya kālo 'yam āgataḥ

yat·kṛ·te pi·ta·raḥ put·rāñ ja·na·yan·ti śu·bhār·thi·naḥ / pa·ra·lo·ka·hi·tār·thā·ya tas·ya kā·lo 'yam ā·ga·taḥ

ayaṃ munisuto bālo mattaḥ śaraṇam icchati / asya jīvitamātreṇa priyaṃ kuruta putrakāḥ

a·yaṃ mu·ni·su·to bā·lo mat·taḥ śa·ra·ṇam ic·cha·ti / as·ya jī·vi·ta·māt·re·ṇa pri·yaṃ ku·ru·ta put·ra·kāḥ

sarve sukṛtakarmāṇaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ / paśubhūtā narendrasya tṛptim agneḥ prayacchata

sar·ve su·kṛ·ta·kar·mā·ṇaḥ sar·ve dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ / pa·śu·bhū·tā na·ren·dras·ya tṛp·tim ag·neḥ pra·yac·cha·ta

nāthavāṃś ca śunaḥśepo yajñaś cāvighnato bhavet / devatās tarpitāś ca syur mama cāpi kṛtaṃ vacaḥ

nā·tha·vāṃś ca śu·naḥ·śe·po yaj·ñaś cā·vigh·na·to bha·vet / de·va·tās tar·pi·tāś ca syur ma·ma cā·pi kṛ·taṃ va·caḥ

munes tu vacanaṃ śrutvā madhuṣyandādayaḥ sutāḥ / sābhimānaṃ naraśreṣṭha salīlam idam abruvan

mu·nes tu va·ca·naṃ śrut·vā ma·dhuṣ·yan·dā·da·yaḥ su·tāḥ / sā·bhi·mā·naṃ na·raś·reṣ·ṭha sa·lī·lam i·dam ab·ru·van

katham ātmasutān hitvā trāyase 'nyasutaṃ vibho / akāryam iva paśyāmaḥ śvamāṃsam iva bhojane

ka·tham āt·ma·su·tān hit·vā trā·ya·se 'nya·su·taṃ vi·bho / a·kār·yam i·va paś·yā·maḥ śva·māṃ·sam i·va bho·ja·ne

teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā putrāṇāṃ munipuṃgavaḥ / krodhasaṃraktanayano vyāhartum upacakrame

te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā put·rā·ṇāṃ mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / kro·dha·saṃ·rak·ta·na·ya·no vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me

niḥsādhvasam idaṃ proktaṃ dharmād api vigarhitam / atikramya tu madvākyaṃ dāruṇaṃ romaharṣaṇam

niḥ·sādh·va·sam i·daṃ prok·taṃ dhar·mād a·pi vi·gar·hi·tam / a·tik·ram·ya tu mad·vāk·yaṃ dā·ru·ṇaṃ ro·ma·har·ṣa·ṇam

śvamāṃsabhojinaḥ sarve vāsiṣṭhā iva jātiṣu / pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu pṛthivyām anuvatsyatha

śva·māṃ·sa·bho·ji·naḥ sar·ve vā·siṣ·ṭhā i·va jā·ti·ṣu / pūr·ṇaṃ var·ṣa·sa·has·raṃ tu pṛ·thiv·yām a·nu·vat·sya·tha

kṛtvā śāpasamāyuktān putrān munivaras tadā / śunaḥśepam uvācārtaṃ kṛtvā rakṣāṃ nirāmayām

kṛt·vā śā·pa·sa·mā·yuk·tān put·rān mu·ni·va·ras ta·dā / śu·naḥ·śe·pam u·vā·cār·taṃ kṛt·vā rak·ṣāṃ ni·rā·ma·yām

pavitrapāśair āsakto raktamālyānulepanaḥ / vaiṣṇavaṃ yūpam āsādya vāgbhir agnim udāhara

pa·vit·ra·pā·śair ā·sak·to rak·ta·māl·yā·nu·le·pa·naḥ / vaiṣ·ṇa·vaṃ yū·pam ā·sād·ya vāg·bhir ag·nim u·dā·ha·ra

ime tu gāthe dve divye gāyethā muniputraka / ambarīṣasya yajñe 'smiṃs tataḥ siddhim avāpsyasi

i·me tu gā·the dve div·ye gā·ye·thā mu·ni·put·ra·ka / am·ba·rī·ṣas·ya yaj·ñe 'smiṃs ta·taḥ sid·dhim a·vāp·sya·si

śunaḥśepo gṛhītvā te dve gāthe susamāhitaḥ / tvarayā rājasiṃhaṃ tam ambarīṣam uvāca ha

śu·naḥ·śe·po gṛ·hīt·vā te dve gā·the su·sa·mā·hi·taḥ / tva·ra·yā rā·ja·siṃ·haṃ tam am·ba·rī·ṣam u·vā·ca ha

rājasiṃha mahāsattva śīghraṃ gacchāvahe sadaḥ / nivartayasva rājendra dīkṣāṃ ca samupāhara

rā·ja·siṃ·ha ma·hā·sat·tva śīgh·raṃ gac·chā·va·he sa·daḥ / ni·var·ta·yas·va rā·jen·dra dīk·ṣāṃ ca sa·mu·pā·ha·ra

tad vākyam ṛṣiputrasya śrutvā harṣaṃ samutsukaḥ / jagāma nṛpatiḥ śīghraṃ yajñavāṭam atandritaḥ

tad vāk·yam ṛ·ṣi·put·ras·ya śrut·vā har·ṣaṃ sa·mut·su·kaḥ / ja·gā·ma nṛ·pa·tiḥ śīgh·raṃ yaj·ña·vā·ṭam a·tan·dri·taḥ

sadasyānumate rājā pavitrakṛtalakṣaṇam / paśuṃ raktāmbaraṃ kṛtvā yūpe taṃ samabandhayat

sa·das·yā·nu·ma·te rā·jā pa·vit·ra·kṛ·ta·lak·ṣa·ṇam / pa·śuṃ rak·tām·ba·raṃ kṛt·vā yū·pe taṃ sa·ma·ban·dha·yat

sa baddho vāgbhir agryābhir abhituṣṭāva vai surau / indram indrānujaṃ caiva yathāvan muniputrakaḥ

sa bad·dho vāg·bhir ag·ryā·bhir a·bhi·tuṣ·ṭā·va vai su·rau / in·dram in·drā·nu·jaṃ cai·va ya·thā·van mu·ni·put·ra·kaḥ

tataḥ prītaḥ sahasrākṣo rahasyastutitarpitaḥ / dīrgham āyus tadā prādāc chunaḥśepāya rāghava

ta·taḥ prī·taḥ sa·has·rāk·ṣo ra·has·yas·tu·ti·tar·pi·taḥ / dīr·gham ā·yus ta·dā prā·dāc chu·naḥ·śe·pā·ya rā·gha·va

sa ca rājā naraśreṣṭha yajñasya ca samāptavān / phalaṃ bahuguṇaṃ rāma sahasrākṣaprasādajam

sa ca rā·jā na·raś·reṣ·ṭha yaj·ñas·ya ca sa·māp·ta·vān / pha·laṃ ba·hu·gu·ṇaṃ rā·ma sa·has·rāk·ṣap·ra·sā·da·jam

viśvāmitro 'pi dharmātmā bhūyas tepe mahātapāḥ / puṣkareṣu naraśreṣṭha daśavarṣaśatāni ca

viś·vā·mit·ro 'pi dhar·māt·mā bhū·yas te·pe ma·hā·ta·pāḥ / puṣ·ka·re·ṣu na·raś·reṣ·ṭha da·śa·var·ṣa·śa·tā·ni ca

pūrṇe varṣasahasre tu vratasnātaṃ mahāmunim / abhyāgacchan surāḥ sarve tapaḥphalacikīrṣavaḥ

pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu vra·tas·nā·taṃ ma·hā·mu·nim / abh·yā·gac·chan su·rāḥ sar·ve ta·paḥ·pha·la·ci·kīr·ṣa·vaḥ

abravīt sumahātejā brahmā suruciraṃ vacaḥ / ṛṣis tvam asi bhadraṃ te svārjitaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ

ab·ra·vīt su·ma·hā·te·jā brah·mā su·ru·ci·raṃ va·caḥ / ṛ·ṣis tvam a·si bhad·raṃ te svār·ji·taiḥ kar·ma·bhiḥ śu·bhaiḥ

tam evam uktvā deveśas tridivaṃ punar abhyagāt / viśvāmitro mahātejā bhūyas tepe mahat tapaḥ

tam e·vam uk·tvā de·ve·śas tri·di·vaṃ pu·nar abh·ya·gāt / viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jā bhū·yas te·pe ma·hat ta·paḥ

tataḥ kālena mahatā menakā paramāpsarāḥ / puṣkareṣu naraśreṣṭha snātuṃ samupacakrame

ta·taḥ kā·le·na ma·ha·tā me·na·kā pa·ra·māp·sa·rāḥ / puṣ·ka·re·ṣu na·raś·reṣ·ṭha snā·tuṃ sa·mu·pa·cak·ra·me

tāṃ dadarśa mahātejā menakāṃ kuśikātmajaḥ / rūpeṇāpratimāṃ tatra vidyutaṃ jalade yathā

tāṃ da·dar·śa ma·hā·te·jā me·na·kāṃ ku·śi·kāt·ma·jaḥ / rū·pe·ṇāp·ra·ti·māṃ tat·ra vid·yu·taṃ ja·la·de ya·thā

dṛṣṭvā kandarpavaśago munis tām idam abravīt / apsaraḥ svāgataṃ te 'stu vasa ceha mamāśrame / anugṛhṇīṣva bhadraṃ te madanena sumohitam

dṛṣ·ṭvā kan·dar·pa·va·śa·go mu·nis tām i·dam ab·ra·vīt / ap·sa·raḥ svā·ga·taṃ te 'stu va·sa ce·ha ma·māś·ra·me / a·nu·gṛh·ṇīṣ·va bhad·raṃ te ma·da·ne·na su·mo·hi·tam

ity uktā sā varārohā tatrāvāsam athākarot / tapaso hi mahāvighno viśvāmitram upāgataḥ

ity uk·tā sā va·rā·ro·hā tat·rā·vā·sam a·thā·ka·rot / ta·pa·so hi ma·hā·vigh·no viś·vā·mit·ram u·pā·ga·taḥ

tasyāṃ vasantyāṃ varṣāṇi pañca pañca ca rāghava / viśvāmitrāśrame saumya sukhena vyaticakramuḥ

tas·yāṃ va·san·tyāṃ var·ṣā·ṇi pañ·ca pañ·ca ca rā·gha·va / viś·vā·mit·rāś·ra·me saum·ya su·khe·na vya·ti·cak·ra·muḥ

atha kāle gate tasmin viśvāmitro mahāmuniḥ / savrīḍa iva saṃvṛttaś cintāśokaparāyaṇaḥ

a·tha kā·le ga·te tas·min viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / sav·rī·ḍa i·va saṃ·vṛt·taś cin·tā·śo·ka·pa·rā·ya·ṇaḥ

buddhir muneḥ samutpannā sāmarṣā raghunandana / sarvaṃ surāṇāṃ karmaitat tapo'paharaṇaṃ mahat

bud·dhir mu·neḥ sa·mut·pan·nā sā·mar·ṣā ra·ghu·nan·da·na / sar·vaṃ su·rā·ṇāṃ kar·mai·tat ta·po'pa·ha·ra·ṇaṃ ma·hat

ahorātrāpadeśena gatāḥ saṃvatsarā daśa / kāmamohābhibhūtasya vighno 'yaṃ pratyupasthitaḥ

a·ho·rāt·rā·pa·de·śe·na ga·tāḥ saṃ·vat·sa·rā da·śa / kā·ma·mo·hā·bhi·bhū·tas·ya vigh·no 'yaṃ prat·yu·pas·thi·taḥ

viniḥśvasan munivaraḥ paścāttāpena duḥkhitaḥ

vi·niḥś·va·san mu·ni·va·raḥ paś·cāt·tā·pe·na duḥ·khi·taḥ

bhītām apsarasaṃ dṛṣṭvā vepantīṃ prāñjaliṃ sthitām / menakāṃ madhurair vākyair visṛjya kuśikātmajaḥ / uttaraṃ parvataṃ rāma viśvāmitro jagāma ha

bhī·tām ap·sa·ra·saṃ dṛṣ·ṭvā ve·pan·tīṃ prāñ·ja·liṃ sthi·tām / me·na·kāṃ ma·dhu·rair vāk·yair vi·sṛj·ya ku·śi·kāt·ma·jaḥ / ut·ta·raṃ par·va·taṃ rā·ma viś·vā·mit·ro ja·gā·ma ha

sa kṛtvā naiṣṭhikīṃ buddhiṃ jetukāmo mahāyaśāḥ / kauśikītīram āsādya tapas tepe sudāruṇam

sa kṛt·vā naiṣ·ṭhi·kīṃ bud·dhiṃ je·tu·kā·mo ma·hā·ya·śāḥ / kau·śi·kī·tī·ram ā·sād·ya ta·pas te·pe su·dā·ru·ṇam

tasya varṣasahasraṃ tu ghoraṃ tapa upāsataḥ / uttare parvate rāma devatānām abhūd bhayam

tas·ya var·ṣa·sa·has·raṃ tu gho·raṃ ta·pa u·pā·sa·taḥ / ut·ta·re par·va·te rā·ma de·va·tā·nām a·bhūd bha·yam

amantrayan samāgamya sarve sarṣigaṇāḥ surāḥ / maharṣiśabdaṃ labhatāṃ sādhv ayaṃ kuśikātmajaḥ

a·man·tra·yan sa·mā·gam·ya sar·ve sar·ṣi·ga·ṇāḥ su·rāḥ / ma·har·ṣi·śab·daṃ la·bha·tāṃ sādhv a·yaṃ ku·śi·kāt·ma·jaḥ

devatānāṃ vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ / abravīn madhuraṃ vākyaṃ viśvāmitraṃ tapodhanam

de·va·tā·nāṃ va·caḥ śrut·vā sar·va·lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / ab·ra·vīn ma·dhu·raṃ vāk·yaṃ viś·vā·mit·raṃ ta·po·dha·nam

maharṣe svāgataṃ vatsa tapasogreṇa toṣitaḥ / mahattvam ṛṣimukhyatvaṃ dadāmi tava kauśika

ma·har·ṣe svā·ga·taṃ vat·sa ta·pa·sog·re·ṇa to·ṣi·taḥ / ma·hat·tvam ṛ·ṣi·mukh·yat·vaṃ da·dā·mi ta·va kau·śi·ka

brahmaṇaḥ sa vacaḥ śrutvā viśvāmitras tapodhanaḥ / prāñjaliḥ praṇato bhūtvā pratyuvāca pitāmaham

brah·ma·ṇaḥ sa va·caḥ śrut·vā viś·vā·mit·ras ta·po·dha·naḥ / prāñ·ja·liḥ pra·ṇa·to bhūt·vā prat·yu·vā·ca pi·tā·ma·ham

brahmarṣi śabdam atulaṃ svārjitaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ / yadi me bhagavān āha tato 'haṃ vijitendriyaḥ

brah·mar·ṣi śab·dam a·tu·laṃ svār·ji·taiḥ kar·ma·bhiḥ śu·bhaiḥ / ya·di me bha·ga·vān ā·ha ta·to 'haṃ vi·ji·ten·dri·yaḥ

tam uvāca tato brahmā na tāvat tvaṃ jitendriyaḥ / yatasva muniśārdūla ity uktvā tridivaṃ gataḥ

tam u·vā·ca ta·to brah·mā na tā·vat tvaṃ ji·ten·dri·yaḥ / ya·tas·va mu·ni·śār·dū·la ity uk·tvā tri·di·vaṃ ga·taḥ

viprasthiteṣu deveṣu viśvāmitro mahāmuniḥ / ūrdhvabāhur nirālambo vāyubhakṣas tapaś caran

vip·ras·thi·te·ṣu de·ve·ṣu viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / ūr·dhva·bā·hur ni·rā·lam·bo vā·yu·bhak·ṣas ta·paś ca·ran

dharme pañcatapā bhūtvā varṣāsv ākāśasaṃśrayaḥ / śiśire salilasthāyī rātryahāni tapodhanaḥ

dhar·me pañ·ca·ta·pā bhūt·vā var·ṣāsv ā·kā·śa·saṃś·ra·yaḥ / śi·śi·re sa·li·las·thā·yī rāt·rya·hā·ni ta·po·dha·naḥ

evaṃ varṣasahasraṃ hi tapo ghoram upāgamat

e·vaṃ var·ṣa·sa·has·raṃ hi ta·po gho·ram u·pā·ga·mat

tasmin saṃtapyamāne tu viśvāmitre mahāmunau / saṃbhramaḥ sumahān āsīt surāṇāṃ vāsavasya ca

tas·min saṃ·tap·ya·mā·ne tu viś·vā·mit·re ma·hā·mu·nau / saṃbh·ra·maḥ su·ma·hān ā·sīt su·rā·ṇāṃ vā·sa·vas·ya ca

rambhām apsarasaṃ śakraḥ saha sarvair marudgaṇaiḥ / uvācātmahitaṃ vākyam ahitaṃ kauśikasya ca

ram·bhām ap·sa·ra·saṃ śak·raḥ sa·ha sar·vair ma·rud·ga·ṇaiḥ / u·vā·cāt·ma·hi·taṃ vāk·yam a·hi·taṃ kau·śi·kas·ya ca

surakāryam idaṃ rambhe kartavyaṃ sumahat tvayā / lobhanaṃ kauśikasyeha kāmamohasamanvitam

su·ra·kār·yam i·daṃ ram·bhe kar·tav·yaṃ su·ma·hat tva·yā / lo·bha·naṃ kau·śi·kas·ye·ha kā·ma·mo·ha·sa·man·vi·tam

tathoktā sāpsarā rāma sahasrākṣeṇa dhīmatā / vrīḍitā prāñjalir bhūtvā pratyuvāca sureśvaram

ta·thok·tā sāp·sa·rā rā·ma sa·has·rāk·ṣe·ṇa dhī·ma·tā / vrī·ḍi·tā prāñ·ja·lir bhūt·vā prat·yu·vā·ca su·reś·va·ram

ayaṃ surapate ghoro viśvāmitro mahāmuniḥ / krodham utsrakṣyate ghoraṃ mayi deva na saṃśayaḥ / tato hi me bhayaṃ deva prasādaṃ kartum arhasi

a·yaṃ su·ra·pa·te gho·ro viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / kro·dham ut·srak·ṣya·te gho·raṃ ma·yi de·va na saṃ·śa·yaḥ / ta·to hi me bha·yaṃ de·va pra·sā·daṃ kar·tum ar·ha·si

tām uvāca sahasrākṣo vepamānāṃ kṛtāñjalim / mā bhaiṣi rambhe bhadraṃ te kuruṣva mama śāsanam

tām u·vā·ca sa·has·rāk·ṣo ve·pa·mā·nāṃ kṛ·tāñ·ja·lim / mā bhai·ṣi ram·bhe bhad·raṃ te ku·ruṣ·va ma·ma śā·sa·nam

kokilo hṛdayagrāhī mādhave ruciradrume / ahaṃ kandarpasahitaḥ sthāsyāmi tava pārśvataḥ

ko·ki·lo hṛ·da·yag·rā·hī mā·dha·ve ru·ci·rad·ru·me / a·haṃ kan·dar·pa·sa·hi·taḥ sthās·yā·mi ta·va pār·śva·taḥ

tvaṃ hi rūpaṃ bahuguṇaṃ kṛtvā paramabhāsvaram / tam ṛṣiṃ kauśikaṃ rambhe bhedayasva tapasvinam

tvaṃ hi rū·paṃ ba·hu·gu·ṇaṃ kṛt·vā pa·ra·ma·bhās·va·ram / tam ṛ·ṣiṃ kau·śi·kaṃ ram·bhe bhe·da·yas·va ta·pas·vi·nam

sā śrutvā vacanaṃ tasya kṛtvā rūpam anuttamam / lobhayām āsa lalitā viśvāmitraṃ śucismitā

sā śrut·vā va·ca·naṃ tas·ya kṛt·vā rū·pam a·nut·ta·mam / lo·bha·yām ā·sa la·li·tā viś·vā·mit·raṃ śu·cis·mi·tā

kokilasya tu śuśrāva valgu vyāharataḥ svanam / saṃprahṛṣṭena manasā tata enām udaikṣata

ko·ki·las·ya tu śuś·rā·va val·gu vyā·ha·ra·taḥ sva·nam / saṃp·ra·hṛṣ·ṭe·na ma·na·sā ta·ta e·nām u·daik·ṣa·ta

atha tasya ca śabdena gītenāpratimena ca / darśanena ca rambhāyā muniḥ saṃdeham āgataḥ

a·tha tas·ya ca śab·de·na gī·te·nāp·ra·ti·me·na ca / dar·śa·ne·na ca ram·bhā·yā mu·niḥ saṃ·de·ham ā·ga·taḥ

sahasrākṣasya tat karma vijñāya munipuṃgavaḥ / rambhāṃ krodhasamāviṣṭaḥ śaśāpa kuśikātmajaḥ

sa·has·rāk·ṣas·ya tat kar·ma vij·ñā·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / ram·bhāṃ kro·dha·sa·mā·viṣ·ṭaḥ śa·śā·pa ku·śi·kāt·ma·jaḥ

yan māṃ lobhayase rambhe kāmakrodhajayaiṣiṇam / daśavarṣasahasrāṇi śailī sthāsyasi durbhage

yan māṃ lo·bha·ya·se ram·bhe kā·mak·ro·dha·ja·yai·ṣi·ṇam / da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi śai·lī sthās·ya·si dur·bha·ge

brāhmaṇaḥ sumahātejās tapobalasamanvitaḥ / uddhariṣyati rambhe tvāṃ matkrodhakaluṣīkṛtām

brāh·ma·ṇaḥ su·ma·hā·te·jās ta·po·ba·la·sa·man·vi·taḥ / ud·dha·riṣ·ya·ti ram·bhe tvāṃ mat·kro·dha·ka·lu·ṣī·kṛ·tām

evam uktvā mahātejā viśvāmitro mahāmuniḥ / aśaknuvan dhārayituṃ kopaṃ saṃtāpam āgataḥ

e·vam uk·tvā ma·hā·te·jā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / a·śak·nu·van dhā·ra·yi·tuṃ ko·paṃ saṃ·tā·pam ā·ga·taḥ

tasya śāpena mahatā rambhā śailī tadābhavat / vacaḥ śrutvā ca kandarpo maharṣeḥ sa ca nirgataḥ

tas·ya śā·pe·na ma·ha·tā ram·bhā śai·lī ta·dā·bha·vat / va·caḥ śrut·vā ca kan·dar·po ma·har·ṣeḥ sa ca nir·ga·taḥ

kopena sa mahātejās tapo 'paharaṇe kṛte / indriyair ajitai rāma na lebhe śāntim ātmanaḥ

ko·pe·na sa ma·hā·te·jās ta·po 'pa·ha·ra·ṇe kṛ·te / in·dri·yair a·ji·tai rā·ma na le·bhe śān·tim āt·ma·naḥ

atha haimavatīṃ rāma diśaṃ tyaktvā mahāmuniḥ / pūrvāṃ diśam anuprāpya tapas tepe sudāruṇam

a·tha hai·ma·va·tīṃ rā·ma di·śaṃ tyak·tvā ma·hā·mu·niḥ / pūr·vāṃ di·śam a·nup·rāp·ya ta·pas te·pe su·dā·ru·ṇam

maunaṃ varṣasahasrasya kṛtvā vratam anuttamam / cakārāpratimaṃ rāma tapaḥ paramaduṣkaram

mau·naṃ var·ṣa·sa·has·ras·ya kṛt·vā vra·tam a·nut·ta·mam / ca·kā·rāp·ra·ti·maṃ rā·ma ta·paḥ pa·ra·ma·duṣ·ka·ram

pūrṇe varṣasahasre tu kāṣṭhabhūtaṃ mahāmunim / vighnair bahubhir ādhūtaṃ krodho nāntaram āviśat

pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu kāṣ·ṭha·bhū·taṃ ma·hā·mu·nim / vigh·nair ba·hu·bhir ā·dhū·taṃ kro·dho nān·ta·ram ā·vi·śat

tato devāḥ sagandharvāḥ pannagāsurarākṣasāḥ / mohitās tejasā tasya tapasā mandaraśmayaḥ / kaśmalopahatāḥ sarve pitāmaham athābruvan

ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ pan·na·gā·su·ra·rāk·ṣa·sāḥ / mo·hi·tās te·ja·sā tas·ya ta·pa·sā man·da·raś·ma·yaḥ / kaś·ma·lo·pa·ha·tāḥ sar·ve pi·tā·ma·ham a·thāb·ru·van

bahubhiḥ kāraṇair deva viśvāmitro mahāmuniḥ / lobhitaḥ krodhitaś caiva tapasā cābhivardhate

ba·hu·bhiḥ kā·ra·ṇair de·va viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / lo·bhi·taḥ kro·dhi·taś cai·va ta·pa·sā cā·bhi·var·dha·te

na hy asya vṛjinaṃ kiṃ cid dṛśyate sūkṣmam apy atha / na dīyate yadi tv asya manasā yad abhīpsitam / vināśayati trailokyaṃ tapasā sacarācaram / vyākulāś ca diśaḥ sarvā na ca kiṃ cit prakāśate

na hy as·ya vṛ·ji·naṃ kiṃ cid dṛś·ya·te sūk·ṣmam apy a·tha / na dī·ya·te ya·di tv as·ya ma·na·sā yad a·bhīp·si·tam / vi·nā·śa·ya·ti trai·lok·yaṃ ta·pa·sā sa·ca·rā·ca·ram / vyā·ku·lāś ca di·śaḥ sar·vā na ca kiṃ cit pra·kā·śa·te

sāgarāḥ kṣubhitāḥ sarve viśīryante ca parvatāḥ / prakampate ca pṛthivī vāyur vāti bhṛśākulaḥ

sā·ga·rāḥ kṣu·bhi·tāḥ sar·ve vi·śīr·yan·te ca par·va·tāḥ / pra·kam·pa·te ca pṛ·thi·vī vā·yur vā·ti bhṛ·śā·ku·laḥ

buddhiṃ na kurute yāvan nāśe deva mahāmuniḥ / tāvat prasādyo bhagavān agnirūpo mahādyutiḥ

bud·dhiṃ na ku·ru·te yā·van nā·śe de·va ma·hā·mu·niḥ / tā·vat pra·sād·yo bha·ga·vān ag·ni·rū·po ma·hād·yu·tiḥ

kālāgninā yathā pūrvaṃ trailokyaṃ dahyate 'khilam / devarājye cikīrṣeta dīyatām asya yan matam

kā·lāg·ni·nā ya·thā pūr·vaṃ trai·lok·yaṃ dah·ya·te 'khi·lam / de·va·rāj·ye ci·kīr·ṣe·ta dī·ya·tām as·ya yan ma·tam

tataḥ suragaṇāḥ sarve pitāmahapurogamāḥ / viśvāmitraṃ mahātmānaṃ vākyaṃ madhuram abruvan

ta·taḥ su·ra·ga·ṇāḥ sar·ve pi·tā·ma·ha·pu·ro·ga·māḥ / viś·vā·mit·raṃ ma·hāt·mā·naṃ vāk·yaṃ ma·dhu·ram ab·ru·van

brahmarṣe svāgataṃ te 'stu tapasā sma sutoṣitāḥ / brāhmaṇyaṃ tapasogreṇa prāptavān asi kauśika

brah·mar·ṣe svā·ga·taṃ te 'stu ta·pa·sā sma su·to·ṣi·tāḥ / brāh·maṇ·yaṃ ta·pa·sog·re·ṇa prāp·ta·vān a·si kau·śi·ka

dīrgham āyuś ca te brahman dadāmi samarudgaṇaḥ / svasti prāpnuhi bhadraṃ te gaccha saumya yathāsukham

dīr·gham ā·yuś ca te brah·man da·dā·mi sa·ma·rud·ga·ṇaḥ / svas·ti prāp·nu·hi bhad·raṃ te gac·cha saum·ya ya·thā·su·kham

pitāmahavacaḥ śrutvā sarveṣāṃ ca divaukasām / kṛtvā praṇāmaṃ mudito vyājahāra mahāmuniḥ

pi·tā·ma·ha·va·caḥ śrut·vā sar·ve·ṣāṃ ca di·vau·ka·sām / kṛt·vā pra·ṇā·maṃ mu·di·to vyā·ja·hā·ra ma·hā·mu·niḥ

brāhmaṇyaṃ yadi me prāptaṃ dīrgham āyus tathaiva ca / oṃkāro 'tha vaṣaṭkāro vedāś ca varayantu mām

brāh·maṇ·yaṃ ya·di me prāp·taṃ dīr·gham ā·yus ta·thai·va ca / oṃ·kā·ro 'tha va·ṣaṭ·kā·ro ve·dāś ca va·ra·yan·tu mām

kṣatravedavidāṃ śreṣṭho brahmavedavidām api / brahmaputro vasiṣṭho mām evaṃ vadatu devatāḥ / yady ayaṃ paramaḥ kāmaḥ kṛto yāntu surarṣabhāḥ

kṣat·ra·ve·da·vi·dāṃ śreṣ·ṭho brah·ma·ve·da·vi·dām a·pi / brah·ma·put·ro va·siṣ·ṭho mām e·vaṃ va·da·tu de·va·tāḥ / yady a·yaṃ pa·ra·maḥ kā·maḥ kṛ·to yān·tu su·rar·ṣa·bhāḥ

tataḥ prasādito devair vasiṣṭho japatāṃ varaḥ / sakhyaṃ cakāra brahmarṣir evam astv iti cābravīt

ta·taḥ pra·sā·di·to de·vair va·siṣ·ṭho ja·pa·tāṃ va·raḥ / sakh·yaṃ ca·kā·ra brah·mar·ṣir e·vam astv i·ti cāb·ra·vīt

brahmarṣitvaṃ na saṃdehaḥ sarvaṃ saṃpatsyate tava / ity uktvā devatāś cāpi sarvā jagmur yathāgatam

brah·mar·ṣit·vaṃ na saṃ·de·haḥ sar·vaṃ saṃ·pat·sya·te ta·va / ity uk·tvā de·va·tāś cā·pi sar·vā jag·mur ya·thā·ga·tam

viśvāmitro 'pi dharmātmā labdhvā brāhmaṇyam uttamam / pūjayām āsa brahmarṣiṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam

viś·vā·mit·ro 'pi dhar·māt·mā lab·dhvā brāh·maṇ·yam ut·ta·mam / pū·ja·yām ā·sa brah·mar·ṣiṃ va·siṣ·ṭhaṃ ja·pa·tāṃ va·ram

kṛtakāmo mahīṃ sarvāṃ cacāra tapasi sthitaḥ / evaṃ tv anena brāhmaṇyaṃ prāptaṃ rāma mahātmanā

kṛ·ta·kā·mo ma·hīṃ sar·vāṃ ca·cā·ra ta·pa·si sthi·taḥ / e·vaṃ tv a·ne·na brāh·maṇ·yaṃ prāp·taṃ rā·ma ma·hāt·ma·nā

eṣa rāma muniśreṣṭha eṣa vigrahavāṃs tapaḥ / eṣa dharmaḥ paro nityaṃ vīryasyaiṣa parāyaṇam

e·ṣa rā·ma mu·niś·reṣ·ṭha e·ṣa vig·ra·ha·vāṃs ta·paḥ / e·ṣa dhar·maḥ pa·ro nit·yaṃ vīr·yas·yai·ṣa pa·rā·ya·ṇam

śatānandavacaḥ śrutvā rāmalakṣmaṇasaṃnidhau / janakaḥ prāñjalir vākyam uvāca kuśikātmajam

śa·tā·nan·da·va·caḥ śrut·vā rā·ma·lak·ṣma·ṇa·saṃ·ni·dhau / ja·na·kaḥ prāñ·ja·lir vāk·yam u·vā·ca ku·śi·kāt·ma·jam

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me munipuṃgava / yajñaṃ kākutstha sahitaḥ prāptavān asi dhārmika

dhan·yo 'smy a·nu·gṛ·hī·to 'smi yas·ya me mu·ni·puṃ·ga·va / yaj·ñaṃ kā·kut·stha sa·hi·taḥ prāp·ta·vān a·si dhār·mi·ka

pāvito 'haṃ tvayā brahman darśanena mahāmune / guṇā bahuvidhāḥ prāptās tava saṃdarśanān mayā

pā·vi·to 'haṃ tva·yā brah·man dar·śa·ne·na ma·hā·mu·ne / gu·ṇā ba·hu·vi·dhāḥ prāp·tās ta·va saṃ·dar·śa·nān ma·yā

vistareṇa ca te brahman kīrtyamānaṃ mahat tapaḥ / śrutaṃ mayā mahātejo rāmeṇa ca mahātmanā

vis·ta·re·ṇa ca te brah·man kīr·tya·mā·naṃ ma·hat ta·paḥ / śru·taṃ ma·yā ma·hā·te·jo rā·me·ṇa ca ma·hāt·ma·nā

sadasyaiḥ prāpya ca sadaḥ śrutās te bahavo guṇāḥ

sa·das·yaiḥ prāp·ya ca sa·daḥ śru·tās te ba·ha·vo gu·ṇāḥ

aprameyaṃ tapas tubhyam aprameyaṃ ca te balam / aprameyā guṇāś caiva nityaṃ te kuśikātmaja

ap·ra·me·yaṃ ta·pas tubh·yam ap·ra·me·yaṃ ca te ba·lam / ap·ra·me·yā gu·ṇāś cai·va nit·yaṃ te ku·śi·kāt·ma·ja

tṛptir āścaryabhūtānāṃ kathānāṃ nāsti me vibho / karmakālo muniśreṣṭha lambate ravimaṇḍalam

tṛp·tir āś·car·ya·bhū·tā·nāṃ ka·thā·nāṃ nās·ti me vi·bho / kar·ma·kā·lo mu·niś·reṣ·ṭha lam·ba·te ra·vi·maṇ·ḍa·lam

śvaḥ prabhāte mahātejo draṣṭum arhasi māṃ punaḥ / svāgataṃ tapasāṃ śreṣṭha mām anujñātum arhasi

śvaḥ pra·bhā·te ma·hā·te·jo draṣ·ṭum ar·ha·si māṃ pu·naḥ / svā·ga·taṃ ta·pa·sāṃ śreṣ·ṭha mām a·nuj·ñā·tum ar·ha·si

evam uktvā muniśreṣṭhaṃ vaideho mithilādhipaḥ / pradakṣiṇaṃ cakārāśu sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ

e·vam uk·tvā mu·niś·reṣ·ṭhaṃ vai·de·ho mi·thi·lā·dhi·paḥ / pra·dak·ṣi·ṇaṃ ca·kā·rā·śu so·pādh·yā·yaḥ sa·bān·dha·vaḥ

viśvāmitro 'pi dharmātmā saharāmaḥ salakṣmaṇaḥ / svaṃ vāṭam abhicakrāma pūjyamāno maharṣibhiḥ

viś·vā·mit·ro 'pi dhar·māt·mā sa·ha·rā·maḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ / svaṃ vā·ṭam a·bhi·cak·rā·ma pūj·ya·mā·no ma·har·ṣi·bhiḥ

tataḥ prabhāte vimale kṛtakarmā narādhipaḥ / viśvāmitraṃ mahātmānam ājuhāva sarāghavam

ta·taḥ pra·bhā·te vi·ma·le kṛ·ta·kar·mā na·rā·dhi·paḥ / viś·vā·mit·raṃ ma·hāt·mā·nam ā·ju·hā·va sa·rā·gha·vam

tam arcayitvā dharmātmā śāstradṛṣṭtena karmaṇā / rāghavau ca mahātmānau tadā vākyam uvāca ha

tam ar·ca·yit·vā dhar·māt·mā śās·tra·dṛṣ·ṭte·na kar·ma·ṇā / rā·gha·vau ca ma·hāt·mā·nau ta·dā vāk·yam u·vā·ca ha

bhagavan svāgataṃ te 'stu kiṃ karomi tavānagha / bhavān ājñāpayatu mām ājñāpyo bhavatā hy aham

bha·ga·van svā·ga·taṃ te 'stu kiṃ ka·ro·mi ta·vā·na·gha / bha·vān āj·ñā·pa·ya·tu mām āj·ñāp·yo bha·va·tā hy a·ham

evam uktaḥ sa dharmātmā janakena mahātmanā / pratyuvāca munir vīraṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

e·vam uk·taḥ sa dhar·māt·mā ja·na·ke·na ma·hāt·ma·nā / prat·yu·vā·ca mu·nir vī·raṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ

putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau / draṣṭukāmau dhanuḥ śreṣṭhaṃ yad etat tvayi tiṣṭhati

put·rau da·śa·ra·thas·ye·mau kṣat·ri·yau lo·ka·viś·ru·tau / draṣ·ṭu·kā·mau dha·nuḥ śreṣ·ṭhaṃ yad e·tat tva·yi tiṣ·ṭha·ti

etad darśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau / darśanād asya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ

e·tad dar·śa·ya bhad·raṃ te kṛ·ta·kā·mau nṛ·pāt·ma·jau / dar·śa·nād as·ya dha·nu·ṣo ya·theṣ·ṭaṃ pra·ti·yās·ya·taḥ

evam uktas tu janakaḥ pratyuvāca mahāmunim / śrūyatām asya dhanuṣo yad artham iha tiṣṭhati

e·vam uk·tas tu ja·na·kaḥ prat·yu·vā·ca ma·hā·mu·nim / śrū·ya·tām as·ya dha·nu·ṣo yad ar·tham i·ha tiṣ·ṭha·ti

devarāta iti khyāto nimeḥ ṣaṣṭho mahīpatiḥ / nyāso 'yaṃ tasya bhagavan haste datto mahātmanā

de·va·rā·ta i·ti khyā·to ni·meḥ ṣaṣ·ṭho ma·hī·pa·tiḥ / nyā·so 'yaṃ tas·ya bha·ga·van has·te dat·to ma·hāt·ma·nā

dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanur āyamya vīryavān / rudras tu tridaśān roṣāt salīlam idam abravīt

dak·ṣa·yaj·ña·va·dhe pūr·vaṃ dha·nur ā·yam·ya vīr·ya·vān / rud·ras tu tri·da·śān ro·ṣāt sa·lī·lam i·dam ab·ra·vīt

yasmād bhāgārthino bhāgān nākalpayata me surāḥ / varāṅgāni mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ

yas·mād bhā·gār·thi·no bhā·gān nā·kal·pa·ya·ta me su·rāḥ / va·rāṅ·gā·ni ma·hār·hā·ṇi dha·nu·ṣā śā·ta·yā·mi vaḥ

tato vimanasaḥ sarve devā vai munipuṃgava / prasādayanti deveśaṃ teṣāṃ prīto 'bhavad bhavaḥ

ta·to vi·ma·na·saḥ sar·ve de·vā vai mu·ni·puṃ·ga·va / pra·sā·da·yan·ti de·ve·śaṃ te·ṣāṃ prī·to 'bha·vad bha·vaḥ

prītiyuktaḥ sa sarveṣāṃ dadau teṣāṃ mahātmanām

prī·ti·yuk·taḥ sa sar·ve·ṣāṃ da·dau te·ṣāṃ ma·hāt·ma·nām

tad etad devadevasya dhanūratnaṃ mahātmanaḥ / nyāsabhūtaṃ tadā nyastam asmākaṃ pūrvake vibho

tad e·tad de·va·de·vas·ya dha·nū·rat·naṃ ma·hāt·ma·naḥ / nyā·sa·bhū·taṃ ta·dā nyas·tam as·mā·kaṃ pūr·va·ke vi·bho

atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṅgalād utthitā mama / kṣetraṃ śodhayatā labdhvā nāmnā sīteti viśrutā

a·tha me kṛ·ṣa·taḥ kṣet·raṃ lāṅ·ga·lād ut·thi·tā ma·ma / kṣet·raṃ śo·dha·ya·tā lab·dhvā nām·nā sī·te·ti viś·ru·tā

bhūtalād utthitā sā tu vyavardhata mamātmajā / vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyam ayonijā

bhū·ta·lād ut·thi·tā sā tu vya·var·dha·ta ma·māt·ma·jā / vīr·ya·śul·ke·ti me kan·yā sthā·pi·te·yam a·yo·ni·jā

bhūtalād utthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām / varayām āsur āgamya rājāno munipuṃgava

bhū·ta·lād ut·thi·tāṃ tāṃ tu var·dha·mā·nāṃ ma·māt·ma·jām / va·ra·yām ā·sur ā·gam·ya rā·jā·no mu·ni·puṃ·ga·va

teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām / vīryaśulketi bhagavan na dadāmi sutām aham

te·ṣāṃ va·ra·ya·tāṃ kan·yāṃ sar·ve·ṣāṃ pṛ·thi·vīk·ṣi·tām / vīr·ya·śul·ke·ti bha·ga·van na da·dā·mi su·tām a·ham

tataḥ sarve nṛpatayaḥ sametya munipuṃgava / mithilām abhyupāgamya vīryaṃ jijñāsavas tadā

ta·taḥ sar·ve nṛ·pa·ta·yaḥ sa·met·ya mu·ni·puṃ·ga·va / mi·thi·lām abh·yu·pā·gam·ya vīr·yaṃ jij·ñā·sa·vas ta·dā

teṣāṃ jijñāsamānānāṃ vīryaṃ dhanur upāhṛtam / na śekur grahaṇe tasya dhanuṣas tolane 'pi vā

te·ṣāṃ jij·ñā·sa·mā·nā·nāṃ vīr·yaṃ dha·nur u·pā·hṛ·tam / na śe·kur gra·ha·ṇe tas·ya dha·nu·ṣas to·la·ne 'pi vā

teṣāṃ vīryavatāṃ vīryam alpaṃ jñātvā mahāmune / pratyākhyātā nṛpatayas tan nibodha tapodhana

te·ṣāṃ vīr·ya·va·tāṃ vīr·yam al·paṃ jñāt·vā ma·hā·mu·ne / prat·yākh·yā·tā nṛ·pa·ta·yas tan ni·bo·dha ta·po·dha·na

tataḥ paramakopena rājāno munipuṃgava / arundhan mithilāṃ sarve vīryasaṃdeham āgatāḥ

ta·taḥ pa·ra·ma·ko·pe·na rā·jā·no mu·ni·puṃ·ga·va / a·run·dhan mi·thi·lāṃ sar·ve vīr·ya·saṃ·de·ham ā·ga·tāḥ

ātmānam avadhūtaṃ te vijñāya munipuṃgava / roṣeṇa mahatāviṣṭāḥ pīḍayan mithilāṃ purīm

āt·mā·nam a·va·dhū·taṃ te vij·ñā·ya mu·ni·puṃ·ga·va / ro·ṣe·ṇa ma·ha·tā·viṣ·ṭāḥ pī·ḍa·yan mi·thi·lāṃ pu·rīm

tataḥ saṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ / sādhanāni munireṣṭha tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ

ta·taḥ saṃ·vat·sa·re pūr·ṇe kṣa·yaṃ yā·tā·ni sar·va·śaḥ / sā·dha·nā·ni mu·ni·reṣ·ṭha ta·to 'haṃ bhṛ·śa·duḥ·khi·taḥ

tato devagaṇān sarvāṃs tapasāhaṃ prasādayam / daduś ca paramaprītāś caturaṅgabalaṃ surāḥ

ta·to de·va·ga·ṇān sar·vāṃs ta·pa·sā·haṃ pra·sā·da·yam / da·duś ca pa·ra·map·rī·tāś ca·tu·raṅ·ga·ba·laṃ su·rāḥ

tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ / avīryā vīryasaṃdigdhā sāmātyāḥ pāpakāriṇaḥ

ta·to bhag·nā nṛ·pa·ta·yo han·ya·mā·nā di·śo ya·yuḥ / a·vīr·yā vīr·ya·saṃ·dig·dhā sā·māt·yāḥ pā·pa·kā·ri·ṇaḥ

tad etan muniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram / rāmalakṣmaṇayoś cāpi darśayiṣyāmi suvrata

tad e·tan mu·ni·śār·dū·la dha·nuḥ pa·ra·ma·bhās·va·ram / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yoś cā·pi dar·śa·yiṣ·yā·mi suv·ra·ta

yady asya dhanuṣo rāmaḥ kuryād āropaṇaṃ mune / sutām ayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśarather aham

yady as·ya dha·nu·ṣo rā·maḥ kur·yād ā·ro·pa·ṇaṃ mu·ne / su·tām a·yo·ni·jāṃ sī·tāṃ dad·yāṃ dā·śa·ra·ther a·ham

janakasya vacaḥ śrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ / dhanur darśaya rāmāya iti hovāca pārthivam

ja·na·kas·ya va·caḥ śrut·vā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / dha·nur dar·śa·ya rā·mā·ya i·ti ho·vā·ca pār·thi·vam

tataḥ sa rājā janakaḥ sacivān vyādideśa ha / dhanur ānīyatāṃ divyaṃ gandhamālyavibhūṣitam

ta·taḥ sa rā·jā ja·na·kaḥ sa·ci·vān vyā·di·de·śa ha / dha·nur ā·nī·ya·tāṃ div·yaṃ gan·dha·māl·ya·vi·bhū·ṣi·tam

janakena samādiṣṭhāḥ sacivāḥ prāviśan purīm / tad dhanuḥ purataḥ kṛtvā nirjagmuḥ pārthivājñayā

ja·na·ke·na sa·mā·diṣ·ṭhāḥ sa·ci·vāḥ prā·vi·śan pu·rīm / tad dha·nuḥ pu·ra·taḥ kṛt·vā nir·jag·muḥ pār·thi·vāj·ña·yā

nṛpāṃ śatāni pañcāśad vyāyatānāṃ mahātmanām / mañjūṣām aṣṭacakrāṃ tāṃ samūhus te kathaṃ cana

nṛ·pāṃ śa·tā·ni pañ·cā·śad vyā·ya·tā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / mañ·jū·ṣām aṣ·ṭa·cak·rāṃ tāṃ sa·mū·hus te ka·thaṃ ca·na

tām ādāya tu mañjūṣām āyatīṃ yatra tad dhanuḥ / suropamaṃ te janakam ūcur nṛpatimantriṇaḥ

tām ā·dā·ya tu mañ·jū·ṣām ā·ya·tīṃ yat·ra tad dha·nuḥ / su·ro·pa·maṃ te ja·na·kam ū·cur nṛ·pa·ti·man·tri·ṇaḥ

idaṃ dhanurvaraṃ rājan pūjitaṃ sarvarājabhiḥ / mithilādhipa rājendra darśanīyaṃ yadīcchasi

i·daṃ dha·nur·va·raṃ rā·jan pū·ji·taṃ sar·va·rā·ja·bhiḥ / mi·thi·lā·dhi·pa rā·jen·dra dar·śa·nī·yaṃ ya·dīc·cha·si

teṣāṃ nṛpo vacaḥ śrutvā kṛtāñjalir abhāṣata / viśvāmitraṃ mahātmānaṃ tau cobhau rāmalakṣmaṇau

te·ṣāṃ nṛ·po va·caḥ śrut·vā kṛ·tāñ·ja·lir a·bhā·ṣa·ta / viś·vā·mit·raṃ ma·hāt·mā·naṃ tau co·bhau rā·ma·lak·ṣma·ṇau

idaṃ dhanurvaraṃ brahmañ janakair abhipūjitam / rājabhiś ca mahāvīryair aśakyaṃ pūrituṃ tadā

i·daṃ dha·nur·va·raṃ brah·mañ ja·na·kair a·bhi·pū·ji·tam / rā·ja·bhiś ca ma·hā·vīr·yair a·śak·yaṃ pū·ri·tuṃ ta·dā

naitat suragaṇāḥ sarve nāsurā na ca rākṣasāḥ / gandharvayakṣapravarāḥ sakiṃnaramahoragāḥ

nai·tat su·ra·ga·ṇāḥ sar·ve nā·su·rā na ca rāk·ṣa·sāḥ / gan·dhar·va·yak·ṣap·ra·va·rāḥ sa·kiṃ·na·ra·ma·ho·ra·gāḥ

kva gatir mānuṣāṇāṃ ca dhanuṣo 'sya prapūraṇe / āropaṇe samāyoge vepane tolane 'pi vā

kva ga·tir mā·nu·ṣā·ṇāṃ ca dha·nu·ṣo 'sya pra·pū·ra·ṇe / ā·ro·pa·ṇe sa·mā·yo·ge ve·pa·ne to·la·ne 'pi vā

tad etad dhanuṣāṃ śreṣṭham ānītaṃ munipuṃgava / darśayaitan mahābhāga anayo rājaputrayoḥ

tad e·tad dha·nu·ṣāṃ śreṣ·ṭham ā·nī·taṃ mu·ni·puṃ·ga·va / dar·śa·yai·tan ma·hā·bhā·ga a·na·yo rā·ja·put·ra·yoḥ

viśvāmitras tu dharmātmā śrutvā janakabhāṣitam / vatsa rāma dhanuḥ paśya iti rāghavam abravīt

viś·vā·mit·ras tu dhar·māt·mā śrut·vā ja·na·ka·bhā·ṣi·tam / vat·sa rā·ma dha·nuḥ paś·ya i·ti rā·gha·vam ab·ra·vīt

maharṣer vacanād rāmo yatra tiṣṭhati tad dhanuḥ / mañjūṣāṃ tām apāvṛtya dṛṣṭvā dhanur athābravīt

ma·har·ṣer va·ca·nād rā·mo yat·ra tiṣ·ṭha·ti tad dha·nuḥ / mañ·jū·ṣāṃ tām a·pā·vṛt·ya dṛṣ·ṭvā dha·nur a·thāb·ra·vīt

idaṃ dhanurvaraṃ brahman saṃspṛśāmīha pāṇinā / yatnavāṃś ca bhaviṣyāmi tolane pūraṇe 'pi vā

i·daṃ dha·nur·va·raṃ brah·man saṃs·pṛ·śā·mī·ha pā·ṇi·nā / yat·na·vāṃś ca bha·viṣ·yā·mi to·la·ne pū·ra·ṇe 'pi vā

bāḍham ity eva taṃ rājā muniś ca samabhāṣata / līlayā sa dhanur madhye jagrāha vacanān muneḥ

bā·ḍham ity e·va taṃ rā·jā mu·niś ca sa·ma·bhā·ṣa·ta / lī·la·yā sa dha·nur madh·ye jag·rā·ha va·ca·nān mu·neḥ

paśyatāṃ nṛṣahasrāṇāṃ bahūnāṃ raghunandanaḥ / āropayat sa dharmātmā salīlam iva tad dhanuḥ

paś·ya·tāṃ nṛ·ṣa·has·rā·ṇāṃ ba·hū·nāṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / ā·ro·pa·yat sa dhar·māt·mā sa·lī·lam i·va tad dha·nuḥ

āropayitvā maurvīṃ ca pūrayām āsa vīryavān / tad babhañja dhanur madhye naraśreṣṭho mahāyaśāḥ

ā·ro·pa·yit·vā maur·vīṃ ca pū·ra·yām ā·sa vīr·ya·vān / tad ba·bhañ·ja dha·nur madh·ye na·raś·reṣ·ṭho ma·hā·ya·śāḥ

tasya śabdo mahān āsīn nirghātasamanisvanaḥ / bhūmikampaś ca sumahān parvatasyeva dīryataḥ

tas·ya śab·do ma·hān ā·sīn nir·ghā·ta·sa·ma·nis·va·naḥ / bhū·mi·kam·paś ca su·ma·hān par·va·tas·ye·va dīr·ya·taḥ

nipetuś ca narāḥ sarve tena śabdena mohitāḥ / varjayitvā munivaraṃ rājānaṃ tau ca rāghavau

ni·pe·tuś ca na·rāḥ sar·ve te·na śab·de·na mo·hi·tāḥ / var·ja·yit·vā mu·ni·va·raṃ rā·jā·naṃ tau ca rā·gha·vau

pratyāśvaste jane tasmin rājā vigatasādhvasaḥ / uvāca prāñjalir vākyaṃ vākyajño munipuṃgavam

prat·yāś·vas·te ja·ne tas·min rā·jā vi·ga·ta·sādh·va·saḥ / u·vā·ca prāñ·ja·lir vāk·yaṃ vāk·yaj·ño mu·ni·puṃ·ga·vam

bhagavan dṛṣṭavīryo me rāmo daśarathātmajaḥ / atyadbhutam acintyaṃ ca atarkitam idaṃ mayā

bha·ga·van dṛṣ·ṭa·vīr·yo me rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / at·yad·bhu·tam a·cin·tyaṃ ca a·tar·ki·tam i·daṃ ma·yā

janakānāṃ kule kīrtim āhariṣyati me sutā / sītā bhartāram āsādya rāmaṃ daśarathātmajam

ja·na·kā·nāṃ ku·le kīr·tim ā·ha·riṣ·ya·ti me su·tā / sī·tā bhar·tā·ram ā·sād·ya rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam

mama satyā pratijñā ca vīryaśulketi kauśika / sītā prāṇair bahumatā deyā rāmāya me sutā

ma·ma sat·yā pra·tij·ñā ca vīr·ya·śul·ke·ti kau·śi·ka / sī·tā prā·ṇair ba·hu·ma·tā de·yā rā·mā·ya me su·tā

bhavato 'numate brahmañ śīghraṃ gacchantu mantriṇaḥ / mama kauśika bhadraṃ te ayodhyāṃ tvaritā rathaiḥ

bha·va·to 'nu·ma·te brah·mañ śīgh·raṃ gac·chan·tu man·tri·ṇaḥ / ma·ma kau·śi·ka bhad·raṃ te a·yodh·yāṃ tva·ri·tā ra·thaiḥ

rājānaṃ praśritair vākyair ānayantu puraṃ mama / pradānaṃ vīryaśulkāyāḥ kathayantu ca sarvaśaḥ

rā·jā·naṃ praś·ri·tair vāk·yair ā·na·yan·tu pu·raṃ ma·ma / pra·dā·naṃ vīr·ya·śul·kā·yāḥ ka·tha·yan·tu ca sar·va·śaḥ

muniguptau ca kākutsthau kathayantu nṛpāya vai / prīyamāṇaṃ tu rājānam ānayantu suśīghragāḥ

mu·ni·gup·tau ca kā·kut·sthau ka·tha·yan·tu nṛ·pā·ya vai / prī·ya·mā·ṇaṃ tu rā·jā·nam ā·na·yan·tu su·śīgh·ra·gāḥ

kauśikaś ca tathety āha rājā cābhāṣya mantriṇaḥ / ayodhyāṃ preṣayām āsa dharmātmā kṛtaśāsanāt

kau·śi·kaś ca ta·thety ā·ha rā·jā cā·bhāṣ·ya man·tri·ṇaḥ / a·yodh·yāṃ pre·ṣa·yām ā·sa dhar·māt·mā kṛ·ta·śā·sa·nāt

janakena samādiṣṭā dūtās te klāntavāhanāḥ / trirātram uṣitvā mārge te 'yodhyāṃ prāviśan purīm

ja·na·ke·na sa·mā·diṣ·ṭā dū·tās te klān·ta·vā·ha·nāḥ / tri·rāt·ram u·ṣit·vā mār·ge te 'yodh·yāṃ prā·vi·śan pu·rīm

te rājavacanād dūtā rājaveśmapraveśitāḥ / dadṛśur devasaṃkāśaṃ vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam

te rā·ja·va·ca·nād dū·tā rā·ja·veś·map·ra·ve·śi·tāḥ / da·dṛ·śur de·va·saṃ·kā·śaṃ vṛd·dhaṃ da·śa·ra·thaṃ nṛ·pam

baddhāñjalipuṭāḥ sarve dūtā vigatasādhvasāḥ / rājānaṃ prayatā vākyam abruvan madhurākṣaram

bad·dhāñ·ja·li·pu·ṭāḥ sar·ve dū·tā vi·ga·ta·sādh·va·sāḥ / rā·jā·naṃ pra·ya·tā vāk·yam ab·ru·van ma·dhu·rāk·ṣa·ram

maithilo janako rājā sāgnihotrapuraskṛtaḥ / kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva sopādhyāyapurohitam

mai·thi·lo ja·na·ko rā·jā sāg·ni·hot·ra·pu·ras·kṛ·taḥ / ku·śa·laṃ cāv·ya·yaṃ cai·va so·pādh·yā·ya·pu·ro·hi·tam

muhur muhur madhurayā snehasaṃyuktayā girā / janakas tvāṃ mahārāja pṛcchate sapuraḥsaram

mu·hur mu·hur ma·dhu·ra·yā sne·ha·saṃ·yuk·ta·yā gi·rā / ja·na·kas tvāṃ ma·hā·rā·ja pṛc·cha·te sa·pu·raḥ·sa·ram

pṛṣṭvā kuśalam avyagraṃ vaideho mithilādhipaḥ / kauśikānumate vākyaṃ bhavantam idam abravīt

pṛṣ·ṭvā ku·śa·lam av·yag·raṃ vai·de·ho mi·thi·lā·dhi·paḥ / kau·śi·kā·nu·ma·te vāk·yaṃ bha·van·tam i·dam ab·ra·vīt

pūrvaṃ pratijñā viditā vīryaśulkā mamātmajā / rājānaś ca kṛtāmarṣā nirvīryā vimukhīkṛtāḥ

pūr·vaṃ pra·tij·ñā vi·di·tā vīr·ya·śul·kā ma·māt·ma·jā / rā·jā·naś ca kṛ·tā·mar·ṣā nir·vīr·yā vi·mu·khī·kṛ·tāḥ

seyaṃ mama sutā rājan viśvāmitra puraḥsaraiḥ / yadṛcchayāgatair vīrair nirjitā tava putrakaiḥ

se·yaṃ ma·ma su·tā rā·jan viś·vā·mit·ra pu·raḥ·sa·raiḥ / ya·dṛc·cha·yā·ga·tair vī·rair nir·ji·tā ta·va put·ra·kaiḥ

tac ca rājan dhanur divyaṃ madhye bhagnaṃ mahātmanā / rāmeṇa hi mahārāja mahatyāṃ janasaṃsadi

tac ca rā·jan dha·nur div·yaṃ madh·ye bhag·naṃ ma·hāt·ma·nā / rā·me·ṇa hi ma·hā·rā·ja ma·hat·yāṃ ja·na·saṃ·sa·di

asmai deyā mayā sītā vīryaśulkā mahātmane / pratijñāṃ tartum icchāmi tad anujñātum arhasi

as·mai de·yā ma·yā sī·tā vīr·ya·śul·kā ma·hāt·ma·ne / pra·tij·ñāṃ tar·tum ic·chā·mi tad a·nuj·ñā·tum ar·ha·si

sopādhyāyo mahārāja purohitapuraskṛtaḥ / śīghram āgaccha bhadraṃ te draṣṭum arhasi rāghavau

so·pādh·yā·yo ma·hā·rā·ja pu·ro·hi·ta·pu·ras·kṛ·taḥ / śīgh·ram ā·gac·cha bhad·raṃ te draṣ·ṭum ar·ha·si rā·gha·vau

prītiṃ ca mama rājendra nirvartayitum arhasi / putrayor ubhayor eva prītiṃ tvam api lapsyase

prī·tiṃ ca ma·ma rā·jen·dra nir·var·ta·yi·tum ar·ha·si / put·ra·yor u·bha·yor e·va prī·tiṃ tvam a·pi lap·sya·se

evaṃ videhādhipatir madhuraṃ vākyam abravīt / viśvāmitrābhyanujñātaḥ śatānandamate sthitaḥ

e·vaṃ vi·de·hā·dhi·pa·tir ma·dhu·raṃ vāk·yam ab·ra·vīt / viś·vā·mit·rābh·ya·nuj·ñā·taḥ śa·tā·nan·da·ma·te sthi·taḥ

dūtavākyaṃ tu tac chrutvā rājā paramaharṣitaḥ / vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca mantriṇo 'nyāṃś ca so 'bravīt

dū·ta·vāk·yaṃ tu tac chrut·vā rā·jā pa·ra·ma·har·ṣi·taḥ / va·siṣ·ṭhaṃ vā·ma·de·vaṃ ca man·tri·ṇo 'nyāṃś ca so 'bra·vīt

guptaḥ kuśikaputreṇa kausalyānandavardhanaḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā videheṣu vasaty asau

gup·taḥ ku·śi·ka·put·re·ṇa kau·sal·yā·nan·da·var·dha·naḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vi·de·he·ṣu va·saty a·sau

dṛṣṭavīryas tu kākutstho janakena mahātmanā / saṃpradānaṃ sutāyās tu rāghave kartum icchati

dṛṣ·ṭa·vīr·yas tu kā·kut·stho ja·na·ke·na ma·hāt·ma·nā / saṃp·ra·dā·naṃ su·tā·yās tu rā·gha·ve kar·tum ic·cha·ti

yadi vo rocate vṛttaṃ janakasya mahātmanaḥ / purīṃ gacchāmahe śīghraṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ

ya·di vo ro·ca·te vṛt·taṃ ja·na·kas·ya ma·hāt·ma·naḥ / pu·rīṃ gac·chā·ma·he śīgh·raṃ mā bhūt kā·las·ya par·ya·yaḥ

mantriṇo bāḍham ity āhuḥ saha sarvair maharṣibhiḥ / suprītaś cābravīd rājā śvo yātreti sa mantriṇaḥ

man·tri·ṇo bā·ḍham ity ā·huḥ sa·ha sar·vair ma·har·ṣi·bhiḥ / sup·rī·taś cāb·ra·vīd rā·jā śvo yāt·re·ti sa man·tri·ṇaḥ

mantriṇas tu narendrasya rātriṃ paramasatkṛtāḥ / ūṣuḥ pramuditāḥ sarve guṇaiḥ sarvaiḥ samanvitāḥ

man·tri·ṇas tu na·ren·dras·ya rāt·riṃ pa·ra·ma·sat·kṛ·tāḥ / ū·ṣuḥ pra·mu·di·tāḥ sar·ve gu·ṇaiḥ sar·vaiḥ sa·man·vi·tāḥ

tato rātryāṃ vyatītāyāṃ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ / rājā daśaratho hṛṣṭaḥ sumantram idam abravīt

ta·to rāt·ryāṃ vya·tī·tā·yāṃ so·pādh·yā·yaḥ sa·bān·dha·vaḥ / rā·jā da·śa·ra·tho hṛṣ·ṭaḥ su·man·tram i·dam ab·ra·vīt

adya sarve dhanādhyakṣā dhanam ādāya puṣkalam / vrajantv agre suvihitā nānāratnasamanvitāḥ

ad·ya sar·ve dha·nādh·yak·ṣā dha·nam ā·dā·ya puṣ·ka·lam / vra·jantv ag·re su·vi·hi·tā nā·nā·rat·na·sa·man·vi·tāḥ

caturaṅgabalaṃ cāpi śīghraṃ niryātu sarvaśaḥ / mamājñāsamakālaṃ ca yānayugyam anuttamam

ca·tu·raṅ·ga·ba·laṃ cā·pi śīgh·raṃ nir·yā·tu sar·va·śaḥ / ma·māj·ñā·sa·ma·kā·laṃ ca yā·na·yug·yam a·nut·ta·mam

vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ / mārkaṇḍeyaś ca dīrghāyur ṛṣiḥ kātyāyanas tathā

va·siṣ·ṭho vā·ma·de·vaś ca jā·bā·lir a·tha kāś·ya·paḥ / mār·kaṇ·ḍe·yaś ca dīr·ghā·yur ṛ·ṣiḥ kāt·yā·ya·nas ta·thā

ete dvijāḥ prayāntv agre syandanaṃ yojayasva me / yathā kālātyayo na syād dūtā hi tvarayanti mām

e·te dvi·jāḥ pra·yāntv ag·re syan·da·naṃ yo·ja·yas·va me / ya·thā kā·lāt·ya·yo na syād dū·tā hi tva·ra·yan·ti mām

vacanāc ca narendrasya sā senā caturaṅgiṇī / rājānam ṛṣibhiḥ sārdhaṃ vrajantaṃ pṛṣṭhato 'nvagāt

va·ca·nāc ca na·ren·dras·ya sā se·nā ca·tu·raṅ·gi·ṇī / rā·jā·nam ṛ·ṣi·bhiḥ sār·dhaṃ vra·jan·taṃ pṛṣ·ṭha·to 'nva·gāt

gatvā caturahaṃ mārgaṃ videhān abhyupeyivān / rājā tu janakaḥ śrīmāñ śrutvā pūjām akalpayat

gat·vā ca·tu·ra·haṃ mār·gaṃ vi·de·hān abh·yu·pe·yi·vān / rā·jā tu ja·na·kaḥ śrī·māñ śrut·vā pū·jām a·kal·pa·yat

tato rājānam āsādya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam / janako mudito rājā harṣaṃ ca paramaṃ yayau / uvāca ca naraśreṣṭho naraśreṣṭhaṃ mudānvitam

ta·to rā·jā·nam ā·sād·ya vṛd·dhaṃ da·śa·ra·thaṃ nṛ·pam / ja·na·ko mu·di·to rā·jā har·ṣaṃ ca pa·ra·maṃ ya·yau / u·vā·ca ca na·raś·reṣ·ṭho na·raś·reṣ·ṭhaṃ mu·dān·vi·tam

svāgataṃ te mahārāja diṣṭyā prāpto 'si rāghava / putrayor ubhayoḥ prītiṃ lapsyase vīryanirjitām

svā·ga·taṃ te ma·hā·rā·ja diṣ·ṭyā prāp·to 'si rā·gha·va / put·ra·yor u·bha·yoḥ prī·tiṃ lap·sya·se vīr·ya·nir·ji·tām

diṣṭyā prāpto mahātejā vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ / saha sarvair dvijaśreṣṭhair devair iva śatakratuḥ

diṣ·ṭyā prāp·to ma·hā·te·jā va·siṣ·ṭho bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / sa·ha sar·vair dvi·jaś·reṣ·ṭhair de·vair i·va śa·tak·ra·tuḥ

diṣṭyā me nirjitā vighnā diṣṭyā me pūjitaṃ kulam / rāghavaiḥ saha saṃbandhād vīryaśreṣṭhair mahātmabhiḥ

diṣ·ṭyā me nir·ji·tā vigh·nā diṣ·ṭyā me pū·ji·taṃ ku·lam / rā·gha·vaiḥ sa·ha saṃ·ban·dhād vīr·yaś·reṣ·ṭhair ma·hāt·ma·bhiḥ

śvaḥ prabhāte narendrendra nirvartayitum arhasi / yajñasyānte naraśreṣṭha vivāham ṛṣisaṃmatam

śvaḥ pra·bhā·te na·ren·dren·dra nir·var·ta·yi·tum ar·ha·si / yaj·ñas·yān·te na·raś·reṣ·ṭha vi·vā·ham ṛ·ṣi·saṃ·ma·tam

tasya tad vacanaṃ śrutvā ṛṣimadhye narādhipaḥ / vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭhaḥ pratyuvāca mahīpatim

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ṛ·ṣi·madh·ye na·rā·dhi·paḥ / vāk·yaṃ vāk·ya·vi·dāṃ śreṣ·ṭhaḥ prat·yu·vā·ca ma·hī·pa·tim

pratigraho dātṛvaśaḥ śrutam etan mayā purā / yathā vakṣyasi dharmajña tat kariṣyāmahe vayam

pra·tig·ra·ho dā·tṛ·va·śaḥ śru·tam e·tan ma·yā pu·rā / ya·thā vak·ṣya·si dhar·maj·ña tat ka·riṣ·yā·ma·he va·yam

tad dharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ / śrutvā videhādhipatiḥ paraṃ vismayam āgataḥ

tad dhar·miṣ·ṭhaṃ ya·śas·yaṃ ca va·ca·naṃ sat·ya·vā·di·naḥ / śrut·vā vi·de·hā·dhi·pa·tiḥ pa·raṃ vis·ma·yam ā·ga·taḥ

tataḥ sarve munigaṇāḥ parasparasamāgame / harṣeṇa mahatā yuktās tāṃ niśām avasan sukham

ta·taḥ sar·ve mu·ni·ga·ṇāḥ pa·ras·pa·ra·sa·mā·ga·me / har·ṣe·ṇa ma·ha·tā yuk·tās tāṃ ni·śām a·va·san su·kham

rājā ca rāghavau putrau niśāmya pariharṣitaḥ / uvāsa paramaprīto janakena supūjitaḥ

rā·jā ca rā·gha·vau put·rau ni·śām·ya pa·ri·har·ṣi·taḥ / u·vā·sa pa·ra·map·rī·to ja·na·ke·na su·pū·ji·taḥ

janako 'pi mahātejāḥ kriyā dharmeṇa tattvavit / yajñasya ca sutābhyāṃ ca kṛtvā rātrim uvāsa ha

ja·na·ko 'pi ma·hā·te·jāḥ kri·yā dhar·me·ṇa tat·tva·vit / yaj·ñas·ya ca su·tābh·yāṃ ca kṛt·vā rāt·rim u·vā·sa ha

tataḥ prabhāte janakaḥ kṛtakarmā maharṣibhiḥ / uvāca vākyaṃ vākyajñaḥ śatānandaṃ purohitam

ta·taḥ pra·bhā·te ja·na·kaḥ kṛ·ta·kar·mā ma·har·ṣi·bhiḥ / u·vā·ca vāk·yaṃ vāk·yaj·ñaḥ śa·tā·nan·daṃ pu·ro·hi·tam

bhrātā mama mahātejā yavīyān atidhārmikaḥ / kuśadhvaja iti khyātaḥ purīm adhyavasac chubhām

bhrā·tā ma·ma ma·hā·te·jā ya·vī·yān a·ti·dhār·mi·kaḥ / ku·śadh·va·ja i·ti khyā·taḥ pu·rīm adh·ya·va·sac chu·bhām

vāryāphalakaparyantāṃ pibann ikṣumatīṃ nadīm / sāṃkāśyāṃ puṇyasaṃkāśāṃ vimānam iva puṣpakam

vār·yā·pha·la·ka·par·yan·tāṃ pi·bann ik·ṣu·ma·tīṃ na·dīm / sāṃ·kāś·yāṃ puṇ·ya·saṃ·kā·śāṃ vi·mā·nam i·va puṣ·pa·kam

tam ahaṃ draṣṭum icchāmi yajñagoptā sa me mataḥ / prītiṃ so 'pi mahātejā iṃmāṃ bhoktā mayā saha

tam a·haṃ draṣ·ṭum ic·chā·mi yaj·ña·gop·tā sa me ma·taḥ / prī·tiṃ so 'pi ma·hā·te·jā iṃ·māṃ bhok·tā ma·yā sa·ha

śāsanāt tu narendrasya prayayuḥ śīghravājibhiḥ / samānetuṃ naravyāghraṃ viṣṇum indrājñayā yathā

śā·sa·nāt tu na·ren·dras·ya pra·ya·yuḥ śīgh·ra·vā·ji·bhiḥ / sa·mā·ne·tuṃ na·rav·yāgh·raṃ viṣ·ṇum in·drāj·ña·yā ya·thā

ājñayā tu narendrasya ājagāma kuśadhvajaḥ

āj·ña·yā tu na·ren·dras·ya ā·ja·gā·ma ku·śadh·va·jaḥ

sa dadarśa mahātmānaṃ janakaṃ dharmavatsalam / so 'bhivādya śatānandaṃ rājānaṃ cāpi dhārmikam

sa da·dar·śa ma·hāt·mā·naṃ ja·na·kaṃ dhar·ma·vat·sa·lam / so 'bhi·vād·ya śa·tā·nan·daṃ rā·jā·naṃ cā·pi dhār·mi·kam

rājārhaṃ paramaṃ divyam āsanaṃ cādhyarohata / upaviṣṭāv ubhau tau tu bhrātarāv amitaujasau

rā·jār·haṃ pa·ra·maṃ div·yam ā·sa·naṃ cādh·ya·ro·ha·ta / u·pa·viṣ·ṭāv u·bhau tau tu bhrā·ta·rāv a·mi·tau·ja·sau

preṣayām āsatur vīrau mantriśreṣṭhaṃ sudāmanam / gaccha mantripate śīghram aikṣvākam amitaprabham / ātmajaiḥ saha durdharṣam ānayasva samantriṇam

pre·ṣa·yām ā·sa·tur vī·rau man·triś·reṣ·ṭhaṃ su·dā·ma·nam / gac·cha man·tri·pa·te śīgh·ram aik·ṣvā·kam a·mi·tap·ra·bham / āt·ma·jaiḥ sa·ha dur·dhar·ṣam ā·na·yas·va sa·man·tri·ṇam

aupakāryāṃ sa gatvā tu raghūṇāṃ kulavardhanam / dadarśa śirasā cainam abhivādyedam abravīt

au·pa·kār·yāṃ sa gat·vā tu ra·ghū·ṇāṃ ku·la·var·dha·nam / da·dar·śa śi·ra·sā cai·nam a·bhi·vād·ye·dam ab·ra·vīt

ayodhyādhipate vīra vaideho mithilādhipaḥ / sa tvāṃ draṣṭuṃ vyavasitaḥ sopādhyāyapurohitam

a·yodh·yā·dhi·pa·te vī·ra vai·de·ho mi·thi·lā·dhi·paḥ / sa tvāṃ draṣ·ṭuṃ vya·va·si·taḥ so·pādh·yā·ya·pu·ro·hi·tam

mantriśreṣṭhavacaḥ śrutvā rājā sarṣigaṇas tadā / sabandhur agamat tatra janako yatra vartate

man·triś·reṣ·ṭha·va·caḥ śrut·vā rā·jā sar·ṣi·ga·ṇas ta·dā / sa·ban·dhur a·ga·mat tat·ra ja·na·ko yat·ra var·ta·te

sa rājā mantrisahitaḥ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ / vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭho vaideham idam abravīt

sa rā·jā man·tri·sa·hi·taḥ so·pādh·yā·yaḥ sa·bān·dha·vaḥ / vāk·yaṃ vāk·ya·vi·dāṃ śreṣ·ṭho vai·de·ham i·dam ab·ra·vīt

viditaṃ te mahārāja ikṣvākukuladaivatam / vaktā sarveṣu kṛtyeṣu vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ

vi·di·taṃ te ma·hā·rā·ja ik·ṣvā·ku·ku·la·dai·va·tam / vak·tā sar·ve·ṣu kṛt·ye·ṣu va·siṣ·ṭho bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ

viśvāmitrābhyanujñātaḥ saha sarvair maharṣibhiḥ / eṣa vakṣyati dharmātmā vasiṣṭho me yathākramam

viś·vā·mit·rābh·ya·nuj·ñā·taḥ sa·ha sar·vair ma·har·ṣi·bhiḥ / e·ṣa vak·ṣya·ti dhar·māt·mā va·siṣ·ṭho me ya·thāk·ra·mam

tūṣṇīṃbhūte daśarathe vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ / uvāca vākyaṃ vākyajño vaidehaṃ sapurohitam

tūṣ·ṇīṃ·bhū·te da·śa·ra·the va·siṣ·ṭho bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / u·vā·ca vāk·yaṃ vāk·yaj·ño vai·de·haṃ sa·pu·ro·hi·tam

avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ / tasmān marīciḥ saṃjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ

av·yak·tap·ra·bha·vo brah·mā śāś·va·to nit·ya av·ya·yaḥ / tas·mān ma·rī·ciḥ saṃ·jaj·ñe ma·rī·ceḥ kaś·ya·paḥ su·taḥ

vivasvān kaśyapāj jajñe manur vaivaisvataḥ smṛtaḥ / manuḥ prajāpatiḥ pūrvam ikṣvākus tu manoḥ sutaḥ

vi·vas·vān kaś·ya·pāj jaj·ñe ma·nur vai·vais·va·taḥ smṛ·taḥ / ma·nuḥ pra·jā·pa·tiḥ pūr·vam ik·ṣvā·kus tu ma·noḥ su·taḥ

tam ikṣvākum ayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam / ikṣvākos tu sutaḥ śrīmān vikukṣir udapadyata

tam ik·ṣvā·kum a·yodh·yā·yāṃ rā·jā·naṃ vid·dhi pūr·va·kam / ik·ṣvā·kos tu su·taḥ śrī·mān vi·kuk·ṣir u·da·pad·ya·ta

vikukṣes tu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān / bāṇasya tu mahātejā anaraṇyaḥ pratāpavān

vi·kuk·ṣes tu ma·hā·te·jā bā·ṇaḥ put·raḥ pra·tā·pa·vān / bā·ṇas·ya tu ma·hā·te·jā a·na·raṇ·yaḥ pra·tā·pa·vān

anaraṇyāt pṛthur jajñe triśaṅkus tu pṛthoḥ sutaḥ / triśaṅkor abhavat putro dhundhumāro mahāyaśāḥ

a·na·raṇ·yāt pṛ·thur jaj·ñe tri·śaṅ·kus tu pṛ·thoḥ su·taḥ / tri·śaṅ·kor a·bha·vat put·ro dhun·dhu·mā·ro ma·hā·ya·śāḥ

dhundhumārān mahātejā yuvanāśvo mahārathaḥ / yuvanāśvasutaḥ śrīmān māndhātā pṛthivīpatiḥ

dhun·dhu·mā·rān ma·hā·te·jā yu·va·nāś·vo ma·hā·ra·thaḥ / yu·va·nāś·va·su·taḥ śrī·mān mān·dhā·tā pṛ·thi·vī·pa·tiḥ

māndhātus tu sutaḥ śrīmān susaṃdhir udapadyata / susaṃdher api putrau dvau dhruvasaṃdhiḥ prasenajit

mān·dhā·tus tu su·taḥ śrī·mān su·saṃ·dhir u·da·pad·ya·ta / su·saṃ·dher a·pi put·rau dvau dhru·va·saṃ·dhiḥ pra·se·na·jit

yaśasvī dhruvasaṃdhes tu bharato nāma nāmataḥ / bharatāt tu mahātejā asito nāma jāyata

ya·śas·vī dhru·va·saṃ·dhes tu bha·ra·to nā·ma nā·ma·taḥ / bha·ra·tāt tu ma·hā·te·jā a·si·to nā·ma jā·ya·ta

saha tena gareṇaiva jātaḥ sa sagaro 'bhavat / sagarasyāsamañjas tu asamañjād athāṃśumān

sa·ha te·na ga·re·ṇai·va jā·taḥ sa sa·ga·ro 'bha·vat / sa·ga·ras·yā·sa·mañ·jas tu a·sa·mañ·jād a·thāṃ·śu·mān

dilīpo 'ṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ / bhagīrathāt kakutsthaś ca kakutsthasya raghus tathā

di·lī·po 'ṃśu·ma·taḥ put·ro di·lī·pas·ya bha·gī·ra·thaḥ / bha·gī·ra·thāt ka·kut·sthaś ca ka·kut·sthas·ya ra·ghus ta·thā

raghos tu putras tejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ / kalmāṣapādo hy abhavat tasmāj jātas tu śaṅkhaṇaḥ

ra·ghos tu put·ras te·jas·vī pra·vṛd·dhaḥ pu·ru·ṣā·da·kaḥ / kal·mā·ṣa·pā·do hy a·bha·vat tas·māj jā·tas tu śaṅ·kha·ṇaḥ

sudarśanaḥ śaṅkhaṇasya agnivarṇaḥ sudarśanāt / śīghragas tv agnivarṇasya śīghragasya maruḥ sutaḥ

su·dar·śa·naḥ śaṅ·kha·ṇas·ya ag·ni·var·ṇaḥ su·dar·śa·nāt / śīgh·ra·gas tv ag·ni·var·ṇas·ya śīgh·ra·gas·ya ma·ruḥ su·taḥ

maroḥ praśuśrukas tv āsīd ambarīṣaḥ praśuśrukāt / ambarīṣasya putro 'bhūn nahuṣaḥ pṛthivīpatiḥ

ma·roḥ pra·śuś·ru·kas tv ā·sīd am·ba·rī·ṣaḥ pra·śuś·ru·kāt / am·ba·rī·ṣas·ya put·ro 'bhūn na·hu·ṣaḥ pṛ·thi·vī·pa·tiḥ

nahuṣasya yayātis tu nābhāgas tu yayātijaḥ / nābhāgasya babhūvāja ajād daśaratho 'bhavat / tasmād daśarathāj jātau bhrātarau rāmalakṣmaṇau

na·hu·ṣas·ya ya·yā·tis tu nā·bhā·gas tu ya·yā·ti·jaḥ / nā·bhā·gas·ya ba·bhū·vā·ja a·jād da·śa·ra·tho 'bha·vat / tas·mād da·śa·ra·thāj jā·tau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau

ādivaṃśaviśuddhānāṃ rājñāṃ paramadharmiṇām / ikṣvākukulajātānāṃ vīrāṇāṃ satyavādinām

ā·di·vaṃ·śa·vi·śud·dhā·nāṃ rāj·ñāṃ pa·ra·ma·dhar·mi·ṇām / ik·ṣvā·ku·ku·la·jā·tā·nāṃ vī·rā·ṇāṃ sat·ya·vā·di·nām

rāmalakṣmaṇayor arthe tvatsute varaye nṛpa / sadṛśābhyāṃ naraśreṣṭha sadṛśe dātum arhasi

rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor ar·the tvat·su·te va·ra·ye nṛ·pa / sa·dṛ·śābh·yāṃ na·raś·reṣ·ṭha sa·dṛ·śe dā·tum ar·ha·si

evaṃ bruvāṇaṃ janakaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ / śrotum arhasi bhadraṃ te kulaṃ naḥ kīrtitaṃ param

e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ ja·na·kaḥ prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·liḥ / śro·tum ar·ha·si bhad·raṃ te ku·laṃ naḥ kīr·ti·taṃ pa·ram

pradāne hi muniśreṣṭha kulaṃ niravaśeṣataḥ / vaktavyaṃ kulajātena tan nibodha mahāmune

pra·dā·ne hi mu·niś·reṣ·ṭha ku·laṃ ni·ra·va·śe·ṣa·taḥ / vak·tav·yaṃ ku·la·jā·te·na tan ni·bo·dha ma·hā·mu·ne

rājābhūt triṣu lokeṣu viśrutaḥ svena karmaṇā / nimiḥ paramadharmātmā sarvasattvavatāṃ varaḥ

rā·jā·bhūt tri·ṣu lo·ke·ṣu viś·ru·taḥ sve·na kar·ma·ṇā / ni·miḥ pa·ra·ma·dhar·māt·mā sar·va·sat·tva·va·tāṃ va·raḥ

tasya putro mithir nāma janako mithi putrakaḥ / prathamo janako nāma janakād apy udāvasuḥ

tas·ya put·ro mi·thir nā·ma ja·na·ko mi·thi put·ra·kaḥ / pra·tha·mo ja·na·ko nā·ma ja·na·kād apy u·dā·va·suḥ

udāvasos tu dharmātmā jāto vai nandivardhanaḥ / nandivardhana putras tu suketur nāma nāmataḥ

u·dā·va·sos tu dhar·māt·mā jā·to vai nan·di·var·dha·naḥ / nan·di·var·dha·na put·ras tu su·ke·tur nā·ma nā·ma·taḥ

suketor api dharmātmā devarāto mahābalaḥ / devarātasya rājarṣer bṛhadratha iti śrutaḥ

su·ke·tor a·pi dhar·māt·mā de·va·rā·to ma·hā·ba·laḥ / de·va·rā·tas·ya rā·jar·ṣer bṛ·had·ra·tha i·ti śru·taḥ

bṛhadrathasya śūro 'bhūn mahāvīraḥ pratāpavān / mahāvīrasya dhṛtimān sudhṛtiḥ satyavikramaḥ

bṛ·had·ra·thas·ya śū·ro 'bhūn ma·hā·vī·raḥ pra·tā·pa·vān / ma·hā·vī·ras·ya dhṛ·ti·mān su·dhṛ·tiḥ sat·ya·vik·ra·maḥ

sudhṛter api dharmātmā dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ / dhṛṣṭaketos tu rājarṣer haryaśva iti viśrutaḥ

su·dhṛ·ter a·pi dhar·māt·mā dhṛṣ·ṭa·ke·tuḥ su·dhār·mi·kaḥ / dhṛṣ·ṭa·ke·tos tu rā·jar·ṣer har·yaś·va i·ti viś·ru·taḥ

haryaśvasya maruḥ putro maroḥ putraḥ pratīndhakaḥ / pratīndhakasya dharmātmā rājā kīrtirathaḥ sutaḥ

har·yaś·vas·ya ma·ruḥ put·ro ma·roḥ put·raḥ pra·tīn·dha·kaḥ / pra·tīn·dha·kas·ya dhar·māt·mā rā·jā kīr·ti·ra·thaḥ su·taḥ

putraḥ kīrtirathasyāpi devamīḍha iti smṛtaḥ / devamīḍhasya vibudho vibudhasya mahīdhrakaḥ

put·raḥ kīr·ti·ra·thas·yā·pi de·va·mī·ḍha i·ti smṛ·taḥ / de·va·mī·ḍhas·ya vi·bu·dho vi·bu·dhas·ya ma·hīdh·ra·kaḥ

mahīdhrakasuto rājā kīrtirāto mahābalaḥ / kīrtirātasya rājarṣer mahāromā vyajāyata

ma·hīdh·ra·ka·su·to rā·jā kīr·ti·rā·to ma·hā·ba·laḥ / kīr·ti·rā·tas·ya rā·jar·ṣer ma·hā·ro·mā vya·jā·ya·ta

mahāroṃṇas tu dharmātmā svarṇaromā vyajāyata / svarṇaroṃṇas tu rājarṣer hrasvaromā vyajāyata

ma·hā·roṃ·ṇas tu dhar·māt·mā svar·ṇa·ro·mā vya·jā·ya·ta / svar·ṇa·roṃ·ṇas tu rā·jar·ṣer hras·va·ro·mā vya·jā·ya·ta

tasya putradvayaṃ jajñe dharmajñasya mahātmanaḥ / jyeṣṭho 'ham anujo bhrātā mama vīraḥ kuśadhvajaḥ

tas·ya put·rad·va·yaṃ jaj·ñe dhar·maj·ñas·ya ma·hāt·ma·naḥ / jyeṣ·ṭho 'ham a·nu·jo bhrā·tā ma·ma vī·raḥ ku·śadh·va·jaḥ

māṃ tu jyeṣṭhaṃ pitā rājye so 'bhiṣicya narādhipaḥ / kuśadhvajaṃ samāveśya bhāraṃ mayi vanaṃ gataḥ

māṃ tu jyeṣ·ṭhaṃ pi·tā rāj·ye so 'bhi·ṣic·ya na·rā·dhi·paḥ / ku·śadh·va·jaṃ sa·mā·veś·ya bhā·raṃ ma·yi va·naṃ ga·taḥ

vṛddhe pitari svaryāte dharmeṇa dhuram āvaham / bhrātaraṃ devasaṃkāśaṃ snehāt paśyan kuśadhvajam

vṛd·dhe pi·ta·ri svar·yā·te dhar·me·ṇa dhu·ram ā·va·ham / bhrā·ta·raṃ de·va·saṃ·kā·śaṃ sne·hāt paś·yan ku·śadh·va·jam

kasya cit tv atha kālasya sāṃkāśyād agamat purāt / sudhanvā vīryavān rājā mithilām avarodhakaḥ

kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya sāṃ·kāś·yād a·ga·mat pu·rāt / su·dhan·vā vīr·ya·vān rā·jā mi·thi·lām a·va·ro·dha·kaḥ

sa ca me preṣayām āsa śaivaṃ dhanur anuttamam / sītā kanyā ca padmākṣī mahyaṃ vai dīyatām iti

sa ca me pre·ṣa·yām ā·sa śai·vaṃ dha·nur a·nut·ta·mam / sī·tā kan·yā ca pad·māk·ṣī mah·yaṃ vai dī·ya·tām i·ti

tasyāpradānād brahmarṣe yuddham āsīn mayā saha / sa hato 'bhimukho rājā sudhanvā tu mayā raṇe

tas·yāp·ra·dā·nād brah·mar·ṣe yud·dham ā·sīn ma·yā sa·ha / sa ha·to 'bhi·mu·kho rā·jā su·dhan·vā tu ma·yā ra·ṇe

nihatya taṃ muniśreṣṭha sudhanvānaṃ narādhipam / sāṃkāśye bhrātaraṃ śūram abhyaṣiñcaṃ kuśadhvajam

ni·hat·ya taṃ mu·niś·reṣ·ṭha su·dhan·vā·naṃ na·rā·dhi·pam / sāṃ·kāś·ye bhrā·ta·raṃ śū·ram abh·ya·ṣiñ·caṃ ku·śadh·va·jam

kanīyān eṣa me bhrātā ahaṃ jyeṣṭho mahāmune / dadāmi paramaprīto vadhvau te munipuṃgava

ka·nī·yān e·ṣa me bhrā·tā a·haṃ jyeṣ·ṭho ma·hā·mu·ne / da·dā·mi pa·ra·map·rī·to vadh·vau te mu·ni·puṃ·ga·va

sītāṃ rāmāya bhadraṃ te ūrmilāṃ lakṣmaṇāya ca / vīryaśulkāṃ mama sutāṃ sītāṃ surasutopamām

sī·tāṃ rā·mā·ya bhad·raṃ te ūr·mi·lāṃ lak·ṣma·ṇā·ya ca / vīr·ya·śul·kāṃ ma·ma su·tāṃ sī·tāṃ su·ra·su·to·pa·mām

dvitīyām ūrmilāṃ caiva trir vadāmi na saṃśayaḥ / dadāmi paramaprīto vadhvau te raghunandana

dvi·tī·yām ūr·mi·lāṃ cai·va trir va·dā·mi na saṃ·śa·yaḥ / da·dā·mi pa·ra·map·rī·to vadh·vau te ra·ghu·nan·da·na

rāmalakṣmaṇayo rājan godānaṃ kārayasva ha / pitṛkāryaṃ ca bhadraṃ te tato vaivāhikaṃ kuru

rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yo rā·jan go·dā·naṃ kā·ra·yas·va ha / pi·tṛ·kār·yaṃ ca bhad·raṃ te ta·to vai·vā·hi·kaṃ ku·ru

maghā hy adya mahābāho tṛtīye divase prabho / phalgunyām uttare rājaṃs tasmin vaivāhikaṃ kuru / rāmalakṣmaṇayor arthe dānaṃ kāryaṃ sukhodayam

ma·ghā hy ad·ya ma·hā·bā·ho tṛ·tī·ye di·va·se pra·bho / phal·gun·yām ut·ta·re rā·jaṃs tas·min vai·vā·hi·kaṃ ku·ru / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor ar·the dā·naṃ kār·yaṃ su·kho·da·yam

tam uktavantaṃ vaidehaṃ viśvāmitro mahāmuniḥ / uvāca vacanaṃ vīraṃ vasiṣṭhasahito nṛpam

tam uk·ta·van·taṃ vai·de·haṃ viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / u·vā·ca va·ca·naṃ vī·raṃ va·siṣ·ṭha·sa·hi·to nṛ·pam

acintyāny aprameyāni kulāni narapuṃgava / ikṣvākūṇāṃ videhānāṃ naiṣāṃ tulyo 'sti kaś cana

a·cin·tyāny ap·ra·me·yā·ni ku·lā·ni na·ra·puṃ·ga·va / ik·ṣvā·kū·ṇāṃ vi·de·hā·nāṃ nai·ṣāṃ tul·yo 'sti kaś ca·na

sadṛśo dharmasaṃbandhaḥ sadṛśo rūpasaṃpadā / rāmalakṣmaṇayo rājan sītā cormilayā saha

sa·dṛ·śo dhar·ma·saṃ·ban·dhaḥ sa·dṛ·śo rū·pa·saṃ·pa·dā / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yo rā·jan sī·tā cor·mi·la·yā sa·ha

vaktavyaṃ ca naraśreṣṭha śrūyatāṃ vacanaṃ mama

vak·tav·yaṃ ca na·raś·reṣ·ṭha śrū·ya·tāṃ va·ca·naṃ ma·ma

bhrātā yavīyān dharmajña eṣa rājā kuśadhvajaḥ / asya dharmātmano rājan rūpeṇāpratimaṃ bhuvi / sutādvayaṃ naraśreṣṭha patnyarthaṃ varayāmahe

bhrā·tā ya·vī·yān dhar·maj·ña e·ṣa rā·jā ku·śadh·va·jaḥ / as·ya dhar·māt·ma·no rā·jan rū·pe·ṇāp·ra·ti·maṃ bhu·vi / su·tād·va·yaṃ na·raś·reṣ·ṭha pat·nyar·thaṃ va·ra·yā·ma·he

bharatasya kumārasya śatrughnasya ca dhīmataḥ / varayema sute rājaṃs tayor arthe mahātmanoḥ

bha·ra·tas·ya ku·mā·ras·ya śat·rugh·nas·ya ca dhī·ma·taḥ / va·ra·ye·ma su·te rā·jaṃs ta·yor ar·the ma·hāt·ma·noḥ

putrā daśarathasyeme rūpayauvanaśālinaḥ / lokapālopamāḥ sarve devatulyaparākramāḥ

put·rā da·śa·ra·thas·ye·me rū·pa·yau·va·na·śā·li·naḥ / lo·ka·pā·lo·pa·māḥ sar·ve de·va·tul·ya·pa·rāk·ra·māḥ

ubhayor api rājendra saṃbandhenānubadhyatām / ikṣvākukulam avyagraṃ bhavataḥ puṇyakarmaṇaḥ

u·bha·yor a·pi rā·jen·dra saṃ·ban·dhe·nā·nu·badh·ya·tām / ik·ṣvā·ku·ku·lam av·yag·raṃ bha·va·taḥ puṇ·ya·kar·ma·ṇaḥ

viśvāmitravacaḥ śrutvā vasiṣṭhasya mate tadā / janakaḥ prāñjalir vākyam uvāca munipuṃgavau

viś·vā·mit·ra·va·caḥ śrut·vā va·siṣ·ṭhas·ya ma·te ta·dā / ja·na·kaḥ prāñ·ja·lir vāk·yam u·vā·ca mu·ni·puṃ·ga·vau

sadṛśaṃ kulasaṃbandhaṃ yad ājñāpayathaḥ svayam / evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ kuśadhvajasute ime / patnyau bhajetāṃ sahitau śatrughnabharatāv ubhau

sa·dṛ·śaṃ ku·la·saṃ·ban·dhaṃ yad āj·ñā·pa·ya·thaḥ sva·yam / e·vaṃ bha·va·tu bhad·raṃ vaḥ ku·śadh·va·ja·su·te i·me / pat·nyau bha·je·tāṃ sa·hi·tau śat·rugh·na·bha·ra·tāv u·bhau

ekāhnā rājaputrīṇāṃ catasṛṇāṃ mahāmune / pāṇīn gṛhṇantu catvāro rājaputrā mahābalāḥ

e·kāh·nā rā·ja·put·rī·ṇāṃ ca·ta·sṛ·ṇāṃ ma·hā·mu·ne / pā·ṇīn gṛh·ṇan·tu cat·vā·ro rā·ja·put·rā ma·hā·ba·lāḥ

uttare divase brahman phalgunībhyāṃ manīṣiṇaḥ / vaivāhikaṃ praśaṃsanti bhago yatra prajāpatiḥ

ut·ta·re di·va·se brah·man phal·gu·nībh·yāṃ ma·nī·ṣi·ṇaḥ / vai·vā·hi·kaṃ pra·śaṃ·san·ti bha·go yat·ra pra·jā·pa·tiḥ

evam uktvā vacaḥ saumyaṃ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ / ubhau munivarau rājā janako vākyam abravīt

e·vam uk·tvā va·caḥ saum·yaṃ prat·yut·thā·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / u·bhau mu·ni·va·rau rā·jā ja·na·ko vāk·yam ab·ra·vīt

paro dharmaḥ kṛto mahyaṃ śiṣyo 'smi bhavatoḥ sadā / imāny āsanamukhyāni āsetāṃ munipuṃgavau

pa·ro dhar·maḥ kṛ·to mah·yaṃ śiṣ·yo 'smi bha·va·toḥ sa·dā / i·māny ā·sa·na·mukh·yā·ni ā·se·tāṃ mu·ni·puṃ·ga·vau

yathā daśarathasyeyaṃ tathāyodhyā purī mama / prabhutve nāsit saṃdeho yathārhaṃ kartum arhathaḥ

ya·thā da·śa·ra·thas·ye·yaṃ ta·thā·yodh·yā pu·rī ma·ma / pra·bhut·ve nā·sit saṃ·de·ho ya·thār·haṃ kar·tum ar·ha·thaḥ

tathā bruvati vaidehe janake raghunandanaḥ / rājā daśaratho hṛṣṭaḥ pratyuvāca mahīpatim

ta·thā bru·va·ti vai·de·he ja·na·ke ra·ghu·nan·da·naḥ / rā·jā da·śa·ra·tho hṛṣ·ṭaḥ prat·yu·vā·ca ma·hī·pa·tim

yuvām asaṃkhyeya guṇau bhrātarau mithileśvarau / ṛṣayo rājasaṃghāś ca bhavadbhyām abhipūjitāḥ

yu·vām a·saṃkh·ye·ya gu·ṇau bhrā·ta·rau mi·thi·leś·va·rau / ṛ·ṣa·yo rā·ja·saṃ·ghāś ca bha·vad·bhyām a·bhi·pū·ji·tāḥ

svasti prāpnuhi bhadraṃ te gamiṣyāmi svam ālayam / śrāddhakarmāṇi sarvāṇi vidhāsya iti cābravīt

svas·ti prāp·nu·hi bhad·raṃ te ga·miṣ·yā·mi svam ā·la·yam / śrād·dha·kar·mā·ṇi sar·vā·ṇi vi·dhās·ya i·ti cāb·ra·vīt

tam āpṛṣṭvā narapatiṃ rājā daśarathas tadā / munīndrau tau puraskṛtya jagāmāśu mahāyaśāḥ

tam ā·pṛṣ·ṭvā na·ra·pa·tiṃ rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā / mu·nīn·drau tau pu·ras·kṛt·ya ja·gā·mā·śu ma·hā·ya·śāḥ

sa gatvā nilayaṃ rājā śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ / prabhāte kālyam utthāya cakre godānam uttamam

sa gat·vā ni·la·yaṃ rā·jā śrād·dhaṃ kṛt·vā vi·dhā·na·taḥ / pra·bhā·te kāl·yam ut·thā·ya cak·re go·dā·nam ut·ta·mam

gavāṃ śatasahasrāṇi brāhmaṇebhyo narādhipaḥ / ekaikaśo dadau rājā putrān uddhiśya dharmataḥ

ga·vāṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi brāh·ma·ṇebh·yo na·rā·dhi·paḥ / e·kai·ka·śo da·dau rā·jā put·rān ud·dhiś·ya dhar·ma·taḥ

suvarṇaśṛṅgāḥ saṃpannāḥ savatsāḥ kāṃsyadohanāḥ / gavāṃ śatasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabhaḥ

su·var·ṇa·śṛṅ·gāḥ saṃ·pan·nāḥ sa·vat·sāḥ kāṃs·ya·do·ha·nāḥ / ga·vāṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi cat·vā·ri pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ

vittam anyac ca subahu dvijebhyo raghunandanaḥ / dadau godānam uddiśya putrāṇāṃ putravatsalaḥ

vit·tam an·yac ca su·ba·hu dvi·jebh·yo ra·ghu·nan·da·naḥ / da·dau go·dā·nam ud·diś·ya put·rā·ṇāṃ put·ra·vat·sa·laḥ

sa sutaiḥ kṛtagodānair vṛtaś ca nṛpatis tadā / lokapālair ivābhāti vṛtaḥ saumyaḥ prajāpatiḥ

sa su·taiḥ kṛ·ta·go·dā·nair vṛ·taś ca nṛ·pa·tis ta·dā / lo·ka·pā·lair i·vā·bhā·ti vṛ·taḥ saum·yaḥ pra·jā·pa·tiḥ

yasmiṃs tu divase rājā cakre godānam uttamam / tasmiṃs tu divase śūro yudhājit samupeyivān

yas·miṃs tu di·va·se rā·jā cak·re go·dā·nam ut·ta·mam / tas·miṃs tu di·va·se śū·ro yu·dhā·jit sa·mu·pe·yi·vān

putraḥ kekayarājasya sākṣād bharatamātulaḥ / dṛṣṭvā pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājānam idam abravīt

put·raḥ ke·ka·ya·rā·jas·ya sāk·ṣād bha·ra·ta·mā·tu·laḥ / dṛṣ·ṭvā pṛṣ·ṭvā ca ku·śa·laṃ rā·jā·nam i·dam ab·ra·vīt

kekayādhipatī rājā snehāt kuśalam abravīt / yeṣāṃ kuśalakāmo 'si teṣāṃ saṃpraty anāmayam

ke·ka·yā·dhi·pa·tī rā·jā sne·hāt ku·śa·lam ab·ra·vīt / ye·ṣāṃ ku·śa·la·kā·mo 'si te·ṣāṃ saṃp·raty a·nā·ma·yam

svasrīyaṃ mama rājendra draṣṭukāmo mahīpate / tadartham upayāto 'ham ayodhyāṃ raghunandana

svas·rī·yaṃ ma·ma rā·jen·dra draṣ·ṭu·kā·mo ma·hī·pa·te / ta·dar·tham u·pa·yā·to 'ham a·yodh·yāṃ ra·ghu·nan·da·na

śrutvā tv aham ayodhyāyāṃ vivāhārthaṃ tavātmajān / mithilām upayātās tu tvayā saha mahīpate / tvarayābhyupayāto 'haṃ draṣṭukāmaḥ svasuḥ sutam

śrut·vā tv a·ham a·yodh·yā·yāṃ vi·vā·hār·thaṃ ta·vāt·ma·jān / mi·thi·lām u·pa·yā·tās tu tva·yā sa·ha ma·hī·pa·te / tva·ra·yābh·yu·pa·yā·to 'haṃ draṣ·ṭu·kā·maḥ sva·suḥ su·tam

atha rājā daśarathaḥ priyātithim upasthima / dṛṣṭvā paramasatkāraiḥ pūjārhaṃ samapūjayat

a·tha rā·jā da·śa·ra·thaḥ pri·yā·ti·thim u·pas·thi·ma / dṛṣ·ṭvā pa·ra·ma·sat·kā·raiḥ pū·jār·haṃ sa·ma·pū·ja·yat

tatas tām uṣito rātriṃ saha putrair mahātmabhiḥ / ṛṣīṃs tadā puraskṛtya yajñavāṭam upāgamat

ta·tas tām u·ṣi·to rāt·riṃ sa·ha put·rair ma·hāt·ma·bhiḥ / ṛ·ṣīṃs ta·dā pu·ras·kṛt·ya yaj·ña·vā·ṭam u·pā·ga·mat

yukte muhūrte vijaye sarvābharaṇabhūṣitaiḥ / bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ / vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā maharṣīn aparān api

yuk·te mu·hūr·te vi·ja·ye sar·vā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·taiḥ / bhrā·tṛ·bhiḥ sa·hi·to rā·maḥ kṛ·ta·kau·tu·ka·maṅ·ga·laḥ / va·siṣ·ṭhaṃ pu·ra·taḥ kṛt·vā ma·har·ṣīn a·pa·rān a·pi

vasiṣṭho bhagavān etya vaideham idam abravīt

va·siṣ·ṭho bha·ga·vān et·ya vai·de·ham i·dam ab·ra·vīt

rājā daśaratho rājan kṛtakautukamaṅgalaiḥ / putrair naravaraśreṣṭha dātāram abhikāṅkṣate

rā·jā da·śa·ra·tho rā·jan kṛ·ta·kau·tu·ka·maṅ·ga·laiḥ / put·rair na·ra·va·raś·reṣ·ṭha dā·tā·ram a·bhi·kāṅ·kṣa·te

dātṛpratigrahītṛbhyāṃ sarvārthāḥ prabhavanti hi / svadharmaṃ pratipadyasva kṛtvā vaivāhyam uttamam

dā·tṛp·ra·tig·ra·hī·tṛbh·yāṃ sar·vār·thāḥ pra·bha·van·ti hi / sva·dhar·maṃ pra·ti·pad·yas·va kṛt·vā vai·vāh·yam ut·ta·mam

ity uktaḥ paramodāro vasiṣṭhena mahātmanā / pratyuvāca mahātejā vākyaṃ paramadharmavit

ity uk·taḥ pa·ra·mo·dā·ro va·siṣ·ṭhe·na ma·hāt·ma·nā / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jā vāk·yaṃ pa·ra·ma·dhar·ma·vit

kaḥ sthitaḥ pratihāro me kasyājñā saṃpratīkṣyate / svagṛhe ko vicāro 'sti yathā rājyam idaṃ tava

kaḥ sthi·taḥ pra·ti·hā·ro me kas·yāj·ñā saṃp·ra·tīk·ṣya·te / sva·gṛ·he ko vi·cā·ro 'sti ya·thā rāj·yam i·daṃ ta·va

kṛtakautukasarvasvā vedimūlam upāgatāḥ / mama kanyā muniśreṣṭha dīptā vahner ivārciṣaḥ

kṛ·ta·kau·tu·ka·sar·vas·vā ve·di·mū·lam u·pā·ga·tāḥ / ma·ma kan·yā mu·niś·reṣ·ṭha dīp·tā vah·ner i·vār·ci·ṣaḥ

sajjo 'haṃ tvatpratīkṣo 'smi vedyām asyāṃ pratiṣṭhitaḥ / avighnaṃ kurutāṃ rājā kimarthaṃ hi vilambyate

saj·jo 'haṃ tvat·pra·tīk·ṣo 'smi ved·yām as·yāṃ pra·tiṣ·ṭhi·taḥ / a·vigh·naṃ ku·ru·tāṃ rā·jā ki·mar·thaṃ hi vi·lam·bya·te

tadvākyaṃ janakenoktaṃ śrutvā daśarathas tadā / praveśayām āsa sutān sarvān ṛṣigaṇān api

tad·vāk·yaṃ ja·na·ke·nok·taṃ śrut·vā da·śa·ra·thas ta·dā / pra·ve·śa·yām ā·sa su·tān sar·vān ṛ·ṣi·ga·ṇān a·pi

abravīj janako rājā kausalyānandavardhanam / iyaṃ sītā mama sutā sahadharmacarī tava / pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā

ab·ra·vīj ja·na·ko rā·jā kau·sal·yā·nan·da·var·dha·nam / i·yaṃ sī·tā ma·ma su·tā sa·ha·dhar·ma·ca·rī ta·va / pra·tīc·cha cai·nāṃ bhad·raṃ te pā·ṇiṃ gṛh·ṇīṣ·va pā·ṇi·nā

lakṣmaṇāgaccha bhadraṃ te ūrmilām udyatāṃ mayā / pratīccha pāṇiṃ gṛhṇīṣva mā bhūt kālasya paryayaḥ

lak·ṣma·ṇā·gac·cha bhad·raṃ te ūr·mi·lām ud·ya·tāṃ ma·yā / pra·tīc·cha pā·ṇiṃ gṛh·ṇīṣ·va mā bhūt kā·las·ya par·ya·yaḥ

tam evam uktvā janako bharataṃ cābhyabhāṣata / gṛhāṇa pāṇiṃ māṇḍavyāḥ pāṇinā raghunandana

tam e·vam uk·tvā ja·na·ko bha·ra·taṃ cābh·ya·bhā·ṣa·ta / gṛ·hā·ṇa pā·ṇiṃ māṇ·ḍav·yāḥ pā·ṇi·nā ra·ghu·nan·da·na

śatrughnaṃ cāpi dharmātmā abravīj janakeśvaraḥ / śrutakīrtyā mahābāho pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā

śat·rugh·naṃ cā·pi dhar·māt·mā ab·ra·vīj ja·na·keś·va·raḥ / śru·ta·kīr·tyā ma·hā·bā·ho pā·ṇiṃ gṛh·ṇīṣ·va pā·ṇi·nā

sarve bhavantaḥ saṃyāś ca sarve sucaritavratāḥ / patnībhiḥ santu kākutsthā mā bhūt kālasya paryayaḥ

sar·ve bha·van·taḥ saṃ·yāś ca sar·ve su·ca·ri·tav·ra·tāḥ / pat·nī·bhiḥ san·tu kā·kut·sthā mā bhūt kā·las·ya par·ya·yaḥ

janakasya vacaḥ śrutvā pāṇīn pāṇibhir aspṛśan / catvāras te catasṛṇāṃ vasiṣṭhasya mate sthitāḥ

ja·na·kas·ya va·caḥ śrut·vā pā·ṇīn pā·ṇi·bhir as·pṛ·śan / cat·vā·ras te ca·ta·sṛ·ṇāṃ va·siṣ·ṭhas·ya ma·te sthi·tāḥ

agniṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vediṃ rājānam eva ca / ṛṣīṃś caiva mahātmānaḥ saha bhāryā raghūttamāḥ / yathoktena tathā cakrur vivāhaṃ vidhipūrvakam

ag·niṃ pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā ve·diṃ rā·jā·nam e·va ca / ṛ·ṣīṃś cai·va ma·hāt·mā·naḥ sa·ha bhār·yā ra·ghūt·ta·māḥ / ya·thok·te·na ta·thā cak·rur vi·vā·haṃ vi·dhi·pūr·va·kam

puṣpavṛṣṭir mahaty āsīd antarikṣāt subhāsvarā / divyadundubhinirghoṣair gītavāditranisvanaiḥ

puṣ·pa·vṛṣ·ṭir ma·haty ā·sīd an·ta·rik·ṣāt su·bhās·va·rā / div·ya·dun·du·bhi·nir·gho·ṣair gī·ta·vā·dit·ra·nis·va·naiḥ

nanṛtuś cāpsaraḥsaṃghā gandharvāś ca jaguḥ kalam / vivāhe raghumukhyānāṃ tad adbhutam ivābhavat

na·nṛ·tuś cāp·sa·raḥ·saṃ·ghā gan·dhar·vāś ca ja·guḥ ka·lam / vi·vā·he ra·ghu·mukh·yā·nāṃ tad ad·bhu·tam i·vā·bha·vat

īdṛśe vartamāne tu tūryodghuṣṭaninādite / trir agniṃ te parikramya ūhur bhāryā mahaujasaḥ

ī·dṛ·śe var·ta·mā·ne tu tūr·yod·ghuṣ·ṭa·ni·nā·di·te / trir ag·niṃ te pa·rik·ram·ya ū·hur bhār·yā ma·hau·ja·saḥ

athopakāryāṃ jagmus te sadārā raghunandanaḥ / rājāpy anuyayau paśyan sarṣisaṃghaḥ sabāndhavaḥ

a·tho·pa·kār·yāṃ jag·mus te sa·dā·rā ra·ghu·nan·da·naḥ / rā·jāpy a·nu·ya·yau paś·yan sar·ṣi·saṃ·ghaḥ sa·bān·dha·vaḥ

atha rātryāṃ vyatītāyāṃ viśvāmitro mahāmuniḥ / āpṛcchya tau ca rājānau jagāmottaraparvatam

a·tha rāt·ryāṃ vya·tī·tā·yāṃ viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ / ā·pṛc·chya tau ca rā·jā·nau ja·gā·mot·ta·ra·par·va·tam

viśvāmitro gate rājā vaidehaṃ mithilādhipam / āpṛcchyātha jagāmāśu rājā daśarathaḥ purīm

viś·vā·mit·ro ga·te rā·jā vai·de·haṃ mi·thi·lā·dhi·pam / ā·pṛc·chyā·tha ja·gā·mā·śu rā·jā da·śa·ra·thaḥ pu·rīm

atha rājā videhānāṃ dadau kanyādhanaṃ bahu / gavāṃ śatasahasrāṇi bahūni mithileśvaraḥ

a·tha rā·jā vi·de·hā·nāṃ da·dau kan·yā·dha·naṃ ba·hu / ga·vāṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi ba·hū·ni mi·thi·leś·va·raḥ

kambalānāṃ ca mukhyānāṃ kṣaumakoṭyambarāṇi ca / hastyaśvarathapādātaṃ divyarūpaṃ svalaṃkṛtam

kam·ba·lā·nāṃ ca mukh·yā·nāṃ kṣau·ma·koṭ·yam·ba·rā·ṇi ca / has·tyaś·va·ra·tha·pā·dā·taṃ div·ya·rū·paṃ sva·laṃ·kṛ·tam

dadau kanyā pitā tāsāṃ dāsīdāsam anuttamam / hiraṇyasya suvarṇasya muktānāṃ vidrumasya ca

da·dau kan·yā pi·tā tā·sāṃ dā·sī·dā·sam a·nut·ta·mam / hi·raṇ·yas·ya su·var·ṇas·ya muk·tā·nāṃ vid·ru·mas·ya ca

dadau paramasaṃhṛṣṭaḥ kanyādhanam anuttamam / dattvā bahudhanaṃ rājā samanujñāpya pārthivam

da·dau pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭaḥ kan·yā·dha·nam a·nut·ta·mam / dat·tvā ba·hu·dha·naṃ rā·jā sa·ma·nuj·ñāp·ya pār·thi·vam

praviveśa svanilayaṃ mithilāṃ mithileśvaraḥ / rājāpy ayodhyādhipatiḥ saha putrair mahātmabhiḥ

pra·vi·ve·śa sva·ni·la·yaṃ mi·thi·lāṃ mi·thi·leś·va·raḥ / rā·jāpy a·yodh·yā·dhi·pa·tiḥ sa·ha put·rair ma·hāt·ma·bhiḥ

ṛṣīn sarvān puraskṛtya jagāma sabalānugaḥ / gacchantaṃ tu naravyāghraṃ sarṣisaṃghaṃ sarāghavam

ṛ·ṣīn sar·vān pu·ras·kṛt·ya ja·gā·ma sa·ba·lā·nu·gaḥ / gac·chan·taṃ tu na·rav·yāgh·raṃ sar·ṣi·saṃ·ghaṃ sa·rā·gha·vam

ghorāḥ sma pakṣiṇo vāco vyāharanti tatas tataḥ / bhaumāś caiva mṛgāḥ sarve gacchanti sma pradakṣiṇam

gho·rāḥ sma pak·ṣi·ṇo vā·co vyā·ha·ran·ti ta·tas ta·taḥ / bhau·māś cai·va mṛ·gāḥ sar·ve gac·chan·ti sma pra·dak·ṣi·ṇam

tān dṛṣṭvā rājaśārdūlo vasiṣṭhaṃ paryapṛcchata / asaumyāḥ pakṣiṇo ghorā mṛgāś cāpi pradakṣiṇāḥ / kim idaṃ hṛdayotkampi mano mama viṣīdati

tān dṛṣ·ṭvā rā·ja·śār·dū·lo va·siṣ·ṭhaṃ par·ya·pṛc·cha·ta / a·saum·yāḥ pak·ṣi·ṇo gho·rā mṛ·gāś cā·pi pra·dak·ṣi·ṇāḥ / kim i·daṃ hṛ·da·yot·kam·pi ma·no ma·ma vi·ṣī·da·ti

rājño daśarathasyaitac chrutvā vākyaṃ mahān ṛṣiḥ / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ śrūyatām asya yat phalam

rāj·ño da·śa·ra·thas·yai·tac chrut·vā vāk·yaṃ ma·hān ṛ·ṣiḥ / u·vā·ca ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ śrū·ya·tām as·ya yat pha·lam

upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāc cyutam / mṛgāḥ praśamayanty ete saṃtāpas tyajyatām ayam

u·pas·thi·taṃ bha·yaṃ gho·raṃ div·yaṃ pak·ṣi·mu·khāc cyu·tam / mṛ·gāḥ pra·śa·ma·yanty e·te saṃ·tā·pas tyaj·ya·tām a·yam

teṣāṃ saṃvadatāṃ tatra vāyuḥ prādur babhūva ha / kampayan medinīṃ sarvāṃ pātayaṃś ca drumāñ śubhān

te·ṣāṃ saṃ·va·da·tāṃ tat·ra vā·yuḥ prā·dur ba·bhū·va ha / kam·pa·yan me·di·nīṃ sar·vāṃ pā·ta·yaṃś ca dru·māñ śu·bhān

tamasā saṃvṛtaḥ sūryaḥ sarvā na prababhur diśaḥ / bhasmanā cāvṛtaṃ sarvaṃ saṃmūḍham iva tad balam

ta·ma·sā saṃ·vṛ·taḥ sūr·yaḥ sar·vā na pra·ba·bhur di·śaḥ / bhas·ma·nā cā·vṛ·taṃ sar·vaṃ saṃ·mū·ḍham i·va tad ba·lam

vasiṣṭha ṛṣayaś cānye rājā ca sasutas tadā / sasaṃjñā iva tatrāsan sarvam anyad vicetanam

va·siṣ·ṭha ṛ·ṣa·yaś cān·ye rā·jā ca sa·su·tas ta·dā / sa·saṃj·ñā i·va tat·rā·san sar·vam an·yad vi·ce·ta·nam

tasmiṃs tamasi ghore tu bhasmacchanneva sā camūḥ / dadarśa bhīmasaṃkāśaṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇam

tas·miṃs ta·ma·si gho·re tu bhas·mac·chan·ne·va sā ca·mūḥ / da·dar·śa bhī·ma·saṃ·kā·śaṃ ja·ṭā·maṇ·ḍa·la·dhā·ri·ṇam

kailāsam iva durdharṣaṃ kālāgnim iva duḥsaham / jvalantam iva tejobhir durnirīkṣyaṃ pṛthagjanaiḥ

kai·lā·sam i·va dur·dhar·ṣaṃ kā·lāg·nim i·va duḥ·sa·ham / jva·lan·tam i·va te·jo·bhir dur·ni·rīk·ṣyaṃ pṛ·thag·ja·naiḥ

skandhe cāsajya paraśuṃ dhanur vidyudgaṇopamam / pragṛhya śaramukhyaṃ ca tripuraghnaṃ yathā haram

skan·dhe cā·saj·ya pa·ra·śuṃ dha·nur vid·yud·ga·ṇo·pa·mam / pra·gṛh·ya śa·ra·mukh·yaṃ ca tri·pu·ragh·naṃ ya·thā ha·ram

taṃ dṛṣṭvā bhīmasaṃkāśaṃ jvalantam iva pāvakam / vasiṣṭhapramukhā viprā japahomaparāyaṇāḥ / saṃgatā munayaḥ sarve saṃjajalpur atho mithaḥ

taṃ dṛṣ·ṭvā bhī·ma·saṃ·kā·śaṃ jva·lan·tam i·va pā·va·kam / va·siṣ·ṭhap·ra·mu·khā vip·rā ja·pa·ho·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ / saṃ·ga·tā mu·na·yaḥ sar·ve saṃ·ja·jal·pur a·tho mi·thaḥ

kaccit pitṛvadhāmarṣī kṣatraṃ notsādayiṣyati / pūrvaṃ kṣatravadhaṃ kṛtvā gatamanyur gatajvaraḥ / kṣatrasyotsādanaṃ bhūyo na khalv asya cikīrṣitam

kac·cit pi·tṛ·va·dhā·mar·ṣī kṣat·raṃ not·sā·da·yiṣ·ya·ti / pūr·vaṃ kṣat·ra·va·dhaṃ kṛt·vā ga·ta·man·yur ga·taj·va·raḥ / kṣat·ras·yot·sā·da·naṃ bhū·yo na khalv as·ya ci·kīr·ṣi·tam

evam uktvārghyam ādāya bhārgavaṃ bhīmadarśanam / ṛṣayo rāma rāmeti madhurāṃ vācam abruvan

e·vam uk·tvār·ghyam ā·dā·ya bhār·ga·vaṃ bhī·ma·dar·śa·nam / ṛ·ṣa·yo rā·ma rā·me·ti ma·dhu·rāṃ vā·cam ab·ru·van

pratigṛhya tu tāṃ pūjām ṛṣidattāṃ pratāpavān / rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyo 'bhyabhāṣata

pra·ti·gṛh·ya tu tāṃ pū·jām ṛ·ṣi·dat·tāṃ pra·tā·pa·vān / rā·maṃ dā·śa·ra·thiṃ rā·mo jā·ma·dag·nyo 'bhya·bhā·ṣa·ta

rāma dāśarathe vīra vīryaṃ te śrūyate 'dhutam / dhanuṣo bhedanaṃ caiva nikhilena mayā śrutam

rā·ma dā·śa·ra·the vī·ra vīr·yaṃ te śrū·ya·te 'dhu·tam / dha·nu·ṣo bhe·da·naṃ cai·va ni·khi·le·na ma·yā śru·tam

tad adbhutam acintyaṃ ca bhedanaṃ dhanuṣas tvayā / tac chrutvāham anuprāpto dhanur gṛhyāparaṃ śubham

tad ad·bhu·tam a·cin·tyaṃ ca bhe·da·naṃ dha·nu·ṣas tva·yā / tac chrut·vā·ham a·nup·rāp·to dha·nur gṛh·yā·pa·raṃ śu·bham

tad idaṃ ghorasaṃkāśaṃ jāmadagnyaṃ mahad dhanuḥ / pūrayasva śareṇaiva svabalaṃ darśayasva ca

tad i·daṃ gho·ra·saṃ·kā·śaṃ jā·ma·dag·nyaṃ ma·had dha·nuḥ / pū·ra·yas·va śa·re·ṇai·va sva·ba·laṃ dar·śa·yas·va ca

tad ahaṃ te balaṃ dṛṣṭvā dhanuṣo 'sya prapūraṇe / dvandvayuddhaṃ pradāsyāmi vīryaślāghyam idaṃ tava

tad a·haṃ te ba·laṃ dṛṣ·ṭvā dha·nu·ṣo 'sya pra·pū·ra·ṇe / dvan·dva·yud·dhaṃ pra·dās·yā·mi vīr·yaś·lāgh·yam i·daṃ ta·va

tasya tad vacanaṃ śrutvā rājā daśarathas tadā / viṣaṇṇavadano dīnaḥ prāñjalir vākyam abravīt

tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā / vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·no dī·naḥ prāñ·ja·lir vāk·yam ab·ra·vīt

kṣatraroṣāt praśāntas tvaṃ brāhmaṇasya mahāyaśāḥ / bālānāṃ mama putrāṇām abhayaṃ dātum arhasi

kṣat·ra·ro·ṣāt pra·śān·tas tvaṃ brāh·ma·ṇas·ya ma·hā·ya·śāḥ / bā·lā·nāṃ ma·ma put·rā·ṇām a·bha·yaṃ dā·tum ar·ha·si

bhārgavāṇāṃ kule jātaḥ svādhyāyavrataśālinām / sahasrākṣe pratijñāya śastraṃ nikṣiptavān asi

bhār·ga·vā·ṇāṃ ku·le jā·taḥ svādh·yā·yav·ra·ta·śā·li·nām / sa·has·rāk·ṣe pra·tij·ñā·ya śas·traṃ nik·ṣip·ta·vān a·si

sa tvaṃ dharmaparo bhūtvā kāśyapāya vasuṃdharām / dattvā vanam upāgamya mahendrakṛtaketanaḥ

sa tvaṃ dhar·ma·pa·ro bhūt·vā kāś·ya·pā·ya va·suṃ·dha·rām / dat·tvā va·nam u·pā·gam·ya ma·hen·dra·kṛ·ta·ke·ta·naḥ

mama sarvavināśāya saṃprāptas tvaṃ mahāmune / na caikasmin hate rāme sarve jīvāmahe vayam

ma·ma sar·va·vi·nā·śā·ya saṃp·rāp·tas tvaṃ ma·hā·mu·ne / na cai·kas·min ha·te rā·me sar·ve jī·vā·ma·he va·yam

bruvaty evaṃ daśarathe jāmadagnyaḥ pratāpavān / anādṛtyaiva tad vākyaṃ rāmam evābhyabhāṣata

bru·vaty e·vaṃ da·śa·ra·the jā·ma·dag·nyaḥ pra·tā·pa·vān / a·nā·dṛt·yai·va tad vāk·yaṃ rā·mam e·vābh·ya·bhā·ṣa·ta

ime dve dhanuṣī śreṣṭhe divye lokābhiviśrute / dṛḍhe balavatī mukhye sukṛte viśvakarmaṇā

i·me dve dha·nu·ṣī śreṣ·ṭhe div·ye lo·kā·bhi·viś·ru·te / dṛ·ḍhe ba·la·va·tī mukh·ye su·kṛ·te viś·va·kar·ma·ṇā