Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Upaniṣads उपनिषदः
Book: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad Chāndogya Upaniṣad
Sanskrit text only. Max Müller’s English exists in the app but is not aligned verse by verse, so it is not shown here.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad
adhyāya 1 · brāhmaṇa 1 1 verse
- 1
उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः । सूर्यश् चक्षुर् वातः प्राणो व्यात्तम् अग्निर् वैश्वानरः संवत्सर आत्माश्वस्य मेध्यस्य । द्यौः पृष्ठम् अन्तरिक्षम् उदरं पृथिवी पाजस्यं दिशः पार्श्वे अवान्तरदिशः पर्शव ऋतवो ऽङ्गानि मासाश् चार्धमासाश् च पर्वाण्य् अहोरात्राणि प्रतिष्ठा नक्षत्राण्य् अस्थीनि नभो मांसानि । ऊवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच् च क्लोमानश् च पर्वता ओषधयश् च वनस्पतयश् च लोमानि । उद्यन् पूर्वार्धो निम्लोचञ् जघनार्धः । यद् विजृम्भते तद् विद्योतते । यद् विधूनुते तत् स्तनयति । यन् मेहति तद् वर्षति । वाग् एवास्य वाक् ॥१॥
uṣā vā aśvasya medhyasya śiraḥ | sūryaś cakṣur vātaḥ prāṇo vyāttam agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsara ātmāśvasya medhyasya | dyauḥ pṛṣṭham antarikṣam udaraṃ pṛthivī pājasyaṃ diśaḥ pārśve avāntaradiśaḥ parśava ṛtavo 'ṅgāni māsāś cārdhamāsāś ca parvāṇy ahorātrāṇi pratiṣṭhā nakṣatrāṇy asthīni nabho māṃsāni | ūvadhyaṃ sikatāḥ sindhavo gudā yakṛc ca klomānaś ca parvatā oṣadhayaś ca vanaspatayaś ca lomāni | udyan pūrvārdho nimlocañ jaghanārdhaḥ | yad vijṛmbhate tad vidyotate | yad vidhūnute tat stanayati | yan mehati tad varṣati | vāg evāsya vāk ||1||
u·ṣā vā aś·vas·ya medh·yas·ya śi·raḥ | sūr·yaś cak·ṣur vā·taḥ prā·ṇo vyāt·tam ag·nir vaiś·vā·na·raḥ saṃ·vat·sa·ra āt·māś·vas·ya medh·yas·ya | dyauḥ pṛṣ·ṭham an·ta·rik·ṣam u·da·raṃ pṛ·thi·vī pā·jas·yaṃ di·śaḥ pār·śve a·vān·ta·ra·di·śaḥ par·śa·va ṛ·ta·vo 'ṅgā·ni mā·sāś cār·dha·mā·sāś ca par·vāṇy a·ho·rāt·rā·ṇi pra·tiṣ·ṭhā nak·ṣat·rāṇy as·thī·ni na·bho māṃ·sā·ni | ū·vadh·yaṃ si·ka·tāḥ sin·dha·vo gu·dā ya·kṛc ca klo·mā·naś ca par·va·tā o·ṣa·dha·yaś ca va·nas·pa·ta·yaś ca lo·mā·ni | ud·yan pūr·vār·dho nim·lo·cañ ja·gha·nār·dhaḥ | yad vi·jṛm·bha·te tad vid·yo·ta·te | yad vi·dhū·nu·te tat sta·na·ya·ti | yan me·ha·ti tad var·ṣa·ti | vāg e·vās·ya vāk ||1||
adhyāya 1 · brāhmaṇa 2 1 verse
- 1
नैवेह किं चनाग्र आसीत् । मृत्युनैवेदम् आवृतम् आसीद् अशनायया । अशनाया हि मृत्युः । तन् मनो ऽकुरुतात्मन्वी स्याम् इति । सो ऽर्चन्न् अचरत् । तस्यार्चत आपो ऽजायन्त । अर्चते वै मे कम् अभूद् इति । तद् एवार्क्यस्यार्कत्वम् । कं ह वा अस्मै भवति य एवम् एतद् अर्क्यस्यार्कत्वं वेद ॥१॥
naiveha kiṃ canāgra āsīt | mṛtyunaivedam āvṛtam āsīd aśanāyayā | aśanāyā hi mṛtyuḥ | tan mano 'kurutātmanvī syām iti | so 'rcann acarat | tasyārcata āpo 'jāyanta | arcate vai me kam abhūd iti | tad evārkyasyārkatvam | kaṃ ha vā asmai bhavati ya evam etad arkyasyārkatvaṃ veda ||1||
nai·ve·ha kiṃ ca·nāg·ra ā·sīt | mṛt·yu·nai·ve·dam ā·vṛ·tam ā·sīd a·śa·nā·ya·yā | a·śa·nā·yā hi mṛt·yuḥ | tan ma·no 'ku·ru·tāt·man·vī syām i·ti | so 'rcann a·ca·rat | tas·yār·ca·ta ā·po 'jā·yan·ta | ar·ca·te vai me kam a·bhūd i·ti | tad e·vār·kyas·yār·kat·vam | kaṃ ha vā as·mai bha·va·ti ya e·vam e·tad ar·kyas·yār·kat·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 1 · brāhmaṇa 3 56 verses
- 1
द्वया ह प्राजापत्या देवाश् चासुराश् च ततः कानीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः । त एषु लोकेष्व् अस्पर्धन्त । ते ह देवा ऊचुर् हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥१॥
dvayā ha prājāpatyā devāś cāsurāś ca tataḥ kānīyasā eva devā jyāyasā asurāḥ | ta eṣu lokeṣv aspardhanta | te ha devā ūcur hantāsurān yajña udgīthenātyayāmeti ||1||
dva·yā ha prā·jā·pat·yā de·vāś cā·su·rāś ca ta·taḥ kā·nī·ya·sā e·va de·vā jyā·ya·sā a·su·rāḥ | ta e·ṣu lo·keṣv as·par·dhan·ta | te ha de·vā ū·cur han·tā·su·rān yaj·ña ud·gī·the·nāt·ya·yā·me·ti ||1||
- 2
↳ word-by-word: old nom · / pronoun: indeed (emphatic) · prājāpatya · divine · चासुराश् · / pronoun: and · father · less in number · / pronoun: only, just · divine · greater in number · See under asu · the first consonant · एषु · open space · अस्पर्धन्त · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · divine · ऊचुर् · हन्तासुरान् · prayer · उद्गीथेनात्ययामेति · १ dvayā ha prājāpatyā devāś cāsurāś ca tataḥ kānīyasā eva devā jyāyasā asurāḥ | ta eṣu lokeṣv aspardhanta | te ha devā ūcur hantāsurān yajña udgīthenātyayāmeti ॥1॥
↳ word-by-word: old nom · / pronoun: indeed (emphatic) · prājāpatya · divine · cāsurāś · / pronoun: and · father · less in number · / pronoun: only, just · divine · greater in number · See under asu · the first consonant · eṣu · open space · aspardhanta · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · divine · ūcur · hantāsurān · prayer · udgīthenātyayāmeti · 1 dvayā ha prājāpatyā devāś cāsurāś ca tataḥ kānīyasā eva devā jyāyasā asurāḥ | ta eṣu lokeṣv aspardhanta | te ha devā ūcur hantāsurān yajña udgīthenātyayāmeti ||1||
↳ word-by-word: old nom · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · prā·jā·pat·ya · di·vi·ne · cā·su·rāś · / pro·no·un: and · fa·ther · less in num·ber · / pro·no·un: only, just · di·vi·ne · gre·a·ter in num·ber · Se·e un·der a·su · the first con·so·nant · e·ṣu · o·pen spa·ce · as·par·dhan·ta · / pro·no·un: they / to yo·u · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · di·vi·ne · ū·cur · han·tā·su·rān · pra·yer · ud·gī·the·nāt·ya·yā·me·ti · 1 dva·yā ha prā·jā·pat·yā de·vāś cā·su·rāś ca ta·taḥ kā·nī·ya·sā e·va de·vā jyā·ya·sā a·su·rāḥ | ta e·ṣu lo·keṣv as·par·dhan·ta | te ha de·vā ū·cur han·tā·su·rān yaj·ña ud·gī·the·nāt·ya·yā·me·ti ||1||
- 3
↳ word-by-word: old nom · / pronoun: indeed (emphatic) · prājāpatya · divine · cāsurāś · / pronoun: and · father · less in number · / pronoun: only, just · divine · greater in number · See under asu · the first consonant · eṣu · open space · aspardhanta · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · divine · ūcur · hantāsurān · prayer · udgīthenātyayāmeti ते ह वाचम् ऊचुस् त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यो वाग् उदगायत् । यो वाचि भोगस् तं देवेभ्य आगायत् । यत् कल्याणं वदति तद् आत्मने । ते ऽविदुर् अनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति । तम् अभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् । स यः स पाप्मा यद् एवेदम् अप्रतिरूपं वदति । स एव स पाप्मा ॥२॥
↳ word-by-word: old nom · / pronoun: indeed (emphatic) · prājāpatya · divine · cāsurāś · / pronoun: and · father · less in number · / pronoun: only, just · divine · greater in number · See under asu · the first consonant · eṣu · open space · aspardhanta · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · divine · ūcur · hantāsurān · prayer · udgīthenātyayāmeti te ha vācam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo vāg udagāyat | yo vāci bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ vadati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ vadati | sa eva sa pāpmā ||2||
↳ word-by-word: old nom · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · prā·jā·pat·ya · di·vi·ne · cā·su·rāś · / pro·no·un: and · fa·ther · less in num·ber · / pro·no·un: only, just · di·vi·ne · gre·a·ter in num·ber · Se·e un·der a·su · the first con·so·nant · e·ṣu · o·pen spa·ce · as·par·dhan·ta · / pro·no·un: they / to yo·u · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · di·vi·ne · ū·cur · han·tā·su·rān · pra·yer · ud·gī·the·nāt·ya·yā·me·ti te ha vā·cam ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yo vāg u·da·gā·yat | yo vā·ci bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ va·da·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ va·da·ti | sa e·va sa pāp·mā ||2||
- 4
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · a plant · ऊचुस् · thy · / pronoun: not · उद्गायेति · see tathā followed · the first consonant · वाग् · water+singing · a bacchic or · वाचि · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · vad · / pronoun: that, it · आत्मने · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · उद्गात्रात्येष्यन्तीति · tāmyati · having attacked · पाप्मनाविध्यन् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · एवेदम् · not corresponding with · vad · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · २ te ha vācam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo vāg udagāyat | yo vāci bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ vadati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ vadati | sa eva sa pāpmā ॥2॥
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · a plant · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · vāg · water+singing · a bacchic or · vāci · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · vad · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · vad · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · 2 te ha vācam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo vāg udagāyat | yo vāci bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ vadati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ vadati | sa eva sa pāpmā ||2||
↳ word-by-word: / pro·no·un: they / to yo·u · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · a plant · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · vāg · wa·ter+sin·ging · a bac·chic or · vā·ci · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · vad · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · vad · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · 2 te ha vā·cam ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yo vāg u·da·gā·yat | yo vā·ci bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ va·da·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ va·da·ti | sa e·va sa pāp·mā ||2||
- 5
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · a plant · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · vāg · water+singing · a bacchic or · vāci · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · vad · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · vad · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil अथ ह प्राणम् ऊचुस् त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यः प्राण उदगायत् । यः प्राणे भोगस् तं देवेभ्य आगायत् । यत् कल्याणं जिघ्रति तद् आत्मने । ते ऽविदुर् अनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति । तम् अभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् । स यः स पाप्मा यद् एवेदम् अप्रतिरूपं जिघ्रति । स एव स पाप्मा ॥३॥
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed (emphatic) · a plant · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · vāg · water+singing · a bacchic or · vāci · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · vad · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · vad · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil atha ha prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ prāṇa udagāyat | yaḥ prāṇe bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ jighrati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ jighrati | sa eva sa pāpmā ||3||
↳ word-by-word: / pro·no·un: they / to yo·u · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · a plant · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · vāg · wa·ter+sin·ging · a bac·chic or · vā·ci · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · vad · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · vad · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil a·tha ha prā·ṇam ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yaḥ prā·ṇa u·da·gā·yat | yaḥ prā·ṇe bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ jigh·ra·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ jigh·ra·ti | sa e·va sa pāp·mā ||3||
- 6
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · prāṇa · ऊचुस् · thy · / pronoun: not · उद्गायेति · see tathā followed · the first consonant · prāṇa · water+singing · yasyati · prāṇa · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · जिघ्रति · / pronoun: that, it · आत्मने · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · उद्गात्रात्येष्यन्तीति · tāmyati · having attacked · पाप्मनाविध्यन् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · एवेदम् · not corresponding with · जिघ्रति · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · ३ atha ha prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ prāṇa udagāyat | yaḥ prāṇe bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ jighrati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ jighrati | sa eva sa pāpmā ॥3॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · prāṇa · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · prāṇa · water+singing · yasyati · prāṇa · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · jighrati · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · jighrati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · 3 atha ha prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ prāṇa udagāyat | yaḥ prāṇe bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ jighrati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ jighrati | sa eva sa pāpmā ||3||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · prā·ṇa · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · prā·ṇa · wa·ter+sin·ging · yas·ya·ti · prā·ṇa · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · jigh·ra·ti · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · jigh·ra·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · 3 a·tha ha prā·ṇam ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yaḥ prā·ṇa u·da·gā·yat | yaḥ prā·ṇe bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ jigh·ra·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ jigh·ra·ti | sa e·va sa pāp·mā ||3||
- 7
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · prāṇa · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · prāṇa · water+singing · yasyati · prāṇa · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · jighrati · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · jighrati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil अथ ह चक्षुर् ऊचुस् त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यश् चक्षुर् उदगायत् । यश् चक्षुषि भोगस् तं देवेभ्य आगायत् । यत् कल्याणं पश्यति तद् आत्मने । ते ऽविदुर् अनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति । तम् अभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् । स यः स पाप्मा यद् एवेदम् अप्रतिरूपं पश्यति । स एव स पाप्मा ॥४॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · prāṇa · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · prāṇa · water+singing · yasyati · prāṇa · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · jighrati · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · jighrati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil atha ha cakṣur ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaś cakṣur udagāyat | yaś cakṣuṣi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ paśyati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ paśyati | sa eva sa pāpmā ||4||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · prā·ṇa · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · prā·ṇa · wa·ter+sin·ging · yas·ya·ti · prā·ṇa · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · jigh·ra·ti · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · jigh·ra·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil a·tha ha cak·ṣur ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yaś cak·ṣur u·da·gā·yat | yaś cak·ṣu·ṣi bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ paś·ya·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ paś·ya·ti | sa e·va sa pāp·mā ||4||
- 8
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · or u · ऊचुस् · thy · / pronoun: not · उद्गायेति · see tathā followed · the first consonant · or u · water+singing · yasyati · चक्षुषि · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · पश्यति · / pronoun: that, it · आत्मने · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · उद्गात्रात्येष्यन्तीति · tāmyati · having attacked · पाप्मनाविध्यन् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · एवेदम् · not corresponding with · पश्यति · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · ४ atha ha cakṣur ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaś cakṣur udagāyat | yaś cakṣuṣi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ paśyati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ paśyati | sa eva sa pāpmā ॥4॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · or u · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · or u · water+singing · yasyati · cakṣuṣi · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · paśyati · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · paśyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · 4 atha ha cakṣur ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaś cakṣur udagāyat | yaś cakṣuṣi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ paśyati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ paśyati | sa eva sa pāpmā ||4||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · or u · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · or u · wa·ter+sin·ging · yas·ya·ti · cak·ṣu·ṣi · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · paś·ya·ti · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · paś·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · 4 a·tha ha cak·ṣur ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yaś cak·ṣur u·da·gā·yat | yaś cak·ṣu·ṣi bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ paś·ya·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ paś·ya·ti | sa e·va sa pāp·mā ||4||
- 9
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · or u · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · or u · water+singing · yasyati · cakṣuṣi · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · paśyati · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · paśyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil अथ ह श्रोत्रम् ऊचुस् त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यः श्रोत्रम् उदगायत् । यः श्रोत्रे भोगस् तं देवेभ्य आगायत् । यत् कल्याणं शृणोति तद् आत्मने । ते ऽविदुर् अनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति । तम् अभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् । स यः स पाप्मा । यद् एवेदम् अप्रतिरूपं शृणोति । स एव स पाप्मा ॥५॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · or u · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · or u · water+singing · yasyati · cakṣuṣi · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · paśyati · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · paśyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil atha ha śrotram ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ śrotram udagāyat | yaḥ śrotre bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ śṛṇoti tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ śṛṇoti | sa eva sa pāpmā ||5||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · or u · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · or u · wa·ter+sin·ging · yas·ya·ti · cak·ṣu·ṣi · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · paś·ya·ti · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · paś·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil a·tha ha śrot·ram ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yaḥ śrot·ram u·da·gā·yat | yaḥ śrot·re bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ śṛ·ṇo·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā | yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ śṛ·ṇo·ti | sa e·va sa pāp·mā ||5||
- 10
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · etc · ऊचुस् · thy · / pronoun: not · उद्गायेति · see tathā followed · the first consonant · etc · water+singing · yasyati · etc · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · शृणोति · / pronoun: that, it · आत्मने · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · उद्गात्रात्येष्यन्तीति · tāmyati · having attacked · पाप्मनाविध्यन् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · एवेदम् · not corresponding with · शृणोति · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · ५ atha ha śrotram ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ śrotram udagāyat | yaḥ śrotre bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ śṛṇoti tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ śṛṇoti | sa eva sa pāpmā ॥5॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · etc · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · etc · water+singing · yasyati · etc · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · śṛṇoti · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · śṛṇoti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · 5 atha ha śrotram ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ śrotram udagāyat | yaḥ śrotre bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ śṛṇoti tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ śṛṇoti | sa eva sa pāpmā ||5||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · etc · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · etc · wa·ter+sin·ging · yas·ya·ti · etc · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · śṛ·ṇo·ti · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · śṛ·ṇo·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · 5 a·tha ha śrot·ram ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yaḥ śrot·ram u·da·gā·yat | yaḥ śrot·re bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ śṛ·ṇo·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā | yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ śṛ·ṇo·ti | sa e·va sa pāp·mā ||5||
- 11
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · etc · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · etc · water+singing · yasyati · etc · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · śṛṇoti · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · śṛṇoti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil अथ ह मन ऊचुस् त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्यो मन उदगायत् । यो मनसि भोगस् तं देवेभ्य आगायत् । यत् कल्याणं संकल्पयति तद् आत्मने । ते ऽविदुर् अनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति । तम् अभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् । स यः स पाप्मा । यद् एवेदम् अप्रतिरूपं संकल्पयति । स एव स पाप्मा । एवम् उ खल्व् एता देवताः पाप्मभिर् उपासृजन् । एवम् एनाः पाप्मनाविध्यन् ॥६॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · etc · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · etc · water+singing · yasyati · etc · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · śṛṇoti · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · śṛṇoti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil atha ha mana ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo mana udagāyat | yo manasi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ saṃkalpayati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ saṃkalpayati | sa eva sa pāpmā | evam u khalv etā devatāḥ pāpmabhir upāsṛjan | evam enāḥ pāpmanāvidhyan ||6||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · etc · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · etc · wa·ter+sin·ging · yas·ya·ti · etc · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · śṛ·ṇo·ti · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · śṛ·ṇo·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil a·tha ha ma·na ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yo ma·na u·da·gā·yat | yo ma·na·si bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ saṃ·kal·pa·ya·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā | yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ saṃ·kal·pa·ya·ti | sa e·va sa pāp·mā | e·vam u khalv e·tā de·va·tāḥ pāp·ma·bhir u·pā·sṛ·jan | e·vam e·nāḥ pāp·ma·nā·vidh·yan ||6||
- 12
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · Indian spikenard · ऊचुस् · thy · / pronoun: not · उद्गायेति · see tathā followed · the first consonant · Indian spikenard · water+singing · a bacchic or · manute · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · See sam+practicable+as many · / pronoun: that, it · आत्मने · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · उद्गात्रात्येष्यन्तीति · tāmyati · having attacked · पाप्मनाविध्यन् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · एवेदम् · not corresponding with · See sam+practicable+as many · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: thus, so · उ · khalu · arrived · the state or · पाप्मभिर् · उपासृजन् · / pronoun: thus, so · a pronom · पाप्मनाविध्यन् · ६ atha ha mana ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo mana udagāyat | yo manasi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ saṃkalpayati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ saṃkalpayati | sa eva sa pāpmā | evam u khalv etā devatāḥ pāpmabhir upāsṛjan | evam enāḥ pāpmanāvidhyan ॥6॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · Indian spikenard · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · Indian spikenard · water+singing · a bacchic or · manute · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · See sam+practicable+as many · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · See sam+practicable+as many · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: thus, so · u · khalu · arrived · the state or · pāpmabhir · upāsṛjan · / pronoun: thus, so · a pronom · pāpmanāvidhyan · 6 atha ha mana ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo mana udagāyat | yo manasi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ saṃkalpayati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ saṃkalpayati | sa eva sa pāpmā | evam u khalv etā devatāḥ pāpmabhir upāsṛjan | evam enāḥ pāpmanāvidhyan ||6||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · In·di·an spi·ke·nard · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · In·di·an spi·ke·nard · wa·ter+sin·ging · a bac·chic or · ma·nu·te · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · Se·e sam+prac·ti·cab·le+as many · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · Se·e sam+prac·ti·cab·le+as many · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: thus, so · u · kha·lu · ar·ri·ved · the sta·te or · pāp·ma·bhir · u·pā·sṛ·jan · / pro·no·un: thus, so · a pro·nom · pāp·ma·nā·vidh·yan · 6 a·tha ha ma·na ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·yo ma·na u·da·gā·yat | yo ma·na·si bho·gas taṃ de·vebh·ya ā·gā·yat | yat kal·yā·ṇaṃ saṃ·kal·pa·ya·ti tad āt·ma·ne | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·vidh·yan | sa yaḥ sa pāp·mā | yad e·ve·dam ap·ra·ti·rū·paṃ saṃ·kal·pa·ya·ti | sa e·va sa pāp·mā | e·vam u khalv e·tā de·va·tāḥ pāp·ma·bhir u·pā·sṛ·jan | e·vam e·nāḥ pāp·ma·nā·vidh·yan ||6||
- 13
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · Indian spikenard · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · Indian spikenard · water+singing · a bacchic or · manute · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · See sam+practicable+as many · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · See sam+practicable+as many · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: thus, so · u · khalu · arrived · the state or · pāpmabhir · upāsṛjan · / pronoun: thus, so · a pronom · pāpmanāvidhyan अथ हेमम् आसन्यं प्राणम् ऊचुस् त्वं न उद्गायेति । तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् । ते ऽविदुर् अनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति । तम् अभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन् । स यथाश्मानम् ऋत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विष्वञ्चो विनेशुः । ततो देवा अभवन्, परासुरा । भवत्य् आत्मना, परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥७॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · / pronoun: indeed (emphatic) · Indian spikenard · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · the first consonant · Indian spikenard · water+singing · a bacchic or · manute · any winding or · tāmyati · divine · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · or ī · See sam+practicable+as many · / pronoun: that, it · ātmane · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvidhyan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yasyati · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: which, that · evedam · not corresponding with · See sam+practicable+as many · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · evil · / pronoun: thus, so · u · khalu · arrived · the state or · pāpmabhir · upāsṛjan · / pronoun: thus, so · a pronom · pāpmanāvidhyan atha hemam āsanyaṃ prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhya eṣa prāṇa udagāyat | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvivyatsan | sa yathāśmānam ṛtvā loṣṭo vidhvaṃsetaivaṃ haiva vidhvaṃsamānā viṣvañco vineśuḥ | tato devā abhavan, parāsurā | bhavaty ātmanā, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda ||7||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · In·di·an spi·ke·nard · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · the first con·so·nant · In·di·an spi·ke·nard · wa·ter+sin·ging · a bac·chic or · ma·nu·te · any win·ding or · tām·ya·ti · di·vi·ne · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · or ī · Se·e sam+prac·ti·cab·le+as many · / pro·no·un: that, it · āt·ma·ne · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·vidh·yan · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · yas·ya·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: which, that · e·ve·dam · not cor·res·pon·ding with · Se·e sam+prac·ti·cab·le+as many · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · e·vil · / pro·no·un: thus, so · u · kha·lu · ar·ri·ved · the sta·te or · pāp·ma·bhir · u·pā·sṛ·jan · / pro·no·un: thus, so · a pro·nom · pāp·ma·nā·vidh·yan a·tha he·mam ā·san·yaṃ prā·ṇam ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·ya e·ṣa prā·ṇa u·da·gā·yat | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·viv·yat·san | sa ya·thāś·mā·nam ṛt·vā loṣ·ṭo vidh·vaṃ·se·tai·vaṃ hai·va vidh·vaṃ·sa·mā·nā viṣ·vañ·co vi·ne·śuḥ | ta·to de·vā a·bha·van, pa·rā·su·rā | bha·vaty āt·ma·nā, pa·rās·ya dvi·ṣan bhrā·tṛv·yo bha·va·ti ya e·vaṃ ve·da ||7||
- 14
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · gold · being in the · prāṇa · ऊचुस् · thy · / pronoun: not · उद्गायेति · see tathā followed · तेभ्य · See etad · prāṇa · water+singing · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · उद्गात्रात्येष्यन्तीति · tāmyati · having attacked · पाप्मनाविव्यत्सन् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · in which manner+śman · ऋत्वा · a lump of · or vi-dhvas+arrived+like · हैव · falling or crumbling · विष्वञ्चो · विनेशुः · father · divine · non-existence · परासुरा · a particular kind · आत्मना · to be thrown · hostile · a brother's son · भवति · a bacchic or · so · etc · ७ atha hemam āsanyaṃ prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhya eṣa prāṇa udagāyat | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvivyatsan | sa yathāśmānam ṛtvā loṣṭo vidhvaṃsetaivaṃ haiva vidhvaṃsamānā viṣvañco vineśuḥ | tato devā abhavan, parāsurā | bhavaty ātmanā, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda ॥7॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · gold · being in the · prāṇa · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · tebhya · See etad · prāṇa · water+singing · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvivyatsan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · in which manner+śman · ṛtvā · a lump of · or vi-dhvas+arrived+like · haiva · falling or crumbling · viṣvañco · vineśuḥ · father · divine · non-existence · parāsurā · a particular kind · ātmanā · to be thrown · hostile · a brother's son · bhavati · a bacchic or · so · etc · 7 atha hemam āsanyaṃ prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhya eṣa prāṇa udagāyat | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvivyatsan | sa yathāśmānam ṛtvā loṣṭo vidhvaṃsetaivaṃ haiva vidhvaṃsamānā viṣvañco vineśuḥ | tato devā abhavan, parāsurā | bhavaty ātmanā, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda ||7||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · gold · be·ing in the · prā·ṇa · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · tebh·ya · Se·e e·tad · prā·ṇa · wa·ter+sin·ging · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·viv·yat·san · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · in which man·ner+śman · ṛt·vā · a lump of · or vi-dhvas+ar·ri·ved+li·ke · hai·va · fal·ling or crum·bling · viṣ·vañ·co · vi·ne·śuḥ · fa·ther · di·vi·ne · non-e·xis·ten·ce · pa·rā·su·rā · a par·ti·cu·lar kind · āt·ma·nā · to be thrown · hos·ti·le · a bro·ther's son · bha·va·ti · a bac·chic or · so · etc · 7 a·tha he·mam ā·san·yaṃ prā·ṇam ū·cus tvaṃ na ud·gā·ye·ti | ta·the·ti tebh·ya e·ṣa prā·ṇa u·da·gā·yat | te 'vi·dur a·ne·na vai na ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti | tam a·bhid·rut·ya pāp·ma·nā·viv·yat·san | sa ya·thāś·mā·nam ṛt·vā loṣ·ṭo vidh·vaṃ·se·tai·vaṃ hai·va vidh·vaṃ·sa·mā·nā viṣ·vañ·co vi·ne·śuḥ | ta·to de·vā a·bha·van, pa·rā·su·rā | bha·vaty āt·ma·nā, pa·rās·ya dvi·ṣan bhrā·tṛv·yo bha·va·ti ya e·vaṃ ve·da ||7||
- 15
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · gold · being in the · prāṇa · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · tebhya · See etad · prāṇa · water+singing · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvivyatsan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · in which manner+śman · ṛtvā · a lump of · or vi-dhvas+arrived+like · haiva · falling or crumbling · viṣvañco · vineśuḥ · father · divine · non-existence · parāsurā · a particular kind · ātmanā · to be thrown · hostile · a brother's son · bhavati · a bacchic or · so · etc ते होचुः -- क्व नु सो ऽभूद् यो न इत्थम् असक्तेति । अयम् आस्ये ऽन्तर् इति । सो ऽयास्य आङ्गिरसो ऽङ्गानां हि रसः ॥८॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · gold · being in the · prāṇa · ūcus · thy · / pronoun: not · udgāyeti · see tathā followed · tebhya · See etad · prāṇa · water+singing · / pronoun: they / to you · the hollow between · this doubtful word · / pronoun: indeed · / pronoun: not · udgātrātyeṣyantīti · tāmyati · having attacked · pāpmanāvivyatsan · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · in which manner+śman · ṛtvā · a lump of · or vi-dhvas+arrived+like · haiva · falling or crumbling · viṣvañco · vineśuḥ · father · divine · non-existence · parāsurā · a particular kind · ātmanā · to be thrown · hostile · a brother's son · bhavati · a bacchic or · so · etc te hocuḥ -- kva nu so 'bhūd yo na ittham asakteti | ayam āsye 'ntar iti | so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ ||8||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · gold · be·ing in the · prā·ṇa · ū·cus · thy · / pro·no·un: not · ud·gā·ye·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · tebh·ya · Se·e e·tad · prā·ṇa · wa·ter+sin·ging · / pro·no·un: they / to yo·u · the hol·low bet·we·en · this do·ub·tful word · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: not · ud·gāt·rāt·yeṣ·yan·tī·ti · tām·ya·ti · ha·ving at·tac·ked · pāp·ma·nā·viv·yat·san · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · in which man·ner+śman · ṛt·vā · a lump of · or vi-dhvas+ar·ri·ved+li·ke · hai·va · fal·ling or crum·bling · viṣ·vañ·co · vi·ne·śuḥ · fa·ther · di·vi·ne · non-e·xis·ten·ce · pa·rā·su·rā · a par·ti·cu·lar kind · āt·ma·nā · to be thrown · hos·ti·le · a bro·ther's son · bha·va·ti · a bac·chic or · so · etc te ho·cuḥ -- kva nu so 'bhūd yo na it·tham a·sak·te·ti | a·yam ās·ye 'ntar i·ti | so 'yās·ya āṅ·gi·ra·so 'ṅgā·nāṃ hi ra·saḥ ||8||
- 16
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · होचुः · -- · where? in what · / pronoun: now, indeed · name of Pārvatī · भूद् · a bacchic or · / pronoun: not · thus · असक्तेति · going · āsya · न्तर् · / pronoun: thus (end of quotation) · name of Pārvatī · यास्य · descended from or · ङ्गानां · / pronoun: for, indeed · the sap or · ८ te hocuḥ -- kva nu so 'bhūd yo na ittham asakteti | ayam āsye 'ntar iti | so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ ॥8॥
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · hocuḥ · -- · where? in what · / pronoun: now, indeed · name of Pārvatī · bhūd · a bacchic or · / pronoun: not · thus · asakteti · going · āsya · ntar · / pronoun: thus (end of quotation) · name of Pārvatī · yāsya · descended from or · ṅgānāṃ · / pronoun: for, indeed · the sap or · 8 te hocuḥ -- kva nu so 'bhūd yo na ittham asakteti | ayam āsye 'ntar iti | so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ ||8||
↳ word-by-word: / pro·no·un: they / to yo·u · ho·cuḥ · -- · whe·re? in what · / pro·no·un: now, in·de·ed · na·me of Pār·va·tī · bhūd · a bac·chic or · / pro·no·un: not · thus · a·sak·te·ti · go·ing · ās·ya · ntar · / pro·no·un: thus (end of qu·o·ta·ti·on) · na·me of Pār·va·tī · yās·ya · des·cen·ded from or · ṅgā·nāṃ · / pro·no·un: for, in·de·ed · the sap or · 8 te ho·cuḥ -- kva nu so 'bhūd yo na it·tham a·sak·te·ti | a·yam ās·ye 'ntar i·ti | so 'yās·ya āṅ·gi·ra·so 'ṅgā·nāṃ hi ra·saḥ ||8||
- 17
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · hocuḥ · -- · where? in what · / pronoun: now, indeed · name of Pārvatī · bhūd · a bacchic or · / pronoun: not · thus · asakteti · going · āsya · ntar · / pronoun: thus (end of quotation) · name of Pārvatī · yāsya · descended from or · ṅgānāṃ · / pronoun: for, indeed · the sap or सा वा एषा देवता दूर् नाम । दूरं ह्य् अस्या मृत्युर् । दूरं ह वा अस्मान् मृत्युर् भवति य एवं वेद ॥९॥
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · hocuḥ · -- · where? in what · / pronoun: now, indeed · name of Pārvatī · bhūd · a bacchic or · / pronoun: not · thus · asakteti · going · āsya · ntar · / pronoun: thus (end of quotation) · name of Pārvatī · yāsya · descended from or · ṅgānāṃ · / pronoun: for, indeed · the sap or sā vā eṣā devatā dūr nāma | dūraṃ hy asyā mṛtyur | dūraṃ ha vā asmān mṛtyur bhavati ya evaṃ veda ||9||
↳ word-by-word: / pro·no·un: they / to yo·u · ho·cuḥ · -- · whe·re? in what · / pro·no·un: now, in·de·ed · na·me of Pār·va·tī · bhūd · a bac·chic or · / pro·no·un: not · thus · a·sak·te·ti · go·ing · ās·ya · ntar · / pro·no·un: thus (end of qu·o·ta·ti·on) · na·me of Pār·va·tī · yās·ya · des·cen·ded from or · ṅgā·nāṃ · / pro·no·un: for, in·de·ed · the sap or sā vā e·ṣā de·va·tā dūr nā·ma | dū·raṃ hy as·yā mṛt·yur | dū·raṃ ha vā as·mān mṛt·yur bha·va·ti ya e·vaṃ ve·da ||9||
- 18
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · the state or · name of the · See under nāman · distant · ह्य् · name of a · See p · distant · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronominal base · See p · भवति · a bacchic or · so · etc · ९ sā vā eṣā devatā dūr nāma | dūraṃ hy asyā mṛtyur | dūraṃ ha vā asmān mṛtyur bhavati ya evaṃ veda ॥9॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · the state or · name of the · See under nāman · distant · hy · name of a · See p · distant · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronominal base · See p · bhavati · a bacchic or · so · etc · 9 sā vā eṣā devatā dūr nāma | dūraṃ hy asyā mṛtyur | dūraṃ ha vā asmān mṛtyur bhavati ya evaṃ veda ||9||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: or · Se·e e·tad · the sta·te or · na·me of the · Se·e un·der nā·man · dis·tant · hy · na·me of a · Se·e p · dis·tant · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · / pro·no·un: or · a pro·no·mi·nal ba·se · Se·e p · bha·va·ti · a bac·chic or · so · etc · 9 sā vā e·ṣā de·va·tā dūr nā·ma | dū·raṃ hy as·yā mṛt·yur | dū·raṃ ha vā as·mān mṛt·yur bha·va·ti ya e·vaṃ ve·da ||9||
- 19
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · the state or · name of the · See under nāman · distant · hy · name of a · See p · distant · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronominal base · See p · bhavati · a bacchic or · so · etc सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युम् अपहत्य यत्रासां दिशाम् अन्तस् तद् गमयां चकार । तद् आसां पाप्मनो विन्यदधात् । तस्मान् न जनम् इयान् नान्तम् इयान् नेत् पाप्मानं मृत्युम् अन्ववायानीति ॥१०॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · the state or · name of the · See under nāman · distant · hy · name of a · See p · distant · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronominal base · See p · bhavati · a bacchic or · so · etc sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatya yatrāsāṃ diśām antas tad gamayāṃ cakāra | tad āsāṃ pāpmano vinyadadhāt | tasmān na janam iyān nāntam iyān net pāpmānaṃ mṛtyum anvavāyānīti ||10||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: or · Se·e e·tad · the sta·te or · na·me of the · Se·e un·der nā·man · dis·tant · hy · na·me of a · Se·e p · dis·tant · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · / pro·no·un: or · a pro·no·mi·nal ba·se · Se·e p · bha·va·ti · a bac·chic or · so · etc sā vā e·ṣā de·va·tai·tā·sāṃ de·va·tā·nāṃ pāp·mā·naṃ mṛt·yum a·pa·hat·ya yat·rā·sāṃ di·śām an·tas tad ga·ma·yāṃ ca·kā·ra | tad ā·sāṃ pāp·ma·no vin·ya·da·dhāt | tas·mān na ja·nam i·yān nān·tam i·yān net pāp·mā·naṃ mṛt·yum an·va·vā·yā·nī·ti ||10||
- 20
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · देवतैतासां · देवतानां · evil · See p · keeping back+See tyad · यत्रासां · direction · See antar · / pronoun: that, it · गमयां · the letter or · / pronoun: that, it · आसां · evil · विन्यदधात् · tasyati+mānati · / pronoun: not · a created being · इयान् · endless · इयान् · नेत् · evil · See p · -avati+-yāti+guiding · १० sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatya yatrāsāṃ diśām antas tad gamayāṃ cakāra | tad āsāṃ pāpmano vinyadadhāt | tasmān na janam iyān nāntam iyān net pāpmānaṃ mṛtyum anvavāyānīti ॥10॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · devataitāsāṃ · devatānāṃ · evil · See p · keeping back+See tyad · yatrāsāṃ · direction · See antar · / pronoun: that, it · gamayāṃ · the letter or · / pronoun: that, it · āsāṃ · evil · vinyadadhāt · tasyati+mānati · / pronoun: not · a created being · iyān · endless · iyān · net · evil · See p · -avati+-yāti+guiding · 10 sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatya yatrāsāṃ diśām antas tad gamayāṃ cakāra | tad āsāṃ pāpmano vinyadadhāt | tasmān na janam iyān nāntam iyān net pāpmānaṃ mṛtyum anvavāyānīti ||10||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: or · Se·e e·tad · de·va·tai·tā·sāṃ · de·va·tā·nāṃ · e·vil · Se·e p · ke·e·ping back+Se·e tyad · yat·rā·sāṃ · di·rec·ti·on · Se·e an·tar · / pro·no·un: that, it · ga·ma·yāṃ · the let·ter or · / pro·no·un: that, it · ā·sāṃ · e·vil · vin·ya·da·dhāt · tas·ya·ti+mā·na·ti · / pro·no·un: not · a cre·a·ted be·ing · i·yān · en·dless · i·yān · net · e·vil · Se·e p · -a·va·ti+-yā·ti+gu·i·ding · 10 sā vā e·ṣā de·va·tai·tā·sāṃ de·va·tā·nāṃ pāp·mā·naṃ mṛt·yum a·pa·hat·ya yat·rā·sāṃ di·śām an·tas tad ga·ma·yāṃ ca·kā·ra | tad ā·sāṃ pāp·ma·no vin·ya·da·dhāt | tas·mān na ja·nam i·yān nān·tam i·yān net pāp·mā·naṃ mṛt·yum an·va·vā·yā·nī·ti ||10||
- 21
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · devataitāsāṃ · devatānāṃ · evil · See p · keeping back+See tyad · yatrāsāṃ · direction · See antar · / pronoun: that, it · gamayāṃ · the letter or · / pronoun: that, it · āsāṃ · evil · vinyadadhāt · tasyati+mānati · / pronoun: not · a created being · iyān · endless · iyān · net · evil · See p · -avati+-yāti+guiding सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युम् अपहत्याथैना मृत्युम् अत्यवहत् ॥११॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · devataitāsāṃ · devatānāṃ · evil · See p · keeping back+See tyad · yatrāsāṃ · direction · See antar · / pronoun: that, it · gamayāṃ · the letter or · / pronoun: that, it · āsāṃ · evil · vinyadadhāt · tasyati+mānati · / pronoun: not · a created being · iyān · endless · iyān · net · evil · See p · -avati+-yāti+guiding sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatyāthainā mṛtyum atyavahat ||11||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: or · Se·e e·tad · de·va·tai·tā·sāṃ · de·va·tā·nāṃ · e·vil · Se·e p · ke·e·ping back+Se·e tyad · yat·rā·sāṃ · di·rec·ti·on · Se·e an·tar · / pro·no·un: that, it · ga·ma·yāṃ · the let·ter or · / pro·no·un: that, it · ā·sāṃ · e·vil · vin·ya·da·dhāt · tas·ya·ti+mā·na·ti · / pro·no·un: not · a cre·a·ted be·ing · i·yān · en·dless · i·yān · net · e·vil · Se·e p · -a·va·ti+-yā·ti+gu·i·ding sā vā e·ṣā de·va·tai·tā·sāṃ de·va·tā·nāṃ pāp·mā·naṃ mṛt·yum a·pa·hat·yā·thai·nā mṛt·yum at·ya·va·hat ||11||
- 22
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · देवतैतासां · देवतानां · evil · See p · अपहत्याथैना · See p · अत्यवहत् · ११ sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatyāthainā mṛtyum atyavahat ॥11॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · devataitāsāṃ · devatānāṃ · evil · See p · apahatyāthainā · See p · atyavahat · 11 sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatyāthainā mṛtyum atyavahat ||11||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: or · Se·e e·tad · de·va·tai·tā·sāṃ · de·va·tā·nāṃ · e·vil · Se·e p · a·pa·hat·yā·thai·nā · Se·e p · at·ya·va·hat · 11 sā vā e·ṣā de·va·tai·tā·sāṃ de·va·tā·nāṃ pāp·mā·naṃ mṛt·yum a·pa·hat·yā·thai·nā mṛt·yum at·ya·va·hat ||11||
- 23
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · devataitāsāṃ · devatānāṃ · evil · See p · apahatyāthainā · See p · atyavahat सा वै वाचम् एव प्रथमाम् अत्यवहत् । सा यदा मृत्युम् अत्यमुच्यत सो ऽग्निर् अभवत् । सो ऽयम् अग्निः परेण मृत्युम् अतिक्रान्तो दीप्यते ॥१२॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: or · See etad · devataitāsāṃ · devatānāṃ · evil · See p · apahatyāthainā · See p · atyavahat sā vai vācam eva prathamām atyavahat | sā yadā mṛtyum atyamucyata so 'gnir abhavat | so 'yam agniḥ pareṇa mṛtyum atikrānto dīpyate ||12||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: or · Se·e e·tad · de·va·tai·tā·sāṃ · de·va·tā·nāṃ · e·vil · Se·e p · a·pa·hat·yā·thai·nā · Se·e p · at·ya·va·hat sā vai vā·cam e·va pra·tha·mām at·ya·va·hat | sā ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta so 'gnir a·bha·vat | so 'yam ag·niḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·to dīp·ya·te ||12||
- 24
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: indeed · a plant · / pronoun: only, just · प्रथमाम् · अत्यवहत् · = rt · / pronoun: when · See p · अत्यमुच्यत · name of Pārvatī · ग्निर् · अभवत् · name of Pārvatī · yacchati · fire · परेण · See p · having passed or · दीप्यते · १२ sā vai vācam eva prathamām atyavahat | sā yadā mṛtyum atyamucyata so 'gnir abhavat | so 'yam agniḥ pareṇa mṛtyum atikrānto dīpyate ॥12॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: indeed · a plant · / pronoun: only, just · prathamām · atyavahat · = rt · / pronoun: when · See p · atyamucyata · name of Pārvatī · gnir · abhavat · name of Pārvatī · yacchati · fire · pareṇa · See p · having passed or · dīpyate · 12 sā vai vācam eva prathamām atyavahat | sā yadā mṛtyum atyamucyata so 'gnir abhavat | so 'yam agniḥ pareṇa mṛtyum atikrānto dīpyate ||12||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: in·de·ed · a plant · / pro·no·un: only, just · pra·tha·mām · at·ya·va·hat · = rt · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · na·me of Pār·va·tī · gnir · a·bha·vat · na·me of Pār·va·tī · yac·cha·ti · fi·re · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · dīp·ya·te · 12 sā vai vā·cam e·va pra·tha·mām at·ya·va·hat | sā ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta so 'gnir a·bha·vat | so 'yam ag·niḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·to dīp·ya·te ||12||
- 25
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: indeed · a plant · / pronoun: only, just · prathamām · atyavahat · = rt · / pronoun: when · See p · atyamucyata · name of Pārvatī · gnir · abhavat · name of Pārvatī · yacchati · fire · pareṇa · See p · having passed or · dīpyate अथ प्राणम् अत्यवहत् । स यदा मृत्युम् अत्यमुच्यत स वायुर् अभवत् । सो ऽयं वायुः परेण मृत्युम् अतिक्रान्तः पवते ॥१३॥
↳ word-by-word: = rt · / pronoun: indeed · a plant · / pronoun: only, just · prathamām · atyavahat · = rt · / pronoun: when · See p · atyamucyata · name of Pārvatī · gnir · abhavat · name of Pārvatī · yacchati · fire · pareṇa · See p · having passed or · dīpyate atha prāṇam atyavahat | sa yadā mṛtyum atyamucyata sa vāyur abhavat | so 'yaṃ vāyuḥ pareṇa mṛtyum atikrāntaḥ pavate ||13||
↳ word-by-word: = rt · / pro·no·un: in·de·ed · a plant · / pro·no·un: only, just · pra·tha·mām · at·ya·va·hat · = rt · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · na·me of Pār·va·tī · gnir · a·bha·vat · na·me of Pār·va·tī · yac·cha·ti · fi·re · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · dīp·ya·te a·tha prā·ṇam at·ya·va·hat | sa ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta sa vā·yur a·bha·vat | so 'yaṃ vā·yuḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·taḥ pa·va·te ||13||
- 26
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · prāṇa · अत्यवहत् · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: when · See p · अत्यमुच्यत · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · air · अभवत् · name of Pārvatī · yacchati · air · परेण · See p · having passed or · pavate · १३ atha prāṇam atyavahat | sa yadā mṛtyum atyamucyata sa vāyur abhavat | so 'yaṃ vāyuḥ pareṇa mṛtyum atikrāntaḥ pavate ॥13॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · prāṇa · atyavahat · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · air · abhavat · name of Pārvatī · yacchati · air · pareṇa · See p · having passed or · pavate · 13 atha prāṇam atyavahat | sa yadā mṛtyum atyamucyata sa vāyur abhavat | so 'yaṃ vāyuḥ pareṇa mṛtyum atikrāntaḥ pavate ||13||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · prā·ṇa · at·ya·va·hat · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · air · a·bha·vat · na·me of Pār·va·tī · yac·cha·ti · air · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · pa·va·te · 13 a·tha prā·ṇam at·ya·va·hat | sa ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta sa vā·yur a·bha·vat | so 'yaṃ vā·yuḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·taḥ pa·va·te ||13||
- 27
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · prāṇa · atyavahat · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · air · abhavat · name of Pārvatī · yacchati · air · pareṇa · See p · having passed or · pavate अथ चक्षुर् अत्यवहत् । तद् यदा मृत्युम् अत्यमुच्यत स आदित्यो ऽभवत् । सो ऽसाव् आदित्यः परेण मृत्युम् अतिक्रान्तस् तपति ॥१४॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · prāṇa · atyavahat · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · air · abhavat · name of Pārvatī · yacchati · air · pareṇa · See p · having passed or · pavate atha cakṣur atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa ādityo 'bhavat | so 'sāv ādityaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntas tapati ||14||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · prā·ṇa · at·ya·va·hat · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · air · a·bha·vat · na·me of Pār·va·tī · yac·cha·ti · air · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · pa·va·te a·tha cak·ṣur at·ya·va·hat | tad ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta sa ā·dit·yo 'bha·vat | so 'sāv ā·dit·yaḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·tas ta·pa·ti ||14||
- 28
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · or u · अत्यवहत् · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · अत्यमुच्यत · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · belonging or devoted · भवत् · name of Pārvatī · साव् · belonging or devoted · परेण · See p · having passed or · warming one's self · १४ atha cakṣur atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa ādityo 'bhavat | so 'sāv ādityaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntas tapati ॥14॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · or u · atyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · belonging or devoted · bhavat · name of Pārvatī · sāv · belonging or devoted · pareṇa · See p · having passed or · warming one's self · 14 atha cakṣur atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa ādityo 'bhavat | so 'sāv ādityaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntas tapati ||14||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · or u · at·ya·va·hat · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · be·lon·ging or de·vo·ted · bha·vat · na·me of Pār·va·tī · sāv · be·lon·ging or de·vo·ted · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · war·ming o·ne's self · 14 a·tha cak·ṣur at·ya·va·hat | tad ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta sa ā·dit·yo 'bha·vat | so 'sāv ā·dit·yaḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·tas ta·pa·ti ||14||
- 29
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · or u · atyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · belonging or devoted · being · name of Pārvatī · sāv · belonging or devoted · pareṇa · See p · having passed or · warming one's self अथ श्रोत्रम् अत्यवहत् । तद् यदा मृत्युम् अत्यमुच्यत ता दिशो ऽभवन् । ता इमा दिशः परेण मृत्युम् अतिक्रान्ताः ॥१५॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · or u · atyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · belonging or devoted · being · name of Pārvatī · sāv · belonging or devoted · pareṇa · See p · having passed or · warming one's self atha śrotram atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata tā diśo 'bhavan | tā imā diśaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntāḥ ||15||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · or u · at·ya·va·hat · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · be·lon·ging or de·vo·ted · be·ing · na·me of Pār·va·tī · sāv · be·lon·ging or de·vo·ted · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · war·ming o·ne's self a·tha śrot·ram at·ya·va·hat | tad ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta tā di·śo 'bha·van | tā i·mā di·śaḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·tāḥ ||15||
- 30
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · etc · अत्यवहत् · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · अत्यमुच्यत · tan-yati · = 2 · भवन् · tan-yati · a pronominal base · = 2 · परेण · See p · having passed or · १५ atha śrotram atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata tā diśo 'bhavan | tā imā diśaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntāḥ ॥15॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · etc · atyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · tan-yati · = 2 · bhavan · tan-yati · a pronominal base · = 2 · pareṇa · See p · having passed or · 15 atha śrotram atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata tā diśo 'bhavan | tā imā diśaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntāḥ ||15||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · etc · at·ya·va·hat · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · tan-ya·ti · = 2 · bha·van · tan-ya·ti · a pro·no·mi·nal ba·se · = 2 · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · 15 a·tha śrot·ram at·ya·va·hat | tad ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta tā di·śo 'bha·van | tā i·mā di·śaḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·tāḥ ||15||
- 31
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · etc · atyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · tan-yati · = 2 · etc · tan-yati · a pronominal base · = 2 · pareṇa · See p · having passed or अथ मनो ऽत्यवहत् । तद् यदा मृत्युम् अत्यमुच्यत स चन्द्रमा अभवत् । सो ऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युम् अतिक्रान्तो भाति । एवं ह वा एनम् एषा देवता मृत्युम् अतिवहति य एवं वेद ॥१६॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · etc · atyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · tan-yati · = 2 · etc · tan-yati · a pronominal base · = 2 · pareṇa · See p · having passed or atha mano 'tyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa candramā abhavat | so 'sau candraḥ pareṇa mṛtyum atikrānto bhāti | evaṃ ha vā enam eṣā devatā mṛtyum ativahati ya evaṃ veda ||16||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · etc · at·ya·va·hat · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · tan-ya·ti · = 2 · etc · tan-ya·ti · a pro·no·mi·nal ba·se · = 2 · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or a·tha ma·no 'tya·va·hat | tad ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta sa can·dra·mā a·bha·vat | so 'sau can·draḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·to bhā·ti | e·vaṃ ha vā e·nam e·ṣā de·va·tā mṛt·yum a·ti·va·ha·ti ya e·vaṃ ve·da ||16||
- 32
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · Indian spikenard · त्यवहत् · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · अत्यमुच्यत · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · name of a · अभवत् · name of Pārvatī · सौ · glittering · परेण · See p · having passed or · See p · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · See etad · the state or · See p · -vahati · a bacchic or · so · etc · १६ atha mano 'tyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa candramā abhavat | so 'sau candraḥ pareṇa mṛtyum atikrānto bhāti | evaṃ ha vā enam eṣā devatā mṛtyum ativahati ya evaṃ veda ॥16॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · Indian spikenard · tyavahat · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · name of a · abhavat · name of Pārvatī · sau · glittering · pareṇa · See p · having passed or · See p · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · See etad · the state or · See p · -vahati · a bacchic or · so · etc · 16 atha mano 'tyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa candramā abhavat | so 'sau candraḥ pareṇa mṛtyum atikrānto bhāti | evaṃ ha vā enam eṣā devatā mṛtyum ativahati ya evaṃ veda ||16||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · In·di·an spi·ke·nard · tya·va·hat · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · na·me of a · a·bha·vat · na·me of Pār·va·tī · sau · glit·te·ring · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · Se·e p · so · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · / pro·no·un: or · a pro·nom · Se·e e·tad · the sta·te or · Se·e p · -va·ha·ti · a bac·chic or · so · etc · 16 a·tha ma·no 'tya·va·hat | tad ya·dā mṛt·yum at·ya·muc·ya·ta sa can·dra·mā a·bha·vat | so 'sau can·draḥ pa·re·ṇa mṛt·yum a·tik·rān·to bhā·ti | e·vaṃ ha vā e·nam e·ṣā de·va·tā mṛt·yum a·ti·va·ha·ti ya e·vaṃ ve·da ||16||
- 33
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · Indian spikenard · See tyad+bearing · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · name of a · abhavat · name of Pārvatī · giving · glittering · pareṇa · See p · having passed or · See p · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · See etad · the state or · See p · -vahati · a bacchic or · so · etc अथात्मने ऽन्नाद्यम् आगायत् । यद् धि किञ्चान्नम् अद्यते ऽनेनैव तद् अद्यते । इह प्रतितिष्ठति ॥१७॥
↳ word-by-word: / pronoun: now, then · Indian spikenard · See tyad+bearing · / pronoun: that, it · / pronoun: when · See p · atyamucyata · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · name of a · abhavat · name of Pārvatī · giving · glittering · pareṇa · See p · having passed or · See p · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · See etad · the state or · See p · -vahati · a bacchic or · so · etc athātmane 'nnādyam āgāyat | yad dhi kiñcānnam adyate 'nenaiva tad adyate | iha pratitiṣṭhati ||17||
↳ word-by-word: / pro·no·un: now, then · In·di·an spi·ke·nard · Se·e tyad+be·a·ring · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: when · Se·e p · at·ya·muc·ya·ta · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · na·me of a · a·bha·vat · na·me of Pār·va·tī · gi·ving · glit·te·ring · pa·re·ṇa · Se·e p · ha·ving pas·sed or · Se·e p · so · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · / pro·no·un: or · a pro·nom · Se·e e·tad · the sta·te or · Se·e p · -va·ha·ti · a bac·chic or · so · etc a·thāt·ma·ne 'nnād·yam ā·gā·yat | yad dhi kiñ·cān·nam ad·ya·te 'ne·nai·va tad ad·ya·te | i·ha pra·ti·tiṣ·ṭha·ti ||17||
- 34
↳ word-by-word: अथात्मने · न्नाद्यम् · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · sometimes = 2 · किञ्चान्नम् · अद्यते · नेनैव · / pronoun: that, it · अद्यते · in this place · प्रतितिष्ठति · १७ athātmane 'nnādyam āgāyat | yad dhi kiñcānnam adyate 'nenaiva tad adyate | iha pratitiṣṭhati ॥17॥
↳ word-by-word: athātmane · nnādyam · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · sometimes = 2 · kiñcānnam · adyate · nenaiva · / pronoun: that, it · adyate · in this place · pratitiṣṭhati · 17 athātmane 'nnādyam āgāyat | yad dhi kiñcānnam adyate 'nenaiva tad adyate | iha pratitiṣṭhati ||17||
↳ word-by-word: a·thāt·ma·ne · nnād·yam · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · so·me·ti·mes = 2 · kiñ·cān·nam · ad·ya·te · ne·nai·va · / pro·no·un: that, it · ad·ya·te · in this pla·ce · pra·ti·tiṣ·ṭha·ti · 17 a·thāt·ma·ne 'nnād·yam ā·gā·yat | yad dhi kiñ·cān·nam ad·ya·te 'ne·nai·va tad ad·ya·te | i·ha pra·ti·tiṣ·ṭha·ti ||17||
- 35
↳ word-by-word: athātmane · nnādyam · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · sometimes = 2 · kiñcānnam · adyate · nenaiva · / pronoun: that, it · adyate · in this place · pratitiṣṭhati ते देवा अब्रुवन् । एतावद् वा इदं सर्वं यद् अन्नम् । तद् आत्मन आगासीः । अनु नो ऽस्मिन्न् अन्न आभजस्वेति । ते वै माभिसंविशतेति । तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त । तस्माद् यद् अनेनान्नम् अत्ति तेनैतास् तृप्यन्ति । एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्य् अन्नादो ऽधिपतिर् य एवं वेद । य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिर् बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवति । अथ य एवैतम् अनुभवति यो वैतम् अनु भार्यान् बुभूर्षति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥१८॥
↳ word-by-word: athātmane · nnādyam · coming towards+/ pronoun: which, that · / pronoun: which, that · sometimes = 2 · kiñcānnam · adyate · nenaiva · / pronoun: that, it · adyate · in this place · pratitiṣṭhati te devā abruvan | etāvad vā idaṃ sarvaṃ yad annam | tad ātmana āgāsīḥ | anu no 'sminn anna ābhajasveti | te vai mābhisaṃviśateti | tatheti taṃ samantaṃ pariṇyaviśanta | tasmād yad anenānnam atti tenaitās tṛpyanti | evaṃ ha vā enaṃ svā abhisaṃviśanti bhartā svānāṃ śreṣṭhaḥ puraetā bhavaty annādo 'dhipatir ya evaṃ veda | ya u haivaṃvidaṃ sveṣu pratir bubhūṣati na haivālaṃ bhāryebhyo bhavati | atha ya evaitam anubhavati yo vaitam anu bhāryān bubhūrṣati sa haivālaṃ bhāryebhyo bhavati ||18||
↳ word-by-word: a·thāt·ma·ne · nnād·yam · co·ming to·wards+/ pro·no·un: which, that · / pro·no·un: which, that · so·me·ti·mes = 2 · kiñ·cān·nam · ad·ya·te · ne·nai·va · / pro·no·un: that, it · ad·ya·te · in this pla·ce · pra·ti·tiṣ·ṭha·ti te de·vā ab·ru·van | e·tā·vad vā i·daṃ sar·vaṃ yad an·nam | tad āt·ma·na ā·gā·sīḥ | a·nu no 'sminn an·na ā·bha·jas·ve·ti | te vai mā·bhi·saṃ·vi·śa·te·ti | ta·the·ti taṃ sa·man·taṃ pa·riṇ·ya·vi·śan·ta | tas·mād yad a·ne·nān·nam at·ti te·nai·tās tṛp·yan·ti | e·vaṃ ha vā e·naṃ svā a·bhi·saṃ·vi·śan·ti bhar·tā svā·nāṃ śreṣ·ṭhaḥ pu·ra·e·tā bha·vaty an·nā·do 'dhi·pa·tir ya e·vaṃ ve·da | ya u hai·vaṃ·vi·daṃ sve·ṣu pra·tir bu·bhū·ṣa·ti na hai·vā·laṃ bhār·yebh·yo bha·va·ti | a·tha ya e·vai·tam a·nu·bha·va·ti yo vai·tam a·nu bhār·yān bu·bhūr·ṣa·ti sa hai·vā·laṃ bhār·yebh·yo bha·va·ti ||18||
- 36
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · divine · अब्रुवन् · so great · / pronoun: or · here · sarva · / pronoun: which, that · the sun · / pronoun: that, it · the breath · आगासीः · See aṇu · not · स्मिन्न् · the sun · आभजस्वेति · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed · माभिसंविशतेति · see tathā followed · tāmyati · being on every · परिण्यविशन्त · tasmāt · / pronoun: which, that · अनेनान्नम् · or attikā · a note or+gone · at the end+see Pāṇ · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · svati · to+-viśati · भर्ता · svati · best · a fortress+arrived · a particular kind · eating food · धिपतिर् · a bacchic or · so · etc · a bacchic or · उ · हैवंविदं · svati · name of a · बुभूषति · / pronoun: not · a vocative particle+add — · to be borne · भवति · / pronoun: now, then · a bacchic or · so+gone · अनुभवति te devā abruvan | etāvad vā idaṃ sarvaṃ yad annam | tad ātmana āgāsīḥ | anu no 'sminn anna ābhajasveti | te vai mābhisaṃviśateti | tatheti taṃ samantaṃ pariṇyaviśanta | tasmād yad anenānnam atti tenaitās tṛpyanti | evaṃ ha vā enaṃ svā abhisaṃviśanti bhartā svānāṃ śreṣṭhaḥ puraetā bhavaty annādo 'dhipatir ya evaṃ veda | ya u haivaṃvidaṃ sveṣu pratir bubhūṣati na haivālaṃ bhāryebhyo bhavati | atha ya evaitam anubhavati yo vaitam anu bhāryān bubhūrṣati sa haivālaṃ bhāryebhyo bhavati ॥18॥
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · divine · abruvan · so great · / pronoun: or · here · sarva · / pronoun: which, that · the sun · / pronoun: that, it · the breath · āgāsīḥ · See aṇu · not · sminn · the sun · ābhajasveti · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed · mābhisaṃviśateti · see tathā followed · tāmyati · being on every · pariṇyaviśanta · tasmāt · / pronoun: which, that · anenānnam · or attikā · a note or+gone · at the end+see Pāṇ · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · svati · to+-viśati · bhartā · svati · best · a fortress+arrived · a particular kind · eating food · dhipatir · a bacchic or · so · etc · a bacchic or · u · haivaṃvidaṃ · svati · name of a · bubhūṣati · / pronoun: not · a vocative particle+add — · to be borne · bhavati · / pronoun: now, then · a bacchic or · so+gone · anubhavati te devā abruvan | etāvad vā idaṃ sarvaṃ yad annam | tad ātmana āgāsīḥ | anu no 'sminn anna ābhajasveti | te vai mābhisaṃviśateti | tatheti taṃ samantaṃ pariṇyaviśanta | tasmād yad anenānnam atti tenaitās tṛpyanti | evaṃ ha vā enaṃ svā abhisaṃviśanti bhartā svānāṃ śreṣṭhaḥ puraetā bhavaty annādo 'dhipatir ya evaṃ veda | ya u haivaṃvidaṃ sveṣu pratir bubhūṣati na haivālaṃ bhāryebhyo bhavati | atha ya evaitam anubhavati yo vaitam anu bhāryān bubhūrṣati sa haivālaṃ bhāryebhyo bhavati ||18||
↳ word-by-word: / pro·no·un: they / to yo·u · di·vi·ne · ab·ru·van · so gre·at · / pro·no·un: or · he·re · sar·va · / pro·no·un: which, that · the sun · / pro·no·un: that, it · the bre·ath · ā·gā·sīḥ · Se·e a·ṇu · not · sminn · the sun · ā·bha·jas·ve·ti · / pro·no·un: they / to yo·u · / pro·no·un: in·de·ed · mā·bhi·saṃ·vi·śa·te·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · tām·ya·ti · be·ing on e·very · pa·riṇ·ya·vi·śan·ta · tas·māt · / pro·no·un: which, that · a·ne·nān·nam · or at·ti·kā · a no·te or+go·ne · at the end+se·e Pāṇ · so · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · / pro·no·un: or · a pro·nom · sva·ti · to+-vi·śa·ti · bhar·tā · sva·ti · best · a for·tress+ar·ri·ved · a par·ti·cu·lar kind · e·a·ting fo·od · dhi·pa·tir · a bac·chic or · so · etc · a bac·chic or · u · hai·vaṃ·vi·daṃ · sva·ti · na·me of a · bu·bhū·ṣa·ti · / pro·no·un: not · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+add — · to be bor·ne · bha·va·ti · / pro·no·un: now, then · a bac·chic or · so+go·ne · a·nu·bha·va·ti te de·vā ab·ru·van | e·tā·vad vā i·daṃ sar·vaṃ yad an·nam | tad āt·ma·na ā·gā·sīḥ | a·nu no 'sminn an·na ā·bha·jas·ve·ti | te vai mā·bhi·saṃ·vi·śa·te·ti | ta·the·ti taṃ sa·man·taṃ pa·riṇ·ya·vi·śan·ta | tas·mād yad a·ne·nān·nam at·ti te·nai·tās tṛp·yan·ti | e·vaṃ ha vā e·naṃ svā a·bhi·saṃ·vi·śan·ti bhar·tā svā·nāṃ śreṣ·ṭhaḥ pu·ra·e·tā bha·vaty an·nā·do 'dhi·pa·tir ya e·vaṃ ve·da | ya u hai·vaṃ·vi·daṃ sve·ṣu pra·tir bu·bhū·ṣa·ti na hai·vā·laṃ bhār·yebh·yo bha·va·ti | a·tha ya e·vai·tam a·nu·bha·va·ti yo vai·tam a·nu bhār·yān bu·bhūr·ṣa·ti sa hai·vā·laṃ bhār·yebh·yo bha·va·ti ||18||
- 37
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · divine · abruvan · so great · / pronoun: or · here · sarva · / pronoun: which, that · the sun · / pronoun: that, it · the breath · āgāsīḥ · See aṇu · not · sminn · the sun · ābhajasveti · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed · mābhisaṃviśateti · see tathā followed · tāmyati · being on every · pariṇyaviśanta · tasmāt · / pronoun: which, that · anenānnam · or attikā · a note or+gone · at the end+see Pāṇ · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · svati · to+-viśati · bhartā · svati · best · a fortress+arrived · a particular kind · eating food · sometimes = 2+a master · a bacchic or · so · etc · a bacchic or · u · haivaṃvidaṃ · svati · name of a · bubhūṣati · / pronoun: not · a vocative particle+add — · to be borne · bhavati · / pronoun: now, then · a bacchic or · so+gone · anubhavati सो ऽयास्य आङ्गिरसो ऽङ्गानां हि रसः । प्राणो वा अङ्गानां रसः । प्राणो हि वा अङ्गानां रसः । तस्माद् यस्मात् कस्माच्चाङ्गात् प्राण उत्क्रामति तद् एव तच् छुष्यति । एष हि वा अङ्गानां रसः ॥१९॥
↳ word-by-word: / pronoun: they / to you · divine · abruvan · so great · / pronoun: or · here · sarva · / pronoun: which, that · the sun · / pronoun: that, it · the breath · āgāsīḥ · See aṇu · not · sminn · the sun · ābhajasveti · / pronoun: they / to you · / pronoun: indeed · mābhisaṃviśateti · see tathā followed · tāmyati · being on every · pariṇyaviśanta · tasmāt · / pronoun: which, that · anenānnam · or attikā · a note or+gone · at the end+see Pāṇ · so · / pronoun: indeed (emphatic) · / pronoun: or · a pronom · svati · to+-viśati · bhartā · svati · best · a fortress+arrived · a particular kind · eating food · sometimes = 2+a master · a bacchic or · so · etc · a bacchic or · u · haivaṃvidaṃ · svati · name of a · bubhūṣati · / pronoun: not · a vocative particle+add — · to be borne · bhavati · / pronoun: now, then · a bacchic or · so+gone · anubhavati so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ | prāṇo vā aṅgānāṃ rasaḥ | prāṇo hi vā aṅgānāṃ rasaḥ | tasmād yasmāt kasmāccāṅgāt prāṇa utkrāmati tad eva tac chuṣyati | eṣa hi vā aṅgānāṃ rasaḥ ||19||
↳ word-by-word: / pro·no·un: they / to yo·u · di·vi·ne · ab·ru·van · so gre·at · / pro·no·un: or · he·re · sar·va · / pro·no·un: which, that · the sun · / pro·no·un: that, it · the bre·ath · ā·gā·sīḥ · Se·e a·ṇu · not · sminn · the sun · ā·bha·jas·ve·ti · / pro·no·un: they / to yo·u · / pro·no·un: in·de·ed · mā·bhi·saṃ·vi·śa·te·ti · se·e ta·thā fol·lo·wed · tām·ya·ti · be·ing on e·very · pa·riṇ·ya·vi·śan·ta · tas·māt · / pro·no·un: which, that · a·ne·nān·nam · or at·ti·kā · a no·te or+go·ne · at the end+se·e Pāṇ · so · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · / pro·no·un: or · a pro·nom · sva·ti · to+-vi·śa·ti · bhar·tā · sva·ti · best · a for·tress+ar·ri·ved · a par·ti·cu·lar kind · e·a·ting fo·od · so·me·ti·mes = 2+a mas·ter · a bac·chic or · so · etc · a bac·chic or · u · hai·vaṃ·vi·daṃ · sva·ti · na·me of a · bu·bhū·ṣa·ti · / pro·no·un: not · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+add — · to be bor·ne · bha·va·ti · / pro·no·un: now, then · a bac·chic or · so+go·ne · a·nu·bha·va·ti so 'yās·ya āṅ·gi·ra·so 'ṅgā·nāṃ hi ra·saḥ | prā·ṇo vā aṅ·gā·nāṃ ra·saḥ | prā·ṇo hi vā aṅ·gā·nāṃ ra·saḥ | tas·mād yas·māt kas·māc·cāṅ·gāt prā·ṇa ut·krā·ma·ti tad e·va tac chuṣ·ya·ti | e·ṣa hi vā aṅ·gā·nāṃ ra·saḥ ||19||
- 38
↳ word-by-word: name of Pārvatī · यास्य · descended from or · ङ्गानां · / pronoun: for, indeed · the sap or · prāṇa · / pronoun: or · add — anything · the sap or · prāṇa · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or · tasmāt · yasmāt · कस्माच्चाङ्गात् · prāṇa · उत्क्रामति · / pronoun: that, it · / pronoun: only, just · तच् · छुष्यति · See etad · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or · १९ so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ | prāṇo vā aṅgānāṃ rasaḥ | prāṇo hi vā aṅgānāṃ rasaḥ | tasmād yasmāt kasmāccāṅgāt prāṇa utkrāmati tad eva tac chuṣyati | eṣa hi vā aṅgānāṃ rasaḥ ॥19॥
↳ word-by-word: name of Pārvatī · yāsya · descended from or · ṅgānāṃ · / pronoun: for, indeed · the sap or · prāṇa · / pronoun: or · add — anything · the sap or · prāṇa · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or · tasmāt · yasmāt · kasmāccāṅgāt · prāṇa · utkrāmati · / pronoun: that, it · / pronoun: only, just · tac · chuṣyati · See etad · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or · 19 so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ | prāṇo vā aṅgānāṃ rasaḥ | prāṇo hi vā aṅgānāṃ rasaḥ | tasmād yasmāt kasmāccāṅgāt prāṇa utkrāmati tad eva tac chuṣyati | eṣa hi vā aṅgānāṃ rasaḥ ||19||
↳ word-by-word: na·me of Pār·va·tī · yās·ya · des·cen·ded from or · ṅgā·nāṃ · / pro·no·un: for, in·de·ed · the sap or · prā·ṇa · / pro·no·un: or · add — an·ything · the sap or · prā·ṇa · / pro·no·un: for, in·de·ed · / pro·no·un: or · add — an·ything · the sap or · tas·māt · yas·māt · kas·māc·cāṅ·gāt · prā·ṇa · ut·krā·ma·ti · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: only, just · tac · chuṣ·ya·ti · Se·e e·tad · / pro·no·un: for, in·de·ed · / pro·no·un: or · add — an·ything · the sap or · 19 so 'yās·ya āṅ·gi·ra·so 'ṅgā·nāṃ hi ra·saḥ | prā·ṇo vā aṅ·gā·nāṃ ra·saḥ | prā·ṇo hi vā aṅ·gā·nāṃ ra·saḥ | tas·mād yas·māt kas·māc·cāṅ·gāt prā·ṇa ut·krā·ma·ti tad e·va tac chuṣ·ya·ti | e·ṣa hi vā aṅ·gā·nāṃ ra·saḥ ||19||
- 39
↳ word-by-word: name of Pārvatī · yāsya · descended from or · ṅgānāṃ · / pronoun: for, indeed · the sap or · prāṇa · / pronoun: or · add — anything · the sap or · prāṇa · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or · tasmāt · yasmāt · kasmāccāṅgāt · prāṇa · utkrāmati · / pronoun: that, it · / pronoun: only, just · tac · chuṣyati · See etad · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or स्तर्त् ब्र्हुप् १,३.२० एष उ एव बृहस्पतिः । वाग् वै बृहती । तस्या एष पतिस् तस्माद् उ बृहस्पतिः ॥२०॥
↳ word-by-word: name of Pārvatī · yāsya · descended from or · ṅgānāṃ · / pronoun: for, indeed · the sap or · prāṇa · / pronoun: or · add — anything · the sap or · prāṇa · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or · tasmāt · yasmāt · kasmāccāṅgāt · prāṇa · utkrāmati · / pronoun: that, it · / pronoun: only, just · tac · chuṣyati · See etad · / pronoun: for, indeed · / pronoun: or · add — anything · the sap or start brhup 1,3.20 eṣa u eva bṛhaspatiḥ | vāg vai bṛhatī | tasyā eṣa patis tasmād u bṛhaspatiḥ ||20||
↳ word-by-word: na·me of Pār·va·tī · yās·ya · des·cen·ded from or · ṅgā·nāṃ · / pro·no·un: for, in·de·ed · the sap or · prā·ṇa · / pro·no·un: or · add — an·ything · the sap or · prā·ṇa · / pro·no·un: for, in·de·ed · / pro·no·un: or · add — an·ything · the sap or · tas·māt · yas·māt · kas·māc·cāṅ·gāt · prā·ṇa · ut·krā·ma·ti · / pro·no·un: that, it · / pro·no·un: only, just · tac · chuṣ·ya·ti · Se·e e·tad · / pro·no·un: for, in·de·ed · / pro·no·un: or · add — an·ything · the sap or start brhup 1,3.20 e·ṣa u e·va bṛ·has·pa·tiḥ | vāg vai bṛ·ha·tī | tas·yā e·ṣa pa·tis tas·mād u bṛ·has·pa·tiḥ ||20||
- 40
↳ word-by-word: स्तर्त् · ब्र्हुप् · १,३.२० · See etad · उ · / pronoun: only, just · bṛhaspati · वाग् · / pronoun: indeed · बृहती · तस्या · See etad · a master · tasmāt · उ · bṛhaspati · २० start brhup 1,3.20 eṣa u eva bṛhaspatiḥ | vāg vai bṛhatī | tasyā eṣa patis tasmād u bṛhaspatiḥ ॥20॥
↳ word-by-word: start · brhup · 1,3.20 · See etad · u · / pronoun: only, just · bṛhaspati · vāg · / pronoun: indeed · bṛhatī · tasyā · See etad · a master · tasmāt · u · bṛhaspati · 20 start brhup 1,3.20 eṣa u eva bṛhaspatiḥ | vāg vai bṛhatī | tasyā eṣa patis tasmād u bṛhaspatiḥ ||20||
↳ word-by-word: start · brhup · 1,3.20 · Se·e e·tad · u · / pro·no·un: only, just · bṛ·has·pa·ti · vāg · / pro·no·un: in·de·ed · bṛ·ha·tī · tas·yā · Se·e e·tad · a mas·ter · tas·māt · u · bṛ·has·pa·ti · 20 start brhup 1,3.20 e·ṣa u e·va bṛ·has·pa·tiḥ | vāg vai bṛ·ha·tī | tas·yā e·ṣa pa·tis tas·mād u bṛ·has·pa·tiḥ ||20||
- 41
↳ word-by-word: start · brhup · See etad · u · / pronoun: only, just · bṛhaspati · vāg · / pronoun: indeed · bṛhatī · tasyā · See etad · a master · tasmāt · u · bṛhaspati एष उ एव ब्रह्मणस्पतिः । वाग् वै ब्रह्म । तस्या एष पतिस् तस्माद् उ ब्रह्मणस्पतिः ॥२१॥
↳ word-by-word: start · brhup · See etad · u · / pronoun: only, just · bṛhaspati · vāg · / pronoun: indeed · bṛhatī · tasyā · See etad · a master · tasmāt · u · bṛhaspati eṣa u eva brahmaṇaspatiḥ | vāg vai brahma | tasyā eṣa patis tasmād u brahmaṇaspatiḥ ||21||
↳ word-by-word: start · brhup · Se·e e·tad · u · / pro·no·un: only, just · bṛ·has·pa·ti · vāg · / pro·no·un: in·de·ed · bṛ·ha·tī · tas·yā · Se·e e·tad · a mas·ter · tas·māt · u · bṛ·has·pa·ti e·ṣa u e·va brah·ma·ṇas·pa·tiḥ | vāg vai brah·ma | tas·yā e·ṣa pa·tis tas·mād u brah·ma·ṇas·pa·tiḥ ||21||
- 42
↳ word-by-word: See etad · उ · / pronoun: only, just · = bṛhas-pati · वाग् · / pronoun: indeed · See p · तस्या · See etad · a master · tasmāt · उ · = bṛhas-pati · २१ eṣa u eva brahmaṇaspatiḥ | vāg vai brahma | tasyā eṣa patis tasmād u brahmaṇaspatiḥ ॥21॥
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: only, just · = bṛhas-pati · vāg · / pronoun: indeed · See p · tasyā · See etad · a master · tasmāt · u · = bṛhas-pati · 21 eṣa u eva brahmaṇaspatiḥ | vāg vai brahma | tasyā eṣa patis tasmād u brahmaṇaspatiḥ ||21||
↳ word-by-word: Se·e e·tad · u · / pro·no·un: only, just · = bṛ·has-pa·ti · vāg · / pro·no·un: in·de·ed · Se·e p · tas·yā · Se·e e·tad · a mas·ter · tas·māt · u · = bṛ·has-pa·ti · 21 e·ṣa u e·va brah·ma·ṇas·pa·tiḥ | vāg vai brah·ma | tas·yā e·ṣa pa·tis tas·mād u brah·ma·ṇas·pa·tiḥ ||21||
- 43
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: only, just · = bṛhas-pati · vāg · / pronoun: indeed · See p · tasyā · See etad · a master · tasmāt · u · = bṛhas-pati एष उ एव साम । वाग् वै सामैष सा चामश् चेति तत् साम्नः सामत्वम् । यद् व् एव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस् त्रिभिर् लोकैः समो ऽनेन सर्वेण तस्माद् व् एव साम । अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकताम् । य एवम् एतत् साम वेद ॥२२॥
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: only, just · = bṛhas-pati · vāg · / pronoun: indeed · See p · tasyā · See etad · a master · tasmāt · u · = bṛhas-pati eṣa u eva sāma | vāg vai sāmaiṣa sā cāmaś ceti tat sāmnaḥ sāmatvam | yad v eva samaḥ pluṣiṇā samo maśakena samo nāgena sama ebhis tribhir lokaiḥ samo 'nena sarveṇa tasmād v eva sāma | aśnute sāmnaḥ sāyujyaṃ salokatām | ya evam etat sāma veda ||22||
↳ word-by-word: Se·e e·tad · u · / pro·no·un: only, just · = bṛ·has-pa·ti · vāg · / pro·no·un: in·de·ed · Se·e p · tas·yā · Se·e e·tad · a mas·ter · tas·māt · u · = bṛ·has-pa·ti e·ṣa u e·va sā·ma | vāg vai sā·mai·ṣa sā cā·maś ce·ti tat sām·naḥ sā·mat·vam | yad v e·va sa·maḥ plu·ṣi·ṇā sa·mo ma·śa·ke·na sa·mo nā·ge·na sa·ma e·bhis tri·bhir lo·kaiḥ sa·mo 'ne·na sar·ve·ṇa tas·mād v e·va sā·ma | aś·nu·te sām·naḥ sā·yuj·yaṃ sa·lo·ka·tām | ya e·vam e·tat sā·ma ve·da ||22||
- 44
↳ word-by-word: See etad · उ · / pronoun: only, just · in prati-sāma · वाग् · / pronoun: indeed · in prati-sāma+one who possesses · = rt · चामश् · चेति · / pronoun: that, it · sāmayati+the nose · in prati-sāma+/ pronoun: you · / pronoun: which, that · व् · / pronoun: only, just · sama · प्लुषिणा · sama · maśaka · sama · a snake in · sama · एभिस् · त्रिभिर् · open space · sama · नेन · sarvati+or eṇaka · tasmāt · व् · / pronoun: only, just · in prati-sāma · अश्नुते · sāmayati+the nose · intimate union · the being in · a bacchic or · / pronoun: thus, so · एतत् · in prati-sāma · etc · २२ eṣa u eva sāma | vāg vai sāmaiṣa sā cāmaś ceti tat sāmnaḥ sāmatvam | yad v eva samaḥ pluṣiṇā samo maśakena samo nāgena sama ebhis tribhir lokaiḥ samo 'nena sarveṇa tasmād v eva sāma | aśnute sāmnaḥ sāyujyaṃ salokatām | ya evam etat sāma veda ॥22॥
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: only, just · in prati-sāma · vāg · / pronoun: indeed · in prati-sāma+one who possesses · = rt · cāmaś · ceti · / pronoun: that, it · sāmayati+the nose · in prati-sāma+/ pronoun: you · / pronoun: which, that · v · / pronoun: only, just · sama · pluṣiṇā · sama · maśaka · sama · a snake in · sama · ebhis · tribhir · open space · sama · nena · sarvati+or eṇaka · tasmāt · v · / pronoun: only, just · in prati-sāma · aśnute · sāmayati+the nose · intimate union · the being in · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · in prati-sāma · etc · 22 eṣa u eva sāma | vāg vai sāmaiṣa sā cāmaś ceti tat sāmnaḥ sāmatvam | yad v eva samaḥ pluṣiṇā samo maśakena samo nāgena sama ebhis tribhir lokaiḥ samo 'nena sarveṇa tasmād v eva sāma | aśnute sāmnaḥ sāyujyaṃ salokatām | ya evam etat sāma veda ||22||
↳ word-by-word: Se·e e·tad · u · / pro·no·un: only, just · in pra·ti-sā·ma · vāg · / pro·no·un: in·de·ed · in pra·ti-sā·ma+o·ne who pos·ses·ses · = rt · cā·maś · ce·ti · / pro·no·un: that, it · sā·ma·ya·ti+the no·se · in pra·ti-sā·ma+/ pro·no·un: yo·u · / pro·no·un: which, that · v · / pro·no·un: only, just · sa·ma · plu·ṣi·ṇā · sa·ma · ma·śa·ka · sa·ma · a sna·ke in · sa·ma · e·bhis · tri·bhir · o·pen spa·ce · sa·ma · ne·na · sar·va·ti+or e·ṇa·ka · tas·māt · v · / pro·no·un: only, just · in pra·ti-sā·ma · aś·nu·te · sā·ma·ya·ti+the no·se · in·ti·ma·te u·ni·on · the be·ing in · a bac·chic or · / pro·no·un: thus, so · e·tat · in pra·ti-sā·ma · etc · 22 e·ṣa u e·va sā·ma | vāg vai sā·mai·ṣa sā cā·maś ce·ti tat sām·naḥ sā·mat·vam | yad v e·va sa·maḥ plu·ṣi·ṇā sa·mo ma·śa·ke·na sa·mo nā·ge·na sa·ma e·bhis tri·bhir lo·kaiḥ sa·mo 'ne·na sar·ve·ṇa tas·mād v e·va sā·ma | aś·nu·te sām·naḥ sā·yuj·yaṃ sa·lo·ka·tām | ya e·vam e·tat sā·ma ve·da ||22||
- 45
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: only, just · in prati-sāma · vāg · / pronoun: indeed · in prati-sāma+one who possesses · = rt · cāmaś · ceti · / pronoun: that, it · sāmayati+the nose · in prati-sāma+/ pronoun: you · / pronoun: which, that · v · / pronoun: only, just · sama · pluṣiṇā · sama · maśaka · sama · a snake in · sama · ebhis · tribhir · open space · sama · a tribrach or · sarvati+or eṇaka · tasmāt · v · / pronoun: only, just · in prati-sāma · aśnute · sāmayati+the nose · intimate union · the being in · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · in prati-sāma · etc एष उ वा उद्गीथः । प्राणो वा उत् प्राणेन हीदं सर्वम् उत्तब्धम् । वाग् एव गीथा । उच् च गीथा चेति । स उद्गीथः ॥२३॥
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: only, just · in prati-sāma · vāg · / pronoun: indeed · in prati-sāma+one who possesses · = rt · cāmaś · ceti · / pronoun: that, it · sāmayati+the nose · in prati-sāma+/ pronoun: you · / pronoun: which, that · v · / pronoun: only, just · sama · pluṣiṇā · sama · maśaka · sama · a snake in · sama · ebhis · tribhir · open space · sama · a tribrach or · sarvati+or eṇaka · tasmāt · v · / pronoun: only, just · in prati-sāma · aśnute · sāmayati+the nose · intimate union · the being in · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · in prati-sāma · etc eṣa u vā udgīthaḥ | prāṇo vā ut prāṇena hīdaṃ sarvam uttabdham | vāg eva gīthā | uc ca gīthā ceti | sa udgīthaḥ ||23||
↳ word-by-word: Se·e e·tad · u · / pro·no·un: only, just · in pra·ti-sā·ma · vāg · / pro·no·un: in·de·ed · in pra·ti-sā·ma+o·ne who pos·ses·ses · = rt · cā·maś · ce·ti · / pro·no·un: that, it · sā·ma·ya·ti+the no·se · in pra·ti-sā·ma+/ pro·no·un: yo·u · / pro·no·un: which, that · v · / pro·no·un: only, just · sa·ma · plu·ṣi·ṇā · sa·ma · ma·śa·ka · sa·ma · a sna·ke in · sa·ma · e·bhis · tri·bhir · o·pen spa·ce · sa·ma · a trib·rach or · sar·va·ti+or e·ṇa·ka · tas·māt · v · / pro·no·un: only, just · in pra·ti-sā·ma · aś·nu·te · sā·ma·ya·ti+the no·se · in·ti·ma·te u·ni·on · the be·ing in · a bac·chic or · / pro·no·un: thus, so · e·tat · in pra·ti-sā·ma · etc e·ṣa u vā ud·gī·thaḥ | prā·ṇo vā ut prā·ṇe·na hī·daṃ sar·vam ut·tab·dham | vāg e·va gī·thā | uc ca gī·thā ce·ti | sa ud·gī·thaḥ ||23||
- 46
↳ word-by-word: See etad · उ · / pronoun: or · chanting of the · prāṇa · / pronoun: or · a particle of · prāṇa · हीदं · sarva · उत्तब्धम् · वाग् · / pronoun: only, just · a song · ucyati · / pronoun: and · a song · चेति · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · chanting of the · २३ eṣa u vā udgīthaḥ | prāṇo vā ut prāṇena hīdaṃ sarvam uttabdham | vāg eva gīthā | uc ca gīthā ceti | sa udgīthaḥ ॥23॥
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: or · chanting of the · prāṇa · / pronoun: or · a particle of · prāṇa · hīdaṃ · sarva · uttabdham · vāg · / pronoun: only, just · a song · ucyati · / pronoun: and · a song · ceti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · chanting of the · 23 eṣa u vā udgīthaḥ | prāṇo vā ut prāṇena hīdaṃ sarvam uttabdham | vāg eva gīthā | uc ca gīthā ceti | sa udgīthaḥ ||23||
↳ word-by-word: Se·e e·tad · u · / pro·no·un: or · chan·ting of the · prā·ṇa · / pro·no·un: or · a par·tic·le of · prā·ṇa · hī·daṃ · sar·va · ut·tab·dham · vāg · / pro·no·un: only, just · a song · uc·ya·ti · / pro·no·un: and · a song · ce·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · chan·ting of the · 23 e·ṣa u vā ud·gī·thaḥ | prā·ṇo vā ut prā·ṇe·na hī·daṃ sar·vam ut·tab·dham | vāg e·va gī·thā | uc ca gī·thā ce·ti | sa ud·gī·thaḥ ||23||
- 47
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: or · chanting of the · prāṇa · / pronoun: or · a particle of · prāṇa · hīdaṃ · sarva · uttabdham · vāg · / pronoun: only, just · a song · ucyati · / pronoun: and · a song · ceti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · chanting of the तद् धापि ब्रह्मदत्तश् चैकितानेयो राजानं भक्षयन्न् उवाच । अयं त्यस्य राजा मूर्धानं विपातयताद् यद् इतो ऽयास्य आङ्गिरसो ऽन्येनोदगायद् इति । वाचा च ह्य् एव स प्राणेन चोदगायद् इति ॥२४॥
↳ word-by-word: See etad · u · / pronoun: or · chanting of the · prāṇa · / pronoun: or · a particle of · prāṇa · hīdaṃ · sarva · uttabdham · vāg · / pronoun: only, just · a song · ucyati · / pronoun: and · a song · ceti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · chanting of the tad dhāpi brahmadattaś caikitāneyo rājānaṃ bhakṣayann uvāca | ayaṃ tyasya rājā mūrdhānaṃ vipātayatād yad ito 'yāsya āṅgiraso 'nyenodagāyad iti | vācā ca hy eva sa prāṇena codagāyad iti ||24||
↳ word-by-word: Se·e e·tad · u · / pro·no·un: or · chan·ting of the · prā·ṇa · / pro·no·un: or · a par·tic·le of · prā·ṇa · hī·daṃ · sar·va · ut·tab·dham · vāg · / pro·no·un: only, just · a song · uc·ya·ti · / pro·no·un: and · a song · ce·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · chan·ting of the tad dhā·pi brah·ma·dat·taś cai·ki·tā·ne·yo rā·jā·naṃ bhak·ṣa·yann u·vā·ca | a·yaṃ tyas·ya rā·jā mūr·dhā·naṃ vi·pā·ta·ya·tād yad i·to 'yās·ya āṅ·gi·ra·so 'nye·no·da·gā·yad i·ti | vā·cā ca hy e·va sa prā·ṇe·na co·da·gā·yad i·ti ||24||
- 48
↳ word-by-word: / pronoun: that, it · धापि · given by Brahmā · चैकितानेयो · rājānati · भक्षयन्न् · उवाच · going · See tyad · = rājan · mūrdhan · -pibati+who or what+thus · / pronoun: which, that · gone · यास्य · descended from or · न्येनोदगायद् · / pronoun: thus (end of quotation) · speech · / pronoun: and · ह्य् · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · prāṇa · See cud+singing · / pronoun: thus (end of quotation) · २४ tad dhāpi brahmadattaś caikitāneyo rājānaṃ bhakṣayann uvāca | ayaṃ tyasya rājā mūrdhānaṃ vipātayatād yad ito 'yāsya āṅgiraso 'nyenodagāyad iti | vācā ca hy eva sa prāṇena codagāyad iti ॥24॥
↳ word-by-word: / pronoun: that, it · dhāpi · given by Brahmā · caikitāneyo · rājānati · bhakṣayann · uvāca · going · See tyad · = rājan · mūrdhan · -pibati+who or what+thus · / pronoun: which, that · gone · yāsya · descended from or · nyenodagāyad · / pronoun: thus (end of quotation) · speech · / pronoun: and · hy · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · prāṇa · See cud+singing · / pronoun: thus (end of quotation) · 24 tad dhāpi brahmadattaś caikitāneyo rājānaṃ bhakṣayann uvāca | ayaṃ tyasya rājā mūrdhānaṃ vipātayatād yad ito 'yāsya āṅgiraso 'nyenodagāyad iti | vācā ca hy eva sa prāṇena codagāyad iti ||24||
↳ word-by-word: / pro·no·un: that, it · dhā·pi · gi·ven by Brah·mā · cai·ki·tā·ne·yo · rā·jā·na·ti · bhak·ṣa·yann · u·vā·ca · go·ing · Se·e tyad · = rā·jan · mūr·dhan · -pi·ba·ti+who or what+thus · / pro·no·un: which, that · go·ne · yās·ya · des·cen·ded from or · nye·no·da·gā·yad · / pro·no·un: thus (end of qu·o·ta·ti·on) · spe·ech · / pro·no·un: and · hy · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · prā·ṇa · Se·e cud+sin·ging · / pro·no·un: thus (end of qu·o·ta·ti·on) · 24 tad dhā·pi brah·ma·dat·taś cai·ki·tā·ne·yo rā·jā·naṃ bhak·ṣa·yann u·vā·ca | a·yaṃ tyas·ya rā·jā mūr·dhā·naṃ vi·pā·ta·ya·tād yad i·to 'yās·ya āṅ·gi·ra·so 'nye·no·da·gā·yad i·ti | vā·cā ca hy e·va sa prā·ṇe·na co·da·gā·yad i·ti ||24||
- 49
↳ word-by-word: / pronoun: that, it · dhāpi · given by Brahmā · caikitāneyo · rājānati · bhakṣayann · uvāca · going · See tyad · = rājan · mūrdhan · -pibati+who or what+thus · / pronoun: which, that · gone · yāsya · descended from or · nyenodagāyad · / pronoun: thus (end of quotation) · speech · / pronoun: and · hy · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · prāṇa · See cud+singing · / pronoun: thus (end of quotation) तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वम् । तस्य वै स्वर एव स्वम् । तस्माद् आर्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरम् इच्छेत । तया वाचा स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं कुर्यात् । तस्माद् यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव । अथो यस्य स्वं भवति । भवति हास्य स्वं य एवम् एतत् साम्नः स्वं वेद ॥२५॥
↳ word-by-word: / pronoun: that, it · dhāpi · given by Brahmā · caikitāneyo · rājānati · bhakṣayann · uvāca · going · See tyad · = rājan · mūrdhan · -pibati+who or what+thus · / pronoun: which, that · gone · yāsya · descended from or · nyenodagāyad · / pronoun: thus (end of quotation) · speech · / pronoun: and · hy · / pronoun: only, just · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · prāṇa · See cud+singing · / pronoun: thus (end of quotation) tasya haitasya sāmno yaḥ svaṃ veda bhavati hāsya svam | tasya vai svara eva svam | tasmād ārtvijyaṃ kariṣyan vāci svaram iccheta | tayā vācā svarasampannayārtvijyaṃ kuryāt | tasmād yajñe svaravantaṃ didṛkṣanta eva | atho yasya svaṃ bhavati | bhavati hāsya svaṃ ya evam etat sāmnaḥ svaṃ veda ||25||
↳ word-by-word: / pro·no·un: that, it · dhā·pi · gi·ven by Brah·mā · cai·ki·tā·ne·yo · rā·jā·na·ti · bhak·ṣa·yann · u·vā·ca · go·ing · Se·e tyad · = rā·jan · mūr·dhan · -pi·ba·ti+who or what+thus · / pro·no·un: which, that · go·ne · yās·ya · des·cen·ded from or · nye·no·da·gā·yad · / pro·no·un: thus (end of qu·o·ta·ti·on) · spe·ech · / pro·no·un: and · hy · / pro·no·un: only, just · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · prā·ṇa · Se·e cud+sin·ging · / pro·no·un: thus (end of qu·o·ta·ti·on) tas·ya hai·tas·ya sām·no yaḥ svaṃ ve·da bha·va·ti hās·ya svam | tas·ya vai sva·ra e·va svam | tas·mād ār·tvij·yaṃ ka·riṣ·yan vā·ci sva·ram ic·che·ta | ta·yā vā·cā sva·ra·sam·pan·na·yār·tvij·yaṃ kur·yāt | tas·mād yaj·ñe sva·ra·van·taṃ di·dṛk·ṣan·ta e·va | a·tho yas·ya svaṃ bha·va·ti | bha·va·ti hās·ya svaṃ ya e·vam e·tat sām·naḥ svaṃ ve·da ||25||
- 50
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · साम्नो · yasyati · svati · etc · भवति · See p · svati · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · svati · tasmāt · the office or · to be done · वाचि · See rt · इच्छेत · who or what · speech · स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं · kurati+in ṛṇa-yāt · tasmāt · prayer · See rt+van+tāmyati · दिदृक्षन्त · / pronoun: only, just · now · to be endeavoured · svati · भवति · भवति · See p · svati · a bacchic or · / pronoun: thus, so · एतत् · sāmayati+the nose · svati · etc · २५ tasya haitasya sāmno yaḥ svaṃ veda bhavati hāsya svam | tasya vai svara eva svam | tasmād ārtvijyaṃ kariṣyan vāci svaram iccheta | tayā vācā svarasampannayārtvijyaṃ kuryāt | tasmād yajñe svaravantaṃ didṛkṣanta eva | atho yasya svaṃ bhavati | bhavati hāsya svaṃ ya evam etat sāmnaḥ svaṃ veda ॥25॥
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · svati · etc · bhavati · See p · svati · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · svati · tasmāt · the office or · to be done · vāci · See rt · iccheta · who or what · speech · svarasampannayārtvijyaṃ · kurati+in ṛṇa-yāt · tasmāt · prayer · See rt+van+tāmyati · didṛkṣanta · / pronoun: only, just · now · to be endeavoured · svati · bhavati · bhavati · See p · svati · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · sāmayati+the nose · svati · etc · 25 tasya haitasya sāmno yaḥ svaṃ veda bhavati hāsya svam | tasya vai svara eva svam | tasmād ārtvijyaṃ kariṣyan vāci svaram iccheta | tayā vācā svarasampannayārtvijyaṃ kuryāt | tasmād yajñe svaravantaṃ didṛkṣanta eva | atho yasya svaṃ bhavati | bhavati hāsya svaṃ ya evam etat sāmnaḥ svaṃ veda ||25||
↳ word-by-word: tas·ya·ti · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+tas·ya·ti · sām·no · yas·ya·ti · sva·ti · etc · bha·va·ti · Se·e p · sva·ti · tas·ya·ti · / pro·no·un: in·de·ed · Se·e rt · / pro·no·un: only, just · sva·ti · tas·māt · the of·fi·ce or · to be do·ne · vā·ci · Se·e rt · ic·che·ta · who or what · spe·ech · sva·ra·sam·pan·na·yār·tvij·yaṃ · ku·ra·ti+in ṛ·ṇa-yāt · tas·māt · pra·yer · Se·e rt+van+tām·ya·ti · di·dṛk·ṣan·ta · / pro·no·un: only, just · now · to be en·de·a·vo·u·red · sva·ti · bha·va·ti · bha·va·ti · Se·e p · sva·ti · a bac·chic or · / pro·no·un: thus, so · e·tat · sā·ma·ya·ti+the no·se · sva·ti · etc · 25 tas·ya hai·tas·ya sām·no yaḥ svaṃ ve·da bha·va·ti hās·ya svam | tas·ya vai sva·ra e·va svam | tas·mād ār·tvij·yaṃ ka·riṣ·yan vā·ci sva·ram ic·che·ta | ta·yā vā·cā sva·ra·sam·pan·na·yār·tvij·yaṃ kur·yāt | tas·mād yaj·ñe sva·ra·van·taṃ di·dṛk·ṣan·ta e·va | a·tho yas·ya svaṃ bha·va·ti | bha·va·ti hās·ya svaṃ ya e·vam e·tat sām·naḥ svaṃ ve·da ||25||
- 51
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · svati · etc · bhavati · See p · svati · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · svati · tasmāt · the office or · to be done · vāci · See rt · iccheta · who or what · speech · svarasampannayārtvijyaṃ · kurati+in ṛṇa-yāt · tasmāt · prayer · See rt+van+tāmyati · didṛkṣanta · / pronoun: only, just · now · to be endeavoured · svati · bhavati · bhavati · See p · svati · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · sāmayati+the nose · svati · etc तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद भवति हास्य सुवर्णम् । तस्य वै स्वर एव सुवर्णम् । भवति हास्य सुवर्णं य एवम् एतत् साम्नः सुवर्णं वेद ॥२६॥
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · svati · etc · bhavati · See p · svati · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · svati · tasmāt · the office or · to be done · vāci · See rt · iccheta · who or what · speech · svarasampannayārtvijyaṃ · kurati+in ṛṇa-yāt · tasmāt · prayer · See rt+van+tāmyati · didṛkṣanta · / pronoun: only, just · now · to be endeavoured · svati · bhavati · bhavati · See p · svati · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · sāmayati+the nose · svati · etc tasya haitasya sāmno yaḥ suvarṇaṃ veda bhavati hāsya suvarṇam | tasya vai svara eva suvarṇam | bhavati hāsya suvarṇaṃ ya evam etat sāmnaḥ suvarṇaṃ veda ||26||
↳ word-by-word: tas·ya·ti · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+tas·ya·ti · sām·no · yas·ya·ti · sva·ti · etc · bha·va·ti · Se·e p · sva·ti · tas·ya·ti · / pro·no·un: in·de·ed · Se·e rt · / pro·no·un: only, just · sva·ti · tas·māt · the of·fi·ce or · to be do·ne · vā·ci · Se·e rt · ic·che·ta · who or what · spe·ech · sva·ra·sam·pan·na·yār·tvij·yaṃ · ku·ra·ti+in ṛ·ṇa-yāt · tas·māt · pra·yer · Se·e rt+van+tām·ya·ti · di·dṛk·ṣan·ta · / pro·no·un: only, just · now · to be en·de·a·vo·u·red · sva·ti · bha·va·ti · bha·va·ti · Se·e p · sva·ti · a bac·chic or · / pro·no·un: thus, so · e·tat · sā·ma·ya·ti+the no·se · sva·ti · etc tas·ya hai·tas·ya sām·no yaḥ su·var·ṇaṃ ve·da bha·va·ti hās·ya su·var·ṇam | tas·ya vai sva·ra e·va su·var·ṇam | bha·va·ti hās·ya su·var·ṇaṃ ya e·vam e·tat sām·naḥ su·var·ṇaṃ ve·da ||26||
- 52
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · साम्नो · yasyati · of a good · etc · भवति · See p · of a good · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · of a good · भवति · See p · of a good · a bacchic or · / pronoun: thus, so · एतत् · sāmayati+the nose · of a good · etc · २६ tasya haitasya sāmno yaḥ suvarṇaṃ veda bhavati hāsya suvarṇam | tasya vai svara eva suvarṇam | bhavati hāsya suvarṇaṃ ya evam etat sāmnaḥ suvarṇaṃ veda ॥26॥
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · of a good · etc · bhavati · See p · of a good · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · of a good · bhavati · See p · of a good · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · sāmayati+the nose · of a good · etc · 26 tasya haitasya sāmno yaḥ suvarṇaṃ veda bhavati hāsya suvarṇam | tasya vai svara eva suvarṇam | bhavati hāsya suvarṇaṃ ya evam etat sāmnaḥ suvarṇaṃ veda ||26||
↳ word-by-word: tas·ya·ti · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+tas·ya·ti · sām·no · yas·ya·ti · of a go·od · etc · bha·va·ti · Se·e p · of a go·od · tas·ya·ti · / pro·no·un: in·de·ed · Se·e rt · / pro·no·un: only, just · of a go·od · bha·va·ti · Se·e p · of a go·od · a bac·chic or · / pro·no·un: thus, so · e·tat · sā·ma·ya·ti+the no·se · of a go·od · etc · 26 tas·ya hai·tas·ya sām·no yaḥ su·var·ṇaṃ ve·da bha·va·ti hās·ya su·var·ṇam | tas·ya vai sva·ra e·va su·var·ṇam | bha·va·ti hās·ya su·var·ṇaṃ ya e·vam e·tat sām·naḥ su·var·ṇaṃ ve·da ||26||
- 53
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · of a good · etc · bhavati · See p · of a good · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · of a good · bhavati · See p · of a good · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · sāmayati+the nose · of a good · etc स्तर्त् ब्र्हुप् १,३.२७ तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति । तस्य वै वाग् एव प्रतिष्ठा । वाचि हि खल्व् एष एतत् प्राणः प्रतिष्ठितो गीयते । अन्न इत्य् उ हैक आहुः ॥२७॥
↳ word-by-word: tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · of a good · etc · bhavati · See p · of a good · tasyati · / pronoun: indeed · See rt · / pronoun: only, just · of a good · bhavati · See p · of a good · a bacchic or · / pronoun: thus, so · etat · sāmayati+the nose · of a good · etc start brhup 1,3.27 tasya haitasya sāmno yaḥ pratiṣṭhāṃ veda prati ha tiṣṭhati | tasya vai vāg eva pratiṣṭhā | vāci hi khalv eṣa etat prāṇaḥ pratiṣṭhito gīyate | anna ity u haika āhuḥ ||27||
↳ word-by-word: tas·ya·ti · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+tas·ya·ti · sām·no · yas·ya·ti · of a go·od · etc · bha·va·ti · Se·e p · of a go·od · tas·ya·ti · / pro·no·un: in·de·ed · Se·e rt · / pro·no·un: only, just · of a go·od · bha·va·ti · Se·e p · of a go·od · a bac·chic or · / pro·no·un: thus, so · e·tat · sā·ma·ya·ti+the no·se · of a go·od · etc start brhup 1,3.27 tas·ya hai·tas·ya sām·no yaḥ pra·tiṣ·ṭhāṃ ve·da pra·ti ha tiṣ·ṭha·ti | tas·ya vai vāg e·va pra·tiṣ·ṭhā | vā·ci hi khalv e·ṣa e·tat prā·ṇaḥ pra·tiṣ·ṭhi·to gī·ya·te | an·na ity u hai·ka ā·huḥ ||27||
- 54
↳ word-by-word: स्तर्त् · ब्र्हुप् · १,३.२७ · tasyati · a vocative particle+tasyati · साम्नो · yasyati · -tiṣṭhati · etc · name of a · / pronoun: indeed (emphatic) · तिष्ठति · tasyati · / pronoun: indeed · वाग् · / pronoun: only, just · -tiṣṭhati · वाचि · / pronoun: for, indeed · khalu · See etad · एतत् · prāṇa · set up · गीयते · the sun · going · उ · हैक · -juhote · २७ start brhup 1,3.27 tasya haitasya sāmno yaḥ pratiṣṭhāṃ veda prati ha tiṣṭhati | tasya vai vāg eva pratiṣṭhā | vāci hi khalv eṣa etat prāṇaḥ pratiṣṭhito gīyate | anna ity u haika āhuḥ ॥27॥
↳ word-by-word: start · brhup · 1,3.27 · tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · -tiṣṭhati · etc · name of a · / pronoun: indeed (emphatic) · tiṣṭhati · tasyati · / pronoun: indeed · vāg · / pronoun: only, just · -tiṣṭhati · vāci · / pronoun: for, indeed · khalu · See etad · etat · prāṇa · set up · gīyate · the sun · going · u · haika · -juhote · 27 start brhup 1,3.27 tasya haitasya sāmno yaḥ pratiṣṭhāṃ veda prati ha tiṣṭhati | tasya vai vāg eva pratiṣṭhā | vāci hi khalv eṣa etat prāṇaḥ pratiṣṭhito gīyate | anna ity u haika āhuḥ ||27||
↳ word-by-word: start · brhup · 1,3.27 · tas·ya·ti · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+tas·ya·ti · sām·no · yas·ya·ti · -tiṣ·ṭha·ti · etc · na·me of a · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · tiṣ·ṭha·ti · tas·ya·ti · / pro·no·un: in·de·ed · vāg · / pro·no·un: only, just · -tiṣ·ṭha·ti · vā·ci · / pro·no·un: for, in·de·ed · kha·lu · Se·e e·tad · e·tat · prā·ṇa · set up · gī·ya·te · the sun · go·ing · u · hai·ka · -ju·ho·te · 27 start brhup 1,3.27 tas·ya hai·tas·ya sām·no yaḥ pra·tiṣ·ṭhāṃ ve·da pra·ti ha tiṣ·ṭha·ti | tas·ya vai vāg e·va pra·tiṣ·ṭhā | vā·ci hi khalv e·ṣa e·tat prā·ṇaḥ pra·tiṣ·ṭhi·to gī·ya·te | an·na ity u hai·ka ā·huḥ ||27||
- 55
↳ word-by-word: start · brhup · tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · -tiṣṭhati · etc · name of a · / pronoun: indeed (emphatic) · tiṣṭhati · tasyati · / pronoun: indeed · vāg · / pronoun: only, just · -tiṣṭhati · vāci · / pronoun: for, indeed · khalu · See etad · etat · prāṇa · set up · gīyate · the sun · going · u · haika · -juhote अथातः पवमानानाम् एवाभ्यारोहः । स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति । स यत्र प्रस्तुयात् तद् एतानि जपेत् । असतो मा सद् गमय, तमसो मा ज्योतिर् गमय, मृत्योर् मामृतं गमयेति । स यद् आहासतो मा सद् गमयेति । मृत्युर् वा असत् सद् अमृतं मृत्योर् मामृतं गमयामृतं मा कुर्व् इत्य् एवैतद् आह । तमसो मा ज्योतिर् गमयेति । मृत्युर् वै तमो ज्योतिर् अमृतं मृत्योर् मामृतं गमयामृतं मा कुर्व् इत्य् एवैतद् आह । मृत्योर् मामृतं गमयेति । नात्र तिरोहितम् इवास्ति । अथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्व् आत्मने ऽन्नाद्यम् आगायेत् । तस्माद् उ तेषु वरं वृणीत । यं कामं कामयेत् तम् । स एष एवंविद् उद्गातात्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तम् आगायति । तद् धैतल् लोकजिद् एव । न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवम् एतत् साम वेद ॥२८॥
↳ word-by-word: start · brhup · tasyati · a vocative particle+tasyati · sāmno · yasyati · -tiṣṭhati · etc · name of a · / pronoun: indeed (emphatic) · tiṣṭhati · tasyati · / pronoun: indeed · vāg · / pronoun: only, just · -tiṣṭhati · vāci · / pronoun: for, indeed · khalu · See etad · etat · prāṇa · set up · gīyate · the sun · going · u · haika · -juhote athātaḥ pavamānānām evābhyārohaḥ | sa vai khalu prastotā sāma prastauti | sa yatra prastuyāt tad etāni japet | asato mā sad gamaya, tamaso mā jyotir gamaya, mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | sa yad āhāsato mā sad gamayeti | mṛtyur vā asat sad amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | tamaso mā jyotir gamayeti | mṛtyur vai tamo jyotir amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | nātra tirohitam ivāsti | atha yānītarāṇi stotrāṇi teṣv ātmane 'nnādyam āgāyet | tasmād u teṣu varaṃ vṛṇīta | yaṃ kāmaṃ kāmayet tam | sa eṣa evaṃvid udgātātmane vā yajamānāya vā yaṃ kāmaṃ kāmayate tam āgāyati | tad dhaital lokajid eva | na haivālokyatāyā āśāsti ya evam etat sāma veda ||28||
↳ word-by-word: start · brhup · tas·ya·ti · a vo·ca·ti·ve par·tic·le+tas·ya·ti · sām·no · yas·ya·ti · -tiṣ·ṭha·ti · etc · na·me of a · / pro·no·un: in·de·ed (em·pha·tic) · tiṣ·ṭha·ti · tas·ya·ti · / pro·no·un: in·de·ed · vāg · / pro·no·un: only, just · -tiṣ·ṭha·ti · vā·ci · / pro·no·un: for, in·de·ed · kha·lu · Se·e e·tad · e·tat · prā·ṇa · set up · gī·ya·te · the sun · go·ing · u · hai·ka · -ju·ho·te a·thā·taḥ pa·va·mā·nā·nām e·vābh·yā·ro·haḥ | sa vai kha·lu pras·to·tā sā·ma pras·tau·ti | sa yat·ra pras·tu·yāt tad e·tā·ni ja·pet | a·sa·to mā sad ga·ma·ya, ta·ma·so mā jyo·tir ga·ma·ya, mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·ye·ti | sa yad ā·hā·sa·to mā sad ga·ma·ye·ti | mṛt·yur vā a·sat sad a·mṛ·taṃ mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·yā·mṛ·taṃ mā kurv ity e·vai·tad ā·ha | ta·ma·so mā jyo·tir ga·ma·ye·ti | mṛt·yur vai ta·mo jyo·tir a·mṛ·taṃ mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·yā·mṛ·taṃ mā kurv ity e·vai·tad ā·ha | mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·ye·ti | nāt·ra ti·ro·hi·tam i·vās·ti | a·tha yā·nī·ta·rā·ṇi stot·rā·ṇi teṣv āt·ma·ne 'nnād·yam ā·gā·yet | tas·mād u te·ṣu va·raṃ vṛ·ṇī·ta | yaṃ kā·maṃ kā·ma·yet tam | sa e·ṣa e·vaṃ·vid ud·gā·tāt·ma·ne vā ya·ja·mā·nā·ya vā yaṃ kā·maṃ kā·ma·ya·te tam ā·gā·ya·ti | tad dhai·tal lo·ka·jid e·va | na hai·vā·lok·ya·tā·yā ā·śās·ti ya e·vam e·tat sā·ma ve·da ||28||
- 56
↳ word-by-word: now · being purified · एवाभ्यारोहः · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: indeed · / pronoun: indeed · प्रस्तोता · in prati-sāma · प्रस्तौति · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: where · -stauti+in ṛṇa-yāt · / pronoun: that, it · arrived · जपेत् · असतो · measure · one who sits · going · dark-coloured · measure · jyavate+in the Śatapatha-Brāhmaṇa · going · See p · मामृतं · गमयेति · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: which, that · आहासतो · measure · one who sits · गमयेति · See p · / pronoun: or · not being · one who sits · not dead · See p · मामृतं · गमयामृतं · measure · name of a · going · एवैतद् · See rt · dark-coloured · measure · jyavate+in the Śatapatha-Brāhmaṇa · गमयेति · See p · / pronoun: indeed · darkness etc · jyavate+in the Śatapatha-Brāhmaṇa · not dead · See p · मामृतं · गमयामृतं · measure · name of a · going athātaḥ pavamānānām evābhyārohaḥ | sa vai khalu prastotā sāma prastauti | sa yatra prastuyāt tad etāni japet | asato mā sad gamaya, tamaso mā jyotir gamaya, mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | sa yad āhāsato mā sad gamayeti | mṛtyur vā asat sad amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | tamaso mā jyotir gamayeti | mṛtyur vai tamo jyotir amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | nātra tirohitam ivāsti | atha yānītarāṇi stotrāṇi teṣv ātmane 'nnādyam āgāyet | tasmād u teṣu varaṃ vṛṇīta | yaṃ kāmaṃ kāmayet tam | sa eṣa evaṃvid udgātātmane vā yajamānāya vā yaṃ kāmaṃ kāmayate tam āgāyati | tad dhaital lokajid eva | na haivālokyatāyā āśāsti ya evam etat sāma veda ॥28॥
↳ word-by-word: now · being purified · evābhyārohaḥ · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: indeed · / pronoun: indeed · prastotā · in prati-sāma · prastauti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: where · -stauti+in ṛṇa-yāt · / pronoun: that, it · arrived · japet · asato · measure · one who sits · going · dark-coloured · measure · jyavate+in the Śatapatha-Brāhmaṇa · going · See p · māmṛtaṃ · gamayeti · / pronoun: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pronoun: which, that · āhāsato · measure · one who sits · gamayeti · See p · / pronoun: or · not being · one who sits · not dead · See p · māmṛtaṃ · gamayāmṛtaṃ · measure · name of a · going · evaitad · See rt · dark-coloured · measure · jyavate+in the Śatapatha-Brāhmaṇa · gamayeti · See p · / pronoun: indeed · darkness etc · jyavate+in the Śatapatha-Brāhmaṇa · not dead · See p · māmṛtaṃ · gamayāmṛtaṃ · measure · name of a · going athātaḥ pavamānānām evābhyārohaḥ | sa vai khalu prastotā sāma prastauti | sa yatra prastuyāt tad etāni japet | asato mā sad gamaya, tamaso mā jyotir gamaya, mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | sa yad āhāsato mā sad gamayeti | mṛtyur vā asat sad amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | tamaso mā jyotir gamayeti | mṛtyur vai tamo jyotir amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | nātra tirohitam ivāsti | atha yānītarāṇi stotrāṇi teṣv ātmane 'nnādyam āgāyet | tasmād u teṣu varaṃ vṛṇīta | yaṃ kāmaṃ kāmayet tam | sa eṣa evaṃvid udgātātmane vā yajamānāya vā yaṃ kāmaṃ kāmayate tam āgāyati | tad dhaital lokajid eva | na haivālokyatāyā āśāsti ya evam etat sāma veda ||28||
↳ word-by-word: now · be·ing pu·ri·fi·ed · e·vābh·yā·ro·haḥ · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: in·de·ed · / pro·no·un: in·de·ed · pras·to·tā · in pra·ti-sā·ma · pras·tau·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: whe·re · -stau·ti+in ṛ·ṇa-yāt · / pro·no·un: that, it · ar·ri·ved · ja·pet · a·sa·to · me·a·su·re · o·ne who sits · go·ing · dark-co·lo·u·red · me·a·su·re · jya·va·te+in the Śa·ta·pa·tha-Brāh·ma·ṇa · go·ing · Se·e p · mā·mṛ·taṃ · ga·ma·ye·ti · / pro·no·un: he, that (nom. sg. masc. of tad) · / pro·no·un: which, that · ā·hā·sa·to · me·a·su·re · o·ne who sits · ga·ma·ye·ti · Se·e p · / pro·no·un: or · not be·ing · o·ne who sits · not de·ad · Se·e p · mā·mṛ·taṃ · ga·ma·yā·mṛ·taṃ · me·a·su·re · na·me of a · go·ing · e·vai·tad · Se·e rt · dark-co·lo·u·red · me·a·su·re · jya·va·te+in the Śa·ta·pa·tha-Brāh·ma·ṇa · ga·ma·ye·ti · Se·e p · / pro·no·un: in·de·ed · dar·kness etc · jya·va·te+in the Śa·ta·pa·tha-Brāh·ma·ṇa · not de·ad · Se·e p · mā·mṛ·taṃ · ga·ma·yā·mṛ·taṃ · me·a·su·re · na·me of a · go·ing a·thā·taḥ pa·va·mā·nā·nām e·vābh·yā·ro·haḥ | sa vai kha·lu pras·to·tā sā·ma pras·tau·ti | sa yat·ra pras·tu·yāt tad e·tā·ni ja·pet | a·sa·to mā sad ga·ma·ya, ta·ma·so mā jyo·tir ga·ma·ya, mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·ye·ti | sa yad ā·hā·sa·to mā sad ga·ma·ye·ti | mṛt·yur vā a·sat sad a·mṛ·taṃ mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·yā·mṛ·taṃ mā kurv ity e·vai·tad ā·ha | ta·ma·so mā jyo·tir ga·ma·ye·ti | mṛt·yur vai ta·mo jyo·tir a·mṛ·taṃ mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·yā·mṛ·taṃ mā kurv ity e·vai·tad ā·ha | mṛt·yor mā·mṛ·taṃ ga·ma·ye·ti | nāt·ra ti·ro·hi·tam i·vās·ti | a·tha yā·nī·ta·rā·ṇi stot·rā·ṇi teṣv āt·ma·ne 'nnād·yam ā·gā·yet | tas·mād u te·ṣu va·raṃ vṛ·ṇī·ta | yaṃ kā·maṃ kā·ma·yet tam | sa e·ṣa e·vaṃ·vid ud·gā·tāt·ma·ne vā ya·ja·mā·nā·ya vā yaṃ kā·maṃ kā·ma·ya·te tam ā·gā·ya·ti | tad dhai·tal lo·ka·jid e·va | na hai·vā·lok·ya·tā·yā ā·śās·ti ya e·vam e·tat sā·ma ve·da ||28||
adhyāya 1 · brāhmaṇa 4 1 verse
- 1
आत्मैवेदम् अग्र आसीत् पुरुषविधः । सो ऽनुवीक्ष्य नान्यद् आत्मनो ऽपश्यत् । सो ऽहम् अस्मीत्य् अग्रे व्याहरत् । ततो ऽहंनामाभवत् । तस्माद् अप्य् एतर्ह्य् आमन्त्रितो ऽहम् अयम् इत्य् एवाग्र उक्त्वाथान्यन् नाम प्रब्रूते यद् अस्य भवति । स यत् पूर्वो ऽस्मात् सर्वस्मात् सर्वान् पाप्मन औषत् तस्मात् पुरुषः । ओषति ह वै स तं यो ऽस्मात् पूर्वो बुभूषति य एवं वेद ॥१॥
ātmaivedam agra āsīt puruṣavidhaḥ | so 'nuvīkṣya nānyad ātmano 'paśyat | so 'ham asmīty agre vyāharat | tato 'haṃnāmābhavat | tasmād apy etarhy āmantrito 'ham ayam ity evāgra uktvāthānyan nāma prabrūte yad asya bhavati | sa yat pūrvo 'smāt sarvasmāt sarvān pāpmana auṣat tasmāt puruṣaḥ | oṣati ha vai sa taṃ yo 'smāt pūrvo bubhūṣati ya evaṃ veda ||1||
āt·mai·ve·dam ag·ra ā·sīt pu·ru·ṣa·vi·dhaḥ | so 'nu·vīk·ṣya nān·yad āt·ma·no 'paś·yat | so 'ham as·mīty ag·re vyā·ha·rat | ta·to 'haṃ·nā·mā·bha·vat | tas·mād apy e·tarhy ā·man·tri·to 'ham a·yam ity e·vāg·ra uk·tvā·thān·yan nā·ma prab·rū·te yad as·ya bha·va·ti | sa yat pūr·vo 'smāt sar·vas·māt sar·vān pāp·ma·na au·ṣat tas·māt pu·ru·ṣaḥ | o·ṣa·ti ha vai sa taṃ yo 'smāt pūr·vo bu·bhū·ṣa·ti ya e·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 1 · brāhmaṇa 5 1 verse
- 1
यत् सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत् पिता । एकम् अस्य साधारणं द्वे देवान् अभाजयत् । त्रीण्य् आत्मने ऽकुरुत पशुभ्य एकं प्रायच्छत् । तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न । कस्मात् तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदा । यो वै ताम् अक्षितिं वेद सो ऽन्नम् अत्ति प्रतीकेन । स देवान् अपिगच्छति स ऊऋजम् उपजीवति । इति श्लोकाः ॥१॥
yat saptānnāni medhayā tapasājanayat pitā | ekam asya sādhāraṇaṃ dve devān abhājayat | trīṇy ātmane 'kuruta paśubhya ekaṃ prāyacchat | tasmin sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na | kasmāt tāni na kṣīyante adyamānāni sarvadā | yo vai tām akṣitiṃ veda so 'nnam atti pratīkena | sa devān apigacchati sa ūṛjam upajīvati | iti ślokāḥ ||1||
yat sap·tān·nā·ni me·dha·yā ta·pa·sā·ja·na·yat pi·tā | e·kam as·ya sā·dhā·ra·ṇaṃ dve de·vān a·bhā·ja·yat | trīṇy āt·ma·ne 'ku·ru·ta pa·śubh·ya e·kaṃ prā·yac·chat | tas·min sar·vaṃ pra·tiṣ·ṭhi·taṃ yac·ca prā·ṇi·ti yac·ca na | kas·māt tā·ni na kṣī·yan·te ad·ya·mā·nā·ni sar·va·dā | yo vai tām ak·ṣi·tiṃ ve·da so 'nnam at·ti pra·tī·ke·na | sa de·vān a·pi·gac·cha·ti sa ū·ṛ·jam u·pa·jī·va·ti | i·ti ślo·kāḥ ||1||
adhyāya 1 · brāhmaṇa 6 1 verse
- 1
त्रयं वा इदं नाम रूपं कर्म । तेषां नाम्नां वाग् इत्य् एतद् एषाम् उक्थम् । अतो हि सर्वाणि नामान्य् उत्तिष्ठन्ति । एतद् एषां साम । एतद् धि सर्वैर् नामभिः समम् । एतद् एषां ब्रह्म । एतद् धि सर्वाणि नामानि बिभर्ति ॥१॥
trayaṃ vā idaṃ nāma rūpaṃ karma | teṣāṃ nāmnāṃ vāg ity etad eṣām uktham | ato hi sarvāṇi nāmāny uttiṣṭhanti | etad eṣāṃ sāma | etad dhi sarvair nāmabhiḥ samam | etad eṣāṃ brahma | etad dhi sarvāṇi nāmāni bibharti ||1||
tra·yaṃ vā i·daṃ nā·ma rū·paṃ kar·ma | te·ṣāṃ nām·nāṃ vāg ity e·tad e·ṣām uk·tham | a·to hi sar·vā·ṇi nā·māny ut·tiṣ·ṭhan·ti | e·tad e·ṣāṃ sā·ma | e·tad dhi sar·vair nā·ma·bhiḥ sa·mam | e·tad e·ṣāṃ brah·ma | e·tad dhi sar·vā·ṇi nā·mā·ni bi·bhar·ti ||1||
adhyāya 2 · brāhmaṇa 1 1 verse
- 1
दृप्तबालाकिर् हानूचानो गार्ग्य आस । स होवाचाजातशत्रुं काश्यं -- ब्रह्म ते ब्रवाणीति । स होवाचाजातशत्रुः -- सहस्रम् एतस्यां वाचि दद्मः, जनको जनक इति वै जना धावन्तीति ॥१॥
dṛptabālākir hānūcāno gārgya āsa | sa hovācājātaśatruṃ kāśyaṃ -- brahma te bravāṇīti | sa hovācājātaśatruḥ -- sahasram etasyāṃ vāci dadmaḥ, janako janaka iti vai janā dhāvantīti ||1||
dṛp·ta·bā·lā·kir hā·nū·cā·no gār·gya ā·sa | sa ho·vā·cā·jā·ta·śat·ruṃ kāś·yaṃ -- brah·ma te bra·vā·ṇī·ti | sa ho·vā·cā·jā·ta·śat·ruḥ -- sa·has·ram e·tas·yāṃ vā·ci dad·maḥ, ja·na·ko ja·na·ka i·ti vai ja·nā dhā·van·tī·ti ||1||
adhyāya 2 · brāhmaṇa 2 1 verse
- 1
यो ह वै शिशुं साधानं सप्रत्याधानं सस्थूणं सदामं वेद सप्त ह द्विषतो भ्रातृव्यान् अवरुणद्धि । अयं वाव शिशुर् यो ऽयं मध्यमः प्राणः । तस्येदम् एवाधानम् इदं प्रत्याधानं प्राणः स्थूणान्नं दाम ॥१॥
yo ha vai śiśuṃ sādhānaṃ sapratyādhānaṃ sasthūṇaṃ sadāmaṃ veda sapta ha dviṣato bhrātṛvyān avaruṇaddhi | ayaṃ vāva śiśur yo 'yaṃ madhyamaḥ prāṇaḥ | tasyedam evādhānam idaṃ pratyādhānaṃ prāṇaḥ sthūṇānnaṃ dāma ||1||
yo ha vai śi·śuṃ sā·dhā·naṃ sap·rat·yā·dhā·naṃ sas·thū·ṇaṃ sa·dā·maṃ ve·da sap·ta ha dvi·ṣa·to bhrā·tṛv·yān a·va·ru·ṇad·dhi | a·yaṃ vā·va śi·śur yo 'yaṃ madh·ya·maḥ prā·ṇaḥ | tas·ye·dam e·vā·dhā·nam i·daṃ prat·yā·dhā·naṃ prā·ṇaḥ sthū·ṇān·naṃ dā·ma ||1||
adhyāya 2 · brāhmaṇa 3 1 verse
- 1
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे । मूर्तं चैवामूर्तं च । मर्त्यं चामृतं च । स्थितं च यच् च । सच् च त्यं च ॥१॥
dve vāva brahmaṇo rūpe | mūrtaṃ caivāmūrtaṃ ca | martyaṃ cāmṛtaṃ ca | sthitaṃ ca yac ca | sac ca tyaṃ ca ||1||
dve vā·va brah·ma·ṇo rū·pe | mūr·taṃ cai·vā·mūr·taṃ ca | mar·tyaṃ cā·mṛ·taṃ ca | sthi·taṃ ca yac ca | sac ca tyaṃ ca ||1||
adhyāya 2 · brāhmaṇa 4 1 verse
- 1
मैत्रेयीति होवाच याज्ञवल्क्यः -- उद्यास्यन् वा अरे ऽहम् अस्मात् स्थानाद् अस्मि । हन्त ते ऽनया कात्यायन्यान्तं करवाणीति ॥१॥
maitreyīti hovāca yājñavalkyaḥ -- udyāsyan vā are 'ham asmāt sthānād asmi | hanta te 'nayā kātyāyanyāntaṃ karavāṇīti ||1||
mait·re·yī·ti ho·vā·ca yāj·ña·val·kyaḥ -- ud·yās·yan vā a·re 'ham as·māt sthā·nād as·mi | han·ta te 'na·yā kāt·yā·yan·yān·taṃ ka·ra·vā·ṇī·ti ||1||
adhyāya 2 · brāhmaṇa 5 1 verse
- 1
इयं पृथिवी सर्वेषां भूतानां मधु । अस्यै पृथिव्यै सर्वाणि भूतानि मधु । यश् चायम् अस्यां पृथिव्यां तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो यस् चायम् अध्यात्मं शारीरस् तेजोमयो ऽमृतमयः पुरुषो ऽयम् एव स यो ऽयम् आत्मा । इदम् अमृतम् इदं ब्रह्मेदं सर्वम् ॥१॥
iyaṃ pṛthivī sarveṣāṃ bhūtānāṃ madhu | asyai pṛthivyai sarvāṇi bhūtāni madhu | yaś cāyam asyāṃ pṛthivyāṃ tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo yas cāyam adhyātmaṃ śārīras tejomayo 'mṛtamayaḥ puruṣo 'yam eva sa yo 'yam ātmā | idam amṛtam idaṃ brahmedaṃ sarvam ||1||
i·yaṃ pṛ·thi·vī sar·ve·ṣāṃ bhū·tā·nāṃ ma·dhu | as·yai pṛ·thiv·yai sar·vā·ṇi bhū·tā·ni ma·dhu | yaś cā·yam as·yāṃ pṛ·thiv·yāṃ te·jo·ma·yo 'mṛ·ta·ma·yaḥ pu·ru·ṣo yas cā·yam adh·yāt·maṃ śā·rī·ras te·jo·ma·yo 'mṛ·ta·ma·yaḥ pu·ru·ṣo 'yam e·va sa yo 'yam āt·mā | i·dam a·mṛ·tam i·daṃ brah·me·daṃ sar·vam ||1||
adhyāya 2 · brāhmaṇa 6 1 verse
- 1
अथ वंशः: पौतिमाष्यो गौपवनात् । गौपवनः पशुतिमाष्यात् । पशुतिमाष्यो गौपवनात् । गौपवनः कौशिकात् । कौशिकः कौण्डिन्यात् । कौण्डिन्यः शाण्डिल्यात् । शाण्डिल्यः कौशिकाच् च गौतमाच् च । गौतमः ॥१॥
atha vaṃśaḥ: pautimāṣyo gaupavanāt | gaupavanaḥ paśutimāṣyāt | paśutimāṣyo gaupavanāt | gaupavanaḥ kauśikāt | kauśikaḥ kauṇḍinyāt | kauṇḍinyaḥ śāṇḍilyāt | śāṇḍilyaḥ kauśikāc ca gautamāc ca | gautamaḥ ||1||
a·tha vaṃ·śaḥ: pau·ti·māṣ·yo gau·pa·va·nāt | gau·pa·va·naḥ pa·śu·ti·māṣ·yāt | pa·śu·ti·māṣ·yo gau·pa·va·nāt | gau·pa·va·naḥ kau·śi·kāt | kau·śi·kaḥ kauṇ·ḍin·yāt | kauṇ·ḍin·yaḥ śāṇ·ḍil·yāt | śāṇ·ḍil·yaḥ kau·śi·kāc ca gau·ta·māc ca | gau·ta·maḥ ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 1 1 verse
- 1
जनको ह वैदेहो बहुदक्षिणेन यज्ञेनेजे । तत्र ह कुरुपञ्चालानां ब्राह्मणा अभिसमेता बभूवुः । तस्य ह जनकस्य वैदेहस्य विजिज्ञासा बभूव -- कः स्विद् एषां ब्राह्मणानाम् अनूचानतम इति । स ह गवां सहस्रम् अवरुरोध । दशदश पादा एकैकस्याः शृङ्गयोर् आबद्धा बभूवुः ॥१॥
janako ha vaideho bahudakṣiṇena yajñeneje | tatra ha kurupañcālānāṃ brāhmaṇā abhisametā babhūvuḥ | tasya ha janakasya vaidehasya vijijñāsā babhūva -- kaḥ svid eṣāṃ brāhmaṇānām anūcānatama iti | sa ha gavāṃ sahasram avarurodha | daśadaśa pādā ekaikasyāḥ śṛṅgayor ābaddhā babhūvuḥ ||1||
ja·na·ko ha vai·de·ho ba·hu·dak·ṣi·ṇe·na yaj·ñe·ne·je | tat·ra ha ku·ru·pañ·cā·lā·nāṃ brāh·ma·ṇā a·bhi·sa·me·tā ba·bhū·vuḥ | tas·ya ha ja·na·kas·ya vai·de·has·ya vi·jij·ñā·sā ba·bhū·va -- kaḥ svid e·ṣāṃ brāh·ma·ṇā·nām a·nū·cā·na·ta·ma i·ti | sa ha ga·vāṃ sa·has·ram a·va·ru·ro·dha | da·śa·da·śa pā·dā e·kai·kas·yāḥ śṛṅ·ga·yor ā·bad·dhā ba·bhū·vuḥ ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 2 1 verse
- 1
स्तर्त् ब्र्हुप् ३,२.१ अथ हैनं जारत्कारव आर्तभागः पप्रच्छ । याज्ञवल्क्येति होवाच -- कति ग्रहाः कत्य् अतिग्रहा इति । अष्टौ ग्रहा अष्टाव् अतिग्रहा इति । ये ते ऽष्टौ ग्रहा अष्टाव् अतिग्रहाः कतमे त इति ॥१॥
start brhup 3,2.1 atha hainaṃ jāratkārava ārtabhāgaḥ papraccha | yājñavalkyeti hovāca -- kati grahāḥ katy atigrahā iti | aṣṭau grahā aṣṭāv atigrahā iti | ye te 'ṣṭau grahā aṣṭāv atigrahāḥ katame ta iti ||1||
start brhup 3,2.1 a·tha hai·naṃ jā·rat·kā·ra·va ār·ta·bhā·gaḥ pap·rac·cha | yāj·ña·val·kye·ti ho·vā·ca -- ka·ti gra·hāḥ katy a·tig·ra·hā i·ti | aṣ·ṭau gra·hā aṣ·ṭāv a·tig·ra·hā i·ti | ye te 'ṣṭau gra·hā aṣ·ṭāv a·tig·ra·hāḥ ka·ta·me ta i·ti ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 3 1 verse
- 1
अथ हैनं भुज्युर् लाह्यायनिः पप्रच्छ -- याज्ञवल्क्येति होवाच -- मद्रेषु चरकाः पर्यव्रजाम । ते पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहान् ऐम । तस्यासीद् दुहिता गन्धर्वगृहीता । तम् अपृच्छाम को ऽसीति । सो ऽब्रवीत् सुधन्वाङ्गिरस इति । तं यदा लोकानाम् अन्तान् अपृच्छाम । अथैनम् अब्रूम -- क्व पारिक्षिता अभवन्न् इति । क्व पारिक्षिता अभवन् । स त्वा पृच्छामि याज्ञवल्क्य । क्व पारिक्षिता अभवन्न् इति ॥१॥
atha hainaṃ bhujyur lāhyāyaniḥ papraccha -- yājñavalkyeti hovāca -- madreṣu carakāḥ paryavrajāma | te patañcalasya kāpyasya gṛhān aima | tasyāsīd duhitā gandharvagṛhītā | tam apṛcchāma ko 'sīti | so 'bravīt sudhanvāṅgirasa iti | taṃ yadā lokānām antān apṛcchāma | athainam abrūma -- kva pārikṣitā abhavann iti | kva pārikṣitā abhavan | sa tvā pṛcchāmi yājñavalkya | kva pārikṣitā abhavann iti ||1||
a·tha hai·naṃ bhuj·yur lāh·yā·ya·niḥ pap·rac·cha -- yāj·ña·val·kye·ti ho·vā·ca -- mad·re·ṣu ca·ra·kāḥ par·yav·ra·jā·ma | te pa·tañ·ca·las·ya kāp·yas·ya gṛ·hān ai·ma | tas·yā·sīd du·hi·tā gan·dhar·va·gṛ·hī·tā | tam a·pṛc·chā·ma ko 'sī·ti | so 'bra·vīt su·dhan·vāṅ·gi·ra·sa i·ti | taṃ ya·dā lo·kā·nām an·tān a·pṛc·chā·ma | a·thai·nam ab·rū·ma -- kva pā·rik·ṣi·tā a·bha·vann i·ti | kva pā·rik·ṣi·tā a·bha·van | sa tvā pṛc·chā·mi yāj·ña·val·kya | kva pā·rik·ṣi·tā a·bha·vann i·ti ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 4 1 verse
- 1
अथ हैनम् उषस्तश् चाक्रायणः पप्रच्छ । याज्ञवल्क्येति होवाच -- यत् साक्षाद् अपरोक्षाद् ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस् तं मे व्याचक्ष्वेति । एष त आत्मा सर्वान्तरः । यः प्राणेन प्राणिति स त आत्मा सर्वान्तरः । यो ऽपानेनापानिति स त आत्मा सर्वान्तरः । यो व्यानेन व्यनिति स त आत्मा सर्वान्तरः । य उदानेनोदनिति स त आत्मा सर्वान्तरः । एष त आत्मा सर्वान्तरः ॥१॥
atha hainam uṣastaś cākrāyaṇaḥ papraccha | yājñavalkyeti hovāca -- yat sākṣād aparokṣād brahma ya ātmā sarvāntaras taṃ me vyācakṣveti | eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ | yaḥ prāṇena prāṇiti sa ta ātmā sarvāntaraḥ | yo 'pānenāpāniti sa ta ātmā sarvāntaraḥ | yo vyānena vyaniti sa ta ātmā sarvāntaraḥ | ya udānenodaniti sa ta ātmā sarvāntaraḥ | eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ ||1||
a·tha hai·nam u·ṣas·taś cāk·rā·ya·ṇaḥ pap·rac·cha | yāj·ña·val·kye·ti ho·vā·ca -- yat sāk·ṣād a·pa·rok·ṣād brah·ma ya āt·mā sar·vān·ta·ras taṃ me vyā·cak·ṣve·ti | e·ṣa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ | yaḥ prā·ṇe·na prā·ṇi·ti sa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ | yo 'pā·ne·nā·pā·ni·ti sa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ | yo vyā·ne·na vya·ni·ti sa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ | ya u·dā·ne·no·da·ni·ti sa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ | e·ṣa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 5 1 verse
- 1
अथ हैनं कहोलः कौषीतकेयः पप्रच्छ -- याज्ञवल्क्येति होवाच । यद् एव साक्षाद् अपरोक्षाद् ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस् तं मे व्याचक्ष्वेति । एष त आत्मा सर्वान्तरः । कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरः । यो ऽशनायापिपासे शोकं मोहं जरां मृत्युम् अत्येति । एतं वै तम् आत्मानं विदित्वा ब्राह्मणाः पुत्रैषणायाश् च वित्तैषणायाश् च लोकैषणायाश् च व्युत्थायाथ भिक्षाचर्यं चरन्ति । या ह्य् एव पुत्रैषणा सा वित्तैषणा या वित्तैषणा सा लोकैषणा । उभे ह्य् एते एषणे एव भवतः । तस्माद् ब्रामणः पाण्डित्यं निर्विद्य बाल्येन तिष्ठासेत् । बाल्यं च पाण्डित्यं च निर्विद्याथ मुनिः । अमौनं च मौनं च निर्विद्याथ ब्राह्मणः । स ब्राह्मणः केन स्याद् येन स्यात् तेनेदृश एव । अतो ऽन्यद् आर्तम् । ततो ह कहोलः कौषीतकेय उपरराम ॥१॥
atha hainaṃ kaholaḥ kauṣītakeyaḥ papraccha -- yājñavalkyeti hovāca | yad eva sākṣād aparokṣād brahma ya ātmā sarvāntaras taṃ me vyācakṣveti | eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ | katamo yājñavalkya sarvāntaraḥ | yo 'śanāyāpipāse śokaṃ mohaṃ jarāṃ mṛtyum atyeti | etaṃ vai tam ātmānaṃ viditvā brāhmaṇāḥ putraiṣaṇāyāś ca vittaiṣaṇāyāś ca lokaiṣaṇāyāś ca vyutthāyātha bhikṣācaryaṃ caranti | yā hy eva putraiṣaṇā sā vittaiṣaṇā yā vittaiṣaṇā sā lokaiṣaṇā | ubhe hy ete eṣaṇe eva bhavataḥ | tasmād brāmaṇaḥ pāṇḍityaṃ nirvidya bālyena tiṣṭhāset | bālyaṃ ca pāṇḍityaṃ ca nirvidyātha muniḥ | amaunaṃ ca maunaṃ ca nirvidyātha brāhmaṇaḥ | sa brāhmaṇaḥ kena syād yena syāt tenedṛśa eva | ato 'nyad ārtam | tato ha kaholaḥ kauṣītakeya upararāma ||1||
a·tha hai·naṃ ka·ho·laḥ kau·ṣī·ta·ke·yaḥ pap·rac·cha -- yāj·ña·val·kye·ti ho·vā·ca | yad e·va sāk·ṣād a·pa·rok·ṣād brah·ma ya āt·mā sar·vān·ta·ras taṃ me vyā·cak·ṣve·ti | e·ṣa ta āt·mā sar·vān·ta·raḥ | ka·ta·mo yāj·ña·val·kya sar·vān·ta·raḥ | yo 'śa·nā·yā·pi·pā·se śo·kaṃ mo·haṃ ja·rāṃ mṛt·yum at·ye·ti | e·taṃ vai tam āt·mā·naṃ vi·dit·vā brāh·ma·ṇāḥ put·rai·ṣa·ṇā·yāś ca vit·tai·ṣa·ṇā·yāś ca lo·kai·ṣa·ṇā·yāś ca vyut·thā·yā·tha bhik·ṣā·car·yaṃ ca·ran·ti | yā hy e·va put·rai·ṣa·ṇā sā vit·tai·ṣa·ṇā yā vit·tai·ṣa·ṇā sā lo·kai·ṣa·ṇā | u·bhe hy e·te e·ṣa·ṇe e·va bha·va·taḥ | tas·mād brā·ma·ṇaḥ pāṇ·ḍit·yaṃ nir·vid·ya bāl·ye·na tiṣ·ṭhā·set | bāl·yaṃ ca pāṇ·ḍit·yaṃ ca nir·vid·yā·tha mu·niḥ | a·mau·naṃ ca mau·naṃ ca nir·vid·yā·tha brāh·ma·ṇaḥ | sa brāh·ma·ṇaḥ ke·na syād ye·na syāt te·ne·dṛ·śa e·va | a·to 'nyad ār·tam | ta·to ha ka·ho·laḥ kau·ṣī·ta·ke·ya u·pa·ra·rā·ma ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 6 1 verse
- 1
अथ हैनं गार्गी वाचक्नवी पप्रच्छ -- याज्ञवल्क्येति होवाच । यद् इदं सर्वम् अप्स्व् ओतं च प्रोतं च कस्मिन् नु खल्व् आप ओताश् च प्रोताश् चेति । वायौ गार्गीति । कस्मिन् नु खलु वायुर् ओतश् च प्रोतश् चेति । अन्तरिक्षलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खल्व् अन्तरिक्षलोका ओतश् च प्रोतश् चेति । गन्धर्वलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खलु गन्धर्वलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । अदित्यलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खल्व् आदित्यलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । चन्द्रलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खलु चन्द्रलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । नक्षत्रलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खलु नक्षत्रलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । देवलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खलु देवलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । इन्द्रलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खल्व् इन्द्रलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । प्रजापतिलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खलु प्रजापतिलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । ब्रह्मलोकेषु गार्गीति । कस्मिन् नु खलु ब्रह्मलोका ओताश् च प्रोताश् चेति । स होवाच -- गार्गि मातिप्राक्षीः । मा ते मूर्धा व्यपप्तत् । अनतिप्रश्न्यां वै देवताम् अतिपृच्छसि । गार्गि मातिप्राक्षीर् इति । ततो ह गार्गी वाचक्नव्य् उपरराम ॥१॥
atha hainaṃ gārgī vācaknavī papraccha -- yājñavalkyeti hovāca | yad idaṃ sarvam apsv otaṃ ca protaṃ ca kasmin nu khalv āpa otāś ca protāś ceti | vāyau gārgīti | kasmin nu khalu vāyur otaś ca protaś ceti | antarikṣalokeṣu gārgīti | kasmin nu khalv antarikṣalokā otaś ca protaś ceti | gandharvalokeṣu gārgīti | kasmin nu khalu gandharvalokā otāś ca protāś ceti | adityalokeṣu gārgīti | kasmin nu khalv ādityalokā otāś ca protāś ceti | candralokeṣu gārgīti | kasmin nu khalu candralokā otāś ca protāś ceti | nakṣatralokeṣu gārgīti | kasmin nu khalu nakṣatralokā otāś ca protāś ceti | devalokeṣu gārgīti | kasmin nu khalu devalokā otāś ca protāś ceti | indralokeṣu gārgīti | kasmin nu khalv indralokā otāś ca protāś ceti | prajāpatilokeṣu gārgīti | kasmin nu khalu prajāpatilokā otāś ca protāś ceti | brahmalokeṣu gārgīti | kasmin nu khalu brahmalokā otāś ca protāś ceti | sa hovāca -- gārgi mātiprākṣīḥ | mā te mūrdhā vyapaptat | anatipraśnyāṃ vai devatām atipṛcchasi | gārgi mātiprākṣīr iti | tato ha gārgī vācaknavy upararāma ||1||
a·tha hai·naṃ gār·gī vā·cak·na·vī pap·rac·cha -- yāj·ña·val·kye·ti ho·vā·ca | yad i·daṃ sar·vam apsv o·taṃ ca pro·taṃ ca kas·min nu khalv ā·pa o·tāś ca pro·tāś ce·ti | vā·yau gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu vā·yur o·taś ca pro·taś ce·ti | an·ta·rik·ṣa·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu khalv an·ta·rik·ṣa·lo·kā o·taś ca pro·taś ce·ti | gan·dhar·va·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu gan·dhar·va·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | a·dit·ya·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu khalv ā·dit·ya·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | can·dra·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu can·dra·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | nak·ṣat·ra·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu nak·ṣat·ra·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | de·va·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu de·va·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | in·dra·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu khalv in·dra·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | pra·jā·pa·ti·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu pra·jā·pa·ti·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | brah·ma·lo·ke·ṣu gār·gī·ti | kas·min nu kha·lu brah·ma·lo·kā o·tāś ca pro·tāś ce·ti | sa ho·vā·ca -- gār·gi mā·tip·rāk·ṣīḥ | mā te mūr·dhā vya·pap·tat | a·na·tip·raś·nyāṃ vai de·va·tām a·ti·pṛc·cha·si | gār·gi mā·tip·rāk·ṣīr i·ti | ta·to ha gār·gī vā·cak·navy u·pa·ra·rā·ma ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 7 1 verse
- 1
अथैनम् उद्दालक आरुणिः पप्रच्छ -- याज्ञवल्क्येति होवाच । मद्रेष्व् अवसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञम् अधीयानाः । तस्यासीद् भार्या गन्धर्वगृहीता । तम् अपृच्छाम -- को ऽसीति । सो ऽब्रवीत् कबन्ध आथर्वण इति । सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च -- वेत्थ नु त्वं काप्य तत् सूत्रं यस्मिन्न् अयं च लोकः परश् च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्तीति । सो ऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो नाहं तद् भगवन् वेदेति । सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च । वेत्थ नु त्वं काप्य तम् अन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतान्य् अन्तरो यमयति । सो ऽब्रवीत् पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति । सो ऽब्रवीत् पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश् च । यो वै तत् काप्य सूत्रं विद्यात् तं चान्तर्यामिणम् इति स ब्रह्मवित् स लोकवित् स देववित् स वेदवित् स आत्मवित् स सर्ववित् । इति तेभ्यो ऽब्रवीत् । तद् अहं वेद । तच् चेत् त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रम् अविद्वांस् तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीर् उदजसे मूर्धा ते विपतिष्यति । वेद वा अहं गौतम तत् सूत्रं तं चान्तर्यामिणम् इति । यो वा इदं कश्च ब्रूयाद् वेद वेदेति यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति ॥१॥
athainam uddālaka āruṇiḥ papraccha -- yājñavalkyeti hovāca | madreṣv avasāma patañcalasya kāpyasya gṛheṣu yajñam adhīyānāḥ | tasyāsīd bhāryā gandharvagṛhītā | tam apṛcchāma -- ko 'sīti | so 'bravīt kabandha ātharvaṇa iti | so 'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃś ca -- vettha nu tvaṃ kāpya tat sūtraṃ yasminn ayaṃ ca lokaḥ paraś ca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtāni saṃdṛbdhāni bhavantīti | so 'bravīt patañcalaḥ kāpyo nāhaṃ tad bhagavan vedeti | so 'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃś ca | vettha nu tvaṃ kāpya tam antaryāmiṇaṃ ya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ sarvāṇi ca bhūtāny antaro yamayati | so 'bravīt patañcalaḥ kāpyo nāhaṃ taṃ bhagavan vedeti | so 'bravīt patañcalaṃ kāpyaṃ yājñikāṃś ca | yo vai tat kāpya sūtraṃ vidyāt taṃ cāntaryāmiṇam iti sa brahmavit sa lokavit sa devavit sa vedavit sa ātmavit sa sarvavit | iti tebhyo 'bravīt | tad ahaṃ veda | tac cet tvaṃ yājñavalkya sūtram avidvāṃs taṃ cāntaryāmiṇaṃ brahmagavīr udajase mūrdhā te vipatiṣyati | veda vā ahaṃ gautama tat sūtraṃ taṃ cāntaryāmiṇam iti | yo vā idaṃ kaśca brūyād veda vedeti yathā vettha tathā brūhīti ||1||
a·thai·nam ud·dā·la·ka ā·ru·ṇiḥ pap·rac·cha -- yāj·ña·val·kye·ti ho·vā·ca | mad·reṣv a·va·sā·ma pa·tañ·ca·las·ya kāp·yas·ya gṛ·he·ṣu yaj·ñam a·dhī·yā·nāḥ | tas·yā·sīd bhār·yā gan·dhar·va·gṛ·hī·tā | tam a·pṛc·chā·ma -- ko 'sī·ti | so 'bra·vīt ka·ban·dha ā·thar·va·ṇa i·ti | so 'bra·vīt pa·tañ·ca·laṃ kāp·yaṃ yāj·ñi·kāṃś ca -- vet·tha nu tvaṃ kāp·ya tat sūt·raṃ yas·minn a·yaṃ ca lo·kaḥ pa·raś ca lo·kaḥ sar·vā·ṇi ca bhū·tā·ni saṃ·dṛb·dhā·ni bha·van·tī·ti | so 'bra·vīt pa·tañ·ca·laḥ kāp·yo nā·haṃ tad bha·ga·van ve·de·ti | so 'bra·vīt pa·tañ·ca·laṃ kāp·yaṃ yāj·ñi·kāṃś ca | vet·tha nu tvaṃ kāp·ya tam an·tar·yā·mi·ṇaṃ ya i·maṃ ca lo·kaṃ pa·raṃ ca lo·kaṃ sar·vā·ṇi ca bhū·tāny an·ta·ro ya·ma·ya·ti | so 'bra·vīt pa·tañ·ca·laḥ kāp·yo nā·haṃ taṃ bha·ga·van ve·de·ti | so 'bra·vīt pa·tañ·ca·laṃ kāp·yaṃ yāj·ñi·kāṃś ca | yo vai tat kāp·ya sūt·raṃ vid·yāt taṃ cān·tar·yā·mi·ṇam i·ti sa brah·ma·vit sa lo·ka·vit sa de·va·vit sa ve·da·vit sa āt·ma·vit sa sar·va·vit | i·ti tebh·yo 'bra·vīt | tad a·haṃ ve·da | tac cet tvaṃ yāj·ña·val·kya sūt·ram a·vid·vāṃs taṃ cān·tar·yā·mi·ṇaṃ brah·ma·ga·vīr u·da·ja·se mūr·dhā te vi·pa·tiṣ·ya·ti | ve·da vā a·haṃ gau·ta·ma tat sūt·raṃ taṃ cān·tar·yā·mi·ṇam i·ti | yo vā i·daṃ kaś·ca brū·yād ve·da ve·de·ti ya·thā vet·tha ta·thā brū·hī·ti ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 8 1 verse
- 1
अथ ह वाचक्नव्य् उवाच -- ब्राह्मणा भगवन्तो हन्ताहम् इमं द्वौ प्रश्नौ प्रक्ष्यामि । तौ चेन् मे विवक्ष्यति । न वै जातु युष्माकम् इमं कश्चिद् ब्रह्मोद्यं जेतेति । पृच्छ गार्गीति ॥१॥
atha ha vācaknavy uvāca -- brāhmaṇā bhagavanto hantāham imaṃ dvau praśnau prakṣyāmi | tau cen me vivakṣyati | na vai jātu yuṣmākam imaṃ kaścid brahmodyaṃ jeteti | pṛccha gārgīti ||1||
a·tha ha vā·cak·navy u·vā·ca -- brāh·ma·ṇā bha·ga·van·to han·tā·ham i·maṃ dvau praś·nau prak·ṣyā·mi | tau cen me vi·vak·ṣya·ti | na vai jā·tu yuṣ·mā·kam i·maṃ kaś·cid brah·mod·yaṃ je·te·ti | pṛc·cha gār·gī·ti ||1||
adhyāya 3 · brāhmaṇa 9 1 verse
- 1
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ -- कति देवा याज्ञवल्क्येति । स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्य् उच्यन्ते । त्रयश् च त्री च शता त्रयश् च त्री च सहस्रेति । ॐ इति होवाच । कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । त्रयस्त्रिंशद् इति । ॐ इति होवाच । कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । षड् इति । ॐ इति होवाच । कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । त्रय इति । ॐ इति होवाच । कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । द्वाव् इति । ॐ इति होवाच । कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । अध्यर्ध इति । ॐ इति होवाच । कत्य् एव देवा याज्ञवल्क्येति । एक इति । ॐ इति होवाच । कतमे ते त्रयश् च त्री च शता त्रयश् च त्री च सहस्रेति ॥१॥
atha hainaṃ vidagdhaḥ śākalyaḥ papraccha -- kati devā yājñavalkyeti | sa haitayaiva nividā pratipede yāvanto vaiśvadevasya nividy ucyante | trayaś ca trī ca śatā trayaś ca trī ca sahasreti | oṃ iti hovāca | katy eva devā yājñavalkyeti | trayastriṃśad iti | oṃ iti hovāca | katy eva devā yājñavalkyeti | ṣaḍ iti | oṃ iti hovāca | katy eva devā yājñavalkyeti | traya iti | oṃ iti hovāca | katy eva devā yājñavalkyeti | dvāv iti | oṃ iti hovāca | katy eva devā yājñavalkyeti | adhyardha iti | oṃ iti hovāca | katy eva devā yājñavalkyeti | eka iti | oṃ iti hovāca | katame te trayaś ca trī ca śatā trayaś ca trī ca sahasreti ||1||
a·tha hai·naṃ vi·dag·dhaḥ śā·kal·yaḥ pap·rac·cha -- ka·ti de·vā yāj·ña·val·kye·ti | sa hai·ta·yai·va ni·vi·dā pra·ti·pe·de yā·van·to vaiś·va·de·vas·ya ni·vidy uc·yan·te | tra·yaś ca trī ca śa·tā tra·yaś ca trī ca sa·has·re·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | katy e·va de·vā yāj·ña·val·kye·ti | tra·yas·triṃ·śad i·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | katy e·va de·vā yāj·ña·val·kye·ti | ṣaḍ i·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | katy e·va de·vā yāj·ña·val·kye·ti | tra·ya i·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | katy e·va de·vā yāj·ña·val·kye·ti | dvāv i·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | katy e·va de·vā yāj·ña·val·kye·ti | adh·yar·dha i·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | katy e·va de·vā yāj·ña·val·kye·ti | e·ka i·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca | ka·ta·me te tra·yaś ca trī ca śa·tā tra·yaś ca trī ca sa·has·re·ti ||1||
adhyāya 4 · brāhmaṇa 1 1 verse
- 1
जनको ह वैदेह आसां चक्रे । अथ ह याज्ञवल्क्य आवव्राज । तं होवाच -- याज्ञवल्क्य किम् अर्थम् अचारीः पशून् इच्छन् अण्वन्तानीति । उभयम् एव संराड् इति होवाच ॥१॥
janako ha vaideha āsāṃ cakre | atha ha yājñavalkya āvavrāja | taṃ hovāca -- yājñavalkya kim artham acārīḥ paśūn icchan aṇvantānīti | ubhayam eva saṃrāḍ iti hovāca ||1||
ja·na·ko ha vai·de·ha ā·sāṃ cak·re | a·tha ha yāj·ña·val·kya ā·vav·rā·ja | taṃ ho·vā·ca -- yāj·ña·val·kya kim ar·tham a·cā·rīḥ pa·śūn ic·chan aṇ·van·tā·nī·ti | u·bha·yam e·va saṃ·rāḍ i·ti ho·vā·ca ||1||
adhyāya 4 · brāhmaṇa 2 1 verse
- 1
जनको ह वैदेहः कूर्चाद् उपावसर्पन्न् उवाच -- नमस् ते ऽस्तु याज्ञवल्क्य । अनु मा शाधीति । स होवाच यथा वै सम्राण् महान्तम् अध्वानम् एष्यन् रथं वा नावं वा समाददीतैवम् एवैताभिर् उपनिषद्भिः समाहितात्मासि । एवं वृन्दारक आढ्यः सन्न् अधीतवेद उक्तोपनिषत्क इतो विमुच्यमानः क्व गमिष्यसीति । नाहं तद् भगवन् वेद यत्र गमिष्यामीति । अथ वै ते ऽहं तद् वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति । ब्रवीतु भगवान् इति ॥१॥
janako ha vaidehaḥ kūrcād upāvasarpann uvāca -- namas te 'stu yājñavalkya | anu mā śādhīti | sa hovāca yathā vai samrāṇ mahāntam adhvānam eṣyan rathaṃ vā nāvaṃ vā samādadītaivam evaitābhir upaniṣadbhiḥ samāhitātmāsi | evaṃ vṛndāraka āḍhyaḥ sann adhītaveda uktopaniṣatka ito vimucyamānaḥ kva gamiṣyasīti | nāhaṃ tad bhagavan veda yatra gamiṣyāmīti | atha vai te 'haṃ tad vakṣyāmi yatra gamiṣyasīti | bravītu bhagavān iti ||1||
ja·na·ko ha vai·de·haḥ kūr·cād u·pā·va·sar·pann u·vā·ca -- na·mas te 'stu yāj·ña·val·kya | a·nu mā śā·dhī·ti | sa ho·vā·ca ya·thā vai sam·rāṇ ma·hān·tam adh·vā·nam eṣ·yan ra·thaṃ vā nā·vaṃ vā sa·mā·da·dī·tai·vam e·vai·tā·bhir u·pa·ni·ṣad·bhiḥ sa·mā·hi·tāt·mā·si | e·vaṃ vṛn·dā·ra·ka āḍh·yaḥ sann a·dhī·ta·ve·da uk·to·pa·ni·ṣat·ka i·to vi·muc·ya·mā·naḥ kva ga·miṣ·ya·sī·ti | nā·haṃ tad bha·ga·van ve·da yat·ra ga·miṣ·yā·mī·ti | a·tha vai te 'haṃ tad vak·ṣyā·mi yat·ra ga·miṣ·ya·sī·ti | bra·vī·tu bha·ga·vān i·ti ||1||
adhyāya 4 · brāhmaṇa 3 1 verse
- 1
जनकं ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगाम । सम् एनेन वदिष्य इति । अथ ह यज् जनकश् च वैदेहो याज्ञवल्क्यश् चाग्निहोत्रे समूदाते । तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ । स ह कामप्रश्नम् एव वव्रे । तं हास्मै ददौ । तं ह सम्राड् एव पूर्वः पप्रच्छ ॥१॥
janakaṃ ha vaidehaṃ yājñavalkyo jagāma | sam enena vadiṣya iti | atha ha yaj janakaś ca vaideho yājñavalkyaś cāgnihotre samūdāte | tasmai ha yājñavalkyo varaṃ dadau | sa ha kāmapraśnam eva vavre | taṃ hāsmai dadau | taṃ ha samrāḍ eva pūrvaḥ papraccha ||1||
ja·na·kaṃ ha vai·de·haṃ yāj·ña·val·kyo ja·gā·ma | sam e·ne·na va·diṣ·ya i·ti | a·tha ha yaj ja·na·kaś ca vai·de·ho yāj·ña·val·kyaś cāg·ni·hot·re sa·mū·dā·te | tas·mai ha yāj·ña·val·kyo va·raṃ da·dau | sa ha kā·map·raś·nam e·va vav·re | taṃ hās·mai da·dau | taṃ ha sam·rāḍ e·va pūr·vaḥ pap·rac·cha ||1||
adhyāya 4 · brāhmaṇa 4 1 verse
- 1
स यत्रायम् आत्माबल्यं न्येत्य संमोहम् इव न्येति । अथैनम् एते प्राणा अभिसमायन्ति । स एतास् तेजोमात्राः समभ्याददानो हृदयम् एवान्ववक्रामति । स यत्रैष चाक्षुषः पुरुषः पराङ् पर्यावर्तते । अथारूपज्ञो भवति ॥१॥
sa yatrāyam ātmābalyaṃ nyetya saṃmoham iva nyeti | athainam ete prāṇā abhisamāyanti | sa etās tejomātrāḥ samabhyādadāno hṛdayam evānvavakrāmati | sa yatraiṣa cākṣuṣaḥ puruṣaḥ parāṅ paryāvartate | athārūpajño bhavati ||1||
sa yat·rā·yam āt·mā·bal·yaṃ nyet·ya saṃ·mo·ham i·va nye·ti | a·thai·nam e·te prā·ṇā a·bhi·sa·mā·yan·ti | sa e·tās te·jo·māt·rāḥ sa·mabh·yā·da·dā·no hṛ·da·yam e·vān·va·vak·rā·ma·ti | sa yat·rai·ṣa cāk·ṣu·ṣaḥ pu·ru·ṣaḥ pa·rāṅ par·yā·var·ta·te | a·thā·rū·paj·ño bha·va·ti ||1||
adhyāya 4 · brāhmaṇa 5 1 verse
- 1
अथ ह याज्ञवल्क्यस्य द्वे भार्ये बभूवतुर् मैत्रेयी च कात्यायनी च । तयोर् ह मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी बभूव । स्त्रीप्रज्ञैव तर्हि कात्यायनी । अथ ह याज्ञवल्क्यो ऽन्यद् वृत्तम् उपाकरिष्यन् ॥१॥
atha ha yājñavalkyasya dve bhārye babhūvatur maitreyī ca kātyāyanī ca | tayor ha maitreyī brahmavādinī babhūva | strīprajñaiva tarhi kātyāyanī | atha ha yājñavalkyo 'nyad vṛttam upākariṣyan ||1||
a·tha ha yāj·ña·val·kyas·ya dve bhār·ye ba·bhū·va·tur mait·re·yī ca kāt·yā·ya·nī ca | ta·yor ha mait·re·yī brah·ma·vā·di·nī ba·bhū·va | strīp·raj·ñai·va tar·hi kāt·yā·ya·nī | a·tha ha yāj·ña·val·kyo 'nyad vṛt·tam u·pā·ka·riṣ·yan ||1||
adhyāya 4 · brāhmaṇa 6 1 verse
- 1
अथ वंशः । पौतिमाष्यो गौपवनात् । गौपवनः पौतिमाष्यात् । पौतिमाष्यो गौपवनात् । गौपवनः कौशिकात् । कौशिकः कौण्डिन्यात् । कौण्डिन्यः शाण्डिल्यात् । शाण्डिल्यः कौशिकाच् च गौतमाच् च । गौतमः ॥१॥
atha vaṃśaḥ | pautimāṣyo gaupavanāt | gaupavanaḥ pautimāṣyāt | pautimāṣyo gaupavanāt | gaupavanaḥ kauśikāt | kauśikaḥ kauṇḍinyāt | kauṇḍinyaḥ śāṇḍilyāt | śāṇḍilyaḥ kauśikāc ca gautamāc ca | gautamaḥ ||1||
a·tha vaṃ·śaḥ | pau·ti·māṣ·yo gau·pa·va·nāt | gau·pa·va·naḥ pau·ti·māṣ·yāt | pau·ti·māṣ·yo gau·pa·va·nāt | gau·pa·va·naḥ kau·śi·kāt | kau·śi·kaḥ kauṇ·ḍin·yāt | kauṇ·ḍin·yaḥ śāṇ·ḍil·yāt | śāṇ·ḍil·yaḥ kau·śi·kāc ca gau·ta·māc ca | gau·ta·maḥ ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 1 1 verse
- 1
पूर्णम् अदः पूर्णम् इदं पूर्णात् पूर्णम् उदच्यते । पूर्णस्य पूर्णम् आदाय पूर्णम् एवावशिष्यते । खं ब्रह्म । खं पुराणम् । वायुरं खम् । इति ह स्माह कौरव्यायणीपुत्रः । वेदो ऽयं ब्राह्मणा विदुः । वेदैनेन यद् वेदितव्यम् ॥१॥
pūrṇam adaḥ pūrṇam idaṃ pūrṇāt pūrṇam udacyate | pūrṇasya pūrṇam ādāya pūrṇam evāvaśiṣyate | khaṃ brahma | khaṃ purāṇam | vāyuraṃ kham | iti ha smāha kauravyāyaṇīputraḥ | vedo 'yaṃ brāhmaṇā viduḥ | vedainena yad veditavyam ||1||
pūr·ṇam a·daḥ pūr·ṇam i·daṃ pūr·ṇāt pūr·ṇam u·dac·ya·te | pūr·ṇas·ya pūr·ṇam ā·dā·ya pūr·ṇam e·vā·va·śiṣ·ya·te | khaṃ brah·ma | khaṃ pu·rā·ṇam | vā·yu·raṃ kham | i·ti ha smā·ha kau·rav·yā·ya·ṇī·put·raḥ | ve·do 'yaṃ brāh·ma·ṇā vi·duḥ | ve·dai·ne·na yad ve·di·tav·yam ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 2 1 verse
- 1
त्रयाः प्राजापत्याः प्रजापतौ पितरि ब्रह्मचर्यम् ऊषुः । देवा मनुष्या असुराः । उषित्वा ब्रह्मचर्यं देवा ऊचुर् ब्रवीतु नो भवान् इति । तेभ्यो हैतद् अक्षरम् उवाच द इति । व्यज्ञासिष्टा३ इति । व्यज्ञासिष्मेति होचुः । दाम्यतेति न आत्थेति । ॐ इति होवाच व्यज्ञासिष्टेति ॥१॥
trayāḥ prājāpatyāḥ prajāpatau pitari brahmacaryam ūṣuḥ | devā manuṣyā asurāḥ | uṣitvā brahmacaryaṃ devā ūcur bravītu no bhavān iti | tebhyo haitad akṣaram uvāca da iti | vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocuḥ | dāmyateti na āttheti | oṃ iti hovāca vyajñāsiṣṭeti ||1||
tra·yāḥ prā·jā·pat·yāḥ pra·jā·pa·tau pi·ta·ri brah·ma·car·yam ū·ṣuḥ | de·vā ma·nuṣ·yā a·su·rāḥ | u·ṣit·vā brah·ma·car·yaṃ de·vā ū·cur bra·vī·tu no bha·vān i·ti | tebh·yo hai·tad ak·ṣa·ram u·vā·ca da i·ti | vyaj·ñā·siṣ·ṭā3 i·ti | vyaj·ñā·siṣ·me·ti ho·cuḥ | dām·ya·te·ti na āt·the·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca vyaj·ñā·siṣ·ṭe·ti ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 3 1 verse
- 1
एष प्रजापतिर् यद् धृदयम् । एतद् ब्रह्म । एतत् सर्वम् । तद् एतत् त्र्यक्षरं हृदयम् इति । हृ इत्य् एकम् अक्षरम् । अभिहरन्त्य् अस्मै स्वाश् चान्ये च य एवं वेद । द इत्य् एकम् अक्षरम् । ददत्य् अस्मै स्वाश् चान्ये च य एवं वेद । यम् इत्य् एकम् अक्षरम् । एति स्वर्गं लोकं य एवं वेद ॥१॥
eṣa prajāpatir yad dhṛdayam | etad brahma | etat sarvam | tad etat tryakṣaraṃ hṛdayam iti | hṛ ity ekam akṣaram | abhiharanty asmai svāś cānye ca ya evaṃ veda | da ity ekam akṣaram | dadaty asmai svāś cānye ca ya evaṃ veda | yam ity ekam akṣaram | eti svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda ||1||
e·ṣa pra·jā·pa·tir yad dhṛ·da·yam | e·tad brah·ma | e·tat sar·vam | tad e·tat tryak·ṣa·raṃ hṛ·da·yam i·ti | hṛ ity e·kam ak·ṣa·ram | a·bhi·ha·ranty as·mai svāś cān·ye ca ya e·vaṃ ve·da | da ity e·kam ak·ṣa·ram | da·daty as·mai svāś cān·ye ca ya e·vaṃ ve·da | yam ity e·kam ak·ṣa·ram | e·ti svar·gaṃ lo·kaṃ ya e·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 4 1 verse
- 1
तद् वै तद् एतद् एव तद् आस । सत्यम् एव । स यो हैतं महद् यक्षं प्रथमजं वेद सत्यं ब्रह्मेति जयतीमांल् लोकान् -- जित इन् न्व् असाव् असत् -- य एवम् एतन् महद् यक्षं प्रथमजं वेद सत्यं ब्रह्मेति । सत्यं ह्य् एव ब्रह्म ॥१॥
tad vai tad etad eva tad āsa | satyam eva | sa yo haitaṃ mahad yakṣaṃ prathamajaṃ veda satyaṃ brahmeti jayatīmāṃl lokān -- jita in nv asāv asat -- ya evam etan mahad yakṣaṃ prathamajaṃ veda satyaṃ brahmeti | satyaṃ hy eva brahma ||1||
tad vai tad e·tad e·va tad ā·sa | sat·yam e·va | sa yo hai·taṃ ma·had yak·ṣaṃ pra·tha·ma·jaṃ ve·da sat·yaṃ brah·me·ti ja·ya·tī·māṃl lo·kān -- ji·ta in nv a·sāv a·sat -- ya e·vam e·tan ma·had yak·ṣaṃ pra·tha·ma·jaṃ ve·da sat·yaṃ brah·me·ti | sat·yaṃ hy e·va brah·ma ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 5 1 verse
- 1
आप एवेदम् अग्र आसुः । ता आपः सत्यम् असृजन्त । सत्यं ब्रह्म । ब्रह्म प्रजापतिम् । प्रजापतिर् देवान् । ते देवाः सत्यम् एवोपासते । तद् एतत् त्र्यक्षरं स-ति-यम् इति स इत्य् एकम् अक्षरम् । तीत्य् एकम् अक्षरम् । यम् इत्य् एकम् अक्षरम् । प्रथमोत्तमे अक्षरे सत्यम् मध्यतो ऽनृतम् । तद् एतद् अनृतम् उभयतः सत्येन परिगृहीतम् । सत्यभूयम् एव भवति । नैवंविद्वांसम् अनृतं हिनस्ति ॥१॥
āpa evedam agra āsuḥ | tā āpaḥ satyam asṛjanta | satyaṃ brahma | brahma prajāpatim | prajāpatir devān | te devāḥ satyam evopāsate | tad etat tryakṣaraṃ sa-ti-yam iti sa ity ekam akṣaram | tīty ekam akṣaram | yam ity ekam akṣaram | prathamottame akṣare satyam madhyato 'nṛtam | tad etad anṛtam ubhayataḥ satyena parigṛhītam | satyabhūyam eva bhavati | naivaṃvidvāṃsam anṛtaṃ hinasti ||1||
ā·pa e·ve·dam ag·ra ā·suḥ | tā ā·paḥ sat·yam a·sṛ·jan·ta | sat·yaṃ brah·ma | brah·ma pra·jā·pa·tim | pra·jā·pa·tir de·vān | te de·vāḥ sat·yam e·vo·pā·sa·te | tad e·tat tryak·ṣa·raṃ sa-ti-yam i·ti sa ity e·kam ak·ṣa·ram | tīty e·kam ak·ṣa·ram | yam ity e·kam ak·ṣa·ram | pra·tha·mot·ta·me ak·ṣa·re sat·yam madh·ya·to 'nṛ·tam | tad e·tad a·nṛ·tam u·bha·ya·taḥ sat·ye·na pa·ri·gṛ·hī·tam | sat·ya·bhū·yam e·va bha·va·ti | nai·vaṃ·vid·vāṃ·sam a·nṛ·taṃ hi·nas·ti ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 6 1 verse
- 1
मनोमयो ऽयं पुरुषो भाःसत्यः । तस्मिन्न् अन्तर् हृदये यथा व्रीहिर् वा यवो वा । स एष सर्वस्येशानः सर्वस्याधिपतिः सर्वम् इदं प्रशास्ति यद् इदं किञ्च ॥१॥
manomayo 'yaṃ puruṣo bhāḥsatyaḥ | tasminn antar hṛdaye yathā vrīhir vā yavo vā | sa eṣa sarvasyeśānaḥ sarvasyādhipatiḥ sarvam idaṃ praśāsti yad idaṃ kiñca ||1||
ma·no·ma·yo 'yaṃ pu·ru·ṣo bhāḥ·sat·yaḥ | tas·minn an·tar hṛ·da·ye ya·thā vrī·hir vā ya·vo vā | sa e·ṣa sar·vas·ye·śā·naḥ sar·vas·yā·dhi·pa·tiḥ sar·vam i·daṃ pra·śās·ti yad i·daṃ kiñ·ca ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 7 1 verse
- 1
विद्युद् ब्रह्मेत्य् आहुः । विदानाद् विद्युत् । विद्यत्य् एनं पाप्मनो य एवं वेद विद्युद् ब्रह्मेति । विद्युद् ध्य् एव ब्रह्म ॥१॥
vidyud brahmety āhuḥ | vidānād vidyut | vidyaty enaṃ pāpmano ya evaṃ veda vidyud brahmeti | vidyud dhy eva brahma ||1||
vid·yud brah·mety ā·huḥ | vi·dā·nād vid·yut | vid·yaty e·naṃ pāp·ma·no ya e·vaṃ ve·da vid·yud brah·me·ti | vid·yud dhy e·va brah·ma ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 8 1 verse
- 1
वाचं धेनुम् उपासीत । तस्याश् चत्वारः स्तनाः । स्वाहाकारो वषट्कारो हन्तकारः स्वधाकारः । तस्यै द्वौ स्तनौ देवा उपजीवन्ति । स्वाहाकारं च वषट्कारं च । हन्तकारं मनुष्याः । स्वधाकारं पितरः । तस्याः प्राण ऋषभो मनो वत्सः ॥१॥
vācaṃ dhenum upāsīta | tasyāś catvāraḥ stanāḥ | svāhākāro vaṣaṭkāro hantakāraḥ svadhākāraḥ | tasyai dvau stanau devā upajīvanti | svāhākāraṃ ca vaṣaṭkāraṃ ca | hantakāraṃ manuṣyāḥ | svadhākāraṃ pitaraḥ | tasyāḥ prāṇa ṛṣabho mano vatsaḥ ||1||
vā·caṃ dhe·num u·pā·sī·ta | tas·yāś cat·vā·raḥ sta·nāḥ | svā·hā·kā·ro va·ṣaṭ·kā·ro han·ta·kā·raḥ sva·dhā·kā·raḥ | tas·yai dvau sta·nau de·vā u·pa·jī·van·ti | svā·hā·kā·raṃ ca va·ṣaṭ·kā·raṃ ca | han·ta·kā·raṃ ma·nuṣ·yāḥ | sva·dhā·kā·raṃ pi·ta·raḥ | tas·yāḥ prā·ṇa ṛ·ṣa·bho ma·no vat·saḥ ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 9 1 verse
- 1
अयम् अग्निर् वैश्वानरो यो ऽयम् अन्तः पुरुषे । येनेदम् अन्नं पच्यते । यद् इदम् अद्यते । तस्यैष घोषो भवति । यम् एतत् कर्णाव् अपिधाय शृणोति । स यदोत्क्रमिष्यन् भवति नैनं घोषं शृणोति ॥१॥
ayam agnir vaiśvānaro yo 'yam antaḥ puruṣe | yenedam annaṃ pacyate | yad idam adyate | tasyaiṣa ghoṣo bhavati | yam etat karṇāv apidhāya śṛṇoti | sa yadotkramiṣyan bhavati nainaṃ ghoṣaṃ śṛṇoti ||1||
a·yam ag·nir vaiś·vā·na·ro yo 'yam an·taḥ pu·ru·ṣe | ye·ne·dam an·naṃ pac·ya·te | yad i·dam ad·ya·te | tas·yai·ṣa gho·ṣo bha·va·ti | yam e·tat kar·ṇāv a·pi·dhā·ya śṛ·ṇo·ti | sa ya·dot·kra·miṣ·yan bha·va·ti nai·naṃ gho·ṣaṃ śṛ·ṇo·ti ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 10 1 verse
- 1
यदा वै पुरुषो ऽस्माल् लोकात् प्रैति स वायुम् आगच्छति । तस्मै स तत्र विजिहीते यथा रथचक्रस्य खम् । तेन स ऊर्ध्व आक्रमते । स आदित्यम् आगच्छति । तस्मै स तत्र विजिहीते । यथा लम्बरस्य खम् । तेन स ऊर्ध्व आक्रमते । स चन्द्रमसम् आगच्छति । तस्मै स तत्र विजिहीते । यथा दुन्दुभेः खम् । तेन स ऊर्ध्व आक्रमते । स लोकम् आगच्छत्य् अशोकम् अहिमम् । तस्मिन् वसति शाश्वतीः समाः ॥१॥
yadā vai puruṣo 'smāl lokāt praiti sa vāyum āgacchati | tasmai sa tatra vijihīte yathā rathacakrasya kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa ādityam āgacchati | tasmai sa tatra vijihīte | yathā lambarasya kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa candramasam āgacchati | tasmai sa tatra vijihīte | yathā dundubheḥ kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa lokam āgacchaty aśokam ahimam | tasmin vasati śāśvatīḥ samāḥ ||1||
ya·dā vai pu·ru·ṣo 'smāl lo·kāt prai·ti sa vā·yum ā·gac·cha·ti | tas·mai sa tat·ra vi·ji·hī·te ya·thā ra·tha·cak·ras·ya kham | te·na sa ūr·dhva āk·ra·ma·te | sa ā·dit·yam ā·gac·cha·ti | tas·mai sa tat·ra vi·ji·hī·te | ya·thā lam·ba·ras·ya kham | te·na sa ūr·dhva āk·ra·ma·te | sa can·dra·ma·sam ā·gac·cha·ti | tas·mai sa tat·ra vi·ji·hī·te | ya·thā dun·du·bheḥ kham | te·na sa ūr·dhva āk·ra·ma·te | sa lo·kam ā·gac·chaty a·śo·kam a·hi·mam | tas·min va·sa·ti śāś·va·tīḥ sa·māḥ ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 11 1 verse
- 1
एतद् वै परमं तपो यद् व्याहितस् तप्यते । परमं हैव लोकं जयति य एवं वेद । एतद् वै परमं तपो यं प्रेतम् अरण्यं हरन्ति । परमं हैव लोकं जयति य एवं वेद । एतद् वै परमं तपो यं प्रेतम् अग्नाव् अभ्यादधति । परमं हैव लोकं जयति य एवं वेद ॥१॥
etad vai paramaṃ tapo yad vyāhitas tapyate | paramaṃ haiva lokaṃ jayati ya evaṃ veda | etad vai paramaṃ tapo yaṃ pretam araṇyaṃ haranti | paramaṃ haiva lokaṃ jayati ya evaṃ veda | etad vai paramaṃ tapo yaṃ pretam agnāv abhyādadhati | paramaṃ haiva lokaṃ jayati ya evaṃ veda ||1||
e·tad vai pa·ra·maṃ ta·po yad vyā·hi·tas tap·ya·te | pa·ra·maṃ hai·va lo·kaṃ ja·ya·ti ya e·vaṃ ve·da | e·tad vai pa·ra·maṃ ta·po yaṃ pre·tam a·raṇ·yaṃ ha·ran·ti | pa·ra·maṃ hai·va lo·kaṃ ja·ya·ti ya e·vaṃ ve·da | e·tad vai pa·ra·maṃ ta·po yaṃ pre·tam ag·nāv abh·yā·da·dha·ti | pa·ra·maṃ hai·va lo·kaṃ ja·ya·ti ya e·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 12 1 verse
- 1
अन्नं ब्रह्मेत्य् एक आहुः । तन् न तथा । पूयति वा अन्नम् ऋते प्राणात् । प्राणो ब्रह्मेत्य् एक आहुः । तन् न तथा । शुष्यति वै प्रण ऋते ऽन्नात् । एते ह त्व् एव देवते एकधाभूयं भूत्वा परमतां गच्छतः । तद् ध स्माह प्रातृदः पितरम् । किं स्विद् एवैवं विदुषे साधु कुर्यां किम् एवास्मा असाधु कुर्याम् इति । स ह स्माह पाणिना मा प्रातृद । कस् त्व् एनयोर् एकधाभूयं भूत्वा परमतां गच्छतीति । तस्मा उ हैतद् उवाच वीति । अन्नं वै वि । अन्ने हीमानि सर्वाणि भूतानि विष्टानि । रम् इति । प्राणो वै रम् । प्राणे हीमानि सर्वाणि भूतानि रमन्ते । सर्वाणि ह वा अस्मिन् भूतानि विशन्ति । सर्वाणि भूतानि रमन्ते य एवं वेद ॥१॥
annaṃ brahmety eka āhuḥ | tan na tathā | pūyati vā annam ṛte prāṇāt | prāṇo brahmety eka āhuḥ | tan na tathā | śuṣyati vai praṇa ṛte 'nnāt | ete ha tv eva devate ekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ gacchataḥ | tad dha smāha prātṛdaḥ pitaram | kiṃ svid evaivaṃ viduṣe sādhu kuryāṃ kim evāsmā asādhu kuryām iti | sa ha smāha pāṇinā mā prātṛda | kas tv enayor ekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ gacchatīti | tasmā u haitad uvāca vīti | annaṃ vai vi | anne hīmāni sarvāṇi bhūtāni viṣṭāni | ram iti | prāṇo vai ram | prāṇe hīmāni sarvāṇi bhūtāni ramante | sarvāṇi ha vā asmin bhūtāni viśanti | sarvāṇi bhūtāni ramante ya evaṃ veda ||1||
an·naṃ brah·mety e·ka ā·huḥ | tan na ta·thā | pū·ya·ti vā an·nam ṛ·te prā·ṇāt | prā·ṇo brah·mety e·ka ā·huḥ | tan na ta·thā | śuṣ·ya·ti vai pra·ṇa ṛ·te 'nnāt | e·te ha tv e·va de·va·te e·ka·dhā·bhū·yaṃ bhūt·vā pa·ra·ma·tāṃ gac·cha·taḥ | tad dha smā·ha prā·tṛ·daḥ pi·ta·ram | kiṃ svid e·vai·vaṃ vi·du·ṣe sā·dhu kur·yāṃ kim e·vās·mā a·sā·dhu kur·yām i·ti | sa ha smā·ha pā·ṇi·nā mā prā·tṛ·da | kas tv e·na·yor e·ka·dhā·bhū·yaṃ bhūt·vā pa·ra·ma·tāṃ gac·cha·tī·ti | tas·mā u hai·tad u·vā·ca vī·ti | an·naṃ vai vi | an·ne hī·mā·ni sar·vā·ṇi bhū·tā·ni viṣ·ṭā·ni | ram i·ti | prā·ṇo vai ram | prā·ṇe hī·mā·ni sar·vā·ṇi bhū·tā·ni ra·man·te | sar·vā·ṇi ha vā as·min bhū·tā·ni vi·śan·ti | sar·vā·ṇi bhū·tā·ni ra·man·te ya e·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 13 1 verse
- 1
उक्थम् । प्राणो वा उक्थम् । प्राणो हीदं सर्वम् उत्थापयति । उद् धस्माद् उक्थविद् वीरस् तिष्ठति । उक्थस्य सायुज्यं सलोकतां जयति य एवं वेद ॥१॥
uktham | prāṇo vā uktham | prāṇo hīdaṃ sarvam utthāpayati | ud dhasmād ukthavid vīras tiṣṭhati | ukthasya sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda ||1||
uk·tham | prā·ṇo vā uk·tham | prā·ṇo hī·daṃ sar·vam ut·thā·pa·ya·ti | ud dhas·mād uk·tha·vid vī·ras tiṣ·ṭha·ti | uk·thas·ya sā·yuj·yaṃ sa·lo·ka·tāṃ ja·ya·ti ya e·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 14 1 verse
- 1
भूमिर् अन्तरिक्षं द्यौर् इत्य् अष्टाव् अक्षराणि । अष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदम् । एतद् उ हैवास्या एतत् । स यावद् एषु त्रिषु लोकेषु तावद् ध जयति यो ऽस्या एतद् एवं पदं वेद ॥१॥
bhūmir antarikṣaṃ dyaur ity aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvad eṣu triṣu lokeṣu tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda ||1||
bhū·mir an·ta·rik·ṣaṃ dyaur ity aṣ·ṭāv ak·ṣa·rā·ṇi | aṣ·ṭāk·ṣa·raṃ ha vā e·kaṃ gā·yat·ryai pa·dam | e·tad u hai·vās·yā e·tat | sa yā·vad e·ṣu tri·ṣu lo·ke·ṣu tā·vad dha ja·ya·ti yo 'syā e·tad e·vaṃ pa·daṃ ve·da ||1||
adhyāya 5 · brāhmaṇa 15 1 verse
- 1
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । तत् त्वम् पूषन्न् अपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये । पूषन्न् एकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह तेजः । यत् ते रूपं कल्याणतमम् तत् ते पश्यामि यो ऽसाव् असौ पुरुषः सो ऽहम् अस्मि । वायुर् अनिलम् अमृतम् अथेदं भस्मान्तं शरीरम् । ॐ क्रतो स्मर कृतं स्मर क्रतो स्मर कृतं स्मर । अग्ने नय सुपथा राये ऽस्मान् विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्य् अस्मज् जुहुराणम् एनो भूयिष्ठां ते नमौक्तिं विधेम ॥१॥
hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham | tat tvam pūṣann apāvṛṇu satyadharmāya dṛṣṭaye | pūṣann ekarṣe yama sūrya prājāpatya vyūha raśmīn samūha tejaḥ | yat te rūpaṃ kalyāṇatamam tat te paśyāmi yo 'sāv asau puruṣaḥ so 'ham asmi | vāyur anilam amṛtam athedaṃ bhasmāntaṃ śarīram | oṃ krato smara kṛtaṃ smara krato smara kṛtaṃ smara | agne naya supathā rāye 'smān viśvāni deva vayunāni vidvān | yuyodhy asmaj juhurāṇam eno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema ||1||
hi·raṇ·ma·ye·na pāt·re·ṇa sat·yas·yā·pi·hi·taṃ mu·kham | tat tvam pū·ṣann a·pā·vṛ·ṇu sat·ya·dhar·mā·ya dṛṣ·ṭa·ye | pū·ṣann e·kar·ṣe ya·ma sūr·ya prā·jā·pat·ya vyū·ha raś·mīn sa·mū·ha te·jaḥ | yat te rū·paṃ kal·yā·ṇa·ta·mam tat te paś·yā·mi yo 'sāv a·sau pu·ru·ṣaḥ so 'ham as·mi | vā·yur a·ni·lam a·mṛ·tam a·the·daṃ bhas·mān·taṃ śa·rī·ram | oṃ kra·to sma·ra kṛ·taṃ sma·ra kra·to sma·ra kṛ·taṃ sma·ra | ag·ne na·ya su·pa·thā rā·ye 'smān viś·vā·ni de·va va·yu·nā·ni vid·vān | yu·yodhy as·maj ju·hu·rā·ṇam e·no bhū·yiṣ·ṭhāṃ te na·mauk·tiṃ vi·dhe·ma ||1||
adhyāya 6 · brāhmaṇa 1 1 verse
- 1
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च स्वानां भवति । प्राणो वै ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च । ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च स्वानां भवति । अपि च येषां बुभूषति । य एवं वेद ॥१॥
yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca svānāṃ bhavati | prāṇo vai jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca | jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca svānāṃ bhavati | api ca yeṣāṃ bubhūṣati | ya evaṃ veda ||1||
yo ha vai jyeṣ·ṭhaṃ ca śreṣ·ṭhaṃ ca ve·da jyeṣ·ṭhaś ca śreṣ·ṭhaś ca svā·nāṃ bha·va·ti | prā·ṇo vai jyeṣ·ṭhaś ca śreṣ·ṭhaś ca | jyeṣ·ṭhaś ca śreṣ·ṭhaś ca svā·nāṃ bha·va·ti | a·pi ca ye·ṣāṃ bu·bhū·ṣa·ti | ya e·vaṃ ve·da ||1||
adhyāya 6 · brāhmaṇa 2 1 verse
- 1
श्वेतकेतुर् वा आरुणेयः पन्चालानां परिषदम् आजगाम । स आजगाम जैवलिं प्रवाहणं परिचारयमाणम् । तम् उदीक्ष्याभ्युवाद कुमारा३ इति । स भो३ इति प्रतिशुश्राव । अनुशिष्टो न्व् असि पित्रेति । ॐ इति होवाच ॥१॥
śvetaketur vā āruṇeyaḥ pancālānāṃ pariṣadam ājagāma | sa ājagāma jaivaliṃ pravāhaṇaṃ paricārayamāṇam | tam udīkṣyābhyuvāda kumārā3 iti | sa bho3 iti pratiśuśrāva | anuśiṣṭo nv asi pitreti | oṃ iti hovāca ||1||
śve·ta·ke·tur vā ā·ru·ṇe·yaḥ pan·cā·lā·nāṃ pa·ri·ṣa·dam ā·ja·gā·ma | sa ā·ja·gā·ma jai·va·liṃ pra·vā·ha·ṇaṃ pa·ri·cā·ra·ya·mā·ṇam | tam u·dīk·ṣyābh·yu·vā·da ku·mā·rā3 i·ti | sa bho3 i·ti pra·ti·śuś·rā·va | a·nu·śiṣ·ṭo nv a·si pit·re·ti | oṃ i·ti ho·vā·ca ||1||
adhyāya 6 · brāhmaṇa 3 1 verse
- 1
स यः कामयेत -- महत् प्राप्नुयाम् इत्य् उदगयन आपूर्यमाणपक्षस्य पुण्याहे द्वादशाहम् उपसद्व्रती भूत्वौदुम्बरे कंसे चमसे वा सर्वौषधं फलानीति संभृत्य परिसमुह्य परिलिप्याग्निम् उपसमाधाय परिस्तीर्यावृताज्यं संस्कृत्य पुंसा नक्षत्रेण मन्थं संनीय जुहोति -- यावन्तो देवास् त्वयि जातवेदस् तिर्यञ्चो घ्नन्ति पुरुषस्य कामान् । तेभ्यो ऽहं भागधेयं जुहोमि ते मा तृप्ताः सर्वैः कामैस् तर्पयन्तु स्वाहा । या तिरश्ची निपद्यसे ऽहं विधरणी इति । तां त्वा घृतस्य धारया यजे संराधनीम् अहं स्वाहा ॥१॥
sa yaḥ kāmayeta -- mahat prāpnuyām ity udagayana āpūryamāṇapakṣasya puṇyāhe dvādaśāham upasadvratī bhūtvaudumbare kaṃse camase vā sarvauṣadhaṃ phalānīti saṃbhṛtya parisamuhya parilipyāgnim upasamādhāya paristīryāvṛtājyaṃ saṃskṛtya puṃsā nakṣatreṇa manthaṃ saṃnīya juhoti -- yāvanto devās tvayi jātavedas tiryañco ghnanti puruṣasya kāmān | tebhyo 'haṃ bhāgadheyaṃ juhomi te mā tṛptāḥ sarvaiḥ kāmais tarpayantu svāhā | yā tiraścī nipadyase 'haṃ vidharaṇī iti | tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā yaje saṃrādhanīm ahaṃ svāhā ||1||
sa yaḥ kā·ma·ye·ta -- ma·hat prāp·nu·yām ity u·da·ga·ya·na ā·pūr·ya·mā·ṇa·pak·ṣas·ya puṇ·yā·he dvā·da·śā·ham u·pa·sad·vra·tī bhūt·vau·dum·ba·re kaṃ·se ca·ma·se vā sar·vau·ṣa·dhaṃ pha·lā·nī·ti saṃ·bhṛt·ya pa·ri·sa·muh·ya pa·ri·lip·yāg·nim u·pa·sa·mā·dhā·ya pa·ris·tīr·yā·vṛ·tāj·yaṃ saṃs·kṛt·ya puṃ·sā nak·ṣat·re·ṇa man·thaṃ saṃ·nī·ya ju·ho·ti -- yā·van·to de·vās tva·yi jā·ta·ve·das tir·yañ·co ghnan·ti pu·ru·ṣas·ya kā·mān | tebh·yo 'haṃ bhā·ga·dhe·yaṃ ju·ho·mi te mā tṛp·tāḥ sar·vaiḥ kā·mais tar·pa·yan·tu svā·hā | yā ti·raś·cī ni·pad·ya·se 'haṃ vi·dha·ra·ṇī i·ti | tāṃ tvā ghṛ·tas·ya dhā·ra·yā ya·je saṃ·rā·dha·nīm a·haṃ svā·hā ||1||
adhyāya 6 · brāhmaṇa 4 1 verse
- 1
एषां वै भूतानां पृथिवी रसः । पृथिव्या आपः । अपाम् ओषधयः । ओषधीनां पुष्पाणि । पुष्पाणां फलानि । फलानां पुरुषः । पुरुषस्य रेतः ॥१॥
eṣāṃ vai bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ | pṛthivyā āpaḥ | apām oṣadhayaḥ | oṣadhīnāṃ puṣpāṇi | puṣpāṇāṃ phalāni | phalānāṃ puruṣaḥ | puruṣasya retaḥ ||1||
e·ṣāṃ vai bhū·tā·nāṃ pṛ·thi·vī ra·saḥ | pṛ·thiv·yā ā·paḥ | a·pām o·ṣa·dha·yaḥ | o·ṣa·dhī·nāṃ puṣ·pā·ṇi | puṣ·pā·ṇāṃ pha·lā·ni | pha·lā·nāṃ pu·ru·ṣaḥ | pu·ru·ṣas·ya re·taḥ ||1||
adhyāya 6 · brāhmaṇa 5 1 verse
- 1
अथ वंशः । पौतिमाषीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात् । कात्यायनीपुत्रो गौतमीपुत्रात् । गौतमीपुत्रो भारद्वाजीपुत्रात् । भारद्वाजीपुत्रः पाराशरीपुत्रात् । पाराशरीपुत्र औपस्वस्तीपुत्रात् । औपस्वस्तीपुत्रः पाराशरीपुत्रात् । पाराशरीपुत्रः कात्यायनीपुत्रात् । कात्यायनीपुत्रः कौशिकीपुत्रात् । कौशिकीपुत्र आलम्बीपुत्राच् च वैयाघ्रपदीपुत्राच् च । वैयाघ्रपदीपुत्रह् काण्वीपुत्राच् च कापीपुत्राच् च । कापीपुत्रः ॥१॥
atha vaṃśaḥ | pautimāṣīputraḥ kātyāyanīputrāt | kātyāyanīputro gautamīputrāt | gautamīputro bhāradvājīputrāt | bhāradvājīputraḥ pārāśarīputrāt | pārāśarīputra aupasvastīputrāt | aupasvastīputraḥ pārāśarīputrāt | pārāśarīputraḥ kātyāyanīputrāt | kātyāyanīputraḥ kauśikīputrāt | kauśikīputra ālambīputrāc ca vaiyāghrapadīputrāc ca | vaiyāghrapadīputrah kāṇvīputrāc ca kāpīputrāc ca | kāpīputraḥ ||1||
a·tha vaṃ·śaḥ | pau·ti·mā·ṣī·put·raḥ kāt·yā·ya·nī·put·rāt | kāt·yā·ya·nī·put·ro gau·ta·mī·put·rāt | gau·ta·mī·put·ro bhā·rad·vā·jī·put·rāt | bhā·rad·vā·jī·put·raḥ pā·rā·śa·rī·put·rāt | pā·rā·śa·rī·put·ra au·pas·vas·tī·put·rāt | au·pas·vas·tī·put·raḥ pā·rā·śa·rī·put·rāt | pā·rā·śa·rī·put·raḥ kāt·yā·ya·nī·put·rāt | kāt·yā·ya·nī·put·raḥ kau·śi·kī·put·rāt | kau·śi·kī·put·ra ā·lam·bī·put·rāc ca vai·yāgh·ra·pa·dī·put·rāc ca | vai·yāgh·ra·pa·dī·put·rah kāṇ·vī·put·rāc ca kā·pī·put·rāc ca | kā·pī·put·raḥ ||1||
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.