Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Upaniṣads उपनिषदः
Book: Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad Chāndogya Upaniṣad
Sanskrit text only. Max Müller’s English exists in the app but is not aligned verse by verse, so it is not shown here.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation
Chāndogya Upaniṣad
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 1 1 verse
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
देवासुरा ह वै यत्र संयेतिरे । उभये प्राजापत्यास् तद् ध देवा उद्गीथम् आजह्रुर् अनेनैनान् अभिभविष्याम इति ॥१॥
devāsurā ha vai yatra saṃyetire | ubhaye prājāpatyās tad dha devā udgītham ājahrur anenainān abhibhaviṣyāma iti ||1||
de·vā·su·rā ha vai yat·ra saṃ·ye·ti·re | u·bha·ye prā·jā·pat·yās tad dha de·vā ud·gī·tham ā·jah·rur a·ne·nai·nān a·bhi·bha·viṣ·yā·ma i·ti ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
स्तर्त् छुप् १,३.१ अथाधिदैवतम् । य एवासौ तपति तम् उद्गीथम् उपासीत । उद्यन् वा एष प्रजाभ्य उद्गायति । उद्यंस् तमो भयम् अपहन्ति । अपहन्ता ह वै भयस्य तमसो भवति य एवं वेद ॥१॥
start chup 1,3.1 athādhidaivatam | ya evāsau tapati tam udgītham upāsīta | udyan vā eṣa prajābhya udgāyati | udyaṃs tamo bhayam apahanti | apahantā ha vai bhayasya tamaso bhavati ya evaṃ veda ||1||
start chup 1,3.1 a·thā·dhi·dai·va·tam | ya e·vā·sau ta·pa·ti tam ud·gī·tham u·pā·sī·ta | ud·yan vā e·ṣa pra·jābh·ya ud·gā·ya·ti | ud·yaṃs ta·mo bha·yam a·pa·han·ti | a·pa·han·tā ha vai bha·yas·ya ta·ma·so bha·va·ti ya e·vaṃ ve·da ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 4 1 verse
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
अथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इति । असौ वा आदित्य उद्गीथ एष प्रणवः । ॐ इति ह्य् एष स्वरन्न् एति ॥१॥
atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa udgītha iti | asau vā āditya udgītha eṣa praṇavaḥ | oṃ iti hy eṣa svarann eti ||1||
a·tha kha·lu ya ud·gī·thaḥ sa pra·ṇa·vo yaḥ pra·ṇa·vaḥ sa ud·gī·tha i·ti | a·sau vā ā·dit·ya ud·gī·tha e·ṣa pra·ṇa·vaḥ | oṃ i·ti hy e·ṣa sva·rann e·ti ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
इयम् एवर्क् । अग्निः साम । तद् एतद् एतस्याम् ऋच्य् अध्यूढं साम । तस्माद् ऋच्य् अध्यूढं साम गीयते । इयम् एव सा । अग्निर् अमः । तत् साम ॥१॥
iyam evark | agniḥ sāma | tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma | tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate | iyam eva sā | agnir amaḥ | tat sāma ||1||
i·yam e·vark | ag·niḥ sā·ma | tad e·tad e·tas·yām ṛcy adh·yū·ḍhaṃ sā·ma | tas·mād ṛcy adh·yū·ḍhaṃ sā·ma gī·ya·te | i·yam e·va sā | ag·nir a·maḥ | tat sā·ma ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
अथाध्यात्मम् । वाग् एवर्क् । प्राणः साम । तद् एतद् एतस्याम् ऋच्य् अध्यूढं साम । तस्माद् ऋच्य् अध्यूढं साम गीयते । वाग् एव सा । प्राणो ऽमः । तत् साम ॥१॥
athādhyātmam | vāg evark | prāṇaḥ sāma | tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma | tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate | vāg eva sā | prāṇo 'maḥ | tat sāma ||1||
a·thādh·yāt·mam | vāg e·vark | prā·ṇaḥ sā·ma | tad e·tad e·tas·yām ṛcy adh·yū·ḍhaṃ sā·ma | tas·mād ṛcy adh·yū·ḍhaṃ sā·ma gī·ya·te | vāg e·va sā | prā·ṇo 'maḥ | tat sā·ma ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
त्रयो होद्गीथे कुशला बभूवुः शिलकः शालावत्यश् चैकितायनो दाल्भ्यः प्रवाहणो जैवलिर् इति । ते होचुर् उद्गीथे वै कुशलाः स्मो हन्तोद्गीथे कथां वदाम इति ॥१॥
trayo hodgīthe kuśalā babhūvuḥ śilakaḥ śālāvatyaś caikitāyano dālbhyaḥ pravāhaṇo jaivalir iti | te hocur udgīthe vai kuśalāḥ smo hantodgīthe kathāṃ vadāma iti ||1||
tra·yo hod·gī·the ku·śa·lā ba·bhū·vuḥ śi·la·kaḥ śā·lā·vat·yaś cai·ki·tā·ya·no dāl·bhyaḥ pra·vā·ha·ṇo jai·va·lir i·ti | te ho·cur ud·gī·the vai ku·śa·lāḥ smo han·tod·gī·the ka·thāṃ va·dā·ma i·ti ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
अस्य लोकस्य का गतिर् इति । आकाश इति होवाच । सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्य् आकाशाद् एव समुत्पद्यन्ते । आकाशं प्रत्य् अस्तं यन्ति । आकाशो ह्य् एवैभ्यो ज्यायान् । आकाशः परायणम् ॥१॥
asya lokasya kā gatir iti | ākāśa iti hovāca | sarvāṇi ha vā imāni bhūtāny ākāśād eva samutpadyante | ākāśaṃ praty astaṃ yanti | ākāśo hy evaibhyo jyāyān | ākāśaḥ parāyaṇam ||1||
as·ya lo·kas·ya kā ga·tir i·ti | ā·kā·śa i·ti ho·vā·ca | sar·vā·ṇi ha vā i·mā·ni bhū·tāny ā·kā·śād e·va sa·mut·pad·yan·te | ā·kā·śaṃ praty as·taṃ yan·ti | ā·kā·śo hy e·vaibh·yo jyā·yān | ā·kā·śaḥ pa·rā·ya·ṇam ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
मटचीहतेषु कुरुष्व् आटिक्या सह जाययोषस्तिर् ह चाक्रायण इभ्यग्रामे प्रद्राणक उवास ॥१॥
maṭacīhateṣu kuruṣv āṭikyā saha jāyayoṣastir ha cākrāyaṇa ibhyagrāme pradrāṇaka uvāsa ||1||
ma·ṭa·cī·ha·te·ṣu ku·ruṣv ā·ṭik·yā sa·ha jā·ya·yo·ṣas·tir ha cāk·rā·ya·ṇa ibh·yag·rā·me prad·rā·ṇa·ka u·vā·sa ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
अथ हैनं यजमान उवाच । भगवन्तं वा अहं विविदिषाणीति । उषस्तिर् अस्मि चाक्रायण इति होवाच ॥१॥
atha hainaṃ yajamāna uvāca | bhagavantaṃ vā ahaṃ vividiṣāṇīti | uṣastir asmi cākrāyaṇa iti hovāca ||1||
a·tha hai·naṃ ya·ja·mā·na u·vā·ca | bha·ga·van·taṃ vā a·haṃ vi·vi·di·ṣā·ṇī·ti | u·ṣas·tir as·mi cāk·rā·ya·ṇa i·ti ho·vā·ca ||1||
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 12 1 verse
prapāṭhaka 1 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
अयं वाव लोको हाउकारः । वायुर् हाइकारः । चन्द्रमा अथकारः । आत्मेहकारः । अग्निर् ईकारः ॥१॥
ayaṃ vāva loko hāukāraḥ | vāyur hāikāraḥ | candramā athakāraḥ | ātmehakāraḥ | agnir īkāraḥ ||1||
a·yaṃ vā·va lo·ko hā·u·kā·raḥ | vā·yur hā·i·kā·raḥ | can·dra·mā a·tha·kā·raḥ | āt·me·ha·kā·raḥ | ag·nir ī·kā·raḥ ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
समस्तस्य खलु साम्न उपासनं साधु । यत् खलु साधु तत् सामेत्य् आचक्षते । यद् असाधु तद् असामेति ॥१॥
samastasya khalu sāmna upāsanaṃ sādhu | yat khalu sādhu tat sāmety ācakṣate | yad asādhu tad asāmeti ||1||
sa·mas·tas·ya kha·lu sām·na u·pā·sa·naṃ sā·dhu | yat kha·lu sā·dhu tat sā·mety ā·cak·ṣa·te | yad a·sā·dhu tad a·sā·me·ti ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
लोकेषु पञ्चविधं सामोपासीत । पृथिवी हिङ्कारः । अग्निः प्रस्तावः । अन्तरिक्षम् उद्गीथः । आदित्यः प्रतिहारः । द्यौर् निधनम् । इत्य् ऊर्ध्वेषु ॥१॥
lokeṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | pṛthivī hiṅkāraḥ | agniḥ prastāvaḥ | antarikṣam udgīthaḥ | ādityaḥ pratihāraḥ | dyaur nidhanam | ity ūrdhveṣu ||1||
lo·ke·ṣu pañ·ca·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | pṛ·thi·vī hiṅ·kā·raḥ | ag·niḥ pras·tā·vaḥ | an·ta·rik·ṣam ud·gī·thaḥ | ā·dit·yaḥ pra·ti·hā·raḥ | dyaur ni·dha·nam | ity ūr·dhve·ṣu ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
वृष्टौ पञ्चविधं सामोपासीत । पुरोवातो हिङ्कारः । मेघो जायते स प्रस्तावः । वर्षति स उद्गीथः । विद्योतते स्तनयति स प्रतिहारः ॥१॥
vṛṣṭau pañcavidhaṃ sāmopāsīta | purovāto hiṅkāraḥ | megho jāyate sa prastāvaḥ | varṣati sa udgīthaḥ | vidyotate stanayati sa pratihāraḥ ||1||
vṛṣ·ṭau pañ·ca·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | pu·ro·vā·to hiṅ·kā·raḥ | me·gho jā·ya·te sa pras·tā·vaḥ | var·ṣa·ti sa ud·gī·thaḥ | vid·yo·ta·te sta·na·ya·ti sa pra·ti·hā·raḥ ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
सर्वास्व् अप्सु पञ्चविधं सामोपासीत । मेघो यत् संप्लवते स हिङ्कारः । यद् वर्षति स प्रस्तावः । याः प्राच्यः स्यन्दन्ते स उद्गीथः । याः प्रतीच्यः स प्रतिहारः । समुद्रो निधनम् ॥१॥
sarvāsv apsu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | megho yat saṃplavate sa hiṅkāraḥ | yad varṣati sa prastāvaḥ | yāḥ prācyaḥ syandante sa udgīthaḥ | yāḥ pratīcyaḥ sa pratihāraḥ | samudro nidhanam ||1||
sar·vāsv ap·su pañ·ca·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | me·gho yat saṃp·la·va·te sa hiṅ·kā·raḥ | yad var·ṣa·ti sa pras·tā·vaḥ | yāḥ prāc·yaḥ syan·dan·te sa ud·gī·thaḥ | yāḥ pra·tīc·yaḥ sa pra·ti·hā·raḥ | sa·mud·ro ni·dha·nam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
ऋतुषु पञ्चविधं सामोपासीत । वसन्तो हिङ्कारः । ग्रीष्मः प्रस्तावः । वर्षा उद्गीथः । शरत् प्रतिहारः । हेमन्तो निधनम् ॥१॥
ṛtuṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | vasanto hiṅkāraḥ | grīṣmaḥ prastāvaḥ | varṣā udgīthaḥ | śarat pratihāraḥ | hemanto nidhanam ||1||
ṛ·tu·ṣu pañ·ca·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | va·san·to hiṅ·kā·raḥ | grīṣ·maḥ pras·tā·vaḥ | var·ṣā ud·gī·thaḥ | śa·rat pra·ti·hā·raḥ | he·man·to ni·dha·nam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
पशुषु पञ्चविधं सामोपासीत । अजा हिङ्कारः । अवयः प्रस्तावः । गाव उद्गीथः । अश्वः प्रतिहारः । पुरुषो निधनम् ॥१॥
paśuṣu pañcavidhaṃ sāmopāsīta | ajā hiṅkāraḥ | avayaḥ prastāvaḥ | gāva udgīthaḥ | aśvaḥ pratihāraḥ | puruṣo nidhanam ||1||
pa·śu·ṣu pañ·ca·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | a·jā hiṅ·kā·raḥ | a·va·yaḥ pras·tā·vaḥ | gā·va ud·gī·thaḥ | aś·vaḥ pra·ti·hā·raḥ | pu·ru·ṣo ni·dha·nam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
प्राणेषु पञ्चविधं परोवरीयः सामोपासीत । प्राणो हिङ्कारः । वाक् प्रस्तावः । चक्षुर् उद्गीथः । श्रोत्रं प्रतिहारः । मनो निधनम् । परोवरीयांसि वा एतानि ॥१॥
prāṇeṣu pañcavidhaṃ parovarīyaḥ sāmopāsīta | prāṇo hiṅkāraḥ | vāk prastāvaḥ | cakṣur udgīthaḥ | śrotraṃ pratihāraḥ | mano nidhanam | parovarīyāṃsi vā etāni ||1||
prā·ṇe·ṣu pañ·ca·vi·dhaṃ pa·ro·va·rī·yaḥ sā·mo·pā·sī·ta | prā·ṇo hiṅ·kā·raḥ | vāk pras·tā·vaḥ | cak·ṣur ud·gī·thaḥ | śrot·raṃ pra·ti·hā·raḥ | ma·no ni·dha·nam | pa·ro·va·rī·yāṃ·si vā e·tā·ni ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
अथ सप्तविधस्य । वाचि सप्तविध्.अम् सामोपासीत । यत् किंच वाचो हुम् इति स हिङ्कारः । यत् प्रेति स प्रस्तावः । यद् एति स आदिः ॥१॥
atha saptavidhasya | vāci saptavidh.am sāmopāsīta | yat kiṃca vāco hum iti sa hiṅkāraḥ | yat preti sa prastāvaḥ | yad eti sa ādiḥ ||1||
a·tha sap·ta·vi·dhas·ya | vā·ci sap·ta·vidh.am sā·mo·pā·sī·ta | yat kiṃ·ca vā·co hum i·ti sa hiṅ·kā·raḥ | yat pre·ti sa pras·tā·vaḥ | yad e·ti sa ā·diḥ ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
अथ खल्व् अमुम् आदित्यं सप्तविधं सामोपासीत । सर्वदा समस् तेन साम । मां प्रति मां प्रतीति सर्वेण समस् तेन साम ॥१॥
atha khalv amum ādityaṃ saptavidhaṃ sāmopāsīta | sarvadā samas tena sāma | māṃ prati māṃ pratīti sarveṇa samas tena sāma ||1||
a·tha khalv a·mum ā·dit·yaṃ sap·ta·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | sar·va·dā sa·mas te·na sā·ma | māṃ pra·ti māṃ pra·tī·ti sar·ve·ṇa sa·mas te·na sā·ma ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
अथ खल्व् आत्मसंमितम् अतिमृत्यु सप्तविधं सामोपासीत । हिङ्कार इति त्र्यक्षरम् । प्रस्ताव इति त्र्यक्षरम् । तत् समम् ॥१॥
atha khalv ātmasaṃmitam atimṛtyu saptavidhaṃ sāmopāsīta | hiṅkāra iti tryakṣaram | prastāva iti tryakṣaram | tat samam ||1||
a·tha khalv āt·ma·saṃ·mi·tam a·ti·mṛt·yu sap·ta·vi·dhaṃ sā·mo·pā·sī·ta | hiṅ·kā·ra i·ti tryak·ṣa·ram | pras·tā·va i·ti tryak·ṣa·ram | tat sa·mam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
मनो हिङ्कारः । वाक् प्रस्तावः । चक्षुर् उद्गीथः । श्रोत्रं प्रतिहारः । प्राणो निधनम् । एतद् गायत्रं प्राणेषु प्रोतम् ॥१॥
mano hiṅkāraḥ | vāk prastāvaḥ | cakṣur udgīthaḥ | śrotraṃ pratihāraḥ | prāṇo nidhanam | etad gāyatraṃ prāṇeṣu protam ||1||
ma·no hiṅ·kā·raḥ | vāk pras·tā·vaḥ | cak·ṣur ud·gī·thaḥ | śrot·raṃ pra·ti·hā·raḥ | prā·ṇo ni·dha·nam | e·tad gā·yat·raṃ prā·ṇe·ṣu pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
अभिमन्थति स हिङ्कारः । धूमो जायते स प्रस्तावः । ज्वलति स उद्गीथः । अङ्गारा भवन्ति स प्रतिहारः । उपशाम्यति तन् निधनम् । संशाम्यति तन् निधनम् । एतद् रथंतरम् अग्नौ प्रोतम् ॥१॥
abhimanthati sa hiṅkāraḥ | dhūmo jāyate sa prastāvaḥ | jvalati sa udgīthaḥ | aṅgārā bhavanti sa pratihāraḥ | upaśāmyati tan nidhanam | saṃśāmyati tan nidhanam | etad rathaṃtaram agnau protam ||1||
a·bhi·man·tha·ti sa hiṅ·kā·raḥ | dhū·mo jā·ya·te sa pras·tā·vaḥ | jva·la·ti sa ud·gī·thaḥ | aṅ·gā·rā bha·van·ti sa pra·ti·hā·raḥ | u·pa·śām·ya·ti tan ni·dha·nam | saṃ·śām·ya·ti tan ni·dha·nam | e·tad ra·thaṃ·ta·ram ag·nau pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
उपमन्त्रयते स हिङ्कारः । ज्ञपयते स प्रस्तावः । स्त्रिया सह शेते स उद्गीथः । प्रति स्त्रीं सह शेते स प्रतिहारः । कालं गच्छति तन् निधनम् । पारं गच्छति तन् निधनम् । एतद् वामदेव्यं मिथुने प्रोतम् ॥१॥
upamantrayate sa hiṅkāraḥ | jñapayate sa prastāvaḥ | striyā saha śete sa udgīthaḥ | prati strīṃ saha śete sa pratihāraḥ | kālaṃ gacchati tan nidhanam | pāraṃ gacchati tan nidhanam | etad vāmadevyaṃ mithune protam ||1||
u·pa·man·tra·ya·te sa hiṅ·kā·raḥ | jña·pa·ya·te sa pras·tā·vaḥ | stri·yā sa·ha śe·te sa ud·gī·thaḥ | pra·ti strīṃ sa·ha śe·te sa pra·ti·hā·raḥ | kā·laṃ gac·cha·ti tan ni·dha·nam | pā·raṃ gac·cha·ti tan ni·dha·nam | e·tad vā·ma·dev·yaṃ mi·thu·ne pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
उद्यन् हिङ्कारः । उदितः प्रस्तावः । मध्यंदिन उद्गीथः । अपराह्णः प्रतिहारः । अस्तं यन् निधनम् । एतद् बृहद् आदित्ये प्रोतम् ॥१॥
udyan hiṅkāraḥ | uditaḥ prastāvaḥ | madhyaṃdina udgīthaḥ | aparāhṇaḥ pratihāraḥ | astaṃ yan nidhanam | etad bṛhad āditye protam ||1||
ud·yan hiṅ·kā·raḥ | u·di·taḥ pras·tā·vaḥ | madh·yaṃ·di·na ud·gī·thaḥ | a·pa·rāh·ṇaḥ pra·ti·hā·raḥ | as·taṃ yan ni·dha·nam | e·tad bṛ·had ā·dit·ye pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
अभ्राणि संप्लवन्ते स हिङ्कारः । मेघो जायते स प्रस्तावः । वर्षति स उद्गीथः । विद्योतते स्तनयति स प्रतिहारः । उद्गृह्णाति तन् निधनम् । एतद् वैरूपं पर्जन्ये प्रोतम् ॥१॥
abhrāṇi saṃplavante sa hiṅkāraḥ | megho jāyate sa prastāvaḥ | varṣati sa udgīthaḥ | vidyotate stanayati sa pratihāraḥ | udgṛhṇāti tan nidhanam | etad vairūpaṃ parjanye protam ||1||
abh·rā·ṇi saṃp·la·van·te sa hiṅ·kā·raḥ | me·gho jā·ya·te sa pras·tā·vaḥ | var·ṣa·ti sa ud·gī·thaḥ | vid·yo·ta·te sta·na·ya·ti sa pra·ti·hā·raḥ | ud·gṛh·ṇā·ti tan ni·dha·nam | e·tad vai·rū·paṃ par·jan·ye pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 16 1 verse
- 1
वसन्तो हिङ्कारः । ग्रीष्मः प्रस्तावः । वर्षा उद्गीथः । शरत् प्रतिहारः । हेमन्तो निधनम् । एतद् वैराजम् ऋतुषु प्रोतम् ॥१॥
vasanto hiṅkāraḥ | grīṣmaḥ prastāvaḥ | varṣā udgīthaḥ | śarat pratihāraḥ | hemanto nidhanam | etad vairājam ṛtuṣu protam ||1||
va·san·to hiṅ·kā·raḥ | grīṣ·maḥ pras·tā·vaḥ | var·ṣā ud·gī·thaḥ | śa·rat pra·ti·hā·raḥ | he·man·to ni·dha·nam | e·tad vai·rā·jam ṛ·tu·ṣu pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 17 1 verse
- 1
पृथिवी हिङ्कारः । अन्तरिक्षं प्रस्तावः । द्यौर् उद्गीथः । दिशः प्रतिहारः । समुद्रो निधनम् । एताः शक्वर्यो लोकेषु प्रोताः ॥१॥
pṛthivī hiṅkāraḥ | antarikṣaṃ prastāvaḥ | dyaur udgīthaḥ | diśaḥ pratihāraḥ | samudro nidhanam | etāḥ śakvaryo lokeṣu protāḥ ||1||
pṛ·thi·vī hiṅ·kā·raḥ | an·ta·rik·ṣaṃ pras·tā·vaḥ | dyaur ud·gī·thaḥ | di·śaḥ pra·ti·hā·raḥ | sa·mud·ro ni·dha·nam | e·tāḥ śak·var·yo lo·ke·ṣu pro·tāḥ ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 18 1 verse
- 1
अजा हिङ्कारः । अवयः प्रस्तावः । गाव उद्गीथः । अश्वाः प्रतिहारः । पुरुषो निधनम् । एता रेवत्यः पशुषु प्रोताः ॥१॥
ajā hiṅkāraḥ | avayaḥ prastāvaḥ | gāva udgīthaḥ | aśvāḥ pratihāraḥ | puruṣo nidhanam | etā revatyaḥ paśuṣu protāḥ ||1||
a·jā hiṅ·kā·raḥ | a·va·yaḥ pras·tā·vaḥ | gā·va ud·gī·thaḥ | aś·vāḥ pra·ti·hā·raḥ | pu·ru·ṣo ni·dha·nam | e·tā re·vat·yaḥ pa·śu·ṣu pro·tāḥ ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 19 1 verse
- 1
लोम हिङ्कारः । त्वक् प्रस्तावः । मांसम् उद्गीथः । अस्थि प्रतिहारः । मज्जा निधनम् । एतद् यज्ञायज्ञीयम् अङ्गेषु प्रोतम् ॥१॥
loma hiṅkāraḥ | tvak prastāvaḥ | māṃsam udgīthaḥ | asthi pratihāraḥ | majjā nidhanam | etad yajñāyajñīyam aṅgeṣu protam ||1||
lo·ma hiṅ·kā·raḥ | tvak pras·tā·vaḥ | māṃ·sam ud·gī·thaḥ | as·thi pra·ti·hā·raḥ | maj·jā ni·dha·nam | e·tad yaj·ñā·yaj·ñī·yam aṅ·ge·ṣu pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 20 1 verse
- 1
अग्निर् हिङ्कारः । वायुः प्रस्तावः । आदित्य उद्गीथः । नक्षत्राणि प्रतिहारः । चन्द्रमा निधनम् । एतद् राजनं देवतासु प्रोतम् ॥१॥
agnir hiṅkāraḥ | vāyuḥ prastāvaḥ | āditya udgīthaḥ | nakṣatrāṇi pratihāraḥ | candramā nidhanam | etad rājanaṃ devatāsu protam ||1||
ag·nir hiṅ·kā·raḥ | vā·yuḥ pras·tā·vaḥ | ā·dit·ya ud·gī·thaḥ | nak·ṣat·rā·ṇi pra·ti·hā·raḥ | can·dra·mā ni·dha·nam | e·tad rā·ja·naṃ de·va·tā·su pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 21 1 verse
- 1
======================================================================= स्तर्त् छुप् २,२१.१ त्रयी विद्या हिङ्कारः । त्रय इमे लोकाः स प्रस्तावः । अग्निर् वायुर् आदित्यः स उद्गीथः । नक्षत्राणि वयांसि मरीचयः स प्रतिहारः । सर्पा गन्धर्वाः पितरस् तन् निधनम् । एतत् साम सर्वस्मिन् प्रोतम् ॥१॥
======================================================================= start chup 2,21.1 trayī vidyā hiṅkāraḥ | traya ime lokāḥ sa prastāvaḥ | agnir vāyur ādityaḥ sa udgīthaḥ | nakṣatrāṇi vayāṃsi marīcayaḥ sa pratihāraḥ | sarpā gandharvāḥ pitaras tan nidhanam | etat sāma sarvasmin protam ||1||
======================================================================= start chup 2,21.1 tra·yī vid·yā hiṅ·kā·raḥ | tra·ya i·me lo·kāḥ sa pras·tā·vaḥ | ag·nir vā·yur ā·dit·yaḥ sa ud·gī·thaḥ | nak·ṣat·rā·ṇi va·yāṃ·si ma·rī·ca·yaḥ sa pra·ti·hā·raḥ | sar·pā gan·dhar·vāḥ pi·ta·ras tan ni·dha·nam | e·tat sā·ma sar·vas·min pro·tam ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 22 1 verse
- 1
विनर्दि साम्नो वृणे पशव्यम् इत्य् अग्नेर् उद्गीथः । अनिरुक्तः प्रजापतेः । निरुक्तः सोमस्य । मृदु श्लक्ष्णं वायोः । श्लक्ष्णं बलवद् इन्द्रस्य । क्रौञ्चं बृहस्पतेः । अपध्वान्तं वरुणस्य । तान् सर्वान् एवोपसेवेत । वारुणं त्व् एव वर्जयेत् ॥१॥
vinardi sāmno vṛṇe paśavyam ity agner udgīthaḥ | aniruktaḥ prajāpateḥ | niruktaḥ somasya | mṛdu ślakṣṇaṃ vāyoḥ | ślakṣṇaṃ balavad indrasya | krauñcaṃ bṛhaspateḥ | apadhvāntaṃ varuṇasya | tān sarvān evopaseveta | vāruṇaṃ tv eva varjayet ||1||
vi·nar·di sām·no vṛ·ṇe pa·śav·yam ity ag·ner ud·gī·thaḥ | a·ni·ruk·taḥ pra·jā·pa·teḥ | ni·ruk·taḥ so·mas·ya | mṛ·du ślak·ṣṇaṃ vā·yoḥ | ślak·ṣṇaṃ ba·la·vad in·dras·ya | krauñ·caṃ bṛ·has·pa·teḥ | a·padh·vān·taṃ va·ru·ṇas·ya | tān sar·vān e·vo·pa·se·ve·ta | vā·ru·ṇaṃ tv e·va var·ja·yet ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 23 1 verse
- 1
त्रयो धर्मस्कन्धाः । यज्ञो ऽध्ययनं दानम् इति प्रथमः । तप एव द्वितीयः । ब्रह्मचार्याचार्यकुलवासी तृतीयो ऽत्यन्तम् आत्मानम् आचार्यकुले ऽवसादयन् । सर्व एते पुण्यलोका भवन्ति । ब्रह्मसंस्थो ऽमृतत्वम् एति ॥१॥
trayo dharmaskandhāḥ | yajño 'dhyayanaṃ dānam iti prathamaḥ | tapa eva dvitīyaḥ | brahmacāryācāryakulavāsī tṛtīyo 'tyantam ātmānam ācāryakule 'vasādayan | sarva ete puṇyalokā bhavanti | brahmasaṃstho 'mṛtatvam eti ||1||
tra·yo dhar·mas·kan·dhāḥ | yaj·ño 'dhya·ya·naṃ dā·nam i·ti pra·tha·maḥ | ta·pa e·va dvi·tī·yaḥ | brah·ma·cār·yā·cār·ya·ku·la·vā·sī tṛ·tī·yo 'tyan·tam āt·mā·nam ā·cār·ya·ku·le 'va·sā·da·yan | sar·va e·te puṇ·ya·lo·kā bha·van·ti | brah·ma·saṃs·tho 'mṛ·tat·vam e·ti ||1||
prapāṭhaka 2 · khaṇḍa 24 1 verse
- 1
ब्रह्मवादिनो वदन्ति । यद् वसूनां प्रातःसवनम् । रुद्राणां माध्यंदिनं सवनम् । आदित्यानां च विश्वेषां च देवानां तृतीयसवनम् ॥१॥
brahmavādino vadanti | yad vasūnāṃ prātaḥsavanam | rudrāṇāṃ mādhyaṃdinaṃ savanam | ādityānāṃ ca viśveṣāṃ ca devānāṃ tṛtīyasavanam ||1||
brah·ma·vā·di·no va·dan·ti | yad va·sū·nāṃ prā·taḥ·sa·va·nam | rud·rā·ṇāṃ mādh·yaṃ·di·naṃ sa·va·nam | ā·dit·yā·nāṃ ca viś·ve·ṣāṃ ca de·vā·nāṃ tṛ·tī·ya·sa·va·nam ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
असौ वा आदित्यो देवमधु । तस्य द्यौर् एव तिरश्चीनवंशः । अन्तरिक्षम् अपूपः । मरीचयः पुत्राः ॥१॥
asau vā ādityo devamadhu | tasya dyaur eva tiraścīnavaṃśaḥ | antarikṣam apūpaḥ | marīcayaḥ putrāḥ ||1||
a·sau vā ā·dit·yo de·va·ma·dhu | tas·ya dyaur e·va ti·raś·cī·na·vaṃ·śaḥ | an·ta·rik·ṣam a·pū·paḥ | ma·rī·ca·yaḥ put·rāḥ ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
अथ ये ऽस्य दक्षिणा रश्मयस् ता एवास्य दक्षिणा मधुनाड्यः । यजूंष्य् एव मधुकृतः । यजुर्वेद एव पुष्पम् । ता अमृता आपः ॥१॥
atha ye 'sya dakṣiṇā raśmayas tā evāsya dakṣiṇā madhunāḍyaḥ | yajūṃṣy eva madhukṛtaḥ | yajurveda eva puṣpam | tā amṛtā āpaḥ ||1||
a·tha ye 'sya dak·ṣi·ṇā raś·ma·yas tā e·vās·ya dak·ṣi·ṇā ma·dhu·nāḍ·yaḥ | ya·jūṃṣy e·va ma·dhu·kṛ·taḥ | ya·jur·ve·da e·va puṣ·pam | tā a·mṛ·tā ā·paḥ ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
अथ ये ऽस्य प्रत्यञ्चो रश्मायस् ता एवास्य प्रतीच्यो मधुनाड्यः । सामान्य् एव मधुकृतः । सामवेद एव पुष्पम् । ता अमृता आपः ॥१॥
atha ye 'sya pratyañco raśmāyas tā evāsya pratīcyo madhunāḍyaḥ | sāmāny eva madhukṛtaḥ | sāmaveda eva puṣpam | tā amṛtā āpaḥ ||1||
a·tha ye 'sya prat·yañ·co raś·mā·yas tā e·vās·ya pra·tīc·yo ma·dhu·nāḍ·yaḥ | sā·māny e·va ma·dhu·kṛ·taḥ | sā·ma·ve·da e·va puṣ·pam | tā a·mṛ·tā ā·paḥ ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
अथ ये ऽस्योदञ्चो रश्मयस् ता एवास्योदीच्यो मधुनाड्यः । अथर्वाङ्गिरस एव मधुकृतः । इतिहासपुराणं पुष्पम् । ता अमृता आपः ॥१॥
atha ye 'syodañco raśmayas tā evāsyodīcyo madhunāḍyaḥ | atharvāṅgirasa eva madhukṛtaḥ | itihāsapurāṇaṃ puṣpam | tā amṛtā āpaḥ ||1||
a·tha ye 'syo·dañ·co raś·ma·yas tā e·vās·yo·dīc·yo ma·dhu·nāḍ·yaḥ | a·thar·vāṅ·gi·ra·sa e·va ma·dhu·kṛ·taḥ | i·ti·hā·sa·pu·rā·ṇaṃ puṣ·pam | tā a·mṛ·tā ā·paḥ ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
अथ ये ऽस्योर्ध्वा रश्मयस् ता एवास्योर्ध्वा मधुनाड्यः । गुह्या एवादेशा मधुकृतः । ब्रह्मैव पुष्पं । ता अमृता आपः ॥१॥
atha ye 'syordhvā raśmayas tā evāsyordhvā madhunāḍyaḥ | guhyā evādeśā madhukṛtaḥ | brahmaiva puṣpaṃ | tā amṛtā āpaḥ ||1||
a·tha ye 'syor·dhvā raś·ma·yas tā e·vās·yor·dhvā ma·dhu·nāḍ·yaḥ | guh·yā e·vā·de·śā ma·dhu·kṛ·taḥ | brah·mai·va puṣ·paṃ | tā a·mṛ·tā ā·paḥ ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
तद् यत् प्रथमम् अमृतं तद् वसव उपजीवन्त्य् अग्निना मुखेन । न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्ति । एतद् एवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति ॥१॥
tad yat prathamam amṛtaṃ tad vasava upajīvanty agninā mukhena | na vai devā aśnanti na pibanti | etad evāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti ||1||
tad yat pra·tha·mam a·mṛ·taṃ tad va·sa·va u·pa·jī·vanty ag·ni·nā mu·khe·na | na vai de·vā aś·nan·ti na pi·ban·ti | e·tad e·vā·mṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā tṛp·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
अथ यद् द्वितीयम् अमृतं तद् रुद्रा उपजीवन्तीन्द्रेण मुखेन । न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्ति । एतद् एवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति ॥१॥
atha yad dvitīyam amṛtaṃ tad rudrā upajīvantīndreṇa mukhena | na vai devā aśnanti na pibanti | etad evāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti ||1||
a·tha yad dvi·tī·yam a·mṛ·taṃ tad rud·rā u·pa·jī·van·tīn·dre·ṇa mu·khe·na | na vai de·vā aś·nan·ti na pi·ban·ti | e·tad e·vā·mṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā tṛp·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
अथ यत् तृतीयम् अमृतं तद् आदित्या उपजीवन्ति वरुणेन मुखेन । न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्ति । एतद् एवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति ॥१॥
atha yat tṛtīyam amṛtaṃ tad ādityā upajīvanti varuṇena mukhena | na vai devā aśnanti na pibanti | etad evāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti ||1||
a·tha yat tṛ·tī·yam a·mṛ·taṃ tad ā·dit·yā u·pa·jī·van·ti va·ru·ṇe·na mu·khe·na | na vai de·vā aś·nan·ti na pi·ban·ti | e·tad e·vā·mṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā tṛp·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
अथ यच् चतुर्थम् अमृतं तन् मरुत उपजीवन्ति सोमेन मुखेन । न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्ति । एतद् एवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति ॥१॥
atha yac caturtham amṛtaṃ tan maruta upajīvanti somena mukhena | na vai devā aśnanti na pibanti | etad evāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti ||1||
a·tha yac ca·tur·tham a·mṛ·taṃ tan ma·ru·ta u·pa·jī·van·ti so·me·na mu·khe·na | na vai de·vā aś·nan·ti na pi·ban·ti | e·tad e·vā·mṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā tṛp·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
अथ यत् पञ्चमम् अमृतं तत् साध्या उपजीवन्ति ब्रह्मणा मुखेन । न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्ति । एतद् एवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति ॥१॥
atha yat pañcamam amṛtaṃ tat sādhyā upajīvanti brahmaṇā mukhena | na vai devā aśnanti na pibanti | etad evāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti ||1||
a·tha yat pañ·ca·mam a·mṛ·taṃ tat sādh·yā u·pa·jī·van·ti brah·ma·ṇā mu·khe·na | na vai de·vā aś·nan·ti na pi·ban·ti | e·tad e·vā·mṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā tṛp·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 11 1 verse
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
गायत्री वा इदं सर्वं भूतं यद् इदम् किञ्च । वाग् वै गायत्री । वाग् वा इदं सर्वं भूतं गायति च त्रायते च ॥१॥
gāyatrī vā idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ yad idam kiñca | vāg vai gāyatrī | vāg vā idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ gāyati ca trāyate ca ||1||
gā·yat·rī vā i·daṃ sar·vaṃ bhū·taṃ yad i·dam kiñ·ca | vāg vai gā·yat·rī | vāg vā i·daṃ sar·vaṃ bhū·taṃ gā·ya·ti ca trā·ya·te ca ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
तस्य ह वा एतस्य हृदयस्य पञ्च देवसुषयः । स यो ऽस्य प्राङ् सुषिः स प्राणः । तच् चक्षुः । स आदित्यः । तद् एतत् तेजो ऽन्नाद्यम् इत्य् उपासीत । तेजस्व्य् अन्नादो भवति य एवं वेद ॥१॥
tasya ha vā etasya hṛdayasya pañca devasuṣayaḥ | sa yo 'sya prāṅ suṣiḥ sa prāṇaḥ | tac cakṣuḥ | sa ādityaḥ | tad etat tejo 'nnādyam ity upāsīta | tejasvy annādo bhavati ya evaṃ veda ||1||
tas·ya ha vā e·tas·ya hṛ·da·yas·ya pañ·ca de·va·su·ṣa·yaḥ | sa yo 'sya prāṅ su·ṣiḥ sa prā·ṇaḥ | tac cak·ṣuḥ | sa ā·dit·yaḥ | tad e·tat te·jo 'nnād·yam ity u·pā·sī·ta | te·jasvy an·nā·do bha·va·ti ya e·vaṃ ve·da ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
सर्वं खल्व् इदं ब्रह्म तज्जलान् इति शान्त उपासीत । अथ खलु क्रतुमयः पुरुषो यथाक्रतुर् अस्मिंल् लोके पुरुषो भवति तथेतः प्रेत्य भवति । स क्रतुं कुर्वीत ॥१॥
sarvaṃ khalv idaṃ brahma tajjalān iti śānta upāsīta | atha khalu kratumayaḥ puruṣo yathākratur asmiṃl loke puruṣo bhavati tathetaḥ pretya bhavati | sa kratuṃ kurvīta ||1||
sar·vaṃ khalv i·daṃ brah·ma taj·ja·lān i·ti śān·ta u·pā·sī·ta | a·tha kha·lu kra·tu·ma·yaḥ pu·ru·ṣo ya·thāk·ra·tur as·miṃl lo·ke pu·ru·ṣo bha·va·ti ta·the·taḥ pret·ya bha·va·ti | sa kra·tuṃ kur·vī·ta ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
अन्तरिक्षोदरः कोशो भूमिबुध्नो न जीर्यति । दिशो ह्य् अस्य स्रक्तयो द्यौर् अस्योत्तरं बिलम् । स एष कोशो वसुधानस् तस्मिन् विश्वम् इदं श्रितम् ॥१॥
antarikṣodaraḥ kośo bhūmibudhno na jīryati | diśo hy asya sraktayo dyaur asyottaraṃ bilam | sa eṣa kośo vasudhānas tasmin viśvam idaṃ śritam ||1||
an·ta·rik·ṣo·da·raḥ ko·śo bhū·mi·budh·no na jīr·ya·ti | di·śo hy as·ya srak·ta·yo dyaur as·yot·ta·raṃ bi·lam | sa e·ṣa ko·śo va·su·dhā·nas tas·min viś·vam i·daṃ śri·tam ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 16 1 verse
- 1
पुरुषो वाव यज्ञः । तस्य यानि चतुर्विंशतिवर्षाणि तत् प्रातःसवनम् । चतुर्विंशत्यक्षरा गायत्री । गायत्रं प्रातःसवनम् । तद् अस्य वसवो ऽन्वायत्ताः । प्राणा वाव वसवः । एते हीदं सर्वं वासयन्ति ॥१॥
puruṣo vāva yajñaḥ | tasya yāni caturviṃśativarṣāṇi tat prātaḥsavanam | caturviṃśatyakṣarā gāyatrī | gāyatraṃ prātaḥsavanam | tad asya vasavo 'nvāyattāḥ | prāṇā vāva vasavaḥ | ete hīdaṃ sarvaṃ vāsayanti ||1||
pu·ru·ṣo vā·va yaj·ñaḥ | tas·ya yā·ni ca·tur·viṃ·śa·ti·var·ṣā·ṇi tat prā·taḥ·sa·va·nam | ca·tur·viṃ·śat·yak·ṣa·rā gā·yat·rī | gā·yat·raṃ prā·taḥ·sa·va·nam | tad as·ya va·sa·vo 'nvā·yat·tāḥ | prā·ṇā vā·va va·sa·vaḥ | e·te hī·daṃ sar·vaṃ vā·sa·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 17 1 verse
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 18 1 verse
- 1
मनो ब्रह्मेत्य् उपासीत । इत्य् अध्यात्मम् । अथाधिदैवतम् । आकाशो ब्रह्म । इत्य् उभयम् आदिष्टं भवत्य् अध्यात्मं चाधिदैवतं च ॥१॥
mano brahmety upāsīta | ity adhyātmam | athādhidaivatam | ākāśo brahma | ity ubhayam ādiṣṭaṃ bhavaty adhyātmaṃ cādhidaivataṃ ca ||1||
ma·no brah·mety u·pā·sī·ta | ity adh·yāt·mam | a·thā·dhi·dai·va·tam | ā·kā·śo brah·ma | ity u·bha·yam ā·diṣ·ṭaṃ bha·vaty adh·yāt·maṃ cā·dhi·dai·va·taṃ ca ||1||
prapāṭhaka 3 · khaṇḍa 19 1 verse
- 1
आदित्यो ब्रह्मेत्य् आदेशः । तस्योपव्याख्यानम् । असद् एवेदम् अग्र आसीत् । तत् सद् आसीत् । तत् समभवत् । तद् आण्डं निरवर्तत । तत् संवत्सरस्य मात्राम् अशयत । तन् निरभिद्यत । ते आण्डकपाले रजतं च सुवर्णं चाभवताम् ॥१॥
ādityo brahmety ādeśaḥ | tasyopavyākhyānam | asad evedam agra āsīt | tat sad āsīt | tat samabhavat | tad āṇḍaṃ niravartata | tat saṃvatsarasya mātrām aśayata | tan nirabhidyata | te āṇḍakapāle rajataṃ ca suvarṇaṃ cābhavatām ||1||
ā·dit·yo brah·mety ā·de·śaḥ | tas·yo·pav·yākh·yā·nam | a·sad e·ve·dam ag·ra ā·sīt | tat sad ā·sīt | tat sa·ma·bha·vat | tad āṇ·ḍaṃ ni·ra·var·ta·ta | tat saṃ·vat·sa·ras·ya māt·rām a·śa·ya·ta | tan ni·ra·bhid·ya·ta | te āṇ·ḍa·ka·pā·le ra·ja·taṃ ca su·var·ṇaṃ cā·bha·va·tām ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
जानश्रुतिर् ह पौत्रायणः श्रद्धादेयो बहुदायी बहुपाक्य आस । स ह सर्वत आवसथान् मापयां चक्रे सर्वत एव मे ऽन्नम् अत्स्यन्तीति ॥१॥
jānaśrutir ha pautrāyaṇaḥ śraddhādeyo bahudāyī bahupākya āsa | sa ha sarvata āvasathān māpayāṃ cakre sarvata eva me 'nnam atsyantīti ||1||
jā·naś·ru·tir ha paut·rā·ya·ṇaḥ śrad·dhā·de·yo ba·hu·dā·yī ba·hu·pāk·ya ā·sa | sa ha sar·va·ta ā·va·sa·thān mā·pa·yāṃ cak·re sar·va·ta e·va me 'nnam at·syan·tī·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
तद् उ ह जानश्रुतिः पौत्रायणः षट् शतानि गवां निष्कम् अश्वतरीरथं तद् आदाय प्रतिचक्रमे । तं हाभ्युवाद ॥१॥
tad u ha jānaśrutiḥ pautrāyaṇaḥ ṣaṭ śatāni gavāṃ niṣkam aśvatarīrathaṃ tad ādāya praticakrame | taṃ hābhyuvāda ||1||
tad u ha jā·naś·ru·tiḥ paut·rā·ya·ṇaḥ ṣaṭ śa·tā·ni ga·vāṃ niṣ·kam aś·va·ta·rī·ra·thaṃ tad ā·dā·ya pra·ti·cak·ra·me | taṃ hābh·yu·vā·da ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
वायुर् वाव संवर्गः । यदा वा अग्निर् उद्वायति वायुम् एवाप्येति । यदा सूर्यो ऽस्तम् एति वायुम् एवाप्येति । यदा चन्द्रो ऽस्तम् एति वायुम् एवाप्येति ॥१॥
vāyur vāva saṃvargaḥ | yadā vā agnir udvāyati vāyum evāpyeti | yadā sūryo 'stam eti vāyum evāpyeti | yadā candro 'stam eti vāyum evāpyeti ||1||
vā·yur vā·va saṃ·var·gaḥ | ya·dā vā ag·nir ud·vā·ya·ti vā·yum e·vāp·ye·ti | ya·dā sūr·yo 'stam e·ti vā·yum e·vāp·ye·ti | ya·dā can·dro 'stam e·ti vā·yum e·vāp·ye·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
सत्यकामो ह जाबालो जबालां मातरम् आमन्त्रयां चक्रे । ब्रह्मचर्यं भवति विवत्स्यामि किंगोत्रो न्व् अहम् अस्मीति ॥१॥
satyakāmo ha jābālo jabālāṃ mātaram āmantrayāṃ cakre | brahmacaryaṃ bhavati vivatsyāmi kiṃgotro nv aham asmīti ||1||
sat·ya·kā·mo ha jā·bā·lo ja·bā·lāṃ mā·ta·ram ā·man·tra·yāṃ cak·re | brah·ma·car·yaṃ bha·va·ti vi·vat·syā·mi kiṃ·got·ro nv a·ham as·mī·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
अथ हैनम् ऋषभो ऽभ्युवाद सत्यकाम ३ इति । भगव इति ह प्रतिशुश्राव । प्राप्ताः सोम्य सहस्रं स्मः । प्रापय न आचार्यकुलम् ॥१॥
atha hainam ṛṣabho 'bhyuvāda satyakāma 3 iti | bhagava iti ha pratiśuśrāva | prāptāḥ somya sahasraṃ smaḥ | prāpaya na ācāryakulam ||1||
a·tha hai·nam ṛ·ṣa·bho 'bhyu·vā·da sat·ya·kā·ma 3 i·ti | bha·ga·va i·ti ha pra·ti·śuś·rā·va | prāp·tāḥ som·ya sa·has·raṃ smaḥ | prā·pa·ya na ā·cār·ya·ku·lam ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
अग्निष्टे पादं वक्तेति । स ह श्वो भूते गा अभिप्रस्थापयां चकार । ता यत्राभिसायं बभूवुस् तत्राग्निम् उपसमाधाय गा उपरुध्य समिधम् आधाय पश्चाद् अग्नेः प्राङ् उपोपविवेश ॥१॥
agniṣṭe pādaṃ vakteti | sa ha śvo bhūte gā abhiprasthāpayāṃ cakāra | tā yatrābhisāyaṃ babhūvus tatrāgnim upasamādhāya gā uparudhya samidham ādhāya paścād agneḥ prāṅ upopaviveśa ||1||
ag·niṣ·ṭe pā·daṃ vak·te·ti | sa ha śvo bhū·te gā a·bhip·ras·thā·pa·yāṃ ca·kā·ra | tā yat·rā·bhi·sā·yaṃ ba·bhū·vus tat·rāg·nim u·pa·sa·mā·dhā·ya gā u·pa·rudh·ya sa·mi·dham ā·dhā·ya paś·cād ag·neḥ prāṅ u·po·pa·vi·ve·śa ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
ब्रह्मणः सोम्य ते पादं ब्रवाणीति । ब्रवीतु मे भगवान् इति । तस्मै होवाच । अग्निः कला । सूर्यः कला । चन्द्रः कला । विद्युत् कला । एष वै सोम्य चतुष्कलः पादो ब्रह्मणो ज्योतिष्मान् नाम ॥३॥
brahmaṇaḥ somya te pādaṃ bravāṇīti | bravītu me bhagavān iti | tasmai hovāca | agniḥ kalā | sūryaḥ kalā | candraḥ kalā | vidyut kalā | eṣa vai somya catuṣkalaḥ pādo brahmaṇo jyotiṣmān nāma ||3||
brah·ma·ṇaḥ som·ya te pā·daṃ bra·vā·ṇī·ti | bra·vī·tu me bha·ga·vān i·ti | tas·mai ho·vā·ca | ag·niḥ ka·lā | sūr·yaḥ ka·lā | can·draḥ ka·lā | vid·yut ka·lā | e·ṣa vai som·ya ca·tuṣ·ka·laḥ pā·do brah·ma·ṇo jyo·tiṣ·mān nā·ma ||3||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
मद्गुष्टे पादं वक्तेति । स ह श्वो भूते गा अभिप्रस्थापयां चकार । ता यत्राभिसायं बभूवुस् तत्राग्निम् उपसमाधाय गा उपरुध्य समिधम् आधाय पश्चाद् अग्नेः प्राङ् उपोपविवेश ॥१॥
madguṣṭe pādaṃ vakteti | sa ha śvo bhūte gā abhiprasthāpayāṃ cakāra | tā yatrābhisāyaṃ babhūvus tatrāgnim upasamādhāya gā uparudhya samidham ādhāya paścād agneḥ prāṅ upopaviveśa ||1||
mad·guṣ·ṭe pā·daṃ vak·te·ti | sa ha śvo bhū·te gā a·bhip·ras·thā·pa·yāṃ ca·kā·ra | tā yat·rā·bhi·sā·yaṃ ba·bhū·vus tat·rāg·nim u·pa·sa·mā·dhā·ya gā u·pa·rudh·ya sa·mi·dham ā·dhā·ya paś·cād ag·neḥ prāṅ u·po·pa·vi·ve·śa ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 9 1 verse
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
उपकोसलो ह वै कामलायनः सत्यकामे जाबाले ब्रह्मचार्यम् उवास । तस्य ह द्वादश वार्षान्य् अग्नीन् परिचचार । स ह स्मान्यान् अन्तेवासिनः समावर्तयंस् तं ह स्मैव न समावर्तयति ॥१॥
upakosalo ha vai kāmalāyanaḥ satyakāme jābāle brahmacāryam uvāsa | tasya ha dvādaśa vārṣāny agnīn paricacāra | sa ha smānyān antevāsinaḥ samāvartayaṃs taṃ ha smaiva na samāvartayati ||1||
u·pa·ko·sa·lo ha vai kā·ma·lā·ya·naḥ sat·ya·kā·me jā·bā·le brah·ma·cār·yam u·vā·sa | tas·ya ha dvā·da·śa vār·ṣāny ag·nīn pa·ri·ca·cā·ra | sa ha smān·yān an·te·vā·si·naḥ sa·mā·var·ta·yaṃs taṃ ha smai·va na sa·mā·var·ta·ya·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
अथ हैनं गार्हपत्यो ऽनुशशास पृथिव्य् अग्निर् अन्नम् आदित्य इति । य एष आदित्ये पुरुषो दृश्यते सो ऽहम् अस्मि स एव अहम् अस्मि इति ॥१॥
atha hainaṃ gārhapatyo 'nuśaśāsa pṛthivy agnir annam āditya iti | ya eṣa āditye puruṣo dṛśyate so 'ham asmi sa eva aham asmi iti ||1||
a·tha hai·naṃ gār·ha·pat·yo 'nu·śa·śā·sa pṛ·thivy ag·nir an·nam ā·dit·ya i·ti | ya e·ṣa ā·dit·ye pu·ru·ṣo dṛś·ya·te so 'ham as·mi sa e·va a·ham as·mi i·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
अथ ह एनम् अन्वाहार्यपचनो ऽनुशशास आपो दिशो नक्षत्राणि चन्द्रमा इति । य एष चन्द्रमसि पुरुषो दृष्यते सो ऽहम् अस्मि स एव अहम् अस्मि इति ॥१॥
atha ha enam anvāhāryapacano 'nuśaśāsa āpo diśo nakṣatrāṇi candramā iti | ya eṣa candramasi puruṣo dṛṣyate so 'ham asmi sa eva aham asmi iti ||1||
a·tha ha e·nam an·vā·hār·ya·pa·ca·no 'nu·śa·śā·sa ā·po di·śo nak·ṣat·rā·ṇi can·dra·mā i·ti | ya e·ṣa can·dra·ma·si pu·ru·ṣo dṛṣ·ya·te so 'ham as·mi sa e·va a·ham as·mi i·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
स्तर्त् छुप् ४,१३.१ अथ हैनम् आहवनीयो ऽनुशशास प्राण आकाशो द्यौर् विद्युद् इति । य एष विद्युति पुरुषो दृश्यते सो ऽहम् अस्मि स एवाहम् अस्मीति ॥१॥
start chup 4,13.1 atha hainam āhavanīyo 'nuśaśāsa prāṇa ākāśo dyaur vidyud iti | ya eṣa vidyuti puruṣo dṛśyate so 'ham asmi sa evāham asmīti ||1||
start chup 4,13.1 a·tha hai·nam ā·ha·va·nī·yo 'nu·śa·śā·sa prā·ṇa ā·kā·śo dyaur vid·yud i·ti | ya e·ṣa vid·yu·ti pu·ru·ṣo dṛś·ya·te so 'ham as·mi sa e·vā·ham as·mī·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
ते होचुः । उपकोसलैषा सोम्य ते ऽस्मद्विद्यात्मविद्या च । आचार्यस् तु ते गतिं वक्तेति । आजगाम हास्याचार्यः । तम् आचार्यो ऽभ्युवादोपकोसल ३ इति ॥१॥
te hocuḥ | upakosalaiṣā somya te 'smadvidyātmavidyā ca | ācāryas tu te gatiṃ vakteti | ājagāma hāsyācāryaḥ | tam ācāryo 'bhyuvādopakosala 3 iti ||1||
te ho·cuḥ | u·pa·ko·sa·lai·ṣā som·ya te 'smad·vid·yāt·ma·vid·yā ca | ā·cār·yas tu te ga·tiṃ vak·te·ti | ā·ja·gā·ma hās·yā·cār·yaḥ | tam ā·cār·yo 'bhyu·vā·do·pa·ko·sa·la 3 i·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
य एषो ऽक्षिणि पुरुषो दृश्यत एष आत्मेति होवाच । एतद् अमृतम् अभयम् एतद् ब्रह्मेति । तद् यद्य् अप्य् अस्मिन् सर्पिर् वोदकं वा सिञ्चति वर्त्मनी एव गच्छति ॥१॥
ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyata eṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | tad yady apy asmin sarpir vodakaṃ vā siñcati vartmanī eva gacchati ||1||
ya e·ṣo 'kṣi·ṇi pu·ru·ṣo dṛś·ya·ta e·ṣa āt·me·ti ho·vā·ca | e·tad a·mṛ·tam a·bha·yam e·tad brah·me·ti | tad yady apy as·min sar·pir vo·da·kaṃ vā siñ·ca·ti var·tma·nī e·va gac·cha·ti ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 16 1 verse
- 1
एष ह वै यज्ञो यो ऽयं पवते । एष ह यन्न् इदं सर्वं पुनाति । यद् एष यन्न् इदं सर्वं पुनाति । तस्माद् एष एव यज्ञः । तस्य मनश् च वाक् च वर्तनी ॥१॥
eṣa ha vai yajño yo 'yaṃ pavate | eṣa ha yann idaṃ sarvaṃ punāti | yad eṣa yann idaṃ sarvaṃ punāti | tasmād eṣa eva yajñaḥ | tasya manaś ca vāk ca vartanī ||1||
e·ṣa ha vai yaj·ño yo 'yaṃ pa·va·te | e·ṣa ha yann i·daṃ sar·vaṃ pu·nā·ti | yad e·ṣa yann i·daṃ sar·vaṃ pu·nā·ti | tas·mād e·ṣa e·va yaj·ñaḥ | tas·ya ma·naś ca vāk ca var·ta·nī ||1||
prapāṭhaka 4 · khaṇḍa 17 1 verse
- 1
प्रजापतिर् लोकान् अभ्यतपत् । तेषां तप्यमानानां रसान् प्रावृहत् । अग्निं पृथिव्याः । वायुम् अन्तरिक्षात् । आदित्यं दिवः ॥१॥
prajāpatir lokān abhyatapat | teṣāṃ tapyamānānāṃ rasān prāvṛhat | agniṃ pṛthivyāḥ | vāyum antarikṣāt | ādityaṃ divaḥ ||1||
pra·jā·pa·tir lo·kān abh·ya·ta·pat | te·ṣāṃ tap·ya·mā·nā·nāṃ ra·sān prā·vṛ·hat | ag·niṃ pṛ·thiv·yāḥ | vā·yum an·ta·rik·ṣāt | ā·dit·yaṃ di·vaḥ ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
यो ह वै ज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद ज्येष्ठश् च ह वै श्रेष्ठश् च भवति । प्राणो वाव ज्येष्ठश् च श्रेष्ठश् च ॥१॥
yo ha vai jyeṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca veda jyeṣṭhaś ca ha vai śreṣṭhaś ca bhavati | prāṇo vāva jyeṣṭhaś ca śreṣṭhaś ca ||1||
yo ha vai jyeṣ·ṭhaṃ ca śreṣ·ṭhaṃ ca ve·da jyeṣ·ṭhaś ca ha vai śreṣ·ṭhaś ca bha·va·ti | prā·ṇo vā·va jyeṣ·ṭhaś ca śreṣ·ṭhaś ca ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
स होवाच किं मे ऽन्नं भविष्यतीति । यत् किंचिद् इदम् आ श्वभ्य आ शकुनिभ्य इति होचुः । तद् वा एतद् अनस्यान्नम् । अनो ह वै नाम प्रत्यक्षम् । न ह वा एवंविदि किंचनानन्नं भवतीति ॥१॥
sa hovāca kiṃ me 'nnaṃ bhaviṣyatīti | yat kiṃcid idam ā śvabhya ā śakunibhya iti hocuḥ | tad vā etad anasyānnam | ano ha vai nāma pratyakṣam | na ha vā evaṃvidi kiṃcanānannaṃ bhavatīti ||1||
sa ho·vā·ca kiṃ me 'nnaṃ bha·viṣ·ya·tī·ti | yat kiṃ·cid i·dam ā śvabh·ya ā śa·ku·nibh·ya i·ti ho·cuḥ | tad vā e·tad a·nas·yān·nam | a·no ha vai nā·ma prat·yak·ṣam | na ha vā e·vaṃ·vi·di kiṃ·ca·nā·nan·naṃ bha·va·tī·ti ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
श्वेतकेतुर् हारुणेयः पञ्चालानां समितिम् एयाय । तं ह प्रवाहणो जैवलिर् उवाच । कुमारानु त्वा अशिषत् पितेति । अनु हि भगव इति ॥१॥
śvetaketur hāruṇeyaḥ pañcālānāṃ samitim eyāya | taṃ ha pravāhaṇo jaivalir uvāca | kumārānu tvā aśiṣat piteti | anu hi bhagava iti ||1||
śve·ta·ke·tur hā·ru·ṇe·yaḥ pañ·cā·lā·nāṃ sa·mi·tim e·yā·ya | taṃ ha pra·vā·ha·ṇo jai·va·lir u·vā·ca | ku·mā·rā·nu tvā a·śi·ṣat pi·te·ti | a·nu hi bha·ga·va i·ti ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
असौ वाव लोको गौतमाग्निः । तस्यादित्य एव समित् । रश्मयो धूमः । अहर् अर्चिः । चन्द्रमा अङ्गाराः । नक्षत्राणि विस्फुलिङ्गाः ॥१॥
asau vāva loko gautamāgniḥ | tasyāditya eva samit | raśmayo dhūmaḥ | ahar arciḥ | candramā aṅgārāḥ | nakṣatrāṇi visphuliṅgāḥ ||1||
a·sau vā·va lo·ko gau·ta·māg·niḥ | tas·yā·dit·ya e·va sa·mit | raś·ma·yo dhū·maḥ | a·har ar·ciḥ | can·dra·mā aṅ·gā·rāḥ | nak·ṣat·rā·ṇi vis·phu·liṅ·gāḥ ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
पर्जन्यो वाव गौतमाग्निः । तस्य वायुर् एव समित् । अभ्रं धूमः । विद्युद् अर्चिः । अशनिर् अङ्गाराः । ह्रादुनयो विस्फुलिङ्गाः ॥१॥
parjanyo vāva gautamāgniḥ | tasya vāyur eva samit | abhraṃ dhūmaḥ | vidyud arciḥ | aśanir aṅgārāḥ | hrādunayo visphuliṅgāḥ ||1||
par·jan·yo vā·va gau·ta·māg·niḥ | tas·ya vā·yur e·va sa·mit | abh·raṃ dhū·maḥ | vid·yud ar·ciḥ | a·śa·nir aṅ·gā·rāḥ | hrā·du·na·yo vis·phu·liṅ·gāḥ ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
पृथिवी वाव गौतमाग्निः । तस्याः सम्वत्सर एव समित् । आकाशो धूमः । रात्रिर् अर्चिः । दिशो ऽङ्गाराः । अवान्तरदिशो विस्फुलिङ्गाः ॥१॥
pṛthivī vāva gautamāgniḥ | tasyāḥ samvatsara eva samit | ākāśo dhūmaḥ | rātrir arciḥ | diśo 'ṅgārāḥ | avāntaradiśo visphuliṅgāḥ ||1||
pṛ·thi·vī vā·va gau·ta·māg·niḥ | tas·yāḥ sam·vat·sa·ra e·va sa·mit | ā·kā·śo dhū·maḥ | rāt·rir ar·ciḥ | di·śo 'ṅgā·rāḥ | a·vān·ta·ra·di·śo vis·phu·liṅ·gāḥ ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
पुरुषो वाव गौतमाग्निः । तस्य वाग् एव समित् । प्राणो धूमः । जिह्वार्चिः । चक्षुर् अङ्गाराः । श्रोत्रं विस्फुलिङ्गाः ॥१॥
puruṣo vāva gautamāgniḥ | tasya vāg eva samit | prāṇo dhūmaḥ | jihvārciḥ | cakṣur aṅgārāḥ | śrotraṃ visphuliṅgāḥ ||1||
pu·ru·ṣo vā·va gau·ta·māg·niḥ | tas·ya vāg e·va sa·mit | prā·ṇo dhū·maḥ | jih·vār·ciḥ | cak·ṣur aṅ·gā·rāḥ | śrot·raṃ vis·phu·liṅ·gāḥ ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
योषा वाव गौतमाग्निः । तस्या उपस्थ एव समित् । यद् उपमन्त्रयते स धूमः । योनिर् अर्चिः । यद् अन्तः करोति ते ऽङ्गाराः । अभिनन्दा विस्फुलिङ्गाः ॥१॥
yoṣā vāva gautamāgniḥ | tasyā upastha eva samit | yad upamantrayate sa dhūmaḥ | yonir arciḥ | yad antaḥ karoti te 'ṅgārāḥ | abhinandā visphuliṅgāḥ ||1||
yo·ṣā vā·va gau·ta·māg·niḥ | tas·yā u·pas·tha e·va sa·mit | yad u·pa·man·tra·ya·te sa dhū·maḥ | yo·nir ar·ciḥ | yad an·taḥ ka·ro·ti te 'ṅgā·rāḥ | a·bhi·nan·dā vis·phu·liṅ·gāḥ ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
इति तु पञ्चम्याम् आहुताव् आपः पुरुषवचसो भवन्तीति । स उल्बावृतो गर्भो दश वा नव वा मासान् अन्तः शयित्वा यावद् वाथ जायते ॥१॥
iti tu pañcamyām āhutāv āpaḥ puruṣavacaso bhavantīti | sa ulbāvṛto garbho daśa vā nava vā māsān antaḥ śayitvā yāvad vātha jāyate ||1||
i·ti tu pañ·cam·yām ā·hu·tāv ā·paḥ pu·ru·ṣa·va·ca·so bha·van·tī·ti | sa ul·bā·vṛ·to gar·bho da·śa vā na·va vā mā·sān an·taḥ śa·yit·vā yā·vad vā·tha jā·ya·te ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
तद् य इत्थं विदुः । ये चेमे ऽरण्ये श्रद्धा तप इत्य् उपासते । ते ऽर्चिषम् अभिसंभवन्ति । अर्चिषो ऽहः । अह्न आपूर्यमाणपक्षम् । आपूर्यमाणपक्षाद् यान् षड् उदङ्ङ् एति मासांस् तान् ॥१॥
tad ya itthaṃ viduḥ | ye ceme 'raṇye śraddhā tapa ity upāsate | te 'rciṣam abhisaṃbhavanti | arciṣo 'haḥ | ahna āpūryamāṇapakṣam | āpūryamāṇapakṣād yān ṣaḍ udaṅṅ eti māsāṃs tān ||1||
tad ya it·thaṃ vi·duḥ | ye ce·me 'raṇ·ye śrad·dhā ta·pa ity u·pā·sa·te | te 'rci·ṣam a·bhi·saṃ·bha·van·ti | ar·ci·ṣo 'haḥ | ah·na ā·pūr·ya·mā·ṇa·pak·ṣam | ā·pūr·ya·mā·ṇa·pak·ṣād yān ṣaḍ u·daṅṅ e·ti mā·sāṃs tān ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
प्राचीनशाल औपमन्यवः सत्ययज्ञः पौलुषिर् इन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यो बुडिल आश्वतराश्विस् ते हैते महाशाला महाश्रोत्रियाः समेत्य मीमांसां चक्रुः । को न आत्मा किं ब्रह्मेति ॥१॥
prācīnaśāla aupamanyavaḥ satyayajñaḥ pauluṣir indradyumno bhāllaveyo janaḥ śārkarākṣyo buḍila āśvatarāśvis te haite mahāśālā mahāśrotriyāḥ sametya mīmāṃsāṃ cakruḥ | ko na ātmā kiṃ brahmeti ||1||
prā·cī·na·śā·la au·pa·man·ya·vaḥ sat·ya·yaj·ñaḥ pau·lu·ṣir in·drad·yum·no bhāl·la·ve·yo ja·naḥ śār·ka·rāk·ṣyo bu·ḍi·la āś·va·ta·rāś·vis te hai·te ma·hā·śā·lā ma·hāś·rot·ri·yāḥ sa·met·ya mī·māṃ·sāṃ cak·ruḥ | ko na āt·mā kiṃ brah·me·ti ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
औपमन्यव कं त्वम् आत्मानम् उपास्स इति । दिवम् एव भगवो राजन्न् इति होवाच । एष वै सुतेजा आत्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपास्से । तस्मात् तव सुतं प्रसुतम् आसुतं कुले दृश्यते ॥१॥
aupamanyava kaṃ tvam ātmānam upāssa iti | divam eva bhagavo rājann iti hovāca | eṣa vai sutejā ātmā vaiśvānaro yaṃ tvam ātmānam upāsse | tasmāt tava sutaṃ prasutam āsutaṃ kule dṛśyate ||1||
au·pa·man·ya·va kaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·sa i·ti | di·vam e·va bha·ga·vo rā·jann i·ti ho·vā·ca | e·ṣa vai su·te·jā āt·mā vaiś·vā·na·ro yaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·se | tas·māt ta·va su·taṃ pra·su·tam ā·su·taṃ ku·le dṛś·ya·te ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
अथ होवाच सत्ययज्ञं पौलुषिम् । प्राचीनयोग्य कं त्वम् आत्मानम् उपास्स इति । आदित्यम् एव भगवो राजन्न् इति होवाच । एष वै विश्वरूप आत्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपास्ते । तस्मात् तव बहु विश्वरूपं कुले दृश्यते ॥१॥
atha hovāca satyayajñaṃ pauluṣim | prācīnayogya kaṃ tvam ātmānam upāssa iti | ādityam eva bhagavo rājann iti hovāca | eṣa vai viśvarūpa ātmā vaiśvānaro yaṃ tvam ātmānam upāste | tasmāt tava bahu viśvarūpaṃ kule dṛśyate ||1||
a·tha ho·vā·ca sat·ya·yaj·ñaṃ pau·lu·ṣim | prā·cī·na·yog·ya kaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·sa i·ti | ā·dit·yam e·va bha·ga·vo rā·jann i·ti ho·vā·ca | e·ṣa vai viś·va·rū·pa āt·mā vaiś·vā·na·ro yaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·te | tas·māt ta·va ba·hu viś·va·rū·paṃ ku·le dṛś·ya·te ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
अथ होवाचेन्द्रद्युम्नं भाल्लवेयम् । वैयाघ्रपद्य कं त्वम् आत्मानम् उपास्स इति । वायुम् एव भगवो राजन्न् इति होवाच । एष वै पृथग्वर्त्मात्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपास्से । तस्मात् त्वां पृथग् बलय आयन्ति पृथग् रथश्रेणयो ऽनुयन्ति ॥१॥
atha hovācendradyumnaṃ bhāllaveyam | vaiyāghrapadya kaṃ tvam ātmānam upāssa iti | vāyum eva bhagavo rājann iti hovāca | eṣa vai pṛthagvartmātmā vaiśvānaro yaṃ tvam ātmānam upāsse | tasmāt tvāṃ pṛthag balaya āyanti pṛthag rathaśreṇayo 'nuyanti ||1||
a·tha ho·vā·cen·drad·yum·naṃ bhāl·la·ve·yam | vai·yāgh·ra·pad·ya kaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·sa i·ti | vā·yum e·va bha·ga·vo rā·jann i·ti ho·vā·ca | e·ṣa vai pṛ·thag·var·tmāt·mā vaiś·vā·na·ro yaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·se | tas·māt tvāṃ pṛ·thag ba·la·ya ā·yan·ti pṛ·thag ra·thaś·re·ṇa·yo 'nu·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
अथ होवाच जनं शार्कराक्ष्यम् । शार्कराक्ष्य कं त्वम् आत्मानम् उपास्स इति । आकाशम् एव भगवो राजन्न् इति होवाच । एष वै बहुल आत्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपस्से । तस्मात् त्वं बहुलो ऽसि प्रजया च धनेन च ॥१॥
atha hovāca janaṃ śārkarākṣyam | śārkarākṣya kaṃ tvam ātmānam upāssa iti | ākāśam eva bhagavo rājann iti hovāca | eṣa vai bahula ātmā vaiśvānaro yaṃ tvam ātmānam upasse | tasmāt tvaṃ bahulo 'si prajayā ca dhanena ca ||1||
a·tha ho·vā·ca ja·naṃ śār·ka·rāk·ṣyam | śār·ka·rāk·ṣya kaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·sa i·ti | ā·kā·śam e·va bha·ga·vo rā·jann i·ti ho·vā·ca | e·ṣa vai ba·hu·la āt·mā vaiś·vā·na·ro yaṃ tvam āt·mā·nam u·pas·se | tas·māt tvaṃ ba·hu·lo 'si pra·ja·yā ca dha·ne·na ca ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 16 1 verse
- 1
अथ होवाच बुडिलम् आश्वतराश्विम् । वैयाघ्रपद्य कं त्वम् आत्मानम् उपास्स इति । अप एव भगवो राजन्न् इति होवाच । एष वै रयिर् आत्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपास्से । तस्मात् त्वं रयिमान् पुष्टिमान् असि ॥१॥
atha hovāca buḍilam āśvatarāśvim | vaiyāghrapadya kaṃ tvam ātmānam upāssa iti | apa eva bhagavo rājann iti hovāca | eṣa vai rayir ātmā vaiśvānaro yaṃ tvam ātmānam upāsse | tasmāt tvaṃ rayimān puṣṭimān asi ||1||
a·tha ho·vā·ca bu·ḍi·lam āś·va·ta·rāś·vim | vai·yāgh·ra·pad·ya kaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·sa i·ti | a·pa e·va bha·ga·vo rā·jann i·ti ho·vā·ca | e·ṣa vai ra·yir āt·mā vaiś·vā·na·ro yaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·se | tas·māt tvaṃ ra·yi·mān puṣ·ṭi·mān a·si ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 17 1 verse
- 1
अथ होवाचोद्दालकम् आरुणिम् । गौतम कं त्वम् आत्मानम् उपस्स इति । पृथिवीम् एव भगवो राजन्न् इति होवाच । एष वै प्रतिष्ठात्मा वैश्वानरो यं त्वम् आत्मानम् उपास्से । तस्मात् त्वं प्रतिष्ठितो ऽसि प्रजया च पशुभिश् च ॥१॥
atha hovācoddālakam āruṇim | gautama kaṃ tvam ātmānam upassa iti | pṛthivīm eva bhagavo rājann iti hovāca | eṣa vai pratiṣṭhātmā vaiśvānaro yaṃ tvam ātmānam upāsse | tasmāt tvaṃ pratiṣṭhito 'si prajayā ca paśubhiś ca ||1||
a·tha ho·vā·cod·dā·la·kam ā·ru·ṇim | gau·ta·ma kaṃ tvam āt·mā·nam u·pas·sa i·ti | pṛ·thi·vīm e·va bha·ga·vo rā·jann i·ti ho·vā·ca | e·ṣa vai pra·tiṣ·ṭhāt·mā vaiś·vā·na·ro yaṃ tvam āt·mā·nam u·pās·se | tas·māt tvaṃ pra·tiṣ·ṭhi·to 'si pra·ja·yā ca pa·śu·bhiś ca ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 18 1 verse
- 1
तान् होवाच । एते वै खलु यूयं पृथग् इवेमम् आत्मानं वैश्वानरं विद्वांसो ऽन्नम् अत्थ । यस् त्व् एतम् एवं प्रादेशमात्रम् अभिविमानम् आत्मानं वैश्वानरम् उपास्ते । स सर्वेषु लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेष्व् आत्मस्व् अन्नम् अत्ति ॥१॥
tān hovāca | ete vai khalu yūyaṃ pṛthag ivemam ātmānaṃ vaiśvānaraṃ vidvāṃso 'nnam attha | yas tv etam evaṃ prādeśamātram abhivimānam ātmānaṃ vaiśvānaram upāste | sa sarveṣu lokeṣu sarveṣu bhūteṣu sarveṣv ātmasv annam atti ||1||
tān ho·vā·ca | e·te vai kha·lu yū·yaṃ pṛ·thag i·ve·mam āt·mā·naṃ vaiś·vā·na·raṃ vid·vāṃ·so 'nnam at·tha | yas tv e·tam e·vaṃ prā·de·śa·māt·ram a·bhi·vi·mā·nam āt·mā·naṃ vaiś·vā·na·ram u·pās·te | sa sar·ve·ṣu lo·ke·ṣu sar·ve·ṣu bhū·te·ṣu sar·veṣv āt·masv an·nam at·ti ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 19 1 verse
- 1
तद् यद् भक्तं प्रथमम् आगच्छेत् तद् धोमीयम् । स यां प्रथमाम् आहुतिं जुहुयात् तां जुहुयात् प्राणाय स्वाहेति । प्राणस् तृप्यति ॥१॥
tad yad bhaktaṃ prathamam āgacchet tad dhomīyam | sa yāṃ prathamām āhutiṃ juhuyāt tāṃ juhuyāt prāṇāya svāheti | prāṇas tṛpyati ||1||
tad yad bhak·taṃ pra·tha·mam ā·gac·chet tad dho·mī·yam | sa yāṃ pra·tha·mām ā·hu·tiṃ ju·hu·yāt tāṃ ju·hu·yāt prā·ṇā·ya svā·he·ti | prā·ṇas tṛp·ya·ti ||1||
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 20 1 verse
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 21 1 verse
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 22 1 verse
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 23 1 verse
prapāṭhaka 5 · khaṇḍa 24 1 verse
- 1
स य इदम् अविद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति यथाङ्गारान् अपोह्य भस्मनि जुहुयात् तादृक् तत् स्यात् ॥१॥
sa ya idam avidvān agnihotraṃ juhoti yathāṅgārān apohya bhasmani juhuyāt tādṛk tat syāt ||1||
sa ya i·dam a·vid·vān ag·ni·hot·raṃ ju·ho·ti ya·thāṅ·gā·rān a·poh·ya bhas·ma·ni ju·hu·yāt tā·dṛk tat syāt ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
श्वेतकेतुर् हारुणेय आस । तं ह पितोवाच श्वेतकेतो वस ब्रह्मचर्यम् । न वै सोम्यास्मत् कुलीनो ऽननूच्य ब्रह्मबन्धुर् इव भवतीति ॥१॥
śvetaketur hāruṇeya āsa | taṃ ha pitovāca śvetaketo vasa brahmacaryam | na vai somyāsmat kulīno 'nanūcya brahmabandhur iva bhavatīti ||1||
śve·ta·ke·tur hā·ru·ṇe·ya ā·sa | taṃ ha pi·to·vā·ca śve·ta·ke·to va·sa brah·ma·car·yam | na vai som·yās·mat ku·lī·no 'na·nūc·ya brah·ma·ban·dhur i·va bha·va·tī·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
सद् एव सोम्येदम् अग्र आसीद् एकम् एवाद्वितीयम् । तद् धैक आहुर् असद् एवेदम् अग्र आसीद् एकम् एवाद्वितीयम् । तस्माद् असतः सज् जायत ॥१॥
sad eva somyedam agra āsīd ekam evādvitīyam | tad dhaika āhur asad evedam agra āsīd ekam evādvitīyam | tasmād asataḥ saj jāyata ||1||
sad e·va som·ye·dam ag·ra ā·sīd e·kam e·vād·vi·tī·yam | tad dhai·ka ā·hur a·sad e·ve·dam ag·ra ā·sīd e·kam e·vād·vi·tī·yam | tas·mād a·sa·taḥ saj jā·ya·ta ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 3 1 verse
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
यद् अग्ने रोहितं रूपं तेजसस् तद् रूपम् । यच् छुक्लं तद् अपाम् । यत् कृष्णं तद् अन्नस्य । अपागाद् अग्नेर् अग्नित्वम् । वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्य् एव सत्यम् ॥१॥
yad agne rohitaṃ rūpaṃ tejasas tad rūpam | yac chuklaṃ tad apām | yat kṛṣṇaṃ tad annasya | apāgād agner agnitvam | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇīty eva satyam ||1||
yad ag·ne ro·hi·taṃ rū·paṃ te·ja·sas tad rū·pam | yac chuk·laṃ tad a·pām | yat kṛṣ·ṇaṃ tad an·nas·ya | a·pā·gād ag·ner ag·nit·vam | vā·cā·ram·bha·ṇaṃ vi·kā·ro nā·ma·dhe·yaṃ trī·ṇi rū·pā·ṇīty e·va sat·yam ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
अन्नम् अशितं त्रेधा विधीयते । तस्य यः स्थविष्ठो धातुस् तत् पुरीषं भवति । यो मध्यमस् तन् मांसम् । यो ऽणिष्ठस् तन् मनः ॥१॥
annam aśitaṃ tredhā vidhīyate | tasya yaḥ sthaviṣṭho dhātus tat purīṣaṃ bhavati | yo madhyamas tan māṃsam | yo 'ṇiṣṭhas tan manaḥ ||1||
an·nam a·śi·taṃ tre·dhā vi·dhī·ya·te | tas·ya yaḥ stha·viṣ·ṭho dhā·tus tat pu·rī·ṣaṃ bha·va·ti | yo madh·ya·mas tan māṃ·sam | yo 'ṇiṣ·ṭhas tan ma·naḥ ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 6 1 verse
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
षोडशकलः सोम्य पुरुषः । पञ्चदशाहानि माशीः । कामम् अपः पिब । आपोमयः प्राणो न पिबतो विच्छेत्स्यत इति ॥१॥
ṣoḍaśakalaḥ somya puruṣaḥ | pañcadaśāhāni māśīḥ | kāmam apaḥ piba | āpomayaḥ prāṇo na pibato vicchetsyata iti ||1||
ṣo·ḍa·śa·ka·laḥ som·ya pu·ru·ṣaḥ | pañ·ca·da·śā·hā·ni mā·śīḥ | kā·mam a·paḥ pi·ba | ā·po·ma·yaḥ prā·ṇo na pi·ba·to vic·chet·sya·ta i·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
उद्दालको हारुणिः श्वेतकेतुं पुत्रम् उवाच स्वप्नान्तं मे सोम्य विजानीहीति । यत्रैतत् पुरुषः स्वपिति नाम सता सोम्य तदा संपन्नो भवति । स्वम् अपीतो भवति । तस्माद् एनं स्वपितीत्य् आचक्षते । स्वं ह्य् अपीतो भवति ॥१॥
uddālako hāruṇiḥ śvetaketuṃ putram uvāca svapnāntaṃ me somya vijānīhīti | yatraitat puruṣaḥ svapiti nāma satā somya tadā saṃpanno bhavati | svam apīto bhavati | tasmād enaṃ svapitīty ācakṣate | svaṃ hy apīto bhavati ||1||
ud·dā·la·ko hā·ru·ṇiḥ śve·ta·ke·tuṃ put·ram u·vā·ca svap·nān·taṃ me som·ya vi·jā·nī·hī·ti | yat·rai·tat pu·ru·ṣaḥ sva·pi·ti nā·ma sa·tā som·ya ta·dā saṃ·pan·no bha·va·ti | svam a·pī·to bha·va·ti | tas·mād e·naṃ sva·pi·tīty ā·cak·ṣa·te | svaṃ hy a·pī·to bha·va·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
यथा सोम्य मधु मधुकृतो निस्तिष्ठन्ति नानात्ययानां वृक्षाणां रसान् समवहारम् एकतां रसं गमयन्ति ॥१॥
yathā somya madhu madhukṛto nistiṣṭhanti nānātyayānāṃ vṛkṣāṇāṃ rasān samavahāram ekatāṃ rasaṃ gamayanti ||1||
ya·thā som·ya ma·dhu ma·dhu·kṛ·to nis·tiṣ·ṭhan·ti nā·nāt·ya·yā·nāṃ vṛk·ṣā·ṇāṃ ra·sān sa·ma·va·hā·ram e·ka·tāṃ ra·saṃ ga·ma·yan·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
इमाः सोम्य नद्यः पुरस्तात् प्राच्यः स्यन्दन्ते पश्चात् प्रतीच्यः । ताः समुद्रात् समुद्रम् एवापियन्ति । स समुद्र एव भवति । ता यथा तत्र न विदुर् इयम् अहम् अस्मीयम् अहम् अस्मीति ॥१॥
imāḥ somya nadyaḥ purastāt prācyaḥ syandante paścāt pratīcyaḥ | tāḥ samudrāt samudram evāpiyanti | sa samudra eva bhavati | tā yathā tatra na vidur iyam aham asmīyam aham asmīti ||1||
i·māḥ som·ya nad·yaḥ pu·ras·tāt prāc·yaḥ syan·dan·te paś·cāt pra·tīc·yaḥ | tāḥ sa·mud·rāt sa·mud·ram e·vā·pi·yan·ti | sa sa·mud·ra e·va bha·va·ti | tā ya·thā tat·ra na vi·dur i·yam a·ham as·mī·yam a·ham as·mī·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
अस्य सोम्य महतो वृक्षस्य यो मूले ऽभ्याहन्याज् जीवन् स्रवेद् यो मध्ये ऽभ्याहन्याज् जीवन् स्रवेद् यो ऽग्रे ऽभ्याहन्याज् जीवन् स्रवेत् । स एष जीवेनात्मनानुप्रभूतः पेपीयमानो मोदमानस् तिष्ठति ॥१॥
asya somya mahato vṛkṣasya yo mūle 'bhyāhanyāj jīvan sraved yo madhye 'bhyāhanyāj jīvan sraved yo 'gre 'bhyāhanyāj jīvan sravet | sa eṣa jīvenātmanānuprabhūtaḥ pepīyamāno modamānas tiṣṭhati ||1||
as·ya som·ya ma·ha·to vṛk·ṣas·ya yo mū·le 'bhyā·han·yāj jī·van sra·ved yo madh·ye 'bhyā·han·yāj jī·van sra·ved yo 'gre 'bhyā·han·yāj jī·van sra·vet | sa e·ṣa jī·ve·nāt·ma·nā·nup·ra·bhū·taḥ pe·pī·ya·mā·no mo·da·mā·nas tiṣ·ṭha·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
न्यग्रोधफलम् अत आहरेति । इदं भगव इति । भिन्द्धीति । भिन्नं भगव इति । किम् अत्र पश्यसीति । अण्व्य इवेमा धाना भगव इति । आसाम् अङ्गैकां भिन्द्धीति । भिन्ना भगव इति । किम् अत्र पश्यसीति । न किंचन भगव इति ॥१॥
nyagrodhaphalam ata āhareti | idaṃ bhagava iti | bhinddhīti | bhinnaṃ bhagava iti | kim atra paśyasīti | aṇvya ivemā dhānā bhagava iti | āsām aṅgaikāṃ bhinddhīti | bhinnā bhagava iti | kim atra paśyasīti | na kiṃcana bhagava iti ||1||
nyag·ro·dha·pha·lam a·ta ā·ha·re·ti | i·daṃ bha·ga·va i·ti | bhin·ddhī·ti | bhin·naṃ bha·ga·va i·ti | kim at·ra paś·ya·sī·ti | aṇ·vya i·ve·mā dhā·nā bha·ga·va i·ti | ā·sām aṅ·gai·kāṃ bhin·ddhī·ti | bhin·nā bha·ga·va i·ti | kim at·ra paś·ya·sī·ti | na kiṃ·ca·na bha·ga·va i·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
लवणम् एतद् उदके ऽवधायाथ मा प्रातर् उपसीदथा इति । स ह तथा चकार । तं होवाच । यद् दोषा लवणम् उदके ऽवाधा अङ्ग तद् आहरेति । तद् धावमृश्य न विवेद ॥१॥
lavaṇam etad udake 'vadhāyātha mā prātar upasīdathā iti | sa ha tathā cakāra | taṃ hovāca | yad doṣā lavaṇam udake 'vādhā aṅga tad āhareti | tad dhāvamṛśya na viveda ||1||
la·va·ṇam e·tad u·da·ke 'va·dhā·yā·tha mā prā·tar u·pa·sī·da·thā i·ti | sa ha ta·thā ca·kā·ra | taṃ ho·vā·ca | yad do·ṣā la·va·ṇam u·da·ke 'vā·dhā aṅ·ga tad ā·ha·re·ti | tad dhā·va·mṛś·ya na vi·ve·da ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
स्तर्त् छुप् ६,१४.१ यथा सोम्य पुरुषं गन्धारेभ्यो ऽभिनद्धाक्षम् आनीय तं ततो ऽतिजने विसृजेत् । स यथा तत्र प्राङ् वोदङ् वा अधराङ् वा प्रत्यङ् वा प्रध्मायीताभिनद्धाक्ष आनीतो ऽभिनद्धाक्षो विसृष्टः ॥१॥
start chup 6,14.1 yathā somya puruṣaṃ gandhārebhyo 'bhinaddhākṣam ānīya taṃ tato 'tijane visṛjet | sa yathā tatra prāṅ vodaṅ vā adharāṅ vā pratyaṅ vā pradhmāyītābhinaddhākṣa ānīto 'bhinaddhākṣo visṛṣṭaḥ ||1||
start chup 6,14.1 ya·thā som·ya pu·ru·ṣaṃ gan·dhā·rebh·yo 'bhi·nad·dhāk·ṣam ā·nī·ya taṃ ta·to 'ti·ja·ne vi·sṛ·jet | sa ya·thā tat·ra prāṅ vo·daṅ vā a·dha·rāṅ vā prat·yaṅ vā pradh·mā·yī·tā·bhi·nad·dhāk·ṣa ā·nī·to 'bhi·nad·dhāk·ṣo vi·sṛṣ·ṭaḥ ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
पुरुषं सोम्योतोपतापिनं ज्ञातयः पर्युपासते जानासि मां जानासि माम् इति । तस्य यावन् न वाङ् मनसि संपद्यते मनः प्राणे प्राणस् तेजसि तेजः परस्यां देवतायां तावज् जानाति ॥१॥
puruṣaṃ somyotopatāpinaṃ jñātayaḥ paryupāsate jānāsi māṃ jānāsi mām iti | tasya yāvan na vāṅ manasi saṃpadyate manaḥ prāṇe prāṇas tejasi tejaḥ parasyāṃ devatāyāṃ tāvaj jānāti ||1||
pu·ru·ṣaṃ som·yo·to·pa·tā·pi·naṃ jñā·ta·yaḥ par·yu·pā·sa·te jā·nā·si māṃ jā·nā·si mām i·ti | tas·ya yā·van na vāṅ ma·na·si saṃ·pad·ya·te ma·naḥ prā·ṇe prā·ṇas te·ja·si te·jaḥ pa·ras·yāṃ de·va·tā·yāṃ tā·vaj jā·nā·ti ||1||
prapāṭhaka 6 · khaṇḍa 16 1 verse
- 1
पुरुषं सोम्योत हस्तगृहीतम् आनयन्ति । अपहार्षीत् स्तेयम् अकार्षीत् परशुम् अस्मै तपतेति । स यदि तस्य कर्ता भवति तत एवानृतम् आत्मानं कुरुते । सो ऽनृताभिसंधो ऽनृतेनात्मानम् अन्तर्धाय परशुं तप्तं प्रतिगृह्णाति । स दह्यते । अथ हन्यते ॥१॥
puruṣaṃ somyota hastagṛhītam ānayanti | apahārṣīt steyam akārṣīt paraśum asmai tapateti | sa yadi tasya kartā bhavati tata evānṛtam ātmānaṃ kurute | so 'nṛtābhisaṃdho 'nṛtenātmānam antardhāya paraśuṃ taptaṃ pratigṛhṇāti | sa dahyate | atha hanyate ||1||
pu·ru·ṣaṃ som·yo·ta has·ta·gṛ·hī·tam ā·na·yan·ti | a·pa·hār·ṣīt ste·yam a·kār·ṣīt pa·ra·śum as·mai ta·pa·te·ti | sa ya·di tas·ya kar·tā bha·va·ti ta·ta e·vā·nṛ·tam āt·mā·naṃ ku·ru·te | so 'nṛ·tā·bhi·saṃ·dho 'nṛ·te·nāt·mā·nam an·tar·dhā·ya pa·ra·śuṃ tap·taṃ pra·ti·gṛh·ṇā·ti | sa dah·ya·te | a·tha han·ya·te ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
अधीहि भगव इति होपससाद सनत्कुमारं नारदः । तं होवाच यद् वेत्थ तेन मोपसीद । ततस् त ऊर्ध्वं वक्ष्यामीति । स होवाच ॥१॥
adhīhi bhagava iti hopasasāda sanatkumāraṃ nāradaḥ | taṃ hovāca yad vettha tena mopasīda | tatas ta ūrdhvaṃ vakṣyāmīti | sa hovāca ||1||
a·dhī·hi bha·ga·va i·ti ho·pa·sa·sā·da sa·nat·ku·mā·raṃ nā·ra·daḥ | taṃ ho·vā·ca yad vet·tha te·na mo·pa·sī·da | ta·tas ta ūr·dhvaṃ vak·ṣyā·mī·ti | sa ho·vā·ca ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
वाग् वाव नाम्नो भूयसी । वाग् वा ऋग्वेदं विज्ञापयति यजुर्वेदं सामवेदम् आथर्वणं चतुर्थम् इतिहासपुराणं पञ्चमं वेदानां वेदं पित्र्यं राशिं दैवं निधिं वाकोवाक्यम् एकायनं देवविद्यां ब्रह्मविद्यां भूतविद्यां क्षत्रविद्यां नक्षत्रविद्यां सर्पदेवजनविद्यां दिवं च पृथिवीं च वायुं चाकाशं चापश् च तेजश् च देवांश् च मनुष्यांश् च पशूंश् च वयांसि च तृणवनस्पतीञ् श्वापदान्य् आकीटपतङ्गपिपीलकं धर्मं चाधर्मं । च सत्यं चानृतं च साधु चासाधु च हृदयज्ञं चाहृदयज्ञं च । यद् वै वाङ् नाभविष्यन् न धर्मो नाधर्मो व्यज्ञापयिष्यन् न सत्यं नानृतं न साधु नासाधु न हृदयज्ञो नाहृदयज्ञः । वाग् एवैतद् सर्वं विज्ञापयति वाचम् उपास्स्वेति ॥१॥
vāg vāva nāmno bhūyasī | vāg vā ṛgvedaṃ vijñāpayati yajurvedaṃ sāmavedam ātharvaṇaṃ caturtham itihāsapurāṇaṃ pañcamaṃ vedānāṃ vedaṃ pitryaṃ rāśiṃ daivaṃ nidhiṃ vākovākyam ekāyanaṃ devavidyāṃ brahmavidyāṃ bhūtavidyāṃ kṣatravidyāṃ nakṣatravidyāṃ sarpadevajanavidyāṃ divaṃ ca pṛthivīṃ ca vāyuṃ cākāśaṃ cāpaś ca tejaś ca devāṃś ca manuṣyāṃś ca paśūṃś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatīñ śvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakaṃ dharmaṃ cādharmaṃ | ca satyaṃ cānṛtaṃ ca sādhu cāsādhu ca hṛdayajñaṃ cāhṛdayajñaṃ ca | yad vai vāṅ nābhaviṣyan na dharmo nādharmo vyajñāpayiṣyan na satyaṃ nānṛtaṃ na sādhu nāsādhu na hṛdayajño nāhṛdayajñaḥ | vāg evaitad sarvaṃ vijñāpayati vācam upāssveti ||1||
vāg vā·va nām·no bhū·ya·sī | vāg vā ṛg·ve·daṃ vij·ñā·pa·ya·ti ya·jur·ve·daṃ sā·ma·ve·dam ā·thar·va·ṇaṃ ca·tur·tham i·ti·hā·sa·pu·rā·ṇaṃ pañ·ca·maṃ ve·dā·nāṃ ve·daṃ pit·ryaṃ rā·śiṃ dai·vaṃ ni·dhiṃ vā·ko·vāk·yam e·kā·ya·naṃ de·va·vid·yāṃ brah·ma·vid·yāṃ bhū·ta·vid·yāṃ kṣat·ra·vid·yāṃ nak·ṣat·ra·vid·yāṃ sar·pa·de·va·ja·na·vid·yāṃ di·vaṃ ca pṛ·thi·vīṃ ca vā·yuṃ cā·kā·śaṃ cā·paś ca te·jaś ca de·vāṃś ca ma·nuṣ·yāṃś ca pa·śūṃś ca va·yāṃ·si ca tṛ·ṇa·va·nas·pa·tīñ śvā·pa·dāny ā·kī·ṭa·pa·taṅ·ga·pi·pī·la·kaṃ dhar·maṃ cā·dhar·maṃ | ca sat·yaṃ cā·nṛ·taṃ ca sā·dhu cā·sā·dhu ca hṛ·da·yaj·ñaṃ cā·hṛ·da·yaj·ñaṃ ca | yad vai vāṅ nā·bha·viṣ·yan na dhar·mo nā·dhar·mo vyaj·ñā·pa·yiṣ·yan na sat·yaṃ nā·nṛ·taṃ na sā·dhu nā·sā·dhu na hṛ·da·yaj·ño nā·hṛ·da·yaj·ñaḥ | vāg e·vai·tad sar·vaṃ vij·ñā·pa·ya·ti vā·cam u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
मनो वाव वाचो भूयः । यथा वै द्वे वामलके द्वे वा कोले द्वौ वाक्षौ मुष्टिर् अनुभवत्य् एवं वाचं च नाम च मनो ऽनुभवति । स यदा मनसा मनस्यति मन्त्रान् अधीयीयेत्य् अथाधीते । कर्माणि कुर्वीयेत्य् अथ कुरुते । पुत्रांश् च पशूंश् चेच्छेयेत्य् अथेच्छते । इमं च लोकम् अमुं चेच्छेयेत्य् अथेच्छते । मनो ह्य् आत्मा । मनो हि लोकः । मनो हि ब्रह्म । मन उपास्स्वेति ॥१॥
mano vāva vāco bhūyaḥ | yathā vai dve vāmalake dve vā kole dvau vākṣau muṣṭir anubhavaty evaṃ vācaṃ ca nāma ca mano 'nubhavati | sa yadā manasā manasyati mantrān adhīyīyety athādhīte | karmāṇi kurvīyety atha kurute | putrāṃś ca paśūṃś ceccheyety athecchate | imaṃ ca lokam amuṃ ceccheyety athecchate | mano hy ātmā | mano hi lokaḥ | mano hi brahma | mana upāssveti ||1||
ma·no vā·va vā·co bhū·yaḥ | ya·thā vai dve vā·ma·la·ke dve vā ko·le dvau vāk·ṣau muṣ·ṭir a·nu·bha·vaty e·vaṃ vā·caṃ ca nā·ma ca ma·no 'nu·bha·va·ti | sa ya·dā ma·na·sā ma·nas·ya·ti man·trān a·dhī·yī·yety a·thā·dhī·te | kar·mā·ṇi kur·vī·yety a·tha ku·ru·te | put·rāṃś ca pa·śūṃś cec·che·yety a·thec·cha·te | i·maṃ ca lo·kam a·muṃ cec·che·yety a·thec·cha·te | ma·no hy āt·mā | ma·no hi lo·kaḥ | ma·no hi brah·ma | ma·na u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
संकल्पो वाव मनसो भूयान् । यदा वै संकल्पयते ऽथ मनस्यति । अथ वाचम् ईरयति । ताम् उ नाम्नीयूअति । नाम्नि मन्त्रा एकं भवन्ति । मन्त्रेषु कर्माणि ॥१॥
saṃkalpo vāva manaso bhūyān | yadā vai saṃkalpayate 'tha manasyati | atha vācam īrayati | tām u nāmnīyūati | nāmni mantrā ekaṃ bhavanti | mantreṣu karmāṇi ||1||
saṃ·kal·po vā·va ma·na·so bhū·yān | ya·dā vai saṃ·kal·pa·ya·te 'tha ma·nas·ya·ti | a·tha vā·cam ī·ra·ya·ti | tām u nām·nī·yū·a·ti | nām·ni man·trā e·kaṃ bha·van·ti | man·tre·ṣu kar·mā·ṇi ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
चित्तं वाव संकल्पाद् भूयः । यदा वै चेतयते ऽथ संकल्पयते । अथ मनस्यति । अथ वाचम् ईरयति । ताम् उ नाम्नीयूअति । नाम्नि मन्त्रा एकं भवन्ति । मन्त्रेषु कर्माणि ॥१॥
cittaṃ vāva saṃkalpād bhūyaḥ | yadā vai cetayate 'tha saṃkalpayate | atha manasyati | atha vācam īrayati | tām u nāmnīyūati | nāmni mantrā ekaṃ bhavanti | mantreṣu karmāṇi ||1||
cit·taṃ vā·va saṃ·kal·pād bhū·yaḥ | ya·dā vai ce·ta·ya·te 'tha saṃ·kal·pa·ya·te | a·tha ma·nas·ya·ti | a·tha vā·cam ī·ra·ya·ti | tām u nām·nī·yū·a·ti | nām·ni man·trā e·kaṃ bha·van·ti | man·tre·ṣu kar·mā·ṇi ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
ध्यानं वाव चित्ताद् भूयः । ध्यायतीव पृथिवी । ध्यायतीवान्तरिक्षम् । ध्यायतीव द्यौः । ध्यायन्तीवापः । ध्यायन्तीव पर्वताः । ध्यायन्तीव देवमनुष्याः । तस्माद् य इह मनुष्याणां महत्तां प्राप्नुवन्ति ध्यानापादांशा इवैव ते भवन्ति । अथ ये ऽल्पाः कलहिनः पिशुना उपवादिनस् ते । अथ ये प्रभवो ध्यानापादांशा इवैव ते भवन्ति । ध्यानम् उपास्स्वेति ॥१॥
dhyānaṃ vāva cittād bhūyaḥ | dhyāyatīva pṛthivī | dhyāyatīvāntarikṣam | dhyāyatīva dyauḥ | dhyāyantīvāpaḥ | dhyāyantīva parvatāḥ | dhyāyantīva devamanuṣyāḥ | tasmād ya iha manuṣyāṇāṃ mahattāṃ prāpnuvanti dhyānāpādāṃśā ivaiva te bhavanti | atha ye 'lpāḥ kalahinaḥ piśunā upavādinas te | atha ye prabhavo dhyānāpādāṃśā ivaiva te bhavanti | dhyānam upāssveti ||1||
dhyā·naṃ vā·va cit·tād bhū·yaḥ | dhyā·ya·tī·va pṛ·thi·vī | dhyā·ya·tī·vān·ta·rik·ṣam | dhyā·ya·tī·va dyauḥ | dhyā·yan·tī·vā·paḥ | dhyā·yan·tī·va par·va·tāḥ | dhyā·yan·tī·va de·va·ma·nuṣ·yāḥ | tas·mād ya i·ha ma·nuṣ·yā·ṇāṃ ma·hat·tāṃ prāp·nu·van·ti dhyā·nā·pā·dāṃ·śā i·vai·va te bha·van·ti | a·tha ye 'lpāḥ ka·la·hi·naḥ pi·śu·nā u·pa·vā·di·nas te | a·tha ye pra·bha·vo dhyā·nā·pā·dāṃ·śā i·vai·va te bha·van·ti | dhyā·nam u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
विज्ञानं वाव ध्यानाद् भूयः । विज्ञानेन वा ऋग्वेदं विजानाति यजुर्वेदं सामवेदम् आथर्वणं चतुर्थम् इतिहासपुराणं पञ्चमं वेदानां वेदं पित्र्यं राशिं दैवं निधिं वाकोवाक्यम् एकायनं देवविद्यां ब्रह्मविद्यां भूतविद्यां क्षत्रविद्यां नक्षत्रविद्यां सर्पदेवजनविद्यां दिवं च पृथिवीं च वायुं चाकाशं चापश् च तेजश् च देवांश् च मनुष्यांश् च पशूंश् च वयांसि च तृणवनस्पतीञ् छ्वापदान्य् आकीटपतङ्गपिपीलकम् । धर्मं चाधर्मं च सत्यं चानृतं च साधु चासाधु च हृदयज्ञं चाहृदयज्ञं चान्नं च रसं चेमं च लोकम् अमुं च विज्ञानेनैव विजानाति । विज्ञानम् उपास्स्वेति ॥१॥
vijñānaṃ vāva dhyānād bhūyaḥ | vijñānena vā ṛgvedaṃ vijānāti yajurvedaṃ sāmavedam ātharvaṇaṃ caturtham itihāsapurāṇaṃ pañcamaṃ vedānāṃ vedaṃ pitryaṃ rāśiṃ daivaṃ nidhiṃ vākovākyam ekāyanaṃ devavidyāṃ brahmavidyāṃ bhūtavidyāṃ kṣatravidyāṃ nakṣatravidyāṃ sarpadevajanavidyāṃ divaṃ ca pṛthivīṃ ca vāyuṃ cākāśaṃ cāpaś ca tejaś ca devāṃś ca manuṣyāṃś ca paśūṃś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatīñ chvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakam | dharmaṃ cādharmaṃ ca satyaṃ cānṛtaṃ ca sādhu cāsādhu ca hṛdayajñaṃ cāhṛdayajñaṃ cānnaṃ ca rasaṃ cemaṃ ca lokam amuṃ ca vijñānenaiva vijānāti | vijñānam upāssveti ||1||
vij·ñā·naṃ vā·va dhyā·nād bhū·yaḥ | vij·ñā·ne·na vā ṛg·ve·daṃ vi·jā·nā·ti ya·jur·ve·daṃ sā·ma·ve·dam ā·thar·va·ṇaṃ ca·tur·tham i·ti·hā·sa·pu·rā·ṇaṃ pañ·ca·maṃ ve·dā·nāṃ ve·daṃ pit·ryaṃ rā·śiṃ dai·vaṃ ni·dhiṃ vā·ko·vāk·yam e·kā·ya·naṃ de·va·vid·yāṃ brah·ma·vid·yāṃ bhū·ta·vid·yāṃ kṣat·ra·vid·yāṃ nak·ṣat·ra·vid·yāṃ sar·pa·de·va·ja·na·vid·yāṃ di·vaṃ ca pṛ·thi·vīṃ ca vā·yuṃ cā·kā·śaṃ cā·paś ca te·jaś ca de·vāṃś ca ma·nuṣ·yāṃś ca pa·śūṃś ca va·yāṃ·si ca tṛ·ṇa·va·nas·pa·tīñ chvā·pa·dāny ā·kī·ṭa·pa·taṅ·ga·pi·pī·la·kam | dhar·maṃ cā·dhar·maṃ ca sat·yaṃ cā·nṛ·taṃ ca sā·dhu cā·sā·dhu ca hṛ·da·yaj·ñaṃ cā·hṛ·da·yaj·ñaṃ cān·naṃ ca ra·saṃ ce·maṃ ca lo·kam a·muṃ ca vij·ñā·ne·nai·va vi·jā·nā·ti | vij·ñā·nam u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
बलं वाव विज्ञानाद् भूयः । अपि ह शतं विज्ञानवताम् एको बलवान् आकम्पयते । स यदा बली भवत्य् अथोत्थाता भवति । उत्तिष्ठन् परिचरिता भवति । परिचरन्न् उपसत्ता भवति । उपसीदन् द्रष्टा भवति श्रोता भवति मन्ता भवति बोद्धा भवति कर्ता भवति विज्ञाता भवति । बलेन वै पृथिवी तिष्ठति बलेनान्तरिक्षं बलेन द्यौर् बलेन पर्वता बलेन देवमनुष्या बलेन पशवश् च वयांसि च तृणवनस्पतयः श्वापदान्य् आकीटपतङ्गपिपीलकम् । बलेन लोकस् तिष्ठति । बलम् उपास्स्वेति ॥१॥
balaṃ vāva vijñānād bhūyaḥ | api ha śataṃ vijñānavatām eko balavān ākampayate | sa yadā balī bhavaty athotthātā bhavati | uttiṣṭhan paricaritā bhavati | paricarann upasattā bhavati | upasīdan draṣṭā bhavati śrotā bhavati mantā bhavati boddhā bhavati kartā bhavati vijñātā bhavati | balena vai pṛthivī tiṣṭhati balenāntarikṣaṃ balena dyaur balena parvatā balena devamanuṣyā balena paśavaś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatayaḥ śvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakam | balena lokas tiṣṭhati | balam upāssveti ||1||
ba·laṃ vā·va vij·ñā·nād bhū·yaḥ | a·pi ha śa·taṃ vij·ñā·na·va·tām e·ko ba·la·vān ā·kam·pa·ya·te | sa ya·dā ba·lī bha·vaty a·thot·thā·tā bha·va·ti | ut·tiṣ·ṭhan pa·ri·ca·ri·tā bha·va·ti | pa·ri·ca·rann u·pa·sat·tā bha·va·ti | u·pa·sī·dan draṣ·ṭā bha·va·ti śro·tā bha·va·ti man·tā bha·va·ti bod·dhā bha·va·ti kar·tā bha·va·ti vij·ñā·tā bha·va·ti | ba·le·na vai pṛ·thi·vī tiṣ·ṭha·ti ba·le·nān·ta·rik·ṣaṃ ba·le·na dyaur ba·le·na par·va·tā ba·le·na de·va·ma·nuṣ·yā ba·le·na pa·śa·vaś ca va·yāṃ·si ca tṛ·ṇa·va·nas·pa·ta·yaḥ śvā·pa·dāny ā·kī·ṭa·pa·taṅ·ga·pi·pī·la·kam | ba·le·na lo·kas tiṣ·ṭha·ti | ba·lam u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
अन्नं वाव बलाद् भूयः । तस्माद् यद्य् अपि दश रात्रीर् नाश्नीयात् । यद्य् उ ह जीवेत् । अथवाद्रष्टाश्रोतामन्ताबोद्धाकर्ताविज्ञाता भवति । अथान्नस्याये द्रष्टा भवति श्रोता भवति मन्ता भवति बोद्धा भवति कर्ता भवति विज्ञाता भवति । अन्नम् उपास्स्वेति ॥१॥
annaṃ vāva balād bhūyaḥ | tasmād yady api daśa rātrīr nāśnīyāt | yady u ha jīvet | athavādraṣṭāśrotāmantāboddhākartāvijñātā bhavati | athānnasyāye draṣṭā bhavati śrotā bhavati mantā bhavati boddhā bhavati kartā bhavati vijñātā bhavati | annam upāssveti ||1||
an·naṃ vā·va ba·lād bhū·yaḥ | tas·mād yady a·pi da·śa rāt·rīr nāś·nī·yāt | yady u ha jī·vet | a·tha·vād·raṣ·ṭāś·ro·tā·man·tā·bod·dhā·kar·tā·vij·ñā·tā bha·va·ti | a·thān·nas·yā·ye draṣ·ṭā bha·va·ti śro·tā bha·va·ti man·tā bha·va·ti bod·dhā bha·va·ti kar·tā bha·va·ti vij·ñā·tā bha·va·ti | an·nam u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
आपो वावान्नाद् भूयस्यः । तस्माद् यदा सुवृष्टिर् न भवति व्याधीयन्ते प्राणा अन्नं कनीयो भविष्यतीति । अथ यदा सुवृष्टिर् भवत्य् आनन्दिनः प्राणा भवन्त्य् अन्नं बहु भविष्यतीति । आप एवेमा मूर्ता येयं पृथिवी यद् अन्तरिक्षं यद् द्यौर् यत् पर्वता यद् देवमनुष्या यत् पशवश् च वयांसि च तृणवनस्पतयः श्वापदान्य् आकीटपतङ्गपिपीलकम् । आप एवेमा मूर्ताः । अप उपास्स्वेति ॥१॥
āpo vāvānnād bhūyasyaḥ | tasmād yadā suvṛṣṭir na bhavati vyādhīyante prāṇā annaṃ kanīyo bhaviṣyatīti | atha yadā suvṛṣṭir bhavaty ānandinaḥ prāṇā bhavanty annaṃ bahu bhaviṣyatīti | āpa evemā mūrtā yeyaṃ pṛthivī yad antarikṣaṃ yad dyaur yat parvatā yad devamanuṣyā yat paśavaś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatayaḥ śvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakam | āpa evemā mūrtāḥ | apa upāssveti ||1||
ā·po vā·vān·nād bhū·yas·yaḥ | tas·mād ya·dā su·vṛṣ·ṭir na bha·va·ti vyā·dhī·yan·te prā·ṇā an·naṃ ka·nī·yo bha·viṣ·ya·tī·ti | a·tha ya·dā su·vṛṣ·ṭir bha·vaty ā·nan·di·naḥ prā·ṇā bha·vanty an·naṃ ba·hu bha·viṣ·ya·tī·ti | ā·pa e·ve·mā mūr·tā ye·yaṃ pṛ·thi·vī yad an·ta·rik·ṣaṃ yad dyaur yat par·va·tā yad de·va·ma·nuṣ·yā yat pa·śa·vaś ca va·yāṃ·si ca tṛ·ṇa·va·nas·pa·ta·yaḥ śvā·pa·dāny ā·kī·ṭa·pa·taṅ·ga·pi·pī·la·kam | ā·pa e·ve·mā mūr·tāḥ | a·pa u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
तेजो वावाद्भ्यो भूयः । तद् वा एतद् वायुम् आगृह्याकाशम् अभितपति तदाहुर् निशोचति नितपति वर्षिष्यति वा इति । तेज एव तत्पूर्वं दर्शयित्वाथापः सृजते । तद् एतद् ऊर्ध्वाभिश् च तिरश्चीभिश् च विद्युद्भिर् आह्रादाश् चरन्ति तस्माद् आहुर् विद्योतते स्तनयति वर्षिष्यति वा इति । तेज एव तत्पूर्वं दर्शयित्वाथापः सृजते । तेज उपास्स्वेति ॥१॥
tejo vāvādbhyo bhūyaḥ | tad vā etad vāyum āgṛhyākāśam abhitapati tadāhur niśocati nitapati varṣiṣyati vā iti | teja eva tatpūrvaṃ darśayitvāthāpaḥ sṛjate | tad etad ūrdhvābhiś ca tiraścībhiś ca vidyudbhir āhrādāś caranti tasmād āhur vidyotate stanayati varṣiṣyati vā iti | teja eva tatpūrvaṃ darśayitvāthāpaḥ sṛjate | teja upāssveti ||1||
te·jo vā·vād·bhyo bhū·yaḥ | tad vā e·tad vā·yum ā·gṛh·yā·kā·śam a·bhi·ta·pa·ti ta·dā·hur ni·śo·ca·ti ni·ta·pa·ti var·ṣiṣ·ya·ti vā i·ti | te·ja e·va tat·pūr·vaṃ dar·śa·yit·vā·thā·paḥ sṛ·ja·te | tad e·tad ūr·dhvā·bhiś ca ti·raś·cī·bhiś ca vid·yud·bhir āh·rā·dāś ca·ran·ti tas·mād ā·hur vid·yo·ta·te sta·na·ya·ti var·ṣiṣ·ya·ti vā i·ti | te·ja e·va tat·pūr·vaṃ dar·śa·yit·vā·thā·paḥ sṛ·ja·te | te·ja u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
आकाशो वाव तेजसो भूयान् । आकाशे वै सूर्याचन्द्रमसाव् उभौ विद्युन् नक्षत्राण्य् अग्निः । आकाशेनाह्वायति । आकाशेन सृणोति । आकाशेन प्रतिसृणोति । आकाशे रमते । आकाशे न रमते । आकाशे जायते । आकाशम् अभिजायते । आकाशम् उपास्स्वेति ॥१॥
ākāśo vāva tejaso bhūyān | ākāśe vai sūryācandramasāv ubhau vidyun nakṣatrāṇy agniḥ | ākāśenāhvāyati | ākāśena sṛṇoti | ākāśena pratisṛṇoti | ākāśe ramate | ākāśe na ramate | ākāśe jāyate | ākāśam abhijāyate | ākāśam upāssveti ||1||
ā·kā·śo vā·va te·ja·so bhū·yān | ā·kā·śe vai sūr·yā·can·dra·ma·sāv u·bhau vid·yun nak·ṣat·rāṇy ag·niḥ | ā·kā·śe·nāh·vā·ya·ti | ā·kā·śe·na sṛ·ṇo·ti | ā·kā·śe·na pra·ti·sṛ·ṇo·ti | ā·kā·śe ra·ma·te | ā·kā·śe na ra·ma·te | ā·kā·śe jā·ya·te | ā·kā·śam a·bhi·jā·ya·te | ā·kā·śam u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
स्मरो वावाकाशाद् भूयः । तस्माद् यद्य् अपि बहव आसीरन्न् अ स्मरन्तो नैव ते कंचन शृणुयुर् न मन्वीरन् न विजानीरन् । यदा वाव ते स्मरेयुर् अथ शृणुयुर् अथ मन्वीरन्न् अथ विजानीरन् । स्मरेण वै पुत्रान् विजानाति स्मरेण पशून् । स्मरम् उपास्स्वेति ॥१॥
smaro vāvākāśād bhūyaḥ | tasmād yady api bahava āsīrann a smaranto naiva te kaṃcana śṛṇuyur na manvīran na vijānīran | yadā vāva te smareyur atha śṛṇuyur atha manvīrann atha vijānīran | smareṇa vai putrān vijānāti smareṇa paśūn | smaram upāssveti ||1||
sma·ro vā·vā·kā·śād bhū·yaḥ | tas·mād yady a·pi ba·ha·va ā·sī·rann a sma·ran·to nai·va te kaṃ·ca·na śṛ·ṇu·yur na man·vī·ran na vi·jā·nī·ran | ya·dā vā·va te sma·re·yur a·tha śṛ·ṇu·yur a·tha man·vī·rann a·tha vi·jā·nī·ran | sma·re·ṇa vai put·rān vi·jā·nā·ti sma·re·ṇa pa·śūn | sma·ram u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
आशा वाव स्मराद् भूयसी । आशेद्धो वै स्मरो मन्त्रान् अधीते कर्माणि कुरुते पुत्रांश् च पशूंश् चेच्छत इमं च लोकं अमुं चेच्छते । आशाम् उपास्स्वेति ॥१॥
āśā vāva smarād bhūyasī | āśeddho vai smaro mantrān adhīte karmāṇi kurute putrāṃś ca paśūṃś cecchata imaṃ ca lokaṃ amuṃ cecchate | āśām upāssveti ||1||
ā·śā vā·va sma·rād bhū·ya·sī | ā·śed·dho vai sma·ro man·trān a·dhī·te kar·mā·ṇi ku·ru·te put·rāṃś ca pa·śūṃś cec·cha·ta i·maṃ ca lo·kaṃ a·muṃ cec·cha·te | ā·śām u·pās·sve·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
प्राणो वाव आशाया भूयान् । यथा वा अरा नाभौ समर्पिता एवम् अस्मिन् प्राणे सर्वं समर्पितम् । प्राणः प्राणेन याति । प्राणः प्राणं ददाति । प्राणाय ददाति । प्राणो ह पिता । प्राणो माता । प्राणो भ्राता । प्राणः स्वसा । प्राण आचार्यः । प्राणो ब्राह्मणः ॥१॥
prāṇo vāva āśāyā bhūyān | yathā vā arā nābhau samarpitā evam asmin prāṇe sarvaṃ samarpitam | prāṇaḥ prāṇena yāti | prāṇaḥ prāṇaṃ dadāti | prāṇāya dadāti | prāṇo ha pitā | prāṇo mātā | prāṇo bhrātā | prāṇaḥ svasā | prāṇa ācāryaḥ | prāṇo brāhmaṇaḥ ||1||
prā·ṇo vā·va ā·śā·yā bhū·yān | ya·thā vā a·rā nā·bhau sa·mar·pi·tā e·vam as·min prā·ṇe sar·vaṃ sa·mar·pi·tam | prā·ṇaḥ prā·ṇe·na yā·ti | prā·ṇaḥ prā·ṇaṃ da·dā·ti | prā·ṇā·ya da·dā·ti | prā·ṇo ha pi·tā | prā·ṇo mā·tā | prā·ṇo bhrā·tā | prā·ṇaḥ sva·sā | prā·ṇa ā·cār·yaḥ | prā·ṇo brāh·ma·ṇaḥ ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 16 1 verse
- 1
एष तु वा अतिवदति यः सत्येनातिवदति । सो ऽहं भगवः सत्येनातिवदानीति । सत्यं त्वेव विजिज्ञासितव्यम् इति । सत्यं भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
eṣa tu vā ativadati yaḥ satyenātivadati | so 'haṃ bhagavaḥ satyenātivadānīti | satyaṃ tveva vijijñāsitavyam iti | satyaṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
e·ṣa tu vā a·ti·va·da·ti yaḥ sat·ye·nā·ti·va·da·ti | so 'haṃ bha·ga·vaḥ sat·ye·nā·ti·va·dā·nī·ti | sat·yaṃ tve·va vi·jij·ñā·si·tav·yam i·ti | sat·yaṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 17 1 verse
- 1
यदा वै विजानात्य् अथ सत्यं वदति । नाविजानन् सत्यं वदति । विजानन्न् एव सत्यं वदति । विज्ञानं त्व् एव विजिज्ञासितव्यम् इति । विज्ञानं भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yadā vai vijānāty atha satyaṃ vadati | nāvijānan satyaṃ vadati | vijānann eva satyaṃ vadati | vijñānaṃ tv eva vijijñāsitavyam iti | vijñānaṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
ya·dā vai vi·jā·nāty a·tha sat·yaṃ va·da·ti | nā·vi·jā·nan sat·yaṃ va·da·ti | vi·jā·nann e·va sat·yaṃ va·da·ti | vij·ñā·naṃ tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·yam i·ti | vij·ñā·naṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 18 1 verse
- 1
यदा वै मनुते ऽथ विजानाति । नामत्वा विजानाति । मत्वैव विजानाति । मतिस् त्व् एव विजिज्ञासितव्येति । मतिं भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yadā vai manute 'tha vijānāti | nāmatvā vijānāti | matvaiva vijānāti | matis tv eva vijijñāsitavyeti | matiṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
ya·dā vai ma·nu·te 'tha vi·jā·nā·ti | nā·mat·vā vi·jā·nā·ti | mat·vai·va vi·jā·nā·ti | ma·tis tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·ye·ti | ma·tiṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 19 1 verse
- 1
यदा वै श्रद्दधात्य् अथ मनुते । नाश्रद्दधन् मनुते । श्रद्दधद् एव मनुते । श्रद्धा त्व् एव विजिज्ञासितव्येति । श्रद्धां भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yadā vai śraddadhāty atha manute | nāśraddadhan manute | śraddadhad eva manute | śraddhā tv eva vijijñāsitavyeti | śraddhāṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
ya·dā vai śrad·da·dhāty a·tha ma·nu·te | nāś·rad·da·dhan ma·nu·te | śrad·da·dhad e·va ma·nu·te | śrad·dhā tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·ye·ti | śrad·dhāṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 20 1 verse
- 1
यदा वै निस्तिष्ठत्य् अथ श्रद्दधाति । नानिस्तिष्ठञ् छ्रद्दधाति । निस्तिष्ठन्न् एव श्रद्दधाति । निष्ठा त्व् एव विजिज्ञासितव्येति । निष्ठां भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yadā vai nistiṣṭhaty atha śraddadhāti | nānistiṣṭhañ chraddadhāti | nistiṣṭhann eva śraddadhāti | niṣṭhā tv eva vijijñāsitavyeti | niṣṭhāṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
ya·dā vai nis·tiṣ·ṭhaty a·tha śrad·da·dhā·ti | nā·nis·tiṣ·ṭhañ chrad·da·dhā·ti | nis·tiṣ·ṭhann e·va śrad·da·dhā·ti | niṣ·ṭhā tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·ye·ti | niṣ·ṭhāṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 21 1 verse
- 1
यदा वै करोत्य् अथ निस्तिष्ठति । नाकृत्वा निस्तिष्ठति । कृत्वैव निस्तिष्ठति । कृतिस् त्व् एव विजिज्ञासितव्येति । कृतिं भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yadā vai karoty atha nistiṣṭhati | nākṛtvā nistiṣṭhati | kṛtvaiva nistiṣṭhati | kṛtis tv eva vijijñāsitavyeti | kṛtiṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
ya·dā vai ka·roty a·tha nis·tiṣ·ṭha·ti | nā·kṛt·vā nis·tiṣ·ṭha·ti | kṛt·vai·va nis·tiṣ·ṭha·ti | kṛ·tis tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·ye·ti | kṛ·tiṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 22 1 verse
- 1
यदा वै सुखं लभते ऽथ करोति । नासुखं लब्ध्वा करोति । सुखम् एव लब्ध्वा करोति । सुखं त्व् एव विजिज्ञासितव्यम् इति । सुखं भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yadā vai sukhaṃ labhate 'tha karoti | nāsukhaṃ labdhvā karoti | sukham eva labdhvā karoti | sukhaṃ tv eva vijijñāsitavyam iti | sukhaṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
ya·dā vai su·khaṃ la·bha·te 'tha ka·ro·ti | nā·su·khaṃ lab·dhvā ka·ro·ti | su·kham e·va lab·dhvā ka·ro·ti | su·khaṃ tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·yam i·ti | su·khaṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 23 1 verse
- 1
यो वै भूमा तत् सुखम् । नाल्पे सुखम् अस्ति । भूमैव सुखम् । भूमा त्व् एव विजिज्ञासितव्य इति । भूमानं भगवो विजिज्ञास इति ॥१॥
yo vai bhūmā tat sukham | nālpe sukham asti | bhūmaiva sukham | bhūmā tv eva vijijñāsitavya iti | bhūmānaṃ bhagavo vijijñāsa iti ||1||
yo vai bhū·mā tat su·kham | nāl·pe su·kham as·ti | bhū·mai·va su·kham | bhū·mā tv e·va vi·jij·ñā·si·tav·ya i·ti | bhū·mā·naṃ bha·ga·vo vi·jij·ñā·sa i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 24 1 verse
- 1
यत्र नान्यत् पश्यति नान्यच् छृणोति नान्यद् विजानाति स भूमा । अथ यत्रान्यत् पश्यत्य् अन्यच् छृणोत्य् अन्यद् विजानाति तद् अल्पम् । यो वै भूमा तद् अमृतम् । अथ यद् अल्पं तन् मर्त्यम् । स भगवः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति । स्वे महिम्नि यदि वा न महिम्नीति ॥१॥
yatra nānyat paśyati nānyac chṛṇoti nānyad vijānāti sa bhūmā | atha yatrānyat paśyaty anyac chṛṇoty anyad vijānāti tad alpam | yo vai bhūmā tad amṛtam | atha yad alpaṃ tan martyam | sa bhagavaḥ kasmin pratiṣṭhita iti | sve mahimni yadi vā na mahimnīti ||1||
yat·ra nān·yat paś·ya·ti nān·yac chṛ·ṇo·ti nān·yad vi·jā·nā·ti sa bhū·mā | a·tha yat·rān·yat paś·yaty an·yac chṛ·ṇoty an·yad vi·jā·nā·ti tad al·pam | yo vai bhū·mā tad a·mṛ·tam | a·tha yad al·paṃ tan mar·tyam | sa bha·ga·vaḥ kas·min pra·tiṣ·ṭhi·ta i·ti | sve ma·him·ni ya·di vā na ma·him·nī·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 25 1 verse
- 1
स एवाधस्तात् स उपरिष्टात् स पश्चात् स पुरस्तात् स दक्षिणतः स उत्तरतः । स एवेदं सर्वम् इति । अथातो ऽहंकारादेश एव । अहम् एवाधस्ताद् अहम् उपरिष्टाद् अहं पश्चाद् अहं पुरस्ताद् अहं दक्षिणतो ऽहम् उत्तरतो ऽहम् एवेदं सर्वम् इति ॥१॥
sa evādhastāt sa upariṣṭāt sa paścāt sa purastāt sa dakṣiṇataḥ sa uttarataḥ | sa evedaṃ sarvam iti | athāto 'haṃkārādeśa eva | aham evādhastād aham upariṣṭād ahaṃ paścād ahaṃ purastād ahaṃ dakṣiṇato 'ham uttarato 'ham evedaṃ sarvam iti ||1||
sa e·vā·dhas·tāt sa u·pa·riṣ·ṭāt sa paś·cāt sa pu·ras·tāt sa dak·ṣi·ṇa·taḥ sa ut·ta·ra·taḥ | sa e·ve·daṃ sar·vam i·ti | a·thā·to 'haṃ·kā·rā·de·śa e·va | a·ham e·vā·dhas·tād a·ham u·pa·riṣ·ṭād a·haṃ paś·cād a·haṃ pu·ras·tād a·haṃ dak·ṣi·ṇa·to 'ham ut·ta·ra·to 'ham e·ve·daṃ sar·vam i·ti ||1||
prapāṭhaka 7 · khaṇḍa 26 1 verse
- 1
तस्य ह वा एतस्यैवं पश्यत एवं मन्वानस्यैवं विजानत आत्मतः प्राण आत्मत आशात्मतः स्मर आत्मत आकाश आत्मतस् तेज आत्मत आप आत्मत आविर्भावतिरोभावाव् आत्मतो ऽन्नम् आत्मतो बलम् आत्मतो विज्ञानम् आत्मतो ध्यानम् आत्मतश् चित्तम् आत्मतः संकल्प आत्मतो मन आत्मतो वाग् आत्मतो नामात्मतो मन्त्रा आत्मतः कर्माण्य् आत्मत एवेदं सर्वम् इति ॥१॥
tasya ha vā etasyaivaṃ paśyata evaṃ manvānasyaivaṃ vijānata ātmataḥ prāṇa ātmata āśātmataḥ smara ātmata ākāśa ātmatas teja ātmata āpa ātmata āvirbhāvatirobhāvāv ātmato 'nnam ātmato balam ātmato vijñānam ātmato dhyānam ātmataś cittam ātmataḥ saṃkalpa ātmato mana ātmato vāg ātmato nāmātmato mantrā ātmataḥ karmāṇy ātmata evedaṃ sarvam iti ||1||
tas·ya ha vā e·tas·yai·vaṃ paś·ya·ta e·vaṃ man·vā·nas·yai·vaṃ vi·jā·na·ta āt·ma·taḥ prā·ṇa āt·ma·ta ā·śāt·ma·taḥ sma·ra āt·ma·ta ā·kā·śa āt·ma·tas te·ja āt·ma·ta ā·pa āt·ma·ta ā·vir·bhā·va·ti·ro·bhā·vāv āt·ma·to 'nnam āt·ma·to ba·lam āt·ma·to vij·ñā·nam āt·ma·to dhyā·nam āt·ma·taś cit·tam āt·ma·taḥ saṃ·kal·pa āt·ma·to ma·na āt·ma·to vāg āt·ma·to nā·māt·ma·to man·trā āt·ma·taḥ kar·māṇy āt·ma·ta e·ve·daṃ sar·vam i·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 1 1 verse
- 1
अथ यद् इदम् अस्मिन् ब्रह्मपुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरो ऽस्मिन्न् अन्तराकासः । तस्मिन् यद् अन्तस् तद् अन्वेष्टव्यं तद् वाव विजिज्ञासितव्यम् इति ॥१॥
atha yad idam asmin brahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma daharo 'sminn antarākāsaḥ | tasmin yad antas tad anveṣṭavyaṃ tad vāva vijijñāsitavyam iti ||1||
a·tha yad i·dam as·min brah·ma·pu·re da·ha·raṃ puṇ·ḍa·rī·kaṃ veś·ma da·ha·ro 'sminn an·ta·rā·kā·saḥ | tas·min yad an·tas tad an·veṣ·ṭav·yaṃ tad vā·va vi·jij·ñā·si·tav·yam i·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 2 1 verse
- 1
स यदि पितृलोककामो भवति । संकल्पाद् एवास्य पितरः समुत्तिष्ठन्ति । तेन पितृलोकेन संपन्नो महीयते ॥१॥
sa yadi pitṛlokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya pitaraḥ samuttiṣṭhanti | tena pitṛlokena saṃpanno mahīyate ||1||
sa ya·di pi·tṛ·lo·ka·kā·mo bha·va·ti | saṃ·kal·pād e·vās·ya pi·ta·raḥ sa·mut·tiṣ·ṭhan·ti | te·na pi·tṛ·lo·ke·na saṃ·pan·no ma·hī·ya·te ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 3 1 verse
- 1
त इमे सत्याः कामा अनृतापिधानाः । तेषां सत्यानां सताम् अनृतम् अपिधानम् । यो यो ह्य् अस्येतः प्रैति न तम् इह दर्शनाय लभते ॥१॥
ta ime satyāḥ kāmā anṛtāpidhānāḥ | teṣāṃ satyānāṃ satām anṛtam apidhānam | yo yo hy asyetaḥ praiti na tam iha darśanāya labhate ||1||
ta i·me sat·yāḥ kā·mā a·nṛ·tā·pi·dhā·nāḥ | te·ṣāṃ sat·yā·nāṃ sa·tām a·nṛ·tam a·pi·dhā·nam | yo yo hy as·ye·taḥ prai·ti na tam i·ha dar·śa·nā·ya la·bha·te ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 4 1 verse
- 1
अथ य आत्मा स सेतुर् धृतिर् एषां लोकानाम् असंभेदाय । नैतं सेतुम् अहोरात्रे तरतो न जरा न मृत्युर् न शोको न सुकृतम् । सर्वे पाप्मानो ऽतो निवर्तन्ते । अपहतपाप्मा ह्य् एष ब्रह्मलोकः ॥१॥
atha ya ātmā sa setur dhṛtir eṣāṃ lokānām asaṃbhedāya | naitaṃ setum ahorātre tarato na jarā na mṛtyur na śoko na sukṛtam | sarve pāpmāno 'to nivartante | apahatapāpmā hy eṣa brahmalokaḥ ||1||
a·tha ya āt·mā sa se·tur dhṛ·tir e·ṣāṃ lo·kā·nām a·saṃ·bhe·dā·ya | nai·taṃ se·tum a·ho·rāt·re ta·ra·to na ja·rā na mṛt·yur na śo·ko na su·kṛ·tam | sar·ve pāp·mā·no 'to ni·var·tan·te | a·pa·ha·ta·pāp·mā hy e·ṣa brah·ma·lo·kaḥ ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 5 1 verse
- 1
अथ यद् यज्ञ इत्य् आचक्षते ब्रह्मचर्यम् एव तत् । ब्रह्मचर्येण ह्य् एव यो ज्ञाता तं विन्दते । अथ यद् इष्टम् इत्य् आचक्षते ब्रह्मचर्यम् एव तत् । ब्रह्मचर्येण ह्य् एवेष्ट्वात्मानम् अनुविन्दते ॥१॥
atha yad yajña ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | brahmacaryeṇa hy eva yo jñātā taṃ vindate | atha yad iṣṭam ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | brahmacaryeṇa hy eveṣṭvātmānam anuvindate ||1||
a·tha yad yaj·ña ity ā·cak·ṣa·te brah·ma·car·yam e·va tat | brah·ma·car·ye·ṇa hy e·va yo jñā·tā taṃ vin·da·te | a·tha yad iṣ·ṭam ity ā·cak·ṣa·te brah·ma·car·yam e·va tat | brah·ma·car·ye·ṇa hy e·veṣ·ṭvāt·mā·nam a·nu·vin·da·te ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 6 1 verse
- 1
अथ या एता हृदयस्य नाड्यस् ताः पिङ्गलस्याणिम्नस् तिष्ठन्ति शुक्लस्य नीलस्य पीतस्य लोहितस्येति । असौ वादित्यः पिङ्गल एष शुक्ल एष नील एष पीत एष लोहितः ॥१॥
atha yā etā hṛdayasya nāḍyas tāḥ piṅgalasyāṇimnas tiṣṭhanti śuklasya nīlasya pītasya lohitasyeti | asau vādityaḥ piṅgala eṣa śukla eṣa nīla eṣa pīta eṣa lohitaḥ ||1||
a·tha yā e·tā hṛ·da·yas·ya nāḍ·yas tāḥ piṅ·ga·las·yā·ṇim·nas tiṣ·ṭhan·ti śuk·las·ya nī·las·ya pī·tas·ya lo·hi·tas·ye·ti | a·sau vā·dit·yaḥ piṅ·ga·la e·ṣa śuk·la e·ṣa nī·la e·ṣa pī·ta e·ṣa lo·hi·taḥ ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 7 1 verse
- 1
य आत्मा अपहतपाप्मा विजरो विमृत्युर् विशोको विजिघत्सो ऽपिपासः सत्यकामः सत्यसंकल्पः सो ऽन्वेष्टव्यः स विजिज्ञासितव्यः । स सर्वांश् च लोकान् आप्नोति सर्वांश् च कामान् यस् तम् आत्मानम् अनुविद्य विजानातीति ह प्रजापतिर् उवाच ॥१॥
ya ātmā apahatapāpmā vijaro vimṛtyur viśoko vijighatso 'pipāsaḥ satyakāmaḥ satyasaṃkalpaḥ so 'nveṣṭavyaḥ sa vijijñāsitavyaḥ | sa sarvāṃś ca lokān āpnoti sarvāṃś ca kāmān yas tam ātmānam anuvidya vijānātīti ha prajāpatir uvāca ||1||
ya āt·mā a·pa·ha·ta·pāp·mā vi·ja·ro vi·mṛt·yur vi·śo·ko vi·ji·ghat·so 'pi·pā·saḥ sat·ya·kā·maḥ sat·ya·saṃ·kal·paḥ so 'nveṣ·ṭav·yaḥ sa vi·jij·ñā·si·tav·yaḥ | sa sar·vāṃś ca lo·kān āp·no·ti sar·vāṃś ca kā·mān yas tam āt·mā·nam a·nu·vid·ya vi·jā·nā·tī·ti ha pra·jā·pa·tir u·vā·ca ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 8 1 verse
- 1
उदशराव आत्मानम् अवेक्ष्य यद् आत्मनो न विजानीथस् तन् मे प्रब्रूतम् इति । तौ होदशरावे ऽवेक्षां चक्राते । तौ ह प्रजापतिर् उवाच किं पश्यथ इति । तौ होचतुः सर्वम् एवेदम् आवां भगव आत्मानं पश्याव आ लोमभ्यः आ नखेभ्यः प्रतिरूपम् इति ॥१॥
udaśarāva ātmānam avekṣya yad ātmano na vijānīthas tan me prabrūtam iti | tau hodaśarāve 'vekṣāṃ cakrāte | tau ha prajāpatir uvāca kiṃ paśyatha iti | tau hocatuḥ sarvam evedam āvāṃ bhagava ātmānaṃ paśyāva ā lomabhyaḥ ā nakhebhyaḥ pratirūpam iti ||1||
u·da·śa·rā·va āt·mā·nam a·vek·ṣya yad āt·ma·no na vi·jā·nī·thas tan me prab·rū·tam i·ti | tau ho·da·śa·rā·ve 'vek·ṣāṃ cak·rā·te | tau ha pra·jā·pa·tir u·vā·ca kiṃ paś·ya·tha i·ti | tau ho·ca·tuḥ sar·vam e·ve·dam ā·vāṃ bha·ga·va āt·mā·naṃ paś·yā·va ā lo·mabh·yaḥ ā na·khebh·yaḥ pra·ti·rū·pam i·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 9 1 verse
- 1
अथ हेन्द्रो ऽप्राप्यैव देवान् एतद् भयं ददर्श । यथैव खल्व् अयम् अस्मिञ् छरीरे साध्वलंकृते साध्वलंकृतो भवति सुवसने सुवसनः परिष्कृते परिष्कृत एवम् एवायम् अस्मिन्न् अन्धे ऽन्धो भवति स्रामे स्रामः परिवृक्णे परिवृक्णः । अस्यैव शरीरस्य नाशम् अन्व् एष नश्यति । नाहम् अत्र भोग्यं पश्यामीति ॥१॥
atha hendro 'prāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa | yathaiva khalv ayam asmiñ charīre sādhvalaṃkṛte sādhvalaṃkṛto bhavati suvasane suvasanaḥ pariṣkṛte pariṣkṛta evam evāyam asminn andhe 'ndho bhavati srāme srāmaḥ parivṛkṇe parivṛkṇaḥ | asyaiva śarīrasya nāśam anv eṣa naśyati | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti ||1||
a·tha hen·dro 'prāp·yai·va de·vān e·tad bha·yaṃ da·dar·śa | ya·thai·va khalv a·yam as·miñ cha·rī·re sādh·va·laṃ·kṛ·te sādh·va·laṃ·kṛ·to bha·va·ti su·va·sa·ne su·va·sa·naḥ pa·riṣ·kṛ·te pa·riṣ·kṛ·ta e·vam e·vā·yam as·minn an·dhe 'ndho bha·va·ti srā·me srā·maḥ pa·ri·vṛk·ṇe pa·ri·vṛk·ṇaḥ | as·yai·va śa·rī·ras·ya nā·śam anv e·ṣa naś·ya·ti | nā·ham at·ra bhog·yaṃ paś·yā·mī·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 10 1 verse
- 1
य एष स्वप्ने महीयमानश् चरत्य् एष आत्मेति होवाच । एतद् अमृतम् अभयम् एतद् ब्रह्मेति । स ह शान्तहृदयः प्रवव्राज । स हाप्राप्यैव देवान् एतद् भयं ददर्श । तद् यद्य् अपीदं शरीरम् अन्धं भवत्य् अनन्धः स भवति यदि स्रामम् अस्रामः । नैवैषो ऽस्य दोषेण दुष्यति ॥१॥
ya eṣa svapne mahīyamānaś caraty eṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | sa ha śāntahṛdayaḥ pravavrāja | sa hāprāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa | tad yady apīdaṃ śarīram andhaṃ bhavaty anandhaḥ sa bhavati yadi srāmam asrāmaḥ | naivaiṣo 'sya doṣeṇa duṣyati ||1||
ya e·ṣa svap·ne ma·hī·ya·mā·naś ca·raty e·ṣa āt·me·ti ho·vā·ca | e·tad a·mṛ·tam a·bha·yam e·tad brah·me·ti | sa ha śān·ta·hṛ·da·yaḥ pra·vav·rā·ja | sa hāp·rāp·yai·va de·vān e·tad bha·yaṃ da·dar·śa | tad yady a·pī·daṃ śa·rī·ram an·dhaṃ bha·vaty a·nan·dhaḥ sa bha·va·ti ya·di srā·mam as·rā·maḥ | nai·vai·ṣo 'sya do·ṣe·ṇa duṣ·ya·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 11 1 verse
- 1
तद् यत्रैतत् सुप्तः समस्तः संप्रसन्नः स्वप्नं न विजानात्येष आत्मेति होवाच । एतद् अमृतम् अभयम् एतद् ब्रह्मेति । स ह शान्तहृदयः प्रवव्राज । स हाप्राप्यैव देवान् एतद् भयं ददर्श । नाह खल्व् अयम् एवं संप्रत्य् आत्मानं जानात्य् अयम् अहम् अस्मीति । नो एवेमानि भूतानि । विनाशम् एवापीतो भवति । नाहम् अत्र भोग्यं पश्यामीति ॥१॥
tad yatraitat suptaḥ samastaḥ saṃprasannaḥ svapnaṃ na vijānātyeṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | sa ha śāntahṛdayaḥ pravavrāja | sa hāprāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa | nāha khalv ayam evaṃ saṃpraty ātmānaṃ jānāty ayam aham asmīti | no evemāni bhūtāni | vināśam evāpīto bhavati | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti ||1||
tad yat·rai·tat sup·taḥ sa·mas·taḥ saṃp·ra·san·naḥ svap·naṃ na vi·jā·nāt·ye·ṣa āt·me·ti ho·vā·ca | e·tad a·mṛ·tam a·bha·yam e·tad brah·me·ti | sa ha śān·ta·hṛ·da·yaḥ pra·vav·rā·ja | sa hāp·rāp·yai·va de·vān e·tad bha·yaṃ da·dar·śa | nā·ha khalv a·yam e·vaṃ saṃp·raty āt·mā·naṃ jā·nāty a·yam a·ham as·mī·ti | no e·ve·mā·ni bhū·tā·ni | vi·nā·śam e·vā·pī·to bha·va·ti | nā·ham at·ra bhog·yaṃ paś·yā·mī·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 12 1 verse
- 1
मघवन् मर्त्यं वा इदं शरीरम् आत्तं मृत्युना । तद् अस्यामृतस्याशरीरस्यात्मनो ऽधिष्ठानम् । आत्तो वै सशरीरः प्रियाप्रियाभ्याम् । न वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोर् अपहतिर् अस्ति । अशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतः ॥१॥
maghavan martyaṃ vā idaṃ śarīram āttaṃ mṛtyunā | tad asyāmṛtasyāśarīrasyātmano 'dhiṣṭhānam | ātto vai saśarīraḥ priyāpriyābhyām | na vai saśarīrasya sataḥ priyāpriyayor apahatir asti | aśarīraṃ vāva santaṃ na priyāpriye spṛśataḥ ||1||
ma·gha·van mar·tyaṃ vā i·daṃ śa·rī·ram āt·taṃ mṛt·yu·nā | tad as·yā·mṛ·tas·yā·śa·rī·ras·yāt·ma·no 'dhiṣ·ṭhā·nam | āt·to vai sa·śa·rī·raḥ pri·yāp·ri·yābh·yām | na vai sa·śa·rī·ras·ya sa·taḥ pri·yāp·ri·ya·yor a·pa·ha·tir as·ti | a·śa·rī·raṃ vā·va san·taṃ na pri·yāp·ri·ye spṛ·śa·taḥ ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 13 1 verse
- 1
श्यामाच् छबलं प्रपद्ये । शबलाच् छ्यामं प्रपद्ये । अश्व इव रोमाणि विधूय पापं चन्द्र इव राहोर् मुखात् प्रमुच्य धूत्वा शरीरम् अकृतं कृतात्मा ब्रह्मलोकम् अभिसंभवामीत्य् अभिसंभवामीति ॥१॥
śyāmāc chabalaṃ prapadye | śabalāc chyāmaṃ prapadye | aśva iva romāṇi vidhūya pāpaṃ candra iva rāhor mukhāt pramucya dhūtvā śarīram akṛtaṃ kṛtātmā brahmalokam abhisaṃbhavāmīty abhisaṃbhavāmīti ||1||
śyā·māc cha·ba·laṃ pra·pad·ye | śa·ba·lāc chyā·maṃ pra·pad·ye | aś·va i·va ro·mā·ṇi vi·dhū·ya pā·paṃ can·dra i·va rā·hor mu·khāt pra·muc·ya dhūt·vā śa·rī·ram a·kṛ·taṃ kṛ·tāt·mā brah·ma·lo·kam a·bhi·saṃ·bha·vā·mīty a·bhi·saṃ·bha·vā·mī·ti ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 14 1 verse
- 1
आकाशो वै नाम नामरूपयोर् निर्वहिता । ते यदन्तरा तद् ब्रह्म तद् अमृतं स आत्मा । प्रजापतेः सभां वेश्म प्रपद्ये यशो ऽहं भवामि ब्राह्मणानां यशो राज्ञाम् यशो विशाम् । यशो ऽहम् अनुप्रापत्सि । स हाहं यशसां यशः । श्येतम् अदत्कम् अदत्कं श्येतं लिन्दु माभिगां लिन्दु माभिगाम् ॥१॥
ākāśo vai nāma nāmarūpayor nirvahitā | te yadantarā tad brahma tad amṛtaṃ sa ātmā | prajāpateḥ sabhāṃ veśma prapadye yaśo 'haṃ bhavāmi brāhmaṇānāṃ yaśo rājñām yaśo viśām | yaśo 'ham anuprāpatsi | sa hāhaṃ yaśasāṃ yaśaḥ | śyetam adatkam adatkaṃ śyetaṃ lindu mābhigāṃ lindu mābhigām ||1||
ā·kā·śo vai nā·ma nā·ma·rū·pa·yor nir·va·hi·tā | te ya·dan·ta·rā tad brah·ma tad a·mṛ·taṃ sa āt·mā | pra·jā·pa·teḥ sa·bhāṃ veś·ma pra·pad·ye ya·śo 'haṃ bha·vā·mi brāh·ma·ṇā·nāṃ ya·śo rāj·ñām ya·śo vi·śām | ya·śo 'ham a·nup·rā·pat·si | sa hā·haṃ ya·śa·sāṃ ya·śaḥ | śye·tam a·dat·kam a·dat·kaṃ śye·taṃ lin·du mā·bhi·gāṃ lin·du mā·bhi·gām ||1||
prapāṭhaka 8 · khaṇḍa 15 1 verse
- 1
तद् धैतद् ब्रह्मा प्रजापतय उवाच प्रजापतिर् मनवे मनुः प्रजाभ्यः । आचार्यकुलाद् वेदम् अधीत्य यथाविधानं गुरोः कर्मातिशेषेणाभिसमावृत्य कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायम् अधीयानो धर्मिकान् विदधद् आत्मनि सर्वेन्द्रियाणि संप्रतिष्ठाप्याहिंसन् सर्वभूतान्य् अन्यत्र तीर्थेभ्यः । स खल्व् एवं वर्तयन् यावद् आयुषं ब्रह्मलोकम् अभिसंपद्यते । न च पुनर् आवर्तते न च पुनर् आवर्तते ॥१॥
tad dhaitad brahmā prajāpataya uvāca prajāpatir manave manuḥ prajābhyaḥ | ācāryakulād vedam adhītya yathāvidhānaṃ guroḥ karmātiśeṣeṇābhisamāvṛtya kuṭumbe śucau deśe svādhyāyam adhīyāno dharmikān vidadhad ātmani sarvendriyāṇi saṃpratiṣṭhāpyāhiṃsan sarvabhūtāny anyatra tīrthebhyaḥ | sa khalv evaṃ vartayan yāvad āyuṣaṃ brahmalokam abhisaṃpadyate | na ca punar āvartate na ca punar āvartate ||1||
tad dhai·tad brah·mā pra·jā·pa·ta·ya u·vā·ca pra·jā·pa·tir ma·na·ve ma·nuḥ pra·jābh·yaḥ | ā·cār·ya·ku·lād ve·dam a·dhīt·ya ya·thā·vi·dhā·naṃ gu·roḥ kar·mā·ti·śe·ṣe·ṇā·bhi·sa·mā·vṛt·ya ku·ṭum·be śu·cau de·śe svādh·yā·yam a·dhī·yā·no dhar·mi·kān vi·da·dhad āt·ma·ni sar·ven·dri·yā·ṇi saṃp·ra·tiṣ·ṭhāp·yā·hiṃ·san sar·va·bhū·tāny an·yat·ra tīr·thebh·yaḥ | sa khalv e·vaṃ var·ta·yan yā·vad ā·yu·ṣaṃ brah·ma·lo·kam a·bhi·saṃ·pad·ya·te | na ca pu·nar ā·var·ta·te na ca pu·nar ā·var·ta·te ||1||
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.