Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Vālmīki Rāmāyaṇa रामायणम्

Book: 1. Bālakāṇḍa 2. Ayodhyākāṇḍa 3. Araṇyakāṇḍa 4. Kiṣkindhākāṇḍa 5. Sundarakāṇḍa 6. Yuddhakāṇḍa 7. Uttarakāṇḍa

Sanskrit in transliteration (the source has no Devanagari). Griffith’s English exists but is a verse paraphrase that does not line up verse by verse, so it is not shown.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation

4. Kiṣkindhākāṇḍa

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 1 49 verses
  1. 1

    sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām / rāmaḥ saumitrisahito vilalāpākulendriyaḥ

    sa tāṃ puṣ·ka·ri·ṇīṃ gat·vā pad·mot·pa·la·jha·ṣā·ku·lām / rā·maḥ sau·mit·ri·sa·hi·to vi·la·lā·pā·ku·len·dri·yaḥ

  2. 2

    tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣād indriyāṇi cakampire / sa kāmavaśam āpannaḥ saumitrim idam abravīt

    tas·ya dṛṣ·ṭvai·va tāṃ har·ṣād in·dri·yā·ṇi ca·kam·pi·re / sa kā·ma·va·śam ā·pan·naḥ sau·mit·rim i·dam ab·ra·vīt

  3. 3

    saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam / yatra rājanti śailābhā drumāḥ saśikharā iva

    sau·mit·re paś·ya pam·pā·yāḥ kā·na·naṃ śu·bha·dar·śa·nam / yat·ra rā·jan·ti śai·lā·bhā dru·māḥ sa·śi·kha·rā i·va

  4. 4

    māṃ tu śokābhisaṃtaptam ādhayaḥ pīḍayanti vai / bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca

    māṃ tu śo·kā·bhi·saṃ·tap·tam ā·dha·yaḥ pī·ḍa·yan·ti vai / bha·ra·tas·ya ca duḥ·khe·na vai·deh·yā ha·ra·ṇe·na ca

  5. 5

    adhikaṃ pravibhāty etan nīlapītaṃ tu śādvalam / drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomair ivārpitam

    a·dhi·kaṃ pra·vi·bhāty e·tan nī·la·pī·taṃ tu śād·va·lam / dru·mā·ṇāṃ vi·vi·dhaiḥ puṣ·paiḥ pa·ris·to·mair i·vār·pi·tam

  6. 6

    sukhānilo 'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ / gandhavān surabhir māso jātapuṣpaphaladrumaḥ

    su·khā·ni·lo 'yaṃ sau·mit·re kā·laḥ pra·cu·ra·man·ma·thaḥ / gan·dha·vān su·ra·bhir mā·so jā·ta·puṣ·pa·pha·lad·ru·maḥ

  7. 7

    paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām / sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi varṣaṃ toyamucām iva

    paś·ya rū·pā·ṇi sau·mit·re va·nā·nāṃ puṣ·pa·śā·li·nām / sṛ·ja·tāṃ puṣ·pa·var·ṣā·ṇi var·ṣaṃ to·ya·mu·cām i·va

  8. 8

    prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ / vāyuvegapracalitāḥ puṣpair avakiranti gām

    pras·ta·re·ṣu ca ram·ye·ṣu vi·vi·dhāḥ kā·na·nad·ru·māḥ / vā·yu·ve·gap·ra·ca·li·tāḥ puṣ·pair a·va·ki·ran·ti gām

  9. 9

    mārutaḥ sukhaṃ saṃsparśe vāti candanaśītalaḥ / ṣaṭpadair anukūjadbhir vaneṣu madhugandhiṣu

    mā·ru·taḥ su·khaṃ saṃs·par·śe vā·ti can·da·na·śī·ta·laḥ / ṣaṭ·pa·dair a·nu·kū·jad·bhir va·ne·ṣu ma·dhu·gan·dhi·ṣu

  10. 10

    giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhir manoramaiḥ / saṃsaktaśikharā śailā virājanti mahādrumaiḥ

    gi·rip·ras·the·ṣu ram·ye·ṣu puṣ·pa·vad·bhir ma·no·ra·maiḥ / saṃ·sak·ta·śi·kha·rā śai·lā vi·rā·jan·ti ma·hād·ru·maiḥ

  11. 11

    puṣpitāgrāṃś ca paśyemān karṇikārān samantataḥ / hāṭakapratisaṃchannān narān pītāmbarān iva

    puṣ·pi·tāg·rāṃś ca paś·ye·mān kar·ṇi·kā·rān sa·man·ta·taḥ / hā·ṭa·kap·ra·ti·saṃ·chan·nān na·rān pī·tām·ba·rān i·va

  12. 12

    ayaṃ vasantaḥ saumitre nānāvihaganāditaḥ / sītayā viprahīṇasya śokasaṃdīpano mama

    a·yaṃ va·san·taḥ sau·mit·re nā·nā·vi·ha·ga·nā·di·taḥ / sī·ta·yā vip·ra·hī·ṇas·ya śo·ka·saṃ·dī·pa·no ma·ma

  13. 13

    māṃ hi śokasamākrāntaṃ saṃtāpayati manmathaḥ / hṛṣṭaḥ pravadamānaś ca samāhvayati kokilaḥ

    māṃ hi śo·ka·sa·māk·rān·taṃ saṃ·tā·pa·ya·ti man·ma·thaḥ / hṛṣ·ṭaḥ pra·va·da·mā·naś ca sa·māh·va·ya·ti ko·ki·laḥ

  14. 14

    eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare / praṇadan manmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa

    e·ṣa dāt·yū·ha·ko hṛṣ·ṭo ram·ye māṃ va·na·nir·jha·re / pra·ṇa·dan man·ma·thā·viṣ·ṭaṃ śo·ca·yiṣ·ya·ti lak·ṣma·ṇa

  15. 15

    vimiśrā vihagāḥ pumbhir ātmavyūhābhinanditāḥ / bhṛṅgarājapramuditāḥ saumitre madhurasvarāḥ

    vi·miś·rā vi·ha·gāḥ pum·bhir āt·mav·yū·hā·bhi·nan·di·tāḥ / bhṛṅ·ga·rā·jap·ra·mu·di·tāḥ sau·mit·re ma·dhu·ras·va·rāḥ

  16. 16

    māṃ hi sā mṛgaśāvākṣī cintāśokabalātkṛtam / saṃtāpayati saumitre krūraś caitravanānilaḥ

    māṃ hi sā mṛ·ga·śā·vāk·ṣī cin·tā·śo·ka·ba·lāt·kṛ·tam / saṃ·tā·pa·ya·ti sau·mit·re krū·raś cait·ra·va·nā·ni·laḥ

  17. 17

    śikhinībhiḥ parivṛtā mayūrā girisānuṣu / manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ

    śi·khi·nī·bhiḥ pa·ri·vṛ·tā ma·yū·rā gi·ri·sā·nu·ṣu / man·ma·thā·bhi·pa·rī·tas·ya ma·ma man·ma·tha·var·dha·nāḥ

  18. 18

    paśya lakṣṇama nṛtyantaṃ mayūram upanṛtyati / śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuṣu

    paś·ya lak·ṣṇa·ma nṛt·yan·taṃ ma·yū·ram u·pa·nṛt·ya·ti / śi·khi·nī man·ma·thār·tai·ṣā bhar·tā·raṃ gi·ri·sā·nu·ṣu

  19. 19

    mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā / mama tv ayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse suduḥsahaḥ

    ma·yū·ras·ya va·ne nū·naṃ rak·ṣa·sā na hṛ·tā pri·yā / ma·ma tv a·yaṃ vi·nā vā·saḥ puṣ·pa·mā·se su·duḥ·sa·haḥ

  20. 20

    paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me / puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye

    paś·ya lak·ṣma·ṇa puṣ·pā·ṇi niṣ·pha·lā·ni bha·van·ti me / puṣ·pa·bhā·ra·sa·mṛd·dhā·nāṃ va·nā·nāṃ śi·śi·rāt·ya·ye

  21. 21

    vadanti rāvaṃ muditāḥ śakunāḥ saṃghaśaḥ kalam / āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama

    va·dan·ti rā·vaṃ mu·di·tāḥ śa·ku·nāḥ saṃ·gha·śaḥ ka·lam / āh·va·yan·ta i·vān·yon·yaṃ kā·mon·mā·da·ka·rā ma·ma

  22. 22

    nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocaty ahaṃ yathā / śyāmā padmapalāśākṣī mṛdubhāṣā ca me priyā

    nū·naṃ pa·ra·va·śā sī·tā sā·pi śo·caty a·haṃ ya·thā / śyā·mā pad·ma·pa·lā·śāk·ṣī mṛ·du·bhā·ṣā ca me pri·yā

  23. 23

    eṣa puṣpavaho vāyuḥ sukhasparśo himāvahaḥ / tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama

    e·ṣa puṣ·pa·va·ho vā·yuḥ su·khas·par·śo hi·mā·va·haḥ / tāṃ vi·cin·ta·ya·taḥ kān·tāṃ pā·va·kap·ra·ti·mo ma·ma

  24. 24

    tāṃ vinātha vihaṃgo 'sau pakṣī praṇaditas tadā / vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭam abhinardati

    tāṃ vi·nā·tha vi·haṃ·go 'sau pak·ṣī pra·ṇa·di·tas ta·dā / vā·ya·saḥ pā·da·pa·ga·taḥ pra·hṛṣ·ṭam a·bhi·nar·da·ti

  25. 25

    eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ / pakṣī māṃ tu viśālākṣyāḥ samīpam upaneṣyati

    e·ṣa vai tat·ra vai·deh·yā vi·ha·gaḥ pra·ti·hā·ra·kaḥ / pak·ṣī māṃ tu vi·śā·lāk·ṣyāḥ sa·mī·pam u·pa·neṣ·ya·ti

  26. 26

    paśya lakṣmaṇa saṃnādaṃ vane madavivardhanam / puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānām upakūjatām

    paś·ya lak·ṣma·ṇa saṃ·nā·daṃ va·ne ma·da·vi·var·dha·nam / puṣ·pi·tāg·re·ṣu vṛk·ṣe·ṣu dvi·jā·nām u·pa·kū·ja·tām

  27. 27

    saumitre paśya pampāyāś citrāsu vanarājiṣu / nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat

    sau·mit·re paś·ya pam·pā·yāś cit·rā·su va·na·rā·ji·ṣu / na·li·nā·ni pra·kā·śan·te ja·le ta·ru·ṇa·sūr·ya·vat

  28. 28

    eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyatā / haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikāyutā

    e·ṣā pra·san·na·sa·li·lā pad·ma·nī·lot·pa·lā·ya·tā / haṃ·sa·kā·raṇ·ḍa·vā·kīr·ṇā pam·pā sau·gan·dhi·kā·yu·tā

  29. 29

    cakravākayutā nityaṃ citraprasthavanāntarā / mātaṅgamṛgayūthaiś ca śobhate salilārthibhiḥ

    cak·ra·vā·ka·yu·tā nit·yaṃ cit·rap·ras·tha·va·nān·ta·rā / mā·taṅ·ga·mṛ·ga·yū·thaiś ca śo·bha·te sa·li·lār·thi·bhiḥ

  30. 30

    padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭir hi manyate / sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa

    pad·ma·ko·śa·pa·lā·śā·ni draṣ·ṭuṃ dṛṣ·ṭir hi man·ya·te / sī·tā·yā net·ra·ko·śābh·yāṃ sa·dṛ·śā·nī·ti lak·ṣma·ṇa

  31. 31

    padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaraviniḥsṛtaḥ / niḥśvāsa iva sītāyā vāti vāyur manoharaḥ

    pad·ma·ke·sa·ra·saṃ·sṛṣ·ṭo vṛk·ṣān·ta·ra·vi·niḥ·sṛ·taḥ / niḥś·vā·sa i·va sī·tā·yā vā·ti vā·yur ma·no·ha·raḥ

  32. 32

    saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni / puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām

    sau·mit·re paś·ya pam·pā·yā dak·ṣi·ṇe gi·ri·sā·nu·ni / puṣ·pi·tāṃ kar·ṇi·kā·ras·ya yaṣ·ṭiṃ pa·ra·ma·śo·bha·nām

  33. 33

    adhikaṃ śailarājo 'yaṃ dhātubhis tu vibhūṣitaḥ / vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam

    a·dhi·kaṃ śai·la·rā·jo 'yaṃ dhā·tu·bhis tu vi·bhū·ṣi·taḥ / vi·cit·raṃ sṛ·ja·te re·ṇuṃ vā·yu·ve·ga·vi·ghaṭ·ṭi·tam

  34. 34

    giriprasthās tu saumitre sarvataḥ saṃprapuṣpitaiḥ / niṣpatraiḥ sarvato ramyaiḥ pradīpā iva kuṃśukaiḥ

    gi·rip·ras·thās tu sau·mit·re sar·va·taḥ saṃp·ra·puṣ·pi·taiḥ / niṣ·pat·raiḥ sar·va·to ram·yaiḥ pra·dī·pā i·va kuṃ·śu·kaiḥ

  35. 35

    pampātīraruhāś ceme saṃsaktā madhugandhinaḥ / mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāś ca puṣpitāḥ

    pam·pā·tī·ra·ru·hāś ce·me saṃ·sak·tā ma·dhu·gan·dhi·naḥ / mā·la·tī·mal·li·kā·ṣaṇ·ḍāḥ ka·ra·vī·rāś ca puṣ·pi·tāḥ

  36. 36

    ketakyaḥ sinduvārāś ca vāsantyaś ca supuṣpitāḥ / mādhavyo gandhapūrṇāś ca kundagulmāś ca sarvaśaḥ

    ke·tak·yaḥ sin·du·vā·rāś ca vā·san·tyaś ca su·puṣ·pi·tāḥ / mā·dhav·yo gan·dha·pūr·ṇāś ca kun·da·gul·māś ca sar·va·śaḥ

  37. 37

    ciribilvā madhūkāś ca vañjulā bakulās tathā / campakās tilakāś caiva nāgavṛkṣāś ca puṣpitāḥ

    ci·ri·bil·vā ma·dhū·kāś ca vañ·ju·lā ba·ku·lās ta·thā / cam·pa·kās ti·la·kāś cai·va nā·ga·vṛk·ṣāś ca puṣ·pi·tāḥ

  38. 38

    nīpāś ca varaṇāś caiva kharjūrāś ca supuṣpitāḥ / aṅkolāś ca kuraṇṭāś ca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ

    nī·pāś ca va·ra·ṇāś cai·va khar·jū·rāś ca su·puṣ·pi·tāḥ / aṅ·ko·lāś ca ku·raṇ·ṭāś ca cūr·ṇa·kāḥ pā·ri·bhad·ra·kāḥ

  39. 39

    cūtāḥ pāṭalayaś caiva kovidārāś ca puṣpitāḥ / mucukundārjunāś caiva dṛśyante girisānuṣu

    cū·tāḥ pā·ṭa·la·yaś cai·va ko·vi·dā·rāś ca puṣ·pi·tāḥ / mu·cu·kun·dār·ju·nāś cai·va dṛś·yan·te gi·ri·sā·nu·ṣu

  40. 40

    ketakoddālakāś caiva śirīṣāḥ śiṃśapā dhavāḥ / śālmalyaḥ kiṃśukāś caiva raktāḥ kurabakās tathā / tiniśā nakta mālāś ca candanāḥ syandanās tathā

    ke·ta·kod·dā·la·kāś cai·va śi·rī·ṣāḥ śiṃ·śa·pā dha·vāḥ / śāl·mal·yaḥ kiṃ·śu·kāś cai·va rak·tāḥ ku·ra·ba·kās ta·thā / ti·ni·śā nak·ta mā·lāś ca can·da·nāḥ syan·da·nās ta·thā

  41. 41

    vividhā vividhaiḥ puṣpais tair eva nagasānuṣu / vikīrṇaiḥ pītaraktābhāḥ saumitre prastarāḥ kṛtāḥ

    vi·vi·dhā vi·vi·dhaiḥ puṣ·pais tair e·va na·ga·sā·nu·ṣu / vi·kīr·ṇaiḥ pī·ta·rak·tā·bhāḥ sau·mit·re pras·ta·rāḥ kṛ·tāḥ

  42. 42

    himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasaṃbhavam / puṣpamāse hi taravaḥ saṃgharṣād iva puṣpitāḥ

    hi·mān·te paś·ya sau·mit·re vṛk·ṣā·ṇāṃ puṣ·pa·saṃ·bha·vam / puṣ·pa·mā·se hi ta·ra·vaḥ saṃ·ghar·ṣād i·va puṣ·pi·tāḥ

  43. 43

    paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām / cakravākānucaritāṃ kāraṇḍavaniṣevitām / plavaiḥ krauñcaiś ca saṃpūrṇāṃ varāhamṛgasevitām

    paś·ya śī·ta·ja·lāṃ ce·māṃ sau·mit·re puṣ·ka·rā·yu·tām / cak·ra·vā·kā·nu·ca·ri·tāṃ kā·raṇ·ḍa·va·ni·ṣe·vi·tām / pla·vaiḥ krauñ·caiś ca saṃ·pūr·ṇāṃ va·rā·ha·mṛ·ga·se·vi·tām

  44. 44

    adhikaṃ śobhate pampāvikūjadbhir vihaṃgamaiḥ

    a·dhi·kaṃ śo·bha·te pam·pā·vi·kū·jad·bhir vi·haṃ·ga·maiḥ

  45. 45

    dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ / śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām

    dī·pa·yan·tī·va me kā·maṃ vi·vi·dhā mu·di·tā dvi·jāḥ / śyā·māṃ can·dra·mu·khīṃ smṛt·vā pri·yāṃ pad·ma·ni·bhek·ṣa·ṇām

  46. 46

    paya sānuṣu citreṣu mṛgībhiḥ sahitān mṛgān / māṃ punar mṛgaśāvākṣyā vaidehyā virahīkṛtam

    pa·ya sā·nu·ṣu cit·re·ṣu mṛ·gī·bhiḥ sa·hi·tān mṛ·gān / māṃ pu·nar mṛ·ga·śā·vāk·ṣyā vai·deh·yā vi·ra·hī·kṛ·tam

  47. 47

    evaṃ sa vilapaṃs tatra śokopahatacetanaḥ / avekṣata śivāṃ pampāṃ ramyavārivahāṃ śubhām

    e·vaṃ sa vi·la·paṃs tat·ra śo·ko·pa·ha·ta·ce·ta·naḥ / a·vek·ṣa·ta śi·vāṃ pam·pāṃ ram·ya·vā·ri·va·hāṃ śu·bhām

  48. 48

    nirīkṣamāṇaḥ sahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandaraṃ ca / udvignacetāḥ saha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe

    ni·rīk·ṣa·mā·ṇaḥ sa·ha·sā ma·hāt·mā sar·vaṃ va·naṃ nir·jha·ra·kan·da·raṃ ca / ud·vig·na·ce·tāḥ sa·ha lak·ṣma·ṇe·na vi·cār·ya duḥ·kho·pa·ha·taḥ pra·tas·the

  49. 49

    tāv ṛṣyamūkaṃ sahitau prayātau sugrīvaśākhāmṛgasevitaṃ tam / trastās tu dṛṣṭvā harayo babhūvur mahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau

    tāv ṛṣ·ya·mū·kaṃ sa·hi·tau pra·yā·tau sug·rī·va·śā·khā·mṛ·ga·se·vi·taṃ tam / tras·tās tu dṛṣ·ṭvā ha·ra·yo ba·bhū·vur ma·hau·ja·sau rā·gha·va·lak·ṣma·ṇau tau

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 2 28 verses
  1. 1

    tau tu dṛṣṭvā mahātmānau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / varāyudhadharau vīrau sugrīvaḥ śaṅkito 'bhavat

    tau tu dṛṣ·ṭvā ma·hāt·mā·nau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / va·rā·yu·dha·dha·rau vī·rau sug·rī·vaḥ śaṅ·ki·to 'bha·vat

  2. 2

    udvignahṛdayaḥ sarvā diśaḥ samavalokayan / na vyatiṣṭhata kasmiṃś cid deśe vānarapuṃgavaḥ

    ud·vig·na·hṛ·da·yaḥ sar·vā di·śaḥ sa·ma·va·lo·ka·yan / na vya·tiṣ·ṭha·ta kas·miṃś cid de·śe vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ

  3. 3

    naiva cakre manaḥ sthāne vīkṣamāṇo mahābalau / kapeḥ paramabhītasya cittaṃ vyavasasāda ha

    nai·va cak·re ma·naḥ sthā·ne vīk·ṣa·mā·ṇo ma·hā·ba·lau / ka·peḥ pa·ra·ma·bhī·tas·ya cit·taṃ vya·va·sa·sā·da ha

  4. 4

    cintayitvā sa dharmātmā vimṛśya gurulāghavam / sugrīvaḥ paramodvignaḥ sarvair anucaraiḥ saha

    cin·ta·yit·vā sa dhar·māt·mā vi·mṛś·ya gu·ru·lā·gha·vam / sug·rī·vaḥ pa·ra·mod·vig·naḥ sar·vair a·nu·ca·raiḥ sa·ha

  5. 5

    tataḥ sa sacivebhyas tu sugrīvaḥ plavagādhipaḥ / śaśaṃsa paramodvignaḥ paśyaṃs tau rāmalakṣmaṇau

    ta·taḥ sa sa·ci·vebh·yas tu sug·rī·vaḥ pla·va·gā·dhi·paḥ / śa·śaṃ·sa pa·ra·mod·vig·naḥ paś·yaṃs tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau

  6. 6

    etau vanam idaṃ durgaṃ vālipraṇihitau dhruvam / chadmanā cīravasanau pracarantāv ihāgatau

    e·tau va·nam i·daṃ dur·gaṃ vā·lip·ra·ṇi·hi·tau dhru·vam / chad·ma·nā cī·ra·va·sa·nau pra·ca·ran·tāv i·hā·ga·tau

  7. 7

    tataḥ sugrīvasacivā dṛṣṭvā paramadhanvinau / jagmur giritaṭāt tasmād anyac chikharam uttamam

    ta·taḥ sug·rī·va·sa·ci·vā dṛṣ·ṭvā pa·ra·ma·dhan·vi·nau / jag·mur gi·ri·ta·ṭāt tas·mād an·yac chi·kha·ram ut·ta·mam

  8. 8

    te kṣipram abhigamyātha yūthapā yūthaparṣabham / harayo vānaraśreṣṭhaṃ parivāryopatasthire

    te kṣip·ram a·bhi·gam·yā·tha yū·tha·pā yū·tha·par·ṣa·bham / ha·ra·yo vā·na·raś·reṣ·ṭhaṃ pa·ri·vār·yo·pa·tas·thi·re

  9. 9

    ekam ekāyanagatāḥ plavamānā girer girim / prakampayanto vegena girīṇāṃ śikharāṇi ca

    e·kam e·kā·ya·na·ga·tāḥ pla·va·mā·nā gi·rer gi·rim / pra·kam·pa·yan·to ve·ge·na gi·rī·ṇāṃ śi·kha·rā·ṇi ca

  10. 10

    tataḥ śākhāmṛgāḥ sarve plavamānā mahābalāḥ / babhañjuś ca nagāṃs tatra puṣpitān durgasaṃśritān

    ta·taḥ śā·khā·mṛ·gāḥ sar·ve pla·va·mā·nā ma·hā·ba·lāḥ / ba·bhañ·juś ca na·gāṃs tat·ra puṣ·pi·tān dur·ga·saṃś·ri·tān

  11. 11

    āplavanto harivarāḥ sarvatas taṃ mahāgirim / mṛgamārjāraśārdūlāṃs trāsayanto yayus tadā

    āp·la·van·to ha·ri·va·rāḥ sar·va·tas taṃ ma·hā·gi·rim / mṛ·ga·mār·jā·ra·śār·dū·lāṃs trā·sa·yan·to ya·yus ta·dā

  12. 12

    tataḥ sugrīvasacivāḥ parvatendraṃ samāśritāḥ / saṃgamya kapimukhyena sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ

    ta·taḥ sug·rī·va·sa·ci·vāḥ par·va·ten·draṃ sa·māś·ri·tāḥ / saṃ·gam·ya ka·pi·mukh·ye·na sar·ve prāñ·ja·la·yaḥ sthi·tāḥ

  13. 13

    tatas taṃ bhayasaṃtrastaṃ vālikilbiṣaśaṅkitam / uvāca hanumān vākyaṃ sugrīvaṃ vākyakovidaḥ

    ta·tas taṃ bha·ya·saṃt·ras·taṃ vā·li·kil·bi·ṣa·śaṅ·ki·tam / u·vā·ca ha·nu·mān vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ vāk·ya·ko·vi·daḥ

  14. 14

    yasmād udvignacetās tvaṃ pradruto haripuṃgava / taṃ krūradarśanaṃ krūraṃ neha paśyāmi vālinam

    yas·mād ud·vig·na·ce·tās tvaṃ prad·ru·to ha·ri·puṃ·ga·va / taṃ krū·ra·dar·śa·naṃ krū·raṃ ne·ha paś·yā·mi vā·li·nam

  15. 15

    yasmāt tava bhayaṃ saumya pūrvajāt pāpakarmaṇaḥ / sa neha vālī duṣṭātmā na te paśyāmy ahaṃ bhayam

    yas·māt ta·va bha·yaṃ saum·ya pūr·va·jāt pā·pa·kar·ma·ṇaḥ / sa ne·ha vā·lī duṣ·ṭāt·mā na te paś·yāmy a·haṃ bha·yam

  16. 16

    aho śākhāmṛgatvaṃ te vyaktam eva plavaṃgama / laghucittatayātmānaṃ na sthāpayasi yo matau

    a·ho śā·khā·mṛ·gat·vaṃ te vyak·tam e·va pla·vaṃ·ga·ma / la·ghu·cit·ta·ta·yāt·mā·naṃ na sthā·pa·ya·si yo ma·tau

  17. 17

    buddhivijñānasaṃpanna iṅgitaiḥ sarvam ācara / na hy abuddhiṃ gato rājā sarvabhūtāni śāsti hi

    bud·dhi·vij·ñā·na·saṃ·pan·na iṅ·gi·taiḥ sar·vam ā·ca·ra / na hy a·bud·dhiṃ ga·to rā·jā sar·va·bhū·tā·ni śās·ti hi

  18. 18

    sugrīvas tu śubhaṃ vākyaṃ śrutvā sarvaṃ hanūmataḥ / tataḥ śubhataraṃ vākyaṃ hanūmantam uvāca ha

    sug·rī·vas tu śu·bhaṃ vāk·yaṃ śrut·vā sar·vaṃ ha·nū·ma·taḥ / ta·taḥ śu·bha·ta·raṃ vāk·yaṃ ha·nū·man·tam u·vā·ca ha

  19. 19

    dīrghabāhū viśālākṣau śaracāpāsidhāriṇau / kasya na syād bhayaṃ dṛṣṭvā etau surasutopamau

    dīr·gha·bā·hū vi·śā·lāk·ṣau śa·ra·cā·pā·si·dhā·ri·ṇau / kas·ya na syād bha·yaṃ dṛṣ·ṭvā e·tau su·ra·su·to·pa·mau

  20. 20

    vālipraṇihitāv etau śaṅke 'haṃ puruṣottamau / rājāno bahumitrāś ca viśvāso nātra hi kṣamaḥ

    vā·lip·ra·ṇi·hi·tāv e·tau śaṅ·ke 'haṃ pu·ru·ṣot·ta·mau / rā·jā·no ba·hu·mit·rāś ca viś·vā·so nāt·ra hi kṣa·maḥ

  21. 21

    arayaś ca manuṣyeṇa vijñeyāś channacāriṇaḥ / viśvastānām aviśvastāś chidreṣu praharanti hi

    a·ra·yaś ca ma·nuṣ·ye·ṇa vij·ñe·yāś chan·na·cā·ri·ṇaḥ / viś·vas·tā·nām a·viś·vas·tāś chid·re·ṣu pra·ha·ran·ti hi

  22. 22

    kṛtyeṣu vālī medhāvī rājāno bahudarśanāḥ / bhavanti parahantāras te jñeyāḥ prākṛtair naraiḥ

    kṛt·ye·ṣu vā·lī me·dhā·vī rā·jā·no ba·hu·dar·śa·nāḥ / bha·van·ti pa·ra·han·tā·ras te jñe·yāḥ prā·kṛ·tair na·raiḥ

  23. 23

    tau tvayā prākṛtenaiva gatvā jñeyau plavaṃgama / śaṅkitānāṃ prakāraiś ca rūpavyābhāṣaṇena ca

    tau tva·yā prā·kṛ·te·nai·va gat·vā jñe·yau pla·vaṃ·ga·ma / śaṅ·ki·tā·nāṃ pra·kā·raiś ca rū·pav·yā·bhā·ṣa·ṇe·na ca

  24. 24

    lakṣayasva tayor bhāvaṃ prahṛṣṭamanasau yadi / viśvāsayan praśaṃsābhir iṅgitaiś ca punaḥ punaḥ

    lak·ṣa·yas·va ta·yor bhā·vaṃ pra·hṛṣ·ṭa·ma·na·sau ya·di / viś·vā·sa·yan pra·śaṃ·sā·bhir iṅ·gi·taiś ca pu·naḥ pu·naḥ

  25. 25

    mamaivābhimukhaṃ sthitvā pṛccha tvaṃ haripuṃgava / prayojanaṃ praveśasya vanasyāsya dhanurdharau

    ma·mai·vā·bhi·mu·khaṃ sthit·vā pṛc·cha tvaṃ ha·ri·puṃ·ga·va / pra·yo·ja·naṃ pra·ve·śas·ya va·nas·yās·ya dha·nur·dha·rau

  26. 26

    śuddhātmānau yadi tv etau jānīhi tvaṃ plavaṃgama / vyābhāṣitair vā rūpair vā vijñeyā duṣṭatānayoḥ

    śud·dhāt·mā·nau ya·di tv e·tau jā·nī·hi tvaṃ pla·vaṃ·ga·ma / vyā·bhā·ṣi·tair vā rū·pair vā vij·ñe·yā duṣ·ṭa·tā·na·yoḥ

  27. 27

    ity evaṃ kapirājena saṃdiṣṭo mārutātmajaḥ / cakāra gamane buddhiṃ yatra tau rāmalakṣmaṇau

    ity e·vaṃ ka·pi·rā·je·na saṃ·diṣ·ṭo mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ca·kā·ra ga·ma·ne bud·dhiṃ yat·ra tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau

  28. 28

    tatheti saṃpūjya vacas tu tasya kapeḥ subhītasya durāsadasya / mahānubhāvo hanumān yayau tadā sa yatra rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ

    ta·the·ti saṃ·pūj·ya va·cas tu tas·ya ka·peḥ su·bhī·tas·ya du·rā·sa·das·ya / ma·hā·nu·bhā·vo ha·nu·mān ya·yau ta·dā sa yat·ra rā·mo 'ti·ba·laś ca lak·ṣma·ṇaḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 3 25 verses
  1. 1

    vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ / parvatād ṛśyamūkāt tu pupluve yatra rāghavau

    va·co vij·ñā·ya ha·nu·mān sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / par·va·tād ṛś·ya·mū·kāt tu pup·lu·ve yat·ra rā·gha·vau

  2. 2

    sa tatra gatvā hanumān balavān vānarottamaḥ / upacakrāma tau vāgbhir mṛdvībhiḥ satyavikramaḥ

    sa tat·ra gat·vā ha·nu·mān ba·la·vān vā·na·rot·ta·maḥ / u·pa·cak·rā·ma tau vāg·bhir mṛd·vī·bhiḥ sat·ya·vik·ra·maḥ

  3. 3

    svakaṃ rūpaṃ parityajya bhikṣurūpeṇa vānaraḥ / ābabhāṣe ca tau vīrau yathāvat praśaśaṃsa ca

    sva·kaṃ rū·paṃ pa·rit·yaj·ya bhik·ṣu·rū·pe·ṇa vā·na·raḥ / ā·ba·bhā·ṣe ca tau vī·rau ya·thā·vat pra·śa·śaṃ·sa ca

  4. 4

    rājarṣidevapratimau tāpasau saṃśitavratau / deśaṃ katham imaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau

    rā·jar·ṣi·de·vap·ra·ti·mau tā·pa·sau saṃ·śi·tav·ra·tau / de·śaṃ ka·tham i·maṃ prāp·tau bha·van·tau va·ra·var·ṇi·nau

  5. 5

    trāsayantau mṛgagaṇān anyāṃś ca vanacāriṇaḥ / pampātīraruhān vṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ

    trā·sa·yan·tau mṛ·ga·ga·ṇān an·yāṃś ca va·na·cā·ri·ṇaḥ / pam·pā·tī·ra·ru·hān vṛk·ṣān vīk·ṣa·mā·ṇau sa·man·ta·taḥ

  6. 6

    imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tarasvinau / dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ cīravāsasau

    i·māṃ na·dīṃ śu·bha·ja·lāṃ śo·bha·yan·tau ta·ras·vi·nau / dhair·ya·van·tau su·var·ṇā·bhau kau yu·vāṃ cī·ra·vā·sa·sau

  7. 7

    siṃhaviprekṣitau vīrau siṃhātibalavikramau / śakracāpanibhe cāpe pragṛhya vipulair bhujaiḥ

    siṃ·ha·vip·rek·ṣi·tau vī·rau siṃ·hā·ti·ba·la·vik·ra·mau / śak·ra·cā·pa·ni·bhe cā·pe pra·gṛh·ya vi·pu·lair bhu·jaiḥ

  8. 8

    śrīmantau rūpasaṃpannau vṛṣabhaśreṣṭhavikramau / hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau

    śrī·man·tau rū·pa·saṃ·pan·nau vṛ·ṣa·bhaś·reṣ·ṭha·vik·ra·mau / has·ti·has·to·pa·ma·bhu·jau dyu·ti·man·tau na·rar·ṣa·bhau

  9. 9

    prabhayā parvatendro 'yaṃ yuvayor avabhāsitaḥ / rājyārhāv amaraprakhyau kathaṃ deśam ihāgatau

    pra·bha·yā par·va·ten·dro 'yaṃ yu·va·yor a·va·bhā·si·taḥ / rāj·yār·hāv a·ma·rap·rakh·yau ka·thaṃ de·śam i·hā·ga·tau

  10. 10

    padmapatrekṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau / anyonyasadṛśau vīrau devalokād ivāgatau

    pad·ma·pat·rek·ṣa·ṇau vī·rau ja·ṭā·maṇ·ḍa·la·dhā·ri·ṇau / an·yon·ya·sa·dṛ·śau vī·rau de·va·lo·kād i·vā·ga·tau

  11. 11

    yadṛcchayeva saṃprāptau candrasūryau vasuṃdharām / viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau

    ya·dṛc·cha·ye·va saṃp·rāp·tau can·dra·sūr·yau va·suṃ·dha·rām / vi·śā·la·vak·ṣa·sau vī·rau mā·nu·ṣau de·va·rū·pi·ṇau

  12. 12

    siṃhaskandhau mahāsattvau samadāv iva govṛṣau / āyatāś ca suvṛttāś ca bāhavaḥ parighottamāḥ / sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kim arthaṃ na vibhūṣitaḥ

    siṃ·has·kan·dhau ma·hā·sat·tvau sa·ma·dāv i·va go·vṛ·ṣau / ā·ya·tāś ca su·vṛt·tāś ca bā·ha·vaḥ pa·ri·ghot·ta·māḥ / sar·va·bhū·ṣa·ṇa·bhū·ṣār·hāḥ kim ar·thaṃ na vi·bhū·ṣi·taḥ

  13. 13

    ubhau yogyāv ahaṃ manye rakṣituṃ pṛthivīm imām / sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām

    u·bhau yog·yāv a·haṃ man·ye rak·ṣi·tuṃ pṛ·thi·vīm i·mām / sa·sā·ga·ra·va·nāṃ kṛt·snāṃ vin·dhya·me·ru·vi·bhū·ṣi·tām

  14. 14

    ime ca dhanuṣī citre ślakṣṇe citrānulepane / prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite

    i·me ca dha·nu·ṣī cit·re ślak·ṣṇe cit·rā·nu·le·pa·ne / pra·kā·śe·te ya·then·dras·ya vaj·re he·ma·vi·bhū·ṣi·te

  15. 15

    saṃpūrṇā niśitair bāṇair tūṇāś ca śubhadarśanāḥ / jīvitāntakarair ghorair jvaladbhir iva pannagaiḥ

    saṃ·pūr·ṇā ni·śi·tair bā·ṇair tū·ṇāś ca śu·bha·dar·śa·nāḥ / jī·vi·tān·ta·ka·rair gho·rair jva·lad·bhir i·va pan·na·gaiḥ

  16. 16

    mahāpramāṇau vipulau taptahāṭakabhūṣitau / khaḍgāv etau virājete nirmuktabhujagāv iva

    ma·hāp·ra·mā·ṇau vi·pu·lau tap·ta·hā·ṭa·ka·bhū·ṣi·tau / khaḍ·gāv e·tau vi·rā·je·te nir·muk·ta·bhu·ja·gāv i·va

  17. 17

    evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmād vai nābhibhāṣathaḥ

    e·vaṃ māṃ pa·ri·bhā·ṣan·taṃ kas·mād vai nā·bhi·bhā·ṣa·thaḥ

  18. 18

    sugrīvo nāma dharmātmā kaś cid vānarayūthapaḥ / vīro vinikṛto bhrātrā jagad bhramati duḥkhitaḥ

    sug·rī·vo nā·ma dhar·māt·mā kaś cid vā·na·ra·yū·tha·paḥ / vī·ro vi·ni·kṛ·to bhrāt·rā ja·gad bhra·ma·ti duḥ·khi·taḥ

  19. 19

    prāpto 'haṃ preṣitas tena sugrīveṇa mahātmanā / rājñā vānaramukhyānāṃ hanumān nāma vānaraḥ

    prāp·to 'haṃ pre·ṣi·tas te·na sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / rāj·ñā vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ha·nu·mān nā·ma vā·na·raḥ

  20. 20

    yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvaḥ sakhyam icchati / tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam

    yu·vābh·yāṃ sa·ha dhar·māt·mā sug·rī·vaḥ sakh·yam ic·cha·ti / tas·ya māṃ sa·ci·vaṃ vit·taṃ vā·na·raṃ pa·va·nāt·ma·jam

  21. 21

    bhikṣurūpapraticchannaṃ sugrīvapriyakāmyayā / ṛśyamūkād iha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam

    bhik·ṣu·rū·pap·ra·tic·chan·naṃ sug·rī·vap·ri·ya·kām·ya·yā / ṛś·ya·mū·kād i·ha prāp·taṃ kā·ma·gaṃ kā·ma·rū·pi·ṇam

  22. 22

    evam uktvā tu hanumāṃs tau vīrau rāmalakṣmaṇau / vākyajñau vākyakuśalaḥ punar novāca kiṃ cana

    e·vam uk·tvā tu ha·nu·māṃs tau vī·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / vāk·yaj·ñau vāk·ya·ku·śa·laḥ pu·nar no·vā·ca kiṃ ca·na

  23. 23

    etac chrutvā vacas tasya rāmo lakṣmaṇam abravīt / prahṛṣṭavadanaḥ śrīmān bhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam

    e·tac chrut·vā va·cas tas·ya rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt / pra·hṛṣ·ṭa·va·da·naḥ śrī·mān bhrā·ta·raṃ pār·śva·taḥ sthi·tam

  24. 24

    sacivo 'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ / tam eva kāṅkṣamāṇasya mamāntikam upāgataḥ

    sa·ci·vo 'yaṃ ka·pīn·dras·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / tam e·va kāṅ·kṣa·mā·ṇas·ya ma·mān·ti·kam u·pā·ga·taḥ

  25. 25

    tam abhyabhāṣa saumitre sugrīvasacivaṃ kapim / vākyajñaṃ madhurair vākyaiḥ snehayuktam ariṃdamam

    tam abh·ya·bhā·ṣa sau·mit·re sug·rī·va·sa·ci·vaṃ ka·pim / vāk·yaj·ñaṃ ma·dhu·rair vāk·yaiḥ sne·ha·yuk·tam a·riṃ·da·mam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 4 26 verses
  1. 1

    tataḥ prahṛṣṭo hanumān kṛtyavān iti tad vacaḥ / śrutvā madhurasaṃbhāṣaṃ sugrīvaṃ manasā gataḥ

    ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭo ha·nu·mān kṛt·ya·vān i·ti tad va·caḥ / śrut·vā ma·dhu·ra·saṃ·bhā·ṣaṃ sug·rī·vaṃ ma·na·sā ga·taḥ

  2. 2

    bhavyo rājyāgamas tasya sugrīvasya mahātmanaḥ / yad ayaṃ kṛtyavān prāptaḥ kṛtyaṃ caitad upāgatam

    bhav·yo rāj·yā·ga·mas tas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / yad a·yaṃ kṛt·ya·vān prāp·taḥ kṛt·yaṃ cai·tad u·pā·ga·tam

  3. 3

    tataḥ paramasaṃhṛṣṭo hanūmān plavagarṣabhaḥ / pratyuvāca tato vākyaṃ rāmaṃ vākyaviśāradaḥ

    ta·taḥ pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭo ha·nū·mān pla·va·gar·ṣa·bhaḥ / prat·yu·vā·ca ta·to vāk·yaṃ rā·maṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ

  4. 4

    kimarthaṃ tvaṃ vanaṃ ghoraṃ pampākānanamaṇḍitam / āgataḥ sānujo durgaṃ nānāvyālamṛgāyutam

    ki·mar·thaṃ tvaṃ va·naṃ gho·raṃ pam·pā·kā·na·na·maṇ·ḍi·tam / ā·ga·taḥ sā·nu·jo dur·gaṃ nā·nāv·yā·la·mṛ·gā·yu·tam

  5. 5

    tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇo rāmacoditaḥ / ācacakṣe mahātmānaṃ rāmaṃ daśarathātmajam

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā lak·ṣma·ṇo rā·ma·co·di·taḥ / ā·ca·cak·ṣe ma·hāt·mā·naṃ rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam

  6. 6

    rājā daśaratho nāma dyutimān dharmavatsalaḥ / tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ

    rā·jā da·śa·ra·tho nā·ma dyu·ti·mān dhar·ma·vat·sa·laḥ / tas·yā·yaṃ pūr·va·jaḥ put·ro rā·mo nā·ma ja·naiḥ śru·taḥ

  7. 7

    śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ pitur nirdeśapāragaḥ / vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattaraḥ

    śa·raṇ·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ pi·tur nir·de·śa·pā·ra·gaḥ / vī·ro da·śa·ra·thas·yā·yaṃ put·rā·ṇāṃ gu·ṇa·vat·ta·raḥ

  8. 8

    rājyād bhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdham ihāgataḥ / bhāryayā ca mahātejāḥ sītayānugato vaśī / dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ

    rāj·yād bhraṣ·ṭo va·ne vas·tuṃ ma·yā sār·dham i·hā·ga·taḥ / bhār·ya·yā ca ma·hā·te·jāḥ sī·ta·yā·nu·ga·to va·śī / di·nak·ṣa·ye ma·hā·te·jāḥ pra·bha·ye·va di·vā·ka·raḥ

  9. 9

    aham asyāvaro bhrātā guṇair dāsyam upāgataḥ / kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ

    a·ham as·yā·va·ro bhrā·tā gu·ṇair dās·yam u·pā·ga·taḥ / kṛ·taj·ñas·ya ba·huj·ñas·ya lak·ṣma·ṇo nā·ma nā·ma·taḥ

  10. 10

    sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ / aiśvaryeṇa vihīnasya vanavāsāśritasya ca

    su·khār·has·ya ma·hār·has·ya sar·va·bhū·ta·hi·tāt·ma·naḥ / aiś·var·ye·ṇa vi·hī·nas·ya va·na·vā·sāś·ri·tas·ya ca

  11. 11

    rakṣasāpahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā / tac ca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā

    rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā ra·hi·te kā·ma·rū·pi·ṇā / tac ca na jñā·ya·te rak·ṣaḥ pat·nī ye·nās·ya sā hṛ·tā

  12. 12

    danur nāma śriyaḥ putraḥ śāpād rākṣasatāṃ gataḥ / ākhyātas tena sugrīvaḥ samartho vānarādhipaḥ

    da·nur nā·ma śri·yaḥ put·raḥ śā·pād rāk·ṣa·sa·tāṃ ga·taḥ / ākh·yā·tas te·na sug·rī·vaḥ sa·mar·tho vā·na·rā·dhi·paḥ

  13. 13

    sa jñāsyati mahāvīryas tava bhāryāpahāriṇam / evam uktvā danuḥ svargaṃ bhrājamāno gataḥ sukham

    sa jñās·ya·ti ma·hā·vīr·yas ta·va bhār·yā·pa·hā·ri·ṇam / e·vam uk·tvā da·nuḥ svar·gaṃ bhrā·ja·mā·no ga·taḥ su·kham

  14. 14

    etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ / ahaṃ caiva hi rāmaś ca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau

    e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ yā·thā·tath·ye·na pṛc·cha·taḥ / a·haṃ cai·va hi rā·maś ca sug·rī·vaṃ śa·ra·ṇaṃ ga·tau

  15. 15

    eṣa dattvā ca vittāni prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ / lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvaṃ nātham icchati

    e·ṣa dat·tvā ca vit·tā·ni prāp·ya cā·nut·ta·maṃ ya·śaḥ / lo·ka·nā·thaḥ pu·rā bhūt·vā sug·rī·vaṃ nā·tham ic·cha·ti

  16. 16

    śokābhibhūte rāme tu śokārte śaraṇaṃ gate / kartum arhati sugrīvaḥ prasādaṃ saha yūthapaiḥ

    śo·kā·bhi·bhū·te rā·me tu śo·kār·te śa·ra·ṇaṃ ga·te / kar·tum ar·ha·ti sug·rī·vaḥ pra·sā·daṃ sa·ha yū·tha·paiḥ

  17. 17

    evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ karuṇaṃ sāśrupātanam / hanūmān pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

    e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ sau·mit·riṃ ka·ru·ṇaṃ sāś·ru·pā·ta·nam / ha·nū·mān prat·yu·vā·ce·daṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ

  18. 18

    īdṛśā buddhisaṃpannā jitakrodhā jitendriyāḥ / draṣṭavyā vānarendreṇa diṣṭyā darśanam āgatāḥ

    ī·dṛ·śā bud·dhi·saṃ·pan·nā ji·tak·ro·dhā ji·ten·dri·yāḥ / draṣ·ṭav·yā vā·na·ren·dre·ṇa diṣ·ṭyā dar·śa·nam ā·ga·tāḥ

  19. 19

    sa hi rājyāc ca vibhraṣṭaḥ kṛtavairaś ca vālinā / hṛtadāro vane trasto bhrātrā vinikṛto bhṛśam

    sa hi rāj·yāc ca vibh·raṣ·ṭaḥ kṛ·ta·vai·raś ca vā·li·nā / hṛ·ta·dā·ro va·ne tras·to bhrāt·rā vi·ni·kṛ·to bhṛ·śam

  20. 20

    kariṣyati sa sāhāyyaṃ yuvayor bhāskarātmajaḥ / sugrīvaḥ saha cāsmābhiḥ sītāyāḥ parimārgaṇe

    ka·riṣ·ya·ti sa sā·hāy·yaṃ yu·va·yor bhās·ka·rāt·ma·jaḥ / sug·rī·vaḥ sa·ha cās·mā·bhiḥ sī·tā·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇe

  21. 21

    ity evam uktvā hanumāñ ślakṣṇaṃ madhurayā girā / babhāṣe so 'bhigacchāmaḥ sugrīvam iti rāghavam

    ity e·vam uk·tvā ha·nu·māñ ślak·ṣṇaṃ ma·dhu·ra·yā gi·rā / ba·bhā·ṣe so 'bhi·gac·chā·maḥ sug·rī·vam i·ti rā·gha·vam

  22. 22

    evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanūmantaṃ sa lakṣmaṇaḥ / pratipūjya yathānyāyam idaṃ provāca rāghavam

    e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ dhar·māt·mā ha·nū·man·taṃ sa lak·ṣma·ṇaḥ / pra·ti·pūj·ya ya·thān·yā·yam i·daṃ pro·vā·ca rā·gha·vam

  23. 23

    kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathāyaṃ mārutātmajaḥ / kṛtyavān so 'pi saṃprāptaḥ kṛtakṛtyo 'si rāghava

    ka·piḥ ka·tha·ya·te hṛṣ·ṭo ya·thā·yaṃ mā·ru·tāt·ma·jaḥ / kṛt·ya·vān so 'pi saṃp·rāp·taḥ kṛ·ta·kṛt·yo 'si rā·gha·va

  24. 24

    prasannamukhavarṇaś ca vyaktaṃ hṛṣṭaś ca bhāṣate / nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanūmān mārutātmajaḥ

    pra·san·na·mu·kha·var·ṇaś ca vyak·taṃ hṛṣ·ṭaś ca bhā·ṣa·te / nā·nṛ·taṃ vak·ṣya·te vī·ro ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ

  25. 25

    tataḥ sa tu mahāprājño hanūmān mārutātmajaḥ / jagāmādāya tau vīrau harirājāya rāghavau

    ta·taḥ sa tu ma·hāp·rāj·ño ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ja·gā·mā·dā·ya tau vī·rau ha·ri·rā·jā·ya rā·gha·vau

  26. 26

    sa tu vipula yaśāḥ kapipravīraḥ pavanasutaḥ kṛtakṛtyavat prahṛṣṭaḥ / girivaram uruvikramaḥ prayātaḥ sa śubhamatiḥ saha rāmalakṣmaṇābhyām

    sa tu vi·pu·la ya·śāḥ ka·pip·ra·vī·raḥ pa·va·na·su·taḥ kṛ·ta·kṛt·ya·vat pra·hṛṣ·ṭaḥ / gi·ri·va·ram u·ru·vik·ra·maḥ pra·yā·taḥ sa śu·bha·ma·tiḥ sa·ha rā·ma·lak·ṣma·ṇābh·yām

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 5 18 verses
  1. 1

    ṛśyamūkāt tu hanumān gatvā taṃ malayaṃ giram / ācacakṣe tadā vīrau kapirājāya rāghavau

    ṛś·ya·mū·kāt tu ha·nu·mān gat·vā taṃ ma·la·yaṃ gi·ram / ā·ca·cak·ṣe ta·dā vī·rau ka·pi·rā·jā·ya rā·gha·vau

  2. 2

    ayaṃ rāmo mahāprājñaḥ saṃprāpto dṛḍhavikramaḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmo 'yaṃ satyavikramaḥ

    a·yaṃ rā·mo ma·hāp·rāj·ñaḥ saṃp·rāp·to dṛ·ḍha·vik·ra·maḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā rā·mo 'yaṃ sat·ya·vik·ra·maḥ

  3. 3

    ikṣvākūṇāṃ kule jāto rāmo daśarathātmajaḥ / dharme nigaditaś caiva pitur nirdeśapālakaḥ

    ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ku·le jā·to rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / dhar·me ni·ga·di·taś cai·va pi·tur nir·de·śa·pā·la·kaḥ

  4. 4

    tasyāsya vasato 'raṇye niyatasya mahātmanaḥ / rakṣasāpahṛtā bhāryā sa tvāṃ śaraṇam āgataḥ

    tas·yās·ya va·sa·to 'raṇ·ye ni·ya·tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā sa tvāṃ śa·ra·ṇam ā·ga·taḥ

  5. 5

    rājasūyāśvamedhaiś ca vahnir yenābhitarpitaḥ / dakṣiṇāś ca tathotsṛṣṭā gāvaḥ śatasahasraśaḥ

    rā·ja·sū·yāś·va·me·dhaiś ca vah·nir ye·nā·bhi·tar·pi·taḥ / dak·ṣi·ṇāś ca ta·thot·sṛṣ·ṭā gā·vaḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ

  6. 6

    tapasā satyavākyena vasudhā yena pālitā / strīhetos tasya putro 'yaṃ rāmas tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ

    ta·pa·sā sat·ya·vāk·ye·na va·su·dhā ye·na pā·li·tā / strī·he·tos tas·ya put·ro 'yaṃ rā·mas tvāṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ

  7. 7

    bhavatā sakhyakāmau tau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / pratigṛhyārcayasvemau pūjanīyatamāv ubhau

    bha·va·tā sakh·ya·kā·mau tau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / pra·ti·gṛh·yār·ca·yas·ve·mau pū·ja·nī·ya·ta·māv u·bhau

  8. 8

    śrutvā hanumato vākyaṃ sugrīvo hṛṣṭamānasaḥ / bhayaṃ sa rāghavād ghoraṃ prajahau vigatajvaraḥ

    śrut·vā ha·nu·ma·to vāk·yaṃ sug·rī·vo hṛṣ·ṭa·mā·na·saḥ / bha·yaṃ sa rā·gha·vād gho·raṃ pra·ja·hau vi·ga·taj·va·raḥ

  9. 9

    sa kṛtvā mānuṣaṃ rūpaṃ sugrīvaḥ plavagādhipaḥ / darśanīyatamo bhūtvā prītyā provāca rāghavam

    sa kṛt·vā mā·nu·ṣaṃ rū·paṃ sug·rī·vaḥ pla·va·gā·dhi·paḥ / dar·śa·nī·ya·ta·mo bhūt·vā prīt·yā pro·vā·ca rā·gha·vam

  10. 10

    bhavān dharmavinītaś ca vikrāntaḥ sarvavatsalaḥ / ākhyātā vāyuputreṇa tattvato me bhavadguṇāḥ

    bha·vān dhar·ma·vi·nī·taś ca vik·rān·taḥ sar·va·vat·sa·laḥ / ākh·yā·tā vā·yu·put·re·ṇa tat·tva·to me bha·vad·gu·ṇāḥ

  11. 11

    tan mamaivaiṣa satkāro lābhaś caivottamaḥ prabho / yat tvam icchasi sauhārdaṃ vānareṇa mayā saha

    tan ma·mai·vai·ṣa sat·kā·ro lā·bhaś cai·vot·ta·maḥ pra·bho / yat tvam ic·cha·si sau·hār·daṃ vā·na·re·ṇa ma·yā sa·ha

  12. 12

    rocate yadi vā sakhyaṃ bāhur eṣa prasāritaḥ / gṛhyatāṃ pāṇinā pāṇir maryādā vadhyatāṃ dhruvā

    ro·ca·te ya·di vā sakh·yaṃ bā·hur e·ṣa pra·sā·ri·taḥ / gṛh·ya·tāṃ pā·ṇi·nā pā·ṇir mar·yā·dā vadh·ya·tāṃ dhru·vā

  13. 13

    etat tu vacanaṃ śrutvā sugrīvasya subhāṣitam / saṃprahṛṣṭamanā hastaṃ pīḍayām āsa pāṇinā / hṛdyaṃ sauhṛdam ālambya paryaṣvajata pīḍitam

    e·tat tu va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vas·ya su·bhā·ṣi·tam / saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ma·nā has·taṃ pī·ḍa·yām ā·sa pā·ṇi·nā / hṛd·yaṃ sau·hṛ·dam ā·lam·bya par·yaṣ·va·ja·ta pī·ḍi·tam

  14. 14

    tato hanūmān saṃtyajya bhikṣurūpam ariṃdamaḥ / kāṣṭhayoḥ svena rūpeṇa janayām āsa pāvakam

    ta·to ha·nū·mān saṃt·yaj·ya bhik·ṣu·rū·pam a·riṃ·da·maḥ / kāṣ·ṭha·yoḥ sve·na rū·pe·ṇa ja·na·yām ā·sa pā·va·kam

  15. 15

    dīpyamānaṃ tato vahniṃ puṣpair abhyarcya satkṛtam / tayor madhye tu suprīto nidadhe susamāhitaḥ

    dīp·ya·mā·naṃ ta·to vah·niṃ puṣ·pair abh·yar·cya sat·kṛ·tam / ta·yor madh·ye tu sup·rī·to ni·da·dhe su·sa·mā·hi·taḥ

  16. 16

    tato 'gniṃ dīpyamānaṃ tau cakratuś ca pradakṣiṇam / sugrīvo rāghavaś caiva vayasyatvam upāgatau

    ta·to 'gniṃ dīp·ya·mā·naṃ tau cak·ra·tuś ca pra·dak·ṣi·ṇam / sug·rī·vo rā·gha·vaś cai·va va·yas·yat·vam u·pā·ga·tau

  17. 17

    tataḥ suprīta manasau tāv ubhau harirāghavau / anyonyam abhivīkṣantau na tṛptim upajagmatuḥ

    ta·taḥ sup·rī·ta ma·na·sau tāv u·bhau ha·ri·rā·gha·vau / an·yon·yam a·bhi·vīk·ṣan·tau na tṛp·tim u·pa·jag·ma·tuḥ

  18. 18

    tataḥ sarvārthavidvāṃsaṃ rāmaṃ daśarathātmajam / sugrīvaḥ prāha tejasvī vākyam ekamanās tadā

    ta·taḥ sar·vār·tha·vid·vāṃ·saṃ rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / sug·rī·vaḥ prā·ha te·jas·vī vāk·yam e·ka·ma·nās ta·dā

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 6 23 verses
  1. 1

    ayam ākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ / hanumān yannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanam āgataḥ

    a·yam ākh·yā·ti me rā·ma sa·ci·vo man·tri·sat·ta·maḥ / ha·nu·mān yan·ni·mit·taṃ tvaṃ nir·ja·naṃ va·nam ā·ga·taḥ

  2. 2

    lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataś ca vane tava / rakṣasāpahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā

    lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā va·sa·taś ca va·ne ta·va / rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā mai·thi·lī ja·na·kāt·ma·jā

  3. 3

    tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā / antaraṃ prepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam

    tva·yā vi·yuk·tā ru·da·tī lak·ṣma·ṇe·na ca dhī·ma·tā / an·ta·raṃ prep·su·nā te·na hat·vā gṛdh·raṃ ja·ṭā·yu·ṣam

  4. 4

    bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ nacirāt tvaṃ vimokṣyase / ahaṃ tām ānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutiṃ yathā

    bhār·yā·vi·yo·ga·jaṃ duḥ·khaṃ na·ci·rāt tvaṃ vi·mok·ṣya·se / a·haṃ tām ā·na·yiṣ·yā·mi naṣ·ṭāṃ ve·daś·ru·tiṃ ya·thā

  5. 5

    rasātale vā vartantīṃ vartantīṃ vā nabhastale / aham ānīya dāsyāmi tava bhāryām ariṃdama

    ra·sā·ta·le vā var·tan·tīṃ var·tan·tīṃ vā na·bhas·ta·le / a·ham ā·nī·ya dās·yā·mi ta·va bhār·yām a·riṃ·da·ma

  6. 6

    idaṃ tathyaṃ mama vacas tvam avehi ca rāghava / tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntām ānayāmi te

    i·daṃ tath·yaṃ ma·ma va·cas tvam a·ve·hi ca rā·gha·va / tya·ja śo·kaṃ ma·hā·bā·ho tāṃ kān·tām ā·na·yā·mi te

  7. 7

    anumānāt tu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ / hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā

    a·nu·mā·nāt tu jā·nā·mi mai·thi·lī sā na saṃ·śa·yaḥ / hri·ya·mā·ṇā ma·yā dṛṣ·ṭā rak·ṣa·sā krū·ra·kar·ma·ṇā

  8. 8

    krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram / sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūr yathā

    kro·śan·tī rā·ma rā·me·ti lak·ṣma·ṇe·ti ca vis·va·ram / sphu·ran·tī rā·va·ṇas·yāṅ·ke pan·na·gen·dra·va·dhūr ya·thā

  9. 9

    ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam / uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhāny ābharaṇāni ca

    āt·ma·nā pañ·ca·maṃ māṃ hi dṛṣ·ṭvā śai·la·ta·ṭe sthi·tam / ut·ta·rī·yaṃ ta·yā tyak·taṃ śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca

  10. 10

    tāny asmābhir gṛhītāni nihitāni ca rāghava / ānayiṣyāmy ahaṃ tāni pratyabhijñātum arhasi

    tāny as·mā·bhir gṛ·hī·tā·ni ni·hi·tā·ni ca rā·gha·va / ā·na·yiṣ·yāmy a·haṃ tā·ni prat·ya·bhij·ñā·tum ar·ha·si

  11. 11

    tam abravīt tato rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam / ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase

    tam ab·ra·vīt ta·to rā·maḥ sug·rī·vaṃ pri·ya·vā·di·nam / ā·na·yas·va sa·khe śīgh·raṃ ki·mar·thaṃ pra·vi·lam·ba·se

  12. 12

    evam uktas tu sugrīvaḥ śailasya gahanāṃ guhām / praviveśa tataḥ śīghraṃ rāghavapriyakāmyayā

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vaḥ śai·las·ya ga·ha·nāṃ gu·hām / pra·vi·ve·śa ta·taḥ śīgh·raṃ rā·gha·vap·ri·ya·kām·ya·yā

  13. 13

    uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhāny ābharaṇāni ca / idaṃ paśyeti rāmāya darśayām āsa vānaraḥ

    ut·ta·rī·yaṃ gṛ·hīt·vā tu śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca / i·daṃ paś·ye·ti rā·mā·ya dar·śa·yām ā·sa vā·na·raḥ

  14. 14

    tato gṛhītvā tadvāsaḥ śubhāny ābharaṇāni ca / abhavad bāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ

    ta·to gṛ·hīt·vā tad·vā·saḥ śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca / a·bha·vad bāṣ·pa·saṃ·rud·dho nī·hā·re·ṇe·va can·dra·māḥ

  15. 15

    sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ / hā priyeti rudan dhairyam utsṛjya nyapatat kṣitau

    sī·tās·ne·hap·ra·vṛt·te·na sa tu bāṣ·pe·ṇa dū·ṣi·taḥ / hā pri·ye·ti ru·dan dhair·yam ut·sṛj·ya nya·pa·tat kṣi·tau

  16. 16

    hṛdi kṛtvā sa bahuśas tam alaṃkāram uttamam / niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ

    hṛ·di kṛt·vā sa ba·hu·śas tam a·laṃ·kā·ram ut·ta·mam / ni·śaś·vā·sa bhṛ·śaṃ sar·po bi·las·tha i·va ro·ṣi·taḥ

  17. 17

    avicchinnāśruvegas tu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ / paridevayituṃ dīnaṃ rāmaḥ samupacakrame

    a·vic·chin·nāś·ru·ve·gas tu sau·mit·riṃ vīk·ṣya pār·śva·taḥ / pa·ri·de·va·yi·tuṃ dī·naṃ rā·maḥ sa·mu·pa·cak·ra·me

  18. 18

    paśya lakṣmaṇa vaidehyā saṃtyaktaṃ hriyamāṇayā / uttarīyam idaṃ bhūmau śarīrād bhūṣaṇāni ca

    paś·ya lak·ṣma·ṇa vai·deh·yā saṃt·yak·taṃ hri·ya·mā·ṇa·yā / ut·ta·rī·yam i·daṃ bhū·mau śa·rī·rād bhū·ṣa·ṇā·ni ca

  19. 19

    śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmyāṃ sītayā hriyamāṇayā / utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇam idaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate

    śād·va·lin·yāṃ dhru·vaṃ bhūm·yāṃ sī·ta·yā hri·ya·mā·ṇa·yā / ut·sṛṣ·ṭaṃ bhū·ṣa·ṇam i·daṃ ta·thā·rū·paṃ hi dṛś·ya·te

  20. 20

    brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā / rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇasamā priyā

    brū·hi sug·rī·va kaṃ de·śaṃ hri·yan·tī lak·ṣi·tā tva·yā / rak·ṣa·sā raud·ra·rū·pe·ṇa ma·ma prā·ṇa·sa·mā pri·yā

  21. 21

    kva vā vasati tad rakṣo mahad vyasanadaṃ mama / yannimittam ahaṃ sarvān nāśayiṣyāmi rākṣasān

    kva vā va·sa·ti tad rak·ṣo ma·had vya·sa·na·daṃ ma·ma / yan·ni·mit·tam a·haṃ sar·vān nā·śa·yiṣ·yā·mi rāk·ṣa·sān

  22. 22

    haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam / ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāram apāvṛtam

    ha·ra·tā mai·thi·līṃ ye·na māṃ ca ro·ṣa·ya·tā bhṛ·śam / āt·ma·no jī·vi·tān·tā·ya mṛt·yud·vā·ram a·pā·vṛ·tam

  23. 23

    mama dayitatamā hṛtā vanād rajanicareṇa vimathya yena sā / kathaya mama ripuṃ tam adya vai pravagapate yamasaṃnidhiṃ nayāmi

    ma·ma da·yi·ta·ta·mā hṛ·tā va·nād ra·ja·ni·ca·re·ṇa vi·math·ya ye·na sā / ka·tha·ya ma·ma ri·puṃ tam ad·ya vai pra·va·ga·pa·te ya·ma·saṃ·ni·dhiṃ na·yā·mi

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 7 23 verses
  1. 1

    evam uktas tu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vo rā·me·ṇār·te·na vā·na·raḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ sa·bāṣ·paṃ bāṣ·pa·gad·ga·daḥ

  2. 2

    na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ / sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam

    na jā·ne ni·la·yaṃ tas·ya sar·va·thā pā·pa·rak·ṣa·saḥ / sā·mar·thyaṃ vik·ra·maṃ vā·pi dauṣ·ku·le·yas·ya vā ku·lam

  3. 3

    satyaṃ tu pratijānāmi tyaja śokam ariṃdama / kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm

    sat·yaṃ tu pra·ti·jā·nā·mi tya·ja śo·kam a·riṃ·da·ma / ka·riṣ·yā·mi ta·thā yat·naṃ ya·thā prāp·sya·si mai·thi·līm

  4. 4

    rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam / tathāsmi kartā nacirād yathā prīto bhaviṣyasi

    rā·va·ṇaṃ sa·ga·ṇaṃ hat·vā pa·ri·toṣ·yāt·ma·pau·ru·ṣam / ta·thās·mi kar·tā na·ci·rād ya·thā prī·to bha·viṣ·ya·si

  5. 5

    alaṃ vaiklavyam ālambya dhairyam ātmagataṃ smara / tvadvidhānāṃ na sadṛśam īdṛśaṃ buddhilāghavam

    a·laṃ vaik·lav·yam ā·lam·bya dhair·yam āt·ma·ga·taṃ sma·ra / tvad·vi·dhā·nāṃ na sa·dṛ·śam ī·dṛ·śaṃ bud·dhi·lā·gha·vam

  6. 6

    mayāpi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryā haraṇajaṃ mahat / na cāham evaṃ śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje

    ma·yā·pi vya·sa·naṃ prāp·taṃ bhār·yā ha·ra·ṇa·jaṃ ma·hat / na cā·ham e·vaṃ śo·cā·mi na ca dhair·yaṃ pa·rit·ya·je

  7. 7

    nāhaṃ tām anuśocāmi prākṛto vānaro 'pi san / mahātmā ca vinītaś cā kiṃ punar dhṛtimān bhavān

    nā·haṃ tām a·nu·śo·cā·mi prā·kṛ·to vā·na·ro 'pi san / ma·hāt·mā ca vi·nī·taś cā kiṃ pu·nar dhṛ·ti·mān bha·vān

  8. 8

    bāṣpam āpatitaṃ dhairyān nigrahītuṃ tvam arhasi / maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭum arhasi

    bāṣ·pam ā·pa·ti·taṃ dhair·yān nig·ra·hī·tuṃ tvam ar·ha·si / mar·yā·dāṃ sat·tva·yuk·tā·nāṃ dhṛ·tiṃ not·sraṣ·ṭum ar·ha·si

  9. 9

    vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage / vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān nāvasīdati

    vya·sa·ne vār·tha kṛc·chre vā bha·ye vā jī·vi·tān·ta·ge / vi·mṛ·śan vai sva·yā bud·dhyā dhṛ·ti·mān nā·va·sī·da·ti

  10. 10

    bāliśas tu naro nityaṃ vaiklavyaṃ yo 'nuvartate / sa majjaty avaśaḥ śoke bhārākrānteva naur jale

    bā·li·śas tu na·ro nit·yaṃ vaik·lav·yaṃ yo 'nu·var·ta·te / sa maj·jaty a·va·śaḥ śo·ke bhā·rāk·rān·te·va naur ja·le

  11. 11

    eṣo 'ñjalir mayā baddhaḥ praṇayāt tvāṃ prasādaye / pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātum arhasi

    e·ṣo 'ñja·lir ma·yā bad·dhaḥ pra·ṇa·yāt tvāṃ pra·sā·da·ye / pau·ru·ṣaṃ śra·ya śo·kas·ya nān·ta·raṃ dā·tum ar·ha·si

  12. 12

    ye śokam anuvartante na teṣāṃ vidyate sukham / tejaś ca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitum arhasi

    ye śo·kam a·nu·var·tan·te na te·ṣāṃ vid·ya·te su·kham / te·jaś ca kṣī·ya·te te·ṣāṃ na tvaṃ śo·ci·tum ar·ha·si

  13. 13

    hitaṃ vayasya bhāvena brūhi nopadiśāmi te / vayasyatāṃ pūjayan me na tvaṃ śocitum arhasi

    hi·taṃ va·yas·ya bhā·ve·na brū·hi no·pa·di·śā·mi te / va·yas·ya·tāṃ pū·ja·yan me na tvaṃ śo·ci·tum ar·ha·si

  14. 14

    madhuraṃ sāntvitas tena sugrīveṇa sa rāghavaḥ / mukham aśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat

    ma·dhu·raṃ sān·tvi·tas te·na sug·rī·ve·ṇa sa rā·gha·vaḥ / mu·kham aś·ru·pa·rik·lin·naṃ vas·trān·te·na pra·mār·ja·yat

  15. 15

    prakṛtiṣṭhas tu kākutsthaḥ sugrīvavacanāt prabhuḥ / saṃpariṣvajya sugrīvam idaṃ vacanam abravīt

    pra·kṛ·tiṣ·ṭhas tu kā·kut·sthaḥ sug·rī·va·va·ca·nāt pra·bhuḥ / saṃ·pa·riṣ·vaj·ya sug·rī·vam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  16. 16

    kartavyaṃ yad vayasyena snigdhena ca hitena ca / anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tat tvayā

    kar·tav·yaṃ yad va·yas·ye·na snig·dhe·na ca hi·te·na ca / a·nu·rū·paṃ ca yuk·taṃ ca kṛ·taṃ sug·rī·va tat tva·yā

  17. 17

    eṣa ca prakṛtiṣṭho 'ham anunītas tvayā sakhe / durlabho hīdṛśo bandhur asmin kāle viśeṣataḥ

    e·ṣa ca pra·kṛ·tiṣ·ṭho 'ham a·nu·nī·tas tva·yā sa·khe / dur·la·bho hī·dṛ·śo ban·dhur as·min kā·le vi·śe·ṣa·taḥ

  18. 18

    kiṃ tu yatnas tvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe / rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ

    kiṃ tu yat·nas tva·yā kār·yo mai·thil·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇe / rāk·ṣa·sas·ya ca raud·ras·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ

  19. 19

    mayā ca yad anuṣṭheyaṃ visrabdhena tad ucyatām / varṣāsv iva ca sukṣetre sarvaṃ saṃpadyate tava

    ma·yā ca yad a·nuṣ·ṭhe·yaṃ vis·rab·dhe·na tad uc·ya·tām / var·ṣāsv i·va ca suk·ṣet·re sar·vaṃ saṃ·pad·ya·te ta·va

  20. 20

    mayā ca yad idaṃ vākyam abhimānāt samīritam / tat tvayā hariśārdūla tattvam ity upadhāryatām

    ma·yā ca yad i·daṃ vāk·yam a·bhi·mā·nāt sa·mī·ri·tam / tat tva·yā ha·ri·śār·dū·la tat·tvam ity u·pa·dhār·ya·tām

  21. 21

    anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana / etat te pratijānāmi satyenaiva śapāmi te

    a·nṛ·taṃ nok·ta·pūr·vaṃ me na ca vak·ṣye ka·dā ca·na / e·tat te pra·ti·jā·nā·mi sat·ye·nai·va śa·pā·mi te

  22. 22

    tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvo vānaraiḥ sacivaiḥ saha / rāghavasya vacaḥ śrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ

    ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭaḥ sug·rī·vo vā·na·raiḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā pra·tij·ñā·taṃ vi·śe·ṣa·taḥ

  23. 23

    mahānubhāvasya vaco niśamya harir narāṇām ṛṣabhasya tasya / kṛtaṃ sa mene harivīra mukhyas tadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān

    ma·hā·nu·bhā·vas·ya va·co ni·śam·ya ha·rir na·rā·ṇām ṛ·ṣa·bhas·ya tas·ya / kṛ·taṃ sa me·ne ha·ri·vī·ra mukh·yas ta·dā sva·kār·yaṃ hṛ·da·ye·na vid·vān

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 8 45 verses
  1. 1

    parituṣṭas tu sugrīvas tena vākyena vānaraḥ / lakṣmaṇasyāgrajaṃ rāmam idaṃ vacanam abravīt

    pa·ri·tuṣ·ṭas tu sug·rī·vas te·na vāk·ye·na vā·na·raḥ / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·jaṃ rā·mam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  2. 2

    sarvathāham anugrāhyo devatānām asaṃśayaḥ / upapannaguṇopetaḥ sakhā yasya bhavān mama

    sar·va·thā·ham a·nug·rāh·yo de·va·tā·nām a·saṃ·śa·yaḥ / u·pa·pan·na·gu·ṇo·pe·taḥ sa·khā yas·ya bha·vān ma·ma

  3. 3

    śakyaṃ khalu bhaved rāma sahāyena tvayānagha / surarājyam api prāptuṃ svarājyaṃ kiṃ punaḥ prabho

    śak·yaṃ kha·lu bha·ved rā·ma sa·hā·ye·na tva·yā·na·gha / su·ra·rāj·yam a·pi prāp·tuṃ sva·rāj·yaṃ kiṃ pu·naḥ pra·bho

  4. 4

    so 'haṃ sabhājyo bandhūnāṃ suhṛdāṃ caiva rāghava / yasyāgnisākṣikaṃ mitraṃ labdhaṃ rāghavavaṃśajam

    so 'haṃ sa·bhāj·yo ban·dhū·nāṃ su·hṛ·dāṃ cai·va rā·gha·va / yas·yāg·ni·sāk·ṣi·kaṃ mit·raṃ lab·dhaṃ rā·gha·va·vaṃ·śa·jam

  5. 5

    aham apy anurūpas te vayasyo jñāsyase śanaiḥ / na tu vaktuṃ samartho 'haṃ svayam ātmagatān guṇān

    a·ham apy a·nu·rū·pas te va·yas·yo jñās·ya·se śa·naiḥ / na tu vak·tuṃ sa·mar·tho 'haṃ sva·yam āt·ma·ga·tān gu·ṇān

  6. 6

    mahātmanāṃ tu bhūyiṣṭhaṃ tvadvidhānāṃ kṛtātmanām / niścalā bhavati prītir dhairyam ātmavatām iva

    ma·hāt·ma·nāṃ tu bhū·yiṣ·ṭhaṃ tvad·vi·dhā·nāṃ kṛ·tāt·ma·nām / niś·ca·lā bha·va·ti prī·tir dhair·yam āt·ma·va·tām i·va

  7. 7

    rajataṃ vā suvarṇaṃ vā vastrāṇy ābharaṇāni vā / avibhaktāni sādhūnām avagacchanti sādhavaḥ

    ra·ja·taṃ vā su·var·ṇaṃ vā vas·trāṇy ā·bha·ra·ṇā·ni vā / a·vi·bhak·tā·ni sā·dhū·nām a·va·gac·chan·ti sā·dha·vaḥ

  8. 8

    āḍhyo vāpi daridro vā duḥkhitaḥ sukhito 'pi vā / nirdoṣo vā sadoṣo vā vayasyaḥ paramā gatiḥ

    āḍh·yo vā·pi da·rid·ro vā duḥ·khi·taḥ su·khi·to 'pi vā / nir·do·ṣo vā sa·do·ṣo vā va·yas·yaḥ pa·ra·mā ga·tiḥ

  9. 9

    dhanatyāgaḥ sukhatyāgo dehatyāgo 'pi vā punaḥ / vayasyārthe pravartante snehaṃ dṛṣṭvā tathāvidham

    dha·nat·yā·gaḥ su·khat·yā·go de·hat·yā·go 'pi vā pu·naḥ / va·yas·yār·the pra·var·tan·te sne·haṃ dṛṣ·ṭvā ta·thā·vi·dham

  10. 10

    tat tathety abravīd rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam / lakṣmaṇasyāgrato lakṣmyā vāsavasyeva dhīmataḥ

    tat ta·thety ab·ra·vīd rā·maḥ sug·rī·vaṃ pri·ya·vā·di·nam / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·to lak·ṣmyā vā·sa·vas·ye·va dhī·ma·taḥ

  11. 11

    tato rāmaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / sugrīvaḥ sarvataś cakṣur vane lolam apātayat

    ta·to rā·maṃ sthi·taṃ dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / sug·rī·vaḥ sar·va·taś cak·ṣur va·ne lo·lam a·pā·ta·yat

  12. 12

    sa dadarśa tataḥ sālam avidūre harīśvaraḥ / supuṣpam īṣatpatrāḍhyaṃ bhramarair upaśobhitam

    sa da·dar·śa ta·taḥ sā·lam a·vi·dū·re ha·rīś·va·raḥ / su·puṣ·pam ī·ṣat·pat·rāḍh·yaṃ bhra·ma·rair u·pa·śo·bhi·tam

  13. 13

    tasyaikāṃ parṇabahulāṃ bhaṅktvā śākhāṃ supuṣpitām / sālasyāstīrya sugrīvo niṣasāda sarāghavaḥ

    tas·yai·kāṃ par·ṇa·ba·hu·lāṃ bhaṅ·ktvā śā·khāṃ su·puṣ·pi·tām / sā·las·yās·tīr·ya sug·rī·vo ni·ṣa·sā·da sa·rā·gha·vaḥ

  14. 14

    tāv āsīnau tato dṛṣṭvā hanūmān api lakṣmaṇam / sālaśākhāṃ samutpāṭya vinītam upaveśayat

    tāv ā·sī·nau ta·to dṛṣ·ṭvā ha·nū·mān a·pi lak·ṣma·ṇam / sā·la·śā·khāṃ sa·mut·pāṭ·ya vi·nī·tam u·pa·ve·śa·yat

  15. 15

    tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ ślakṣṇaṃ madhurayā girā / uvāca praṇayād rāmaṃ harṣavyākulitākṣaram

    ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭaḥ sug·rī·vaḥ ślak·ṣṇaṃ ma·dhu·ra·yā gi·rā / u·vā·ca pra·ṇa·yād rā·maṃ har·ṣav·yā·ku·li·tāk·ṣa·ram

  16. 16

    ahaṃ vinikṛto bhrātrā carāmy eṣa bhayārditaḥ / ṛśyamūkaṃ girivaraṃ hṛtabhāryaḥ suduḥkhitaḥ

    a·haṃ vi·ni·kṛ·to bhrāt·rā ca·rāmy e·ṣa bha·yār·di·taḥ / ṛś·ya·mū·kaṃ gi·ri·va·raṃ hṛ·ta·bhār·yaḥ su·duḥ·khi·taḥ

  17. 17

    so 'haṃ trasto bhaye magno vasāmy udbhrāntacetanaḥ / vālinā nikṛto bhrātrā kṛtavairaś ca rāghava

    so 'haṃ tras·to bha·ye mag·no va·sāmy ud·bhrān·ta·ce·ta·naḥ / vā·li·nā ni·kṛ·to bhrāt·rā kṛ·ta·vai·raś ca rā·gha·va

  18. 18

    vālino me bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara / mamāpi tvam anāthasya prasādaṃ kartum arhasi

    vā·li·no me bha·yār·tas·ya sar·va·lo·kā·bha·yaṃ·ka·ra / ma·mā·pi tvam a·nā·thas·ya pra·sā·daṃ kar·tum ar·ha·si

  19. 19

    evam uktas tu tejasvī dharmajño dharmavatsalaḥ / pratyuvāca sa kākutsthaḥ sugrīvaṃ prahasann iva

    e·vam uk·tas tu te·jas·vī dhar·maj·ño dhar·ma·vat·sa·laḥ / prat·yu·vā·ca sa kā·kut·sthaḥ sug·rī·vaṃ pra·ha·sann i·va

  20. 20

    upakāraphalaṃ mitram apakāro 'rilakṣaṇam / adyaiva taṃ haniṣyāmi tava bhāryāpahāriṇam

    u·pa·kā·ra·pha·laṃ mit·ram a·pa·kā·ro 'ri·lak·ṣa·ṇam / ad·yai·va taṃ ha·niṣ·yā·mi ta·va bhār·yā·pa·hā·ri·ṇam

  21. 21

    ime hi me mahāvegāḥ patriṇas tigmatejasaḥ / kārtikeyavanodbhūtāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ

    i·me hi me ma·hā·ve·gāḥ pat·ri·ṇas tig·ma·te·ja·saḥ / kār·ti·ke·ya·va·nod·bhū·tāḥ śa·rā he·ma·vi·bhū·ṣi·tāḥ

  22. 22

    kaṅkapatrapraticchannā mahendrāśanisaṃnibhāḥ / suparvāṇaḥ sutīkṣṇāgrā saroṣā bhujagā iva

    kaṅ·ka·pat·rap·ra·tic·chan·nā ma·hen·drā·śa·ni·saṃ·ni·bhāḥ / su·par·vā·ṇaḥ su·tīk·ṣṇāg·rā sa·ro·ṣā bhu·ja·gā i·va

  23. 23

    bhrātṛsaṃjñam amitraṃ te vālinaṃ kṛtakilbiṣam / śarair vinihataṃ paśya vikīrṇam iva parvatam

    bhrā·tṛ·saṃj·ñam a·mit·raṃ te vā·li·naṃ kṛ·ta·kil·bi·ṣam / śa·rair vi·ni·ha·taṃ paś·ya vi·kīr·ṇam i·va par·va·tam

  24. 24

    rāghavasya vacaḥ śrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ / praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhv iti cābravīt

    rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā sug·rī·vo vā·hi·nī·pa·tiḥ / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe sā·dhu sādhv i·ti cāb·ra·vīt

  25. 25

    rāmaśokābhibhūto 'haṃ śokārtānāṃ bhavān gatiḥ / vayasya iti kṛtvā hi tvayy ahaṃ paridevaye

    rā·ma·śo·kā·bhi·bhū·to 'haṃ śo·kār·tā·nāṃ bha·vān ga·tiḥ / va·yas·ya i·ti kṛt·vā hi tvayy a·haṃ pa·ri·de·va·ye

  26. 26

    tvaṃ hi pāṇipradānena vayasyo so 'gnisākṣikaḥ / kṛtaḥ prāṇair bahumataḥ satyenāpi śapāmy aham

    tvaṃ hi pā·ṇip·ra·dā·ne·na va·yas·yo so 'gni·sāk·ṣi·kaḥ / kṛ·taḥ prā·ṇair ba·hu·ma·taḥ sat·ye·nā·pi śa·pāmy a·ham

  27. 27

    vayasya iti kṛtvā ca visrabdhaṃ pravadāmy aham / duḥkham antargataṃ yan me mano dahati nityaśaḥ

    va·yas·ya i·ti kṛt·vā ca vis·rab·dhaṃ pra·va·dāmy a·ham / duḥ·kham an·tar·ga·taṃ yan me ma·no da·ha·ti nit·ya·śaḥ

  28. 28

    etāvad uktvā vacanaṃ bāṣpadūṣitalocanaḥ / bāṣpopahatayā vācā noccaiḥ śaknoti bhāṣitum

    e·tā·vad uk·tvā va·ca·naṃ bāṣ·pa·dū·ṣi·ta·lo·ca·naḥ / bāṣ·po·pa·ha·ta·yā vā·cā noc·caiḥ śak·no·ti bhā·ṣi·tum

  29. 29

    bāṣpavegaṃ tu sahasā nadīvegam ivāgatam / dhārayām āsa dhairyeṇa sugrīvo rāmasaṃnidhau

    bāṣ·pa·ve·gaṃ tu sa·ha·sā na·dī·ve·gam i·vā·ga·tam / dhā·ra·yām ā·sa dhair·ye·ṇa sug·rī·vo rā·ma·saṃ·ni·dhau

  30. 30

    saṃnigṛhya tu taṃ bāṣpaṃ pramṛjya nayane śubhe / viniḥśvasya ca tejasvī rāghavaṃ punar abravīt

    saṃ·ni·gṛh·ya tu taṃ bāṣ·paṃ pra·mṛj·ya na·ya·ne śu·bhe / vi·niḥś·vas·ya ca te·jas·vī rā·gha·vaṃ pu·nar ab·ra·vīt

  31. 31

    purāhaṃ valinā rāma rājyāt svād avaropitaḥ / paruṣāṇi ca saṃśrāvya nirdhūto 'smi balīyasā

    pu·rā·haṃ va·li·nā rā·ma rāj·yāt svād a·va·ro·pi·taḥ / pa·ru·ṣā·ṇi ca saṃś·rāv·ya nir·dhū·to 'smi ba·lī·ya·sā

  32. 32

    hṛtā bhāryā ca me tena prāṇebhyo 'pi garīyasī / suhṛdaś ca madīyā ye saṃyatā bandhaneṣu te

    hṛ·tā bhār·yā ca me te·na prā·ṇebh·yo 'pi ga·rī·ya·sī / su·hṛ·daś ca ma·dī·yā ye saṃ·ya·tā ban·dha·ne·ṣu te

  33. 33

    yatnavāṃś ca suduṣṭātmā mad vināśāya rāghava / bahuśas tat prayuktāś ca vānarā nihatā mayā

    yat·na·vāṃś ca su·duṣ·ṭāt·mā mad vi·nā·śā·ya rā·gha·va / ba·hu·śas tat pra·yuk·tāś ca vā·na·rā ni·ha·tā ma·yā

  34. 34

    śaṅkayā tv etayā cāhaṃ dṛṣṭvā tvām api rāghava / nopasarpāmy ahaṃ bhīto bhaye sarve hi bibhyati

    śaṅ·ka·yā tv e·ta·yā cā·haṃ dṛṣ·ṭvā tvām a·pi rā·gha·va / no·pa·sar·pāmy a·haṃ bhī·to bha·ye sar·ve hi bibh·ya·ti

  35. 35

    kevalaṃ hi sahāyā me hanumat pramukhās tv ime / ato 'haṃ dhārayāmy adya prāṇān kṛcchra gato 'pi san

    ke·va·laṃ hi sa·hā·yā me ha·nu·mat pra·mu·khās tv i·me / a·to 'haṃ dhā·ra·yāmy ad·ya prā·ṇān kṛc·chra ga·to 'pi san

  36. 36

    ete hi kapayaḥ snigdhā māṃ rakṣanti samantataḥ / saha gacchanti gantavye nityaṃ tiṣṭhanti ca sthite

    e·te hi ka·pa·yaḥ snig·dhā māṃ rak·ṣan·ti sa·man·ta·taḥ / sa·ha gac·chan·ti gan·tav·ye nit·yaṃ tiṣ·ṭhan·ti ca sthi·te

  37. 37

    saṃkṣepas tv eṣa me rāma kim uktvā vistaraṃ hi te / sa me jyeṣṭho ripur bhrātā vālī viśrutapauruṣaḥ

    saṃk·ṣe·pas tv e·ṣa me rā·ma kim uk·tvā vis·ta·raṃ hi te / sa me jyeṣ·ṭho ri·pur bhrā·tā vā·lī viś·ru·ta·pau·ru·ṣaḥ

  38. 38

    tadvināśād dhi me duḥkhaṃ pranaṣṭaṃ syād anantaram / sukhaṃ me jīvitaṃ caiva tadvināśanibandhanam

    tad·vi·nā·śād dhi me duḥ·khaṃ pra·naṣ·ṭaṃ syād a·nan·ta·ram / su·khaṃ me jī·vi·taṃ cai·va tad·vi·nā·śa·ni·ban·dha·nam

  39. 39

    eṣa me rāma śokāntaḥ śokārtena niveditaḥ / duḥkhito 'duḥkhito vāpi sakhyur nityaṃ sakhā gatiḥ

    e·ṣa me rā·ma śo·kān·taḥ śo·kār·te·na ni·ve·di·taḥ / duḥ·khi·to 'duḥ·khi·to vā·pi sakh·yur nit·yaṃ sa·khā ga·tiḥ

  40. 40

    śrutvaitac ca vaco rāmaḥ sugrīvam idam abravīt / kiṃnimittam abhūd vairaṃ śrotum icchāmi tattvataḥ

    śrut·vai·tac ca va·co rā·maḥ sug·rī·vam i·dam ab·ra·vīt / kiṃ·ni·mit·tam a·bhūd vai·raṃ śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ

  41. 41

    sukhaṃ hi kāraṇaṃ śrutvā vairasya tava vānara / ānantaryaṃ vidhāsyāmi saṃpradhārya balābalam

    su·khaṃ hi kā·ra·ṇaṃ śrut·vā vai·ras·ya ta·va vā·na·ra / ā·nan·tar·yaṃ vi·dhās·yā·mi saṃp·ra·dhār·ya ba·lā·ba·lam

  42. 42

    balavān hi mamāmarṣaḥ śrutvā tvām avamānitam / vardhate hṛdayotkampī prāvṛḍvega ivāmbhasaḥ

    ba·la·vān hi ma·mā·mar·ṣaḥ śrut·vā tvām a·va·mā·ni·tam / var·dha·te hṛ·da·yot·kam·pī prā·vṛḍ·ve·ga i·vām·bha·saḥ

  43. 43

    hṛṣṭaḥ kathaya visrabdho yāvad āropyate dhanuḥ / sṛṣṭaś ca hi mayā bāṇo nirastaś ca ripus tava

    hṛṣ·ṭaḥ ka·tha·ya vis·rab·dho yā·vad ā·rop·ya·te dha·nuḥ / sṛṣ·ṭaś ca hi ma·yā bā·ṇo ni·ras·taś ca ri·pus ta·va

  44. 44

    evam uktas tu sugrīvaḥ kākutsthena mahātmanā / praharṣam atulaṃ lebhe caturbhiḥ saha vānaraiḥ

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vaḥ kā·kut·sthe·na ma·hāt·ma·nā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe ca·tur·bhiḥ sa·ha vā·na·raiḥ

  45. 45

    tataḥ prahṛṣṭavadanaḥ sugrīvo lakṣmaṇāgraje / vairasya kāraṇaṃ tattvam ākhyātum upacakrame

    ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭa·va·da·naḥ sug·rī·vo lak·ṣma·ṇāg·ra·je / vai·ras·ya kā·ra·ṇaṃ tat·tvam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 9 24 verses
  1. 1

    vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaḥ śatruniṣūdanaḥ / pitur bahumato nityaṃ mama cāpi tathā purā

    vā·lī nā·ma ma·ma bhrā·tā jyeṣ·ṭhaḥ śat·ru·ni·ṣū·da·naḥ / pi·tur ba·hu·ma·to nit·yaṃ ma·ma cā·pi ta·thā pu·rā

  2. 2

    pitary uparate 'smākaṃ jyeṣṭho 'yam iti mantribhiḥ / kapīnām īśvaro rājye kṛtaḥ paramasaṃmataḥ

    pi·tary u·pa·ra·te 'smā·kaṃ jyeṣ·ṭho 'yam i·ti man·tri·bhiḥ / ka·pī·nām īś·va·ro rāj·ye kṛ·taḥ pa·ra·ma·saṃ·ma·taḥ

  3. 3

    rājyaṃ praśāsatas tasya pitṛpaitāmahaṃ mahat / ahaṃ sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavat sthitaḥ

    rāj·yaṃ pra·śā·sa·tas tas·ya pi·tṛ·pai·tā·ma·haṃ ma·hat / a·haṃ sar·ve·ṣu kā·le·ṣu pra·ṇa·taḥ preṣ·ya·vat sthi·taḥ

  4. 4

    māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ / tena tasya mahad vairaṃ strīkṛtaṃ viśrutaṃ purā

    mā·yā·vī nā·ma te·jas·vī pūr·va·jo dun·du·bheḥ su·taḥ / te·na tas·ya ma·had vai·raṃ strī·kṛ·taṃ viś·ru·taṃ pu·rā

  5. 5

    sa tu supte jane rātrau kiṣkindhād vāram āgataḥ / nardati sma susaṃrabdho vālinaṃ cāhvayad raṇe

    sa tu sup·te ja·ne rāt·rau kiṣ·kin·dhād vā·ram ā·ga·taḥ / nar·da·ti sma su·saṃ·rab·dho vā·li·naṃ cāh·va·yad ra·ṇe

  6. 6

    prasuptas tu mama bhrātā narditaṃ bhairavasvanam / śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāt tadā

    pra·sup·tas tu ma·ma bhrā·tā nar·di·taṃ bhai·ra·vas·va·nam / śrut·vā na ma·mṛ·ṣe vā·lī niṣ·pa·pā·ta ja·vāt ta·dā

  7. 7

    sa tu vai niḥsṛtaḥ krodhāt taṃ hantum asurottamam / vāryamāṇas tataḥ strībhir mayā ca praṇatātmanā

    sa tu vai niḥ·sṛ·taḥ kro·dhāt taṃ han·tum a·su·rot·ta·mam / vār·ya·mā·ṇas ta·taḥ strī·bhir ma·yā ca pra·ṇa·tāt·ma·nā

  8. 8

    sa tu nirdhūya sarvānno nirjagāma mahābalaḥ / tato 'ham api sauhārdān niḥsṛto vālinā saha

    sa tu nir·dhū·ya sar·vān·no nir·ja·gā·ma ma·hā·ba·laḥ / ta·to 'ham a·pi sau·hār·dān niḥ·sṛ·to vā·li·nā sa·ha

  9. 9

    sa tu me bhrātaraṃ dṛṣṭvā māṃ ca dūrād avasthitam / asuro jātasaṃtrāsaḥ pradudrāva tadā bhṛśam

    sa tu me bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā māṃ ca dū·rād a·vas·thi·tam / a·su·ro jā·ta·saṃt·rā·saḥ pra·dud·rā·va ta·dā bhṛ·śam

  10. 10

    tasmin dravati saṃtraste hy āvāṃ drutataraṃ gatau / prakāśo 'pi kṛto mārgaś candreṇodgacchatā tadā

    tas·min dra·va·ti saṃt·ras·te hy ā·vāṃ dru·ta·ta·raṃ ga·tau / pra·kā·śo 'pi kṛ·to mār·gaś can·dre·ṇod·gac·cha·tā ta·dā

  11. 11

    sa tṛṇair āvṛtaṃ durgaṃ dharaṇyā vivaraṃ mahat / praviveśāsuro vegād āvām āsādya viṣṭhitau

    sa tṛ·ṇair ā·vṛ·taṃ dur·gaṃ dha·raṇ·yā vi·va·raṃ ma·hat / pra·vi·ve·śā·su·ro ve·gād ā·vām ā·sād·ya viṣ·ṭhi·tau

  12. 12

    taṃ praviṣṭaṃ ripuṃ dṛṣṭvā bilaṃ roṣavaśaṃ gataḥ / mām uvāca tadā vālī vacanaṃ kṣubhitendriyaḥ

    taṃ pra·viṣ·ṭaṃ ri·puṃ dṛṣ·ṭvā bi·laṃ ro·ṣa·va·śaṃ ga·taḥ / mām u·vā·ca ta·dā vā·lī va·ca·naṃ kṣu·bhi·ten·dri·yaḥ

  13. 13

    iha tvaṃ tiṣṭha sugrīva biladvāri samāhitaḥ / yāvad atra praviśyāhaṃ nihanmi samare ripum

    i·ha tvaṃ tiṣ·ṭha sug·rī·va bi·lad·vā·ri sa·mā·hi·taḥ / yā·vad at·ra pra·viś·yā·haṃ ni·han·mi sa·ma·re ri·pum

  14. 14

    mayā tv etad vacaḥ śrutvā yācitaḥ sa paraṃtapa / śāpayitvā ca māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ tadā

    ma·yā tv e·tad va·caḥ śrut·vā yā·ci·taḥ sa pa·raṃ·ta·pa / śā·pa·yit·vā ca māṃ pad·bhyāṃ pra·vi·ve·śa bi·laṃ ta·dā

  15. 15

    tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ / sthitasya ca mama dvāri sa kālo vyatyavartata

    tas·ya pra·viṣ·ṭas·ya bi·laṃ sāg·raḥ saṃ·vat·sa·ro ga·taḥ / sthi·tas·ya ca ma·ma dvā·ri sa kā·lo vyat·ya·var·ta·ta

  16. 16

    ahaṃ tu naṣṭaṃ taṃ jñātvā snehād āgatasaṃbhramaḥ / bhrātaraṃ na hi paśyāmi pāpaśaṅki ca me manaḥ

    a·haṃ tu naṣ·ṭaṃ taṃ jñāt·vā sne·hād ā·ga·ta·saṃbh·ra·maḥ / bhrā·ta·raṃ na hi paś·yā·mi pā·pa·śaṅ·ki ca me ma·naḥ

  17. 17

    atha dīrghasya kālasya bilāt tasmād viniḥsṛtam / saphenaṃ rudhiraṃ raktam ahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ

    a·tha dīr·ghas·ya kā·las·ya bi·lāt tas·mād vi·niḥ·sṛ·tam / sa·phe·naṃ ru·dhi·raṃ rak·tam a·haṃ dṛṣ·ṭvā su·duḥ·khi·taḥ

  18. 18

    nardatām asurāṇāṃ ca dhvanir me śrotram āgataḥ / nirastasya ca saṃgrāme krośato niḥsvano guroḥ

    nar·da·tām a·su·rā·ṇāṃ ca dhva·nir me śrot·ram ā·ga·taḥ / ni·ras·tas·ya ca saṃg·rā·me kro·śa·to niḥs·va·no gu·roḥ

  19. 19

    ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam / pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā / śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe

    a·haṃ tv a·va·ga·to bud·dhyā cih·nais tair bhrā·ta·raṃ ha·tam / pi·dhā·ya ca bi·lad·vā·raṃ śi·la·yā gi·ri·māt·ra·yā / śo·kār·taś co·da·kaṃ kṛt·vā kiṣ·kin·dhām ā·ga·taḥ sa·khe

  20. 20

    gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam / tato 'haṃ taiḥ samāgamya sametair abhiṣecitaḥ

    gū·ha·mā·nas·ya me tat·tvaṃ yat·na·to man·tri·bhiḥ śru·tam / ta·to 'haṃ taiḥ sa·mā·gam·ya sa·me·tair a·bhi·ṣe·ci·taḥ

  21. 21

    rājyaṃ praśāsatas tasya nyāyato mama rāghava / ājagāma ripuṃ hatvā vālī tam asurottamam

    rāj·yaṃ pra·śā·sa·tas tas·ya nyā·ya·to ma·ma rā·gha·va / ā·ja·gā·ma ri·puṃ hat·vā vā·lī tam a·su·rot·ta·mam

  22. 22

    abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā krodhāt saṃraktalocanaḥ / madīyān mantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyam abravīt

    a·bhi·ṣik·taṃ tu māṃ dṛṣ·ṭvā kro·dhāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / ma·dī·yān man·tri·ṇo bad·dhvā pa·ru·ṣaṃ vāk·yam ab·ra·vīt

  23. 23

    nigrahe 'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava / na prāvartata me buddhir bhrātṛgauravayantritā

    nig·ra·he 'pi sa·mar·thas·ya taṃ pā·paṃ pra·ti rā·gha·va / na prā·var·ta·ta me bud·dhir bhrā·tṛ·gau·ra·va·yan·tri·tā

  24. 24

    mānayaṃs taṃ mahātmānaṃ yathāvac cābhyavādayam / uktāś ca nāśiṣas tena saṃtuṣṭenāntarātmanā

    mā·na·yaṃs taṃ ma·hāt·mā·naṃ ya·thā·vac cābh·ya·vā·da·yam / uk·tāś ca nā·śi·ṣas te·na saṃ·tuṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 10 29 verses
  1. 1

    tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ saṃrabdhaṃ tam upāgatam / ahaṃ prasādayāṃ cakre bhrātaraṃ priyakāmyayā

    ta·taḥ kro·dha·sa·mā·viṣ·ṭaṃ saṃ·rab·dhaṃ tam u·pā·ga·tam / a·haṃ pra·sā·da·yāṃ cak·re bhrā·ta·raṃ pri·ya·kām·ya·yā

  2. 2

    diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataś ca tvayā ripuḥ / anāthasya hi me nāthas tvam eko 'nāthanandanaḥ

    diṣ·ṭyā·si ku·śa·lī prāp·to ni·ha·taś ca tva·yā ri·puḥ / a·nā·thas·ya hi me nā·thas tvam e·ko 'nā·tha·nan·da·naḥ

  3. 3

    idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandram ivoditam / chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayodyatam

    i·daṃ ba·hu·śa·lā·kaṃ te pūr·ṇa·can·dram i·vo·di·tam / chat·raṃ sa·vā·lav·ya·ja·naṃ pra·tīc·chas·va ma·yod·ya·tam

  4. 4

    tvam eva rājā mānārhaḥ sadā cāhaṃ yathāpurā / nyāsabhūtam idaṃ rājyaṃ tava niryātayāmy aham

    tvam e·va rā·jā mā·nār·haḥ sa·dā cā·haṃ ya·thā·pu·rā / nyā·sa·bhū·tam i·daṃ rāj·yaṃ ta·va nir·yā·ta·yāmy a·ham

  5. 5

    mā ca roṣaṃ kṛthāḥ saumya mayi śatrunibarhaṇa / yāce tvāṃ śirasā rājan mayā baddho 'yam añjaliḥ

    mā ca ro·ṣaṃ kṛ·thāḥ saum·ya ma·yi śat·ru·ni·bar·ha·ṇa / yā·ce tvāṃ śi·ra·sā rā·jan ma·yā bad·dho 'yam añ·ja·liḥ

  6. 6

    balād asmi samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ / rājabhāve niyukto 'haṃ śūnyadeśajigīṣayā

    ba·lād as·mi sa·mā·gam·ya man·tri·bhiḥ pu·ra·vā·si·bhiḥ / rā·ja·bhā·ve ni·yuk·to 'haṃ śūn·ya·de·śa·ji·gī·ṣa·yā

  7. 7

    snigdham evaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ / dhik tvām iti ca mām uktvā bahu tat tad uvāca ha

    snig·dham e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ māṃ sa tu nir·bhar·tsya vā·na·raḥ / dhik tvām i·ti ca mām uk·tvā ba·hu tat tad u·vā·ca ha

  8. 8

    prakṛtīś ca samānīya mantriṇaś caiva saṃmatān / mām āha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam

    pra·kṛ·tīś ca sa·mā·nī·ya man·tri·ṇaś cai·va saṃ·ma·tān / mām ā·ha su·hṛ·dāṃ madh·ye vāk·yaṃ pa·ra·ma·gar·hi·tam

  9. 9

    viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ / māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ

    vi·di·taṃ vo ya·thā rāt·rau mā·yā·vī sa ma·hā·su·raḥ / māṃ sa·māh·va·ya·ta krū·ro yud·dhā·kāṅ·kṣī su·dur·ma·tiḥ

  10. 10

    tasya tad garjitaṃ śrutvā niḥsṛto 'haṃ nṛpālayāt / anuyātaś ca māṃ tūrṇam ayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ

    tas·ya tad gar·ji·taṃ śrut·vā niḥ·sṛ·to 'haṃ nṛ·pā·la·yāt / a·nu·yā·taś ca māṃ tūr·ṇam a·yaṃ bhrā·tā su·dā·ru·ṇaḥ

  11. 11

    sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ / prādravad bhayasaṃtrasto vīkṣyāvāṃ tam anudrutau / anudrutas tu vegena praviveśa mahābilam

    sa tu dṛṣ·ṭvai·va māṃ rāt·rau sad·vi·tī·yaṃ ma·hā·ba·laḥ / prād·ra·vad bha·ya·saṃt·ras·to vīk·ṣyā·vāṃ tam a·nud·ru·tau / a·nud·ru·tas tu ve·ge·na pra·vi·ve·śa ma·hā·bi·lam

  12. 12

    taṃ praviṣṭaṃ viditvā tu sughoraṃ sumahad bilam / ayam ukto 'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ

    taṃ pra·viṣ·ṭaṃ vi·dit·vā tu su·gho·raṃ su·ma·had bi·lam / a·yam uk·to 'tha me bhrā·tā ma·yā tu krū·ra·dar·śa·naḥ

  13. 13

    ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantum itaḥ purīm / biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvad enaṃ nihanmy aham

    a·hat·vā nās·ti me śak·tiḥ pra·ti·gan·tum i·taḥ pu·rīm / bi·lad·vā·ri pra·tīk·ṣa tvaṃ yā·vad e·naṃ ni·hanmy a·ham

  14. 14

    sthito 'yam iti matvā tu praviṣṭo 'haṃ durāsadam / taṃ ca me mārgamāṇasya gataḥ saṃvatsaras tadā

    sthi·to 'yam i·ti mat·vā tu pra·viṣ·ṭo 'haṃ du·rā·sa·dam / taṃ ca me mār·ga·mā·ṇas·ya ga·taḥ saṃ·vat·sa·ras ta·dā

  15. 15

    sa tu dṛṣṭo mayā śatrur anirvedād bhayāvahaḥ / nihataś ca mayā tatra so 'suro bandhubhiḥ saha

    sa tu dṛṣ·ṭo ma·yā śat·rur a·nir·ve·dād bha·yā·va·haḥ / ni·ha·taś ca ma·yā tat·ra so 'su·ro ban·dhu·bhiḥ sa·ha

  16. 16

    tasyāsyāt tu pravṛttena rudhiraugheṇa tad bilam / pūrṇam āsīd durākrāmaṃ stanatas tasya bhūtale

    tas·yās·yāt tu pra·vṛt·te·na ru·dhi·rau·ghe·ṇa tad bi·lam / pūr·ṇam ā·sīd du·rāk·rā·maṃ sta·na·tas tas·ya bhū·ta·le

  17. 17

    sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubheḥ sutam / niṣkrāmann eva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham

    sū·da·yit·vā tu taṃ śat·ruṃ vik·rān·taṃ dun·du·bheḥ su·tam / niṣ·krā·mann e·va paś·yā·mi bi·las·ya pi·hi·taṃ mu·kham

  18. 18

    vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ / yadā prativaco nāsti tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ

    vik·ro·śa·mā·nas·ya tu me sug·rī·ve·ti pu·naḥ pu·naḥ / ya·dā pra·ti·va·co nās·ti ta·to 'haṃ bhṛ·śa·duḥ·khi·taḥ

  19. 19

    pādaprahārais tu mayā bahuśas tad vidāritam / tato 'haṃ tena niṣkramya yathā punar upāgataḥ

    pā·dap·ra·hā·rais tu ma·yā ba·hu·śas tad vi·dā·ri·tam / ta·to 'haṃ te·na niṣ·kram·ya ya·thā pu·nar u·pā·ga·taḥ

  20. 20

    tatrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ mārgayatātmanaḥ / sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam

    tat·rā·ne·nās·mi saṃ·rud·dho rāj·yaṃ mār·ga·ya·tāt·ma·naḥ / sug·rī·ve·ṇa nṛ·śaṃ·se·na vis·mṛt·ya bhrā·tṛ·sau·hṛ·dam

  21. 21

    evam uktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ / tadā nirvāsayām āsa vālī vigatasādhvasaḥ

    e·vam uk·tvā tu māṃ tat·ra vas·tre·ṇai·ke·na vā·na·raḥ / ta·dā nir·vā·sa·yām ā·sa vā·lī vi·ga·ta·sādh·va·saḥ

  22. 22

    tenāham apaviddhaś ca hṛtadāraś ca rāghava / tadbhayāc ca mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā

    te·nā·ham a·pa·vid·dhaś ca hṛ·ta·dā·raś ca rā·gha·va / tad·bha·yāc ca ma·hī·kṛt·snā krān·te·yaṃ sa·va·nār·ṇa·vā

  23. 23

    ṛśyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ / praviṣṭo 'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare

    ṛś·ya·mū·kaṃ gi·ri·va·raṃ bhār·yā·ha·ra·ṇa·duḥ·khi·taḥ / pra·viṣ·ṭo 'smi du·rā·dhar·ṣaṃ vā·li·naḥ kā·ra·ṇān·ta·re

  24. 24

    etat te sarvam ākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat / anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava

    e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ vai·rā·nu·ka·tha·naṃ ma·hat / a·nā·ga·sā ma·yā prāp·taṃ vya·sa·naṃ paś·ya rā·gha·va

  25. 25

    vālinas tu bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara / kartum arhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt

    vā·li·nas tu bha·yār·tas·ya sar·va·lo·kā·bha·yaṃ·ka·ra / kar·tum ar·ha·si me vī·ra pra·sā·daṃ tas·ya nig·ra·hāt

  26. 26

    evam uktaḥ sa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam / vacanaṃ vaktum ārebhe sugrīvaṃ prahasann iva

    e·vam uk·taḥ sa te·jas·vī dhar·maj·ño dhar·ma·saṃ·hi·tam / va·ca·naṃ vak·tum ā·re·bhe sug·rī·vaṃ pra·ha·sann i·va

  27. 27

    amoghāḥ sūryasaṃkāśā mameme niśitāḥ śarāḥ / tasmin vālini durvṛtte patiṣyanti ruṣānvitāḥ

    a·mo·ghāḥ sūr·ya·saṃ·kā·śā ma·me·me ni·śi·tāḥ śa·rāḥ / tas·min vā·li·ni dur·vṛt·te pa·tiṣ·yan·ti ru·ṣān·vi·tāḥ

  28. 28

    yāvat taṃ na hi paśyeyaṃ tava bhāryāpahāriṇam / tāvat sa jīvet pāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ

    yā·vat taṃ na hi paś·ye·yaṃ ta·va bhār·yā·pa·hā·ri·ṇam / tā·vat sa jī·vet pā·pāt·mā vā·lī cā·rit·ra·dū·ṣa·kaḥ

  29. 29

    ātmānumānāt paśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare / tvām ahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam

    āt·mā·nu·mā·nāt paś·yā·mi mag·naṃ tvāṃ śo·ka·sā·ga·re / tvām a·haṃ tā·ra·yiṣ·yā·mi kā·maṃ prāp·sya·si puṣ·ka·lam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 11 52 verses
  1. 1

    rāmasya vacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam / sugrīvaḥ pūjayāṃ cakre rāghavaṃ praśaśaṃsa ca

    rā·mas·ya va·ca·naṃ śrut·vā har·ṣa·pau·ru·ṣa·var·dha·nam / sug·rī·vaḥ pū·ja·yāṃ cak·re rā·gha·vaṃ pra·śa·śaṃ·sa ca

  2. 2

    asaṃśayaṃ prajvalitais tīkṣṇair marmātigaiḥ śaraiḥ / tvaṃ daheḥ kupito lokān yugānta iva bhāskaraḥ

    a·saṃ·śa·yaṃ praj·va·li·tais tīk·ṣṇair mar·mā·ti·gaiḥ śa·raiḥ / tvaṃ da·heḥ ku·pi·to lo·kān yu·gān·ta i·va bhās·ka·raḥ

  3. 3

    vālinaḥ pauruṣaṃ yat tad yac ca vīryaṃ dhṛtiś ca yā / tan mamaikamanāḥ śrutvā vidhatsva yadanantaram

    vā·li·naḥ pau·ru·ṣaṃ yat tad yac ca vīr·yaṃ dhṛ·tiś ca yā / tan ma·mai·ka·ma·nāḥ śrut·vā vi·dhat·sva ya·da·nan·ta·ram

  4. 4

    samudrāt paścimāt pūrvaṃ dakṣiṇād api cottaram / krāmaty anudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ

    sa·mud·rāt paś·ci·māt pūr·vaṃ dak·ṣi·ṇād a·pi cot·ta·ram / krā·maty a·nu·di·te sūr·ye vā·lī vya·pa·ga·tak·la·maḥ

  5. 5

    agrāṇy āruhya śailānāṃ śikharāṇi mahānty api / ūrdhvam utkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān

    ag·rāṇy ā·ruh·ya śai·lā·nāṃ śi·kha·rā·ṇi ma·hānty a·pi / ūr·dhvam ut·kṣip·ya ta·ra·sā pra·ti·gṛh·ṇā·ti vīr·ya·vān

  6. 6

    bahavaḥ sāravantaś ca vaneṣu vividhā drumāḥ / vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatātmanaḥ

    ba·ha·vaḥ sā·ra·van·taś ca va·ne·ṣu vi·vi·dhā dru·māḥ / vā·li·nā ta·ra·sā bhag·nā ba·laṃ pra·tha·ya·tāt·ma·naḥ

  7. 7

    mahiṣo dundubhir nāma kailāsaśikharaprabhaḥ / balaṃ nāgasahasrasya dhārayām āsa vīryavān

    ma·hi·ṣo dun·du·bhir nā·ma kai·lā·sa·śi·kha·rap·ra·bhaḥ / ba·laṃ nā·ga·sa·has·ras·ya dhā·ra·yām ā·sa vīr·ya·vān

  8. 8

    vīryotsekena duṣṭātmā varadānāc ca mohitaḥ / jagāma sa mahākāyaḥ samudraṃ saritāṃ patim

    vīr·yot·se·ke·na duṣ·ṭāt·mā va·ra·dā·nāc ca mo·hi·taḥ / ja·gā·ma sa ma·hā·kā·yaḥ sa·mud·raṃ sa·ri·tāṃ pa·tim

  9. 9

    ūrmimantam atikramya sāgaraṃ ratnasaṃcayam / mama yuddhaṃ prayaccheti tam uvāca mahārṇavam

    ūr·mi·man·tam a·tik·ram·ya sā·ga·raṃ rat·na·saṃ·ca·yam / ma·ma yud·dhaṃ pra·yac·che·ti tam u·vā·ca ma·hār·ṇa·vam

  10. 10

    tataḥ samudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ / abravīd vacanaṃ rājann asuraṃ kālacoditam

    ta·taḥ sa·mud·ro dhar·māt·mā sa·mut·thā·ya ma·hā·ba·laḥ / ab·ra·vīd va·ca·naṃ rā·jann a·su·raṃ kā·la·co·di·tam

  11. 11

    samartho nāsmi te dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada / śrūyatām abhidhāsyāmi yas te yuddhaṃ pradāsyati

    sa·mar·tho nās·mi te dā·tuṃ yud·dhaṃ yud·dha·vi·śā·ra·da / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi yas te yud·dhaṃ pra·dās·ya·ti

  12. 12

    śailarājo mahāraṇye tapasviśaraṇaṃ param / śaṃkaraśvaśuro nāmnā himavān iti viśrutaḥ

    śai·la·rā·jo ma·hā·raṇ·ye ta·pas·vi·śa·ra·ṇaṃ pa·ram / śaṃ·ka·raś·va·śu·ro nām·nā hi·ma·vān i·ti viś·ru·taḥ

  13. 13

    guhā prasravaṇopeto bahukandaranirjharaḥ / sa samarthas tava prītim atulāṃ kartum āhave

    gu·hā pras·ra·va·ṇo·pe·to ba·hu·kan·da·ra·nir·jha·raḥ / sa sa·mar·thas ta·va prī·tim a·tu·lāṃ kar·tum ā·ha·ve

  14. 14

    taṃ bhītam iti vijñāya samudram asurottamaḥ / himavadvanam āgacchac charaś cāpād iva cyutaḥ

    taṃ bhī·tam i·ti vij·ñā·ya sa·mud·ram a·su·rot·ta·maḥ / hi·ma·vad·va·nam ā·gac·chac cha·raś cā·pād i·va cyu·taḥ

  15. 15

    tatas tasya gireḥ śvetā gajendravipulāḥ śilāḥ / cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhir vinanāda ca

    ta·tas tas·ya gi·reḥ śve·tā ga·jen·dra·vi·pu·lāḥ śi·lāḥ / cik·ṣe·pa ba·hu·dhā bhū·mau dun·du·bhir vi·na·nā·da ca

  16. 16

    tataḥ śvetāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ / himavān abravīd vākyaṃ sva eva śikhare sthitaḥ

    ta·taḥ śve·tām·bu·dā·kā·raḥ saum·yaḥ prī·ti·ka·rā·kṛ·tiḥ / hi·ma·vān ab·ra·vīd vāk·yaṃ sva e·va śi·kha·re sthi·taḥ

  17. 17

    kleṣṭum arhasi māṃ na tvaṃ dundubhe dharmavatsala / raṇakarmasv akuśalas tapasviśaraṇaṃ hy aham

    kleṣ·ṭum ar·ha·si māṃ na tvaṃ dun·du·bhe dhar·ma·vat·sa·la / ra·ṇa·kar·masv a·ku·śa·las ta·pas·vi·śa·ra·ṇaṃ hy a·ham

  18. 18

    tasya tad vacanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ / uvāca dundubhir vākyaṃ krodhāt saṃraktalocanaḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā gi·ri·rā·jas·ya dhī·ma·taḥ / u·vā·ca dun·du·bhir vāk·yaṃ kro·dhāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ

  19. 19

    yadi yuddhe 'samarthas tvaṃ madbhayād vā nirudyamaḥ / tam ācakṣva pradadyān me yo 'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ

    ya·di yud·dhe 'sa·mar·thas tvaṃ mad·bha·yād vā ni·rud·ya·maḥ / tam ā·cak·ṣva pra·dad·yān me yo 'dya yud·dhaṃ yu·yut·sa·taḥ

  20. 20

    himavān abravīd vākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ / anuktapūrvaṃ dharmātmā krodhāt tam asurottamam

    hi·ma·vān ab·ra·vīd vāk·yaṃ śrut·vā vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / a·nuk·ta·pūr·vaṃ dhar·māt·mā kro·dhāt tam a·su·rot·ta·mam

  21. 21

    vālī nāma mahāprājñaḥ śakratulyaparākramaḥ / adhyāste vānaraḥ śrīmān kiṣkindhām atulaprabhām

    vā·lī nā·ma ma·hāp·rāj·ñaḥ śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ / adh·yās·te vā·na·raḥ śrī·mān kiṣ·kin·dhām a·tu·lap·ra·bhām

  22. 22

    sa samartho mahāprājñas tava yuddhaviśāradaḥ / dvandvayuddhaṃ mahad dātuṃ namucer iva vāsavaḥ

    sa sa·mar·tho ma·hāp·rāj·ñas ta·va yud·dha·vi·śā·ra·daḥ / dvan·dva·yud·dhaṃ ma·had dā·tuṃ na·mu·cer i·va vā·sa·vaḥ

  23. 23

    taṃ śīghram abhigaccha tvaṃ yadi yuddham ihecchasi / sa hi durdharṣaṇo nityaṃ śūraḥ samarakarmaṇi

    taṃ śīgh·ram a·bhi·gac·cha tvaṃ ya·di yud·dham i·hec·cha·si / sa hi dur·dhar·ṣa·ṇo nit·yaṃ śū·raḥ sa·ma·ra·kar·ma·ṇi

  24. 24

    śrutvā himavato vākyaṃ krodhāviṣṭaḥ sa dundubhiḥ / jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinas tadā

    śrut·vā hi·ma·va·to vāk·yaṃ kro·dhā·viṣ·ṭaḥ sa dun·du·bhiḥ / ja·gā·ma tāṃ pu·rīṃ tas·ya kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·nas ta·dā

  25. 25

    dhārayan māhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgo bhayāvahaḥ / prāvṛṣīva mahāmeghas toyapūrṇo nabhastale

    dhā·ra·yan mā·hi·ṣaṃ rū·paṃ tīk·ṣṇa·śṛṅ·go bha·yā·va·haḥ / prā·vṛ·ṣī·va ma·hā·me·ghas to·ya·pūr·ṇo na·bhas·ta·le

  26. 26

    tatas tu dvāram āgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ / nanarda kampayan bhūmiṃ dundubhir dundubhir yathā

    ta·tas tu dvā·ram ā·gam·ya kiṣ·kin·dhā·yā ma·hā·ba·laḥ / na·nar·da kam·pa·yan bhū·miṃ dun·du·bhir dun·du·bhir ya·thā

  27. 27

    samīpajān drumān bhañjan vasudhāṃ dārayan khuraiḥ / viṣāṇenollekhan darpāt taddvāraṃ dvirado yathā

    sa·mī·pa·jān dru·mān bhañ·jan va·su·dhāṃ dā·ra·yan khu·raiḥ / vi·ṣā·ṇe·nol·le·khan dar·pāt tad·dvā·raṃ dvi·ra·do ya·thā

  28. 28

    antaḥpuragato vālī śrutvā śabdam amarṣaṇaḥ / niṣpapāta saha strībhis tārābhir iva candramāḥ

    an·taḥ·pu·ra·ga·to vā·lī śrut·vā śab·dam a·mar·ṣa·ṇaḥ / niṣ·pa·pā·ta sa·ha strī·bhis tā·rā·bhir i·va can·dra·māḥ

  29. 29

    mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tam uvāca sa dundubhim / harīṇām īśvaro vālī sarveṣāṃ vanacāriṇām

    mi·taṃ vyak·tāk·ṣa·ra·pa·daṃ tam u·vā·ca sa dun·du·bhim / ha·rī·ṇām īś·va·ro vā·lī sar·ve·ṣāṃ va·na·cā·ri·ṇām

  30. 30

    kimarthaṃ nagaradvāram idaṃ ruddhvā vinardasi / dundubhe vidito me 'si rakṣa prāṇān mahābala

    ki·mar·thaṃ na·ga·rad·vā·ram i·daṃ rud·dhvā vi·nar·da·si / dun·du·bhe vi·di·to me 'si rak·ṣa prā·ṇān ma·hā·ba·la

  31. 31

    tasya tad vacanaṃ śrutvā vānarendrasya dhīmataḥ / uvāca dundubhir vākyaṃ krodhāt saṃraktalocanaḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā vā·na·ren·dras·ya dhī·ma·taḥ / u·vā·ca dun·du·bhir vāk·yaṃ kro·dhāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ

  32. 32

    na tvaṃ strīsaṃnidhau vīra vacanaṃ vaktum arhasi / mama yuddhaṃ prayaccha tvaṃ tato jñāsyāmi te balam

    na tvaṃ strī·saṃ·ni·dhau vī·ra va·ca·naṃ vak·tum ar·ha·si / ma·ma yud·dhaṃ pra·yac·cha tvaṃ ta·to jñās·yā·mi te ba·lam

  33. 33

    atha vā dhārayiṣyāmi krodham adya niśām imām / gṛhyatām udayaḥ svairaṃ kāmabhogeṣu vānara

    a·tha vā dhā·ra·yiṣ·yā·mi kro·dham ad·ya ni·śām i·mām / gṛh·ya·tām u·da·yaḥ svai·raṃ kā·ma·bho·ge·ṣu vā·na·ra

  34. 34

    yo hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam / hanyāt sa bhrūṇahā loke tvadvidhaṃ madamohitam

    yo hi mat·taṃ pra·mat·taṃ vā sup·taṃ vā ra·hi·taṃ bhṛ·śam / han·yāt sa bhrū·ṇa·hā lo·ke tvad·vi·dhaṃ ma·da·mo·hi·tam

  35. 35

    sa prahasyābravīn mandaṃ krodhāt tam asurottamam / visṛjya tāḥ striyaḥ sarvās tārāprabhṛtikās tadā

    sa pra·has·yāb·ra·vīn man·daṃ kro·dhāt tam a·su·rot·ta·mam / vi·sṛj·ya tāḥ stri·yaḥ sar·vās tā·rāp·ra·bhṛ·ti·kās ta·dā

  36. 36

    matto 'yam iti mā maṃsthā yady abhīto 'si saṃyuge / mado 'yaṃ saṃprahāre 'smin vīrapānaṃ samarthyatām

    mat·to 'yam i·ti mā maṃs·thā yady a·bhī·to 'si saṃ·yu·ge / ma·do 'yaṃ saṃp·ra·hā·re 'smin vī·ra·pā·naṃ sa·mar·thya·tām

  37. 37

    tam evam uktvā saṃkruddho mālām utkṣipya kāñcanīm / pitrā dattāṃ mahendreṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata

    tam e·vam uk·tvā saṃk·rud·dho mā·lām ut·kṣip·ya kāñ·ca·nīm / pit·rā dat·tāṃ ma·hen·dre·ṇa yud·dhā·ya vya·va·tiṣ·ṭha·ta

  38. 38

    viṣāṇayor gṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisaṃnibham / vālī vyāpātayāṃ cakre nanarda ca mahāsvanam

    vi·ṣā·ṇa·yor gṛ·hīt·vā taṃ dun·du·bhiṃ gi·ri·saṃ·ni·bham / vā·lī vyā·pā·ta·yāṃ cak·re na·nar·da ca ma·hās·va·nam

  39. 39

    yuddhe prāṇahare tasmin niṣpiṣṭo dundubhis tadā / śrotrābhyām atha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ / papāta ca mahākāyaḥ kṣitau pañcatvam āgataḥ

    yud·dhe prā·ṇa·ha·re tas·min niṣ·piṣ·ṭo dun·du·bhis ta·dā / śrot·rābh·yām a·tha rak·taṃ tu tas·ya sus·rā·va pāt·ya·taḥ / pa·pā·ta ca ma·hā·kā·yaḥ kṣi·tau pañ·cat·vam ā·ga·taḥ

  40. 40

    taṃ tolayitvā bāhubhyāṃ gatasattvam acetanam / cikṣepa vegavān vālī vegenaikena yojanam

    taṃ to·la·yit·vā bā·hubh·yāṃ ga·ta·sat·tvam a·ce·ta·nam / cik·ṣe·pa ve·ga·vān vā·lī ve·ge·nai·ke·na yo·ja·nam

  41. 41

    tasya vegapraviddhasya vaktrāt kṣatajabindavaḥ / prapetur mārutotkṣiptā mataṅgasyāśramaṃ prati

    tas·ya ve·gap·ra·vid·dhas·ya vak·trāt kṣa·ta·ja·bin·da·vaḥ / pra·pe·tur mā·ru·tot·kṣip·tā ma·taṅ·gas·yāś·ra·maṃ pra·ti

  42. 42

    tān dṛṣṭvā patitāṃs tatra muniḥ śoṇitavipruṣaḥ / utsasarja mahāśāpaṃ kṣeptāraṃ vālinaṃ prati / iha tenāpraveṣṭavyaṃ praviṣṭasya badho bhavet

    tān dṛṣ·ṭvā pa·ti·tāṃs tat·ra mu·niḥ śo·ṇi·ta·vip·ru·ṣaḥ / ut·sa·sar·ja ma·hā·śā·paṃ kṣep·tā·raṃ vā·li·naṃ pra·ti / i·ha te·nāp·ra·veṣ·ṭav·yaṃ pra·viṣ·ṭas·ya ba·dho bha·vet

  43. 43

    sa maharṣiṃ samāsādya yācate sma kṛtāñjaliḥ

    sa ma·har·ṣiṃ sa·mā·sād·ya yā·ca·te sma kṛ·tāñ·ja·liḥ

  44. 44

    tataḥ śāpabhayād bhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim / praveṣṭuṃ necchati harir draṣṭuṃ vāpi nareśvara

    ta·taḥ śā·pa·bha·yād bhī·ta ṛś·ya·mū·kaṃ ma·hā·gi·rim / pra·veṣ·ṭuṃ nec·cha·ti ha·rir draṣ·ṭuṃ vā·pi na·reś·va·ra

  45. 45

    tasyāpraveśaṃ jñātvāham idaṃ rāma mahāvanam / vicarāmi sahāmātyo viṣādena vivarjitaḥ

    tas·yāp·ra·ve·śaṃ jñāt·vā·ham i·daṃ rā·ma ma·hā·va·nam / vi·ca·rā·mi sa·hā·māt·yo vi·ṣā·de·na vi·var·ji·taḥ

  46. 46

    eṣo 'sthinicayas tasya dundubheḥ saṃprakāśate / vīryotsekān nirastasya girikūṭanibho mahān

    e·ṣo 'sthi·ni·ca·yas tas·ya dun·du·bheḥ saṃp·ra·kā·śa·te / vīr·yot·se·kān ni·ras·tas·ya gi·ri·kū·ṭa·ni·bho ma·hān

  47. 47

    ime ca vipulāḥ sālāḥ sapta śākhāvalambinaḥ / yatraikaṃ ghaṭate vālī niṣpatrayitum ojasā

    i·me ca vi·pu·lāḥ sā·lāḥ sap·ta śā·khā·va·lam·bi·naḥ / yat·rai·kaṃ gha·ṭa·te vā·lī niṣ·pat·ra·yi·tum o·ja·sā

  48. 48

    etad asyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakāśitam / kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samare śakṣyase nṛpa

    e·tad as·yā·sa·maṃ vīr·yaṃ ma·yā rā·ma pra·kā·śi·tam / ka·thaṃ taṃ vā·li·naṃ han·tuṃ sa·ma·re śak·ṣya·se nṛ·pa

  49. 49

    yadi bhindyād bhavān sālān imāṃs tv ekeṣuṇā tataḥ / jānīyāṃ tvāṃ mahābāho samarthaṃ vālino vadhe

    ya·di bhin·dyād bha·vān sā·lān i·māṃs tv e·ke·ṣu·ṇā ta·taḥ / jā·nī·yāṃ tvāṃ ma·hā·bā·ho sa·mar·thaṃ vā·li·no va·dhe

  50. 50

    tasya tad vacanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ / rāghavo dundubheḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā / tolayitvā mahābāhuś cikṣepa daśayojanam

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / rā·gha·vo dun·du·bheḥ kā·yaṃ pā·dāṅ·guṣ·ṭhe·na lī·la·yā / to·la·yit·vā ma·hā·bā·huś cik·ṣe·pa da·śa·yo·ja·nam

  51. 51

    kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punar abravīt / lakṣmaṇasyāgrato rāmam idaṃ vacanam arthavat

    kṣip·taṃ dṛṣ·ṭvā ta·taḥ kā·yaṃ sug·rī·vaḥ pu·nar ab·ra·vīt / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·to rā·mam i·daṃ va·ca·nam ar·tha·vat

  52. 52

    ārdraḥ samāṃsapratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe / laghuḥ saṃprati nirmāṃsas tṛṇabhūtaś ca rāghava / nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vādhikam

    ār·draḥ sa·māṃ·sap·rat·yag·raḥ kṣip·taḥ kā·yaḥ pu·rā sa·khe / la·ghuḥ saṃp·ra·ti nir·māṃ·sas tṛ·ṇa·bhū·taś ca rā·gha·va / nāt·ra śak·yaṃ ba·laṃ jñā·tuṃ ta·va vā tas·ya vā·dhi·kam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 12 38 verses
  1. 1

    etac ca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam / pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam

    e·tac ca va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·ve·ṇa su·bhā·ṣi·tam / prat·ya·yār·thaṃ ma·hā·te·jā rā·mo jag·rā·ha kār·mu·kam

  2. 2

    sa gṛhītvā dhanur ghoraṃ śaram ekaṃ ca mānadaḥ / sālān uddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayan diśaḥ

    sa gṛ·hīt·vā dha·nur gho·raṃ śa·ram e·kaṃ ca mā·na·daḥ / sā·lān ud·diś·ya cik·ṣe·pa jyās·va·naiḥ pū·ra·yan di·śaḥ

  3. 3

    sa visṛṣṭo balavatā bāṇaḥ svarṇapariṣkṛtaḥ / bhittvā sālān giriprasthe sapta bhūmiṃ viveśa ha

    sa vi·sṛṣ·ṭo ba·la·va·tā bā·ṇaḥ svar·ṇa·pa·riṣ·kṛ·taḥ / bhit·tvā sā·lān gi·rip·ras·the sap·ta bhū·miṃ vi·ve·śa ha

  4. 4

    praviṣṭas tu muhūrtena rasāṃ bhittvā mahājavaḥ / niṣpatya ca punas tūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha

    pra·viṣ·ṭas tu mu·hūr·te·na ra·sāṃ bhit·tvā ma·hā·ja·vaḥ / niṣ·pat·ya ca pu·nas tūr·ṇaṃ sva·tū·ṇīṃ pra·vi·ve·śa ha

  5. 5

    tān dṛṣṭvā sapta nirbhinnān sālān vānarapuṃgavaḥ / rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ

    tān dṛṣ·ṭvā sap·ta nir·bhin·nān sā·lān vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / rā·mas·ya śa·ra·ve·ge·na vis·ma·yaṃ pa·ra·maṃ ga·taḥ

  6. 6

    sa mūrdhnā nyapatad bhūmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ / sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ

    sa mūr·dhnā nya·pa·tad bhū·mau pra·lam·bī·kṛ·ta·bhū·ṣa·ṇaḥ / sug·rī·vaḥ pa·ra·map·rī·to rā·gha·vā·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ

  7. 7

    idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ / rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūram avasthitam

    i·daṃ co·vā·ca dhar·maj·ñaṃ kar·ma·ṇā te·na har·ṣi·taḥ / rā·maṃ sar·vās·tra·vi·du·ṣāṃ śreṣ·ṭhaṃ śū·ram a·vas·thi·tam

  8. 8

    sendrān api surān sarvāṃs tvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha / samarthaḥ samare hantuṃ kiṃ punar vālinaṃ prabho

    sen·drān a·pi su·rān sar·vāṃs tvaṃ bā·ṇaiḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / sa·mar·thaḥ sa·ma·re han·tuṃ kiṃ pu·nar vā·li·naṃ pra·bho

  9. 9

    yena sapta mahāsālā girir bhūmiś ca dāritāḥ / bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ

    ye·na sap·ta ma·hā·sā·lā gi·rir bhū·miś ca dā·ri·tāḥ / bā·ṇe·nai·ke·na kā·kut·stha sthā·tā te ko ra·ṇāg·ra·taḥ

  10. 10

    adya me vigataḥ śokaḥ prītir adya parā mama / suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam

    ad·ya me vi·ga·taḥ śo·kaḥ prī·tir ad·ya pa·rā ma·ma / su·hṛ·daṃ tvāṃ sa·mā·sād·ya ma·hen·dra·va·ru·ṇo·pa·mam

  11. 11

    tam adyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam / vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho 'yam añjaliḥ

    tam ad·yai·va pri·yār·thaṃ me vai·ri·ṇaṃ bhrā·tṛ·rū·pi·ṇam / vā·li·naṃ ja·hi kā·kut·stha ma·yā bad·dho 'yam añ·ja·liḥ

  12. 12

    tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam / pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānumataṃ vacaḥ

    ta·to rā·maḥ pa·riṣ·vaj·ya sug·rī·vaṃ pri·ya·dar·śa·nam / prat·yu·vā·ca ma·hāp·rāj·ño lak·ṣma·ṇā·nu·ma·taṃ va·caḥ

  13. 13

    asmād gacchāma kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvam agrataḥ / gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam

    as·mād gac·chā·ma kiṣ·kin·dhāṃ kṣip·raṃ gac·cha tvam ag·ra·taḥ / gat·vā cāh·va·ya sug·rī·va vā·li·naṃ bhrā·tṛ·gan·dhi·nam

  14. 14

    sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm / vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane

    sar·ve te tva·ri·taṃ gat·vā kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·naḥ pu·rīm / vṛk·ṣair āt·mā·nam ā·vṛt·ya vya·tiṣ·ṭhan ga·ha·ne va·ne

  15. 15

    sugrīvo vyanadad ghoraṃ vālino hvānakāraṇāt / gāḍhaṃ parihito vegān nādair bhindann ivāmbaram

    sug·rī·vo vya·na·dad gho·raṃ vā·li·no hvā·na·kā·ra·ṇāt / gā·ḍhaṃ pa·ri·hi·to ve·gān nā·dair bhin·dann i·vām·ba·ram

  16. 16

    taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ / niṣpapāta susaṃrabdho bhāskaro 'stataṭād iva

    taṃ śrut·vā ni·na·daṃ bhrā·tuḥ krud·dho vā·lī ma·hā·ba·laḥ / niṣ·pa·pā·ta su·saṃ·rab·dho bhās·ka·ro 'sta·ta·ṭād i·va

  17. 17

    tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayor abhūt / gagane grahayor ghoraṃ budhāṅgārakayor iva

    ta·taḥ su·tu·mu·laṃ yud·dhaṃ vā·li·sug·rī·va·yor a·bhūt / ga·ga·ne gra·ha·yor gho·raṃ bu·dhāṅ·gā·ra·ka·yor i·va

  18. 18

    talair aśanikalpaiś ca vajrakalpaiś ca muṣṭibhiḥ / jaghnatuḥ samare 'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau

    ta·lair a·śa·ni·kal·paiś ca vaj·ra·kal·paiś ca muṣ·ṭi·bhiḥ / jagh·na·tuḥ sa·ma·re 'nyon·yaṃ bhrā·ta·rau kro·dha·mūr·chi·tau

  19. 19

    tato rāmo dhanuṣpāṇis tāv ubhau samudīkṣya tu / anyonyasadṛśau vīrāv ubhau devāv ivāśvinau

    ta·to rā·mo dha·nuṣ·pā·ṇis tāv u·bhau sa·mu·dīk·ṣya tu / an·yon·ya·sa·dṛ·śau vī·rāv u·bhau de·vāv i·vāś·vi·nau

  20. 20

    yan nāvagacchat sugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ / tato na kṛtavān buddhiṃ moktum antakaraṃ śaram

    yan nā·va·gac·chat sug·rī·vaṃ vā·li·naṃ vā·pi rā·gha·vaḥ / ta·to na kṛ·ta·vān bud·dhiṃ mok·tum an·ta·ka·raṃ śa·ram

  21. 21

    etasminn antare bhagnaḥ sugrīvas tena vālinā / apaśyan rāghavaṃ nātham ṛśyamūkaṃ pradudruve

    e·tas·minn an·ta·re bhag·naḥ sug·rī·vas te·na vā·li·nā / a·paś·yan rā·gha·vaṃ nā·tham ṛś·ya·mū·kaṃ pra·dud·ru·ve

  22. 22

    klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ / vālinābhidrutaḥ krodhāt praviveśa mahāvanam

    klān·to ru·dhi·ra·sik·tāṅ·gaḥ pra·hā·rair jar·ja·rī·kṛ·taḥ / vā·li·nā·bhid·ru·taḥ kro·dhāt pra·vi·ve·śa ma·hā·va·nam

  23. 23

    taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāt tataḥ / mukto hy asi tvam ity uktvā sa nivṛtto mahābalaḥ

    taṃ pra·viṣ·ṭaṃ va·naṃ dṛṣ·ṭvā vā·lī śā·pa·bha·yāt ta·taḥ / muk·to hy a·si tvam ity uk·tvā sa ni·vṛt·to ma·hā·ba·laḥ

  24. 24

    rāghavo 'pi saha bhrātrā saha caiva hanūmatā / tad eva vanam āgacchat sugrīvo yatra vānaraḥ

    rā·gha·vo 'pi sa·ha bhrāt·rā sa·ha cai·va ha·nū·ma·tā / tad e·va va·nam ā·gac·chat sug·rī·vo yat·ra vā·na·raḥ

  25. 25

    taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvaḥ sahalakṣmaṇam / hrīmān dīnam uvācedaṃ vasudhām avalokayan

    taṃ sa·mīk·ṣyā·ga·taṃ rā·maṃ sug·rī·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇam / hrī·mān dī·nam u·vā·ce·daṃ va·su·dhām a·va·lo·ka·yan

  26. 26

    āhvayasveti mām uktvā darśayitvā ca vikramam / vairiṇā ghātayitvā ca kim idānīṃ tvayā kṛtam

    āh·va·yas·ve·ti mām uk·tvā dar·śa·yit·vā ca vik·ra·mam / vai·ri·ṇā ghā·ta·yit·vā ca kim i·dā·nīṃ tva·yā kṛ·tam

  27. 27

    tām eva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ / vālinaṃ na nihanmīti tato nāham ito vraje

    tām e·va ve·lāṃ vak·tav·yaṃ tva·yā rā·gha·va tat·tva·taḥ / vā·li·naṃ na ni·han·mī·ti ta·to nā·ham i·to vra·je

  28. 28

    tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ / karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punar abravīt

    tas·ya cai·vaṃ bru·vā·ṇas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ka·ru·ṇaṃ dī·na·yā vā·cā rā·gha·vaḥ pu·nar ab·ra·vīt

  29. 29

    sugrīva śrūyatāṃ tātaḥ krodhaś ca vyapanīyatām / kāraṇaṃ yena bāṇo 'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ

    sug·rī·va śrū·ya·tāṃ tā·taḥ kro·dhaś ca vya·pa·nī·ya·tām / kā·ra·ṇaṃ ye·na bā·ṇo 'yaṃ na ma·yā sa vi·sar·ji·taḥ

  30. 30

    alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca / tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam

    a·laṃ·kā·re·ṇa ve·ṣe·ṇa pra·mā·ṇe·na ga·te·na ca / tvaṃ ca sug·rī·va vā·lī ca sa·dṛ·śau sthaḥ pa·ras·pa·ram

  31. 31

    svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara / vikrameṇa ca vākyaiś ca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye

    sva·re·ṇa var·ca·sā cai·va prek·ṣi·te·na ca vā·na·ra / vik·ra·me·ṇa ca vāk·yaiś ca vyak·tiṃ vāṃ no·pa·lak·ṣa·ye

  32. 32

    tato 'haṃ rūpasādṛśyān mohito vānarottama / notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam

    ta·to 'haṃ rū·pa·sā·dṛś·yān mo·hi·to vā·na·rot·ta·ma / not·sṛ·jā·mi ma·hā·ve·gaṃ śa·raṃ śat·ru·ni·bar·ha·ṇam

  33. 33

    etanmuhūrte tu mayā paśya vālinam āhave / nirastam iṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale

    e·tan·mu·hūr·te tu ma·yā paś·ya vā·li·nam ā·ha·ve / ni·ras·tam i·ṣu·ṇai·ke·na veṣ·ṭa·mā·naṃ ma·hī·ta·le

  34. 34

    abhijñānaṃ kuruṣva tvam ātmano vānareśvara / yena tvām abhijānīyāṃ dvandvayuddham upāgatam

    a·bhij·ñā·naṃ ku·ruṣ·va tvam āt·ma·no vā·na·reś·va·ra / ye·na tvām a·bhi·jā·nī·yāṃ dvan·dva·yud·dham u·pā·ga·tam

  35. 35

    gajapuṣpīm imāṃ phullām utpāṭya śubhalakṣaṇām / kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe 'sya sugrīvasya mahātmanaḥ

    ga·ja·puṣ·pīm i·māṃ phul·lām ut·pāṭ·ya śu·bha·lak·ṣa·ṇām / ku·ru lak·ṣma·ṇa kaṇ·ṭhe 'sya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  36. 36

    tato giritaṭe jātām utpāṭya kusumāyutām / lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat

    ta·to gi·ri·ta·ṭe jā·tām ut·pāṭ·ya ku·su·mā·yu·tām / lak·ṣma·ṇo ga·ja·puṣ·pīṃ tāṃ tas·ya kaṇ·ṭhe vya·sar·ja·yat

  37. 37

    sa tathā śuśubhe śrīmāṃl latayā kaṇṭhasaktayā / mālayeva balākānāṃ sasaṃdhya iva toyadaḥ

    sa ta·thā śu·śu·bhe śrī·māṃl la·ta·yā kaṇ·ṭha·sak·ta·yā / mā·la·ye·va ba·lā·kā·nāṃ sa·saṃdh·ya i·va to·ya·daḥ

  38. 38

    vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ / jagāma saha rāmeṇa kiṣkindhāṃ vālipālitām

    vibh·rā·ja·mā·no va·pu·ṣā rā·ma·vāk·ya·sa·mā·hi·taḥ / ja·gā·ma sa·ha rā·me·ṇa kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 13 27 verses
  1. 1

    ṛśyamūkāt sa dharmātmā kiṣkindhāṃ lakṣmaṇāgrajaḥ / jagāma sahasugrīvo vālivikramapālitām

    ṛś·ya·mū·kāt sa dhar·māt·mā kiṣ·kin·dhāṃ lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / ja·gā·ma sa·ha·sug·rī·vo vā·li·vik·ra·ma·pā·li·tām

  2. 2

    samudyamya mahac cāpaṃ rāmaḥ kāñcanabhūṣitam / śarāṃś cāditya saṃkāśān gṛhītvā raṇasādhakān

    sa·mud·yam·ya ma·hac cā·paṃ rā·maḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣi·tam / śa·rāṃś cā·dit·ya saṃ·kā·śān gṛ·hīt·vā ra·ṇa·sā·dha·kān

  3. 3

    agratas tu yayau tasya rāghavasya mahātmanaḥ / sugrīvaḥ saṃhatagrīvo lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ

    ag·ra·tas tu ya·yau tas·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sug·rī·vaḥ saṃ·ha·tag·rī·vo lak·ṣma·ṇaś ca ma·hā·ba·laḥ

  4. 4

    pṛṣṭhato hanumān vīro nalo nīlaś ca vānaraḥ / tāraś caiva mahātejā hariyūthapa yūthapāḥ

    pṛṣ·ṭha·to ha·nu·mān vī·ro na·lo nī·laś ca vā·na·raḥ / tā·raś cai·va ma·hā·te·jā ha·ri·yū·tha·pa yū·tha·pāḥ

  5. 5

    te vīkṣamāṇā vṛkṣāṃś ca puṣpabhārāvalambinaḥ / prasannāmbuvahāś caiva saritaḥ sāgaraṃ gamāḥ

    te vīk·ṣa·mā·ṇā vṛk·ṣāṃś ca puṣ·pa·bhā·rā·va·lam·bi·naḥ / pra·san·nām·bu·va·hāś cai·va sa·ri·taḥ sā·ga·raṃ ga·māḥ

  6. 6

    kandarāṇi ca śailāṃś ca nirjharāṇi guhās tathā / śikharāṇi ca mukhyāni darīś ca priyadarśanāḥ

    kan·da·rā·ṇi ca śai·lāṃś ca nir·jha·rā·ṇi gu·hās ta·thā / śi·kha·rā·ṇi ca mukh·yā·ni da·rīś ca pri·ya·dar·śa·nāḥ

  7. 7

    vaidūryavimalaiḥ parṇaiḥ padmaiś cākāśakuḍmalaiḥ / śobhitān sajalān mārge taṭākāṃś ca vyalokayan

    vai·dūr·ya·vi·ma·laiḥ par·ṇaiḥ pad·maiś cā·kā·śa·kuḍ·ma·laiḥ / śo·bhi·tān sa·ja·lān mār·ge ta·ṭā·kāṃś ca vya·lo·ka·yan

  8. 8

    kāraṇḍaiḥ sārasair haṃsair vañjūlair jalakukkuṭaiḥ / cakravākais tathā cānyaiḥ śakunaiḥ pratināditān

    kā·raṇ·ḍaiḥ sā·ra·sair haṃ·sair vañ·jū·lair ja·la·kuk·ku·ṭaiḥ / cak·ra·vā·kais ta·thā cān·yaiḥ śa·ku·naiḥ pra·ti·nā·di·tān

  9. 9

    mṛduśaṣpāṅkurāhārān nirbhayān vanagocarān / carataḥ sarvato 'paśyan sthalīṣu hariṇān sthitān

    mṛ·du·śaṣ·pāṅ·ku·rā·hā·rān nir·bha·yān va·na·go·ca·rān / ca·ra·taḥ sar·va·to 'paś·yan stha·lī·ṣu ha·ri·ṇān sthi·tān

  10. 10

    taṭākavairiṇaś cāpi śukladantavibhūṣitān / ghorān ekacarān vanyān dviradān kūlaghātinaḥ

    ta·ṭā·ka·vai·ri·ṇaś cā·pi śuk·la·dan·ta·vi·bhū·ṣi·tān / gho·rān e·ka·ca·rān van·yān dvi·ra·dān kū·la·ghā·ti·naḥ

  11. 11

    vane vanacarāṃś cānyān khecarāṃś ca vihaṃgamān / paśyantas tvaritā jagmuḥ sugrīvavaśavartinaḥ

    va·ne va·na·ca·rāṃś cān·yān khe·ca·rāṃś ca vi·haṃ·ga·mān / paś·yan·tas tva·ri·tā jag·muḥ sug·rī·va·va·śa·var·ti·naḥ

  12. 12

    teṣāṃ tu gacchatāṃ tatra tvaritaṃ raghunandanaḥ / drumaṣaṇḍaṃ vanaṃ dṛṣṭvā rāmaḥ sugrīvam abravīt

    te·ṣāṃ tu gac·cha·tāṃ tat·ra tva·ri·taṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / dru·ma·ṣaṇ·ḍaṃ va·naṃ dṛṣ·ṭvā rā·maḥ sug·rī·vam ab·ra·vīt

  13. 13

    eṣa megha ivākāśe vṛkṣaṣaṇḍaḥ prakāśate / meghasaṃghātavipulaḥ paryantakadalīvṛtaḥ

    e·ṣa me·gha i·vā·kā·śe vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍaḥ pra·kā·śa·te / me·gha·saṃ·ghā·ta·vi·pu·laḥ par·yan·ta·ka·da·lī·vṛ·taḥ

  14. 14

    kim etaj jñātum icchāmi sakhe kautūhalaṃ mama / kautūhalāpanayanaṃ kartum icchāmy ahaṃ tvayā

    kim e·taj jñā·tum ic·chā·mi sa·khe kau·tū·ha·laṃ ma·ma / kau·tū·ha·lā·pa·na·ya·naṃ kar·tum ic·chāmy a·haṃ tva·yā

  15. 15

    tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / gacchann evācacakṣe 'tha sugrīvas tan mahad vanam

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / gac·chann e·vā·ca·cak·ṣe 'tha sug·rī·vas tan ma·had va·nam

  16. 16

    etad rāghava vistīrṇam āśramaṃ śramanāśanam / udyānavanasaṃpannaṃ svādumūlaphalodakam

    e·tad rā·gha·va vis·tīr·ṇam āś·ra·maṃ śra·ma·nā·śa·nam / ud·yā·na·va·na·saṃ·pan·naṃ svā·du·mū·la·pha·lo·da·kam

  17. 17

    atra saptajanā nāma munayaḥ saṃśitavratāḥ / saptaivāsann adhaḥśīrṣā niyataṃ jalaśāyinaḥ

    at·ra sap·ta·ja·nā nā·ma mu·na·yaḥ saṃ·śi·tav·ra·tāḥ / sap·tai·vā·sann a·dhaḥ·śīr·ṣā ni·ya·taṃ ja·la·śā·yi·naḥ

  18. 18

    saptarātrakṛtāhārā vāyunā vanavāsinaḥ / divaṃ varṣaśatair yātāḥ saptabhiḥ sakalevarāḥ

    sap·ta·rāt·ra·kṛ·tā·hā·rā vā·yu·nā va·na·vā·si·naḥ / di·vaṃ var·ṣa·śa·tair yā·tāḥ sap·ta·bhiḥ sa·ka·le·va·rāḥ

  19. 19

    teṣām evaṃ prabhāvena drumaprākārasaṃvṛtam / āśramaṃ sudurādharṣam api sendraiḥ surāsuraiḥ

    te·ṣām e·vaṃ pra·bhā·ve·na dru·map·rā·kā·ra·saṃ·vṛ·tam / āś·ra·maṃ su·du·rā·dhar·ṣam a·pi sen·draiḥ su·rā·su·raiḥ

  20. 20

    pakṣiṇo varjayanty etat tathānye vanacāriṇaḥ / viśanti mohād ye 'py atra nivartante na te punaḥ

    pak·ṣi·ṇo var·ja·yanty e·tat ta·thān·ye va·na·cā·ri·ṇaḥ / vi·śan·ti mo·hād ye 'py at·ra ni·var·tan·te na te pu·naḥ

  21. 21

    vibhūṣaṇaravāś cātra śrūyante sakalākṣarāḥ / tūryagītasvanāś cāpi gandho divyaś ca rāghava

    vi·bhū·ṣa·ṇa·ra·vāś cāt·ra śrū·yan·te sa·ka·lāk·ṣa·rāḥ / tūr·ya·gī·tas·va·nāś cā·pi gan·dho div·yaś ca rā·gha·va

  22. 22

    tretāgnayo 'pi dīpyante dhūmo hy eṣa pradṛśyate / veṣṭayann iva vṛkṣāgrān kapotāṅgāruṇo ghanaḥ

    tre·tāg·na·yo 'pi dīp·yan·te dhū·mo hy e·ṣa pra·dṛś·ya·te / veṣ·ṭa·yann i·va vṛk·ṣāg·rān ka·po·tāṅ·gā·ru·ṇo gha·naḥ

  23. 23

    kuru praṇāmaṃ dharmātmaṃs tān samuddiśya rāghavaḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā prayataḥ saṃyatāñjaliḥ

    ku·ru pra·ṇā·maṃ dhar·māt·maṃs tān sa·mud·diś·ya rā·gha·vaḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā pra·ya·taḥ saṃ·ya·tāñ·ja·liḥ

  24. 24

    praṇamanti hi ye teṣām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām / na teṣām aśubhaṃ kiṃ cic charīre rāma dṛśyate

    pra·ṇa·man·ti hi ye te·ṣām ṛ·ṣī·ṇāṃ bhā·vi·tāt·ma·nām / na te·ṣām a·śu·bhaṃ kiṃ cic cha·rī·re rā·ma dṛś·ya·te

  25. 25

    tato rāmaḥ saha bhrātrā lakṣmaṇena kṛtāñjaliḥ / samuddiśya mahātmānas tān ṛṣīn abhyavādayat

    ta·to rā·maḥ sa·ha bhrāt·rā lak·ṣma·ṇe·na kṛ·tāñ·ja·liḥ / sa·mud·diś·ya ma·hāt·mā·nas tān ṛ·ṣīn abh·ya·vā·da·yat

  26. 26

    abhivādya ca dharmātmā rāmo bhrātā ca lakṣmaṇaḥ / sugrīvo vānarāś caiva jagmuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ

    a·bhi·vād·ya ca dhar·māt·mā rā·mo bhrā·tā ca lak·ṣma·ṇaḥ / sug·rī·vo vā·na·rāś cai·va jag·muḥ saṃ·hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ

  27. 27

    te gatvā dūram adhvānaṃ tasmāt saptajanāśramāt / dadṛśus tāṃ durādharṣāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām

    te gat·vā dū·ram adh·vā·naṃ tas·māt sap·ta·ja·nāś·ra·māt / da·dṛ·śus tāṃ du·rā·dhar·ṣāṃ kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 14 21 verses
  1. 1

    sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālipālitām / vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane

    sar·ve te tva·ri·taṃ gat·vā kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām / vṛk·ṣair āt·mā·nam ā·vṛt·ya vya·tiṣ·ṭhan ga·ha·ne va·ne

  2. 2

    vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ / sugrīvo vipulagrīvaḥ krodham āhārayad bhṛśam

    vi·cār·ya sar·va·to dṛṣ·ṭiṃ kā·na·ne kā·na·nap·ri·yaḥ / sug·rī·vo vi·pu·lag·rī·vaḥ kro·dham ā·hā·ra·yad bhṛ·śam

  3. 3

    tataḥ sa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat / parivāraiḥ parivṛto nādair bhindann ivāmbaram

    ta·taḥ sa ni·na·daṃ gho·raṃ kṛt·vā yud·dhā·ya cāh·va·yat / pa·ri·vā·raiḥ pa·ri·vṛ·to nā·dair bhin·dann i·vām·ba·ram

  4. 4

    atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatis tadā / dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyam abravīt

    a·tha bā·lār·ka·sa·dṛ·śo dṛp·ta·siṃ·ha·ga·tis ta·dā / dṛṣ·ṭvā rā·maṃ kri·yā·dak·ṣaṃ sug·rī·vo vāk·yam ab·ra·vīt

  5. 5

    harivāgurayā vyāptaṃ taptakāñcanatoraṇām / prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm

    ha·ri·vā·gu·ra·yā vyāp·taṃ tap·ta·kāñ·ca·na·to·ra·ṇām / prāp·tāḥ sma dhva·ja·yan·trāḍh·yāṃ kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·naḥ pu·rīm

  6. 6

    pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā / saphalāṃ tāṃ kuru kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ

    pra·tij·ñā yā tva·yā vī·ra kṛ·tā vā·li·va·dhe pu·rā / sa·pha·lāṃ tāṃ ku·ru kṣip·raṃ la·tāṃ kā·la i·vā·ga·taḥ

  7. 7

    evam uktas tu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ / tam athovāca sugrīvaṃ vacanaṃ śatrusūdanaḥ

    e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā sug·rī·ve·ṇa sa rā·gha·vaḥ / tam a·tho·vā·ca sug·rī·vaṃ va·ca·naṃ śat·ru·sū·da·naḥ

  8. 8

    kṛtābhijñāna cihnas tvam anayā gajasāhvayā / viparīta ivākāśe sūryo nakṣatra mālayā

    kṛ·tā·bhij·ñā·na cih·nas tvam a·na·yā ga·ja·sāh·va·yā / vi·pa·rī·ta i·vā·kā·śe sūr·yo nak·ṣat·ra mā·la·yā

  9. 9

    adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara / ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge

    ad·ya vā·li·sa·mut·thaṃ te bha·yaṃ vai·raṃ ca vā·na·ra / e·ke·nā·haṃ pra·mok·ṣyā·mi bā·ṇa·mok·ṣe·ṇa saṃ·yu·ge

  10. 10

    mama darśaya sugrīvavairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam / vālī vinihato yāvad vane pāṃsuṣu veṣṭate

    ma·ma dar·śa·ya sug·rī·va·vai·ri·ṇaṃ bhrā·tṛ·rū·pi·ṇam / vā·lī vi·ni·ha·to yā·vad va·ne pāṃ·su·ṣu veṣ·ṭa·te

  11. 11

    yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvan sa vinivartate / tato doṣeṇa mā gacchet sadyo garhec ca mā bhavān

    ya·di dṛṣ·ṭi·pa·thaṃ prāp·to jī·van sa vi·ni·var·ta·te / ta·to do·ṣe·ṇa mā gac·chet sad·yo gar·hec ca mā bha·vān

  12. 12

    pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ / tato vetsi balenādya bālinaṃ nihataṃ mayā

    prat·yak·ṣaṃ sap·ta te sā·lā ma·yā bā·ṇe·na dā·ri·tāḥ / ta·to vet·si ba·le·nād·ya bā·li·naṃ ni·ha·taṃ ma·yā

  13. 13

    anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre 'pi tiṣṭhatā / dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathaṃ cana

    a·nṛ·taṃ nok·ta·pūr·vaṃ me vī·ra kṛc·chre 'pi tiṣ·ṭha·tā / dhar·ma·lo·bha·pa·rī·te·na na ca vak·ṣye ka·thaṃ ca·na

  14. 14

    saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi saṃbhramam / prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ

    sa·pha·lāṃ ca ka·riṣ·yā·mi pra·tij·ñāṃ ja·hi saṃbh·ra·mam / pra·sū·taṃ ka·la·maṃ kṣet·re var·ṣe·ṇe·va śa·tak·ra·tuḥ

  15. 15

    tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ / sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpated yena vānaraḥ

    ta·dāh·vā·na·ni·mit·taṃ tvaṃ vā·li·no he·ma·mā·li·naḥ / sug·rī·va ku·ru taṃ śab·daṃ niṣ·pa·ted ye·na vā·na·raḥ

  16. 16

    jitakāśī jayaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purāt / niṣpatiṣyaty asaṃgena vālī sa priyasaṃyugaḥ

    ji·ta·kā·śī ja·yaś·lā·ghī tva·yā cā·dhar·ṣi·taḥ pu·rāt / niṣ·pa·tiṣ·yaty a·saṃ·ge·na vā·lī sa pri·ya·saṃ·yu·gaḥ

  17. 17

    ripūṇāṃ dharṣaṇaṃ śūrā marṣayanti na saṃyuge / jānantas tu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ

    ri·pū·ṇāṃ dhar·ṣa·ṇaṃ śū·rā mar·ṣa·yan·ti na saṃ·yu·ge / jā·nan·tas tu sva·kaṃ vīr·yaṃ strī·sa·mak·ṣaṃ vi·śe·ṣa·taḥ

  18. 18

    sa tu rāmavacaḥ śrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ / nanarda krūranādena vinirbhindann ivāmbaram

    sa tu rā·ma·va·caḥ śrut·vā sug·rī·vo he·ma·piṅ·ga·laḥ / na·nar·da krū·ra·nā·de·na vi·nir·bhin·dann i·vām·ba·ram

  19. 19

    tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ / rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ

    tas·ya śab·de·na vit·ras·tā gā·vo yān·ti ha·tap·ra·bhāḥ / rā·ja·do·ṣa·pa·rā·mṛṣ·ṭāḥ ku·las·tri·ya i·vā·ku·lāḥ

  20. 20

    dravanti ca mṛgāḥ śīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ / patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ

    dra·van·ti ca mṛ·gāḥ śīgh·raṃ bhag·nā i·va ra·ṇe ha·yāḥ / pa·tan·ti ca kha·gā bhū·mau kṣī·ṇa·puṇ·yā i·va gra·hāḥ

  21. 21

    tataḥ sa jīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ vyamuñcat tvarayā pratītaḥ / sūryātmajaḥ śauryavivṛddhatejāḥ saritpatir vānilacañcalormiḥ

    ta·taḥ sa jī·mū·ta·ga·ṇap·ra·ṇā·do nā·daṃ vya·muñ·cat tva·ra·yā pra·tī·taḥ / sūr·yāt·ma·jaḥ śaur·ya·vi·vṛd·dha·te·jāḥ sa·rit·pa·tir vā·ni·la·cañ·ca·lor·miḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 15 23 verses
  1. 1

    atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ / śuśrāvāntaḥpuragato vālī bhrātur amarṣaṇaḥ

    a·tha tas·ya ni·nā·daṃ taṃ sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / śuś·rā·vān·taḥ·pu·ra·ga·to vā·lī bhrā·tur a·mar·ṣa·ṇaḥ

  2. 2

    śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam / madaś caikapade naṣṭaḥ krodhaś cāpatito mahān

    śrut·vā tu tas·ya ni·na·daṃ sar·va·bhū·tap·ra·kam·pa·nam / ma·daś cai·ka·pa·de naṣ·ṭaḥ kro·dhaś cā·pa·ti·to ma·hān

  3. 3

    sa tu roṣaparītāṅgo vālī saṃdhyātapaprabhaḥ / uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ

    sa tu ro·ṣa·pa·rī·tāṅ·go vā·lī saṃdh·yā·ta·pap·ra·bhaḥ / u·pa·rak·ta i·vā·dit·yaḥ sad·yo niṣ·pra·bha·tāṃ ga·taḥ

  4. 4

    vālī daṃṣṭrā karālas tu krodhād dīptāgnisaṃnibhaḥ / bhāty utpatitapadmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ

    vā·lī daṃṣ·ṭrā ka·rā·las tu kro·dhād dīp·tāg·ni·saṃ·ni·bhaḥ / bhāty ut·pa·ti·ta·pad·mā·bhaḥ sa·mṛ·ṇā·la i·va hra·daḥ

  5. 5

    śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ / vegena caraṇanyāsair dārayann iva medinīm

    śab·daṃ dur·mar·ṣa·ṇaṃ śrut·vā niṣ·pa·pā·ta ta·to ha·riḥ / ve·ge·na ca·ra·ṇan·yā·sair dā·ra·yann i·va me·di·nīm

  6. 6

    taṃ tu tārā pariṣvajya snehād darśitasauhṛdā / uvāca trastasaṃbhrāntā hitodarkam idaṃ vacaḥ

    taṃ tu tā·rā pa·riṣ·vaj·ya sne·hād dar·śi·ta·sau·hṛ·dā / u·vā·ca tras·ta·saṃbh·rān·tā hi·to·dar·kam i·daṃ va·caḥ

  7. 7

    sādhu krodham imaṃ vīra nadī vegam ivāgatam / śayanād utthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktām iva srajam

    sā·dhu kro·dham i·maṃ vī·ra na·dī ve·gam i·vā·ga·tam / śa·ya·nād ut·thi·taḥ kāl·yaṃ tya·ja bhuk·tām i·va sra·jam

  8. 8

    sahasā tava niṣkrāmo mama tāvan na rocate / śrūyatām abhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase

    sa·ha·sā ta·va niṣ·krā·mo ma·ma tā·van na ro·ca·te / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi yan·ni·mit·taṃ ni·vār·ya·se

  9. 9

    pūrvam āpatitaḥ krodhāt sa tvām āhvayate yudhi / niṣpatya ca nirastas te hanyamāno diśo gataḥ

    pūr·vam ā·pa·ti·taḥ kro·dhāt sa tvām āh·va·ya·te yu·dhi / niṣ·pat·ya ca ni·ras·tas te han·ya·mā·no di·śo ga·taḥ

  10. 10

    tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ / ihaitya punar āhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me

    tva·yā tas·ya ni·ras·tas·ya pī·ḍi·tas·ya vi·śe·ṣa·taḥ / i·hait·ya pu·nar āh·vā·naṃ śaṅ·kāṃ ja·na·ya·tī·va me

  11. 11

    darpaś ca vyavasāyaś ca yādṛśas tasya nardataḥ / ninādasya ca saṃrambho naitad alpaṃ hi kāraṇam

    dar·paś ca vya·va·sā·yaś ca yā·dṛ·śas tas·ya nar·da·taḥ / ni·nā·das·ya ca saṃ·ram·bho nai·tad al·paṃ hi kā·ra·ṇam

  12. 12

    nāsahāyam ahaṃ manye sugrīvaṃ tam ihāgatam / avaṣṭabdhasahāyaś ca yam āśrityaiṣa garjati

    nā·sa·hā·yam a·haṃ man·ye sug·rī·vaṃ tam i·hā·ga·tam / a·vaṣ·ṭab·dha·sa·hā·yaś ca yam āś·rit·yai·ṣa gar·ja·ti

  13. 13

    prakṛtyā nipuṇaś caiva buddhimāṃś caiva vānaraḥ / aparīkṣitavīryeṇa sugrīvaḥ saha naiṣyati

    pra·kṛt·yā ni·pu·ṇaś cai·va bud·dhi·māṃś cai·va vā·na·raḥ / a·pa·rīk·ṣi·ta·vīr·ye·ṇa sug·rī·vaḥ sa·ha naiṣ·ya·ti

  14. 14

    pūrvam eva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ / aṅgadasya kumārasya vakṣyāmi tvā hitaṃ vacaḥ

    pūr·vam e·va ma·yā vī·ra śru·taṃ ka·tha·ya·to va·caḥ / aṅ·ga·das·ya ku·mā·ras·ya vak·ṣyā·mi tvā hi·taṃ va·caḥ

  15. 15

    tava bhrātur hi vikhyātaḥ sahāyo raṇakarkaśaḥ / rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnir ivotthitaḥ

    ta·va bhrā·tur hi vikh·yā·taḥ sa·hā·yo ra·ṇa·kar·ka·śaḥ / rā·maḥ pa·ra·ba·lā·mar·dī yu·gān·tāg·nir i·vot·thi·taḥ

  16. 16

    nivāsavṛkṣaḥ sādhūnām āpannānāṃ parā gatiḥ / ārtānāṃ saṃśrayaś caiva yaśasaś caikabhājanam

    ni·vā·sa·vṛk·ṣaḥ sā·dhū·nām ā·pan·nā·nāṃ pa·rā ga·tiḥ / ār·tā·nāṃ saṃś·ra·yaś cai·va ya·śa·saś cai·ka·bhā·ja·nam

  17. 17

    jñānavijñānasaṃpanno nideśo nirataḥ pituḥ / dhātūnām iva śailendro guṇānām ākaro mahān

    jñā·na·vij·ñā·na·saṃ·pan·no ni·de·śo ni·ra·taḥ pi·tuḥ / dhā·tū·nām i·va śai·len·dro gu·ṇā·nām ā·ka·ro ma·hān

  18. 18

    tatkṣamaṃ na virodhas te saha tena mahātmanā / durjayenāprameyena rāmeṇa raṇakarmasu

    tat·kṣa·maṃ na vi·ro·dhas te sa·ha te·na ma·hāt·ma·nā / dur·ja·ye·nāp·ra·me·ye·na rā·me·ṇa ra·ṇa·kar·ma·su

  19. 19

    śūra vakṣyāmi te kiṃ cin na cecchāmy abhyasūyitum / śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yad dhitam

    śū·ra vak·ṣyā·mi te kiṃ cin na cec·chāmy abh·ya·sū·yi·tum / śrū·ya·tāṃ kri·ya·tāṃ cai·va ta·va vak·ṣyā·mi yad dhi·tam

  20. 20

    yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhv abhiṣecaya / vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājan balīyasā

    yau·va·rāj·ye·na sug·rī·vaṃ tūr·ṇaṃ sādhv a·bhi·ṣe·ca·ya / vig·ra·haṃ mā kṛ·thā vī·ra bhrāt·rā rā·jan ba·lī·ya·sā

  21. 21

    ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tava rāmeṇa sauhṛdam / sugrīveṇa ca saṃprītiṃ vairam utsṛjya dūrataḥ

    a·haṃ hi te kṣa·maṃ man·ye ta·va rā·me·ṇa sau·hṛ·dam / sug·rī·ve·ṇa ca saṃp·rī·tiṃ vai·ram ut·sṛj·ya dū·ra·taḥ

  22. 22

    lālanīyo hi te bhrātā yavīyān eṣa vānaraḥ / tatra vā sann ihastho vā sarvathā bandhur eva te

    lā·la·nī·yo hi te bhrā·tā ya·vī·yān e·ṣa vā·na·raḥ / tat·ra vā sann i·has·tho vā sar·va·thā ban·dhur e·va te

  23. 23

    yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām / yācyamānaḥ prayatnena sādhu vākyaṃ kuruṣva me

    ya·di te mat·pri·yaṃ kār·yaṃ ya·di cā·vai·ṣi māṃ hi·tām / yāc·ya·mā·naḥ pra·yat·ne·na sā·dhu vāk·yaṃ ku·ruṣ·va me

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 16 27 verses
  1. 1

    tām evaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām / vālī nirbhartsayām āsa vacanaṃ cedam abravīt

    tām e·vaṃ bru·va·tīṃ tā·rāṃ tā·rā·dhi·pa·ni·bhā·na·nām / vā·lī nir·bhar·tsa·yām ā·sa va·ca·naṃ ce·dam ab·ra·vīt

  2. 2

    garjato 'sya ca saṃrambhaṃ bhrātuḥ śatror viśeṣataḥ / marṣayiṣyāmy ahaṃ kena kāraṇena varānane

    gar·ja·to 'sya ca saṃ·ram·bhaṃ bhrā·tuḥ śat·ror vi·śe·ṣa·taḥ / mar·ṣa·yiṣ·yāmy a·haṃ ke·na kā·ra·ṇe·na va·rā·na·ne

  3. 3

    adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣv anivartinām / dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇād atiricyate

    a·dhar·ṣi·tā·nāṃ śū·rā·ṇāṃ sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nām / dhar·ṣa·ṇā·mar·ṣa·ṇaṃ bhī·ru ma·ra·ṇād a·ti·ric·ya·te

  4. 4

    soḍhuṃ na ca samartho 'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge / sugrīvasya ca saṃrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ

    so·ḍhuṃ na ca sa·mar·tho 'haṃ yud·dha·kā·mas·ya saṃ·yu·ge / sug·rī·vas·ya ca saṃ·ram·bhaṃ hī·nag·rī·vas·ya gar·ja·taḥ

  5. 5

    na ca kāryo viṣādas te rāghavaṃ prati matkṛte / dharmajñaś ca kṛtajñaś ca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati

    na ca kār·yo vi·ṣā·das te rā·gha·vaṃ pra·ti mat·kṛ·te / dhar·maj·ñaś ca kṛ·taj·ñaś ca ka·thaṃ pā·paṃ ka·riṣ·ya·ti

  6. 6

    nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo 'nugacchasi / sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā

    ni·var·tas·va sa·ha strī·bhiḥ ka·thaṃ bhū·yo 'nu·gac·cha·si / sau·hṛ·daṃ dar·śi·taṃ tā·re ma·yi bhak·tiḥ kṛ·tā tva·yā

  7. 7

    pratiyotsyāmy ahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi saṃbhramam / darpaṃ cāsya vineṣyāmi na ca prāṇair vimokṣyate

    pra·ti·yot·syāmy a·haṃ gat·vā sug·rī·vaṃ ja·hi saṃbh·ra·mam / dar·paṃ cās·ya vi·neṣ·yā·mi na ca prā·ṇair vi·mok·ṣya·te

  8. 8

    śāpitāsi mama prāṇair nivartasva jayena ca / ahaṃ jitvā nivartiṣye tam alaṃ bhrātaraṃ raṇe

    śā·pi·tā·si ma·ma prā·ṇair ni·var·tas·va ja·ye·na ca / a·haṃ jit·vā ni·var·tiṣ·ye tam a·laṃ bhrā·ta·raṃ ra·ṇe

  9. 9

    taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī / cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam

    taṃ tu tā·rā pa·riṣ·vaj·ya vā·li·naṃ pri·ya·vā·di·nī / ca·kā·ra ru·da·tī man·daṃ dak·ṣi·ṇā sā pra·dak·ṣi·ṇam

  10. 10

    tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravad vijayaiṣiṇī / antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā

    ta·taḥ svas·tya·ya·naṃ kṛt·vā man·tra·vad vi·ja·yai·ṣi·ṇī / an·taḥ·pu·raṃ sa·ha strī·bhiḥ pra·viṣ·ṭā śo·ka·mo·hi·tā

  11. 11

    praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhiḥ svam ālayam / nagarān niryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan

    pra·viṣ·ṭā·yāṃ tu tā·rā·yāṃ sa·ha strī·bhiḥ svam ā·la·yam / na·ga·rān nir·ya·yau krud·dho ma·hā·sar·pa i·va śva·san

  12. 12

    sa niḥśvasya mahāvego vālī paramaroṣaṇaḥ / sarvataś cārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā

    sa niḥś·vas·ya ma·hā·ve·go vā·lī pa·ra·ma·ro·ṣa·ṇaḥ / sar·va·taś cā·ra·yan dṛṣ·ṭiṃ śat·ru·dar·śa·na·kāṅ·kṣa·yā

  13. 13

    sa dadarśa tataḥ śrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam / susaṃvītam avaṣṭabdhaṃ dīpyamānam ivānalam

    sa da·dar·śa ta·taḥ śrī·mān sug·rī·vaṃ he·ma·piṅ·ga·lam / su·saṃ·vī·tam a·vaṣ·ṭab·dhaṃ dīp·ya·mā·nam i·vā·na·lam

  14. 14

    sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam / gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ

    sa taṃ dṛṣ·ṭvā ma·hā·vīr·yaṃ sug·rī·vaṃ par·ya·vas·thi·tam / gā·ḍhaṃ pa·ri·da·dhe vā·so vā·lī pa·ra·ma·ro·ṣa·ṇaḥ

  15. 15

    sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭim udyamya vīryavān / sugrīvam evābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ

    sa vā·lī gā·ḍha·saṃ·vī·to muṣ·ṭim ud·yam·ya vīr·ya·vān / sug·rī·vam e·vā·bhi·mu·kho ya·yau yod·dhuṃ kṛ·tak·ṣa·ṇaḥ

  16. 16

    śliṣṭamuṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataram āgataḥ / sugrīvo 'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam

    śliṣ·ṭa·muṣ·ṭiṃ sa·mud·yam·ya saṃ·rab·dha·ta·ram ā·ga·taḥ / sug·rī·vo 'pi sa·mud·diś·ya vā·li·naṃ he·ma·mā·li·nam

  17. 17

    taṃ vālī krodhatāmrākṣaḥ sugrīvaṃ raṇapaṇḍitam / āpatantaṃ mahāvegam idaṃ vacanam abravīt

    taṃ vā·lī kro·dha·tām·rāk·ṣaḥ sug·rī·vaṃ ra·ṇa·paṇ·ḍi·tam / ā·pa·tan·taṃ ma·hā·ve·gam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  18. 18

    eṣa muṣṭir mayā baddho gāḍhaḥ sunihitāṅguliḥ / mayā vegavimuktas te prāṇān ādāya yāsyati

    e·ṣa muṣ·ṭir ma·yā bad·dho gā·ḍhaḥ su·ni·hi·tāṅ·gu·liḥ / ma·yā ve·ga·vi·muk·tas te prā·ṇān ā·dā·ya yās·ya·ti

  19. 19

    evam uktas tu sugrīvaḥ kruddho vālinam abravīt / tavaiva ca haran prāṇān muṣṭiḥ patatu mūrdhani

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vaḥ krud·dho vā·li·nam ab·ra·vīt / ta·vai·va ca ha·ran prā·ṇān muṣ·ṭiḥ pa·ta·tu mūr·dha·ni

  20. 20

    tāḍitas tena saṃkruddhaḥ samabhikramya vegataḥ / abhavac choṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ

    tā·ḍi·tas te·na saṃk·rud·dhaḥ sa·ma·bhik·ram·ya ve·ga·taḥ / a·bha·vac cho·ṇi·tod·gā·rī sot·pī·ḍa i·va par·va·taḥ

  21. 21

    sugrīveṇa tu niḥsaṃgaṃ sālam utpāṭya tejasā / gātreṣv abhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ

    sug·rī·ve·ṇa tu niḥ·saṃ·gaṃ sā·lam ut·pāṭ·ya te·ja·sā / gāt·reṣv a·bhi·ha·to vā·lī vaj·re·ṇe·va ma·hā·gi·riḥ

  22. 22

    sa tu vālī pracaritaḥ sālatāḍanavihvalaḥ / gurubhārasamākrāntā sāgare naur ivābhavat

    sa tu vā·lī pra·ca·ri·taḥ sā·la·tā·ḍa·na·vih·va·laḥ / gu·ru·bhā·ra·sa·māk·rān·tā sā·ga·re naur i·vā·bha·vat

  23. 23

    tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau / pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāv ivāmbare

    tau bhī·ma·ba·la·vik·rān·tau su·par·ṇa·sa·ma·ve·gi·nau / pra·vṛd·dhau gho·ra·va·pu·ṣau can·dra·sūr·yāv i·vām·ba·re

  24. 24

    vālinā bhagnadarpas tu sugrīvo mandavikramaḥ / vālinaṃ prati sāmarṣo darśayām āsa lāghavam

    vā·li·nā bhag·na·dar·pas tu sug·rī·vo man·da·vik·ra·maḥ / vā·li·naṃ pra·ti sā·mar·ṣo dar·śa·yām ā·sa lā·gha·vam

  25. 25

    tato dhanuṣi saṃdhāya śaram āśīviṣopamam / rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ

    ta·to dha·nu·ṣi saṃ·dhā·ya śa·ram ā·śī·vi·ṣo·pa·mam / rā·gha·ve·ṇa ma·hā·bā·ṇo vā·li·vak·ṣa·si pā·ti·taḥ

  26. 26

    vegenābhihato vālī nipapāta mahītale

    ve·ge·nā·bhi·ha·to vā·lī ni·pa·pā·ta ma·hī·ta·le

  27. 27

    athokṣitaḥ śoṇitatoyavisravaiḥ supuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ / vicetano vāsavasūnur āhave prabhraṃśitendradhvajavat kṣitiṃ gataḥ

    a·thok·ṣi·taḥ śo·ṇi·ta·to·ya·vis·ra·vaiḥ su·puṣ·pi·tā·śo·ka i·vā·ni·lod·dha·taḥ / vi·ce·ta·no vā·sa·va·sū·nur ā·ha·ve prabh·raṃ·śi·ten·dradh·va·ja·vat kṣi·tiṃ ga·taḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 17 45 verses
  1. 1

    tataḥ śareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ / papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ

    ta·taḥ śa·re·ṇā·bhi·ha·to rā·me·ṇa ra·ṇa·kar·ka·śaḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā vā·lī ni·kṛt·ta i·va pā·da·paḥ

  2. 2

    sa bhūmau nyastasarvāṅgas taptakāñcanabhūṣaṇaḥ / apatad devarājasya muktaraśmir iva dhvajaḥ

    sa bhū·mau nyas·ta·sar·vāṅ·gas tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaḥ / a·pa·tad de·va·rā·jas·ya muk·ta·raś·mir i·va dhva·jaḥ

  3. 3

    tasmin nipatite bhūmau haryṛṣāṇāṃ gaṇeśvare / naṣṭacandram iva vyoma na vyarājata bhūtalam

    tas·min ni·pa·ti·te bhū·mau har·yṛ·ṣā·ṇāṃ ga·ṇeś·va·re / naṣ·ṭa·can·dram i·va vyo·ma na vya·rā·ja·ta bhū·ta·lam

  4. 4

    bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ / na śrīr jahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ

    bhū·mau ni·pa·ti·tas·yā·pi tas·ya de·haṃ ma·hāt·ma·naḥ / na śrīr ja·hā·ti na prā·ṇā na te·jo na pa·rāk·ra·maḥ

  5. 5

    śakradattā varā mālā kāñcanī ratnabhūṣitā / dadhāra harimukhyasya prāṇāṃs tejaḥ śriyaṃ ca sā

    śak·ra·dat·tā va·rā mā·lā kāñ·ca·nī rat·na·bhū·ṣi·tā / da·dhā·ra ha·ri·mukh·yas·ya prā·ṇāṃs te·jaḥ śri·yaṃ ca sā

  6. 6

    sa tayā mālayā vīro haimayā hariyūthapaḥ / saṃdhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat

    sa ta·yā mā·la·yā vī·ro hai·ma·yā ha·ri·yū·tha·paḥ / saṃdh·yā·nu·ga·ta·par·yan·taḥ pa·yo·dha·ra i·vā·bha·vat

  7. 7

    tasya mālā ca dehaś ca marmaghātī ca yaḥ śaraḥ / tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate

    tas·ya mā·lā ca de·haś ca mar·ma·ghā·tī ca yaḥ śa·raḥ / tri·dhe·va ra·ci·tā lak·ṣmīḥ pa·ti·tas·yā·pi śo·bha·te

  8. 8

    tad astraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam / rāmabāṇāsanakṣiptam āvahat paramāṃ gatim

    tad as·traṃ tas·ya vī·ras·ya svar·ga·mār·gap·ra·bhā·va·nam / rā·ma·bā·ṇā·sa·nak·ṣip·tam ā·va·hat pa·ra·māṃ ga·tim

  9. 9

    taṃ tathā patitaṃ saṃkhye gatārciṣam ivānalam / yayātim iva puṇyānte devalokāt paricyutam

    taṃ ta·thā pa·ti·taṃ saṃkh·ye ga·tār·ci·ṣam i·vā·na·lam / ya·yā·tim i·va puṇ·yān·te de·va·lo·kāt pa·ric·yu·tam

  10. 10

    ādityam iva kālena yugānte bhuvi pātitam / mahendram iva durdharṣaṃ mahendram iva duḥsaham

    ā·dit·yam i·va kā·le·na yu·gān·te bhu·vi pā·ti·tam / ma·hen·dram i·va dur·dhar·ṣaṃ ma·hen·dram i·va duḥ·sa·ham

  11. 11

    mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam / siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam / lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca

    ma·hen·dra·put·raṃ pa·ti·taṃ vā·li·naṃ he·ma·mā·li·nam / siṃ·ho·ras·kaṃ ma·hā·bā·huṃ dīp·tās·yaṃ ha·ri·lo·ca·nam / lak·ṣma·ṇā·nu·ga·to rā·mo da·dar·śo·pa·sa·sar·pa ca

  12. 12

    sa dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / abravīt praśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam

    sa dṛṣ·ṭvā rā·gha·vaṃ vā·lī lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ pa·ru·ṣaṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam

  13. 13

    parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko nu prāptas tvayā guṇaḥ / yad ahaṃ yuddhasaṃrabdhas tvatkṛte nidhanaṃ gataḥ

    pa·rāṅ·mu·kha·va·dhaṃ kṛt·vā ko nu prāp·tas tva·yā gu·ṇaḥ / yad a·haṃ yud·dha·saṃ·rab·dhas tvat·kṛ·te ni·dha·naṃ ga·taḥ

  14. 14

    kulīnaḥ sattvasaṃpannas tejasvī caritavrataḥ / rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ

    ku·lī·naḥ sat·tva·saṃ·pan·nas te·jas·vī ca·ri·tav·ra·taḥ / rā·maḥ ka·ru·ṇa·ve·dī ca pra·jā·nāṃ ca hi·te ra·taḥ

  15. 15

    sānukrośo mahotsāhaḥ samayajño dṛḍhavrataḥ / iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi

    sā·nuk·ro·śo ma·hot·sā·haḥ sa·ma·yaj·ño dṛ·ḍhav·ra·taḥ / i·ti te sar·va·bhū·tā·ni ka·tha·yan·ti ya·śo bhu·vi

  16. 16

    tān guṇān saṃpradhāryāham agryaṃ cābhijanaṃ tava / tārayā pratiṣiddhaḥ san sugrīveṇa samāgataḥ

    tān gu·ṇān saṃp·ra·dhār·yā·ham ag·ryaṃ cā·bhi·ja·naṃ ta·va / tā·ra·yā pra·ti·ṣid·dhaḥ san sug·rī·ve·ṇa sa·mā·ga·taḥ

  17. 17

    na mām anyena saṃrabdhaṃ pramattaṃ veddhum arhasi / iti me buddhir utpannā babhūvādarśane tava

    na mām an·ye·na saṃ·rab·dhaṃ pra·mat·taṃ ved·dhum ar·ha·si / i·ti me bud·dhir ut·pan·nā ba·bhū·vā·dar·śa·ne ta·va

  18. 18

    na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajam adhārmikam / jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpam ivāvṛtam

    na tvāṃ vi·ni·ha·tāt·mā·naṃ dhar·madh·va·jam a·dhār·mi·kam / jā·ne pā·pa·sa·mā·cā·raṃ tṛ·ṇaiḥ kū·pam i·vā·vṛ·tam

  19. 19

    satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannam iva pāvakam / nāhaṃ tvām abhijānāni dharmacchadmābhisaṃvṛtam

    sa·tāṃ ve·ṣa·dha·raṃ pā·paṃ prac·chan·nam i·va pā·va·kam / nā·haṃ tvām a·bhi·jā·nā·ni dhar·mac·chad·mā·bhi·saṃ·vṛ·tam

  20. 20

    viṣaye vā pure vā te yadā nāpakaromy aham / na ca tvāṃ pratijāne 'haṃ kasmāt tvaṃ haṃsy akilbiṣam

    vi·ṣa·ye vā pu·re vā te ya·dā nā·pa·ka·romy a·ham / na ca tvāṃ pra·ti·jā·ne 'haṃ kas·māt tvaṃ haṃsy a·kil·bi·ṣam

  21. 21

    phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram / mām ihāpratiyudhyantam anyena ca samāgatam

    pha·la·mū·lā·śa·naṃ nit·yaṃ vā·na·raṃ va·na·go·ca·ram / mām i·hāp·ra·ti·yudh·yan·tam an·ye·na ca sa·mā·ga·tam

  22. 22

    tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ / liṅgam apy asti te rājan dṛśyate dharmasaṃhitam

    tvaṃ na·rā·dhi·pa·teḥ put·raḥ pra·tī·taḥ pri·ya·dar·śa·naḥ / liṅ·gam apy as·ti te rā·jan dṛś·ya·te dhar·ma·saṃ·hi·tam

  23. 23

    kaḥ kṣatriyakule jātaḥ śrutavān naṣṭasaṃśayaḥ / dharmaliṅga praticchannaḥ krūraṃ karma samācaret

    kaḥ kṣat·ri·ya·ku·le jā·taḥ śru·ta·vān naṣ·ṭa·saṃ·śa·yaḥ / dhar·ma·liṅ·ga pra·tic·chan·naḥ krū·raṃ kar·ma sa·mā·ca·ret

  24. 24

    rāma rājakule jāto dharmavān iti viśrutaḥ / abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi

    rā·ma rā·ja·ku·le jā·to dhar·ma·vān i·ti viś·ru·taḥ / a·bhav·yo bhav·ya·rū·pe·ṇa ki·mar·thaṃ pa·ri·dhā·va·si

  25. 25

    sāma dānaṃ kṣamā dharmaḥ satyaṃ dhṛtiparākramau / pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaś cāpy apakāriṣu

    sā·ma dā·naṃ kṣa·mā dhar·maḥ sat·yaṃ dhṛ·ti·pa·rāk·ra·mau / pār·thi·vā·nāṃ gu·ṇā rā·jan daṇ·ḍaś cāpy a·pa·kā·ri·ṣu

  26. 26

    vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ / eṣā prakṛtir asmākaṃ puruṣas tvaṃ nareśvaraḥ

    va·yaṃ va·na·ca·rā rā·ma mṛ·gā mū·la·pha·lā·śa·nāḥ / e·ṣā pra·kṛ·tir as·mā·kaṃ pu·ru·ṣas tvaṃ na·reś·va·raḥ

  27. 27

    bhūmir hiraṇyaṃ rūpyaṃ ca nigrahe kāraṇāni ca / tatra kas te vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā

    bhū·mir hi·raṇ·yaṃ rūp·yaṃ ca nig·ra·he kā·ra·ṇā·ni ca / tat·ra kas te va·ne lo·bho ma·dī·ye·ṣu pha·le·ṣu vā

  28. 28

    nayaś ca vinayaś cobhau nigrahānugrahāv api / rājavṛttir asaṃkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ

    na·yaś ca vi·na·yaś co·bhau nig·ra·hā·nug·ra·hāv a·pi / rā·ja·vṛt·tir a·saṃ·kīr·ṇā na nṛ·pāḥ kā·ma·vṛt·ta·yaḥ

  29. 29

    tvaṃ tu kāmapradhānaś ca kopanaś cānavasthitaḥ / rājavṛttaiś ca saṃkīrṇaḥ śarāsanaparāyaṇaḥ

    tvaṃ tu kā·map·ra·dhā·naś ca ko·pa·naś cā·na·vas·thi·taḥ / rā·ja·vṛt·taiś ca saṃ·kīr·ṇaḥ śa·rā·sa·na·pa·rā·ya·ṇaḥ

  30. 30

    na te 'sty apacitir dharme nārthe buddhir avasthitā / indriyaiḥ kāmavṛttaḥ san kṛṣyase manujeśvara

    na te 'sty a·pa·ci·tir dhar·me nār·the bud·dhir a·vas·thi·tā / in·dri·yaiḥ kā·ma·vṛt·taḥ san kṛṣ·ya·se ma·nu·jeś·va·ra

  31. 31

    hatvā bāṇena kākutstha mām ihānaparādhinam / kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam

    hat·vā bā·ṇe·na kā·kut·stha mām i·hā·na·pa·rā·dhi·nam / kiṃ vak·ṣya·si sa·tāṃ madh·ye kar·ma kṛt·vā ju·gup·si·tam

  32. 32

    rājahā brahmahā goghnaś coraḥ prāṇivadhe rataḥ / nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ

    rā·ja·hā brah·ma·hā gogh·naś co·raḥ prā·ṇi·va·dhe ra·taḥ / nās·ti·kaḥ pa·ri·vet·tā ca sar·ve ni·ra·ya·gā·mi·naḥ

  33. 33

    adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇy asthi ca varjitam / abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhair dharmacāribhiḥ

    a·dhār·yaṃ car·ma me sad·bhī ro·māṇy as·thi ca var·ji·tam / a·bhak·ṣyā·ṇi ca māṃ·sā·ni tvad·vi·dhair dhar·ma·cā·ri·bhiḥ

  34. 34

    pañca pañcanakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava / śalyakaḥ śvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaś ca pañcamaḥ

    pañ·ca pañ·ca·na·khā bhak·ṣyā brah·mak·ṣat·re·ṇa rā·gha·va / śal·ya·kaḥ śvā·vi·dho go·dhā śa·śaḥ kūr·maś ca pañ·ca·maḥ

  35. 35

    carma cāsthi ca me rājan na spṛśanti manīṣiṇaḥ / abhakṣyāṇi ca māṃsāni so 'haṃ pañcanakho hataḥ

    car·ma cās·thi ca me rā·jan na spṛ·śan·ti ma·nī·ṣi·ṇaḥ / a·bhak·ṣyā·ṇi ca māṃ·sā·ni so 'haṃ pañ·ca·na·kho ha·taḥ

  36. 36

    tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasuṃdharā / pramadā śīlasaṃpannā dhūrtena patitā yathā

    tva·yā nā·the·na kā·kut·stha na sa·nā·thā va·suṃ·dha·rā / pra·ma·dā śī·la·saṃ·pan·nā dhūr·te·na pa·ti·tā ya·thā

  37. 37

    śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyā praśritamānasaḥ / kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā

    śa·ṭho nai·kṛ·ti·kaḥ kṣud·ro mith·yā praś·ri·ta·mā·na·saḥ / ka·thaṃ da·śa·ra·the·na tvaṃ jā·taḥ pā·po ma·hāt·ma·nā

  38. 38

    chinnacāritryakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā / tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā

    chin·na·cā·rit·rya·kak·ṣye·ṇa sa·tāṃ dhar·mā·ti·var·ti·nā / tyak·ta·dhar·māṅ·ku·śe·nā·haṃ ni·ha·to rā·ma·has·ti·nā

  39. 39

    dṛśyamānas tu yudhyethā mayā yudhi nṛpātmaja / adya vaivasvataṃ devaṃ paśyes tvaṃ nihato mayā

    dṛś·ya·mā·nas tu yudh·ye·thā ma·yā yu·dhi nṛ·pāt·ma·ja / ad·ya vai·vas·va·taṃ de·vaṃ paś·yes tvaṃ ni·ha·to ma·yā

  40. 40

    tvayādṛśyena tu raṇe nihato 'haṃ durāsadaḥ / prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ

    tva·yā·dṛś·ye·na tu ra·ṇe ni·ha·to 'haṃ du·rā·sa·daḥ / pra·sup·taḥ pan·na·ge·ne·va na·raḥ pā·na·va·śaṃ ga·taḥ

  41. 41

    sugrīvapriyakāmena yad ahaṃ nihatas tvayā / kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te 'nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe

    sug·rī·vap·ri·ya·kā·me·na yad a·haṃ ni·ha·tas tva·yā / kaṇ·ṭhe bad·dhvā pra·dad·yāṃ te 'ni·ha·taṃ rā·va·ṇaṃ ra·ṇe

  42. 42

    nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm / jānayeyaṃ tavādeśāc chvetām aśvatarīm iva

    nyas·tāṃ sā·ga·ra·to·ye vā pā·tā·le vā·pi mai·thi·līm / jā·na·ye·yaṃ ta·vā·de·śāc chve·tām aś·va·ta·rīm i·va

  43. 43

    yuktaṃ yat prapnuyād rājyaṃ sugrīvaḥ svargate mayi / ayuktaṃ yad adharmeṇa tvayāhaṃ nihato raṇe

    yuk·taṃ yat prap·nu·yād rāj·yaṃ sug·rī·vaḥ svar·ga·te ma·yi / a·yuk·taṃ yad a·dhar·me·ṇa tva·yā·haṃ ni·ha·to ra·ṇe

  44. 44

    kāmam evaṃvidhaṃ lokaḥ kālena viniyujyate / kṣamaṃ ced bhavatā prāptam uttaraṃ sādhu cintyatām

    kā·mam e·vaṃ·vi·dhaṃ lo·kaḥ kā·le·na vi·ni·yuj·ya·te / kṣa·maṃ ced bha·va·tā prāp·tam ut·ta·raṃ sā·dhu cin·tya·tām

  45. 45

    ity evam uktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātād vyathito mahātmā / samīkṣya rāmaṃ ravisaṃnikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ

    ity e·vam uk·tvā pa·ri·śuṣ·ka·vak·traḥ śa·rā·bhi·ghā·tād vya·thi·to ma·hāt·mā / sa·mīk·ṣya rā·maṃ ra·vi·saṃ·ni·kā·śaṃ tūṣ·ṇīṃ ba·bhū·vā·ma·ra·rā·ja·sū·nuḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 18 57 verses
  1. 1

    ity uktaḥ praśritaṃ vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam / paruṣaṃ vālinā rāmo nihatena vicetasā

    ity uk·taḥ praś·ri·taṃ vāk·yaṃ dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ hi·tam / pa·ru·ṣaṃ vā·li·nā rā·mo ni·ha·te·na vi·ce·ta·sā

  2. 2

    taṃ niṣprabham ivādityaṃ muktatoyam ivāmbudam / uktavākyaṃ hariśreṣṭham upaśāntam ivānalam

    taṃ niṣ·pra·bham i·vā·dit·yaṃ muk·ta·to·yam i·vām·bu·dam / uk·ta·vāk·yaṃ ha·riś·reṣ·ṭham u·pa·śān·tam i·vā·na·lam

  3. 3

    dharmārthaguṇasaṃpannaṃ harīśvaram anuttamam / adhikṣiptas tadā rāmaḥ paścād vālinam abravīt

    dhar·mār·tha·gu·ṇa·saṃ·pan·naṃ ha·rīś·va·ram a·nut·ta·mam / a·dhik·ṣip·tas ta·dā rā·maḥ paś·cād vā·li·nam ab·ra·vīt

  4. 4

    dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca samayaṃ cāpi laukikam / avijñāya kathaṃ bālyān mām ihādya vigarhase

    dhar·mam ar·thaṃ ca kā·maṃ ca sa·ma·yaṃ cā·pi lau·ki·kam / a·vij·ñā·ya ka·thaṃ bāl·yān mām i·hād·ya vi·gar·ha·se

  5. 5

    apṛṣṭvā buddhisaṃpannān vṛddhān ācāryasaṃmatān / saumya vānaracāpalyāt tvaṃ māṃ vaktum ihecchasi

    a·pṛṣ·ṭvā bud·dhi·saṃ·pan·nān vṛd·dhān ā·cār·ya·saṃ·ma·tān / saum·ya vā·na·ra·cā·pal·yāt tvaṃ māṃ vak·tum i·hec·cha·si

  6. 6

    ikṣvākūṇām iyaṃ bhūmiḥ saśailavanakānanā / mṛgapakṣimanuṣyāṇāṃ nigrahānugrahāv api

    ik·ṣvā·kū·ṇām i·yaṃ bhū·miḥ sa·śai·la·va·na·kā·na·nā / mṛ·ga·pak·ṣi·ma·nuṣ·yā·ṇāṃ nig·ra·hā·nug·ra·hāv a·pi

  7. 7

    tāṃ pālayati dharmātmā bharataḥ satyavāg ṛjuḥ / dharmakāmārthatattvajño nigrahānugrahe rataḥ

    tāṃ pā·la·ya·ti dhar·māt·mā bha·ra·taḥ sat·ya·vāg ṛ·juḥ / dhar·ma·kā·mār·tha·tat·tvaj·ño nig·ra·hā·nug·ra·he ra·taḥ

  8. 8

    nayaś ca vinayaś cobhau yasmin satyaṃ ca susthitam / vikramaś ca yathā dṛṣṭaḥ sa rājā deśakālavit

    na·yaś ca vi·na·yaś co·bhau yas·min sat·yaṃ ca sus·thi·tam / vik·ra·maś ca ya·thā dṛṣ·ṭaḥ sa rā·jā de·śa·kā·la·vit

  9. 9

    tasya dharmakṛtādeśā vayam anye ca pārthivaḥ / carāmo vasudhāṃ kṛtsnāṃ dharmasaṃtānam icchavaḥ

    tas·ya dhar·ma·kṛ·tā·de·śā va·yam an·ye ca pār·thi·vaḥ / ca·rā·mo va·su·dhāṃ kṛt·snāṃ dhar·ma·saṃ·tā·nam ic·cha·vaḥ

  10. 10

    tasmin nṛpatiśārdūla bharate dharmavatsale / pālayaty akhilāṃ bhūmiṃ kaś cared dharmanigraham

    tas·min nṛ·pa·ti·śār·dū·la bha·ra·te dhar·ma·vat·sa·le / pā·la·yaty a·khi·lāṃ bhū·miṃ kaś ca·red dhar·ma·nig·ra·ham

  11. 11

    te vayaṃ mārgavibhraṣṭaṃ svadharme parame sthitāḥ / bharatājñāṃ puraskṛtya nigṛhṇīmo yathāvidhi

    te va·yaṃ mār·ga·vibh·raṣ·ṭaṃ sva·dhar·me pa·ra·me sthi·tāḥ / bha·ra·tāj·ñāṃ pu·ras·kṛt·ya ni·gṛh·ṇī·mo ya·thā·vi·dhi

  12. 12

    tvaṃ tu saṃkliṣṭadharmā ca karmaṇā ca vigarhitaḥ / kāmatantrapradhānaś ca na sthito rājavartmani

    tvaṃ tu saṃk·liṣ·ṭa·dhar·mā ca kar·ma·ṇā ca vi·gar·hi·taḥ / kā·ma·tan·trap·ra·dhā·naś ca na sthi·to rā·ja·var·tma·ni

  13. 13

    jyeṣṭho bhrātā pitā caiva yaś ca vidyāṃ prayacchati / trayas te pitaro jñeyā dharme ca pathi vartinaḥ

    jyeṣ·ṭho bhrā·tā pi·tā cai·va yaś ca vid·yāṃ pra·yac·cha·ti / tra·yas te pi·ta·ro jñe·yā dhar·me ca pa·thi var·ti·naḥ

  14. 14

    yavīyān ātmanaḥ putraḥ śiṣyaś cāpi guṇoditaḥ / putravat te trayaś cintyā dharmaś ced atra kāraṇam

    ya·vī·yān āt·ma·naḥ put·raḥ śiṣ·yaś cā·pi gu·ṇo·di·taḥ / put·ra·vat te tra·yaś cin·tyā dhar·maś ced at·ra kā·ra·ṇam

  15. 15

    sūkṣmaḥ paramadurjñeyaḥ satāṃ dharmaḥ plavaṃgama / hṛdisthaḥ sarvabhūtānām ātmā veda śubhāśubham

    sūk·ṣmaḥ pa·ra·ma·dur·jñe·yaḥ sa·tāṃ dhar·maḥ pla·vaṃ·ga·ma / hṛ·dis·thaḥ sar·va·bhū·tā·nām āt·mā ve·da śu·bhā·śu·bham

  16. 16

    capalaś capalaiḥ sārdhaṃ vānarair akṛtātmabhiḥ / jātyandha iva jātyandhair mantrayan drakṣyase nu kim

    ca·pa·laś ca·pa·laiḥ sār·dhaṃ vā·na·rair a·kṛ·tāt·ma·bhiḥ / jāt·yan·dha i·va jāt·yan·dhair man·tra·yan drak·ṣya·se nu kim

  17. 17

    ahaṃ tu vyaktatām asya vacanasya bravīmi te / na hi māṃ kevalaṃ roṣāt tvaṃ vigarhitum arhasi

    a·haṃ tu vyak·ta·tām as·ya va·ca·nas·ya bra·vī·mi te / na hi māṃ ke·va·laṃ ro·ṣāt tvaṃ vi·gar·hi·tum ar·ha·si

  18. 18

    tad etat kāraṇaṃ paśya yadarthaṃ tvaṃ mayā hataḥ / bhrātur vartasi bhāryāyāṃ tyaktvā dharmaṃ sanātanam

    tad e·tat kā·ra·ṇaṃ paś·ya ya·dar·thaṃ tvaṃ ma·yā ha·taḥ / bhrā·tur var·ta·si bhār·yā·yāṃ tyak·tvā dhar·maṃ sa·nā·ta·nam

  19. 19

    asya tvaṃ dharamāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ / rumāyāṃ vartase kāmāt snuṣāyāṃ pāpakarmakṛt

    as·ya tvaṃ dha·ra·mā·ṇas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ru·mā·yāṃ var·ta·se kā·māt snu·ṣā·yāṃ pā·pa·kar·ma·kṛt

  20. 20

    tad vyatītasya te dharmāt kāmavṛttasya vānara / bhrātṛbhāryābhimarśe 'smin daṇḍo 'yaṃ pratipāditaḥ

    tad vya·tī·tas·ya te dhar·māt kā·ma·vṛt·tas·ya vā·na·ra / bhrā·tṛ·bhār·yā·bhi·mar·śe 'smin daṇ·ḍo 'yaṃ pra·ti·pā·di·taḥ

  21. 21

    na hi dharmaviruddhasya lokavṛttād apeyuṣaḥ / daṇḍād anyatra paśyāmi nigrahaṃ hariyūthapa

    na hi dhar·ma·vi·rud·dhas·ya lo·ka·vṛt·tād a·pe·yu·ṣaḥ / daṇ·ḍād an·yat·ra paś·yā·mi nig·ra·haṃ ha·ri·yū·tha·pa

  22. 22

    aurasīṃ bhaginīṃ vāpi bhāryāṃ vāpy anujasya yaḥ / pracareta naraḥ kāmāt tasya daṇḍo vadhaḥ smṛtaḥ

    au·ra·sīṃ bha·gi·nīṃ vā·pi bhār·yāṃ vāpy a·nu·jas·ya yaḥ / pra·ca·re·ta na·raḥ kā·māt tas·ya daṇ·ḍo va·dhaḥ smṛ·taḥ

  23. 23

    bharatas tu mahīpālo vayaṃ tv ādeśavartinaḥ / tvaṃ ca dharmād atikrāntaḥ kathaṃ śakyam upekṣitum

    bha·ra·tas tu ma·hī·pā·lo va·yaṃ tv ā·de·śa·var·ti·naḥ / tvaṃ ca dhar·mād a·tik·rān·taḥ ka·thaṃ śak·yam u·pek·ṣi·tum

  24. 24

    gurudharmavyatikrāntaṃ prājño dharmeṇa pālayan / bharataḥ kāmavṛttānāṃ nigrahe paryavasthitaḥ

    gu·ru·dhar·mav·ya·tik·rān·taṃ prāj·ño dhar·me·ṇa pā·la·yan / bha·ra·taḥ kā·ma·vṛt·tā·nāṃ nig·ra·he par·ya·vas·thi·taḥ

  25. 25

    vayaṃ tu bharatādeśaṃ vidhiṃ kṛtvā harīśvara / tvadvidhān bhinnamaryādān niyantuṃ paryavasthitāḥ

    va·yaṃ tu bha·ra·tā·de·śaṃ vi·dhiṃ kṛt·vā ha·rīś·va·ra / tvad·vi·dhān bhin·na·mar·yā·dān ni·yan·tuṃ par·ya·vas·thi·tāḥ

  26. 26

    sugrīveṇa ca me sakhyaṃ lakṣmaṇena yathā tathā / dārarājyanimittaṃ ca niḥśreyasi rataḥ sa me

    sug·rī·ve·ṇa ca me sakh·yaṃ lak·ṣma·ṇe·na ya·thā ta·thā / dā·ra·rāj·ya·ni·mit·taṃ ca niḥś·re·ya·si ra·taḥ sa me

  27. 27

    pratijñā ca mayā dattā tadā vānarasaṃnidhau / pratijñā ca kathaṃ śakyā madvidhenānavekṣitum

    pra·tij·ñā ca ma·yā dat·tā ta·dā vā·na·ra·saṃ·ni·dhau / pra·tij·ñā ca ka·thaṃ śak·yā mad·vi·dhe·nā·na·vek·ṣi·tum

  28. 28

    tad ebhiḥ kāraṇaiḥ sarvair mahadbhir dharmasaṃhitaiḥ / śāsanaṃ tava yad yuktaṃ tad bhavān anumanyatām

    tad e·bhiḥ kā·ra·ṇaiḥ sar·vair ma·had·bhir dhar·ma·saṃ·hi·taiḥ / śā·sa·naṃ ta·va yad yuk·taṃ tad bha·vān a·nu·man·ya·tām

  29. 29

    sarvathā dharma ity eva draṣṭavyas tava nigrahaḥ / vayasyasyopakartavyaṃ dharmam evānupaśyatā

    sar·va·thā dhar·ma ity e·va draṣ·ṭav·yas ta·va nig·ra·haḥ / va·yas·yas·yo·pa·kar·tav·yaṃ dhar·mam e·vā·nu·paś·ya·tā

  30. 30

    rājabhir dhṛtadaṇḍās tu kṛtvā pāpāni mānavāḥ / nirmalāḥ svargam āyānti santaḥ sukṛtino yathā

    rā·ja·bhir dhṛ·ta·daṇ·ḍās tu kṛt·vā pā·pā·ni mā·na·vāḥ / nir·ma·lāḥ svar·gam ā·yān·ti san·taḥ su·kṛ·ti·no ya·thā

  31. 31

    āryeṇa mama māndhātrā vyasanaṃ ghoram īpsitam / śramaṇena kṛte pāpe yathā pāpaṃ kṛtaṃ tvayā

    ār·ye·ṇa ma·ma mān·dhāt·rā vya·sa·naṃ gho·ram īp·si·tam / śra·ma·ṇe·na kṛ·te pā·pe ya·thā pā·paṃ kṛ·taṃ tva·yā

  32. 32

    anyair api kṛtaṃ pāpaṃ pramattair vasudhādhipaiḥ / prāyaścittaṃ ca kurvanti tena tac chāmyate rajaḥ

    an·yair a·pi kṛ·taṃ pā·paṃ pra·mat·tair va·su·dhā·dhi·paiḥ / prā·yaś·cit·taṃ ca kur·van·ti te·na tac chām·ya·te ra·jaḥ

  33. 33

    tad alaṃ paritāpena dharmataḥ parikalpitaḥ / vadho vānaraśārdūla na vayaṃ svavaśe sthitāḥ

    tad a·laṃ pa·ri·tā·pe·na dhar·ma·taḥ pa·ri·kal·pi·taḥ / va·dho vā·na·ra·śār·dū·la na va·yaṃ sva·va·śe sthi·tāḥ

  34. 34

    vāgurābhiś ca pāśaiś ca kūṭaiś ca vividhair narāḥ / praticchannāś ca dṛśyāś ca gṛhṇanti subahūn mṛgān / pradhāvitān vā vitrastān visrabdhān ativiṣṭhitān

    vā·gu·rā·bhiś ca pā·śaiś ca kū·ṭaiś ca vi·vi·dhair na·rāḥ / pra·tic·chan·nāś ca dṛś·yāś ca gṛh·ṇan·ti su·ba·hūn mṛ·gān / pra·dhā·vi·tān vā vit·ras·tān vis·rab·dhān a·ti·viṣ·ṭhi·tān

  35. 35

    pramattān apramattān vā narā māṃsārthino bhṛśam / vidhyanti vimukhāṃś cāpi na ca doṣo 'tra vidyate

    pra·mat·tān ap·ra·mat·tān vā na·rā māṃ·sār·thi·no bhṛ·śam / vidh·yan·ti vi·mu·khāṃś cā·pi na ca do·ṣo 'tra vid·ya·te

  36. 36

    yānti rājarṣayaś cātra mṛgayāṃ dharmakovidāḥ / tasmāt tvaṃ nihato yuddhe mayā bāṇena vānara / ayudhyan pratiyudhyan vā yasmāc chākhāmṛgo hy asi

    yān·ti rā·jar·ṣa·yaś cāt·ra mṛ·ga·yāṃ dhar·ma·ko·vi·dāḥ / tas·māt tvaṃ ni·ha·to yud·dhe ma·yā bā·ṇe·na vā·na·ra / a·yudh·yan pra·ti·yudh·yan vā yas·māc chā·khā·mṛ·go hy a·si

  37. 37

    durlabhasya ca dharmasya jīvitasya śubhasya ca / rājāno vānaraśreṣṭha pradātāro na saṃśayaḥ

    dur·la·bhas·ya ca dhar·mas·ya jī·vi·tas·ya śu·bhas·ya ca / rā·jā·no vā·na·raś·reṣ·ṭha pra·dā·tā·ro na saṃ·śa·yaḥ

  38. 38

    tān na hiṃsyān na cākrośen nākṣipen nāpriyaṃ vadet / devā mānuṣarūpeṇa caranty ete mahītale

    tān na hiṃs·yān na cāk·ro·śen nāk·ṣi·pen nāp·ri·yaṃ va·det / de·vā mā·nu·ṣa·rū·pe·ṇa ca·ranty e·te ma·hī·ta·le

  39. 39

    tvaṃ tu dharmam avijñāya kevalaṃ roṣam āsthitaḥ / pradūṣayasi māṃ dharme pitṛpaitāmahe sthitam

    tvaṃ tu dhar·mam a·vij·ñā·ya ke·va·laṃ ro·ṣam ās·thi·taḥ / pra·dū·ṣa·ya·si māṃ dhar·me pi·tṛ·pai·tā·ma·he sthi·tam

  40. 40

    evam uktas tu rāmeṇa vālī pravyathito bhṛśam / pratyuvāca tato rāmaṃ prāñjalir vānareśvaraḥ

    e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa vā·lī prav·ya·thi·to bhṛ·śam / prat·yu·vā·ca ta·to rā·maṃ prāñ·ja·lir vā·na·reś·va·raḥ

  41. 41

    yat tvam āttha naraśreṣṭha tad evaṃ nātra saṃśayaḥ / prativaktuṃ prakṛṣṭe hi nāpakṛṣṭas tu śaknuyāt

    yat tvam āt·tha na·raś·reṣ·ṭha tad e·vaṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / pra·ti·vak·tuṃ pra·kṛṣ·ṭe hi nā·pa·kṛṣ·ṭas tu śak·nu·yāt

  42. 42

    yad ayuktaṃ mayā pūrvaṃ pramādād vākyam apriyam / tatrāpi khalu me doṣaṃ kartuṃ nārhasi rāghava

    yad a·yuk·taṃ ma·yā pūr·vaṃ pra·mā·dād vāk·yam ap·ri·yam / tat·rā·pi kha·lu me do·ṣaṃ kar·tuṃ nār·ha·si rā·gha·va

  43. 43

    tvaṃ hi dṛṣṭārthatattvajñaḥ prajānāṃ ca hite rataḥ / kāryakāraṇasiddhau te prasannā buddhir avyayā

    tvaṃ hi dṛṣ·ṭār·tha·tat·tvaj·ñaḥ pra·jā·nāṃ ca hi·te ra·taḥ / kār·ya·kā·ra·ṇa·sid·dhau te pra·san·nā bud·dhir av·ya·yā

  44. 44

    mām apy avagataṃ dharmād vyatikrāntapuraskṛtam / dharmasaṃhitayā vācā dharmajña paripālaya

    mām apy a·va·ga·taṃ dhar·mād vya·tik·rān·ta·pu·ras·kṛ·tam / dhar·ma·saṃ·hi·ta·yā vā·cā dhar·maj·ña pa·ri·pā·la·ya

  45. 45

    bāṣpasaṃruddhakaṇṭhas tu vālī sārtaravaḥ śanaiḥ / uvāca rāmaṃ saṃprekṣya paṅkalagna iva dvipaḥ

    bāṣ·pa·saṃ·rud·dha·kaṇ·ṭhas tu vā·lī sār·ta·ra·vaḥ śa·naiḥ / u·vā·ca rā·maṃ saṃp·rek·ṣya paṅ·ka·lag·na i·va dvi·paḥ

  46. 46

    na tv ātmānam ahaṃ śoce na tārāṃ nāpi bāndhavān / yathā putraṃ guṇaśreṣṭham aṅgadaṃ kanakāṅgadam

    na tv āt·mā·nam a·haṃ śo·ce na tā·rāṃ nā·pi bān·dha·vān / ya·thā put·raṃ gu·ṇaś·reṣ·ṭham aṅ·ga·daṃ ka·na·kāṅ·ga·dam

  47. 47

    sa mamādarśanād dīno bālyāt prabhṛti lālitaḥ / taṭāka iva pītāmbur upaśoṣaṃ gamiṣyati

    sa ma·mā·dar·śa·nād dī·no bāl·yāt pra·bhṛ·ti lā·li·taḥ / ta·ṭā·ka i·va pī·tām·bur u·pa·śo·ṣaṃ ga·miṣ·ya·ti

  48. 48

    sugrīve cāṅgade caiva vidhatsva matim uttamām / tvaṃ hi śāstā ca goptā ca kāryākāryavidhau sthitaḥ

    sug·rī·ve cāṅ·ga·de cai·va vi·dhat·sva ma·tim ut·ta·mām / tvaṃ hi śās·tā ca gop·tā ca kār·yā·kār·ya·vi·dhau sthi·taḥ

  49. 49

    yā te narapate vṛttir bharate lakṣmaṇe ca yā / sugrīve cāṅgade rājaṃs tāṃ cintayitum arhasi

    yā te na·ra·pa·te vṛt·tir bha·ra·te lak·ṣma·ṇe ca yā / sug·rī·ve cāṅ·ga·de rā·jaṃs tāṃ cin·ta·yi·tum ar·ha·si

  50. 50

    maddoṣakṛtadoṣāṃ tāṃ yathā tārāṃ tapasvinīm / sugrīvo nāvamanyeta tathāvasthātum arhasi

    mad·do·ṣa·kṛ·ta·do·ṣāṃ tāṃ ya·thā tā·rāṃ ta·pas·vi·nīm / sug·rī·vo nā·va·man·ye·ta ta·thā·vas·thā·tum ar·ha·si

  51. 51

    tvayā hy anugṛhītena śakyaṃ rājyam upāsitum / tvadvaśe vartamānena tava cittānuvartinā

    tva·yā hy a·nu·gṛ·hī·te·na śak·yaṃ rāj·yam u·pā·si·tum / tvad·va·śe var·ta·mā·ne·na ta·va cit·tā·nu·var·ti·nā

  52. 52

    sa tam āśvāsayad rāmo vālinaṃ vyaktadarśanam

    sa tam āś·vā·sa·yad rā·mo vā·li·naṃ vyak·ta·dar·śa·nam

  53. 53

    na vayaṃ bhavatā cintyā nāpy ātmā harisattama / vayaṃ bhavadviśeṣeṇa dharmataḥ kṛtaniścayāḥ

    na va·yaṃ bha·va·tā cin·tyā nāpy āt·mā ha·ri·sat·ta·ma / va·yaṃ bha·vad·vi·śe·ṣe·ṇa dhar·ma·taḥ kṛ·ta·niś·ca·yāḥ

  54. 54

    daṇḍye yaḥ pātayed daṇḍaṃ daṇḍyo yaś cāpi daṇḍyate / kāryakāraṇasiddhārthāv ubhau tau nāvasīdataḥ

    daṇ·ḍye yaḥ pā·ta·yed daṇ·ḍaṃ daṇ·ḍyo yaś cā·pi daṇ·ḍya·te / kār·ya·kā·ra·ṇa·sid·dhār·thāv u·bhau tau nā·va·sī·da·taḥ

  55. 55

    tad bhavān daṇḍasaṃyogād asmād vigatakalmaṣaḥ / gataḥ svāṃ prakṛtiṃ dharmyāṃ dharmadṛṣṭtena vartmanā

    tad bha·vān daṇ·ḍa·saṃ·yo·gād as·mād vi·ga·ta·kal·ma·ṣaḥ / ga·taḥ svāṃ pra·kṛ·tiṃ dhar·myāṃ dhar·ma·dṛṣ·ṭte·na var·tma·nā

  56. 56

    sa tasya vākyaṃ madhuraṃ mahātmanaḥ samāhitaṃ dharmapathānuvartinaḥ / niśamya rāmasya raṇāvamardino vacaḥ suyuktaṃ nijagāda vānaraḥ

    sa tas·ya vāk·yaṃ ma·dhu·raṃ ma·hāt·ma·naḥ sa·mā·hi·taṃ dhar·ma·pa·thā·nu·var·ti·naḥ / ni·śam·ya rā·mas·ya ra·ṇā·va·mar·di·no va·caḥ su·yuk·taṃ ni·ja·gā·da vā·na·raḥ

  57. 57

    śarābhitaptena vicetasā mayā pradūṣitas tvaṃ yad ajānatā prabho / idaṃ mahendropamabhīmavikrama prasāditas tvaṃ kṣama me mahīśvara

    śa·rā·bhi·tap·te·na vi·ce·ta·sā ma·yā pra·dū·ṣi·tas tvaṃ yad a·jā·na·tā pra·bho / i·daṃ ma·hen·dro·pa·ma·bhī·ma·vik·ra·ma pra·sā·di·tas tvaṃ kṣa·ma me ma·hīś·va·ra

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 19 29 verses
  1. 1

    sa vānaramahārājaḥ śayānaḥ śaravikṣataḥ / pratyukto hetumadvākyair nottaraṃ pratyapadyata

    sa vā·na·ra·ma·hā·rā·jaḥ śa·yā·naḥ śa·ra·vik·ṣa·taḥ / prat·yuk·to he·tu·mad·vāk·yair not·ta·raṃ prat·ya·pad·ya·ta

  2. 2

    aśmabhiḥ paribhinnāṅgaḥ pādapair āhato bhṛśam / rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ

    aś·ma·bhiḥ pa·ri·bhin·nāṅ·gaḥ pā·da·pair ā·ha·to bhṛ·śam / rā·ma·bā·ṇe·na cāk·rān·to jī·vi·tān·te mu·mo·ha saḥ

  3. 3

    taṃ bhāryābāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge / hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam

    taṃ bhār·yā·bā·ṇa·mok·ṣe·ṇa rā·ma·dat·te·na saṃ·yu·ge / ha·taṃ pla·va·ga·śār·dū·laṃ tā·rā śuś·rā·va vā·li·nam

  4. 4

    sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartuḥ sudāruṇam / niṣpapāta bhṛśaṃ trastā vividhād girigahvarāt

    sā sa·put·rāp·ri·yaṃ śrut·vā va·dhaṃ bhar·tuḥ su·dā·ru·ṇam / niṣ·pa·pā·ta bhṛ·śaṃ tras·tā vi·vi·dhād gi·ri·gah·va·rāt

  5. 5

    ye tv aṅgadaparīvārā vānarā hi mahābalāḥ / te sakārmukam ālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ

    ye tv aṅ·ga·da·pa·rī·vā·rā vā·na·rā hi ma·hā·ba·lāḥ / te sa·kār·mu·kam ā·lok·ya rā·maṃ tras·tāḥ pra·dud·ru·vuḥ

  6. 6

    sā dadarśa tatas trastān harīn āpatato drutam / yūthād iva paribhraṣṭān mṛgān nihatayūthapān

    sā da·dar·śa ta·tas tras·tān ha·rīn ā·pa·ta·to dru·tam / yū·thād i·va pa·ribh·raṣ·ṭān mṛ·gān ni·ha·ta·yū·tha·pān

  7. 7

    tān uvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī / rāma vitrāsitān sarvān anubaddhān iveṣubhiḥ

    tān u·vā·ca sa·mā·sād·ya duḥ·khi·tān duḥ·khi·tā sa·tī / rā·ma vit·rā·si·tān sar·vān a·nu·bad·dhān i·ve·ṣu·bhiḥ

  8. 8

    vānarā rājasiṃhasya yasya yūyaṃ puraḥsarāḥ / taṃ vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ

    vā·na·rā rā·ja·siṃ·has·ya yas·ya yū·yaṃ pu·raḥ·sa·rāḥ / taṃ vi·hā·ya su·vit·ras·tāḥ kas·mād dra·va·ta dur·ga·tāḥ

  9. 9

    rājyahetoḥ sa ced bhrātā bhrātā raudreṇa pātitaḥ / rāmeṇa prasṛtair dūrān mārgaṇair dūra pātibhiḥ

    rāj·ya·he·toḥ sa ced bhrā·tā bhrā·tā raud·re·ṇa pā·ti·taḥ / rā·me·ṇa pra·sṛ·tair dū·rān mār·ga·ṇair dū·ra pā·ti·bhiḥ

  10. 10

    kapipatnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ / prāptakālam aviśliṣṭam ūcur vacanam aṅganām

    ka·pi·pat·nyā va·caḥ śrut·vā ka·pa·yaḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / prāp·ta·kā·lam a·viś·liṣ·ṭam ū·cur va·ca·nam aṅ·ga·nām

  11. 11

    jīva putre nivartasya putraṃ rakṣasva cāndagam / antako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam

    jī·va put·re ni·var·tas·ya put·raṃ rak·ṣas·va cān·da·gam / an·ta·ko rā·ma rū·pe·ṇa hat·vā na·ya·ti vā·li·nam

  12. 12

    kṣiptān vṛkṣān samāvidhya vipulāś ca śilās tathā / vālī vajrasamair bāṇair vajreṇeva nipātitaḥ

    kṣip·tān vṛk·ṣān sa·mā·vidh·ya vi·pu·lāś ca śi·lās ta·thā / vā·lī vaj·ra·sa·mair bā·ṇair vaj·re·ṇe·va ni·pā·ti·taḥ

  13. 13

    abhidrutam idaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam / asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe

    a·bhid·ru·tam i·daṃ sar·vaṃ vid·ru·taṃ pra·sṛ·taṃ ba·lam / as·min pla·va·ga·śār·dū·le ha·te śak·ra·sa·map·ra·bhe

  14. 14

    rakṣyatāṃ nagaraṃ śūrair aṅgadaś cābhiṣicyatām / padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṃgamāḥ

    rak·ṣya·tāṃ na·ga·raṃ śū·rair aṅ·ga·daś cā·bhi·ṣic·ya·tām / pa·das·thaṃ vā·li·naḥ put·raṃ bha·jiṣ·yan·ti pla·vaṃ·ga·māḥ

  15. 15

    atha vā ruciraṃ sthānam iha te rucirānane / āviśanti hi durgāṇi kṣipram adyaiva vānarāḥ

    a·tha vā ru·ci·raṃ sthā·nam i·ha te ru·ci·rā·na·ne / ā·vi·śan·ti hi dur·gā·ṇi kṣip·ram ad·yai·va vā·na·rāḥ

  16. 16

    abhāryāḥ saha bhāryāś ca santy atra vanacāriṇaḥ / lubdhebhyo viprayuktebhyaḥ svebhyo nas tumulaṃ bhayam

    a·bhār·yāḥ sa·ha bhār·yāś ca santy at·ra va·na·cā·ri·ṇaḥ / lub·dhebh·yo vip·ra·yuk·tebh·yaḥ svebh·yo nas tu·mu·laṃ bha·yam

  17. 17

    alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanam aṅganā / ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī

    al·pān·ta·ra·ga·tā·nāṃ tu śrut·vā va·ca·nam aṅ·ga·nā / āt·ma·naḥ pra·ti·rū·paṃ sā ba·bhā·ṣe cā·ru·hā·si·nī

  18. 18

    putreṇa mama kiṃ kāryaṃ kiṃ rājyena kim ātmanā / kapisiṃhe mahābhāge tasmin bhartari naśyati

    put·re·ṇa ma·ma kiṃ kār·yaṃ kiṃ rāj·ye·na kim āt·ma·nā / ka·pi·siṃ·he ma·hā·bhā·ge tas·min bhar·ta·ri naś·ya·ti

  19. 19

    pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ / yo 'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ

    pā·da·mū·laṃ ga·miṣ·yā·mi tas·yai·vā·haṃ ma·hāt·ma·naḥ / yo 'sau rā·map·ra·yuk·te·na śa·re·ṇa vi·ni·pā·ti·taḥ

  20. 20

    evam uktvā pradudrāva rudatī śokakarśitā / śiraś coraś ca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhighnatī

    e·vam uk·tvā pra·dud·rā·va ru·da·tī śo·ka·kar·śi·tā / śi·raś co·raś ca bā·hubh·yāṃ duḥ·khe·na sa·ma·bhigh·na·tī

  21. 21

    āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi / hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣv anivartinām

    āv·ra·jan·tī da·dar·śā·tha pa·tiṃ ni·pa·ti·taṃ bhu·vi / han·tā·raṃ dā·na·ven·drā·ṇāṃ sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nām

  22. 22

    kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇām iva vāsavam / mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughaniḥsvanam

    kṣep·tā·raṃ par·va·ten·drā·ṇāṃ vaj·rā·ṇām i·va vā·sa·vam / ma·hā·vā·ta·sa·mā·viṣ·ṭaṃ ma·hā·me·ghau·gha·niḥs·va·nam

  23. 23

    śakratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭvevoparataṃ ghanam / nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam

    śak·ra·tul·ya·pa·rāk·rān·taṃ vṛṣ·ṭve·vo·pa·ra·taṃ gha·nam / nar·dan·taṃ nar·da·tāṃ bhī·maṃ śū·raṃ śū·re·ṇa pā·ti·tam

  24. 24

    śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathā hatam / arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam

    śār·dū·le·nā·mi·ṣas·yār·the mṛ·ga·rā·jaṃ ya·thā ha·tam / ar·ci·taṃ sar·va·lo·kas·ya sa·pa·tā·kaṃ sa·ve·di·kam

  25. 25

    nāgahetoḥ suparṇena caityam unmathitaṃ yathā / avaṣṭabhyāvatiṣṭhantaṃ dadarśa dhanur ūrjitam

    nā·ga·he·toḥ su·par·ṇe·na cait·yam un·ma·thi·taṃ ya·thā / a·vaṣ·ṭabh·yā·va·tiṣ·ṭhan·taṃ da·dar·śa dha·nur ūr·ji·tam

  26. 26

    rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuś caivānujaṃ śubhā / tān atītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe

    rā·maṃ rā·mā·nu·jaṃ cai·va bhar·tuś cai·vā·nu·jaṃ śu·bhā / tān a·tīt·ya sa·mā·sād·ya bhar·tā·raṃ ni·ha·taṃ ra·ṇe

  27. 27

    samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāntā nipapāta ha / supteva punar utthāya āryaputreti krośatī

    sa·mīk·ṣya vya·thi·tā bhū·mau saṃbh·rān·tā ni·pa·pā·ta ha / sup·te·va pu·nar ut·thā·ya ār·ya·put·re·ti kro·śa·tī

  28. 28

    ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃditaṃ mṛtyudāmabhiḥ / tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīm iva

    ru·ro·da sā pa·tiṃ dṛṣ·ṭvā saṃ·di·taṃ mṛt·yu·dā·ma·bhiḥ / tām a·vek·ṣya tu sug·rī·vaḥ kro·śan·tīṃ ku·ra·rīm i·va

  29. 29

    viṣādam agamat kaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadam āgatam

    vi·ṣā·dam a·ga·mat kaṣ·ṭaṃ dṛṣ·ṭvā cāṅ·ga·dam ā·ga·tam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 20 25 verses
  1. 1

    rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam / dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā

    rā·ma·cā·pa·vi·sṛṣ·ṭe·na śa·re·ṇān·ta·ka·re·ṇa tam / dṛṣ·ṭvā vi·ni·ha·taṃ bhū·mau tā·rā tā·rā·dhi·pā·na·nā

  2. 2

    sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī / iṣuṇābhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam

    sā sa·mā·sād·ya bhar·tā·raṃ par·yaṣ·va·ja·ta bhā·mi·nī / i·ṣu·ṇā·bhi·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā vā·li·naṃ kuñ·ja·ro·pa·mam

  3. 3

    vānarendraṃ mahendrābhaṃ śokasaṃtaptamānasā / tārā tarum ivonmūlaṃ paryadevayad āturā

    vā·na·ren·draṃ ma·hen·drā·bhaṃ śo·ka·saṃ·tap·ta·mā·na·sā / tā·rā ta·rum i·von·mū·laṃ par·ya·de·va·yad ā·tu·rā

  4. 4

    raṇe dāruṇavikrānta pravīra plavatāṃ vara / kiṃ dīnām apurobhāgām adya tvaṃ nābhibhāṣase

    ra·ṇe dā·ru·ṇa·vik·rān·ta pra·vī·ra pla·va·tāṃ va·ra / kiṃ dī·nām a·pu·ro·bhā·gām ad·ya tvaṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se

  5. 5

    uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam / naivaṃvidhāḥ śerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ

    ut·tiṣ·ṭha ha·ri·śār·dū·la bha·jas·va śa·ya·not·ta·mam / nai·vaṃ·vi·dhāḥ śe·ra·te hi bhū·mau nṛ·pa·ti·sat·ta·māḥ

  6. 6

    atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa / gatāsur api yāṃ gātrair māṃ vihāya niṣevase

    a·tī·va kha·lu te kān·tā va·su·dhā va·su·dhā·dhi·pa / ga·tā·sur a·pi yāṃ gāt·rair māṃ vi·hā·ya ni·ṣe·va·se

  7. 7

    vyaktam anyā tvayā vīra dharmataḥ saṃpravartatā / kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā

    vyak·tam an·yā tva·yā vī·ra dhar·ma·taḥ saṃp·ra·var·ta·tā / kiṣ·kin·dhe·va pu·rī ram·yā svar·ga·mār·ge vi·nir·mi·tā

  8. 8

    yāny asmābhis tvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu / vihṛtāni tvayā kāle teṣām uparamaḥ kṛtaḥ

    yāny as·mā·bhis tva·yā sār·dhaṃ va·ne·ṣu ma·dhu·gan·dhi·ṣu / vi·hṛ·tā·ni tva·yā kā·le te·ṣām u·pa·ra·maḥ kṛ·taḥ

  9. 9

    nirānandā nirāśāhaṃ nimagnā śokasāgare / tvayi pañcatvam āpanne mahāyūthapayūthape

    ni·rā·nan·dā ni·rā·śā·haṃ ni·mag·nā śo·ka·sā·ga·re / tva·yi pañ·cat·vam ā·pan·ne ma·hā·yū·tha·pa·yū·tha·pe

  10. 10

    hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ bhuvi / yan na śokābhisaṃtaptaṃ sphuṭate 'dya sahasradhā

    hṛ·da·yaṃ sus·thi·raṃ mah·yaṃ dṛṣ·ṭvā vi·ni·ha·taṃ bhu·vi / yan na śo·kā·bhi·saṃ·tap·taṃ sphu·ṭa·te 'dya sa·has·ra·dhā

  11. 11

    sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ / yat tat tasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa

    sug·rī·vas·ya tva·yā bhār·yā hṛ·tā sa ca vi·vā·si·taḥ / yat tat tas·ya tva·yā vyuṣ·ṭiḥ prāp·te·yaṃ pla·va·gā·dhi·pa

  12. 12

    niḥśreyasaparā mohāt tvayā cāhaṃ vigarhitā / yaiṣābruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendrahitaiṣiṇī

    niḥś·re·ya·sa·pa·rā mo·hāt tva·yā cā·haṃ vi·gar·hi·tā / yai·ṣāb·ru·vaṃ hi·taṃ vāk·yaṃ vā·na·ren·dra·hi·tai·ṣi·ṇī

  13. 13

    kālo niḥsaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakaras tava / balād yenāvapanno 'si sugrīvasyāvaśo vaśam

    kā·lo niḥ·saṃ·śa·yo nū·naṃ jī·vi·tān·ta·ka·ras ta·va / ba·lād ye·nā·va·pan·no 'si sug·rī·vas·yā·va·śo va·śam

  14. 14

    vaidhavyaṃ śokasaṃtāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī / aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmy anāthavat

    vai·dhav·yaṃ śo·ka·saṃ·tā·paṃ kṛ·pa·ṇaṃ kṛ·pa·ṇā sa·tī / a·duḥ·kho·pa·ci·tā pūr·vaṃ var·ta·yiṣ·yāmy a·nā·tha·vat

  15. 15

    lālitaś cāṅgado vīraḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ / vatsyate kām avasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite

    lā·li·taś cāṅ·ga·do vī·raḥ su·ku·mā·raḥ su·kho·ci·taḥ / vat·sya·te kām a·vas·thāṃ me pi·tṛv·ye kro·dha·mūr·chi·te

  16. 16

    kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam / durlabhaṃ darśanaṃ tv asya tava vatsa bhaviṣyati

    ku·ruṣ·va pi·ta·raṃ put·ra su·dṛṣ·ṭaṃ dhar·ma·vat·sa·lam / dur·la·bhaṃ dar·śa·naṃ tv as·ya ta·va vat·sa bha·viṣ·ya·ti

  17. 17

    samāśvāsaya putraṃ tvaṃ saṃdeśaṃ saṃdiśasva ca / mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hy asi

    sa·māś·vā·sa·ya put·raṃ tvaṃ saṃ·de·śaṃ saṃ·di·śas·va ca / mūr·dhni cai·naṃ sa·māgh·rā·ya pra·vā·saṃ pras·thi·to hy a·si

  18. 18

    rāmeṇa hi mahat karma kṛtaṃ tvām abhinighnatā / ānṛṇyaṃ tu gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave

    rā·me·ṇa hi ma·hat kar·ma kṛ·taṃ tvām a·bhi·nigh·na·tā / ā·nṛṇ·yaṃ tu ga·taṃ tas·ya sug·rī·vas·ya pra·tiś·ra·ve

  19. 19

    sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase / bhuṅkṣva rājyam anudvignaḥ śasto bhrātā ripus tava

    sa·kā·mo bha·va sug·rī·va ru·māṃ tvaṃ pra·ti·pat·sya·se / bhuṅ·kṣva rāj·yam a·nud·vig·naḥ śas·to bhrā·tā ri·pus ta·va

  20. 20

    kiṃ mām evaṃ vilapatīṃ preṃṇā tvaṃ nābhibhāṣase / imāḥ paśya varā bahvīr bhāryās te vānareśvara

    kiṃ mām e·vaṃ vi·la·pa·tīṃ preṃ·ṇā tvaṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se / i·māḥ paś·ya va·rā bah·vīr bhār·yās te vā·na·reś·va·ra

  21. 21

    tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryaḥ sarvataś ca tāḥ / parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtāḥ paricukruśuḥ

    tas·yā vi·la·pi·taṃ śrut·vā vā·nar·yaḥ sar·va·taś ca tāḥ / pa·ri·gṛh·yāṅ·ga·daṃ dī·naṃ duḥ·khār·tāḥ pa·ri·cuk·ru·śuḥ

  22. 22

    kim aṅgadaṃ sāṅgada vīra bāho vihāya yāsy adya cirapravāsaṃ / na yuktam evaṃ guṇasaṃnikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum

    kim aṅ·ga·daṃ sāṅ·ga·da vī·ra bā·ho vi·hā·ya yāsy ad·ya ci·rap·ra·vā·saṃ / na yuk·tam e·vaṃ gu·ṇa·saṃ·ni·kṛṣ·ṭaṃ vi·hā·ya put·raṃ pri·ya·put·ra gan·tum

  23. 23

    kim apriyaṃ te priyacāruveṣa kṛtaṃ mayā nātha sutena vā te / sahāyinīm adya vihāya vīra yamakṣayaṃ gacchasi durvinītam

    kim ap·ri·yaṃ te pri·ya·cā·ru·ve·ṣa kṛ·taṃ ma·yā nā·tha su·te·na vā te / sa·hā·yi·nīm ad·ya vi·hā·ya vī·ra ya·mak·ṣa·yaṃ gac·cha·si dur·vi·nī·tam

  24. 24

    yady apriyaṃ kiṃ cid asaṃpradhārya kṛtaṃ mayā syāt tava dīrghabāho / kṣamasva me tad dharivaṃśa nātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau

    yady ap·ri·yaṃ kiṃ cid a·saṃp·ra·dhār·ya kṛ·taṃ ma·yā syāt ta·va dīr·gha·bā·ho / kṣa·mas·va me tad dha·ri·vaṃ·śa nā·tha vra·jā·mi mūr·dhnā ta·va vī·ra pā·dau

  25. 25

    tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartuḥ samīpe saha vānarībhiḥ / vyavasyata prāyam anindyavarṇā upopaveṣṭuṃ bhuvi yatra vālī

    ta·thā tu tā·rā ka·ru·ṇaṃ ru·dan·tī bhar·tuḥ sa·mī·pe sa·ha vā·na·rī·bhiḥ / vya·vas·ya·ta prā·yam a·nin·dya·var·ṇā u·po·pa·veṣ·ṭuṃ bhu·vi yat·ra vā·lī

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 21 16 verses
  1. 1

    tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārām ivāmbarāt / śanair āśvāsayām āsa hanūmān hariyūthapaḥ

    ta·to ni·pa·ti·tāṃ tā·rāṃ cyu·tāṃ tā·rām i·vām·ba·rāt / śa·nair āś·vā·sa·yām ā·sa ha·nū·mān ha·ri·yū·tha·paḥ

  2. 2

    guṇadoṣakṛtaṃ jantuḥ svakarmaphalahetukam / avyagras tad avāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham

    gu·ṇa·do·ṣa·kṛ·taṃ jan·tuḥ sva·kar·ma·pha·la·he·tu·kam / av·yag·ras tad a·vāp·no·ti sar·vaṃ pret·ya śu·bhā·śu·bham

  3. 3

    śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnānukampase / kaś ca kasyānuśocyo 'sti dehe 'smin budbudopame

    śoc·yā śo·ca·si kaṃ śoc·yaṃ dī·naṃ dī·nā·nu·kam·pa·se / kaś ca kas·yā·nu·śoc·yo 'sti de·he 'smin bud·bu·do·pa·me

  4. 4

    aṅgadas tu kumāro 'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā / āyatyā ca vidheyāni samarthāny asya cintaya

    aṅ·ga·das tu ku·mā·ro 'yaṃ draṣ·ṭav·yo jī·va·put·ra·yā / ā·yat·yā ca vi·dhe·yā·ni sa·mar·thāny as·ya cin·ta·ya

  5. 5

    jānāsy aniyatām evaṃ bhūtānām āgatiṃ gatim / tasmāc chubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍite naihalaukikam

    jā·nāsy a·ni·ya·tām e·vaṃ bhū·tā·nām ā·ga·tiṃ ga·tim / tas·māc chu·bhaṃ hi kar·tav·yaṃ paṇ·ḍi·te nai·ha·lau·ki·kam

  6. 6

    yasmin harisahasrāṇi prayutāny arbudāni ca / vartayanti kṛtāṃśāni so 'yaṃ diṣṭāntam āgataḥ

    yas·min ha·ri·sa·has·rā·ṇi pra·yu·tāny ar·bu·dā·ni ca / var·ta·yan·ti kṛ·tāṃ·śā·ni so 'yaṃ diṣ·ṭān·tam ā·ga·taḥ

  7. 7

    yad ayaṃ nyāyadṛṣṭārthaḥ sāmadānakṣamāparaḥ / gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitum arhasi

    yad a·yaṃ nyā·ya·dṛṣ·ṭār·thaḥ sā·ma·dā·nak·ṣa·mā·pa·raḥ / ga·to dhar·ma·ji·tāṃ bhū·miṃ nai·naṃ śo·ci·tum ar·ha·si

  8. 8

    sarve ca hariśārdūla putraś cāyaṃ tavāṅgadaḥ / haryṛṣkapatirājyaṃ ca tvatsanātham anindite

    sar·ve ca ha·ri·śār·dū·la put·raś cā·yaṃ ta·vāṅ·ga·daḥ / har·yṛṣ·ka·pa·ti·rāj·yaṃ ca tvat·sa·nā·tham a·nin·di·te

  9. 9

    tāv imau śokasaṃtaptau śanaiḥ preraya bhāmini / tvayā parigṛhīto 'yam aṅgadaḥ śāstu medinīm

    tāv i·mau śo·ka·saṃ·tap·tau śa·naiḥ pre·ra·ya bhā·mi·ni / tva·yā pa·ri·gṛ·hī·to 'yam aṅ·ga·daḥ śās·tu me·di·nīm

  10. 10

    saṃtatiś ca yathādṛṣṭā kṛtyaṃ yac cāpi sāmpratam / rājñas tat kriyatāṃ sarvam eṣa kālasya niścayaḥ

    saṃ·ta·tiś ca ya·thā·dṛṣ·ṭā kṛt·yaṃ yac cā·pi sām·pra·tam / rāj·ñas tat kri·ya·tāṃ sar·vam e·ṣa kā·las·ya niś·ca·yaḥ

  11. 11

    saṃskāryo harirājas tu aṅgadaś cābhiṣicyatām / siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntim eṣyasi

    saṃs·kār·yo ha·ri·rā·jas tu aṅ·ga·daś cā·bhi·ṣic·ya·tām / siṃ·hā·sa·na·ga·taṃ put·raṃ paś·yan·tī śān·tim eṣ·ya·si

  12. 12

    sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā / abravīd uttaraṃ tārā hanūmantam avasthitam

    sā tas·ya va·ca·naṃ śrut·vā bhar·tṛv·ya·sa·na·pī·ḍi·tā / ab·ra·vīd ut·ta·raṃ tā·rā ha·nū·man·tam a·vas·thi·tam

  13. 13

    aṅgada pratirūpāṇāṃ putrāṇām ekataḥ śatam / hatasyāpy asya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam

    aṅ·ga·da pra·ti·rū·pā·ṇāṃ put·rā·ṇām e·ka·taḥ śa·tam / ha·tas·yāpy as·ya vī·ras·ya gāt·ra·saṃś·le·ṣa·ṇaṃ va·ram

  14. 14

    na cāhaṃ harirājasya prabhavāmy aṅgadasya vā / pitṛvyastasya sugrīvaḥ sarvakāryeṣv anantaraḥ

    na cā·haṃ ha·ri·rā·jas·ya pra·bha·vāmy aṅ·ga·das·ya vā / pi·tṛv·yas·tas·ya sug·rī·vaḥ sar·va·kār·yeṣv a·nan·ta·raḥ

  15. 15

    na hy eṣā buddhir āstheyā hanūmann aṅgadaṃ prati / pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama

    na hy e·ṣā bud·dhir ās·the·yā ha·nū·mann aṅ·ga·daṃ pra·ti / pi·tā hi ban·dhuḥ put·ras·ya na mā·tā ha·ri·sat·ta·ma

  16. 16

    na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataram asti paratra ceha vā / abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanam idaṃ mama sevituṃ kṣamam

    na hi ma·ma ha·ri·rā·ja·saṃś·ra·yāt kṣa·ma·ta·ram as·ti pa·rat·ra ce·ha vā / a·bhi·mu·kha·ha·ta·vī·ra·se·vi·taṃ śa·ya·nam i·daṃ ma·ma se·vi·tuṃ kṣa·mam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 22 26 verses
  1. 1

    vīkṣamāṇas tu mandāsuḥ sarvato mandam ucchvasan / ādāv eva tu sugrīvaṃ dadarśa tv ātmajāgrataḥ

    vīk·ṣa·mā·ṇas tu man·dā·suḥ sar·va·to man·dam uc·chva·san / ā·dāv e·va tu sug·rī·vaṃ da·dar·śa tv āt·ma·jāg·ra·taḥ

  2. 2

    taṃ prāptavijayaṃ vālī sugrīvaṃ plavageśvaram / ābhāṣya vyaktayā vācā sasneham idam abravīt

    taṃ prāp·ta·vi·ja·yaṃ vā·lī sug·rī·vaṃ pla·va·geś·va·ram / ā·bhāṣ·ya vyak·ta·yā vā·cā sas·ne·ham i·dam ab·ra·vīt

  3. 3

    sugrīvadoṣeṇa na māṃ gantum arhasi kilbiṣāt / kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt

    sug·rī·va·do·ṣe·ṇa na māṃ gan·tum ar·ha·si kil·bi·ṣāt / kṛṣ·ya·mā·ṇaṃ bha·viṣ·ye·ṇa bud·dhi·mo·he·na māṃ ba·lāt

  4. 4

    yugapadvihitaṃ tāta na manye sukham āvayoḥ / sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tad idaṃ jātam anyathā

    yu·ga·pad·vi·hi·taṃ tā·ta na man·ye su·kham ā·va·yoḥ / sau·hār·daṃ bhrā·tṛ·yuk·taṃ hi tad i·daṃ jā·tam an·ya·thā

  5. 5

    pratipadya tvam adyaiva rājyam eṣāṃ vanaukasām / mām apy adyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvatakṣayam

    pra·ti·pad·ya tvam ad·yai·va rāj·yam e·ṣāṃ va·nau·ka·sām / mām apy ad·yai·va gac·chan·taṃ vid·dhi vai·vas·va·tak·ṣa·yam

  6. 6

    jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca śriyaṃ ca vipulām imām / prajahāmy eṣa vai tūrṇaṃ mahac cāgarhitaṃ yaśaḥ

    jī·vi·taṃ ca hi rāj·yaṃ ca śri·yaṃ ca vi·pu·lām i·mām / pra·ja·hāmy e·ṣa vai tūr·ṇaṃ ma·hac cā·gar·hi·taṃ ya·śaḥ

  7. 7

    asyāṃ tv aham avasthāyāṃ vīra vakṣyāmi yad vacaḥ / yady apy asukaraṃ rājan kartum eva tad arhasi

    as·yāṃ tv a·ham a·vas·thā·yāṃ vī·ra vak·ṣyā·mi yad va·caḥ / yady apy a·su·ka·raṃ rā·jan kar·tum e·va tad ar·ha·si

  8. 8

    sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālam enam abāliśam / bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitam aṅgadam

    su·khār·haṃ su·kha·saṃ·vṛd·dhaṃ bā·lam e·nam a·bā·li·śam / bāṣ·pa·pūr·ṇa·mu·khaṃ paś·ya bhū·mau pa·ti·tam aṅ·ga·dam

  9. 9

    mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putram ivaurasaṃ / mayā hīnam ahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya

    ma·ma prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·raṃ put·raṃ put·ram i·vau·ra·saṃ / ma·yā hī·nam a·hī·nār·thaṃ sar·va·taḥ pa·ri·pā·la·ya

  10. 10

    tvam apy asya hi dātā ca paritrātā ca sarvataḥ / bhayeṣv abhayadaś caiva yathāhaṃ plavageśvara

    tvam apy as·ya hi dā·tā ca pa·rit·rā·tā ca sar·va·taḥ / bha·yeṣv a·bha·ya·daś cai·va ya·thā·haṃ pla·va·geś·va·ra

  11. 11

    eṣa tārātmajaḥ śrīmāṃs tvayā tulyaparākramaḥ / rakṣasāṃ tu vadhe teṣām agratas te bhaviṣyati

    e·ṣa tā·rāt·ma·jaḥ śrī·māṃs tva·yā tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ / rak·ṣa·sāṃ tu va·dhe te·ṣām ag·ra·tas te bha·viṣ·ya·ti

  12. 12

    anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavān raṇe / kariṣyaty eṣa tāreyas tarasvī taruṇo 'ṅgadaḥ

    a·nu·rū·pā·ṇi kar·mā·ṇi vik·ram·ya ba·la·vān ra·ṇe / ka·riṣ·yaty e·ṣa tā·re·yas ta·ras·vī ta·ru·ṇo 'ṅga·daḥ

  13. 13

    suṣeṇaduhitā ceyam arthasūkṣmaviniścaye / autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā

    su·ṣe·ṇa·du·hi·tā ce·yam ar·tha·sūk·ṣma·vi·niś·ca·ye / aut·pā·ti·ke ca vi·vi·dhe sar·va·taḥ pa·ri·niṣ·ṭhi·tā

  14. 14

    yad eṣā sādhv iti brūyāt kāryaṃ tan muktasaṃśayam / na hi tārāmataṃ kiṃ cid anyathā parivartate

    yad e·ṣā sādhv i·ti brū·yāt kār·yaṃ tan muk·ta·saṃ·śa·yam / na hi tā·rā·ma·taṃ kiṃ cid an·ya·thā pa·ri·var·ta·te

  15. 15

    rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyam aviśaṅkayā / syād adharmo hy akaraṇe tvāṃ ca hiṃsyād vimānitaḥ

    rā·gha·vas·ya ca te kār·yaṃ kar·tav·yam a·vi·śaṅ·ka·yā / syād a·dhar·mo hy a·ka·ra·ṇe tvāṃ ca hiṃs·yād vi·mā·ni·taḥ

  16. 16

    imāṃ ca mālām ādhatsva divyāṃ sugrīvakāñcanīm / udārā śrīḥ sthitā hy asyāṃ saṃprajahyān mṛte mayi

    i·māṃ ca mā·lām ā·dhat·sva div·yāṃ sug·rī·va·kāñ·ca·nīm / u·dā·rā śrīḥ sthi·tā hy as·yāṃ saṃp·ra·jah·yān mṛ·te ma·yi

  17. 17

    ity evam uktaḥ sugrīvo vālinā bhrātṛsauhṛdāt / harṣaṃ tyaktvā punar dīno grahagrasta ivoḍurāṭ

    ity e·vam uk·taḥ sug·rī·vo vā·li·nā bhrā·tṛ·sau·hṛ·dāt / har·ṣaṃ tyak·tvā pu·nar dī·no gra·hag·ras·ta i·vo·ḍu·rāṭ

  18. 18

    tad vālivacanāc chāntaḥ kurvan yuktam atandritaḥ / jagrāha so 'bhyanujñāto mālāṃ tāṃ caiva kāñcanīm

    tad vā·li·va·ca·nāc chān·taḥ kur·van yuk·tam a·tan·dri·taḥ / jag·rā·ha so 'bhya·nuj·ñā·to mā·lāṃ tāṃ cai·va kāñ·ca·nīm

  19. 19

    tāṃ mālāṃ kāñcanīṃ dattvā vālī dṛṣṭvātmajaṃ sthitam / saṃsiddhaḥ pretya bhāvāya snehād aṅgadam abravīt

    tāṃ mā·lāṃ kāñ·ca·nīṃ dat·tvā vā·lī dṛṣ·ṭvāt·ma·jaṃ sthi·tam / saṃ·sid·dhaḥ pret·ya bhā·vā·ya sne·hād aṅ·ga·dam ab·ra·vīt

  20. 20

    deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye / sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava

    de·śa·kā·lau bha·jas·vād·ya kṣa·ma·mā·ṇaḥ pri·yāp·ri·ye / su·kha·duḥ·kha·sa·haḥ kā·le sug·rī·va·va·śa·go bha·va

  21. 21

    yathā hi tvaṃ mahābāho lālitaḥ satataṃ mayā / na tathā vartamānaṃ tvāṃ sugrīvo bahu maṃsyate

    ya·thā hi tvaṃ ma·hā·bā·ho lā·li·taḥ sa·ta·taṃ ma·yā / na ta·thā var·ta·mā·naṃ tvāṃ sug·rī·vo ba·hu maṃs·ya·te

  22. 22

    māsyāmitrair gataṃ gaccher mā śatrubhir ariṃdama / bhartur arthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava

    mās·yā·mit·rair ga·taṃ gac·cher mā śat·ru·bhir a·riṃ·da·ma / bhar·tur ar·tha·pa·ro dān·taḥ sug·rī·va·va·śa·go bha·va

  23. 23

    na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyo 'praṇayaś ca te / ubhayaṃ hi mahādoṣaṃ tasmād antaradṛg bhava

    na cā·tip·ra·ṇa·yaḥ kār·yaḥ kar·tav·yo 'pra·ṇa·yaś ca te / u·bha·yaṃ hi ma·hā·do·ṣaṃ tas·mād an·ta·ra·dṛg bha·va

  24. 24

    ity uktvātha vivṛttākṣaḥ śarasaṃpīḍito bhṛśam / vivṛtair daśanair bhīmair babhūvotkrāntajīvitaḥ

    ity uk·tvā·tha vi·vṛt·tāk·ṣaḥ śa·ra·saṃ·pī·ḍi·to bhṛ·śam / vi·vṛ·tair da·śa·nair bhī·mair ba·bhū·vot·krān·ta·jī·vi·taḥ

  25. 25

    hate tu vīre plavagādhipe tadā plavaṃgamās tatra na śarma lebhire / vanecarāḥ siṃhayute mahāvane yathā hi gāvo nihate gavāṃ patau

    ha·te tu vī·re pla·va·gā·dhi·pe ta·dā pla·vaṃ·ga·mās tat·ra na śar·ma le·bhi·re / va·ne·ca·rāḥ siṃ·ha·yu·te ma·hā·va·ne ya·thā hi gā·vo ni·ha·te ga·vāṃ pa·tau

  26. 26

    tatas tu tārā vyasanārṇava plutā mṛtasyā bhartur vadanaṃ samīkṣya sā / jagāma bhūmiṃ parirabhya vālinaṃ mahādrumaṃ chinnam ivāśritā latā

    ta·tas tu tā·rā vya·sa·nār·ṇa·va plu·tā mṛ·tas·yā bhar·tur va·da·naṃ sa·mīk·ṣya sā / ja·gā·ma bhū·miṃ pa·ri·rabh·ya vā·li·naṃ ma·hād·ru·maṃ chin·nam i·vāś·ri·tā la·tā

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 23 30 verses
  1. 1

    tataḥ samupajighrantī kapirājasya tanmukham / patiṃ lokāc cyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanam abravīt

    ta·taḥ sa·mu·pa·jigh·ran·tī ka·pi·rā·jas·ya tan·mu·kham / pa·tiṃ lo·kāc cyu·taṃ tā·rā mṛ·taṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  2. 2

    śeṣe tvaṃ viṣame duḥkham akṛtvā vacanaṃ mama / upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale

    śe·ṣe tvaṃ vi·ṣa·me duḥ·kham a·kṛt·vā va·ca·naṃ ma·ma / u·pa·lo·pa·ci·te vī·ra su·duḥ·khe va·su·dhā·ta·le

  3. 3

    mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava / śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase

    mat·taḥ pri·ya·ta·rā nū·naṃ vā·na·ren·dra ma·hī ta·va / śe·ṣe hi tāṃ pa·riṣ·vaj·ya māṃ ca na pra·ti·bhā·ṣa·se

  4. 4

    sugrīva eva vikrānto vīra sāhasika priya / ṛkṣavānaramukhyās tvāṃ balinaṃ paryupāsate

    sug·rī·va e·va vik·rān·to vī·ra sā·ha·si·ka pri·ya / ṛk·ṣa·vā·na·ra·mukh·yās tvāṃ ba·li·naṃ par·yu·pā·sa·te

  5. 5

    eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchram aṅgadasya ca śocataḥ / mama cemāṃ giraṃ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase

    e·ṣāṃ vi·la·pi·taṃ kṛc·chram aṅ·ga·das·ya ca śo·ca·taḥ / ma·ma ce·māṃ gi·raṃ śrut·vā kiṃ tvaṃ na pra·ti·budh·ya·se

  6. 6

    idaṃ tac chūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi / śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā

    i·daṃ tac chū·ra·śa·ya·naṃ yat·ra śe·ṣe ha·to yu·dhi / śā·yi·tā ni·ha·tā yat·ra tva·yai·va ri·pa·vaḥ pu·rā

  7. 7

    viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya / mām anāthāṃ vihāyaikāṃ gatas tvam asi mānada

    vi·śud·dha·sat·tvā·bhi·ja·na pri·ya·yud·dha ma·ma pri·ya / mām a·nā·thāṃ vi·hā·yai·kāṃ ga·tas tvam a·si mā·na·da

  8. 8

    śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā / śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām

    śū·rā·ya na pra·dā·tav·yā kan·yā kha·lu vi·paś·ci·tā / śū·ra·bhār·yāṃ ha·tāṃ paś·ya sad·yo māṃ vi·dha·vāṃ kṛ·tām

  9. 9

    avabhagnaś ca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ / agādhe ca nimagnāsmi vipule śokasāgare

    a·va·bhag·naś ca me mā·no bhag·nā me śāś·va·tī ga·tiḥ / a·gā·dhe ca ni·mag·nās·mi vi·pu·le śo·ka·sā·ga·re

  10. 10

    aśmasāramayaṃ nūnam idaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham / bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yan nādya śatadhā gatam

    aś·ma·sā·ra·ma·yaṃ nū·nam i·daṃ me hṛ·da·yaṃ dṛ·ḍham / bhar·tā·raṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā yan nād·ya śa·ta·dhā ga·tam

  11. 11

    suhṛc caiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ / āhave ca parākrāntaḥ śūraḥ pañcatvam āgataḥ

    su·hṛc cai·va hi bhar·tā ca pra·kṛt·yā ca ma·ma pri·yaḥ / ā·ha·ve ca pa·rāk·rān·taḥ śū·raḥ pañ·cat·vam ā·ga·taḥ

  12. 12

    patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī / dhanadhānyaiḥ supūrṇāpi vidhavety ucyate budhaiḥ

    pa·ti·hī·nā tu yā nā·rī kā·maṃ bha·va·tu put·ri·ṇī / dha·na·dhān·yaiḥ su·pūr·ṇā·pi vi·dha·vety uc·ya·te bu·dhaiḥ

  13. 13

    svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale / kṛmirāgaparistome tvam evaṃ śayane yathā

    sva·gāt·rap·ra·bha·ve vī·ra śe·ṣe ru·dhi·ra·maṇ·ḍa·le / kṛ·mi·rā·ga·pa·ris·to·me tvam e·vaṃ śa·ya·ne ya·thā

  14. 14

    reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ / parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha

    re·ṇu·śo·ṇi·ta·saṃ·vī·taṃ gāt·raṃ ta·va sa·man·ta·taḥ / pa·ri·rab·dhuṃ na śak·no·mi bhu·jābh·yāṃ pla·va·gar·ṣa·bha

  15. 15

    kṛtakṛtyo 'dya sugrīvo vaire 'sminn atidāruṇe / yasya rāmavimuktena hṛtam ekeṣuṇā bhayam

    kṛ·ta·kṛt·yo 'dya sug·rī·vo vai·re 'sminn a·ti·dā·ru·ṇe / yas·ya rā·ma·vi·muk·te·na hṛ·tam e·ke·ṣu·ṇā bha·yam

  16. 16

    śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava / vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvam āgate

    śa·re·ṇa hṛ·di lag·ne·na gāt·ra·saṃs·par·śa·ne ta·va / vār·yā·mi tvāṃ ni·rīk·ṣan·tī tva·yi pañ·cat·vam ā·ga·te

  17. 17

    udbabarha śaraṃ nīlas tasya gātragataṃ tadā / girigahvarasaṃlīnaṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā

    ud·ba·bar·ha śa·raṃ nī·las tas·ya gāt·ra·ga·taṃ ta·dā / gi·ri·gah·va·ra·saṃ·lī·naṃ dīp·tam ā·śī·vi·ṣaṃ ya·thā

  18. 18

    tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ / astamastakasaṃruddho raśmir dinakarād iva

    tas·ya niṣ·kṛṣ·ya·mā·ṇas·ya bā·ṇas·ya ca ba·bhau dyu·tiḥ / as·ta·mas·ta·ka·saṃ·rud·dho raś·mir di·na·ka·rād i·va

  19. 19

    petuḥ kṣatajadhārās tu vraṇebhyas tasya sarvaśaḥ / tāmragairikasaṃpṛktā dhārā iva dharādharāt

    pe·tuḥ kṣa·ta·ja·dhā·rās tu vra·ṇebh·yas tas·ya sar·va·śaḥ / tām·ra·gai·ri·ka·saṃ·pṛk·tā dhā·rā i·va dha·rā·dha·rāt

  20. 20

    avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā / asrair nayanajaiḥ śūraṃ siṣecāstrasamāhatam

    a·va·kīr·ṇaṃ vi·mār·jan·tī bhar·tā·raṃ ra·ṇa·re·ṇu·nā / as·rair na·ya·na·jaiḥ śū·raṃ si·ṣe·cās·tra·sa·mā·ha·tam

  21. 21

    rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim / uvāca tārā piṅgākṣaṃ putram aṅgadam aṅganā

    ru·dhi·rok·ṣi·ta·sar·vāṅ·gaṃ dṛṣ·ṭvā vi·ni·ha·taṃ pa·tim / u·vā·ca tā·rā piṅ·gāk·ṣaṃ put·ram aṅ·ga·dam aṅ·ga·nā

  22. 22

    avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām / saṃprasaktasya vairasya gato 'ntaḥ pāpakarmaṇā

    a·vas·thāṃ paś·ci·māṃ paś·ya pi·tuḥ put·ra su·dā·ru·ṇām / saṃp·ra·sak·tas·ya vai·ras·ya ga·to 'ntaḥ pā·pa·kar·ma·ṇā

  23. 23

    bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasādanam / abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam

    bā·la·sūr·yo·da·ya·ta·nuṃ pra·yān·taṃ ya·ma·sā·da·nam / a·bhi·vā·da·ya rā·jā·naṃ pi·ta·raṃ put·ra mā·na·dam

  24. 24

    evam uktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ / bhujābhyāṃ pīnavṛtābhyām aṅgado 'ham iti bruvan

    e·vam uk·taḥ sa·mut·thā·ya jag·rā·ha ca·ra·ṇau pi·tuḥ / bhu·jābh·yāṃ pī·na·vṛ·tābh·yām aṅ·ga·do 'ham i·ti bru·van

  25. 25

    abhivādayamānaṃ tvām aṅgadaṃ tvaṃ yathāpurā / dīrghāyur bhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase

    a·bhi·vā·da·ya·mā·naṃ tvām aṅ·ga·daṃ tvaṃ ya·thā·pu·rā / dīr·ghā·yur bha·va put·re·ti ki·mar·thaṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se

  26. 26

    ahaṃ putrasahāyā tvām upāse gatacetanam / siṃhena nihataṃ sadyo gauḥ savatseva govṛṣam

    a·haṃ put·ra·sa·hā·yā tvām u·pā·se ga·ta·ce·ta·nam / siṃ·he·na ni·ha·taṃ sad·yo gauḥ sa·vat·se·va go·vṛ·ṣam

  27. 27

    iṣṭvā saṃgrāmayajñena nānāpraharaṇāmbhasā / asminn avabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā

    iṣ·ṭvā saṃg·rā·ma·yaj·ñe·na nā·nāp·ra·ha·ra·ṇām·bha·sā / as·minn a·va·bhṛ·the snā·taḥ ka·thaṃ pat·nyā ma·yā vi·nā

  28. 28

    yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge / śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim

    yā dat·tā de·va·rā·je·na ta·va tuṣ·ṭe·na saṃ·yu·ge / śā·ta·kum·bha·ma·yīṃ mā·lāṃ tāṃ te paś·yā·mi ne·ha kim

  29. 29

    rājaśrīr na jahāti tvāṃ gatāsum api mānada / sūryasyāvartamānasya śailarājam iva prabhā

    rā·jaś·rīr na ja·hā·ti tvāṃ ga·tā·sum a·pi mā·na·da / sūr·yas·yā·var·ta·mā·nas·ya śai·la·rā·jam i·va pra·bhā

  30. 30

    na me vacaḥ pathyam idaṃ tvayā kṛtaṃ na cāsmi śaktā hi nivāraṇe tava / hatā saputrāsmi hatena saṃyuge saha tvayā śrīr vijahāti mām iha

    na me va·caḥ path·yam i·daṃ tva·yā kṛ·taṃ na cās·mi śak·tā hi ni·vā·ra·ṇe ta·va / ha·tā sa·put·rās·mi ha·te·na saṃ·yu·ge sa·ha tva·yā śrīr vi·ja·hā·ti mām i·ha

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 24 44 verses
  1. 1

    gatāsuṃ vālinaṃ dṛṣṭvā rāghavas tadanantaram / abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ śatrutāpanaḥ

    ga·tā·suṃ vā·li·naṃ dṛṣ·ṭvā rā·gha·vas ta·da·nan·ta·ram / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ śat·ru·tā·pa·naḥ

  2. 2

    na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ / yad atrānantaraṃ kāryaṃ tat samādhātum arhatha

    na śo·ka·pa·ri·tā·pe·na śre·ya·sā yuj·ya·te mṛ·taḥ / yad at·rā·nan·ta·raṃ kār·yaṃ tat sa·mā·dhā·tum ar·ha·tha

  3. 3

    lokavṛttam anuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam / na kālād uttaraṃ kiṃ cit karma śakyam upāsitum

    lo·ka·vṛt·tam a·nuṣ·ṭhe·yaṃ kṛ·taṃ vo bāṣ·pa·mok·ṣa·ṇam / na kā·lād ut·ta·raṃ kiṃ cit kar·ma śak·yam u·pā·si·tum

  4. 4

    niyataḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam / niyatiḥ sarvabhūtānāṃ niyogeṣv iha kāraṇam

    ni·ya·taḥ kā·ra·ṇaṃ lo·ke ni·ya·tiḥ kar·ma·sā·dha·nam / ni·ya·tiḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ ni·yo·geṣv i·ha kā·ra·ṇam

  5. 5

    na kartā kasya cit kaś cin niyoge cāpi neśvaraḥ / svabhāve vartate lokas tasya kālaḥ parāyaṇam

    na kar·tā kas·ya cit kaś cin ni·yo·ge cā·pi neś·va·raḥ / sva·bhā·ve var·ta·te lo·kas tas·ya kā·laḥ pa·rā·ya·ṇam

  6. 6

    na kālaḥ kālam atyeti na kālaḥ parihīyate / svabhāvaṃ vā samāsādya na kaś cid ativartate

    na kā·laḥ kā·lam at·ye·ti na kā·laḥ pa·ri·hī·ya·te / sva·bhā·vaṃ vā sa·mā·sād·ya na kaś cid a·ti·var·ta·te

  7. 7

    na kālasyāsti bandhutvaṃ na hetur na parākramaḥ / na mitrajñātisaṃbandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ

    na kā·las·yās·ti ban·dhut·vaṃ na he·tur na pa·rāk·ra·maḥ / na mit·raj·ñā·ti·saṃ·ban·dhaḥ kā·ra·ṇaṃ nāt·ma·no va·śaḥ

  8. 8

    kiṃ tu kāla parīṇāmo draṣṭavyaḥ sādhu paśyatā / dharmaś cārthaś ca kāmaś ca kālakramasamāhitāḥ

    kiṃ tu kā·la pa·rī·ṇā·mo draṣ·ṭav·yaḥ sā·dhu paś·ya·tā / dhar·maś cār·thaś ca kā·maś ca kā·lak·ra·ma·sa·mā·hi·tāḥ

  9. 9

    itaḥ svāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥ prāptaḥ kriyāphalam / dharmārthakāmasaṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvara

    i·taḥ svāṃ pra·kṛ·tiṃ vā·lī ga·taḥ prāp·taḥ kri·yā·pha·lam / dhar·mār·tha·kā·ma·saṃ·yo·gaiḥ pa·vit·raṃ pla·va·geś·va·ra

  10. 10

    svadharmasya ca saṃyogāj jitas tena mahātmanā / svargaḥ parigṛhītaś ca prāṇān aparirakṣatā

    sva·dhar·mas·ya ca saṃ·yo·gāj ji·tas te·na ma·hāt·ma·nā / svar·gaḥ pa·ri·gṛ·hī·taś ca prā·ṇān a·pa·ri·rak·ṣa·tā

  11. 11

    eṣā vai niyatiḥ śreṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ / tad alaṃ paritāpena prāptakālam upāsyatām

    e·ṣā vai ni·ya·tiḥ śreṣ·ṭhā yāṃ ga·to ha·ri·yū·tha·paḥ / tad a·laṃ pa·ri·tā·pe·na prāp·ta·kā·lam u·pās·ya·tām

  12. 12

    vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā / avadat praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasaṃ

    va·ca·nān·te tu rā·mas·ya lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / a·va·dat praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ ga·ta·ce·ta·saṃ

  13. 13

    kuru tvam asya sugrīva pretakāryam anantaram / tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati

    ku·ru tvam as·ya sug·rī·va pre·ta·kār·yam a·nan·ta·ram / tā·rāṅ·ga·dābh·yāṃ sa·hi·to vā·li·no da·ha·naṃ pra·ti

  14. 14

    samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāṇi ca bahūni ca / candanāni ca divyāni vālisaṃskārakāraṇāt

    sa·māj·ñā·pa·ya kāṣ·ṭhā·ni śuṣ·kā·ṇi ca ba·hū·ni ca / can·da·nā·ni ca div·yā·ni vā·li·saṃs·kā·ra·kā·ra·ṇāt

  15. 15

    samāśvāsaya cainaṃ tvam aṅgadaṃ dīnacetasaṃ / mā bhūr bāliśabuddhis tvaṃ tvadadhīnam idaṃ puram

    sa·māś·vā·sa·ya cai·naṃ tvam aṅ·ga·daṃ dī·na·ce·ta·saṃ / mā bhūr bā·li·śa·bud·dhis tvaṃ tva·da·dhī·nam i·daṃ pu·ram

  16. 16

    aṅgadas tv ānayen mālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca / ghṛtaṃ tailam atho gandhān yac cātra samanantaram

    aṅ·ga·das tv ā·na·yen māl·yaṃ vas·trā·ṇi vi·vi·dhā·ni ca / ghṛ·taṃ tai·lam a·tho gan·dhān yac cāt·ra sa·ma·nan·ta·ram

  17. 17

    tvaṃ tāra śibikāṃ śīghram ādāyāgaccha saṃbhramāt / tvarā guṇavatī yuktā hy asmin kāle viśeṣataḥ

    tvaṃ tā·ra śi·bi·kāṃ śīgh·ram ā·dā·yā·gac·cha saṃbh·ra·māt / tva·rā gu·ṇa·va·tī yuk·tā hy as·min kā·le vi·śe·ṣa·taḥ

  18. 18

    sajjībhavantu plavagāḥ śibikāvāhanocitāḥ / samarthā balinaś caiva nirhariṣyanti vālinam

    saj·jī·bha·van·tu pla·va·gāḥ śi·bi·kā·vā·ha·no·ci·tāḥ / sa·mar·thā ba·li·naś cai·va nir·ha·riṣ·yan·ti vā·li·nam

  19. 19

    evam uktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ / tasthau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā

    e·vam uk·tvā tu sug·rī·vaṃ su·mit·rā·nan·da·var·dha·naḥ / tas·thau bhrā·tṛ·sa·mī·pas·tho lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā

  20. 20

    lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā tāraḥ saṃbhrāntamānasaḥ / praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ

    lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā tā·raḥ saṃbh·rān·ta·mā·na·saḥ / pra·vi·ve·śa gu·hāṃ śīgh·raṃ śi·bi·kā·sak·ta·mā·na·saḥ

  21. 21

    ādāya śibikāṃ tāraḥ sa tu paryāpayat punaḥ / vānarair uhyamānāṃ tāṃ śūrair udvahanocitaiḥ

    ā·dā·ya śi·bi·kāṃ tā·raḥ sa tu par·yā·pa·yat pu·naḥ / vā·na·rair uh·ya·mā·nāṃ tāṃ śū·rair ud·va·ha·no·ci·taiḥ

  22. 22

    tato vālinam udyamya sugrīvaḥ śibikāṃ tadā / āropayata vikrośann aṅgadena sahaiva tu

    ta·to vā·li·nam ud·yam·ya sug·rī·vaḥ śi·bi·kāṃ ta·dā / ā·ro·pa·ya·ta vik·ro·śann aṅ·ga·de·na sa·hai·va tu

  23. 23

    āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam / alaṃkāraiś ca vividhair mālyair vastraiś ca bhūṣitam

    ā·rop·ya śi·bi·kāṃ cai·va vā·li·naṃ ga·ta·jī·vi·tam / a·laṃ·kā·raiś ca vi·vi·dhair māl·yair vas·traiś ca bhū·ṣi·tam

  24. 24

    ājñāpayat tadā rājā sugrīvaḥ plavageśvaraḥ / aurdhvadehikam āryasya kriyatām anurūpataḥ

    āj·ñā·pa·yat ta·dā rā·jā sug·rī·vaḥ pla·va·geś·va·raḥ / aur·dhva·de·hi·kam ār·yas·ya kri·ya·tām a·nu·rū·pa·taḥ

  25. 25

    viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūni ca / agrataḥ plavagā yāntu śibikā tadanantaram

    viś·rā·ṇa·yan·to rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ba·hū·ni ca / ag·ra·taḥ pla·va·gā yān·tu śi·bi·kā ta·da·nan·ta·ram

  26. 26

    rājñām ṛddhiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ / tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvann aurdhvadehikam

    rāj·ñām ṛd·dhi·vi·śe·ṣā hi dṛś·yan·te bhu·vi yā·dṛ·śāḥ / tā·dṛ·śaṃ vā·li·naḥ kṣip·raṃ prā·kur·vann aur·dhva·de·hi·kam

  27. 27

    aṅgadam aprigṛhyāśu tāraprabhṛtayas tathā / krośantaḥ prayayuḥ sarve vānarā hatabāndhavāḥ

    aṅ·ga·dam ap·ri·gṛh·yā·śu tā·rap·ra·bhṛ·ta·yas ta·thā / kro·śan·taḥ pra·ya·yuḥ sar·ve vā·na·rā ha·ta·bān·dha·vāḥ

  28. 28

    tārāprabhṛtayaḥ sarvā vānaryo hatayūthapāḥ / anujagmur hi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ

    tā·rāp·ra·bhṛ·ta·yaḥ sar·vā vā·nar·yo ha·ta·yū·tha·pāḥ / a·nu·jag·mur hi bhar·tā·raṃ kro·śan·tyaḥ ka·ru·ṇas·va·nāḥ

  29. 29

    tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare / vanāni girayaḥ sarve vikrośantīva sarvataḥ

    tā·sāṃ ru·di·ta·śab·de·na vā·na·rī·ṇāṃ va·nān·ta·re / va·nā·ni gi·ra·yaḥ sar·ve vik·ro·śan·tī·va sar·va·taḥ

  30. 30

    puline girinadyās tu vivikte jalasaṃvṛte / citāṃ cakruḥ subahavo vānarā vanacāriṇaḥ

    pu·li·ne gi·ri·nad·yās tu vi·vik·te ja·la·saṃ·vṛ·te / ci·tāṃ cak·ruḥ su·ba·ha·vo vā·na·rā va·na·cā·ri·ṇaḥ

  31. 31

    avaropya tataḥ skandhāc chibikāṃ vahanocitāḥ / tasthur ekāntam āśritya sarve śokasamanvitāḥ

    a·va·rop·ya ta·taḥ skan·dhāc chi·bi·kāṃ va·ha·no·ci·tāḥ / tas·thur e·kān·tam āś·rit·ya sar·ve śo·ka·sa·man·vi·tāḥ

  32. 32

    tatas tārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam / āropyāṅke śiras tasya vilalāpa suduḥkhitā

    ta·tas tā·rā pa·tiṃ dṛṣ·ṭvā śi·bi·kā·ta·la·śā·yi·nam / ā·rop·yāṅ·ke śi·ras tas·ya vi·la·lā·pa su·duḥ·khi·tā

  33. 33

    janaṃ ca paśyasīmaṃ tvaṃ kasmāc chokābhipīḍitam / prahṛṣṭam iva te vaktraṃ gatāsor api mānada / astārkasamavarṇaṃ ca lakṣyate jīvato yathā

    ja·naṃ ca paś·ya·sī·maṃ tvaṃ kas·māc cho·kā·bhi·pī·ḍi·tam / pra·hṛṣ·ṭam i·va te vak·traṃ ga·tā·sor a·pi mā·na·da / as·tār·ka·sa·ma·var·ṇaṃ ca lak·ṣya·te jī·va·to ya·thā

  34. 34

    eṣa tvāṃ rāmarūpeṇa kālaḥ karṣati vānara / yena sma vidhavāḥ sarvāḥ kṛtā ekeṣuṇā raṇe

    e·ṣa tvāṃ rā·ma·rū·pe·ṇa kā·laḥ kar·ṣa·ti vā·na·ra / ye·na sma vi·dha·vāḥ sar·vāḥ kṛ·tā e·ke·ṣu·ṇā ra·ṇe

  35. 35

    imās tās tava rājendravānaryo vallabhāḥ sadā / pādair vikṛṣṭam adhvānam āgatāḥ kiṃ na budhyase

    i·mās tās ta·va rā·jen·dra·vā·nar·yo val·la·bhāḥ sa·dā / pā·dair vi·kṛṣ·ṭam adh·vā·nam ā·ga·tāḥ kiṃ na budh·ya·se

  36. 36

    taveṣṭā nanu nāmaitā bhāryāś candranibhānanāḥ / idānīṃ nekṣase kasmāt sugrīvaṃ plavageśvaram

    ta·veṣ·ṭā na·nu nā·mai·tā bhār·yāś can·dra·ni·bhā·na·nāḥ / i·dā·nīṃ nek·ṣa·se kas·māt sug·rī·vaṃ pla·va·geś·va·ram

  37. 37

    ete hi sacivā rājaṃs tāraprabhṛtayas tava / puravāsijanaś cāyaṃ parivāryāsate 'nagha

    e·te hi sa·ci·vā rā·jaṃs tā·rap·ra·bhṛ·ta·yas ta·va / pu·ra·vā·si·ja·naś cā·yaṃ pa·ri·vār·yā·sa·te 'na·gha

  38. 38

    visarjayainān pravalān yathocitam ariṃdama / tataḥ krīḍāmahe sarvā vaneṣu madirotkaṭāḥ

    vi·sar·ja·yai·nān pra·va·lān ya·tho·ci·tam a·riṃ·da·ma / ta·taḥ krī·ḍā·ma·he sar·vā va·ne·ṣu ma·di·rot·ka·ṭāḥ

  39. 39

    evaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśokapariplutām / utthāpayanti sma tadā vānaryaḥ śokakarśitāḥ

    e·vaṃ vi·la·pa·tīṃ tā·rāṃ pa·ti·śo·ka·pa·rip·lu·tām / ut·thā·pa·yan·ti sma ta·dā vā·nar·yaḥ śo·ka·kar·śi·tāḥ

  40. 40

    sugrīveṇa tataḥ sārdham aṅgadaḥ pitaraṃ rudan / citām āropayām āsa śokenābhihatendriyaḥ

    sug·rī·ve·ṇa ta·taḥ sār·dham aṅ·ga·daḥ pi·ta·raṃ ru·dan / ci·tām ā·ro·pa·yām ā·sa śo·ke·nā·bhi·ha·ten·dri·yaḥ

  41. 41

    tato 'gniṃ vidhivad dattvā so 'pasavyaṃ cakāra ha / pitaraṃ dīrgham adhvānaṃ prasthitaṃ vyākulendriyaḥ

    ta·to 'gniṃ vi·dhi·vad dat·tvā so 'pa·sav·yaṃ ca·kā·ra ha / pi·ta·raṃ dīr·gham adh·vā·naṃ pras·thi·taṃ vyā·ku·len·dri·yaḥ

  42. 42

    saṃskṛtya vālinaṃ te tu vidhipūrvaṃ plavaṃgamāḥ / ājagmur udakaṃ kartuṃ nadīṃ śītajalāṃ śubhām

    saṃs·kṛt·ya vā·li·naṃ te tu vi·dhi·pūr·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / ā·jag·mur u·da·kaṃ kar·tuṃ na·dīṃ śī·ta·ja·lāṃ śu·bhām

  43. 43

    tatas te sahitās tatra aṅgadaṃ sthāpya cāgrataḥ / sugrīvatārāsahitāḥ siṣicur vāline jalam

    ta·tas te sa·hi·tās tat·ra aṅ·ga·daṃ sthāp·ya cāg·ra·taḥ / sug·rī·va·tā·rā·sa·hi·tāḥ si·ṣi·cur vā·li·ne ja·lam

  44. 44

    sugrīveṇaiva dīnena dīno bhūtvā mahābalaḥ / samānaśokaḥ kākutsthaḥ pretakāryāṇy akārayat

    sug·rī·ve·ṇai·va dī·ne·na dī·no bhūt·vā ma·hā·ba·laḥ / sa·mā·na·śo·kaḥ kā·kut·sthaḥ pre·ta·kār·yāṇy a·kā·ra·yat

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 25 38 verses
  1. 1

    tataḥ śokābhisaṃtaptaṃ sugrīvaṃ klinnavāsanam / śākhāmṛgamahāmātrāḥ parivāryopatasthire

    ta·taḥ śo·kā·bhi·saṃ·tap·taṃ sug·rī·vaṃ klin·na·vā·sa·nam / śā·khā·mṛ·ga·ma·hā·māt·rāḥ pa·ri·vār·yo·pa·tas·thi·re

  2. 2

    abhigamya mahābāhuṃ rāmam akliṣṭakāriṇam / sthitāḥ prāñjalayaḥ sarve pitāmaham ivarṣayaḥ

    a·bhi·gam·ya ma·hā·bā·huṃ rā·mam ak·liṣ·ṭa·kā·ri·ṇam / sthi·tāḥ prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve pi·tā·ma·ham i·var·ṣa·yaḥ

  3. 3

    tataḥ kāñcanaśailābhas taruṇārkanibhānanaḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ hanumān mārutātmajaḥ

    ta·taḥ kāñ·ca·na·śai·lā·bhas ta·ru·ṇār·ka·ni·bhā·na·naḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ ha·nu·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ

  4. 4

    bhavatprasādāt sugrīvaḥ pitṛpaitāmahaṃ mahat / vānarāṇāṃ suduṣprāpaṃ prāpto rājyam idaṃ prabho

    bha·vat·pra·sā·dāt sug·rī·vaḥ pi·tṛ·pai·tā·ma·haṃ ma·hat / vā·na·rā·ṇāṃ su·duṣ·prā·paṃ prāp·to rāj·yam i·daṃ pra·bho

  5. 5

    bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaraṃ śubham / saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛjjanaḥ

    bha·va·tā sa·ma·nuj·ñā·taḥ pra·viś·ya na·ga·raṃ śu·bham / saṃ·vi·dhās·ya·ti kār·yā·ṇi sar·vā·ṇi sa·su·hṛj·ja·naḥ

  6. 6

    snāto 'yaṃ vividhair gandhair auṣadhaiś ca yathāvidhi / arcayiṣyati ratnaiś ca mālyaiś ca tvāṃ viśeṣataḥ

    snā·to 'yaṃ vi·vi·dhair gan·dhair au·ṣa·dhaiś ca ya·thā·vi·dhi / ar·ca·yiṣ·ya·ti rat·naiś ca māl·yaiś ca tvāṃ vi·śe·ṣa·taḥ

  7. 7

    imāṃ giriguhāṃ ramyām abhigantum ito 'rhasi / kuruṣva svāmi saṃbandhaṃ vānarān saṃpraharṣayan

    i·māṃ gi·ri·gu·hāṃ ram·yām a·bhi·gan·tum i·to 'rha·si / ku·ruṣ·va svā·mi saṃ·ban·dhaṃ vā·na·rān saṃp·ra·har·ṣa·yan

  8. 8

    evam ukto hanumatā rāghavaḥ paravīrahā / pratyuvāca hanūmantaṃ buddhimān vākyakovidaḥ

    e·vam uk·to ha·nu·ma·tā rā·gha·vaḥ pa·ra·vī·ra·hā / prat·yu·vā·ca ha·nū·man·taṃ bud·dhi·mān vāk·ya·ko·vi·daḥ

  9. 9

    caturdaśasamāḥ saumya grāmaṃ vā yadi vā puram / na pravekṣyāmi hanuman pitur nirdeśapālakaḥ

    ca·tur·da·śa·sa·māḥ saum·ya grā·maṃ vā ya·di vā pu·ram / na pra·vek·ṣyā·mi ha·nu·man pi·tur nir·de·śa·pā·la·kaḥ

  10. 10

    susamṛddhāṃ guhāṃ divyāṃ sugrīvo vānararṣabhaḥ / praviṣṭo vidhivad vīraḥ kṣipraṃ rājye 'bhiṣicyatām

    su·sa·mṛd·dhāṃ gu·hāṃ div·yāṃ sug·rī·vo vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / pra·viṣ·ṭo vi·dhi·vad vī·raḥ kṣip·raṃ rāj·ye 'bhi·ṣic·ya·tām

  11. 11

    evam uktvā hanūmantaṃ rāmaḥ sugrīvam abravīt / imam apy aṅgadaṃ vīra yauvarājye 'bhiṣecaya

    e·vam uk·tvā ha·nū·man·taṃ rā·maḥ sug·rī·vam ab·ra·vīt / i·mam apy aṅ·ga·daṃ vī·ra yau·va·rāj·ye 'bhi·ṣe·ca·ya

  12. 12

    pūrvo 'yaṃ vārṣiko māsaḥ śrāvaṇaḥ salilāgamaḥ / pravṛttāḥ saumya catvāro māsā vārṣikasaṃjñitāḥ

    pūr·vo 'yaṃ vār·ṣi·ko mā·saḥ śrā·va·ṇaḥ sa·li·lā·ga·maḥ / pra·vṛt·tāḥ saum·ya cat·vā·ro mā·sā vār·ṣi·ka·saṃj·ñi·tāḥ

  13. 13

    nāyam udyogasamayaḥ praviśa tvaṃ purīṃ śubhām / asmin vatsyāmy ahaṃ saumya parvate sahalakṣmaṇaḥ

    nā·yam ud·yo·ga·sa·ma·yaḥ pra·vi·śa tvaṃ pu·rīṃ śu·bhām / as·min vat·syāmy a·haṃ saum·ya par·va·te sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ

  14. 14

    iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā / prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā

    i·yaṃ gi·ri·gu·hā ram·yā vi·śā·lā yuk·ta·mā·ru·tā / pra·bhū·ta·sa·li·lā saum·ya pra·bhū·ta·ka·ma·lot·pa·lā

  15. 15

    kārtike samanuprāpte tvaṃ rāvaṇavadhe yata / eṣa naḥ samayaḥ saumya praviśa tvaṃ svam ālayam / abhiṣiñcasva rājye ca suhṛdaḥ saṃpraharṣaya

    kār·ti·ke sa·ma·nup·rāp·te tvaṃ rā·va·ṇa·va·dhe ya·ta / e·ṣa naḥ sa·ma·yaḥ saum·ya pra·vi·śa tvaṃ svam ā·la·yam / a·bhi·ṣiñ·cas·va rāj·ye ca su·hṛ·daḥ saṃp·ra·har·ṣa·ya

  16. 16

    iti rāmābhyanujñātaḥ sugrīvo vānararṣabhaḥ / praviveśa purīṃ ramyāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām

    i·ti rā·mābh·ya·nuj·ñā·taḥ sug·rī·vo vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ ram·yāṃ kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām

  17. 17

    taṃ vānarasahasrāṇi praviṣṭaṃ vānareśvaram / abhivādya prahṛṣṭāni sarvataḥ paryavārayan

    taṃ vā·na·ra·sa·has·rā·ṇi pra·viṣ·ṭaṃ vā·na·reś·va·ram / a·bhi·vād·ya pra·hṛṣ·ṭā·ni sar·va·taḥ par·ya·vā·ra·yan

  18. 18

    tataḥ prakṛtayaḥ sarvā dṛṣṭvā harigaṇeśvaram / praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyāṃ samāhitāḥ

    ta·taḥ pra·kṛ·ta·yaḥ sar·vā dṛṣ·ṭvā ha·ri·ga·ṇeś·va·ram / pra·ṇam·ya mūr·dhnā pa·ti·tā va·su·dhā·yāṃ sa·mā·hi·tāḥ

  19. 19

    sugrīvaḥ prakṛtīḥ sarvāḥ saṃbhāṣyotthāpya vīryavān / bhrātur antaḥpuraṃ saumyaṃ praviveśa mahābalaḥ

    sug·rī·vaḥ pra·kṛ·tīḥ sar·vāḥ saṃ·bhāṣ·yot·thāp·ya vīr·ya·vān / bhrā·tur an·taḥ·pu·raṃ saum·yaṃ pra·vi·ve·śa ma·hā·ba·laḥ

  20. 20

    praviśya tv abhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ vānararṣabham / abhyaṣiñcanta suhṛdaḥ sahasrākṣam ivāmarāḥ

    pra·viś·ya tv a·bhi·niṣ·krān·taṃ sug·rī·vaṃ vā·na·rar·ṣa·bham / abh·ya·ṣiñ·can·ta su·hṛ·daḥ sa·has·rāk·ṣam i·vā·ma·rāḥ

  21. 21

    tasya pāṇḍuram ājahruś chatraṃ hemapariṣkṛtam / śukle ca bālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare

    tas·ya pāṇ·ḍu·ram ā·jah·ruś chat·raṃ he·ma·pa·riṣ·kṛ·tam / śuk·le ca bā·lav·ya·ja·ne he·ma·daṇ·ḍe ya·śas·ka·re

  22. 22

    tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhāni ca / sakṣīrāṇāṃ ca vṛkṣāṇāṃ prarohān kusumāni ca

    ta·thā sar·vā·ṇi rat·nā·ni sar·va·bī·jau·ṣa·dhā·ni ca / sak·ṣī·rā·ṇāṃ ca vṛk·ṣā·ṇāṃ pra·ro·hān ku·su·mā·ni ca

  23. 23

    śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṃ caivānulepanam / sugandhīni ca mālyāni sthalajāny ambujāni ca

    śuk·lā·ni cai·va vas·trā·ṇi śve·taṃ cai·vā·nu·le·pa·nam / su·gan·dhī·ni ca māl·yā·ni stha·la·jāny am·bu·jā·ni ca

  24. 24

    candanāni ca divyāni gandhāṃś ca vividhān bahūn / akṣataṃ jātarūpaṃ ca priyaṅgumadhusarpiṣī

    can·da·nā·ni ca div·yā·ni gan·dhāṃś ca vi·vi·dhān ba·hūn / ak·ṣa·taṃ jā·ta·rū·paṃ ca pri·yaṅ·gu·ma·dhu·sar·pi·ṣī

  25. 25

    dadhicarma ca vaiyāghraṃ vārāhī cāpy upānahau / samālambhanam ādāya rocanāṃ samanaḥśilām / ājagmus tatra muditā varāḥ kanyās tu ṣoḍaśa

    da·dhi·car·ma ca vai·yāgh·raṃ vā·rā·hī cāpy u·pā·na·hau / sa·mā·lam·bha·nam ā·dā·ya ro·ca·nāṃ sa·ma·naḥ·śi·lām / ā·jag·mus tat·ra mu·di·tā va·rāḥ kan·yās tu ṣo·ḍa·śa

  26. 26

    tatas te vānaraśreṣṭhaṃ yathākālaṃ yathāvidhi / ratnair vastraiś ca bhakṣyaiś ca toṣayitvā dvijarṣabhān

    ta·tas te vā·na·raś·reṣ·ṭhaṃ ya·thā·kā·laṃ ya·thā·vi·dhi / rat·nair vas·traiś ca bhak·ṣyaiś ca to·ṣa·yit·vā dvi·jar·ṣa·bhān

  27. 27

    tataḥ kuśaparistīrṇaṃ samiddhaṃ jātavedasaṃ / mantrapūtena haviṣā hutvā mantravido janāḥ

    ta·taḥ ku·śa·pa·ris·tīr·ṇaṃ sa·mid·dhaṃ jā·ta·ve·da·saṃ / man·tra·pū·te·na ha·vi·ṣā hut·vā man·tra·vi·do ja·nāḥ

  28. 28

    tato hemapratiṣṭhāne varāstaraṇasaṃvṛte / prāsādaśikhare ramye citramālyopaśobhite

    ta·to he·map·ra·tiṣ·ṭhā·ne va·rās·ta·ra·ṇa·saṃ·vṛ·te / prā·sā·da·śi·kha·re ram·ye cit·ra·māl·yo·pa·śo·bhi·te

  29. 29

    prāṅmukhaṃ vividhair mantraiḥ sthāpayitvā varāsane / nadīnadebhyaḥ saṃhṛtya tīrthebhyaś ca samantataḥ

    prāṅ·mu·khaṃ vi·vi·dhair man·traiḥ sthā·pa·yit·vā va·rā·sa·ne / na·dī·na·debh·yaḥ saṃ·hṛt·ya tīr·thebh·yaś ca sa·man·ta·taḥ

  30. 30

    āhṛtya ca samudrebhyaḥ sarvebhyo vānararṣabhāḥ / apaḥ kanakakumbheṣu nidhāya vimalāḥ śubhāḥ

    ā·hṛt·ya ca sa·mud·rebh·yaḥ sar·vebh·yo vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / a·paḥ ka·na·ka·kum·bhe·ṣu ni·dhā·ya vi·ma·lāḥ śu·bhāḥ

  31. 31

    śubhair vṛṣabhaśṛṅgaiś ca kalaśaiś cāpi kāñcanaiḥ / śāstradṛṣṭena vidhinā maharṣivihitena ca

    śu·bhair vṛ·ṣa·bha·śṛṅ·gaiś ca ka·la·śaiś cā·pi kāñ·ca·naiḥ / śās·tra·dṛṣ·ṭe·na vi·dhi·nā ma·har·ṣi·vi·hi·te·na ca

  32. 32

    gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ / maindaś ca dvividaś caiva hanūmāñ jāmbavān nalaḥ

    ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ / main·daś ca dvi·vi·daś cai·va ha·nū·māñ jām·ba·vān na·laḥ

  33. 33

    abhyaṣiñcanta sugrīvaṃ prasannena sugandhinā / salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā

    abh·ya·ṣiñ·can·ta sug·rī·vaṃ pra·san·ne·na su·gan·dhi·nā / sa·li·le·na sa·has·rāk·ṣaṃ va·sa·vo vā·sa·vaṃ ya·thā

  34. 34

    abhiṣikte tu sugrīve sarve vānarapuṃgavāḥ / pracukruśur mahātmāno hṛṣṭās tatra sahasraśaḥ

    a·bhi·ṣik·te tu sug·rī·ve sar·ve vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / pra·cuk·ru·śur ma·hāt·mā·no hṛṣ·ṭās tat·ra sa·has·ra·śaḥ

  35. 35

    rāmasya tu vacaḥ kurvan sugrīvo haripuṃgavaḥ / aṅgadaṃ saṃpariṣvajya yauvarājye 'bhiṣecayat

    rā·mas·ya tu va·caḥ kur·van sug·rī·vo ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / aṅ·ga·daṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya yau·va·rāj·ye 'bhi·ṣe·ca·yat

  36. 36

    aṅgade cābhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṃgamāḥ / sādhu sādhv iti sugrīvaṃ mahātmāno 'bhyapūjayan

    aṅ·ga·de cā·bhi·ṣik·te tu sā·nuk·ro·śāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / sā·dhu sādhv i·ti sug·rī·vaṃ ma·hāt·mā·no 'bhya·pū·ja·yan

  37. 37

    hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā patākādhvajaśobhitā / babhūva nagarī ramyā kṣikindhā girigahvare

    hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇā pa·tā·kādh·va·ja·śo·bhi·tā / ba·bhū·va na·ga·rī ram·yā kṣi·kin·dhā gi·ri·gah·va·re

  38. 38

    nivedya rāmāya tadā mahātmane mahābhiṣekaṃ kapivāhinīpatiḥ / rumāṃ ca bhāryāṃ pratilabhya vīryavān avāpa rājyaṃ tridaśādhipo yathā

    ni·ved·ya rā·mā·ya ta·dā ma·hāt·ma·ne ma·hā·bhi·ṣe·kaṃ ka·pi·vā·hi·nī·pa·tiḥ / ru·māṃ ca bhār·yāṃ pra·ti·labh·ya vīr·ya·vān a·vā·pa rāj·yaṃ tri·da·śā·dhi·po ya·thā

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 26 23 verses
  1. 1

    abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām / ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim

    a·bhi·ṣik·te tu sug·rī·ve pra·viṣ·ṭe vā·na·re gu·hām / ā·ja·gā·ma sa·ha bhrāt·rā rā·maḥ pras·ra·va·ṇaṃ gi·rim

  2. 2

    śārdūlamṛgasaṃghuṣṭaṃ siṃhair bhīmaravair vṛtam / nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṃkulam

    śār·dū·la·mṛ·ga·saṃ·ghuṣ·ṭaṃ siṃ·hair bhī·ma·ra·vair vṛ·tam / nā·nā·gul·ma·la·tā·gū·ḍhaṃ ba·hu·pā·da·pa·saṃ·ku·lam

  3. 3

    ṛkṣavānaragopucchair mārjāraiś ca niṣevitam / megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśrayam

    ṛk·ṣa·vā·na·ra·go·puc·chair mār·jā·raiś ca ni·ṣe·vi·tam / me·gha·rā·śi·ni·bhaṃ śai·laṃ nit·yaṃ śu·ci·ja·lāś·ra·yam

  4. 4

    tasya śailasya śikhare mahatīm āyatāṃ guhām / pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmaḥ saumitriṇā saha

    tas·ya śai·las·ya śi·kha·re ma·ha·tīm ā·ya·tāṃ gu·hām / prat·ya·gṛh·ṇa·ta vā·sār·thaṃ rā·maḥ sau·mit·ri·ṇā sa·ha

  5. 5

    avasat tatra dharmātmā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ / bahudṛśyadarīkuñje tasmin prasravaṇe girau

    a·va·sat tat·ra dhar·māt·mā rā·gha·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / ba·hu·dṛś·ya·da·rī·kuñ·je tas·min pras·ra·va·ṇe gi·rau

  6. 6

    susukhe 'pi bahudravye tasmin hi dharaṇīdhare / vasatas tasya rāmasya ratir alpāpi nābhavat / hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo 'pi garīyasīm

    su·su·khe 'pi ba·hud·rav·ye tas·min hi dha·ra·ṇī·dha·re / va·sa·tas tas·ya rā·mas·ya ra·tir al·pā·pi nā·bha·vat / hṛ·tāṃ hi bhār·yāṃ sma·ra·taḥ prā·ṇebh·yo 'pi ga·rī·ya·sīm

  7. 7

    udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ / āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam

    u·da·yābh·yu·di·taṃ dṛṣ·ṭvā śa·śāṅ·kaṃ ca vi·śe·ṣa·taḥ / ā·vi·ve·śa na taṃ nid·rā ni·śā·su śa·ya·naṃ ga·tam

  8. 8

    tat samutthena śokena bāṣpopahatacetasaṃ / taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam / tulyaduḥkho 'bravīd bhrātā lakṣmaṇo 'nunayan vacaḥ

    tat sa·mut·the·na śo·ke·na bāṣ·po·pa·ha·ta·ce·ta·saṃ / taṃ śo·ca·mā·naṃ kā·kut·sthaṃ nit·yaṃ śo·ka·pa·rā·ya·ṇam / tul·ya·duḥ·kho 'bra·vīd bhrā·tā lak·ṣma·ṇo 'nu·na·yan va·caḥ

  9. 9

    alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitum arhasi / śocato hy avasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te

    a·laṃ vī·ra vya·thāṃ gat·vā na tvaṃ śo·ci·tum ar·ha·si / śo·ca·to hy a·va·sī·dan·ti sar·vār·thā vi·di·taṃ hi te

  10. 10

    bhavān kriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ / āstiko dharmaśīlaś ca vyavasāyī ca rāghava

    bha·vān kri·yā·pa·ro lo·ke bha·vān de·va·pa·rā·ya·ṇaḥ / ās·ti·ko dhar·ma·śī·laś ca vya·va·sā·yī ca rā·gha·va

  11. 11

    na hy avyavasitaḥ śatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ / samarthas tvaṃ raṇe hantuṃ vikramair jihmakāriṇam

    na hy av·ya·va·si·taḥ śat·ruṃ rāk·ṣa·saṃ taṃ vi·śe·ṣa·taḥ / sa·mar·thas tvaṃ ra·ṇe han·tuṃ vik·ra·mair jih·ma·kā·ri·ṇam

  12. 12

    samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru / tataḥ saparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasaṃ

    sa·mun·mū·la·ya śo·kaṃ tvaṃ vya·va·sā·yaṃ sthi·raṃ ku·ru / ta·taḥ sa·pa·ri·vā·raṃ taṃ nir·mū·laṃ ku·ru rāk·ṣa·saṃ

  13. 13

    pṛthivīm api kākutstha sasāgaravanācalām / parivartayituṃ śaktaḥ kim aṅga puna rāvaṇam

    pṛ·thi·vīm a·pi kā·kut·stha sa·sā·ga·ra·va·nā·ca·lām / pa·ri·var·ta·yi·tuṃ śak·taḥ kim aṅ·ga pu·na rā·va·ṇam

  14. 14

    ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye / dīptair āhutibhiḥ kāle bhasmac channam ivānalam

    a·haṃ tu kha·lu te vīr·yaṃ pra·sup·taṃ pra·ti·bo·dha·ye / dīp·tair ā·hu·ti·bhiḥ kā·le bhas·mac chan·nam i·vā·na·lam

  15. 15

    lakṣmaṇasya tu tad vākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham / rāghavaḥ suhṛdaṃ snigdham idaṃ vacanam abravīt

    lak·ṣma·ṇas·ya tu tad vāk·yaṃ pra·ti·pūj·ya hi·taṃ śu·bham / rā·gha·vaḥ su·hṛ·daṃ snig·dham i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  16. 16

    vācyaṃ yad anuraktena snigdhena ca hitena ca / satyavikrama yuktena tad uktaṃ lakṣmaṇa tvayā

    vāc·yaṃ yad a·nu·rak·te·na snig·dhe·na ca hi·te·na ca / sat·ya·vik·ra·ma yuk·te·na tad uk·taṃ lak·ṣma·ṇa tva·yā

  17. 17

    eṣa śokaḥ parityaktaḥ sarvakāryāvasādakaḥ / vikrameṣv apratihataṃ tejaḥ protsāhayāmy aham

    e·ṣa śo·kaḥ pa·rit·yak·taḥ sar·va·kār·yā·va·sā·da·kaḥ / vik·ra·meṣv ap·ra·ti·ha·taṃ te·jaḥ prot·sā·ha·yāmy a·ham

  18. 18

    śaratkālaṃ pratīkṣe 'ham iyaṃ prāvṛḍ upasthitā / tataḥ sarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rākṣasaṃ taṃ nihanmy aham

    śa·rat·kā·laṃ pra·tīk·ṣe 'ham i·yaṃ prā·vṛḍ u·pas·thi·tā / ta·taḥ sa·rāṣ·ṭraṃ sa·ga·ṇaṃ rāk·ṣa·saṃ taṃ ni·hanmy a·ham

  19. 19

    tasya tad vacanaṃ śrutvā hṛṣṭo rāmasya lakṣmaṇaḥ / punar evābravīd vākyaṃ saumitrir mitranandanaḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā hṛṣ·ṭo rā·mas·ya lak·ṣma·ṇaḥ / pu·nar e·vāb·ra·vīd vāk·yaṃ sau·mit·rir mit·ra·nan·da·naḥ

  20. 20

    etat te sadṛśaṃ vākyam uktaṃ śatrunibarhaṇa / idānīm asi kākutstha prakṛtiṃ svām upāgataḥ

    e·tat te sa·dṛ·śaṃ vāk·yam uk·taṃ śat·ru·ni·bar·ha·ṇa / i·dā·nīm a·si kā·kut·stha pra·kṛ·tiṃ svām u·pā·ga·taḥ

  21. 21

    vijñāya hy ātmano vīryaṃ tathyaṃ bhavitum arhasi / etat sadṛśam uktaṃ te śrutasyābhijanasya ca

    vij·ñā·ya hy āt·ma·no vīr·yaṃ tath·yaṃ bha·vi·tum ar·ha·si / e·tat sa·dṛ·śam uk·taṃ te śru·tas·yā·bhi·ja·nas·ya ca

  22. 22

    tasmāt puruṣaśārdūla cintayañ śatrunigraham / varṣārātram anuprāptam atikrāmaya rāghava

    tas·māt pu·ru·ṣa·śār·dū·la cin·ta·yañ śat·ru·nig·ra·ham / var·ṣā·rāt·ram a·nup·rāp·tam a·tik·rā·ma·ya rā·gha·va

  23. 23

    niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃś caturo mayā saha / vasācale 'smin mṛgarājasevite saṃvardhayañ śatruvadhe samudyataḥ

    ni·yam·ya ko·paṃ pra·ti·pāl·ya·tāṃ śa·rat kṣa·mas·va mā·sāṃś ca·tu·ro ma·yā sa·ha / va·sā·ca·le 'smin mṛ·ga·rā·ja·se·vi·te saṃ·var·dha·yañ śat·ru·va·dhe sa·mud·ya·taḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 27 46 verses
  1. 1

    sa tadā vālinaṃ hatvā sugrīvam abhiṣicya ca / vasan mālyavataḥ pṛṣṭe rāmo lakṣmaṇam abravīt

    sa ta·dā vā·li·naṃ hat·vā sug·rī·vam a·bhi·ṣic·ya ca / va·san māl·ya·va·taḥ pṛṣ·ṭe rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt

  2. 2

    ayaṃ sa kālaḥ saṃprāptaḥ samayo 'dya jalāgamaḥ / saṃpaśya tvaṃ nabho meghaiḥ saṃvṛtaṃ girisaṃnibhaiḥ

    a·yaṃ sa kā·laḥ saṃp·rāp·taḥ sa·ma·yo 'dya ja·lā·ga·maḥ / saṃ·paś·ya tvaṃ na·bho me·ghaiḥ saṃ·vṛ·taṃ gi·ri·saṃ·ni·bhaiḥ

  3. 3

    nava māsa dhṛtaṃ garbhaṃ bhāskārasya gabhastibhiḥ / pītvā rasaṃ samudrāṇāṃ dyauḥ prasūte rasāyanam

    na·va mā·sa dhṛ·taṃ gar·bhaṃ bhās·kā·ras·ya ga·bhas·ti·bhiḥ / pīt·vā ra·saṃ sa·mud·rā·ṇāṃ dyauḥ pra·sū·te ra·sā·ya·nam

  4. 4

    śakyam ambaram āruhya meghasopānapaṅktibhiḥ / kuṭajārjunamālābhir alaṃkartuṃ divākaram

    śak·yam am·ba·ram ā·ruh·ya me·gha·so·pā·na·paṅ·kti·bhiḥ / ku·ṭa·jār·ju·na·mā·lā·bhir a·laṃ·kar·tuṃ di·vā·ka·ram

  5. 5

    saṃdhyārāgotthitais tāmrair anteṣv adhikapāṇḍuraiḥ / snigdhair abhrapaṭacchadair baddhavraṇam ivāmbaram

    saṃdh·yā·rā·got·thi·tais tām·rair an·teṣv a·dhi·ka·pāṇ·ḍu·raiḥ / snig·dhair abh·ra·pa·ṭac·cha·dair bad·dhav·ra·ṇam i·vām·ba·ram

  6. 6

    mandamārutaniḥśvāsaṃ saṃdhyācandanarañjitam / āpāṇḍujaladaṃ bhāti kāmāturam ivāmbaram

    man·da·mā·ru·ta·niḥś·vā·saṃ saṃdh·yā·can·da·na·rañ·ji·tam / ā·pāṇ·ḍu·ja·la·daṃ bhā·ti kā·mā·tu·ram i·vām·ba·ram

  7. 7

    eṣā dharmaparikliṣṭā navavāripariplutā / sīteva śokasaṃtaptā mahī bāṣpaṃ vimuñcati

    e·ṣā dhar·ma·pa·rik·liṣ·ṭā na·va·vā·ri·pa·rip·lu·tā / sī·te·va śo·ka·saṃ·tap·tā ma·hī bāṣ·paṃ vi·muñ·ca·ti

  8. 8

    meghodaravinirmuktāḥ kahlārasukhaśītalāḥ / śakyam añjalibhiḥ pātuṃ vātāḥ ketakigandhinaḥ

    me·gho·da·ra·vi·nir·muk·tāḥ kah·lā·ra·su·kha·śī·ta·lāḥ / śak·yam añ·ja·li·bhiḥ pā·tuṃ vā·tāḥ ke·ta·ki·gan·dhi·naḥ

  9. 9

    eṣa phullārjunaḥ śailaḥ ketakair adhivāsitaḥ / sugrīva iva śāntārir dhārābhir abhiṣicyate

    e·ṣa phul·lār·ju·naḥ śai·laḥ ke·ta·kair a·dhi·vā·si·taḥ / sug·rī·va i·va śān·tā·rir dhā·rā·bhir a·bhi·ṣic·ya·te

  10. 10

    meghakṛṣṇājinadharā dhārāyajñopavītinaḥ / mārutāpūritaguhāḥ prādhītā iva parvatāḥ

    me·gha·kṛṣ·ṇā·ji·na·dha·rā dhā·rā·yaj·ño·pa·vī·ti·naḥ / mā·ru·tā·pū·ri·ta·gu·hāḥ prā·dhī·tā i·va par·va·tāḥ

  11. 11

    kaśābhir iva haimībhir vidyudbhir iva tāḍitam / antaḥstanitanirghoṣaṃ savedanam ivāmbaram

    ka·śā·bhir i·va hai·mī·bhir vid·yud·bhir i·va tā·ḍi·tam / an·taḥs·ta·ni·ta·nir·gho·ṣaṃ sa·ve·da·nam i·vām·ba·ram

  12. 12

    nīlameghāśritā vidyut sphurantī pratibhāti me / sphurantī rāvaṇasyāṅke vaidehīva tapasvinī

    nī·la·me·ghāś·ri·tā vid·yut sphu·ran·tī pra·ti·bhā·ti me / sphu·ran·tī rā·va·ṇas·yāṅ·ke vai·de·hī·va ta·pas·vi·nī

  13. 13

    imās tā manmathavatāṃ hitāḥ pratihatā diśaḥ / anuliptā iva ghanair naṣṭagrahaniśākarāḥ

    i·mās tā man·ma·tha·va·tāṃ hi·tāḥ pra·ti·ha·tā di·śaḥ / a·nu·lip·tā i·va gha·nair naṣ·ṭag·ra·ha·ni·śā·ka·rāḥ

  14. 14

    kva cid bāṣpābhisaṃruddhān varṣāgamasamutsukān / kuṭajān paśya saumitre puṣṭitān girisānuṣu / mama śokābhibhūtasya kāmasaṃdīpanān sthitān

    kva cid bāṣ·pā·bhi·saṃ·rud·dhān var·ṣā·ga·ma·sa·mut·su·kān / ku·ṭa·jān paś·ya sau·mit·re puṣ·ṭi·tān gi·ri·sā·nu·ṣu / ma·ma śo·kā·bhi·bhū·tas·ya kā·ma·saṃ·dī·pa·nān sthi·tān

  15. 15

    rajaḥ praśāntaṃ sahimo 'dya vāyur nidāghadoṣaprasarāḥ praśāntāḥ / sthitā hi yātrā vasudhādhipānāṃ pravāsino yānti narāḥ svadeśān

    ra·jaḥ pra·śān·taṃ sa·hi·mo 'dya vā·yur ni·dā·gha·do·ṣap·ra·sa·rāḥ pra·śān·tāḥ / sthi·tā hi yāt·rā va·su·dhā·dhi·pā·nāṃ pra·vā·si·no yān·ti na·rāḥ sva·de·śān

  16. 16

    saṃprasthitā mānasavāsalubdhāḥ priyānvitāḥ saṃprati cakravākaḥ / abhīkṣṇavarṣodakavikṣateṣu yānāni mārgeṣu na saṃpatanti

    saṃp·ras·thi·tā mā·na·sa·vā·sa·lub·dhāḥ pri·yān·vi·tāḥ saṃp·ra·ti cak·ra·vā·kaḥ / a·bhīk·ṣṇa·var·ṣo·da·ka·vik·ṣa·te·ṣu yā·nā·ni mār·ge·ṣu na saṃ·pa·tan·ti

  17. 17

    kva cit prakāśaṃ kva cid aprakāśaṃ nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti / kva cit kva cit parvatasaṃniruddhaṃ rūpaṃ yathā śāntamahārṇavasya

    kva cit pra·kā·śaṃ kva cid ap·ra·kā·śaṃ na·bhaḥ pra·kīr·ṇām·bu·dha·raṃ vi·bhā·ti / kva cit kva cit par·va·ta·saṃ·ni·rud·dhaṃ rū·paṃ ya·thā śān·ta·ma·hār·ṇa·vas·ya

  18. 18

    vyāmiśritaṃ sarjakadambapuṣpair navaṃ jalaṃ parvatadhātutāmram / mayūrakekābhir anuprayātaṃ śailāpagāḥ śīghrataraṃ vahanti

    vyā·miś·ri·taṃ sar·ja·ka·dam·ba·puṣ·pair na·vaṃ ja·laṃ par·va·ta·dhā·tu·tām·ram / ma·yū·ra·ke·kā·bhir a·nup·ra·yā·taṃ śai·lā·pa·gāḥ śīgh·ra·ta·raṃ va·han·ti

  19. 19

    rasākulaṃ ṣaṭpadasaṃnikāśaṃ prabhujyate jambuphalaṃ prakāmam / anekavarṇaṃ pavanāvadhūtaṃ bhūmau pataty āmraphalaṃ vipakvam

    ra·sā·ku·laṃ ṣaṭ·pa·da·saṃ·ni·kā·śaṃ pra·bhuj·ya·te jam·bu·pha·laṃ pra·kā·mam / a·ne·ka·var·ṇaṃ pa·va·nā·va·dhū·taṃ bhū·mau pa·taty ām·ra·pha·laṃ vi·pak·vam

  20. 20

    vidyutpatākāḥ sabalāka mālāḥ śailendrakūṭākṛtisaṃnikāśāḥ / garjanti meghāḥ samudīrṇanādā mattagajendrā iva saṃyugasthaḥ

    vid·yut·pa·tā·kāḥ sa·ba·lā·ka mā·lāḥ śai·len·dra·kū·ṭā·kṛ·ti·saṃ·ni·kā·śāḥ / gar·jan·ti me·ghāḥ sa·mu·dīr·ṇa·nā·dā mat·ta·ga·jen·drā i·va saṃ·yu·gas·thaḥ

  21. 21

    meghābhikāmī parisaṃpatantī saṃmoditā bhāti balākapaṅktiḥ / vātāvadhūtā varapauṇḍarīkī lambeva mālā racitāmbarasya

    me·ghā·bhi·kā·mī pa·ri·saṃ·pa·tan·tī saṃ·mo·di·tā bhā·ti ba·lā·ka·paṅ·ktiḥ / vā·tā·va·dhū·tā va·ra·pauṇ·ḍa·rī·kī lam·be·va mā·lā ra·ci·tām·ba·ras·ya

  22. 22

    nidrā śanaiḥ keśavam abhyupaiti drutaṃ nadī sāgaram abhyupaiti / hṛṣṭā balākā ghanam abhyupaiti kāntā sakāmā priyam abhyupaiti

    nid·rā śa·naiḥ ke·śa·vam abh·yu·pai·ti dru·taṃ na·dī sā·ga·ram abh·yu·pai·ti / hṛṣ·ṭā ba·lā·kā gha·nam abh·yu·pai·ti kān·tā sa·kā·mā pri·yam abh·yu·pai·ti

  23. 23

    jātā vanāntāḥ śikhisupranṛttā jātāḥ kadambāḥ sakadambaśākhāḥ / jātā vṛṣā goṣu samānakāmā jātā mahī sasyavanābhirāmā

    jā·tā va·nān·tāḥ śi·khi·sup·ra·nṛt·tā jā·tāḥ ka·dam·bāḥ sa·ka·dam·ba·śā·khāḥ / jā·tā vṛ·ṣā go·ṣu sa·mā·na·kā·mā jā·tā ma·hī sas·ya·va·nā·bhi·rā·mā

  24. 24

    vahanti varṣanti nadanti bhānti dhyāyanti nṛtyanti samāśvasanti / nadyo ghanā mattagajā vanāntāḥ priyāvinīhāḥ śikhinaḥ plavaṃgāḥ

    va·han·ti var·ṣan·ti na·dan·ti bhān·ti dhyā·yan·ti nṛt·yan·ti sa·māś·va·san·ti / nad·yo gha·nā mat·ta·ga·jā va·nān·tāḥ pri·yā·vi·nī·hāḥ śi·khi·naḥ pla·vaṃ·gāḥ

  25. 25

    praharṣitāḥ ketakapuṣpagandham āghrāya hṛṣṭā vananirjhareṣu / prapāta śabdākulitā gajendrāḥ sārdhaṃ mayūraiḥ samadā nadanti

    pra·har·ṣi·tāḥ ke·ta·ka·puṣ·pa·gan·dham āgh·rā·ya hṛṣ·ṭā va·na·nir·jha·re·ṣu / pra·pā·ta śab·dā·ku·li·tā ga·jen·drāḥ sār·dhaṃ ma·yū·raiḥ sa·ma·dā na·dan·ti

  26. 26

    dhārānipātair abhihanyamānāḥ kadambaśākhāsu vilambamānāḥ / kṣaṇārjitaṃ puṣparasāvagāḍhaṃ śanair madaṃ ṣaṭcaraṇās tyajanti

    dhā·rā·ni·pā·tair a·bhi·han·ya·mā·nāḥ ka·dam·ba·śā·khā·su vi·lam·ba·mā·nāḥ / kṣa·ṇār·ji·taṃ puṣ·pa·ra·sā·va·gā·ḍhaṃ śa·nair ma·daṃ ṣaṭ·ca·ra·ṇās tya·jan·ti

  27. 27

    aṅgāracūrṇotkarasaṃnikāśaiḥ phalaiḥ suparyāpta rasaiḥ samṛddhaiḥ / jambūdrumāṇāṃ pravibhānti śākhā nilīyamānā iva ṣaṭpadaughaiḥ

    aṅ·gā·ra·cūr·ṇot·ka·ra·saṃ·ni·kā·śaiḥ pha·laiḥ su·par·yāp·ta ra·saiḥ sa·mṛd·dhaiḥ / jam·būd·ru·mā·ṇāṃ pra·vi·bhān·ti śā·khā ni·lī·ya·mā·nā i·va ṣaṭ·pa·dau·ghaiḥ

  28. 28

    taḍitpatākābhir alaṃkṛtānām udīrṇagambhīramahāravāṇām / vibhānti rūpāṇi balāhakānāṃ raṇodyatānām iva vāraṇānām

    ta·ḍit·pa·tā·kā·bhir a·laṃ·kṛ·tā·nām u·dīr·ṇa·gam·bhī·ra·ma·hā·ra·vā·ṇām / vi·bhān·ti rū·pā·ṇi ba·lā·ha·kā·nāṃ ra·ṇod·ya·tā·nām i·va vā·ra·ṇā·nām

  29. 29

    mārgānugaḥ śailavanānusārī saṃprasthito megharavaṃ niśamya / yuddhābhikāmaḥ pratināgaśaṅkī matto gajendraḥ pratisaṃnivṛttaḥ

    mār·gā·nu·gaḥ śai·la·va·nā·nu·sā·rī saṃp·ras·thi·to me·gha·ra·vaṃ ni·śam·ya / yud·dhā·bhi·kā·maḥ pra·ti·nā·ga·śaṅ·kī mat·to ga·jen·draḥ pra·ti·saṃ·ni·vṛt·taḥ

  30. 30

    muktāsakāśaṃ salilaṃ patad vai sunirmalaṃ patrapuṭeṣu lagnam / hṛṣṭā vivarṇacchadanā vihaṃgāḥ surendradattaṃ tṛṣitāḥ pibanti

    muk·tā·sa·kā·śaṃ sa·li·laṃ pa·tad vai su·nir·ma·laṃ pat·ra·pu·ṭe·ṣu lag·nam / hṛṣ·ṭā vi·var·ṇac·cha·da·nā vi·haṃ·gāḥ su·ren·dra·dat·taṃ tṛ·ṣi·tāḥ pi·ban·ti

  31. 31

    nīleṣu nīlā navavāripūrṇā megheṣu meghāḥ pravibhānti saktāḥ / davāgnidagdheṣu davāgnidagdhāḥ śaileṣu śailā iva baddhamūlāḥ

    nī·le·ṣu nī·lā na·va·vā·ri·pūr·ṇā me·ghe·ṣu me·ghāḥ pra·vi·bhān·ti sak·tāḥ / da·vāg·ni·dag·dhe·ṣu da·vāg·ni·dag·dhāḥ śai·le·ṣu śai·lā i·va bad·dha·mū·lāḥ

  32. 32

    mattā gajendrā muditā gavendrā vaneṣu viśrāntatarā mṛgendrāḥ / ramyā nagendrā nibhṛtā nagendrāḥ prakrīḍito vāridharaiḥ surendraḥ

    mat·tā ga·jen·drā mu·di·tā ga·ven·drā va·ne·ṣu viś·rān·ta·ta·rā mṛ·gen·drāḥ / ram·yā na·gen·drā ni·bhṛ·tā na·gen·drāḥ prak·rī·ḍi·to vā·ri·dha·raiḥ su·ren·draḥ

  33. 33

    vṛttā yātrā narendrāṇāṃ senā pratinivartate / vairāṇi caiva mārgāś ca salilena samīkṛtāḥ

    vṛt·tā yāt·rā na·ren·drā·ṇāṃ se·nā pra·ti·ni·var·ta·te / vai·rā·ṇi cai·va mār·gāś ca sa·li·le·na sa·mī·kṛ·tāḥ

  34. 34

    māsi prauṣṭhapade brahma brāhmaṇānāṃ vivakṣatām / ayam adhyāyasamayaḥ sāmagānām upasthitaḥ

    mā·si prauṣ·ṭha·pa·de brah·ma brāh·ma·ṇā·nāṃ vi·vak·ṣa·tām / a·yam adh·yā·ya·sa·ma·yaḥ sā·ma·gā·nām u·pas·thi·taḥ

  35. 35

    nivṛttakarmāyatano nūnaṃ saṃcitasaṃcayaḥ / āṣāḍhīm abhyupagato bharataḥ koṣakādhipaḥ

    ni·vṛt·ta·kar·mā·ya·ta·no nū·naṃ saṃ·ci·ta·saṃ·ca·yaḥ / ā·ṣā·ḍhīm abh·yu·pa·ga·to bha·ra·taḥ ko·ṣa·kā·dhi·paḥ

  36. 36

    nūnam āpūryamāṇāyāḥ sarayvā vadhate rayaḥ / māṃ samīkṣya samāyāntam ayodhyāyā iva svanaḥ

    nū·nam ā·pūr·ya·mā·ṇā·yāḥ sa·ray·vā va·dha·te ra·yaḥ / māṃ sa·mīk·ṣya sa·mā·yān·tam a·yodh·yā·yā i·va sva·naḥ

  37. 37

    imāḥ sphītaguṇā varṣāḥ sugrīvaḥ sukham aśnute / vijitāriḥ sadāraś ca rājye mahati ca sthitaḥ

    i·māḥ sphī·ta·gu·ṇā var·ṣāḥ sug·rī·vaḥ su·kham aś·nu·te / vi·ji·tā·riḥ sa·dā·raś ca rāj·ye ma·ha·ti ca sthi·taḥ

  38. 38

    ahaṃ tu hṛtadāraś ca rājyāc ca mahataś cyutaḥ / nadīkūlam iva klinnam avasīdāmi lakṣmaṇa

    a·haṃ tu hṛ·ta·dā·raś ca rāj·yāc ca ma·ha·taś cyu·taḥ / na·dī·kū·lam i·va klin·nam a·va·sī·dā·mi lak·ṣma·ṇa

  39. 39

    śokaś ca mama vistīrṇo varṣāś ca bhṛśadurgamāḥ / rāvaṇaś ca mahāñ śatrur apāraṃ pratibhāti me

    śo·kaś ca ma·ma vis·tīr·ṇo var·ṣāś ca bhṛ·śa·dur·ga·māḥ / rā·va·ṇaś ca ma·hāñ śat·rur a·pā·raṃ pra·ti·bhā·ti me

  40. 40

    ayātrāṃ caiva dṛṣṭvemāṃ mārgāṃś ca bhṛśadurgamān / praṇate caiva sugrīve na mayā kiṃ cid īritam

    a·yāt·rāṃ cai·va dṛṣ·ṭve·māṃ mār·gāṃś ca bhṛ·śa·dur·ga·mān / pra·ṇa·te cai·va sug·rī·ve na ma·yā kiṃ cid ī·ri·tam

  41. 41

    api cātiparikliṣṭaṃ cirād dāraiḥ samāgatam / ātmakāryagarīyastvād vaktuṃ necchāmi vānaram

    a·pi cā·ti·pa·rik·liṣ·ṭaṃ ci·rād dā·raiḥ sa·mā·ga·tam / āt·ma·kār·ya·ga·rī·yas·tvād vak·tuṃ nec·chā·mi vā·na·ram

  42. 42

    svayam eva hi viśramya jñātvā kālam upāgatam / upakāraṃ ca sugrīvo vetsyate nātra saṃśayaḥ

    sva·yam e·va hi viś·ram·ya jñāt·vā kā·lam u·pā·ga·tam / u·pa·kā·raṃ ca sug·rī·vo vet·sya·te nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

  43. 43

    tasmāt kālapratīkṣo 'haṃ sthito 'smi śubhalakṣaṇa / sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādam anupālayan

    tas·māt kā·lap·ra·tīk·ṣo 'haṃ sthi·to 'smi śu·bha·lak·ṣa·ṇa / sug·rī·vas·ya na·dī·nāṃ ca pra·sā·dam a·nu·pā·la·yan

  44. 44

    upakāreṇa vīro hi pratikāreṇa yujyate / akṛtajño 'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ

    u·pa·kā·re·ṇa vī·ro hi pra·ti·kā·re·ṇa yuj·ya·te / a·kṛ·taj·ño 'pra·ti·kṛ·to han·ti sat·tva·va·tāṃ ma·naḥ

  45. 45

    athaivam uktaḥ praṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalis tat pratipūjya bhāṣitam / uvāca rāmaṃ svabhirāma darśanaṃ pradarśayan darśanam ātmanaḥ śubham

    a·thai·vam uk·taḥ pra·ṇi·dhā·ya lak·ṣma·ṇaḥ kṛ·tāñ·ja·lis tat pra·ti·pūj·ya bhā·ṣi·tam / u·vā·ca rā·maṃ sva·bhi·rā·ma dar·śa·naṃ pra·dar·śa·yan dar·śa·nam āt·ma·naḥ śu·bham

  46. 46

    yathoktam etat tava sarvam īpsitaṃ narendra kartā nacirād dharīśvaraḥ / śaratpratīkṣaḥ kṣamatām imaṃ bhavāñ jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ

    ya·thok·tam e·tat ta·va sar·vam īp·si·taṃ na·ren·dra kar·tā na·ci·rād dha·rīś·va·raḥ / śa·rat·pra·tīk·ṣaḥ kṣa·ma·tām i·maṃ bha·vāñ ja·lap·ra·pā·taṃ ri·pu·nig·ra·he dhṛ·taḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 28 32 verses
  1. 1

    samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam / sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam

    sa·mīk·ṣya vi·ma·laṃ vyo·ma ga·ta·vid·yud·ba·lā·ha·kam / sā·ra·sā·ra·va·saṃ·ghuṣ·ṭaṃ ram·yaj·yot·snā·nu·le·pa·nam

  2. 2

    samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham / atyartham asatāṃ mārgam ekāntagatamānasaṃ

    sa·mṛd·dhār·thaṃ ca sug·rī·vaṃ man·da·dhar·mār·tha·saṃg·ra·ham / at·yar·tham a·sa·tāṃ mār·gam e·kān·ta·ga·ta·mā·na·saṃ

  3. 3

    nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā / prāptavantam abhipretān sarvān eva manorathān

    ni·vṛt·ta·kār·yaṃ sid·dhār·thaṃ pra·ma·dā·bhi·ra·taṃ sa·dā / prāp·ta·van·tam a·bhip·re·tān sar·vān e·va ma·no·ra·thān

  4. 4

    svāṃ ca pātnīm abhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām / viharantam ahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam

    svāṃ ca pāt·nīm a·bhip·re·tāṃ tā·rāṃ cā·pi sa·mīp·si·tām / vi·ha·ran·tam a·ho·rāt·raṃ kṛ·tār·thaṃ vi·ga·taj·va·lam

  5. 5

    krīḍantam iva deveśaṃ nandane 'psarasāṃ gaṇaiḥ / mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇām anavekṣakam

    krī·ḍan·tam i·va de·ve·śaṃ nan·da·ne 'psa·ra·sāṃ ga·ṇaiḥ / man·tri·ṣu nyas·ta·kār·yaṃ ca man·tri·ṇām a·na·vek·ṣa·kam

  6. 6

    utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttam avasthitam / niścitārtho 'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit

    ut·san·na·rāj·ya·saṃ·de·śaṃ kā·ma·vṛt·tam a·vas·thi·tam / niś·ci·tār·tho 'rtha·tat·tvaj·ñaḥ kā·la·dhar·ma·vi·śe·ṣa·vit

  7. 7

    prasādya vākyair madhurair hetumadbhir manoramaiḥ / vākyavid vākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ

    pra·sād·ya vāk·yair ma·dhu·rair he·tu·mad·bhir ma·no·ra·maiḥ / vāk·ya·vid vāk·ya·tat·tvaj·ñaṃ ha·rī·śaṃ mā·ru·tāt·ma·jaḥ

  8. 8

    hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat / praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam / harīśvaram upāgamya hanumān vākyam abravīt

    hi·taṃ tath·yaṃ ca path·yaṃ ca sā·ma·dhar·mār·tha·nī·ti·mat / pra·ṇa·yap·rī·ti·saṃ·yuk·taṃ viś·vā·sa·kṛ·ta·niś·ca·yam / ha·rīś·va·ram u·pā·gam·ya ha·nu·mān vāk·yam ab·ra·vīt

  9. 9

    rājyaṃ prāptaṃ yaśaś caiva kaulī śrīr abhivarthitā / mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣas tad bhavān kartum arhati

    rāj·yaṃ prāp·taṃ ya·śaś cai·va kau·lī śrīr a·bhi·var·thi·tā / mit·rā·ṇāṃ saṃg·ra·haḥ śe·ṣas tad bha·vān kar·tum ar·ha·ti

  10. 10

    yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate / tasya rājyaṃ ca kīrtiś ca pratāpaś cābhivardhate

    yo hi mit·re·ṣu kā·laj·ñaḥ sa·ta·taṃ sā·dhu var·ta·te / tas·ya rāj·yaṃ ca kīr·tiś ca pra·tā·paś cā·bhi·var·dha·te

  11. 11

    yasya kośaś ca daṇḍaś ca mitrāṇy ātmā ca bhūmipa / samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahad aśnute

    yas·ya ko·śaś ca daṇ·ḍaś ca mit·rāṇy āt·mā ca bhū·mi·pa / sa·ma·ve·tā·ni sar·vā·ṇi sa rāj·yaṃ ma·had aś·nu·te

  12. 12

    tad bhavān vṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye / mitrārtham abhinītārthaṃ yathāvat kartum arhati

    tad bha·vān vṛt·ta·saṃ·pan·naḥ sthi·taḥ pa·thi ni·rat·ya·ye / mit·rār·tham a·bhi·nī·tār·thaṃ ya·thā·vat kar·tum ar·ha·ti

  13. 13

    yas tu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate / sa kṛtvā mahato 'py arthān na mitrārthena yujyate

    yas tu kā·lav·ya·tī·te·ṣu mit·ra·kār·ye·ṣu var·ta·te / sa kṛt·vā ma·ha·to 'py ar·thān na mit·rār·the·na yuj·ya·te

  14. 14

    kriyatāṃ rāghavasyaitad vaidehyāḥ parimārgaṇam / tad idaṃ vīra kāryaṃ te kālātītam ariṃdama

    kri·ya·tāṃ rā·gha·vas·yai·tad vai·deh·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇam / tad i·daṃ vī·ra kār·yaṃ te kā·lā·tī·tam a·riṃ·da·ma

  15. 15

    na ca kālam atītaṃ te nivedayati kālavit / tvaramāṇo 'pi san prājñas tava rājan vaśānugaḥ

    na ca kā·lam a·tī·taṃ te ni·ve·da·ya·ti kā·la·vit / tva·ra·mā·ṇo 'pi san prāj·ñas ta·va rā·jan va·śā·nu·gaḥ

  16. 16

    kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuś ca rāghavaḥ / aprameyaprabhāvaś ca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ

    ku·las·ya ke·tuḥ sphī·tas·ya dīr·gha·ban·dhuś ca rā·gha·vaḥ / ap·ra·me·yap·ra·bhā·vaś ca sva·yaṃ cāp·ra·ti·mo gu·ṇaiḥ

  17. 17

    tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava / harīśvara hariśreṣṭhān ājñāpayitum arhasi

    tas·ya tvaṃ ku·ru vai kār·yaṃ pūr·vaṃ te·na kṛ·taṃ ta·va / ha·rīś·va·ra ha·riś·reṣ·ṭhān āj·ñā·pa·yi·tum ar·ha·si

  18. 18

    na hi tāvad bhavet kālo vyatītaś codanād ṛte / coditasya hi kāryasya bhavet kālavyatikramaḥ

    na hi tā·vad bha·vet kā·lo vya·tī·taś co·da·nād ṛ·te / co·di·tas·ya hi kār·yas·ya bha·vet kā·lav·ya·tik·ra·maḥ

  19. 19

    akartur api kāryasya bhavān kartā harīśvara / kiṃ punaḥ pratikartus te rājyena ca dhanena ca

    a·kar·tur a·pi kār·yas·ya bha·vān kar·tā ha·rīś·va·ra / kiṃ pu·naḥ pra·ti·kar·tus te rāj·ye·na ca dha·ne·na ca

  20. 20

    śaktimān asi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara / kartuṃ dāśaratheḥ prītim ājñāyāṃ kiṃ nu sajjase

    śak·ti·mān a·si vik·rān·to vā·na·rar·ṣka ga·ṇeś·va·ra / kar·tuṃ dā·śa·ra·theḥ prī·tim āj·ñā·yāṃ kiṃ nu saj·ja·se

  21. 21

    kāmaṃ khalu śarair śaktaḥ surāsuramahoragān / vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate

    kā·maṃ kha·lu śa·rair śak·taḥ su·rā·su·ra·ma·ho·ra·gān / va·śe dā·śa·ra·thiḥ kar·tuṃ tvat·pra·tij·ñāṃ tu kāṅ·kṣa·te

  22. 22

    prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam / tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyām api cāmbare

    prā·ṇat·yā·gā·vi·śaṅ·ke·na kṛ·taṃ te·na ta·va pri·yam / tas·ya mār·gā·ma vai·de·hīṃ pṛ·thiv·yām a·pi cām·ba·re

  23. 23

    na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ / na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kim uta rākṣasāḥ

    na de·vā na ca gan·dhar·vā nā·su·rā na ma·rud·ga·ṇāḥ / na ca yak·ṣā bha·yaṃ tas·ya kur·yuḥ kim u·ta rāk·ṣa·sāḥ

  24. 24

    tad evaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtas tathā / rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam

    tad e·vaṃ śak·ti·yuk·tas·ya pūr·vaṃ pri·ya·kṛ·tas ta·thā / rā·mas·yār·ha·si piṅ·ge·śa kar·tuṃ sar·vāt·ma·nā pri·yam

  25. 25

    nādhastād avanau nāpsu gatir nopari cāmbare / kasya cit sajjate 'smākaṃ kapīśvara tavājñayā

    nā·dhas·tād a·va·nau nāp·su ga·tir no·pa·ri cām·ba·re / kas·ya cit saj·ja·te 'smā·kaṃ ka·pīś·va·ra ta·vāj·ña·yā

  26. 26

    tad ājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutra cit / harayo hy apradhṛṣyās te santi koṭyagrato 'nagha

    tad āj·ñā·pa·ya kaḥ kiṃ te kṛ·te va·sa·tu kut·ra cit / ha·ra·yo hy ap·ra·dhṛṣ·yās te san·ti koṭ·yag·ra·to 'na·gha

  27. 27

    tasya tad vacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam / sugrīvaḥ sattvasaṃpannaś cakāra matim uttamām

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā kā·le sā·dhu·ni·ve·di·tam / sug·rī·vaḥ sat·tva·saṃ·pan·naś ca·kā·ra ma·tim ut·ta·mām

  28. 28

    sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam / dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānām upasaṃgrahe

    sa saṃ·di·de·śā·bhi·ma·taṃ nī·laṃ nit·ya·kṛ·tod·ya·mam / dik·ṣu sar·vā·su sar·ve·ṣāṃ sain·yā·nām u·pa·saṃg·ra·he

  29. 29

    yathā senā samagrā me yūthapālāś ca sarvaśaḥ / samāgacchanty asaṃgena senāgrāṇi tathā kuru

    ya·thā se·nā sa·mag·rā me yū·tha·pā·lāś ca sar·va·śaḥ / sa·mā·gac·chanty a·saṃ·ge·na se·nāg·rā·ṇi ta·thā ku·ru

  30. 30

    ye tv antapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ / samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanān mama / svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavān evānupaśyatu

    ye tv an·ta·pā·lāḥ pla·va·gāḥ śīgh·ra·gā vya·va·sā·yi·naḥ / sa·mā·na·yan·tu te sain·yaṃ tva·ri·tāḥ śā·sa·nān ma·ma / sva·yaṃ cā·nan·ta·raṃ sain·yaṃ bha·vān e·vā·nu·paś·ya·tu

  31. 31

    tripañcarātrād ūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyān neha vānaraḥ / tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā

    tri·pañ·ca·rāt·rād ūr·dhvaṃ yaḥ prāp·nu·yān ne·ha vā·na·raḥ / tas·ya prā·ṇān·ti·ko daṇ·ḍo nāt·ra kār·yā vi·cā·ra·ṇā

  32. 32

    harīṃś ca vṛddhān upayātu sāṅgado bhavān mamājñām adhikṛtya niścitām / iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān

    ha·rīṃś ca vṛd·dhān u·pa·yā·tu sāṅ·ga·do bha·vān ma·māj·ñām a·dhi·kṛt·ya niś·ci·tām / i·ti vya·vas·thāṃ ha·ri·puṃ·ga·veś·va·ro vi·dhā·ya veś·ma pra·vi·ve·śa vīr·ya·vān

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 29 52 verses
  1. 1

    guhāṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ / varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ

    gu·hāṃ pra·viṣ·ṭe sug·rī·ve vi·muk·te ga·ga·ne gha·naiḥ / var·ṣa·rāt·ro·ṣi·to rā·maḥ kā·ma·śo·kā·bhi·pī·ḍi·taḥ

  2. 2

    pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam / śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām

    pāṇ·ḍu·raṃ ga·ga·naṃ dṛṣ·ṭvā vi·ma·laṃ can·dra·maṇ·ḍa·lam / śā·ra·dīṃ ra·ja·nīṃ cai·va dṛṣ·ṭvā jyot·snā·nu·le·pa·nām

  3. 3

    kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām / buddhvā kālam atītaṃ ca mumoha paramāturaḥ

    kā·ma·vṛt·taṃ ca sug·rī·vaṃ naṣ·ṭāṃ ca ja·na·kāt·ma·jām / bud·dhvā kā·lam a·tī·taṃ ca mu·mo·ha pa·ra·mā·tu·raḥ

  4. 4

    sa tu saṃjñām upāgamya muhūrtān matimān punaḥ / manaḥsthām api vaidehīṃ cintayām āsa rāghavaḥ

    sa tu saṃj·ñām u·pā·gam·ya mu·hūr·tān ma·ti·mān pu·naḥ / ma·naḥs·thām a·pi vai·de·hīṃ cin·ta·yām ā·sa rā·gha·vaḥ

  5. 5

    āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite / śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭva jagāma manasā priyām

    ā·sī·naḥ par·va·tas·yāg·re he·ma·dhā·tu·vi·bhū·ṣi·te / śā·ra·daṃ ga·ga·naṃ dṛṣ·ṭva ja·gā·ma ma·na·sā pri·yām

  6. 6

    dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam / sārasāravasaṃghuṣṭaṃ vilalāpārtayā girā

    dṛṣ·ṭvā ca vi·ma·laṃ vyo·ma ga·ta·vid·yud·ba·lā·ha·kam / sā·ra·sā·ra·va·saṃ·ghuṣ·ṭaṃ vi·la·lā·pār·ta·yā gi·rā

  7. 7

    sārasāravasaṃnādaiḥ sārasāravanādinī / yāśrame ramate bālā sādya me ramate katham

    sā·ra·sā·ra·va·saṃ·nā·daiḥ sā·ra·sā·ra·va·nā·di·nī / yāś·ra·me ra·ma·te bā·lā sād·ya me ra·ma·te ka·tham

  8. 8

    puṣpitāṃś cāsanān dṛṣṭvā kāñcanān iva nirmalān / kathaṃ sa ramate bālā paśyantī mām apaśyatī

    puṣ·pi·tāṃś cā·sa·nān dṛṣ·ṭvā kāñ·ca·nān i·va nir·ma·lān / ka·thaṃ sa ra·ma·te bā·lā paś·yan·tī mām a·paś·ya·tī

  9. 9

    yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī / budhyate cārusarvāṅgī sādya me budhyate katham

    yā pu·rā ka·la·haṃ·sā·nāṃ sva·re·ṇa ka·la·bhā·ṣi·ṇī / budh·ya·te cā·ru·sar·vāṅ·gī sād·ya me budh·ya·te ka·tham

  10. 10

    niḥsvanaṃ cakravākānāṃ niśamya sahacāriṇām / puṇḍarīkaviśālākṣī katham eṣā bhaviṣyati

    niḥs·va·naṃ cak·ra·vā·kā·nāṃ ni·śam·ya sa·ha·cā·ri·ṇām / puṇ·ḍa·rī·ka·vi·śā·lāk·ṣī ka·tham e·ṣā bha·viṣ·ya·ti

  11. 11

    sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca / tāṃ vinā mṛgaśāvākṣīṃ caran nādya sukhaṃ labhe

    sa·rāṃ·si sa·ri·to vā·pīḥ kā·na·nā·ni va·nā·ni ca / tāṃ vi·nā mṛ·ga·śā·vāk·ṣīṃ ca·ran nād·ya su·khaṃ la·bhe

  12. 12

    api tāṃ madviyogāc ca saukumāryāc ca bhāminīm / na dūraṃ pīḍayet kāmaḥ śaradguṇanirantaraḥ

    a·pi tāṃ mad·vi·yo·gāc ca sau·ku·mār·yāc ca bhā·mi·nīm / na dū·raṃ pī·ḍa·yet kā·maḥ śa·rad·gu·ṇa·ni·ran·ta·raḥ

  13. 13

    evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ / vihaṃga iva sāraṅgaḥ salilaṃ tridaśeśvarāt

    e·va·mā·di na·raś·reṣ·ṭho vi·la·lā·pa nṛ·pāt·ma·jaḥ / vi·haṃ·ga i·va sā·raṅ·gaḥ sa·li·laṃ tri·da·śeś·va·rāt

  14. 14

    tataś cañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu / dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvāṃl lakṣmaṇo 'grajam

    ta·taś cañ·cūr·ya ram·ye·ṣu pha·lār·thī gi·ri·sā·nu·ṣu / da·dar·śa par·yu·pā·vṛt·to lak·ṣmī·vāṃl lak·ṣma·ṇo 'gra·jam

  15. 15

    taṃ cintayā duḥsahayā parītaṃ visaṃjñam ekaṃ vijane manasvī / bhrātur viṣādāt paritāpadīnaḥ samīkṣya saumitrir uvāca rāmam

    taṃ cin·ta·yā duḥ·sa·ha·yā pa·rī·taṃ vi·saṃj·ñam e·kaṃ vi·ja·ne ma·nas·vī / bhrā·tur vi·ṣā·dāt pa·ri·tā·pa·dī·naḥ sa·mīk·ṣya sau·mit·rir u·vā·ca rā·mam

  16. 16

    kim ārya kāmasya vaśaṃgatena kim ātmapauruṣyaparābhavena / ayaṃ sadā saṃhṛiyate samādhiḥ kim atra yogena nivartitena

    kim ār·ya kā·mas·ya va·śaṃ·ga·te·na kim āt·ma·pau·ruṣ·ya·pa·rā·bha·ve·na / a·yaṃ sa·dā saṃ·hṛ·i·ya·te sa·mā·dhiḥ kim at·ra yo·ge·na ni·var·ti·te·na

  17. 17

    kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ samādhiyogānugataṃ ca kālam / sahāyasāmarthyam adīnasattva svakarmahetuṃ ca kuruṣva hetum

    kri·yā·bhi·yo·gaṃ ma·na·saḥ pra·sā·daṃ sa·mā·dhi·yo·gā·nu·ga·taṃ ca kā·lam / sa·hā·ya·sā·mar·thyam a·dī·na·sat·tva sva·kar·ma·he·tuṃ ca ku·ruṣ·va he·tum

  18. 18

    na jānakī mānavavaṃśanātha tvayā sanāthā sulabhā pareṇa / na cāgnicūḍāṃ jvalitām upetya na dahyate vīravarārha kaś cit

    na jā·na·kī mā·na·va·vaṃ·śa·nā·tha tva·yā sa·nā·thā su·la·bhā pa·re·ṇa / na cāg·ni·cū·ḍāṃ jva·li·tām u·pet·ya na dah·ya·te vī·ra·va·rār·ha kaś cit

  19. 19

    salakṣmaṇaṃ lakṣmaṇam apradhṛṣyaṃ svabhāvajaṃ vākyam uvāca rāmaḥ / hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ sasāmadharmārthasamāhitaṃ ca

    sa·lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣma·ṇam ap·ra·dhṛṣ·yaṃ sva·bhā·va·jaṃ vāk·yam u·vā·ca rā·maḥ / hi·taṃ ca path·yaṃ ca na·yap·ra·sak·taṃ sa·sā·ma·dhar·mār·tha·sa·mā·hi·taṃ ca

  20. 20

    niḥsaṃśayaṃ kāryam avekṣitavyaṃ kriyāviśeṣo hy anuvartitavyaḥ / nanu pravṛttasya durāsadasya kumārakāryasya phalaṃ na cintyam

    niḥ·saṃ·śa·yaṃ kār·yam a·vek·ṣi·tav·yaṃ kri·yā·vi·śe·ṣo hy a·nu·var·ti·tav·yaḥ / na·nu pra·vṛt·tas·ya du·rā·sa·das·ya ku·mā·ra·kār·yas·ya pha·laṃ na cin·tyam

  21. 21

    atha padmapalāśākṣīṃ maithilīm anucintayan / uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā

    a·tha pad·ma·pa·lā·śāk·ṣīṃ mai·thi·līm a·nu·cin·ta·yan / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ rā·mo mu·khe·na pa·ri·śuṣ·ya·tā

  22. 22

    tarpayitvā sahasrākṣaḥ salilena vasuṃdharām / nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ

    tar·pa·yit·vā sa·has·rāk·ṣaḥ sa·li·le·na va·suṃ·dha·rām / nir·var·ta·yit·vā sas·yā·ni kṛ·ta·kar·mā vya·vas·thi·taḥ

  23. 23

    snigdhagambhīranirghoṣāḥ śailadrumapurogamāḥ / visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja

    snig·dha·gam·bhī·ra·nir·gho·ṣāḥ śai·lad·ru·ma·pu·ro·ga·māḥ / vi·sṛj·ya sa·li·laṃ me·ghāḥ pa·riś·rān·tā nṛ·pāt·ma·ja

  24. 24

    nīlotpaladalaśyāmaḥ śyāmīkṛtvā diśo daśa / vimadā iva mātaṅgāḥ śāntavegāḥ payodharāḥ

    nī·lot·pa·la·da·laś·yā·maḥ śyā·mī·kṛt·vā di·śo da·śa / vi·ma·dā i·va mā·taṅ·gāḥ śān·ta·ve·gāḥ pa·yo·dha·rāḥ

  25. 25

    jalagarbhā mahāvegāḥ kuṭajārjunagandhinaḥ / caritvā viratāḥ saumya vṛṣṭivātāḥ samudyatāḥ

    ja·la·gar·bhā ma·hā·ve·gāḥ ku·ṭa·jār·ju·na·gan·dhi·naḥ / ca·rit·vā vi·ra·tāḥ saum·ya vṛṣ·ṭi·vā·tāḥ sa·mud·ya·tāḥ

  26. 26

    ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa / nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntaḥ sahasānagha

    gha·nā·nāṃ vā·ra·ṇā·nāṃ ca ma·yū·rā·ṇāṃ ca lak·ṣma·ṇa / nā·daḥ pras·ra·va·ṇā·nāṃ ca pra·śān·taḥ sa·ha·sā·na·gha

  27. 27

    abhivṛṣṭā mahāmeghair nirmalāś citrasānavaḥ / anuliptā ivābhānti girayaś candraraśmibhiḥ

    a·bhi·vṛṣ·ṭā ma·hā·me·ghair nir·ma·lāś cit·ra·sā·na·vaḥ / a·nu·lip·tā i·vā·bhān·ti gi·ra·yaś can·dra·raś·mi·bhiḥ

  28. 28

    darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ / navasaṃgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ

    dar·śa·yan·ti śa·ran·nad·yaḥ pu·li·nā·ni śa·naiḥ śa·naiḥ / na·va·saṃ·ga·ma·sav·rī·ḍā ja·gha·nā·nī·va yo·ṣi·taḥ

  29. 29

    prasannasalilāḥ saumya kurarībhir vināditāḥ / cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ

    pra·san·na·sa·li·lāḥ saum·ya ku·ra·rī·bhir vi·nā·di·tāḥ / cak·ra·vā·ka·ga·ṇā·kīr·ṇā vi·bhān·ti sa·li·lā·śa·yāḥ

  30. 30

    anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja / udyogasamayaḥ saumya pārthivānām upasthitaḥ

    an·yon·ya·bad·dha·vai·rā·ṇāṃ ji·gī·ṣū·ṇāṃ nṛ·pāt·ma·ja / ud·yo·ga·sa·ma·yaḥ saum·ya pār·thi·vā·nām u·pas·thi·taḥ

  31. 31

    iyaṃ sā prathamā yātrā pārthivānāṃ nṛpātmaja / na ca paśyāmi sugrīvam udyogaṃ vā tathāvidham

    i·yaṃ sā pra·tha·mā yāt·rā pār·thi·vā·nāṃ nṛ·pāt·ma·ja / na ca paś·yā·mi sug·rī·vam ud·yo·gaṃ vā ta·thā·vi·dham

  32. 32

    catvāro vārṣikā māsā gatā varṣaśatopamāḥ / mama śokābhitaptasya saumya sītām apaśyataḥ

    cat·vā·ro vār·ṣi·kā mā·sā ga·tā var·ṣa·śa·to·pa·māḥ / ma·ma śo·kā·bhi·tap·tas·ya saum·ya sī·tām a·paś·ya·taḥ

  33. 33

    priyāvihīne duḥkhārte hṛtarājye vivāsite / kṛpāṃ na kurute rājā sugrīvo mayi lakṣmaṇa

    pri·yā·vi·hī·ne duḥ·khār·te hṛ·ta·rāj·ye vi·vā·si·te / kṛ·pāṃ na ku·ru·te rā·jā sug·rī·vo ma·yi lak·ṣma·ṇa

  34. 34

    anātho hṛtarājyo 'yaṃ rāvaṇena ca dharṣitaḥ / dīno dūragṛhaḥ kāmī māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ

    a·nā·tho hṛ·ta·rāj·yo 'yaṃ rā·va·ṇe·na ca dhar·ṣi·taḥ / dī·no dū·ra·gṛ·haḥ kā·mī māṃ cai·va śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ

  35. 35

    ity etaiḥ kāraṇaiḥ saumya sugrīvasya durātmanaḥ / ahaṃ vānararājasya paribhūtaḥ paraṃtapa

    ity e·taiḥ kā·ra·ṇaiḥ saum·ya sug·rī·vas·ya du·rāt·ma·naḥ / a·haṃ vā·na·ra·rā·jas·ya pa·ri·bhū·taḥ pa·raṃ·ta·pa

  36. 36

    sa kālaṃ parisaṃkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe / kṛtārthaḥ samayaṃ kṛtvā durmatir nāvabudhyate

    sa kā·laṃ pa·ri·saṃkh·yā·ya sī·tā·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇe / kṛ·tār·thaḥ sa·ma·yaṃ kṛt·vā dur·ma·tir nā·va·budh·ya·te

  37. 37

    tvaṃ praviśya ca kiṣkindhāṃ brūhi vānarapuṃgavam / mūrkhaṃ grāmya sukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanān mama

    tvaṃ pra·viś·ya ca kiṣ·kin·dhāṃ brū·hi vā·na·ra·puṃ·ga·vam / mūr·khaṃ grām·ya su·khe sak·taṃ sug·rī·vaṃ va·ca·nān ma·ma

  38. 38

    arthinām upapannānāṃ pūrvaṃ cāpy upakāriṇām / āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ

    ar·thi·nām u·pa·pan·nā·nāṃ pūr·vaṃ cāpy u·pa·kā·ri·ṇām / ā·śāṃ saṃś·rut·ya yo han·ti sa lo·ke pu·ru·ṣā·dha·maḥ

  39. 39

    śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ yo hi vākyam udīritam / satyena parigṛhṇāti sa vīraḥ puruṣottamaḥ

    śu·bhaṃ vā ya·di vā pā·paṃ yo hi vāk·yam u·dī·ri·tam / sat·ye·na pa·ri·gṛh·ṇā·ti sa vī·raḥ pu·ru·ṣot·ta·maḥ

  40. 40

    kṛtārthā hy akṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye / tān mṛtān api kravyādaḥ kṛtaghnān nopabhuñjate

    kṛ·tār·thā hy a·kṛ·tār·thā·nāṃ mit·rā·ṇāṃ na bha·van·ti ye / tān mṛ·tān a·pi krav·yā·daḥ kṛ·tagh·nān no·pa·bhuñ·ja·te

  41. 41

    nūnaṃ kāñcanapṛṣṭhasya vikṛṣṭasya mayā raṇe / draṣṭum icchanti cāpasya rūpaṃ vidyudgaṇopamam

    nū·naṃ kāñ·ca·na·pṛṣ·ṭhas·ya vi·kṛṣ·ṭas·ya ma·yā ra·ṇe / draṣ·ṭum ic·chan·ti cā·pas·ya rū·paṃ vid·yud·ga·ṇo·pa·mam

  42. 42

    ghoraṃ jyātalanirghoṣaṃ kruddhasya mama saṃyuge / nirghoṣam iva vajrasya punaḥ saṃśrotum icchati

    gho·raṃ jyā·ta·la·nir·gho·ṣaṃ krud·dhas·ya ma·ma saṃ·yu·ge / nir·gho·ṣam i·va vaj·ras·ya pu·naḥ saṃś·ro·tum ic·cha·ti

  43. 43

    kāmam evaṃgate 'py asya parijñāte parākrame / tvatsahāyasya me vīra na cintā syān nṛpātmaja

    kā·mam e·vaṃ·ga·te 'py as·ya pa·rij·ñā·te pa·rāk·ra·me / tvat·sa·hā·yas·ya me vī·ra na cin·tā syān nṛ·pāt·ma·ja

  44. 44

    yadartham ayam ārambhaḥ kṛtaḥ parapuraṃjaya / samayaṃ nābhijānāti kṛtārthaḥ plavageśvaraḥ

    ya·dar·tham a·yam ā·ram·bhaḥ kṛ·taḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·ya / sa·ma·yaṃ nā·bhi·jā·nā·ti kṛ·tār·thaḥ pla·va·geś·va·raḥ

  45. 45

    varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ / vyatītāṃś caturo māsān viharan nāvabudhyate

    var·ṣā·sa·ma·ya·kā·laṃ tu pra·tij·ñā·ya ha·rīś·va·raḥ / vya·tī·tāṃś ca·tu·ro mā·sān vi·ha·ran nā·va·budh·ya·te

  46. 46

    sāmātyapariṣat krīḍan pānam evopasevate / śokadīneṣu nāsmāsu sugrīvaḥ kurute dayām

    sā·māt·ya·pa·ri·ṣat krī·ḍan pā·nam e·vo·pa·se·va·te / śo·ka·dī·ne·ṣu nās·mā·su sug·rī·vaḥ ku·ru·te da·yām

  47. 47

    ucyatāṃ gaccha sugrīvas tvayā vatsa mahābala / mama roṣasya yadrūpaṃ brūyāś cainam idaṃ vacaḥ

    uc·ya·tāṃ gac·cha sug·rī·vas tva·yā vat·sa ma·hā·ba·la / ma·ma ro·ṣas·ya yad·rū·paṃ brū·yāś cai·nam i·daṃ va·caḥ

  48. 48

    na ca saṃkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ / samaye tiṣṭha sugrīvamā vālipatham anvagāḥ

    na ca saṃ·ku·ci·taḥ pan·thā ye·na vā·lī ha·to ga·taḥ / sa·ma·ye tiṣ·ṭha sug·rī·va·mā vā·li·pa·tham an·va·gāḥ

  49. 49

    eka eva raṇe vālī śareṇa nihato mayā / tvāṃ tu satyād atikrāntaṃ haniṣyāmi sabāndhavam

    e·ka e·va ra·ṇe vā·lī śa·re·ṇa ni·ha·to ma·yā / tvāṃ tu sat·yād a·tik·rān·taṃ ha·niṣ·yā·mi sa·bān·dha·vam

  50. 50

    tad evaṃ vihite kārye yad dhitaṃ puruṣarṣabha / tat tad brūhi naraśreṣṭha tvara kālavyatikramaḥ

    tad e·vaṃ vi·hi·te kār·ye yad dhi·taṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / tat tad brū·hi na·raś·reṣ·ṭha tva·ra kā·lav·ya·tik·ra·maḥ

  51. 51

    kuruṣva satyaṃ mayi vānareśvara pratiśrutaṃ dharmam avekṣya śāśvatam / mā vālinaṃ pretya gato yamakṣayaṃ tvam adya paśyer mama coditaiḥ śaraiḥ

    ku·ruṣ·va sat·yaṃ ma·yi vā·na·reś·va·ra pra·tiś·ru·taṃ dhar·mam a·vek·ṣya śāś·va·tam / mā vā·li·naṃ pret·ya ga·to ya·mak·ṣa·yaṃ tvam ad·ya paś·yer ma·ma co·di·taiḥ śa·raiḥ

  52. 52

    sa pūrvajaṃ tīvravivṛddhakopaṃ lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam / cakāra tīvrāṃ matim ugratejā harīśvaramānavavaṃśanāthaḥ

    sa pūr·va·jaṃ tīv·ra·vi·vṛd·dha·ko·paṃ lā·lap·ya·mā·naṃ pra·sa·mīk·ṣya dī·nam / ca·kā·ra tīv·rāṃ ma·tim ug·ra·te·jā ha·rīś·va·ra·mā·na·va·vaṃ·śa·nā·thaḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 30 43 verses
  1. 1

    sa kāminaṃ dīnam adīnasattvaḥ śokābhipannaṃ samudīrṇakopam / narendrasūnur naradevaputraṃ rāmānujaḥ pūrvajam ity uvāca

    sa kā·mi·naṃ dī·nam a·dī·na·sat·tvaḥ śo·kā·bhi·pan·naṃ sa·mu·dīr·ṇa·ko·pam / na·ren·dra·sū·nur na·ra·de·va·put·raṃ rā·mā·nu·jaḥ pūr·va·jam ity u·vā·ca

  2. 2

    na vānaraḥ sthāsyati sādhuvṛtte na maṃsyate kāryaphalānuṣaṅgān / na bhakṣyate vānararājyalakṣmīṃ tathā hi nābhikramate 'sya buddhiḥ

    na vā·na·raḥ sthās·ya·ti sā·dhu·vṛt·te na maṃs·ya·te kār·ya·pha·lā·nu·ṣaṅ·gān / na bhak·ṣya·te vā·na·ra·rāj·ya·lak·ṣmīṃ ta·thā hi nā·bhik·ra·ma·te 'sya bud·dhiḥ

  3. 3

    matikṣayād grāmyasukheṣu saktas tava prasādāpratikārabuddhiḥ / hato 'grajaṃ paśyatu vālinaṃ sa na rājyam evaṃ viguṇasya deyam

    ma·tik·ṣa·yād grām·ya·su·khe·ṣu sak·tas ta·va pra·sā·dāp·ra·ti·kā·ra·bud·dhiḥ / ha·to 'gra·jaṃ paś·ya·tu vā·li·naṃ sa na rāj·yam e·vaṃ vi·gu·ṇas·ya de·yam

  4. 4

    na dhāraye kopam udīrṇavegaṃ nihanmi sugrīvam asatyam adya / haripravīraiḥ saha vāliputro narendrapatnyā vicayaṃ karotu

    na dhā·ra·ye ko·pam u·dīr·ṇa·ve·gaṃ ni·han·mi sug·rī·vam a·sat·yam ad·ya / ha·rip·ra·vī·raiḥ sa·ha vā·li·put·ro na·ren·dra·pat·nyā vi·ca·yaṃ ka·ro·tu

  5. 5

    tam āttabāṇāsanam utpatantaṃ niveditārthaṃ raṇacaṇḍakopam / uvaca rāmaḥ paravīrahantā svavekṣitaṃ sānunayaṃ ca vākyam

    tam āt·ta·bā·ṇā·sa·nam ut·pa·tan·taṃ ni·ve·di·tār·thaṃ ra·ṇa·caṇ·ḍa·ko·pam / u·va·ca rā·maḥ pa·ra·vī·ra·han·tā sva·vek·ṣi·taṃ sā·nu·na·yaṃ ca vāk·yam

  6. 6

    na hi vai tvadvidho loke pāpam evaṃ samācaret / pāpam āryeṇa yo hanti sa vīraḥ puruṣottamaḥ

    na hi vai tvad·vi·dho lo·ke pā·pam e·vaṃ sa·mā·ca·ret / pā·pam ār·ye·ṇa yo han·ti sa vī·raḥ pu·ru·ṣot·ta·maḥ

  7. 7

    nedam adya tvayā grāhyaṃ sādhuvṛttena lakṣmaṇa / tāṃ prītim anuvartasva pūrvavṛttaṃ ca saṃgatam

    ne·dam ad·ya tva·yā grāh·yaṃ sā·dhu·vṛt·te·na lak·ṣma·ṇa / tāṃ prī·tim a·nu·var·tas·va pūr·va·vṛt·taṃ ca saṃ·ga·tam

  8. 8

    sāmopahitayā vācā rūkṣāṇi parivarjayan / vaktum arhasi sugrīvaṃ vyatītaṃ kālaparyaye

    sā·mo·pa·hi·ta·yā vā·cā rūk·ṣā·ṇi pa·ri·var·ja·yan / vak·tum ar·ha·si sug·rī·vaṃ vya·tī·taṃ kā·la·par·ya·ye

  9. 9

    so' grajenānuśiṣṭārtho yathāvat puruṣarṣabhaḥ / praviveśa purīṃ vīro lakṣmaṇaḥ paravīrahā

    so' gra·je·nā·nu·śiṣ·ṭār·tho ya·thā·vat pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ vī·ro lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā

  10. 10

    tataḥ śubhamatiḥ prājño bhrātuḥ priyahite rataḥ / lakṣmaṇaḥ pratisaṃrabdho jagāma bhavanaṃ kapeḥ

    ta·taḥ śu·bha·ma·tiḥ prāj·ño bhrā·tuḥ pri·ya·hi·te ra·taḥ / lak·ṣma·ṇaḥ pra·ti·saṃ·rab·dho ja·gā·ma bha·va·naṃ ka·peḥ

  11. 11

    śakrabāṇāsanaprakhyaṃ dhanuḥ kālāntakopamaḥ / pragṛhya giriśṛṅgābhaṃ mandaraḥ sānumān iva

    śak·ra·bā·ṇā·sa·nap·rakh·yaṃ dha·nuḥ kā·lān·ta·ko·pa·maḥ / pra·gṛh·ya gi·ri·śṛṅ·gā·bhaṃ man·da·raḥ sā·nu·mān i·va

  12. 12

    yathoktakārī vacanam uttaraṃ caiva sottaram / bṛhaspatisamo buddhyā mattvā rāmānujas tadā

    ya·thok·ta·kā·rī va·ca·nam ut·ta·raṃ cai·va sot·ta·ram / bṛ·has·pa·ti·sa·mo bud·dhyā mat·tvā rā·mā·nu·jas ta·dā

  13. 13

    kāmakrodhasamutthena bhrātuḥ kopāgninā vṛtaḥ / prabhañjana ivāprītaḥ prayayau lakṣmaṇas tadā

    kā·mak·ro·dha·sa·mut·the·na bhrā·tuḥ ko·pāg·ni·nā vṛ·taḥ / pra·bhañ·ja·na i·vāp·rī·taḥ pra·ya·yau lak·ṣma·ṇas ta·dā

  14. 14

    sālatālāśvakarṇāṃś ca tarasā pātayan bahūn / paryasyan girikūṭāni drumān anyāṃś ca vegataḥ

    sā·la·tā·lāś·va·kar·ṇāṃś ca ta·ra·sā pā·ta·yan ba·hūn / par·yas·yan gi·ri·kū·ṭā·ni dru·mān an·yāṃś ca ve·ga·taḥ

  15. 15

    śilāś ca śakalīkurvan padbhyāṃ gaja ivāśugaḥ / dūram ekapadaṃ tyaktvā yayau kāryavaśād drutam

    śi·lāś ca śa·ka·lī·kur·van pad·bhyāṃ ga·ja i·vā·śu·gaḥ / dū·ram e·ka·pa·daṃ tyak·tvā ya·yau kār·ya·va·śād dru·tam

  16. 16

    tām apaśyad balākīrṇāṃ harirājamahāpurīm / durgām ikṣvākuśārdūlaḥ kiṣkindhāṃ girisaṃkaṭe

    tām a·paś·yad ba·lā·kīr·ṇāṃ ha·ri·rā·ja·ma·hā·pu·rīm / dur·gām ik·ṣvā·ku·śār·dū·laḥ kiṣ·kin·dhāṃ gi·ri·saṃ·ka·ṭe

  17. 17

    roṣāt prasphuramāṇauṣṭhaḥ sugrīvaṃ prati kalṣmaṇaḥ / dadarśa vānarān bhīmān kiṣkindhāyā bahiścarān

    ro·ṣāt pras·phu·ra·mā·ṇauṣ·ṭhaḥ sug·rī·vaṃ pra·ti kal·ṣma·ṇaḥ / da·dar·śa vā·na·rān bhī·mān kiṣ·kin·dhā·yā ba·hiś·ca·rān

  18. 18

    śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃś ca mahīruhān / jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ parvatāntare

    śai·la·śṛṅ·gā·ṇi śa·ta·śaḥ pra·vṛd·dhāṃś ca ma·hī·ru·hān / ja·gṛ·huḥ kuñ·ja·rap·rakh·yā vā·na·rāḥ par·va·tān·ta·re

  19. 19

    tān gṛhītapraharaṇān harīn dṛṣṭvā tu lakṣmaṇaḥ / babhūva dviguṇaṃ kruddho bahvindhana ivānalaḥ

    tān gṛ·hī·tap·ra·ha·ra·ṇān ha·rīn dṛṣ·ṭvā tu lak·ṣma·ṇaḥ / ba·bhū·va dvi·gu·ṇaṃ krud·dho bah·vin·dha·na i·vā·na·laḥ

  20. 20

    taṃ te bhayaparītāṅgāḥ kruddhaṃ dṛṣṭvā plavaṃgamāḥ / kālamṛtyuyugāntābhaṃ śataśo vidrutā diśaḥ

    taṃ te bha·ya·pa·rī·tāṅ·gāḥ krud·dhaṃ dṛṣ·ṭvā pla·vaṃ·ga·māḥ / kā·la·mṛt·yu·yu·gān·tā·bhaṃ śa·ta·śo vid·ru·tā di·śaḥ

  21. 21

    tataḥ sugrīvabhavanaṃ praviśya haripuṃgavāḥ / krodham āgamanaṃ caiva lakṣmaṇasya nyavedayan

    ta·taḥ sug·rī·va·bha·va·naṃ pra·viś·ya ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / kro·dham ā·ga·ma·naṃ cai·va lak·ṣma·ṇas·ya nya·ve·da·yan

  22. 22

    tārayā sahitaḥ kāmī saktaḥ kapivṛṣo rahaḥ / na teṣāṃ kapivīrāṇāṃ śuśrāva vacanaṃ tadā

    tā·ra·yā sa·hi·taḥ kā·mī sak·taḥ ka·pi·vṛ·ṣo ra·haḥ / na te·ṣāṃ ka·pi·vī·rā·ṇāṃ śuś·rā·va va·ca·naṃ ta·dā

  23. 23

    tataḥ sacivasaṃdiṣṭā harayo romaharṣaṇāḥ / girikuñjarameghābhā nagaryā niryayus tadā

    ta·taḥ sa·ci·va·saṃ·diṣ·ṭā ha·ra·yo ro·ma·har·ṣa·ṇāḥ / gi·ri·kuñ·ja·ra·me·ghā·bhā na·gar·yā nir·ya·yus ta·dā

  24. 24

    nakhadaṃṣṭrāyudhā ghorāḥ sarve vikṛtadarśanāḥ / sarve śārdūladarpāś ca sarve ca vikṛtānanāḥ

    na·kha·daṃṣ·ṭrā·yu·dhā gho·rāḥ sar·ve vi·kṛ·ta·dar·śa·nāḥ / sar·ve śār·dū·la·dar·pāś ca sar·ve ca vi·kṛ·tā·na·nāḥ

  25. 25

    daśanāgabalāḥ ke cit ke cid daśaguṇottarāḥ / ke cin nāgasahasrasya babhūvus tulyavikramāḥ

    da·śa·nā·ga·ba·lāḥ ke cit ke cid da·śa·gu·ṇot·ta·rāḥ / ke cin nā·ga·sa·has·ras·ya ba·bhū·vus tul·ya·vik·ra·māḥ

  26. 26

    kṛtsnāṃ hi kapibhir vyāptāṃ drumahastair mahābalaiḥ / apaśyal lakṣmaṇaḥ kruddhaḥ kiṣkindhāṃ tāṃ durāsadam

    kṛt·snāṃ hi ka·pi·bhir vyāp·tāṃ dru·ma·has·tair ma·hā·ba·laiḥ / a·paś·yal lak·ṣma·ṇaḥ krud·dhaḥ kiṣ·kin·dhāṃ tāṃ du·rā·sa·dam

  27. 27

    tatas te harayaḥ sarve prākāraparikhāntarāt / niṣkramyodagrasattvās tu tasthur āviṣkṛtaṃ tadā

    ta·tas te ha·ra·yaḥ sar·ve prā·kā·ra·pa·ri·khān·ta·rāt / niṣ·kram·yo·dag·ra·sat·tvās tu tas·thur ā·viṣ·kṛ·taṃ ta·dā

  28. 28

    sugrīvasya pramādaṃ ca pūrvajaṃ cārtam ātmavān / buddhvā kopavaśaṃ vīraḥ punar eva jagāma saḥ

    sug·rī·vas·ya pra·mā·daṃ ca pūr·va·jaṃ cār·tam āt·ma·vān / bud·dhvā ko·pa·va·śaṃ vī·raḥ pu·nar e·va ja·gā·ma saḥ

  29. 29

    sa dīrghoṣṇamahocchvāsaḥ kopasaṃraktalocanaḥ / babhūva naraśārdūlasadhūma iva pāvakaḥ

    sa dīr·ghoṣ·ṇa·ma·hoc·chvā·saḥ ko·pa·saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / ba·bhū·va na·ra·śār·dū·la·sa·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ

  30. 30

    bāṇaśalyasphurajjihvaḥ sāyakāsanabhogavān / svatejoviṣasaṃghātaḥ pañcāsya iva pannagaḥ

    bā·ṇa·śal·yas·phu·raj·jih·vaḥ sā·ya·kā·sa·na·bho·ga·vān / sva·te·jo·vi·ṣa·saṃ·ghā·taḥ pañ·cās·ya i·va pan·na·gaḥ

  31. 31

    taṃ dīptam iva kālāgniṃ nāgendram iva kopitam / samāsādyāṅgadas trāsād viṣādam agamad bhṛśam

    taṃ dīp·tam i·va kā·lāg·niṃ nā·gen·dram i·va ko·pi·tam / sa·mā·sād·yāṅ·ga·das trā·sād vi·ṣā·dam a·ga·mad bhṛ·śam

  32. 32

    so 'ṅgadaṃ roṣatāmrākṣaḥ saṃdideśa mahāyaśāḥ / sugrīvaḥ kathyatāṃ vatsa mamāgamanam ity uta

    so 'ṅga·daṃ ro·ṣa·tām·rāk·ṣaḥ saṃ·di·de·śa ma·hā·ya·śāḥ / sug·rī·vaḥ kath·ya·tāṃ vat·sa ma·mā·ga·ma·nam ity u·ta

  33. 33

    eṣa rāmānujaḥ prāptas tvatsakāśam ariṃdamaḥ / bhrātur vyasanasaṃtapto dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ

    e·ṣa rā·mā·nu·jaḥ prāp·tas tvat·sa·kā·śam a·riṃ·da·maḥ / bhrā·tur vya·sa·na·saṃ·tap·to dvā·ri tiṣ·ṭha·ti lak·ṣma·ṇaḥ

  34. 34

    lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā śokāviṣṭo 'ṅgado 'bravīt / pituḥ samīpam āgamya saumitrir ayam āgataḥ

    lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā śo·kā·viṣ·ṭo 'ṅga·do 'bra·vīt / pi·tuḥ sa·mī·pam ā·gam·ya sau·mit·rir a·yam ā·ga·taḥ

  35. 35

    te mahaughanibhaṃ dṛṣṭvā vajrāśanisamasvanam / siṃhanādaṃ samaṃ cakrur lakṣmaṇasya samīpataḥ

    te ma·hau·gha·ni·bhaṃ dṛṣ·ṭvā vaj·rā·śa·ni·sa·mas·va·nam / siṃ·ha·nā·daṃ sa·maṃ cak·rur lak·ṣma·ṇas·ya sa·mī·pa·taḥ

  36. 36

    tena śabdena mahatā pratyabudhyata vānaraḥ / madavihvalatāmrākṣo vyākulasragvibhūṣaṇaḥ

    te·na śab·de·na ma·ha·tā prat·ya·budh·ya·ta vā·na·raḥ / ma·da·vih·va·la·tām·rāk·ṣo vyā·ku·las·rag·vi·bhū·ṣa·ṇaḥ

  37. 37

    athāṅgadavacaḥ śrutvā tenaiva ca samāgatau / mantriṇo vānarendrasya saṃmatodāradarśinau

    a·thāṅ·ga·da·va·caḥ śrut·vā te·nai·va ca sa·mā·ga·tau / man·tri·ṇo vā·na·ren·dras·ya saṃ·ma·to·dā·ra·dar·śi·nau

  38. 38

    plakṣaś caiva prabhāvaś ca mantriṇāv arthadharmayoḥ / vaktum uccāvacaṃ prāptaṃ lakṣmaṇaṃ tau śaśaṃsatuḥ

    plak·ṣaś cai·va pra·bhā·vaś ca man·tri·ṇāv ar·tha·dhar·ma·yoḥ / vak·tum uc·cā·va·caṃ prāp·taṃ lak·ṣma·ṇaṃ tau śa·śaṃ·sa·tuḥ

  39. 39

    prasādayitvā sugrīvaṃ vacanaiḥ sāmaniścitaiḥ / āsīnaṃ paryupāsīnau yathā śakraṃ marutpatim

    pra·sā·da·yit·vā sug·rī·vaṃ va·ca·naiḥ sā·ma·niś·ci·taiḥ / ā·sī·naṃ par·yu·pā·sī·nau ya·thā śak·raṃ ma·rut·pa·tim

  40. 40

    satyasaṃdhau mahābhāgau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / vayasya bhāvaṃ saṃprāptau rājyārhau rājyadāyinau

    sat·ya·saṃ·dhau ma·hā·bhā·gau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / va·yas·ya bhā·vaṃ saṃp·rāp·tau rāj·yār·hau rāj·ya·dā·yi·nau

  41. 41

    tayor eko dhanuṣpāṇir dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ / yasya bhītāḥ pravepante nādān muñcanti vānarāḥ

    ta·yor e·ko dha·nuṣ·pā·ṇir dvā·ri tiṣ·ṭha·ti lak·ṣma·ṇaḥ / yas·ya bhī·tāḥ pra·ve·pan·te nā·dān muñ·can·ti vā·na·rāḥ

  42. 42

    sa eṣa rāghavabhrātā lakṣmaṇo vākyasārathiḥ / vyavasāya rathaḥ prāptas tasya rāmasya śāsanāt

    sa e·ṣa rā·gha·vabh·rā·tā lak·ṣma·ṇo vāk·ya·sā·ra·thiḥ / vya·va·sā·ya ra·thaḥ prāp·tas tas·ya rā·mas·ya śā·sa·nāt

  43. 43

    tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ saha bandhubhiḥ / rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhava satyapratiśravaḥ

    tas·ya mūr·dhnā pra·ṇam·ya tvaṃ sa·put·raḥ sa·ha ban·dhu·bhiḥ / rā·jaṃs tiṣ·ṭha sva·sa·ma·ye bha·va sat·yap·ra·tiś·ra·vaḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 31 22 verses
  1. 1

    aṅgadasya vacaḥ śrutvā sugrīvaḥ sacivaiḥ saha / lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanam ātmavān

    aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā sug·rī·vaḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / lak·ṣma·ṇaṃ ku·pi·taṃ śrut·vā mu·mo·cā·sa·nam āt·ma·vān

  2. 2

    sacivān abravīd vākyaṃ niścitya gurulāghavam / mantrajñān mantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitaḥ

    sa·ci·vān ab·ra·vīd vāk·yaṃ niś·cit·ya gu·ru·lā·gha·vam / man·traj·ñān man·tra·ku·śa·lo man·tre·ṣu pa·ri·niṣ·ṭhi·taḥ

  3. 3

    na me durvyāhṛtaṃ kiṃ cin nāpi me duranuṣṭhitam / lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kim iti cintaye

    na me dur·vyā·hṛ·taṃ kiṃ cin nā·pi me du·ra·nuṣ·ṭhi·tam / lak·ṣma·ṇo rā·gha·vabh·rā·tā krud·dhaḥ kim i·ti cin·ta·ye

  4. 4

    asuhṛdbhir mamāmitrair nityam antaradarśibhiḥ / mama doṣān asaṃbhūtāñ śrāvito rāghavānujaḥ

    a·su·hṛd·bhir ma·mā·mit·rair nit·yam an·ta·ra·dar·śi·bhiḥ / ma·ma do·ṣān a·saṃ·bhū·tāñ śrā·vi·to rā·gha·vā·nu·jaḥ

  5. 5

    atra tāvad yathābuddhi sarvair eva yathāvidhi / bhavadbhir niścayas tasya vijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ

    at·ra tā·vad ya·thā·bud·dhi sar·vair e·va ya·thā·vi·dhi / bha·vad·bhir niś·ca·yas tas·ya vij·ñe·yo ni·pu·ṇaṃ śa·naiḥ

  6. 6

    na khalv asti mama trāso lakṣmaṇān nāpi rāghavāt / mitraṃ tv asthāna kupitaṃ janayaty eva saṃbhramam

    na khalv as·ti ma·ma trā·so lak·ṣma·ṇān nā·pi rā·gha·vāt / mit·raṃ tv as·thā·na ku·pi·taṃ ja·na·yaty e·va saṃbh·ra·mam

  7. 7

    sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam / anityatvāt tu cittānāṃ prītir alpe 'pi bhidyate

    sar·va·thā su·ka·raṃ mit·raṃ duṣ·ka·raṃ pa·ri·pā·la·nam / a·nit·yat·vāt tu cit·tā·nāṃ prī·tir al·pe 'pi bhid·ya·te

  8. 8

    atonimittaṃ trasto 'haṃ rāmeṇa tu mahātmanā / yan mamopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tan mayā

    a·to·ni·mit·taṃ tras·to 'haṃ rā·me·ṇa tu ma·hāt·ma·nā / yan ma·mo·pa·kṛ·taṃ śak·yaṃ pra·ti·kar·tuṃ na tan ma·yā

  9. 9

    sugrīveṇaivam uktas tu hanumān haripuṃgavaḥ / uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām

    sug·rī·ve·ṇai·vam uk·tas tu ha·nu·mān ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / u·vā·ca sve·na tar·ke·ṇa madh·ye vā·na·ra·man·tri·ṇām

  10. 10

    sarvathā naitad āścaryaṃ yat tvaṃ harigaṇeśvara / na vismarasi susnigdham upakārakṛtaṃ śubham

    sar·va·thā nai·tad āś·car·yaṃ yat tvaṃ ha·ri·ga·ṇeś·va·ra / na vis·ma·ra·si sus·nig·dham u·pa·kā·ra·kṛ·taṃ śu·bham

  11. 11

    rāghaveṇa tu śūreṇa bhayam utsṛjya dūrataḥ / tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ

    rā·gha·ve·ṇa tu śū·re·ṇa bha·yam ut·sṛj·ya dū·ra·taḥ / tvat·pri·yār·thaṃ ha·to vā·lī śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ

  12. 12

    sarvathā praṇayāt kruddho rāghavo nātra saṃśayaḥ / bhrātaraṃ sa prahitavāṃl lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam

    sar·va·thā pra·ṇa·yāt krud·dho rā·gha·vo nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / bhrā·ta·raṃ sa pra·hi·ta·vāṃl lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣmi·var·dha·nam

  13. 13

    tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kalavidāṃ vara / phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śarac chivā

    tvaṃ pra·mat·to na jā·nī·ṣe kā·laṃ ka·la·vi·dāṃ va·ra / phul·la·sap·tac·cha·daś·yā·mā pra·vṛt·tā tu śa·rac chi·vā

  14. 14

    nirmala grahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭabalāhakā / prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca

    nir·ma·la gra·ha·nak·ṣat·rā dyauḥ pra·naṣ·ṭa·ba·lā·ha·kā / pra·san·nāś ca di·śaḥ sar·vāḥ sa·ri·taś ca sa·rāṃ·si ca

  15. 15

    prāptam udyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṃgava / tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo 'yam ihāgataḥ

    prāp·tam ud·yo·ga·kā·laṃ tu nā·vai·ṣi ha·ri·puṃ·ga·va / tvaṃ pra·mat·ta i·ti vyak·taṃ lak·ṣma·ṇo 'yam i·hā·ga·taḥ

  16. 16

    ārtasya hṛtadārasya paruṣaṃ puruṣāntarāt / vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ

    ār·tas·ya hṛ·ta·dā·ras·ya pa·ru·ṣaṃ pu·ru·ṣān·ta·rāt / va·ca·naṃ mar·ṣa·ṇī·yaṃ te rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  17. 17

    kṛtāparādhasya hi te nānyat paśyāmy ahaṃ kṣamam / antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt

    kṛ·tā·pa·rā·dhas·ya hi te nān·yat paś·yāmy a·haṃ kṣa·mam / an·ta·re·ṇāñ·ja·liṃ bad·dhvā lak·ṣma·ṇas·ya pra·sā·da·nāt

  18. 18

    niyuktair mantribhir vācyo avaśyaṃ pārthivo hitam / ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmy avadhṛtaṃ vacaḥ

    ni·yuk·tair man·tri·bhir vāc·yo a·vaś·yaṃ pār·thi·vo hi·tam / a·ta e·va bha·yaṃ tyak·tvā bra·vīmy a·va·dhṛ·taṃ va·caḥ

  19. 19

    abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ / sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat

    a·bhik·rud·dhaḥ sa·mar·tho hi cā·pam ud·yam·ya rā·gha·vaḥ / sa·de·vā·su·ra·gan·dhar·vaṃ va·śe sthā·pa·yi·tuṃ ja·gat

  20. 20

    na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādya punar bhavet / pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ

    na sa kṣa·maḥ ko·pa·yi·tuṃ yaḥ pra·sād·ya pu·nar bha·vet / pūr·vo·pa·kā·raṃ sma·ra·tā kṛ·taj·ñe·na vi·śe·ṣa·taḥ

  21. 21

    tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ / rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhartur bhāryeva tadvaśe

    tas·ya mūr·dhnā pra·ṇam·ya tvaṃ sa·put·raḥ sa·su·hṛj·ja·naḥ / rā·jaṃs tiṣ·ṭha sva·sa·ma·ye bhar·tur bhār·ye·va tad·va·śe

  22. 22

    na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndrayuktaṃ manasāpy apohitum / mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sarāghavasyāsya surendravarcasaḥ

    na rā·ma·rā·mā·nu·ja·śā·sa·naṃ tva·yā ka·pīn·dra·yuk·taṃ ma·na·sāpy a·po·hi·tum / ma·no hi te jñās·ya·ti mā·nu·ṣaṃ ba·laṃ sa·rā·gha·vas·yās·ya su·ren·dra·var·ca·saḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 32 27 verses
  1. 1

    atha pratisamādiṣṭo lakṣmaṇaḥ paravīrahā / praviveśa guhāṃ ghorāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt

    a·tha pra·ti·sa·mā·diṣ·ṭo lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / pra·vi·ve·śa gu·hāṃ gho·rāṃ kiṣ·kin·dhāṃ rā·ma·śā·sa·nāt

  2. 2

    dvārasthā harayas tatra mahākāyā mahābalāḥ / babhūvur lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ

    dvā·ras·thā ha·ra·yas tat·ra ma·hā·kā·yā ma·hā·ba·lāḥ / ba·bhū·vur lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā sar·ve prāñ·ja·la·yaḥ sthi·tāḥ

  3. 3

    niḥśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam / babhūvur harayas trastā na cainaṃ paryavārayan

    niḥś·va·san·taṃ tu taṃ dṛṣ·ṭvā krud·dhaṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / ba·bhū·vur ha·ra·yas tras·tā na cai·naṃ par·ya·vā·ra·yan

  4. 4

    sa taṃ ratnamayīṃ śrīmān divyāṃ puṣpitakānanām / ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām

    sa taṃ rat·na·ma·yīṃ śrī·mān div·yāṃ puṣ·pi·ta·kā·na·nām / ram·yāṃ rat·na·sa·mā·kīr·ṇāṃ da·dar·śa ma·ha·tīṃ gu·hām

  5. 5

    harmyaprāsādasaṃbādhāṃ nānāpaṇyopaśobhitām / sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitair upaśobhitām

    har·myap·rā·sā·da·saṃ·bā·dhāṃ nā·nā·paṇ·yo·pa·śo·bhi·tām / sar·va·kā·ma·pha·lair vṛk·ṣaiḥ puṣ·pi·tair u·pa·śo·bhi·tām

  6. 6

    devagandharvaputraiś ca vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ / divya mālyāmbaradhāraiḥ śobhitāṃ priyadarśanaiḥ

    de·va·gan·dhar·va·put·raiś ca vā·na·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ / div·ya māl·yām·ba·ra·dhā·raiḥ śo·bhi·tāṃ pri·ya·dar·śa·naiḥ

  7. 7

    candanāgarupadmānāṃ gandhaiḥ surabhigandhinām / maireyāṇāṃ madhūnāṃ ca saṃmoditamahāpathām

    can·da·nā·ga·ru·pad·mā·nāṃ gan·dhaiḥ su·ra·bhi·gan·dhi·nām / mai·re·yā·ṇāṃ ma·dhū·nāṃ ca saṃ·mo·di·ta·ma·hā·pa·thām

  8. 8

    vindhyamerugiriprasthaiḥ prāsādair naikabhūmibhiḥ / dadarśa girinadyaś ca vimalās tatra rāghavaḥ

    vin·dhya·me·ru·gi·rip·ras·thaiḥ prā·sā·dair nai·ka·bhū·mi·bhiḥ / da·dar·śa gi·ri·nad·yaś ca vi·ma·lās tat·ra rā·gha·vaḥ

  9. 9

    aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividasya ca / gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca

    aṅ·ga·das·ya gṛ·haṃ ram·yaṃ main·das·ya dvi·vi·das·ya ca / ga·va·yas·ya ga·vāk·ṣas·ya ga·jas·ya śa·ra·bhas·ya ca

  10. 10

    vidyunmāleś ca saṃpāteḥ sūryākṣasya hanūmataḥ / vīrabāhoḥ subāhoś ca nalasya ca mahātmanaḥ

    vid·yun·mā·leś ca saṃ·pā·teḥ sūr·yāk·ṣas·ya ha·nū·ma·taḥ / vī·ra·bā·hoḥ su·bā·hoś ca na·las·ya ca ma·hāt·ma·naḥ

  11. 11

    kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatos tathā / dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ

    ku·mu·das·ya su·ṣe·ṇas·ya tā·ra·jām·ba·va·tos ta·thā / da·dhi·vak·tras·ya nī·las·ya su·pā·ṭa·la·su·net·ra·yoḥ

  12. 12

    eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām / dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ

    e·te·ṣāṃ ka·pi·mukh·yā·nāṃ rā·ja·mār·ge ma·hāt·ma·nām / da·dar·śa gṛ·ha·mukh·yā·ni ma·hā·sā·rā·ṇi lak·ṣma·ṇaḥ

  13. 13

    pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni ca / prabhūtadhanadhānyāni strīratnaiḥ śobhitāni ca

    pāṇ·ḍu·rābh·rap·ra·kā·śā·ni div·ya·māl·ya·yu·tā·ni ca / pra·bhū·ta·dha·na·dhān·yā·ni strī·rat·naiḥ śo·bhi·tā·ni ca

  14. 14

    pāṇḍureṇa tu śailena parikṣiptaṃ durāsadam / vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam

    pāṇ·ḍu·re·ṇa tu śai·le·na pa·rik·ṣip·taṃ du·rā·sa·dam / vā·na·ren·dra·gṛ·haṃ ram·yaṃ ma·hen·dra·sa·da·no·pa·mam

  15. 15

    śulkaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ / sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣṭitair upaśobhitam

    śul·kaiḥ prā·sā·da·śi·kha·raiḥ kai·lā·sa·śi·kha·ro·pa·maiḥ / sar·va·kā·ma·pha·lair vṛk·ṣaiḥ puṣ·ṭi·tair u·pa·śo·bhi·tam

  16. 16

    mahendradattaiḥ śrīmadbhir nīlajīmūtasaṃnibhaiḥ / divyapuṣpaphalair vṛkṣaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ

    ma·hen·dra·dat·taiḥ śrī·mad·bhir nī·la·jī·mū·ta·saṃ·ni·bhaiḥ / div·ya·puṣ·pa·pha·lair vṛk·ṣaiḥ śī·tac·chā·yair ma·no·ra·maiḥ

  17. 17

    haribhiḥ saṃvṛtadvāraṃ balibhiḥ śastrapāṇibhiḥ / divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam

    ha·ri·bhiḥ saṃ·vṛ·tad·vā·raṃ ba·li·bhiḥ śas·tra·pā·ṇi·bhiḥ / div·ya·māl·yā·vṛ·taṃ śubh·raṃ tap·ta·kāñ·ca·na·to·ra·ṇam

  18. 18

    sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ / avāryamāṇaḥ saumitrir mahābhram iva bhāskaraḥ

    sug·rī·vas·ya gṛ·haṃ ram·yaṃ pra·vi·ve·śa ma·hā·ba·laḥ / a·vār·ya·mā·ṇaḥ sau·mit·rir ma·hābh·ram i·va bhās·ka·raḥ

  19. 19

    sa sapta kakṣyā dharmātmā yānāsanasamāvṛtāḥ / praviśya sumahad guptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat

    sa sap·ta kak·ṣyā dhar·māt·mā yā·nā·sa·na·sa·mā·vṛ·tāḥ / pra·viś·ya su·ma·had gup·taṃ da·dar·śān·taḥ·pu·raṃ ma·hat

  20. 20

    haimarājataparyaṅkair bahubhiś ca varāsanaiḥ / mahārhāstaraṇopetais tatra tatropaśobhitam

    hai·ma·rā·ja·ta·par·yaṅ·kair ba·hu·bhiś ca va·rā·sa·naiḥ / ma·hār·hās·ta·ra·ṇo·pe·tais tat·ra tat·ro·pa·śo·bhi·tam

  21. 21

    praviśann eva satataṃ śuśrāva madhurasvaram / tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram

    pra·vi·śann e·va sa·ta·taṃ śuś·rā·va ma·dhu·ras·va·ram / tan·trī·gī·ta·sa·mā·kīr·ṇaṃ sa·ma·gī·ta·pa·dāk·ṣa·ram

  22. 22

    bahvīś ca vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ / striyaḥ sugrīvabhavane dadarśa sa mahābalaḥ

    bah·vīś ca vi·vi·dhā·kā·rā rū·pa·yau·va·na·gar·vi·tāḥ / stri·yaḥ sug·rī·va·bha·va·ne da·dar·śa sa ma·hā·ba·laḥ

  23. 23

    dṛṣṭvābhijanasaṃpannāś citramālyakṛtasrajaḥ / varamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ

    dṛṣ·ṭvā·bhi·ja·na·saṃ·pan·nāś cit·ra·māl·ya·kṛ·tas·ra·jaḥ / va·ra·māl·ya·kṛ·tav·yag·rā bhū·ṣa·ṇot·ta·ma·bhū·ṣi·tāḥ

  24. 24

    nātṛptān nāti ca vyagrān nānudāttaparicchadān / sugrīvānucarāṃś cāpi lakṣayām āsa lakṣmaṇaḥ

    nā·tṛp·tān nā·ti ca vyag·rān nā·nu·dāt·ta·pa·ric·cha·dān / sug·rī·vā·nu·ca·rāṃś cā·pi lak·ṣa·yām ā·sa lak·ṣma·ṇaḥ

  25. 25

    tataḥ sugrīvam āsīnaṃ kāñcane paramāsane / mahārhāstaraṇopete dadarśādityasaṃnibham

    ta·taḥ sug·rī·vam ā·sī·naṃ kāñ·ca·ne pa·ra·mā·sa·ne / ma·hār·hās·ta·ra·ṇo·pe·te da·dar·śā·dit·ya·saṃ·ni·bham

  26. 26

    divyābharaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam / divyamālyāmbaradharaṃ mahendram iva durjayam / divyābharaṇamālyābhiḥ pramadābhiḥ samāvṛtam

    div·yā·bha·ra·ṇa·cit·rāṅ·gaṃ div·ya·rū·paṃ ya·śas·vi·nam / div·ya·māl·yām·ba·ra·dha·raṃ ma·hen·dram i·va dur·ja·yam / div·yā·bha·ra·ṇa·māl·yā·bhiḥ pra·ma·dā·bhiḥ sa·mā·vṛ·tam

  27. 27

    rumāṃ tu vīraḥ parirabhya gāḍhaṃ varāsanastho varahemavarṇaḥ / dadarśa saumitrim adīnasattvaṃ viśālanetraḥ suviśālanetram

    ru·māṃ tu vī·raḥ pa·ri·rabh·ya gā·ḍhaṃ va·rā·sa·nas·tho va·ra·he·ma·var·ṇaḥ / da·dar·śa sau·mit·rim a·dī·na·sat·tvaṃ vi·śā·la·net·raḥ su·vi·śā·la·net·ram

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 33 19 verses
  1. 1

    tam apratihataṃ kruddhaṃ praviṣṭaṃ puruṣarṣabham / sugrīvo lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā babhūva vyathitendriyaḥ

    tam ap·ra·ti·ha·taṃ krud·dhaṃ pra·viṣ·ṭaṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bham / sug·rī·vo lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā ba·bhū·va vya·thi·ten·dri·yaḥ

  2. 2

    kruddhaṃ niḥśvasamānaṃ taṃ pradīptam iva tejasā / bhrātur vyasanasaṃtaptaṃ dṛṣṭvā daśarathātmajam

    krud·dhaṃ niḥś·va·sa·mā·naṃ taṃ pra·dīp·tam i·va te·ja·sā / bhrā·tur vya·sa·na·saṃ·tap·taṃ dṛṣ·ṭvā da·śa·ra·thāt·ma·jam

  3. 3

    utpapāta hariśreṣṭho hitvā sauvarṇam āsanam / mahān mahendrasya yathā svalaṃkṛta iva dhvajaḥ

    ut·pa·pā·ta ha·riś·reṣ·ṭho hit·vā sau·var·ṇam ā·sa·nam / ma·hān ma·hen·dras·ya ya·thā sva·laṃ·kṛ·ta i·va dhva·jaḥ

  4. 4

    utpatantam anūtpetū rumāprabhṛtayaḥ striyaḥ / sugrīvaṃ gagane pūrṇaṃ candraṃ tārāgaṇā iva

    ut·pa·tan·tam a·nūt·pe·tū ru·māp·ra·bhṛ·ta·yaḥ stri·yaḥ / sug·rī·vaṃ ga·ga·ne pūr·ṇaṃ can·draṃ tā·rā·ga·ṇā i·va

  5. 5

    saṃraktanayanaḥ śrīmān vicacāla kṛtāñjaliḥ / babhūvāvasthitas tatra kalpavṛkṣo mahān iva

    saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ śrī·mān vi·ca·cā·la kṛ·tāñ·ja·liḥ / ba·bhū·vā·vas·thi·tas tat·ra kal·pa·vṛk·ṣo ma·hān i·va

  6. 6

    rumā dvitīyaṃ sugrīvaṃ nārīmadhyagataṃ sthitam / abravīl lakṣmaṇaḥ kruddhaḥ satāraṃ śaśinaṃ yathā

    ru·mā dvi·tī·yaṃ sug·rī·vaṃ nā·rī·madh·ya·ga·taṃ sthi·tam / ab·ra·vīl lak·ṣma·ṇaḥ krud·dhaḥ sa·tā·raṃ śa·śi·naṃ ya·thā

  7. 7

    sattvābhijanasaṃpannaḥ sānukrośo jitendriyaḥ / kṛtajñaḥ satyavādī ca rājā loke mahīyate

    sat·tvā·bhi·ja·na·saṃ·pan·naḥ sā·nuk·ro·śo ji·ten·dri·yaḥ / kṛ·taj·ñaḥ sat·ya·vā·dī ca rā·jā lo·ke ma·hī·ya·te

  8. 8

    yas tu rājā sthito 'dharme mitrāṇām upakāriṇām / mithyāpratijñāṃ kurute ko nṛśaṃsataras tataḥ

    yas tu rā·jā sthi·to 'dhar·me mit·rā·ṇām u·pa·kā·ri·ṇām / mith·yāp·ra·tij·ñāṃ ku·ru·te ko nṛ·śaṃ·sa·ta·ras ta·taḥ

  9. 9

    śatam aśvānṛte hanti sahasraṃ tu gavānṛte / ātmānaṃ svajanaṃ hanti puruṣaḥ puruṣānṛte

    śa·tam aś·vā·nṛ·te han·ti sa·has·raṃ tu ga·vā·nṛ·te / āt·mā·naṃ sva·ja·naṃ han·ti pu·ru·ṣaḥ pu·ru·ṣā·nṛ·te

  10. 10

    pūrvaṃ kṛtārtho mitrāṇāṃ na tat pratikaroti yaḥ / kṛtaghnaḥ sarvabhūtānāṃ sa vadhyaḥ plavageśvara

    pūr·vaṃ kṛ·tār·tho mit·rā·ṇāṃ na tat pra·ti·ka·ro·ti yaḥ / kṛ·tagh·naḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ sa vadh·yaḥ pla·va·geś·va·ra

  11. 11

    gīto 'yaṃ brahmaṇā ślokaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ / dṛṣṭvā kṛtaghnaṃ kruddhena taṃ nibodha plavaṃgama

    gī·to 'yaṃ brah·ma·ṇā ślo·kaḥ sar·va·lo·ka·na·mas·kṛ·taḥ / dṛṣ·ṭvā kṛ·tagh·naṃ krud·dhe·na taṃ ni·bo·dha pla·vaṃ·ga·ma

  12. 12

    brahmaghne ca surāpe ca core bhagnavrate tathā / niṣkṛtir vihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

    brah·magh·ne ca su·rā·pe ca co·re bhag·nav·ra·te ta·thā / niṣ·kṛ·tir vi·hi·tā sad·bhiḥ kṛ·tagh·ne nās·ti niṣ·kṛ·tiḥ

  13. 13

    anāryas tvaṃ kṛtaghnaś ca mithyāvādī ca vānara / pūrvaṃ kṛtārtho rāmasya na tat pratikaroṣi yat

    a·nār·yas tvaṃ kṛ·tagh·naś ca mith·yā·vā·dī ca vā·na·ra / pūr·vaṃ kṛ·tār·tho rā·mas·ya na tat pra·ti·ka·ro·ṣi yat

  14. 14

    nanu nāma kṛtārthena tvayā rāmasya vānara / sītāyā mārgaṇe yatnaḥ kartavyaḥ kṛtam icchatā

    na·nu nā·ma kṛ·tār·the·na tva·yā rā·mas·ya vā·na·ra / sī·tā·yā mār·ga·ṇe yat·naḥ kar·tav·yaḥ kṛ·tam ic·cha·tā

  15. 15

    sa tvaṃ grāmyeṣu bhogeṣu sakto mithyā pratiśravaḥ / na tvāṃ rāmo vijānīte sarpaṃ maṇḍūkarāviṇam

    sa tvaṃ grām·ye·ṣu bho·ge·ṣu sak·to mith·yā pra·tiś·ra·vaḥ / na tvāṃ rā·mo vi·jā·nī·te sar·paṃ maṇ·ḍū·ka·rā·vi·ṇam

  16. 16

    mahābhāgena rāmeṇa pāpaḥ karuṇavedinā / harīṇāṃ prāpito rājyaṃ tvaṃ durātmā mahātmanā

    ma·hā·bhā·ge·na rā·me·ṇa pā·paḥ ka·ru·ṇa·ve·di·nā / ha·rī·ṇāṃ prā·pi·to rāj·yaṃ tvaṃ du·rāt·mā ma·hāt·ma·nā

  17. 17

    kṛtaṃ cen nābhijānīṣe rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / sadyas tvaṃ niśitair bāṇair hato drakṣyasi vālinam

    kṛ·taṃ cen nā·bhi·jā·nī·ṣe rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / sad·yas tvaṃ ni·śi·tair bā·ṇair ha·to drak·ṣya·si vā·li·nam

  18. 18

    na ca saṃkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ / samaye tiṣṭha sugrīva mā vālipatham anvagāḥ

    na ca saṃ·ku·ci·taḥ pan·thā ye·na vā·lī ha·to ga·taḥ / sa·ma·ye tiṣ·ṭha sug·rī·va mā vā·li·pa·tham an·va·gāḥ

  19. 19

    na nūnam ikṣvākuvarasya kārmukāc cyutāñ śarān paśyasi vajrasaṃnibhān / tataḥ sukhaṃ nāma niṣevase sukhī na rāmakāryaṃ manasāpy avekṣase

    na nū·nam ik·ṣvā·ku·va·ras·ya kār·mu·kāc cyu·tāñ śa·rān paś·ya·si vaj·ra·saṃ·ni·bhān / ta·taḥ su·khaṃ nā·ma ni·ṣe·va·se su·khī na rā·ma·kār·yaṃ ma·na·sāpy a·vek·ṣa·se

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 34 23 verses
  1. 1

    tathā bruvāṇaṃ saumitriṃ pradīptam iva tejasā / abravīl lakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā

    ta·thā bru·vā·ṇaṃ sau·mit·riṃ pra·dīp·tam i·va te·ja·sā / ab·ra·vīl lak·ṣma·ṇaṃ tā·rā tā·rā·dhi·pa·ni·bhā·na·nā

  2. 2

    naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣam arhati / harīṇām īśvaraḥ śrotuṃ tava vaktrād viśeṣataḥ

    nai·vaṃ lak·ṣma·ṇa vak·tav·yo nā·yaṃ pa·ru·ṣam ar·ha·ti / ha·rī·ṇām īś·va·raḥ śro·tuṃ ta·va vak·trād vi·śe·ṣa·taḥ

  3. 3

    naivākṛtajñaḥ sugrīvo na śaṭho nāpi dāruṇaḥ / naivānṛtakatho vīra na jihmaś ca kapīśvaraḥ

    nai·vā·kṛ·taj·ñaḥ sug·rī·vo na śa·ṭho nā·pi dā·ru·ṇaḥ / nai·vā·nṛ·ta·ka·tho vī·ra na jih·maś ca ka·pīś·va·raḥ

  4. 4

    upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpy ayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ / rāmeṇa vīra sugrīvo yad anyair duṣkaraṃ raṇe

    u·pa·kā·raṃ kṛ·taṃ vī·ro nāpy a·yaṃ vis·mṛ·taḥ ka·piḥ / rā·me·ṇa vī·ra sug·rī·vo yad an·yair duṣ·ka·raṃ ra·ṇe

  5. 5

    rāmaprasādāt kīrtiṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / prāptavān iha sugrīvo rumāṃ māṃ ca paraṃtapa

    rā·map·ra·sā·dāt kīr·tiṃ ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / prāp·ta·vān i·ha sug·rī·vo ru·māṃ māṃ ca pa·raṃ·ta·pa

  6. 6

    suduḥkhaṃ śāyitaḥ pūrvaṃ prāpyedaṃ sukham uttamam / prāptakālaṃ na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ

    su·duḥ·khaṃ śā·yi·taḥ pūr·vaṃ prāp·ye·daṃ su·kham ut·ta·mam / prāp·ta·kā·laṃ na jā·nī·te viś·vā·mit·ro ya·thā mu·niḥ

  7. 7

    ghṛtācyāṃ kila saṃsakto daśavarṣāṇi lakṣmaṇa / aho 'manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ

    ghṛ·tāc·yāṃ ki·la saṃ·sak·to da·śa·var·ṣā·ṇi lak·ṣma·ṇa / a·ho 'man·ya·ta dhar·māt·mā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ

  8. 8

    sa hi prāptaṃ na jānīte kālaṃ kālavidāṃ varaḥ / viśvāmitro mahātejāḥ kiṃ punar yaḥ pṛthagjanaḥ

    sa hi prāp·taṃ na jā·nī·te kā·laṃ kā·la·vi·dāṃ va·raḥ / viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jāḥ kiṃ pu·nar yaḥ pṛ·thag·ja·naḥ

  9. 9

    dehadharmaṃ gatasyāsya pariśrāntasya lakṣmaṇa / avitṛptasya kāmeṣu rāmaḥ kṣantum ihārhati

    de·ha·dhar·maṃ ga·tas·yās·ya pa·riś·rān·tas·ya lak·ṣma·ṇa / a·vi·tṛp·tas·ya kā·me·ṣu rā·maḥ kṣan·tum i·hār·ha·ti

  10. 10

    na ca roṣavaśaṃ tāta gantum arhasi lakṣmaṇa / niścayārtham avijñāya sahasā prākṛto yathā

    na ca ro·ṣa·va·śaṃ tā·ta gan·tum ar·ha·si lak·ṣma·ṇa / niś·ca·yār·tham a·vij·ñā·ya sa·ha·sā prā·kṛ·to ya·thā

  11. 11

    sattvayuktā hi puruṣās tvadvidhāḥ puruṣarṣabha / avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām

    sat·tva·yuk·tā hi pu·ru·ṣās tvad·vi·dhāḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / a·vi·mṛś·ya na ro·ṣas·ya sa·ha·sā yān·ti vaś·ya·tām

  12. 12

    prasādaye tvāṃ dharmajña sugrīvārthe samāhitā / mahān roṣasamutpannaḥ saṃrambhas tyajyatām ayam

    pra·sā·da·ye tvāṃ dhar·maj·ña sug·rī·vār·the sa·mā·hi·tā / ma·hān ro·ṣa·sa·mut·pan·naḥ saṃ·ram·bhas tyaj·ya·tām a·yam

  13. 13

    rumāṃ māṃ kapirājyaṃ ca dhanadhānyavasūni ca / rāmapriyārthaṃ sugrīvas tyajed iti matir mama

    ru·māṃ māṃ ka·pi·rāj·yaṃ ca dha·na·dhān·ya·va·sū·ni ca / rā·map·ri·yār·thaṃ sug·rī·vas tya·jed i·ti ma·tir ma·ma

  14. 14

    samāneṣvyati sugrīvaḥ sītayā saha rāghavam / śaśāṅkam iva rohiṣyā nihatvā rāvaṇaṃ raṇe

    sa·mā·neṣ·vya·ti sug·rī·vaḥ sī·ta·yā sa·ha rā·gha·vam / śa·śāṅ·kam i·va ro·hiṣ·yā ni·hat·vā rā·va·ṇaṃ ra·ṇe

  15. 15

    śatakoṭisahasrāṇi laṅkāyāṃ kila rakṣasām / ayutāni ca ṣaṭtriṃśat sahasrāṇi śatāni ca

    śa·ta·ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi laṅ·kā·yāṃ ki·la rak·ṣa·sām / a·yu·tā·ni ca ṣaṭ·triṃ·śat sa·has·rā·ṇi śa·tā·ni ca

  16. 16

    ahatvā tāṃś ca durdharṣān rākṣasān kāmarūpiṇaḥ / na śakyo rāvaṇo hantuṃ yena sā maithilī hṛtā

    a·hat·vā tāṃś ca dur·dhar·ṣān rāk·ṣa·sān kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / na śak·yo rā·va·ṇo han·tuṃ ye·na sā mai·thi·lī hṛ·tā

  17. 17

    te na śakyā raṇe hantum asahāyena lakṣmaṇa / rāvaṇaḥ krūrakarmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ

    te na śak·yā ra·ṇe han·tum a·sa·hā·ye·na lak·ṣma·ṇa / rā·va·ṇaḥ krū·ra·kar·mā ca sug·rī·ve·ṇa vi·śe·ṣa·taḥ

  18. 18

    evam ākhyātavān vālī sa hy abhijño harīśvaraḥ / āgamas tu na me vyaktaḥ śravāt tasya bravīmy aham

    e·vam ākh·yā·ta·vān vā·lī sa hy a·bhij·ño ha·rīś·va·raḥ / ā·ga·mas tu na me vyak·taḥ śra·vāt tas·ya bra·vīmy a·ham

  19. 19

    tvatsahāyanimittaṃ vai preṣitā haripuṃgavāḥ / ānetuṃ vānarān yuddhe subahūn hariyūthapān

    tvat·sa·hā·ya·ni·mit·taṃ vai pre·ṣi·tā ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / ā·ne·tuṃ vā·na·rān yud·dhe su·ba·hūn ha·ri·yū·tha·pān

  20. 20

    tāṃś ca pratīkṣamāṇo 'yaṃ vikrāntān sumahābalān / rāghavasyārthasiddhyarthaṃ na niryāti harīśvaraḥ

    tāṃś ca pra·tīk·ṣa·mā·ṇo 'yaṃ vik·rān·tān su·ma·hā·ba·lān / rā·gha·vas·yār·tha·sid·dhyar·thaṃ na nir·yā·ti ha·rīś·va·raḥ

  21. 21

    kṛtā tu saṃsthā saumitre sugrīveṇa yathāpurā / adya tair vānarair sarvair āgantavyaṃ mahābalaiḥ

    kṛ·tā tu saṃs·thā sau·mit·re sug·rī·ve·ṇa ya·thā·pu·rā / ad·ya tair vā·na·rair sar·vair ā·gan·tav·yaṃ ma·hā·ba·laiḥ

  22. 22

    ṛkṣakoṭisahasrāṇi golāṅgūlaśatāni ca / adya tvām upayāsyanti jahi kopam ariṃdama / koṭyo 'nekās tu kākutstha kapīnāṃ dīptatejasām

    ṛk·ṣa·ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi go·lāṅ·gū·la·śa·tā·ni ca / ad·ya tvām u·pa·yās·yan·ti ja·hi ko·pam a·riṃ·da·ma / koṭ·yo 'ne·kās tu kā·kut·stha ka·pī·nāṃ dīp·ta·te·ja·sām

  23. 23

    tava hi mukham idaṃ nirīkṣya kopāt kṣatajanibhe nayane nirīkṣamāṇāḥ / harivaravanitā na yānti śāntiṃ prathamabhayasya hi śaṅkitāḥ sma sarvāḥ

    ta·va hi mu·kham i·daṃ ni·rīk·ṣya ko·pāt kṣa·ta·ja·ni·bhe na·ya·ne ni·rīk·ṣa·mā·ṇāḥ / ha·ri·va·ra·va·ni·tā na yān·ti śān·tiṃ pra·tha·ma·bha·yas·ya hi śaṅ·ki·tāḥ sma sar·vāḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 35 20 verses
  1. 1

    ity uktas tārayā vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam / mṛdusvabhāvaḥ saumitriḥ pratijagrāha tad vacaḥ

    ity uk·tas tā·ra·yā vāk·yaṃ praś·ri·taṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam / mṛ·dus·va·bhā·vaḥ sau·mit·riḥ pra·ti·jag·rā·ha tad va·caḥ

  2. 2

    tasmin pratigṛhīte tu vākye harigaṇeśvaraḥ / lakṣmaṇāt sumahat trāsaṃ vastraṃ klinnam ivātyajat

    tas·min pra·ti·gṛ·hī·te tu vāk·ye ha·ri·ga·ṇeś·va·raḥ / lak·ṣma·ṇāt su·ma·hat trā·saṃ vas·traṃ klin·nam i·vāt·ya·jat

  3. 3

    tataḥ kaṇṭhagataṃ mālyaṃ citraṃ bahuguṇaṃ mahat / ciccheda vimadaś cāsīt sugrīvo vānareśvaraḥ

    ta·taḥ kaṇ·ṭha·ga·taṃ māl·yaṃ cit·raṃ ba·hu·gu·ṇaṃ ma·hat / cic·che·da vi·ma·daś cā·sīt sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ

  4. 4

    sa lakṣmaṇaṃ bhīmabalaṃ sarvavānarasattamaḥ / abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaḥ saṃpraharṣayan

    sa lak·ṣma·ṇaṃ bhī·ma·ba·laṃ sar·va·vā·na·ra·sat·ta·maḥ / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaḥ saṃp·ra·har·ṣa·yan

  5. 5

    pranaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / rāmaprasādāt saumitre punaḥ prāptam idaṃ mayā

    pra·naṣ·ṭā śrīś ca kīr·tiś ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / rā·map·ra·sā·dāt sau·mit·re pu·naḥ prāp·tam i·daṃ ma·yā

  6. 6

    kaḥ śaktas tasya devasya khyātasya svena karmaṇā / tādṛśaṃ vikramaṃ vīra pratikartum ariṃdama

    kaḥ śak·tas tas·ya de·vas·ya khyā·tas·ya sve·na kar·ma·ṇā / tā·dṛ·śaṃ vik·ra·maṃ vī·ra pra·ti·kar·tum a·riṃ·da·ma

  7. 7

    sītāṃ prāpsyati dharmātmā vadhiṣyati ca rāvaṇam / sahāyamātreṇa mayā rāghavaḥ svena tejasā

    sī·tāṃ prāp·sya·ti dhar·māt·mā va·dhiṣ·ya·ti ca rā·va·ṇam / sa·hā·ya·māt·re·ṇa ma·yā rā·gha·vaḥ sve·na te·ja·sā

  8. 8

    sahāyakṛtyaṃ hi tasya yena sapta mahādrumāḥ / śailaś ca vasudhā caiva bāṇenaikena dāritāḥ

    sa·hā·ya·kṛt·yaṃ hi tas·ya ye·na sap·ta ma·hād·ru·māḥ / śai·laś ca va·su·dhā cai·va bā·ṇe·nai·ke·na dā·ri·tāḥ

  9. 9

    dhanur visphāramāṇasya yasya śabdena lakṣmaṇa / saśailā kampitā bhūmiḥ sahāyais tasya kiṃ nu vai

    dha·nur vis·phā·ra·mā·ṇas·ya yas·ya śab·de·na lak·ṣma·ṇa / sa·śai·lā kam·pi·tā bhū·miḥ sa·hā·yais tas·ya kiṃ nu vai

  10. 10

    anuyātrāṃ narendrasya kariṣye 'haṃ nararṣabha / gacchato rāvaṇaṃ hantuṃ vairiṇaṃ sapuraḥsaram

    a·nu·yāt·rāṃ na·ren·dras·ya ka·riṣ·ye 'haṃ na·rar·ṣa·bha / gac·cha·to rā·va·ṇaṃ han·tuṃ vai·ri·ṇaṃ sa·pu·raḥ·sa·ram

  11. 11

    yadi kiṃ cid atikrāntaṃ viśvāsāt praṇayena vā / preṣyasya kṣamitavyaṃ me na kaś cin nāparādhyati

    ya·di kiṃ cid a·tik·rān·taṃ viś·vā·sāt pra·ṇa·ye·na vā / preṣ·yas·ya kṣa·mi·tav·yaṃ me na kaś cin nā·pa·rādh·ya·ti

  12. 12

    iti tasya bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ / abhaval lakṣmaṇaḥ prītaḥ preṃṇā cedam uvāca ha

    i·ti tas·ya bru·vā·ṇas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / a·bha·val lak·ṣma·ṇaḥ prī·taḥ preṃ·ṇā ce·dam u·vā·ca ha

  13. 13

    sarvathā hi mama bhrātā sanātho vānareśvara / tvayā nāthena sugrīva praśritena viśeṣataḥ

    sar·va·thā hi ma·ma bhrā·tā sa·nā·tho vā·na·reś·va·ra / tva·yā nā·the·na sug·rī·va praś·ri·te·na vi·śe·ṣa·taḥ

  14. 14

    yas te prabhāvaḥ sugrīva yac ca te śaucam uttamam / arhas taṃ kapirājyasya śriyaṃ bhoktum anuttamām

    yas te pra·bhā·vaḥ sug·rī·va yac ca te śau·cam ut·ta·mam / ar·has taṃ ka·pi·rāj·yas·ya śri·yaṃ bhok·tum a·nut·ta·mām

  15. 15

    sahāyena ca sugrīva tvayā rāmaḥ pratāpavān / vadhiṣyati raṇe śatrūn acirān nātra saṃśayaḥ

    sa·hā·ye·na ca sug·rī·va tva·yā rā·maḥ pra·tā·pa·vān / va·dhiṣ·ya·ti ra·ṇe śat·rūn a·ci·rān nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

  16. 16

    dharmajñasya kṛtajñasya saṃgrāmeṣv anivartinaḥ / upapannaṃ ca yuktaṃ ca sugrīva tava bhāṣitam

    dhar·maj·ñas·ya kṛ·taj·ñas·ya saṃg·rā·meṣv a·ni·var·ti·naḥ / u·pa·pan·naṃ ca yuk·taṃ ca sug·rī·va ta·va bhā·ṣi·tam

  17. 17

    doṣajñaḥ sati sāmarthye ko 'nyo bhāṣitum arhati / varjayitvā mama jyeṣṭhaṃ tvāṃ ca vānarasattama

    do·ṣaj·ñaḥ sa·ti sā·mar·thye ko 'nyo bhā·ṣi·tum ar·ha·ti / var·ja·yit·vā ma·ma jyeṣ·ṭhaṃ tvāṃ ca vā·na·ra·sat·ta·ma

  18. 18

    sadṛśaś cāsi rāmasya vikrameṇa balena ca / sahāyo daivatair dattaś cirāya haripuṃgava

    sa·dṛ·śaś cā·si rā·mas·ya vik·ra·me·ṇa ba·le·na ca / sa·hā·yo dai·va·tair dat·taś ci·rā·ya ha·ri·puṃ·ga·va

  19. 19

    kiṃ tu śīghram ito vīra niṣkrāma tvaṃ mayā saha / sāntvayasva vayasyaṃ ca bhāryāharaṇaduḥkhitam

    kiṃ tu śīgh·ram i·to vī·ra niṣ·krā·ma tvaṃ ma·yā sa·ha / sān·tva·yas·va va·yas·yaṃ ca bhār·yā·ha·ra·ṇa·duḥ·khi·tam

  20. 20

    yac ca śokābhibhūtasya śrutvā rāmasya bhāṣitam / mayā tvaṃ paruṣāṇy uktas tac ca tvaṃ kṣantum arhasi

    yac ca śo·kā·bhi·bhū·tas·ya śrut·vā rā·mas·ya bhā·ṣi·tam / ma·yā tvaṃ pa·ru·ṣāṇy uk·tas tac ca tvaṃ kṣan·tum ar·ha·si

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 36 37 verses
  1. 1

    evam uktas tu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā / hanumantaṃ sthitaṃ pārśve sacivaṃ vākyam abravīt

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vo lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / ha·nu·man·taṃ sthi·taṃ pār·śve sa·ci·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt

  2. 2

    mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca / mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ

    ma·hen·dra·hi·ma·vad·vin·dhya·kai·lā·sa·śi·kha·re·ṣu ca / man·da·re pāṇ·ḍu·śi·kha·re pañ·ca·śai·le·ṣu ye sthi·tāḥ

  3. 3

    taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvaśaḥ / parvateṣu samudrānte paścimasyāṃ tu ye diśi

    ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇe·ṣu bhrā·ja·mā·ne·ṣu sar·va·śaḥ / par·va·te·ṣu sa·mud·rān·te paś·ci·mas·yāṃ tu ye di·śi

  4. 4

    ādityabhavane caiva girau saṃdhyābhrasaṃnibhe / padmatālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṃgavāḥ

    ā·dit·ya·bha·va·ne cai·va gi·rau saṃdh·yābh·ra·saṃ·ni·bhe / pad·ma·tā·la·va·naṃ bhī·maṃ saṃś·ri·tā ha·ri·puṃ·ga·vāḥ

  5. 5

    añjanāmbudasaṃkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ / añjane parate caiva ye vasanti plavaṃgamāḥ

    añ·ja·nām·bu·da·saṃ·kā·śāḥ kuñ·ja·rap·ra·ti·mau·ja·saḥ / añ·ja·ne pa·ra·te cai·va ye va·san·ti pla·vaṃ·ga·māḥ

  6. 6

    manaḥśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ / merupārśvagatāś caiva ye ca dhūmragiriṃ śritāḥ

    ma·naḥ·śi·lā gu·hā·vā·sā vā·na·rāḥ ka·na·kap·ra·bhāḥ / me·ru·pār·śva·ga·tāś cai·va ye ca dhūm·ra·gi·riṃ śri·tāḥ

  7. 7

    taruṇādityavarṇāś ca parvate ye mahāruṇe / pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṃgamāḥ

    ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇāś ca par·va·te ye ma·hā·ru·ṇe / pi·ban·to ma·dhu·mai·re·yaṃ bhī·ma·ve·gāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ

  8. 8

    vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca / tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ

    va·ne·ṣu ca su·ram·ye·ṣu su·gan·dhi·ṣu ma·hat·su ca / tā·pa·sā·nāṃ ca ram·ye·ṣu va·nān·te·ṣu sa·man·ta·taḥ

  9. 9

    tāṃs tāṃs tvam ānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān / sāmadānādibhiḥ kalpair āśu preṣaya vānarān

    tāṃs tāṃs tvam ā·na·ya kṣip·raṃ pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rān / sā·ma·dā·nā·di·bhiḥ kal·pair ā·śu pre·ṣa·ya vā·na·rān

  10. 10

    preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayā dūtā mahājavāḥ / tvaraṇārthaṃ tu bhūyas tvaṃ harīn saṃpreṣayāparān

    pre·ṣi·tāḥ pra·tha·maṃ ye ca ma·yā dū·tā ma·hā·ja·vāḥ / tva·ra·ṇār·thaṃ tu bhū·yas tvaṃ ha·rīn saṃp·re·ṣa·yā·pa·rān

  11. 11

    ye prasaktāś ca kāmeṣu dīrghasūtrāś ca vānarāḥ / ihānayasva tān sarvāñ śīghraṃ tu mama śāsanāt

    ye pra·sak·tāś ca kā·me·ṣu dīr·gha·sūt·rāś ca vā·na·rāḥ / i·hā·na·yas·va tān sar·vāñ śīgh·raṃ tu ma·ma śā·sa·nāt

  12. 12

    ahobhir daśabhir ye ca nāgacchanti mamājñayā / hantavyās te durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ

    a·ho·bhir da·śa·bhir ye ca nā·gac·chan·ti ma·māj·ña·yā / han·tav·yās te du·rāt·mā·no rā·ja·śā·sa·na·dū·ṣa·kāḥ

  13. 13

    śatāny atha sahasrāṇi koṭyaś ca mama śāsanāt / prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ

    śa·tāny a·tha sa·has·rā·ṇi koṭ·yaś ca ma·ma śā·sa·nāt / pra·yān·tu ka·pi·siṃ·hā·nāṃ di·śo ma·ma ma·te sthi·tāḥ

  14. 14

    meghaparvatasaṃkāśāś chādayanta ivāmbaram / ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanād itaḥ

    me·gha·par·va·ta·saṃ·kā·śāś chā·da·yan·ta i·vām·ba·ram / gho·ra·rū·pāḥ ka·piś·reṣ·ṭhā yān·tu mac·chā·sa·nād i·taḥ

  15. 15

    te gatijñā gatiṃ gatvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ / ānayantu harīn sarvāṃs tvaritāḥ śāsanān mama

    te ga·tij·ñā ga·tiṃ gat·vā pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rāḥ / ā·na·yan·tu ha·rīn sar·vāṃs tva·ri·tāḥ śā·sa·nān ma·ma

  16. 16

    tasya vānararājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ / dikṣu sarvāsu vikrāntān preṣayām āsa vānarān

    tas·ya vā·na·ra·rā·jas·ya śrut·vā vā·yu·su·to va·caḥ / dik·ṣu sar·vā·su vik·rān·tān pre·ṣa·yām ā·sa vā·na·rān

  17. 17

    te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ / prayātāḥ prahitā rājñā harayas tatkṣaṇena vai

    te pa·daṃ viṣ·ṇu·vik·rān·taṃ pa·tat·rij·yo·ti·radh·va·gāḥ / pra·yā·tāḥ pra·hi·tā rāj·ñā ha·ra·yas tat·kṣa·ṇe·na vai

  18. 18

    te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca saritsu ca / vānarā vānarān sarvān rāmahetor acodayan

    te sa·mud·re·ṣu gi·ri·ṣu va·ne·ṣu ca sa·rit·su ca / vā·na·rā vā·na·rān sar·vān rā·ma·he·tor a·co·da·yan

  19. 19

    mṛtyukālopamasyājñāṃ rājarājasya vānarāḥ / sugrīvasyāyayuḥ śrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ

    mṛt·yu·kā·lo·pa·mas·yāj·ñāṃ rā·ja·rā·jas·ya vā·na·rāḥ / sug·rī·vas·yā·ya·yuḥ śrut·vā sug·rī·va·bha·ya·dar·śi·naḥ

  20. 20

    tatas te 'ñjanasaṃkāśā gires tasmān mahājavāḥ / tisraḥ koṭyaḥ plavaṃgānāṃ niryayur yatra rāghavaḥ

    ta·tas te 'ñja·na·saṃ·kā·śā gi·res tas·mān ma·hā·ja·vāḥ / tis·raḥ koṭ·yaḥ pla·vaṃ·gā·nāṃ nir·ya·yur yat·ra rā·gha·vaḥ

  21. 21

    astaṃ gacchati yatrārkas tasmin girivare ratāḥ / taptahemasamābhāsās tasmāt koṭyo daśacyutāḥ

    as·taṃ gac·cha·ti yat·rār·kas tas·min gi·ri·va·re ra·tāḥ / tap·ta·he·ma·sa·mā·bhā·sās tas·māt koṭ·yo da·śac·yu·tāḥ

  22. 22

    kailāsa śikharebhyaś ca siṃhakesaravarcasām / tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇām upāgaman

    kai·lā·sa śi·kha·rebh·yaś ca siṃ·ha·ke·sa·ra·var·ca·sām / ta·taḥ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi vā·na·rā·ṇām u·pā·ga·man

  23. 23

    phalamūlena jīvanto himavantam upāśritāḥ / teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata

    pha·la·mū·le·na jī·van·to hi·ma·van·tam u·pāś·ri·tāḥ / te·ṣāṃ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·raṃ sa·ma·var·ta·ta

  24. 24

    aṅgāraka samānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām / vindhyād vānarakoṭīnāṃ sahasrāṇy apatan drutam

    aṅ·gā·ra·ka sa·mā·nā·nāṃ bhī·mā·nāṃ bhī·ma·kar·ma·ṇām / vin·dhyād vā·na·ra·ko·ṭī·nāṃ sa·has·rāṇy a·pa·tan dru·tam

  25. 25

    kṣīrodavelānilayās tamālavanavāsinaḥ / nārikelāśanāś caiva teṣāṃ saṃkhyā na vidyate

    kṣī·ro·da·ve·lā·ni·la·yās ta·mā·la·va·na·vā·si·naḥ / nā·ri·ke·lā·śa·nāś cai·va te·ṣāṃ saṃkh·yā na vid·ya·te

  26. 26

    vanebhyo gahvarebhyaś ca saridbhyaś ca mahājavāḥ / āgacchad vānarī senā pibantīva divākaram

    va·nebh·yo gah·va·rebh·yaś ca sa·rid·bhyaś ca ma·hā·ja·vāḥ / ā·gac·chad vā·na·rī se·nā pi·ban·tī·va di·vā·ka·ram

  27. 27

    ye tu tvarayituṃ yātā vānarāḥ sarvavānarān / te vīrā himavac chailaṃ dadṛśus taṃ mahādrumam

    ye tu tva·ra·yi·tuṃ yā·tā vā·na·rāḥ sar·va·vā·na·rān / te vī·rā hi·ma·vac chai·laṃ da·dṛ·śus taṃ ma·hād·ru·mam

  28. 28

    tasmin girivare ramye yajño maheśvaraḥ purā / sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ

    tas·min gi·ri·va·re ram·ye yaj·ño ma·heś·va·raḥ pu·rā / sar·va·de·va·ma·nas·to·ṣo ba·bhau div·yo ma·no·ha·raḥ

  29. 29

    annaviṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca / amṛtasvādukalpāni dadṛśus tatra vānarāḥ

    an·na·viṣ·yan·da·jā·tā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / a·mṛ·tas·vā·du·kal·pā·ni da·dṛ·śus tat·ra vā·na·rāḥ

  30. 30

    tad anna saṃbhavaṃ divyaṃ phalaṃ mūlaṃ manoharam / yaḥ kaś cit sakṛd aśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ

    tad an·na saṃ·bha·vaṃ div·yaṃ pha·laṃ mū·laṃ ma·no·ha·ram / yaḥ kaś cit sa·kṛd aś·nā·ti mā·saṃ bha·va·ti tar·pi·taḥ

  31. 31

    tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ / auṣadhāni ca divyāni jagṛhur hariyūthapāḥ

    tā·ni mū·lā·ni div·yā·ni pha·lā·ni ca pha·lā·śa·nāḥ / au·ṣa·dhā·ni ca div·yā·ni ja·gṛ·hur ha·ri·yū·tha·pāḥ

  32. 32

    tasmāc ca yajñāyatanāt puṣpāṇi surabhīṇi ca / āninyur vānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt

    tas·māc ca yaj·ñā·ya·ta·nāt puṣ·pā·ṇi su·ra·bhī·ṇi ca / ā·nin·yur vā·na·rā gat·vā sug·rī·vap·ri·ya·kā·ra·ṇāt

  33. 33

    te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān / saṃcodayitvā tvaritaṃ yūthānāṃ jagmur agrataḥ

    te tu sar·ve ha·ri·va·rāḥ pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rān / saṃ·co·da·yit·vā tva·ri·taṃ yū·thā·nāṃ jag·mur ag·ra·taḥ

  34. 34

    te tu tena muhūrtena yūthapāḥ śīghrakāriṇaḥ / kiṣkindhāṃ tvarayā prāptāḥ sugrīvo yatra vānaraḥ

    te tu te·na mu·hūr·te·na yū·tha·pāḥ śīgh·ra·kā·ri·ṇaḥ / kiṣ·kin·dhāṃ tva·ra·yā prāp·tāḥ sug·rī·vo yat·ra vā·na·raḥ

  35. 35

    te gṛhītvauṣadhīḥ sarvāḥ phalaṃ mūlaṃ ca vānarāḥ / taṃ pratigrāhayām āsur vacanaṃ cedam abruvan

    te gṛ·hīt·vau·ṣa·dhīḥ sar·vāḥ pha·laṃ mū·laṃ ca vā·na·rāḥ / taṃ pra·tig·rā·ha·yām ā·sur va·ca·naṃ ce·dam ab·ru·van

  36. 36

    sarve parigatāḥ śailāḥ samudrāś ca vanāni ca / pṛthivyāṃ vānarāḥ sarve śāsanād upayānti te

    sar·ve pa·ri·ga·tāḥ śai·lāḥ sa·mud·rāś ca va·nā·ni ca / pṛ·thiv·yāṃ vā·na·rāḥ sar·ve śā·sa·nād u·pa·yān·ti te

  37. 37

    evaṃ śrutvā tato hṛṣṭaḥ sugrīvaḥ plavagādhipaḥ / pratijagrāha ca prītas teṣāṃ sarvam upāyanam

    e·vaṃ śrut·vā ta·to hṛṣ·ṭaḥ sug·rī·vaḥ pla·va·gā·dhi·paḥ / pra·ti·jag·rā·ha ca prī·tas te·ṣāṃ sar·vam u·pā·ya·nam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 37 34 verses
  1. 1

    pratigṛhya ca tat sarvam upānayam upāhṛtam / vānarān sāntvayitvā ca sarvān eva vyasarjayat

    pra·ti·gṛh·ya ca tat sar·vam u·pā·na·yam u·pā·hṛ·tam / vā·na·rān sān·tva·yit·vā ca sar·vān e·va vya·sar·ja·yat

  2. 2

    visarjayitvā sa harīñ śūrāṃs tān kṛtakarmaṇaḥ / mene kṛtārtham ātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam

    vi·sar·ja·yit·vā sa ha·rīñ śū·rāṃs tān kṛ·ta·kar·ma·ṇaḥ / me·ne kṛ·tār·tham āt·mā·naṃ rā·gha·vaṃ ca ma·hā·ba·lam

  3. 3

    sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam / abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ saṃpraharṣayan / kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate

    sa lak·ṣma·ṇo bhī·ma·ba·laṃ sar·va·vā·na·ra·sat·ta·mam / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ saṃp·ra·har·ṣa·yan / kiṣ·kin·dhā·yā vi·niṣ·krā·ma ya·di te saum·ya ro·ca·te

  4. 4

    tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam / sugrīvaḥ paramaprīto vākyam etad uvāca ha

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā lak·ṣma·ṇas·ya su·bhā·ṣi·tam / sug·rī·vaḥ pa·ra·map·rī·to vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  5. 5

    evaṃ bhavatu gacchāmaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā / tam evam uktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣmaṇam

    e·vaṃ bha·va·tu gac·chā·maḥ sthe·yaṃ tvac·chā·sa·ne ma·yā / tam e·vam uk·tvā sug·rī·vo lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣma·ṇam

  6. 6

    visarjayām āsa tadā tārām anyāś ca yoṣitaḥ / etety uccair harivarān sugrīvaḥ samudāharat

    vi·sar·ja·yām ā·sa ta·dā tā·rām an·yāś ca yo·ṣi·taḥ / e·tety uc·cair ha·ri·va·rān sug·rī·vaḥ sa·mu·dā·ha·rat

  7. 7

    tasya tad vacanaṃ śrutvā harayaḥ śīghram āyayuḥ / baddhāñjalipuṭāḥ sarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ha·ra·yaḥ śīgh·ram ā·ya·yuḥ / bad·dhāñ·ja·li·pu·ṭāḥ sar·ve ye syuḥ strī·dar·śa·nak·ṣa·māḥ

  8. 8

    tān uvāca tataḥ prāptān rājārkasadṛśaprabhaḥ / upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ

    tān u·vā·ca ta·taḥ prāp·tān rā·jār·ka·sa·dṛ·śap·ra·bhaḥ / u·pas·thā·pa·ya·ta kṣip·raṃ śi·bi·kāṃ ma·ma vā·na·rāḥ

  9. 9

    śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaḥ śīghravikramāḥ / samupasthāpayām āsuḥ śibikāṃ priyadarśanām

    śrut·vā tu va·ca·naṃ tas·ya ha·ra·yaḥ śīgh·ra·vik·ra·māḥ / sa·mu·pas·thā·pa·yām ā·suḥ śi·bi·kāṃ pri·ya·dar·śa·nām

  10. 10

    tām upasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ / lakṣmaṇāruhyatāṃ śīghram iti saumitrim abravīt

    tām u·pas·thā·pi·tāṃ dṛṣ·ṭvā śi·bi·kāṃ vā·na·rā·dhi·paḥ / lak·ṣma·ṇā·ruh·ya·tāṃ śīgh·ram i·ti sau·mit·rim ab·ra·vīt

  11. 11

    ity uktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvaḥ sūryasaṃnibham / bṛhadbhir haribhir yuktam āruroha salakṣmaṇaḥ

    ity uk·tvā kāñ·ca·naṃ yā·naṃ sug·rī·vaḥ sūr·ya·saṃ·ni·bham / bṛ·had·bhir ha·ri·bhir yuk·tam ā·ru·ro·ha sa·lak·ṣma·ṇaḥ

  12. 12

    pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani / śuklaiś ca bālavyajanair dhūyamānaiḥ samantataḥ

    pāṇ·ḍu·re·ṇā·ta·pat·re·ṇa dhri·ya·mā·ṇe·na mūr·dha·ni / śuk·laiś ca bā·lav·ya·ja·nair dhū·ya·mā·naiḥ sa·man·ta·taḥ

  13. 13

    śaṅkhabherīninādaiś ca bandibhiś cābhivanditaḥ / niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyam anuttamām

    śaṅ·kha·bhe·rī·ni·nā·daiś ca ban·di·bhiś cā·bhi·van·di·taḥ / nir·ya·yau prāp·ya sug·rī·vo rāj·yaś·ri·yam a·nut·ta·mām

  14. 14

    sa vānaraśatais tīṣkṇair bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ / parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ

    sa vā·na·ra·śa·tais tīṣ·kṇair ba·hu·bhiḥ śas·tra·pā·ṇi·bhiḥ / pa·ri·kīr·ṇo ya·yau tat·ra yat·ra rā·mo vya·vas·thi·taḥ

  15. 15

    sa taṃ deśam anuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam / avātaran mahātejāḥ śibikāyāḥ salakṣmaṇaḥ

    sa taṃ de·śam a·nup·rāp·ya śreṣ·ṭhaṃ rā·ma·ni·ṣe·vi·tam / a·vā·ta·ran ma·hā·te·jāḥ śi·bi·kā·yāḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ

  16. 16

    āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo 'bhavat / kṛtāñjalau sthite tasmin vānarāś cabhavaṃs tathā

    ā·sād·ya ca ta·to rā·maṃ kṛ·tāñ·ja·li·pu·ṭo 'bha·vat / kṛ·tāñ·ja·lau sthi·te tas·min vā·na·rāś ca·bha·vaṃs ta·thā

  17. 17

    taṭākam iva tad dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam / vānarāṇāṃ mahat sainyaṃ sugrīve prītimān abhūt

    ta·ṭā·kam i·va tad dṛṣ·ṭvā rā·maḥ kuḍ·ma·la·paṅ·ka·jam / vā·na·rā·ṇāṃ ma·hat sain·yaṃ sug·rī·ve prī·ti·mān a·bhūt

  18. 18

    pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tam utthāpya harīśvaram / preṃṇā ca bahumānāc ca rāghavaḥ pariṣasvaje

    pā·da·yoḥ pa·ti·taṃ mūr·dhnā tam ut·thāp·ya ha·rīś·va·ram / preṃ·ṇā ca ba·hu·mā·nāc ca rā·gha·vaḥ pa·ri·ṣas·va·je

  19. 19

    pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato 'bravīt / taṃ niṣaṇṇaṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo 'bravīd vacaḥ

    pa·riṣ·vaj·ya ca dhar·māt·mā ni·ṣī·de·ti ta·to 'bra·vīt / taṃ ni·ṣaṇ·ṇaṃ ta·to dṛṣ·ṭvā kṣi·tau rā·mo 'bra·vīd va·caḥ

  20. 20

    dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca kāle yas tu niṣevate / vibhajya satataṃ vīra sa rājā harisattama

    dhar·mam ar·thaṃ ca kā·maṃ ca kā·le yas tu ni·ṣe·va·te / vi·bhaj·ya sa·ta·taṃ vī·ra sa rā·jā ha·ri·sat·ta·ma

  21. 21

    hitvā dharmaṃ tathārthaṃ ca kāmaṃ yas tu niṣevate / sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate

    hit·vā dhar·maṃ ta·thār·thaṃ ca kā·maṃ yas tu ni·ṣe·va·te / sa vṛk·ṣāg·re ya·thā sup·taḥ pa·ti·taḥ pra·ti·budh·ya·te

  22. 22

    amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṃgrahe rataḥ / trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate

    a·mit·rā·ṇāṃ va·dhe yuk·to mit·rā·ṇāṃ saṃg·ra·he ra·taḥ / tri·var·ga·pha·la·bhok·tā tu rā·jā dhar·me·ṇa yuj·ya·te

  23. 23

    udyogasamayas tv eṣa prāptaḥ śatruvināśana / saṃcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhiḥ saha mantribhiḥ

    ud·yo·ga·sa·ma·yas tv e·ṣa prāp·taḥ śat·ru·vi·nā·śa·na / saṃ·cin·tya·tāṃ hi piṅ·ge·śa ha·ri·bhiḥ sa·ha man·tri·bhiḥ

  24. 24

    evam uktas tu sugrīvo rāmaṃ vacanam abravīt

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vo rā·maṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  25. 25

    pranaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / tvatprasādān mahābāho punaḥ prāptam idaṃ mayā

    pra·naṣ·ṭā śrīś ca kīr·tiś ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / tvat·pra·sā·dān ma·hā·bā·ho pu·naḥ prāp·tam i·daṃ ma·yā

  26. 26

    tava devaprasadāc ca bhrātuś ca jayatāṃ vara / kṛtaṃ na pratikuryād yaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ

    ta·va de·vap·ra·sa·dāc ca bhrā·tuś ca ja·ya·tāṃ va·ra / kṛ·taṃ na pra·ti·kur·yād yaḥ pu·ru·ṣā·ṇāṃ sa dū·ṣa·kaḥ

  27. 27

    ete vānaramukhyāś ca śataśaḥ śatrusūdana / prāptāś cādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān

    e·te vā·na·ra·mukh·yāś ca śa·ta·śaḥ śat·ru·sū·da·na / prāp·tāś cā·dā·ya ba·li·naḥ pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rān

  28. 28

    ṛkṣāś cāvahitāḥ śūrā golāṅgūlāś ca rāghava / kāntāra vanadurgāṇām abhijñā ghoradarśanāḥ

    ṛk·ṣāś cā·va·hi·tāḥ śū·rā go·lāṅ·gū·lāś ca rā·gha·va / kān·tā·ra va·na·dur·gā·ṇām a·bhij·ñā gho·ra·dar·śa·nāḥ

  29. 29

    devagandharvaputrāś ca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ / svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyair vartante pathi rāghava

    de·va·gan·dhar·va·put·rāś ca vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / svaiḥ svaiḥ pa·ri·vṛ·tāḥ sain·yair var·tan·te pa·thi rā·gha·va

  30. 30

    śataiḥ śatasahasraiś ca koṭibhiś ca plavaṃgamāḥ / ayutaiś cāvṛtā vīrā śaṅkubhiś ca paraṃtapa

    śa·taiḥ śa·ta·sa·has·raiś ca ko·ṭi·bhiś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / a·yu·taiś cā·vṛ·tā vī·rā śaṅ·ku·bhiś ca pa·raṃ·ta·pa

  31. 31

    arbudair arbudaśatair madhyaiś cāntaiś ca vānarāḥ / samudraiś ca parārdhaiś ca harayo hariyūthapāḥ

    ar·bu·dair ar·bu·da·śa·tair madh·yaiś cān·taiś ca vā·na·rāḥ / sa·mud·raiś ca pa·rār·dhaiś ca ha·ra·yo ha·ri·yū·tha·pāḥ

  32. 32

    āgamiṣyanti te rājan mahendrasamavikramāḥ / merumandarasaṃkāśā vindhyamerukṛtālayāḥ

    ā·ga·miṣ·yan·ti te rā·jan ma·hen·dra·sa·ma·vik·ra·māḥ / me·ru·man·da·ra·saṃ·kā·śā vin·dhya·me·ru·kṛ·tā·la·yāḥ

  33. 33

    te tvām abhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam / nihatya rāvaṇaṃ saṃkhye hy ānayiṣyanti maithilīm

    te tvām a·bhi·ga·miṣ·yan·ti rāk·ṣa·saṃ ye sa·bān·dha·vam / ni·hat·ya rā·va·ṇaṃ saṃkh·ye hy ā·na·yiṣ·yan·ti mai·thi·līm

  34. 34

    tatas tam udyogam avekṣya buddhimān haripravīrasya nideśavartinaḥ / babhūva harṣād vasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ

    ta·tas tam ud·yo·gam a·vek·ṣya bud·dhi·mān ha·rip·ra·vī·ras·ya ni·de·śa·var·ti·naḥ / ba·bhū·va har·ṣād va·su·dhā·dhi·pāt·ma·jaḥ pra·bud·dha·nī·lot·pa·la·tul·ya·dar·śa·naḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 38 37 verses
  1. 1

    iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ / bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim

    i·ti bru·vā·ṇaṃ sug·rī·vaṃ rā·mo dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·raḥ / bā·hubh·yāṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·lim

  2. 2

    yad indro varṣate varṣaṃ na tac citraṃ bhaved bhuvi / ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryād vitimiraṃ nabhaḥ

    yad in·dro var·ṣa·te var·ṣaṃ na tac cit·raṃ bha·ved bhu·vi / ā·dit·yo vā sa·has·rāṃ·śuḥ kur·yād vi·ti·mi·raṃ na·bhaḥ

  3. 3

    candramā raśmibhiḥ kuryāt pṛthivīṃ saumya nirmalām / tvadvidho vāpi mitrāṇāṃ pratikuryāt paraṃtapa

    can·dra·mā raś·mi·bhiḥ kur·yāt pṛ·thi·vīṃ saum·ya nir·ma·lām / tvad·vi·dho vā·pi mit·rā·ṇāṃ pra·ti·kur·yāt pa·raṃ·ta·pa

  4. 4

    evaṃ tvayi na tac citraṃ bhaved yat saumya śobhanam / jānāmy ahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam

    e·vaṃ tva·yi na tac cit·raṃ bha·ved yat saum·ya śo·bha·nam / jā·nāmy a·haṃ tvāṃ sug·rī·va sa·ta·taṃ pri·ya·vā·di·nam

  5. 5

    tvatsanāthaḥ sakhe saṃkhye jetāsmi sakalān arīn / tvam eva me suhṛn mitraṃ sāhāyyaṃ kartum arhasi

    tvat·sa·nā·thaḥ sa·khe saṃkh·ye je·tās·mi sa·ka·lān a·rīn / tvam e·va me su·hṛn mit·raṃ sā·hāy·yaṃ kar·tum ar·ha·si

  6. 6

    jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ / vañcayitvā tu paulomīm anuhlādo yathā śacīm

    ja·hā·rāt·ma·vi·nā·śā·ya vai·de·hīṃ rāk·ṣa·sā·dha·maḥ / vañ·ca·yit·vā tu pau·lo·mīm a·nuh·lā·do ya·thā śa·cīm

  7. 7

    nacirāt taṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ / paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakratur ivārihā

    na·ci·rāt taṃ ha·niṣ·yā·mi rā·va·ṇaṃ ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / pau·lom·yāḥ pi·ta·raṃ dṛp·taṃ śa·tak·ra·tur i·vā·ri·hā

  8. 8

    etasminn antare caiva rajaḥ samabhivartata / uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśoś chādayad gagane prabhām

    e·tas·minn an·ta·re cai·va ra·jaḥ sa·ma·bhi·var·ta·ta / uṣ·ṇāṃ tīv·rāṃ sa·has·rāṃ·śoś chā·da·yad ga·ga·ne pra·bhām

  9. 9

    diśaḥ paryākulāś cāsan rajasā tena mūrchitāḥ / cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā

    di·śaḥ par·yā·ku·lāś cā·san ra·ja·sā te·na mūr·chi·tāḥ / ca·cā·la ca ma·hī sar·vā sa·śai·la·va·na·kā·na·nā

  10. 10

    tato nagendrasaṃkāśais tīkṣṇa daṃṣṭrair mahābalaiḥ / kṛtsnā saṃchāditā bhūmir asaṃkhyeyaiḥ plavaṃgamaiḥ

    ta·to na·gen·dra·saṃ·kā·śais tīk·ṣṇa daṃṣ·ṭrair ma·hā·ba·laiḥ / kṛt·snā saṃ·chā·di·tā bhū·mir a·saṃkh·ye·yaiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ

  11. 11

    nimeṣāntaramātreṇa tatas tair hariyūthapaiḥ / koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhir āvṛtā

    ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa ta·tas tair ha·ri·yū·tha·paiḥ / ko·ṭī·śa·ta·pa·rī·vā·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhir ā·vṛ·tā

  12. 12

    nādeyaiḥ pārvatīyaiś ca sāmudraiś ca mahābalaiḥ / haribhir meghanirhrādair anyaiś ca vanacāribhiḥ

    nā·de·yaiḥ pār·va·tī·yaiś ca sā·mud·raiś ca ma·hā·ba·laiḥ / ha·ri·bhir me·gha·nir·hrā·dair an·yaiś ca va·na·cā·ri·bhiḥ

  13. 13

    taruṇādityavarṇaiś ca śaśigauraiś ca vānaraiḥ / padmakesaravarṇaiś ca śvetair merukṛtālayaiḥ

    ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇaiś ca śa·śi·gau·raiś ca vā·na·raiḥ / pad·ma·ke·sa·ra·var·ṇaiś ca śve·tair me·ru·kṛ·tā·la·yaiḥ

  14. 14

    koṭīsahasrair daśabhiḥ śrīmān parivṛtas tadā / vīraḥ śatabalir nāma vānaraḥ pratyadṛśyata

    ko·ṭī·sa·has·rair da·śa·bhiḥ śrī·mān pa·ri·vṛ·tas ta·dā / vī·raḥ śa·ta·ba·lir nā·ma vā·na·raḥ prat·ya·dṛś·ya·ta

  15. 15

    tataḥ kāñcanaśailābhas tārāyā vīryavān pitā / anekair daśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata

    ta·taḥ kāñ·ca·na·śai·lā·bhas tā·rā·yā vīr·ya·vān pi·tā / a·ne·kair da·śa·sā·has·raiḥ ko·ṭi·bhiḥ prat·ya·dṛś·ya·ta

  16. 16

    padmakesarasaṃkāśas taruṇārkanibhānanaḥ / buddhimān vānaraśreṣṭhaḥ sarvavānarasattamaḥ

    pad·ma·ke·sa·ra·saṃ·kā·śas ta·ru·ṇār·ka·ni·bhā·na·naḥ / bud·dhi·mān vā·na·raś·reṣ·ṭhaḥ sar·va·vā·na·ra·sat·ta·maḥ

  17. 17

    anīkair bahusāhasrair vānarāṇāṃ samanvitaḥ / pitā hanumataḥ śrīmān kesarī pratyadṛśyata

    a·nī·kair ba·hu·sā·has·rair vā·na·rā·ṇāṃ sa·man·vi·taḥ / pi·tā ha·nu·ma·taḥ śrī·mān ke·sa·rī prat·ya·dṛś·ya·ta

  18. 18

    golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ / vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇām adṛśyata

    go·lāṅ·gū·la·ma·hā·rā·jo ga·vāk·ṣo bhī·ma·vik·ra·maḥ / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇām a·dṛś·ya·ta

  19. 19

    ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraḥ śatrunibarhaṇaḥ / vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata

    ṛk·ṣā·ṇāṃ bhī·ma·ve·gā·nāṃ dhūm·raḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·rābh·yāṃ dvābh·yāṃ sa·ma·bhi·var·ta·ta

  20. 20

    mahācalanibhair ghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ / ājagāma mahāvīryas tisṛbhiḥ koṭibhir vṛtaḥ

    ma·hā·ca·la·ni·bhair gho·raiḥ pa·na·so nā·ma yū·tha·paḥ / ā·ja·gā·ma ma·hā·vīr·yas ti·sṛ·bhiḥ ko·ṭi·bhir vṛ·taḥ

  21. 21

    nīlāñjanacayākāro nīlo nāmātha yūthapaḥ / adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhir daśabhir vṛtaḥ

    nī·lāñ·ja·na·ca·yā·kā·ro nī·lo nā·mā·tha yū·tha·paḥ / a·dṛś·ya·ta ma·hā·kā·yaḥ ko·ṭi·bhir da·śa·bhir vṛ·taḥ

  22. 22

    darīmukhaś ca balavān yūthapo 'bhyāyayau tadā / vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ

    da·rī·mu·khaś ca ba·la·vān yū·tha·po 'bhyā·ya·yau ta·dā / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa sug·rī·vaṃ sa·mu·pas·thi·taḥ

  23. 23

    maindaś ca dvividaś cobhāv aśviputrau mahāvalau / koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇām adṛśyatām

    main·daś ca dvi·vi·daś co·bhāv aś·vi·put·rau ma·hā·va·lau / ko·ṭi·ko·ṭi·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇām a·dṛś·ya·tām

  24. 24

    tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca / pṛṣṭhato 'nugataḥ prāpto haribhir gandhamādanaḥ

    ta·taḥ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·re·ṇa śa·te·na ca / pṛṣ·ṭha·to 'nu·ga·taḥ prāp·to ha·ri·bhir gan·dha·mā·da·naḥ

  25. 25

    tataḥ padmasahasreṇa vṛtaḥ śaṅkuśatena ca / yuvarājo 'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ

    ta·taḥ pad·ma·sa·has·re·ṇa vṛ·taḥ śaṅ·ku·śa·te·na ca / yu·va·rā·jo 'ṅga·daḥ prāp·taḥ pi·tṛ·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ

  26. 26

    tatas tārādyutis tāro harir bhīmaparākramaḥ / pañcabhir harikoṭībhir dūrataḥ pratyadṛśyata

    ta·tas tā·rād·yu·tis tā·ro ha·rir bhī·ma·pa·rāk·ra·maḥ / pañ·ca·bhir ha·ri·ko·ṭī·bhir dū·ra·taḥ prat·ya·dṛś·ya·ta

  27. 27

    indrajānuḥ kapir vīro yūthapaḥ pratyadṛśyata / ekādaśānāṃ koṭīnām īśvaras taiś ca saṃvṛtaḥ

    in·dra·jā·nuḥ ka·pir vī·ro yū·tha·paḥ prat·ya·dṛś·ya·ta / e·kā·da·śā·nāṃ ko·ṭī·nām īś·va·ras taiś ca saṃ·vṛ·taḥ

  28. 28

    tato rambhas tv anuprāptas taruṇādityasaṃnibhaḥ / ayutena vṛtaś caiva sahasreṇa śatena ca

    ta·to ram·bhas tv a·nup·rāp·tas ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·ni·bhaḥ / a·yu·te·na vṛ·taś cai·va sa·has·re·ṇa śa·te·na ca

  29. 29

    tato yūthapatir vīro durmukho nāma vānaraḥ / pratyadṛśyata koṭibhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī

    ta·to yū·tha·pa·tir vī·ro dur·mu·kho nā·ma vā·na·raḥ / prat·ya·dṛś·ya·ta ko·ṭibh·yāṃ dvābh·yāṃ pa·ri·vṛ·to ba·lī

  30. 30

    kailāsaśikharākārair vānarair bhīmavikramaiḥ / vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumān pratyadṛśyata

    kai·lā·sa·śi·kha·rā·kā·rair vā·na·rair bhī·ma·vik·ra·maiḥ / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa ha·nu·mān prat·ya·dṛś·ya·ta

  31. 31

    nalaś cāpi mahāvīryaḥ saṃvṛto drumavāsibhiḥ / koṭīśatena saṃprāptaḥ sahasreṇa śatena ca

    na·laś cā·pi ma·hā·vīr·yaḥ saṃ·vṛ·to dru·ma·vā·si·bhiḥ / ko·ṭī·śa·te·na saṃp·rāp·taḥ sa·has·re·ṇa śa·te·na ca

  32. 32

    śarabhaḥ kumudo vahnir vānaro rambha eva ca / ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ

    śa·ra·bhaḥ ku·mu·do vah·nir vā·na·ro ram·bha e·va ca / e·te cān·ye ca ba·ha·vo vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ

  33. 33

    āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃś ca vanāni ca / āplavantaḥ plavantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / abhyavartanta sugrīvaṃ sūryam abhragaṇā iva

    ā·vṛt·ya pṛ·thi·vīṃ sar·vāṃ par·va·tāṃś ca va·nā·ni ca / āp·la·van·taḥ pla·van·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / abh·ya·var·tan·ta sug·rī·vaṃ sūr·yam abh·ra·ga·ṇā i·va

  34. 34

    kurvāṇā bahuśabdāṃś ca prahṛṣṭā balaśālinaḥ / śirobhir vānarendrāya sugrīvāya nyavedayan

    kur·vā·ṇā ba·hu·śab·dāṃś ca pra·hṛṣ·ṭā ba·la·śā·li·naḥ / śi·ro·bhir vā·na·ren·drā·ya sug·rī·vā·ya nya·ve·da·yan

  35. 35

    apare vānaraśreṣṭhāḥ saṃgamya ca yathocitam / sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalayas tadā

    a·pa·re vā·na·raś·reṣ·ṭhāḥ saṃ·gam·ya ca ya·tho·ci·tam / sug·rī·ve·ṇa sa·mā·gam·ya sthi·tāḥ prāñ·ja·la·yas ta·dā

  36. 36

    sugrīvas tvarito rāme sarvāṃs tān vānararṣabhān / nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalir abravīt

    sug·rī·vas tva·ri·to rā·me sar·vāṃs tān vā·na·rar·ṣa·bhān / ni·ve·da·yit·vā dhar·maj·ñaḥ sthi·taḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt

  37. 37

    yathā sukhaṃ parvatanirjhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ / niveśayitvā vidhivad balāni balaṃ balajñaḥ pratipattum īṣṭe

    ya·thā su·khaṃ par·va·ta·nir·jha·re·ṣu va·ne·ṣu sar·ve·ṣu ca vā·na·ren·drāḥ / ni·ve·śa·yit·vā vi·dhi·vad ba·lā·ni ba·laṃ ba·laj·ñaḥ pra·ti·pat·tum īṣ·ṭe

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 39 63 verses
  1. 1

    atha rājā samṛddhārthaḥ sugrīvaḥ plavageśvaraḥ / uvāca naraśārdūlaṃ rāmaṃ parabalārdanam

    a·tha rā·jā sa·mṛd·dhār·thaḥ sug·rī·vaḥ pla·va·geś·va·raḥ / u·vā·ca na·ra·śār·dū·laṃ rā·maṃ pa·ra·ba·lār·da·nam

  2. 2

    āgatā viniviṣṭāś ca balinaḥ kāmarūpiṇaḥ / vānarendrā mahendrābhā ye madviṣayavāsinaḥ

    ā·ga·tā vi·ni·viṣ·ṭāś ca ba·li·naḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / vā·na·ren·drā ma·hen·drā·bhā ye mad·vi·ṣa·ya·vā·si·naḥ

  3. 3

    ta ime bahusāhasrair haribhir bhīmavikramaiḥ / āgatā vānarā ghorā daityadānavasaṃnibhāḥ

    ta i·me ba·hu·sā·has·rair ha·ri·bhir bhī·ma·vik·ra·maiḥ / ā·ga·tā vā·na·rā gho·rā dait·ya·dā·na·va·saṃ·ni·bhāḥ

  4. 4

    khyātakarmāpadānāś ca balavanto jitaklamāḥ / parākrameṣu vikhyātā vyavasāyeṣu cottamāḥ

    khyā·ta·kar·mā·pa·dā·nāś ca ba·la·van·to ji·tak·la·māḥ / pa·rāk·ra·me·ṣu vikh·yā·tā vya·va·sā·ye·ṣu cot·ta·māḥ

  5. 5

    pṛthivyambucarā rāma nānānaganivāsinaḥ / koṭyagraśa ime prāptā vānarās tava kiṃkarāḥ

    pṛ·thiv·yam·bu·ca·rā rā·ma nā·nā·na·ga·ni·vā·si·naḥ / koṭ·yag·ra·śa i·me prāp·tā vā·na·rās ta·va kiṃ·ka·rāḥ

  6. 6

    nideśavartinaḥ sarve sarve guruhite ratāḥ / abhipretam anuṣṭhātuṃ tava śakṣyanty ariṃdama

    ni·de·śa·var·ti·naḥ sar·ve sar·ve gu·ru·hi·te ra·tāḥ / a·bhip·re·tam a·nuṣ·ṭhā·tuṃ ta·va śak·ṣyanty a·riṃ·da·ma

  7. 7

    yan manyase naravyāghra prāptakālaṃ tad ucyatām / tat sainyaṃ tvadvaśe yuktam ājñāpayitum arhasi

    yan man·ya·se na·rav·yāgh·ra prāp·ta·kā·laṃ tad uc·ya·tām / tat sain·yaṃ tvad·va·śe yuk·tam āj·ñā·pa·yi·tum ar·ha·si

  8. 8

    kāmam eṣām idaṃ kāryaṃ viditaṃ mama tattvataḥ / tathāpi tu yathā tattvam ājñāpayitum arhasi

    kā·mam e·ṣām i·daṃ kār·yaṃ vi·di·taṃ ma·ma tat·tva·taḥ / ta·thā·pi tu ya·thā tat·tvam āj·ñā·pa·yi·tum ar·ha·si

  9. 9

    tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo daśarathātmajaḥ / bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya idaṃ vacanam abravīt

    ta·thā bru·vā·ṇaṃ sug·rī·vaṃ rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / bā·hubh·yāṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  10. 10

    jñāyatāṃ saumya vaidehī yadi jīvati vā na vā / sa ca deśo mahāprājña yasmin vasati rāvaṇaḥ

    jñā·ya·tāṃ saum·ya vai·de·hī ya·di jī·va·ti vā na vā / sa ca de·śo ma·hāp·rāj·ña yas·min va·sa·ti rā·va·ṇaḥ

  11. 11

    adhigamya ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / prāptakālaṃ vidhāsyāmi tasmin kāle saha tvayā

    a·dhi·gam·ya ca vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / prāp·ta·kā·laṃ vi·dhās·yā·mi tas·min kā·le sa·ha tva·yā

  12. 12

    nāham asmin prabhuḥ kārye vānareśa na lakṣmaṇaḥ / tvam asya hetuḥ kāryasya prabhuś ca plavageśvara

    nā·ham as·min pra·bhuḥ kār·ye vā·na·re·śa na lak·ṣma·ṇaḥ / tvam as·ya he·tuḥ kār·yas·ya pra·bhuś ca pla·va·geś·va·ra

  13. 13

    tvam evājñāpaya vibho mama kāryaviniścayam / tvaṃ hi jānāsi yat kāryaṃ mama vīra na saṃśayaḥ

    tvam e·vāj·ñā·pa·ya vi·bho ma·ma kār·ya·vi·niś·ca·yam / tvaṃ hi jā·nā·si yat kār·yaṃ ma·ma vī·ra na saṃ·śa·yaḥ

  14. 14

    suhṛddvitīyo vikrāntaḥ prājñaḥ kālaviśeṣavit / bhavān asmaddhite yuktaḥ sukṛtārtho 'rthavittamaḥ

    su·hṛd·dvi·tī·yo vik·rān·taḥ prāj·ñaḥ kā·la·vi·śe·ṣa·vit / bha·vān as·mad·dhi·te yuk·taḥ su·kṛ·tār·tho 'rtha·vit·ta·maḥ

  15. 15

    evam uktas tu sugrīvo vinataṃ nāma yūthapam / abravīd rāma sāmnidhye lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ / śailābhaṃ meghanirghoṣam ūrjitaṃ plavageśvaram

    e·vam uk·tas tu sug·rī·vo vi·na·taṃ nā·ma yū·tha·pam / ab·ra·vīd rā·ma sām·nidh·ye lak·ṣma·ṇas·ya ca dhī·ma·taḥ / śai·lā·bhaṃ me·gha·nir·gho·ṣam ūr·ji·taṃ pla·va·geś·va·ram

  16. 16

    somasūryātmajaiḥ sārdhaṃ vānarair vānarottama / deśakālanayair yuktaḥ kāryākāryaviniścaye

    so·ma·sūr·yāt·ma·jaiḥ sār·dhaṃ vā·na·rair vā·na·rot·ta·ma / de·śa·kā·la·na·yair yuk·taḥ kār·yā·kār·ya·vi·niś·ca·ye

  17. 17

    vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām / adhigaccha diśaṃ pūrvāṃ saśailavanakānanām

    vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / a·dhi·gac·cha di·śaṃ pūr·vāṃ sa·śai·la·va·na·kā·na·nām

  18. 18

    tatra sītāṃ ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / mārgadhvaṃ giridurgeṣu vaneṣu ca nadīṣu ca

    tat·ra sī·tāṃ ca vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / mār·gadh·vaṃ gi·ri·dur·ge·ṣu va·ne·ṣu ca na·dī·ṣu ca

  19. 19

    nadīṃ bhāgīrathīṃ ramyāṃ sarayūṃ kauśikīṃ tathā / kālindīṃ yamunāṃ ramyāṃ yāmunaṃ ca mahāgirim

    na·dīṃ bhā·gī·ra·thīṃ ram·yāṃ sa·ra·yūṃ kau·śi·kīṃ ta·thā / kā·lin·dīṃ ya·mu·nāṃ ram·yāṃ yā·mu·naṃ ca ma·hā·gi·rim

  20. 20

    sarasvatīṃ ca sindhuṃ ca śoṇaṃ maṇinibhodakam / mahīṃ kālamahīṃ caiva śailakānanaśobhitām

    sa·ras·va·tīṃ ca sin·dhuṃ ca śo·ṇaṃ ma·ṇi·ni·bho·da·kam / ma·hīṃ kā·la·ma·hīṃ cai·va śai·la·kā·na·na·śo·bhi·tām

  21. 21

    brahmamālān videhāṃś ca mālavān kāśikosalān / māgadhāṃś ca mahāgrāmān puṇḍrān vaṅgāṃs tathaiva ca

    brah·ma·mā·lān vi·de·hāṃś ca mā·la·vān kā·śi·ko·sa·lān / mā·ga·dhāṃś ca ma·hāg·rā·mān puṇ·ḍrān vaṅ·gāṃs ta·thai·va ca

  22. 22

    pattanaṃ kośakārāṇāṃ bhūmiṃ ca rajatākarām / sarvam etad vicetavyaṃ mṛgayadbhir tatas tataḥ

    pat·ta·naṃ ko·śa·kā·rā·ṇāṃ bhū·miṃ ca ra·ja·tā·ka·rām / sar·vam e·tad vi·ce·tav·yaṃ mṛ·ga·yad·bhir ta·tas ta·taḥ

  23. 23

    rāmasya dayitāṃ bhāryāṃ sītāṃ daśarataḥ snuṣām / samudram avagāḍhāṃś ca parvatān pattanāni ca

    rā·mas·ya da·yi·tāṃ bhār·yāṃ sī·tāṃ da·śa·ra·taḥ snu·ṣām / sa·mud·ram a·va·gā·ḍhāṃś ca par·va·tān pat·ta·nā·ni ca

  24. 24

    mandarasya ca ye koṭiṃ saṃśritāḥ ke cid āyatām / karṇaprāvaraṇāś caiva tathā cāpy oṣṭhakarṇakāḥ

    man·da·ras·ya ca ye ko·ṭiṃ saṃś·ri·tāḥ ke cid ā·ya·tām / kar·ṇap·rā·va·ra·ṇāś cai·va ta·thā cāpy oṣ·ṭha·kar·ṇa·kāḥ

  25. 25

    ghorā lohamukhāś caiva javanāś caikapādakāḥ / akṣayā balavantaś ca puruṣāḥ puruṣādakāḥ

    gho·rā lo·ha·mu·khāś cai·va ja·va·nāś cai·ka·pā·da·kāḥ / ak·ṣa·yā ba·la·van·taś ca pu·ru·ṣāḥ pu·ru·ṣā·da·kāḥ

  26. 26

    kirātāḥ karṇacūḍāś ca hemāṅgāḥ priyadarśanāḥ / āmamīnāśanās tatra kirātā dvīpavāsinaḥ

    ki·rā·tāḥ kar·ṇa·cū·ḍāś ca he·māṅ·gāḥ pri·ya·dar·śa·nāḥ / ā·ma·mī·nā·śa·nās tat·ra ki·rā·tā dvī·pa·vā·si·naḥ

  27. 27

    antarjalacarā ghorā naravyāghrā iti śrutāḥ / eteṣām ālayāḥ sarve viceyāḥ kānanaukasaḥ

    an·tar·ja·la·ca·rā gho·rā na·rav·yāgh·rā i·ti śru·tāḥ / e·te·ṣām ā·la·yāḥ sar·ve vi·ce·yāḥ kā·na·nau·ka·saḥ

  28. 28

    giribhir ye ca gamyante plavanena plavena ca / ratnavantaṃ yavadvīpaṃ saptarājyopaśobhitam

    gi·ri·bhir ye ca gam·yan·te pla·va·ne·na pla·ve·na ca / rat·na·van·taṃ ya·vad·vī·paṃ sap·ta·rāj·yo·pa·śo·bhi·tam

  29. 29

    suvarṇarūpyakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam / yavadvīpam atikramya śiśiro nāma parvataḥ

    su·var·ṇa·rūp·ya·kaṃ cai·va su·var·ṇā·ka·ra·maṇ·ḍi·tam / ya·vad·vī·pam a·tik·ram·ya śi·śi·ro nā·ma par·va·taḥ

  30. 30

    divaṃ spṛśati śṛṅgeṇa devadānavasevitaḥ / eteṣāṃ giridurgeṣu pratāpeṣu vaneṣu ca

    di·vaṃ spṛ·śa·ti śṛṅ·ge·ṇa de·va·dā·na·va·se·vi·taḥ / e·te·ṣāṃ gi·ri·dur·ge·ṣu pra·tā·pe·ṣu va·ne·ṣu ca

  31. 31

    rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ / tataḥ samudradvīpāṃś ca subhīmān draṣṭum arhatha

    rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ / ta·taḥ sa·mud·rad·vī·pāṃś ca su·bhī·mān draṣ·ṭum ar·ha·tha

  32. 32

    tatrāsurā mahākāyāś chāyāṃ gṛhṇanti nityaśaḥ / brahmaṇā samanujñātā dīrghakālaṃ bubhukṣitāḥ

    tat·rā·su·rā ma·hā·kā·yāś chā·yāṃ gṛh·ṇan·ti nit·ya·śaḥ / brah·ma·ṇā sa·ma·nuj·ñā·tā dīr·gha·kā·laṃ bu·bhuk·ṣi·tāḥ

  33. 33

    taṃ kālameghapratimaṃ mahoraganiṣevitam / abhigamya mahānādaṃ tīrthenaiva mahodadhim

    taṃ kā·la·me·ghap·ra·ti·maṃ ma·ho·ra·ga·ni·ṣe·vi·tam / a·bhi·gam·ya ma·hā·nā·daṃ tīr·the·nai·va ma·ho·da·dhim

  34. 34

    tato raktajalaṃ bhīmaṃ lohitaṃ nāma sāgaram / gatā drakṣyatha tāṃ caiva bṛhatīṃ kūṭaśālmalīm

    ta·to rak·ta·ja·laṃ bhī·maṃ lo·hi·taṃ nā·ma sā·ga·ram / ga·tā drak·ṣya·tha tāṃ cai·va bṛ·ha·tīṃ kū·ṭa·śāl·ma·līm

  35. 35

    gṛhaṃ ca vainateyasya nānāratnavibhūṣitam / tatra kailāsasaṃkāśaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā

    gṛ·haṃ ca vai·na·te·yas·ya nā·nā·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam / tat·ra kai·lā·sa·saṃ·kā·śaṃ vi·hi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā

  36. 36

    tatra śailanibhā bhīmā mandehā nāma rākṣasāḥ / śailaśṛṅgeṣu lambante nānārūpā bhayāvahāḥ

    tat·ra śai·la·ni·bhā bhī·mā man·de·hā nā·ma rāk·ṣa·sāḥ / śai·la·śṛṅ·ge·ṣu lam·ban·te nā·nā·rū·pā bha·yā·va·hāḥ

  37. 37

    te patanti jale nityaṃ sūryasyodayanaṃ prati / abhitaptāś ca sūryeṇa lambante sma punaḥ punaḥ

    te pa·tan·ti ja·le nit·yaṃ sūr·yas·yo·da·ya·naṃ pra·ti / a·bhi·tap·tāś ca sūr·ye·ṇa lam·ban·te sma pu·naḥ pu·naḥ

  38. 38

    tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kṣīraudaṃ nāma sāgaram / gatā drakṣyatha durdharṣā mukhā hāram ivormibhiḥ

    ta·taḥ pāṇ·ḍu·ra·me·ghā·bhaṃ kṣī·rau·daṃ nā·ma sā·ga·ram / ga·tā drak·ṣya·tha dur·dhar·ṣā mu·khā hā·ram i·vor·mi·bhiḥ

  39. 39

    tasya madhye mahāśveta ṛṣabho nāma parvataḥ / divyagandhaiḥ kusumitai rajataiś ca nagair vṛtaḥ

    tas·ya madh·ye ma·hāś·ve·ta ṛ·ṣa·bho nā·ma par·va·taḥ / div·ya·gan·dhaiḥ ku·su·mi·tai ra·ja·taiś ca na·gair vṛ·taḥ

  40. 40

    saraś ca rājataiḥ padmair jvalitair hemakesaraiḥ / nāmnā sudarśanaṃ nāma rājahaṃsaiḥ samākulam

    sa·raś ca rā·ja·taiḥ pad·mair jva·li·tair he·ma·ke·sa·raiḥ / nām·nā su·dar·śa·naṃ nā·ma rā·ja·haṃ·saiḥ sa·mā·ku·lam

  41. 41

    vibudhāś cāraṇā yakṣāḥ kiṃnarāḥ sāpsarogaṇāḥ / hṛṣṭāḥ samabhigacchanti nalinīṃ tāṃ riraṃsavaḥ

    vi·bu·dhāś cā·ra·ṇā yak·ṣāḥ kiṃ·na·rāḥ sāp·sa·ro·ga·ṇāḥ / hṛṣ·ṭāḥ sa·ma·bhi·gac·chan·ti na·li·nīṃ tāṃ ri·raṃ·sa·vaḥ

  42. 42

    kṣīrodaṃ samatikramya tato drakṣyatha vānarāḥ / jalodaṃ sāgaraśreṣṭhaṃ sarvabhūtabhayāvaham

    kṣī·ro·daṃ sa·ma·tik·ram·ya ta·to drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ / ja·lo·daṃ sā·ga·raś·reṣ·ṭhaṃ sar·va·bhū·ta·bha·yā·va·ham

  43. 43

    tatra tat kopajaṃ tejaḥ kṛtaṃ hayamukhaṃ mahat / asyāhus tan mahāvegam odanaṃ sacarācaram

    tat·ra tat ko·pa·jaṃ te·jaḥ kṛ·taṃ ha·ya·mu·khaṃ ma·hat / as·yā·hus tan ma·hā·ve·gam o·da·naṃ sa·ca·rā·ca·ram

  44. 44

    tatra vikrośatāṃ nādo bhūtānāṃ sāgaraukasām / śrūyate cāsamarthānāṃ dṛṣṭvā tad vaḍavāmukham

    tat·ra vik·ro·śa·tāṃ nā·do bhū·tā·nāṃ sā·ga·rau·ka·sām / śrū·ya·te cā·sa·mar·thā·nāṃ dṛṣ·ṭvā tad va·ḍa·vā·mu·kham

  45. 45

    svādūdasyottare deśe yojanāni trayodaśa / jātarūpaśilo nāma mahān kanakaparvataḥ

    svā·dū·das·yot·ta·re de·śe yo·ja·nā·ni tra·yo·da·śa / jā·ta·rū·pa·śi·lo nā·ma ma·hān ka·na·ka·par·va·taḥ

  46. 46

    āsīnaṃ parvatasyāgre sarvabhūtanamaskṛtam / sahasraśirasaṃ devam anantaṃ nīlavāsasaṃ

    ā·sī·naṃ par·va·tas·yāg·re sar·va·bhū·ta·na·mas·kṛ·tam / sa·has·ra·śi·ra·saṃ de·vam a·nan·taṃ nī·la·vā·sa·saṃ

  47. 47

    triśirāḥ kāñcanaḥ ketus tālas tasya mahātmanaḥ / sthāpitaḥ parvatasyāgre virājati savedikaḥ

    tri·śi·rāḥ kāñ·ca·naḥ ke·tus tā·las tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sthā·pi·taḥ par·va·tas·yāg·re vi·rā·ja·ti sa·ve·di·kaḥ

  48. 48

    pūrvasyāṃ diśi nirmāṇaṃ kṛtaṃ tat tridaśeśvaraiḥ / tataḥ paraṃ hemamayaḥ śrīmān udayaparvataḥ

    pūr·vas·yāṃ di·śi nir·mā·ṇaṃ kṛ·taṃ tat tri·da·śeś·va·raiḥ / ta·taḥ pa·raṃ he·ma·ma·yaḥ śrī·mān u·da·ya·par·va·taḥ

  49. 49

    tasya koṭir divaṃ spṛṣṭvā śatayojanam āyatā / jātarūpamayī divyā virājati savedikā

    tas·ya ko·ṭir di·vaṃ spṛṣ·ṭvā śa·ta·yo·ja·nam ā·ya·tā / jā·ta·rū·pa·ma·yī div·yā vi·rā·ja·ti sa·ve·di·kā

  50. 50

    sālais tālais tamālaiś ca karṇikāraiś ca puṣpitaiḥ / jātarūpamayair divyaiḥ śobhate sūryasaṃnibhaiḥ

    sā·lais tā·lais ta·mā·laiś ca kar·ṇi·kā·raiś ca puṣ·pi·taiḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yair div·yaiḥ śo·bha·te sūr·ya·saṃ·ni·bhaiḥ

  51. 51

    tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam / śṛṅgaṃ saumanasaṃ nāma jātarūpamayaṃ dhruvam

    tat·ra yo·ja·na·vis·tā·ram uc·chri·taṃ da·śa·yo·ja·nam / śṛṅ·gaṃ sau·ma·na·saṃ nā·ma jā·ta·rū·pa·ma·yaṃ dhru·vam

  52. 52

    tatra pūrvaṃ padaṃ kṛtvā purā viṣṇus trivikrame / dvitīyaṃ śikharaṃ meroś cakāra puruṣottamaḥ

    tat·ra pūr·vaṃ pa·daṃ kṛt·vā pu·rā viṣ·ṇus tri·vik·ra·me / dvi·tī·yaṃ śi·kha·raṃ me·roś ca·kā·ra pu·ru·ṣot·ta·maḥ

  53. 53

    uttareṇa parikramya jambūdvīpaṃ divākaraḥ / dṛśyo bhavati bhūyiṣṭhaṃ śikharaṃ tan mahocchrayam

    ut·ta·re·ṇa pa·rik·ram·ya jam·būd·vī·paṃ di·vā·ka·raḥ / dṛś·yo bha·va·ti bhū·yiṣ·ṭhaṃ śi·kha·raṃ tan ma·hoc·chra·yam

  54. 54

    tatra vaikhānasā nāma vālakhilyā maharṣayaḥ / prakāśamānā dṛśyante sūryavarṇās tapasvinaḥ

    tat·ra vai·khā·na·sā nā·ma vā·la·khil·yā ma·har·ṣa·yaḥ / pra·kā·śa·mā·nā dṛś·yan·te sūr·ya·var·ṇās ta·pas·vi·naḥ

  55. 55

    ayaṃ sudarśano dvīpaḥ puro yasya prakāśate / yasmiṃs tejaś ca cakṣuś ca sarvaprānabhṛtām api

    a·yaṃ su·dar·śa·no dvī·paḥ pu·ro yas·ya pra·kā·śa·te / yas·miṃs te·jaś ca cak·ṣuś ca sar·vap·rā·na·bhṛ·tām a·pi

  56. 56

    śailasya tasya kuñjeṣu kandareṣu vaneṣu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ

    śai·las·ya tas·ya kuñ·je·ṣu kan·da·re·ṣu va·ne·ṣu ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  57. 57

    kāñcanasya ca śailasya sūryasya ca mahātmanaḥ / āviṣṭā tejasā saṃdhyā pūrvā raktā prakāśate

    kāñ·ca·nas·ya ca śai·las·ya sūr·yas·ya ca ma·hāt·ma·naḥ / ā·viṣ·ṭā te·ja·sā saṃdh·yā pūr·vā rak·tā pra·kā·śa·te

  58. 58

    tataḥ paramagamyā syād dik pūrvā tridaśāvṛtā / rahitā candrasūryābhyām adṛśyā timirāvṛtā

    ta·taḥ pa·ra·ma·gam·yā syād dik pūr·vā tri·da·śā·vṛ·tā / ra·hi·tā can·dra·sūr·yābh·yām a·dṛś·yā ti·mi·rā·vṛ·tā

  59. 59

    śaileṣu teṣu sarveṣu kandareṣu vaneṣu ca / ya ca noktā mayā deśā viceyā teṣu jānakī

    śai·le·ṣu te·ṣu sar·ve·ṣu kan·da·re·ṣu va·ne·ṣu ca / ya ca nok·tā ma·yā de·śā vi·ce·yā te·ṣu jā·na·kī

  60. 60

    etāvad vānaraiḥ śakyaṃ gantuṃ vānarapuṃgavāḥ / abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param

    e·tā·vad vā·na·raiḥ śak·yaṃ gan·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / a·bhās·ka·ram a·mar·yā·daṃ na jā·nī·mas ta·taḥ pa·ram

  61. 61

    adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / māse pūrṇe nivartadhvam udayaṃ prāpya parvatam

    a·dhi·gam·ya tu vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / mā·se pūr·ṇe ni·var·tadh·vam u·da·yaṃ prāp·ya par·va·tam

  62. 62

    ūrdhvaṃ māsān na vastavyaṃ vasan vadhyo bhaven mama / siddhārthāḥ saṃnivartadhvam adhigamya ca maithilīm

    ūr·dhvaṃ mā·sān na vas·tav·yaṃ va·san vadh·yo bha·ven ma·ma / sid·dhār·thāḥ saṃ·ni·var·tadh·vam a·dhi·gam·ya ca mai·thi·līm

  63. 63

    mahendrakāntāṃ vanaṣaṇḍa maṇḍitāṃ diśaṃ caritvā nipuṇena vānarāḥ / avāpya sītāṃ raghuvaṃśajapriyāṃ tato nivṛttāḥ sukhito bhaviṣyatha

    ma·hen·dra·kān·tāṃ va·na·ṣaṇ·ḍa maṇ·ḍi·tāṃ di·śaṃ ca·rit·vā ni·pu·ṇe·na vā·na·rāḥ / a·vāp·ya sī·tāṃ ra·ghu·vaṃ·śa·jap·ri·yāṃ ta·to ni·vṛt·tāḥ su·khi·to bha·viṣ·ya·tha

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 40 47 verses
  1. 1

    tataḥ prasthāpya sugrīvas tan mahad vānaraṃ balam / dakṣiṇāṃ preṣayām āsa vānarān abhilakṣitān

    ta·taḥ pras·thāp·ya sug·rī·vas tan ma·had vā·na·raṃ ba·lam / dak·ṣi·ṇāṃ pre·ṣa·yām ā·sa vā·na·rān a·bhi·lak·ṣi·tān

  2. 2

    nīlam agnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram / pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahākapim

    nī·lam ag·ni·su·taṃ cai·va ha·nu·man·taṃ ca vā·na·ram / pi·tā·ma·ha·su·taṃ cai·va jām·ba·van·taṃ ma·hā·ka·pim

  3. 3

    suhotraṃ ca śarīraṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca / gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇam ṛṣabhaṃ tathā

    su·hot·raṃ ca śa·rī·raṃ ca śa·ra·gul·maṃ ta·thai·va ca / ga·jaṃ ga·vāk·ṣaṃ ga·va·yaṃ su·ṣe·ṇam ṛ·ṣa·bhaṃ ta·thā

  4. 4

    maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam / ulkāmukham asaṅgaṃ ca hutāśana sutāv ubhau

    main·daṃ ca dvi·vi·daṃ cai·va vi·ja·yaṃ gan·dha·mā·da·nam / ul·kā·mu·kham a·saṅ·gaṃ ca hu·tā·śa·na su·tāv u·bhau

  5. 5

    aṅgadapramukhān vīrān vīraḥ kapigaṇeśvaraḥ / vegavikramasaṃpannān saṃdideśa viśeṣavit

    aṅ·ga·dap·ra·mu·khān vī·rān vī·raḥ ka·pi·ga·ṇeś·va·raḥ / ve·ga·vik·ra·ma·saṃ·pan·nān saṃ·di·de·śa vi·śe·ṣa·vit

  6. 6

    teṣām agreṣaraṃ caiva mahad balam asaṃgagam / vidhāya harivīrāṇām ādiśad dakṣiṇāṃ diśam

    te·ṣām ag·re·ṣa·raṃ cai·va ma·had ba·lam a·saṃ·ga·gam / vi·dhā·ya ha·ri·vī·rā·ṇām ā·di·śad dak·ṣi·ṇāṃ di·śam

  7. 7

    ye ke cana samuddeśās tasyāṃ diśi sudurgamāḥ / kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tān udāharat

    ye ke ca·na sa·mud·de·śās tas·yāṃ di·śi su·dur·ga·māḥ / ka·pī·śaḥ ka·pi·mukh·yā·nāṃ sa te·ṣāṃ tān u·dā·ha·rat

  8. 8

    sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāvṛtam / narmadāṃ ca nadīṃ durgāṃ mahoraganiṣevitām

    sa·has·ra·śi·ra·saṃ vin·dhyaṃ nā·nād·ru·ma·la·tā·vṛ·tam / nar·ma·dāṃ ca na·dīṃ dur·gāṃ ma·ho·ra·ga·ni·ṣe·vi·tām

  9. 9

    tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇāveṇīṃ mahānadīm / varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām

    ta·to go·dā·va·rīṃ ram·yāṃ kṛṣ·ṇā·ve·ṇīṃ ma·hā·na·dīm / va·ra·dāṃ ca ma·hā·bhā·gāṃ ma·ho·ra·ga·ni·ṣe·vi·tām

  10. 10

    mekhalān utkalāṃś caiva daśārṇanagarāṇy api / avantīm abhravantīṃ ca sarvam evānupaśyata

    me·kha·lān ut·ka·lāṃś cai·va da·śār·ṇa·na·ga·rāṇy a·pi / a·van·tīm abh·ra·van·tīṃ ca sar·vam e·vā·nu·paś·ya·ta

  11. 11

    vidarbhān ṛṣikāṃś caiva ramyān māhiṣakān api / tathā baṅgān kaliṅgāṃś ca kauśikāṃś ca samantataḥ

    vi·dar·bhān ṛ·ṣi·kāṃś cai·va ram·yān mā·hi·ṣa·kān a·pi / ta·thā baṅ·gān ka·liṅ·gāṃś ca kau·śi·kāṃś ca sa·man·ta·taḥ

  12. 12

    anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguham / nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvam evānupaśyata

    an·vīk·ṣya daṇ·ḍa·kā·raṇ·yaṃ sa·par·va·ta·na·dī·gu·ham / na·dīṃ go·dā·va·rīṃ cai·va sar·vam e·vā·nu·paś·ya·ta

  13. 13

    tathaivāndhrāṃś ca puṇḍrāṃś ca colān pāṇḍyān sakeralān / ayomukhaś ca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ

    ta·thai·vān·dhrāṃś ca puṇ·ḍrāṃś ca co·lān pāṇ·ḍyān sa·ke·ra·lān / a·yo·mu·khaś ca gan·tav·yaḥ par·va·to dhā·tu·maṇ·ḍi·taḥ

  14. 14

    vicitraśikharaḥ śrīmāṃś citrapuṣpitakānanaḥ / sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ

    vi·cit·ra·śi·kha·raḥ śrī·māṃś cit·ra·puṣ·pi·ta·kā·na·naḥ / sa·can·da·na·va·nod·de·śo mār·gi·tav·yo ma·hā·gi·riḥ

  15. 15

    tatas tām āpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām / tatra drakṣyatha kāverīṃ vihṛtām apsarogaṇaiḥ

    ta·tas tām ā·pa·gāṃ div·yāṃ pra·san·na·sa·li·lāṃ śi·vām / tat·ra drak·ṣya·tha kā·ve·rīṃ vi·hṛ·tām ap·sa·ro·ga·ṇaiḥ

  16. 16

    tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasaṃ / drakṣyathādityasaṃkāśam agastyam ṛṣisattamam

    tas·yā·sī·naṃ na·gas·yāg·re ma·la·yas·ya ma·hau·ja·saṃ / drak·ṣya·thā·dit·ya·saṃ·kā·śam a·gas·tyam ṛ·ṣi·sat·ta·mam

  17. 17

    tatas tenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā / tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm

    ta·tas te·nābh·ya·nuj·ñā·tāḥ pra·san·ne·na ma·hāt·ma·nā / tām·ra·par·ṇīṃ grā·ha·juṣ·ṭāṃ ta·riṣ·ya·tha ma·hā·na·dīm

  18. 18

    sā candanavanair divyaiḥ pracchannā dvīpa śālinī / kānteva yuvatiḥ kāntaṃ samudram avagāhate

    sā can·da·na·va·nair div·yaiḥ prac·chan·nā dvī·pa śā·li·nī / kān·te·va yu·va·tiḥ kān·taṃ sa·mud·ram a·va·gā·ha·te

  19. 19

    tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam / yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ

    ta·to he·ma·ma·yaṃ div·yaṃ muk·tā·ma·ṇi·vi·bhū·ṣi·tam / yuk·taṃ ka·vā·ṭaṃ pāṇ·ḍyā·nāṃ ga·tā drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ

  20. 20

    tataḥ samudram āsādya saṃpradhāryārthaniścayam / agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ

    ta·taḥ sa·mud·ram ā·sād·ya saṃp·ra·dhār·yār·tha·niś·ca·yam / a·gas·tye·nān·ta·re tat·ra sā·ga·re vi·ni·ve·śi·taḥ

  21. 21

    citranānānagaḥ śrīmān mahendraḥ parvatottamaḥ / jātarūpamayaḥ śrīmān avagāḍho mahārṇavam

    cit·ra·nā·nā·na·gaḥ śrī·mān ma·hen·draḥ par·va·tot·ta·maḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yaḥ śrī·mān a·va·gā·ḍho ma·hār·ṇa·vam

  22. 22

    nānāvidhair nagaiḥ phullair latābhiś copaśobhitam / devarṣiyakṣapravarair apsarobhiś ca sevitam

    nā·nā·vi·dhair na·gaiḥ phul·lair la·tā·bhiś co·pa·śo·bhi·tam / de·var·ṣi·yak·ṣap·ra·va·rair ap·sa·ro·bhiś ca se·vi·tam

  23. 23

    siddhacāraṇasaṃghaiś ca prakīrṇaṃ sumanoharam / tam upaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu

    sid·dha·cā·ra·ṇa·saṃ·ghaiś ca pra·kīr·ṇaṃ su·ma·no·ha·ram / tam u·pai·ti sa·has·rāk·ṣaḥ sa·dā par·va·su par·va·su

  24. 24

    dvīpas tasyāpare pāre śatayojanam āyataḥ / agamyo mānuṣair dīptas taṃ mārgadhvaṃ samantataḥ / tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ

    dvī·pas tas·yā·pa·re pā·re śa·ta·yo·ja·nam ā·ya·taḥ / a·gam·yo mā·nu·ṣair dīp·tas taṃ mār·gadh·vaṃ sa·man·ta·taḥ / tat·ra sar·vāt·ma·nā sī·tā mār·gi·tav·yā vi·śe·ṣa·taḥ

  25. 25

    sa hi deśas tu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ / rākṣasādhipater vāsaḥ sahasrākṣasamadyuteḥ

    sa hi de·śas tu vadh·yas·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / rāk·ṣa·sā·dhi·pa·ter vā·saḥ sa·has·rāk·ṣa·sa·mad·yu·teḥ

  26. 26

    dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī / aṅgāraketi vikhyātā chāyām ākṣipya bhojinī

    dak·ṣi·ṇas·ya sa·mud·ras·ya madh·ye tas·ya tu rāk·ṣa·sī / aṅ·gā·ra·ke·ti vikh·yā·tā chā·yām āk·ṣip·ya bho·ji·nī

  27. 27

    tam atikramya lakṣmīvān samudre śatayojane / giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ

    tam a·tik·ram·ya lak·ṣmī·vān sa·mud·re śa·ta·yo·ja·ne / gi·riḥ puṣ·pi·ta·ko nā·ma sid·dha·cā·ra·ṇa·se·vi·taḥ

  28. 28

    candrasūryāṃśusaṃkāśaḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ / bhrājate vipulaiḥ śṛṅgair ambaraṃ vilikhann iva

    can·dra·sūr·yāṃ·śu·saṃ·kā·śaḥ sā·ga·rām·bu·sa·mā·vṛ·taḥ / bhrā·ja·te vi·pu·laiḥ śṛṅ·gair am·ba·raṃ vi·li·khann i·va

  29. 29

    tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ divākaraḥ / śvetaṃ rājatam ekaṃ ca sevate yaṃ niśākaraḥ

    tas·yai·kaṃ kāñ·ca·naṃ śṛṅ·gaṃ se·va·te yaṃ di·vā·ka·raḥ / śve·taṃ rā·ja·tam e·kaṃ ca se·va·te yaṃ ni·śā·ka·raḥ

  30. 30

    na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ / praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ

    na taṃ kṛ·tagh·nāḥ paś·yan·ti na nṛ·śaṃ·sā na nās·ti·kāḥ / pra·ṇam·ya śi·ra·sā śai·laṃ taṃ vi·mār·ga·ta vā·na·rāḥ

  31. 31

    tam atikramya durdharṣāḥ sūryavān nāma parvataḥ / adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa

    tam a·tik·ram·ya dur·dhar·ṣāḥ sūr·ya·vān nā·ma par·va·taḥ / adh·va·nā dur·vi·gā·he·na yo·ja·nā·ni ca·tur·da·śa

  32. 32

    tatas tam apy atikramya vaidyuto nāma parvataḥ / sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ sarvakālamanoharaiḥ

    ta·tas tam apy a·tik·ram·ya vaid·yu·to nā·ma par·va·taḥ / sar·va·kā·ma·pha·lair vṛk·ṣaiḥ sar·va·kā·la·ma·no·ha·raiḥ

  33. 33

    tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca / madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ

    tat·ra bhuk·tvā va·rār·hā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / ma·dhū·ni pīt·vā mukh·yā·ni pa·raṃ gac·cha·ta vā·na·rāḥ

  34. 34

    tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ / agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā

    tat·ra net·ra·ma·naḥ·kān·taḥ kuñ·ja·ro nā·ma par·va·taḥ / a·gas·tya·bha·va·naṃ yat·ra nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā

  35. 35

    tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam / śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam

    tat·ra yo·ja·na·vis·tā·ram uc·chri·taṃ da·śa·yo·ja·nam / śa·ra·ṇaṃ kāñ·ca·naṃ div·yaṃ nā·nā·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam

  36. 36

    tatra bhogavatī nāma sarpāṇām ālayaḥ purī / viśālarathyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā / rakṣitā pannagair ghorais tīkṣṇadaṃṣṭrair mahāviṣaiḥ

    tat·ra bho·ga·va·tī nā·ma sar·pā·ṇām ā·la·yaḥ pu·rī / vi·śā·la·rath·yā dur·dhar·ṣā sar·va·taḥ pa·ri·rak·ṣi·tā / rak·ṣi·tā pan·na·gair gho·rais tīk·ṣṇa·daṃṣ·ṭrair ma·hā·vi·ṣaiḥ

  37. 37

    sarparājo mahāghoro yasyāṃ vasati vāsukiḥ / niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī

    sar·pa·rā·jo ma·hā·gho·ro yas·yāṃ va·sa·ti vā·su·kiḥ / nir·yā·ya mār·gi·tav·yā ca sā ca bho·ga·va·tī pu·rī

  38. 38

    taṃ ca deśam atikramya mahān ṛṣabhasaṃsthitaḥ / sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ

    taṃ ca de·śam a·tik·ram·ya ma·hān ṛ·ṣa·bha·saṃs·thi·taḥ / sar·va·rat·na·ma·yaḥ śrī·mān ṛ·ṣa·bho nā·ma par·va·taḥ

  39. 39

    gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam / divyam utpadyate yatra tac caivāgnisamaprabham

    go·śīr·ṣa·kaṃ pad·ma·kaṃ ca ha·riś·yā·maṃ ca can·da·nam / div·yam ut·pad·ya·te yat·ra tac cai·vāg·ni·sa·map·ra·bham

  40. 40

    na tu tac candanaṃ dṛṣṭvā spraṣṭavyaṃ ca kadā cana / rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tad vanam

    na tu tac can·da·naṃ dṛṣ·ṭvā spraṣ·ṭav·yaṃ ca ka·dā ca·na / ro·hi·tā nā·ma gan·dhar·vā gho·rā rak·ṣan·ti tad va·nam

  41. 41

    tatra gandharvapatayaḥ pañcasūryasamaprabhāḥ / śailūṣo grāmaṇīr bhikṣuḥ śubhro babhrus tathaiva ca

    tat·ra gan·dhar·va·pa·ta·yaḥ pañ·ca·sūr·ya·sa·map·ra·bhāḥ / śai·lū·ṣo grā·ma·ṇīr bhik·ṣuḥ śubh·ro babh·rus ta·thai·va ca

  42. 42

    ante pṛthivyā durdharṣās tatra svargajitaḥ sthitāḥ / tataḥ paraṃ na vaḥ sevyaḥ pitṛlokaḥ sudāruṇaḥ / rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasāvṛtā

    an·te pṛ·thiv·yā dur·dhar·ṣās tat·ra svar·ga·ji·taḥ sthi·tāḥ / ta·taḥ pa·raṃ na vaḥ sev·yaḥ pi·tṛ·lo·kaḥ su·dā·ru·ṇaḥ / rā·ja·dhā·nī ya·mas·yai·ṣā kaṣ·ṭe·na ta·ma·sā·vṛ·tā

  43. 43

    etāvad eva yuṣmābhir vīrā vānarapuṃgavāḥ / śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ

    e·tā·vad e·va yuṣ·mā·bhir vī·rā vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / śak·yaṃ vi·ce·tuṃ gan·tuṃ vā nā·to ga·ti·ma·tāṃ ga·tiḥ

  44. 44

    sarvam etat samālokya yac cānyad api dṛśyate / gatiṃ viditvā vaidehyāḥ saṃnivartitam arhatha

    sar·vam e·tat sa·mā·lok·ya yac cān·yad a·pi dṛś·ya·te / ga·tiṃ vi·dit·vā vai·deh·yāḥ saṃ·ni·var·ti·tam ar·ha·tha

  45. 45

    yas tu māsān nivṛtto 'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati / mattulyavibhavo bhogaiḥ sukhaṃ sa vihariṣyati

    yas tu mā·sān ni·vṛt·to 'gre dṛṣ·ṭā sī·te·ti vak·ṣya·ti / mat·tul·ya·vi·bha·vo bho·gaiḥ su·khaṃ sa vi·ha·riṣ·ya·ti

  46. 46

    tataḥ priyataro nāsti mama prāṇād viśeṣataḥ / kṛtāparādho bahuśo mama bandhur bhaviṣyati

    ta·taḥ pri·ya·ta·ro nās·ti ma·ma prā·ṇād vi·śe·ṣa·taḥ / kṛ·tā·pa·rā·dho ba·hu·śo ma·ma ban·dhur bha·viṣ·ya·ti

  47. 47

    amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ / manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tad adhiguṇaṃ puruṣārtham ārabhadhvam

    a·mi·ta·ba·la·pa·rāk·ra·mā bha·van·to vi·pu·la·gu·ṇe·ṣu ku·le·ṣu ca pra·sū·tāḥ / ma·nu·ja·pa·ti·su·tāṃ ya·thā la·bhadh·vaṃ tad a·dhi·gu·ṇaṃ pu·ru·ṣār·tham ā·ra·bhadh·vam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 41 52 verses
  1. 1

    tataḥ prasthāpya sugrīvas tān harīn dakṣiṇāṃ diśam / buddhivikramasaṃpannān vāyuvegasamāñjave

    ta·taḥ pras·thāp·ya sug·rī·vas tān ha·rīn dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / bud·dhi·vik·ra·ma·saṃ·pan·nān vā·yu·ve·ga·sa·māñ·ja·ve

  2. 2

    athāhūya mahātejāḥ suṣeṇaṃ nāma yūthapam / tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśurabhīmavikramam

    a·thā·hū·ya ma·hā·te·jāḥ su·ṣe·ṇaṃ nā·ma yū·tha·pam / tā·rā·yāḥ pi·ta·raṃ rā·jā śva·śu·ra·bhī·ma·vik·ra·mam

  3. 3

    abravīt prāñjalir vākyam abhigamya praṇamya ca / sāhāyyaṃ kuru rāmasya kṛtye 'smin samupasthite

    ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yam a·bhi·gam·ya pra·ṇam·ya ca / sā·hāy·yaṃ ku·ru rā·mas·ya kṛt·ye 'smin sa·mu·pas·thi·te

  4. 4

    vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām / abhigaccha diśaṃ saumya paścimāṃ vāruṇīṃ prabho

    vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / a·bhi·gac·cha di·śaṃ saum·ya paś·ci·māṃ vā·ru·ṇīṃ pra·bho

  5. 5

    surāṣṭrān saha bāhlīkāñ śūrābhīrāṃs tathaiva ca / sphītāñjanapadān ramyān vipulāni purāṇi ca

    su·rāṣ·ṭrān sa·ha bāh·lī·kāñ śū·rā·bhī·rāṃs ta·thai·va ca / sphī·tāñ·ja·na·pa·dān ram·yān vi·pu·lā·ni pu·rā·ṇi ca

  6. 6

    puṃnāgagahanaṃ kukṣiṃ bahuloddālakākulam / tathā ketakaṣaṇḍāṃś ca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ

    puṃ·nā·ga·ga·ha·naṃ kuk·ṣiṃ ba·hu·lod·dā·la·kā·ku·lam / ta·thā ke·ta·ka·ṣaṇ·ḍāṃś ca mār·gadh·vaṃ ha·ri·yū·tha·pāḥ

  7. 7

    pratyak srotogamāś caiva nadyaḥ śītajalāḥ śivāḥ / tāpasānām araṇyāni kāntārā girayaś ca ye

    prat·yak sro·to·ga·māś cai·va nad·yaḥ śī·ta·ja·lāḥ śi·vāḥ / tā·pa·sā·nām a·raṇ·yā·ni kān·tā·rā gi·ra·yaś ca ye

  8. 8

    girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam / tataḥ paścimam āsādya samudraṃ draṣṭum arhatha / timi nakrāyuta jalam akṣobhyam atha vānaraḥ

    gi·ri·jā·lā·vṛ·tāṃ dur·gāṃ mār·git·vā paś·ci·māṃ di·śam / ta·taḥ paś·ci·mam ā·sād·ya sa·mud·raṃ draṣ·ṭum ar·ha·tha / ti·mi nak·rā·yu·ta ja·lam ak·ṣobh·yam a·tha vā·na·raḥ

  9. 9

    tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca / kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca

    ta·taḥ ke·ta·ka·ṣaṇ·ḍe·ṣu ta·mā·la·ga·ha·ne·ṣu ca / ka·pa·yo vi·ha·riṣ·yan·ti nā·ri·ke·la·va·ne·ṣu ca

  10. 10

    tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / marīcipattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram

    tat·ra sī·tāṃ ca mār·gadh·vaṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / ma·rī·ci·pat·ta·naṃ cai·va ram·yaṃ cai·va ja·ṭī·pu·ram

  11. 11

    avantīm aṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam / rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatas tataḥ

    a·van·tīm aṅ·ga·lo·pāṃ ca ta·thā cā·lak·ṣi·taṃ va·nam / rāṣ·ṭrā·ṇi ca vi·śā·lā·ni pat·ta·nā·ni ta·tas ta·taḥ

  12. 12

    sindhusāgarayoś caiva saṃgame tatra parvataḥ / mahān hemagirir nāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ

    sin·dhu·sā·ga·ra·yoś cai·va saṃ·ga·me tat·ra par·va·taḥ / ma·hān he·ma·gi·rir nā·ma śa·ta·śṛṅ·go ma·hād·ru·maḥ

  13. 13

    tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ / timimatsyagajāṃś caiva nīḍāny āropayanti te

    tas·ya pras·the·ṣu ram·ye·ṣu siṃ·hāḥ pak·ṣa·ga·māḥ sthi·tāḥ / ti·mi·mat·sya·ga·jāṃś cai·va nī·ḍāny ā·ro·pa·yan·ti te

  14. 14

    tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāś ca ye / dṛptās tṛptāś ca mātaṅgās toyadasvananiḥsvanāḥ / vicaranti viśāle 'smiṃs toyapūrṇe samantataḥ

    tā·ni nī·ḍā·ni siṃ·hā·nāṃ gi·ri·śṛṅ·ga·ga·tāś ca ye / dṛp·tās tṛp·tāś ca mā·taṅ·gās to·ya·das·va·na·niḥs·va·nāḥ / vi·ca·ran·ti vi·śā·le 'smiṃs to·ya·pūr·ṇe sa·man·ta·taḥ

  15. 15

    tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam / sarvam āśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ

    tas·ya śṛṅ·gaṃ di·vas·par·śaṃ kāñ·ca·naṃ cit·ra·pā·da·pam / sar·vam ā·śu vi·ce·tav·yaṃ ka·pi·bhiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ

  16. 16

    koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanam / durdarśāṃ pariyātrasya gatā drakṣyatha vānarāḥ

    ko·ṭiṃ tat·ra sa·mud·re tu kāñ·ca·nīṃ śa·ta·yo·ja·nam / dur·dar·śāṃ pa·ri·yāt·ras·ya ga·tā drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ

  17. 17

    koṭyas tatra caturviṃśad gandharvāṇāṃ tarasvinām / vasanty agninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām

    koṭ·yas tat·ra ca·tur·viṃ·śad gan·dhar·vā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / va·santy ag·ni·ni·kā·śā·nāṃ gho·rā·ṇāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām

  18. 18

    nātyāsādayitavyās te vānarair bhīmavikramaiḥ / nādeyaṃ ca phalaṃ tasmād deśāt kiṃ cit plavaṃgamaiḥ

    nāt·yā·sā·da·yi·tav·yās te vā·na·rair bhī·ma·vik·ra·maiḥ / nā·de·yaṃ ca pha·laṃ tas·mād de·śāt kiṃ cit pla·vaṃ·ga·maiḥ

  19. 19

    durāsadā hi te vīrāḥ sattvavanto mahābalāḥ / phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ

    du·rā·sa·dā hi te vī·rāḥ sat·tva·van·to ma·hā·ba·lāḥ / pha·la·mū·lā·ni te tat·ra rak·ṣan·te bhī·ma·vik·ra·māḥ

  20. 20

    tatra yatnaś ca kartavyo mārgitavyā ca jānakī / na hi tebhyo bhayaṃ kiṃ cit kapitvam anuvartatām

    tat·ra yat·naś ca kar·tav·yo mār·gi·tav·yā ca jā·na·kī / na hi tebh·yo bha·yaṃ kiṃ cit ka·pit·vam a·nu·var·ta·tām

  21. 21

    caturbhāge samudrasya cakravān nāma parvataḥ / tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā

    ca·tur·bhā·ge sa·mud·ras·ya cak·ra·vān nā·ma par·va·taḥ / tat·ra cak·raṃ sa·has·rā·raṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā

  22. 22

    tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam / ājahāra tataś cakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ

    tat·ra pañ·ca·ja·naṃ hat·vā ha·yag·rī·vaṃ ca dā·na·vam / ā·ja·hā·ra ta·taś cak·raṃ śaṅ·khaṃ ca pu·ru·ṣot·ta·maḥ

  23. 23

    tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ

    tas·ya sā·nu·ṣu cit·re·ṣu vi·śā·lā·su gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  24. 24

    yojanāni catuḥṣaṣṭir varāho nāma parvataḥ / suvarṇaśṛṅgaḥ suśrīmān agādhe varuṇālaye

    yo·ja·nā·ni ca·tuḥ·ṣaṣ·ṭir va·rā·ho nā·ma par·va·taḥ / su·var·ṇa·śṛṅ·gaḥ suś·rī·mān a·gā·dhe va·ru·ṇā·la·ye

  25. 25

    tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram / yasmin vasti duṣṭātmā narako nāma guhāsu ca

    tat·ra prāg·jyo·ti·ṣaṃ nā·ma jā·ta·rū·pa·ma·yaṃ pu·ram / yas·min vas·ti duṣ·ṭāt·mā na·ra·ko nā·ma gu·hā·su ca

  26. 26

    tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ

    tas·ya sā·nu·ṣu cit·re·ṣu vi·śā·lā·su gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  27. 27

    tam atikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ / parvataḥ sarvasauvarṇo dhārā prasravaṇāyutaḥ

    tam a·tik·ram·ya śai·len·draṃ kāñ·ca·nān·ta·ra·nir·da·raḥ / par·va·taḥ sar·va·sau·var·ṇo dhā·rā pras·ra·va·ṇā·yu·taḥ

  28. 28

    taṃ gajāś ca varāhāś ca siṃhā vyāghrāś ca sarvataḥ / abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ

    taṃ ga·jāś ca va·rā·hāś ca siṃ·hā vyāgh·rāś ca sar·va·taḥ / a·bhi·gar·jan·ti sa·ta·taṃ te·na śab·de·na dar·pi·tāḥ

  29. 29

    tasmin harihayaḥ śrīmān mahendraḥ pākaśāsanaḥ / abhiṣiktaḥ surai rājā meghavān nāma parvataḥ

    tas·min ha·ri·ha·yaḥ śrī·mān ma·hen·draḥ pā·ka·śā·sa·naḥ / a·bhi·ṣik·taḥ su·rai rā·jā me·gha·vān nā·ma par·va·taḥ

  30. 30

    tam atikramya śailendraṃ mahendraparipālitam / ṣaṣṭiṃ girisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha

    tam a·tik·ram·ya śai·len·draṃ ma·hen·dra·pa·ri·pā·li·tam / ṣaṣ·ṭiṃ gi·ri·sa·has·rā·ṇi kāñ·ca·nā·ni ga·miṣ·ya·tha

  31. 31

    taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ / jātarūpamayair vṛkṣaiḥ śobhitāni supuṣpitaiḥ

    ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇā·ni bhrā·ja·mā·nā·ni sar·va·taḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yair vṛk·ṣaiḥ śo·bhi·tā·ni su·puṣ·pi·taiḥ

  32. 32

    teṣāṃ madhye sthito rājā merur uttamaparvataḥ / ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā

    te·ṣāṃ madh·ye sthi·to rā·jā me·rur ut·ta·ma·par·va·taḥ / ā·dit·ye·na pra·san·ne·na śai·lo dat·ta·va·raḥ pu·rā

  33. 33

    tenaivam uktaḥ śailendraḥ sarva eva tvadāśrayāḥ / matprasādād bhaviṣyanti divārātrau ca kāñcanāḥ

    te·nai·vam uk·taḥ śai·len·draḥ sar·va e·va tva·dāś·ra·yāḥ / mat·pra·sā·dād bha·viṣ·yan·ti di·vā·rāt·rau ca kāñ·ca·nāḥ

  34. 34

    tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ / te bhaviṣyanti raktāś ca prabhayā kāñcanaprabhāḥ

    tva·yi ye cā·pi vat·syan·ti de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ / te bha·viṣ·yan·ti rak·tāś ca pra·bha·yā kāñ·ca·nap·ra·bhāḥ

  35. 35

    ādityā vasavo rudrā marutaś ca divaukasaḥ / āgamya paścimāṃ saṃdhyāṃ merum uttamaparvatam

    ā·dit·yā va·sa·vo rud·rā ma·ru·taś ca di·vau·ka·saḥ / ā·gam·ya paś·ci·māṃ saṃdh·yāṃ me·rum ut·ta·ma·par·va·tam

  36. 36

    ādityam upatiṣṭhanti taiś ca sūryo 'bhipūjitaḥ / adṛśyaḥ sarvabhūtānām astaṃ gacchati parvatam

    ā·dit·yam u·pa·tiṣ·ṭhan·ti taiś ca sūr·yo 'bhi·pū·ji·taḥ / a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nām as·taṃ gac·cha·ti par·va·tam

  37. 37

    yojanānāṃ sahasrāṇi daśatāni divākaraḥ / muhūrtārdhena taṃ śīghram abhiyāti śiloccayam

    yo·ja·nā·nāṃ sa·has·rā·ṇi da·śa·tā·ni di·vā·ka·raḥ / mu·hūr·tār·dhe·na taṃ śīgh·ram a·bhi·yā·ti śi·loc·ca·yam

  38. 38

    śṛṅge tasya mahad divyaṃ bhavanaṃ sūryasaṃnibham / prāsādaguṇasaṃbādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā

    śṛṅ·ge tas·ya ma·had div·yaṃ bha·va·naṃ sūr·ya·saṃ·ni·bham / prā·sā·da·gu·ṇa·saṃ·bā·dhaṃ vi·hi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā

  39. 39

    śobhitaṃ tarubhiś citrair nānāpakṣisamākulaiḥ / niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ

    śo·bhi·taṃ ta·ru·bhiś cit·rair nā·nā·pak·ṣi·sa·mā·ku·laiḥ / ni·ke·taṃ pā·śa·has·tas·ya va·ru·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  40. 40

    antarā merum astaṃ ca tālo daśaśirā mahān / jātarūpamayaḥ śrīmān bhrājate citravedikaḥ

    an·ta·rā me·rum as·taṃ ca tā·lo da·śa·śi·rā ma·hān / jā·ta·rū·pa·ma·yaḥ śrī·mān bhrā·ja·te cit·ra·ve·di·kaḥ

  41. 41

    teṣu sarveṣu durgeṣu saraḥsu ca saritsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ

    te·ṣu sar·ve·ṣu dur·ge·ṣu sa·raḥ·su ca sa·rit·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  42. 42

    yatra tiṣṭhati dharmātmā tapasā svena bhāvitaḥ / merusāvarṇir ity eva khyāto vai brahmaṇā samaḥ

    yat·ra tiṣ·ṭha·ti dhar·māt·mā ta·pa·sā sve·na bhā·vi·taḥ / me·ru·sā·var·ṇir ity e·va khyā·to vai brah·ma·ṇā sa·maḥ

  43. 43

    praṣṭavyo merusāvarṇir maharṣiḥ sūryasaṃnibhaḥ / praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati

    praṣ·ṭav·yo me·ru·sā·var·ṇir ma·har·ṣiḥ sūr·ya·saṃ·ni·bhaḥ / pra·ṇam·ya śi·ra·sā bhū·mau pra·vṛt·tiṃ mai·thi·līṃ pra·ti

  44. 44

    etāvaj jīvalokasya bhāskaro rajanīkṣaye / kṛtvā vitimiraṃ sarvam astaṃ gacchati parvatam

    e·tā·vaj jī·va·lo·kas·ya bhās·ka·ro ra·ja·nīk·ṣa·ye / kṛt·vā vi·ti·mi·raṃ sar·vam as·taṃ gac·cha·ti par·va·tam

  45. 45

    etāvad vānaraiḥ śakyaṃ gantuṃ vānarapuṃgavāḥ / abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param

    e·tā·vad vā·na·raiḥ śak·yaṃ gan·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / a·bhās·ka·ram a·mar·yā·daṃ na jā·nī·mas ta·taḥ pa·ram

  46. 46

    adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / astaṃ parvatam āsādya pūrṇe māse nivartata

    a·dhi·gam·ya tu vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / as·taṃ par·va·tam ā·sād·ya pūr·ṇe mā·se ni·var·ta·ta

  47. 47

    ūrdhvaṃ māsān na vastavyaṃ vasan vadhyo bhaven mama / sahaiva śūro yuṣmābhiḥ śvaśuro me gamiṣyati

    ūr·dhvaṃ mā·sān na vas·tav·yaṃ va·san vadh·yo bha·ven ma·ma / sa·hai·va śū·ro yuṣ·mā·bhiḥ śva·śu·ro me ga·miṣ·ya·ti

  48. 48

    śrotavyaṃ sarvam etasya bhavadbhir diṣṭa kāribhiḥ / gurur eṣa mahābāhuḥ śvaśuro me mahābalaḥ

    śro·tav·yaṃ sar·vam e·tas·ya bha·vad·bhir diṣ·ṭa kā·ri·bhiḥ / gu·rur e·ṣa ma·hā·bā·huḥ śva·śu·ro me ma·hā·ba·laḥ

  49. 49

    bhavantaś cāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarvakarmasu / pramāṇam enaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam

    bha·van·taś cā·pi vik·rān·tāḥ pra·mā·ṇaṃ sar·va·kar·ma·su / pra·mā·ṇam e·naṃ saṃs·thāp·ya paś·yadh·vaṃ paś·ci·māṃ di·śam

  50. 50

    dṛṣṭāyāṃ tu narendrasyā patnyām amitatejasaḥ / kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā

    dṛṣ·ṭā·yāṃ tu na·ren·dras·yā pat·nyām a·mi·ta·te·ja·saḥ / kṛ·ta·kṛt·yā bha·viṣ·yā·maḥ kṛ·tas·ya pra·ti·kar·ma·ṇā

  51. 51

    ato 'nyad api yat kiṃ cit kāryasyāsya hitaṃ bhavet / saṃpradhārya bhavadbhiś ca deśakālārthasaṃhitam

    a·to 'nyad a·pi yat kiṃ cit kār·yas·yās·ya hi·taṃ bha·vet / saṃp·ra·dhār·ya bha·vad·bhiś ca de·śa·kā·lār·tha·saṃ·hi·tam

  52. 52

    tataḥ suṣeṇa pramukhāḥ plavaṃgamāḥ sugrīvavākyaṃ nipuṇaṃ niśamya / āmantrya sarve plavagādhipaṃ te jagmur diśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām

    ta·taḥ su·ṣe·ṇa pra·mu·khāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ sug·rī·va·vāk·yaṃ ni·pu·ṇaṃ ni·śam·ya / ā·man·trya sar·ve pla·va·gā·dhi·paṃ te jag·mur di·śaṃ tāṃ va·ru·ṇā·bhi·gup·tām

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 42 62 verses
  1. 1

    tataḥ saṃdiśya sugrīvaḥ śvaśuraṃ paścimāṃ diśam / vīraṃ śatabaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ

    ta·taḥ saṃ·diś·ya sug·rī·vaḥ śva·śu·raṃ paś·ci·māṃ di·śam / vī·raṃ śa·ta·ba·liṃ nā·ma vā·na·raṃ vā·na·rar·ṣa·bhaḥ

  2. 2

    uvāca rājā mantrajñaḥ sarvavānarasaṃmatam / vākyam ātmahitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā

    u·vā·ca rā·jā man·traj·ñaḥ sar·va·vā·na·ra·saṃ·ma·tam / vāk·yam āt·ma·hi·taṃ cai·va rā·mas·ya ca hi·taṃ ta·thā

  3. 3

    vṛtaḥ śatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām / vaivasvata sutaiḥ sārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ

    vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa tvad·vi·dhā·nāṃ va·nau·ka·sām / vai·vas·va·ta su·taiḥ sār·dhaṃ pra·tiṣ·ṭhas·va sva·man·tri·bhiḥ

  4. 4

    diśaṃ hy udīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām / sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīm aninditām

    di·śaṃ hy u·dī·cīṃ vik·rān·tāṃ hi·ma·śai·lā·va·taṃ·sa·kām / sar·va·taḥ pa·ri·mār·gadh·vaṃ rā·ma·pat·nīm a·nin·di·tām

  5. 5

    asmin kārye vinivṛtte kṛte dāśaratheḥ priye / ṛṇān muktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ

    as·min kār·ye vi·ni·vṛt·te kṛ·te dā·śa·ra·theḥ pri·ye / ṛ·ṇān muk·tā bha·viṣ·yā·maḥ kṛ·tār·thār·tha·vi·dāṃ va·rāḥ

  6. 6

    kṛtaṃ hi priyam asmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā / tasya cet pratikāro 'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet

    kṛ·taṃ hi pri·yam as·mā·kaṃ rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / tas·ya cet pra·ti·kā·ro 'sti sa·pha·laṃ jī·vi·taṃ bha·vet

  7. 7

    etāṃ buddhiṃ samāsthāya dṛśyate jānakī yathā / tathā bhavadbhiḥ kartavyam asmatpriyahitaiṣibhiḥ

    e·tāṃ bud·dhiṃ sa·mās·thā·ya dṛś·ya·te jā·na·kī ya·thā / ta·thā bha·vad·bhiḥ kar·tav·yam as·mat·pri·ya·hi·tai·ṣi·bhiḥ

  8. 8

    ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyas tu narasattamaḥ / asmāsu cāgataprītī rāmaḥ parapuraṃjayaḥ

    a·yaṃ hi sar·va·bhū·tā·nāṃ mān·yas tu na·ra·sat·ta·maḥ / as·mā·su cā·ga·tap·rī·tī rā·maḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ

  9. 9

    imāni vanadurgāṇi nadyaḥ śailāntarāṇi ca / bhavantaḥ parimārgaṃs tu buddhivikramasaṃpadā

    i·mā·ni va·na·dur·gā·ṇi nad·yaḥ śai·lān·ta·rā·ṇi ca / bha·van·taḥ pa·ri·mār·gaṃs tu bud·dhi·vik·ra·ma·saṃ·pa·dā

  10. 10

    tatra mlecchān pulindāṃś ca śūrasenāṃs tathaiva ca / prasthālān bharatāṃś caiva kurūṃś ca saha madrakaiḥ

    tat·ra mlec·chān pu·lin·dāṃś ca śū·ra·se·nāṃs ta·thai·va ca / pras·thā·lān bha·ra·tāṃś cai·va ku·rūṃś ca sa·ha mad·ra·kaiḥ

  11. 11

    kāmbojān yavanāṃś caiva śakān āraṭṭakān api / bāhlīkān ṛṣikāṃś caiva pauravān atha ṭaṅkaṇān

    kām·bo·jān ya·va·nāṃś cai·va śa·kān ā·raṭ·ṭa·kān a·pi / bāh·lī·kān ṛ·ṣi·kāṃś cai·va pau·ra·vān a·tha ṭaṅ·ka·ṇān

  12. 12

    cīnān paramacīnāṃś ca nīhārāṃś ca punaḥ punaḥ / anviṣya daradāṃś caiva himavantaṃ vicinvatha

    cī·nān pa·ra·ma·cī·nāṃś ca nī·hā·rāṃś ca pu·naḥ pu·naḥ / an·viṣ·ya da·ra·dāṃś cai·va hi·ma·van·taṃ vi·cin·va·tha

  13. 13

    lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehya mārgitavyas tatas tataḥ

    lodh·ra·pad·ma·ka·ṣaṇ·ḍe·ṣu de·va·dā·ru·va·ne·ṣu ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·ya mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  14. 14

    tataḥ somāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam / kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ taṃ gamiṣyatha

    ta·taḥ so·māś·ra·maṃ gat·vā de·va·gan·dhar·va·se·vi·tam / kā·laṃ nā·ma ma·hā·sā·nuṃ par·va·taṃ taṃ ga·miṣ·ya·tha

  15. 15

    mahatsu tasya śṛṅgeṣu nirdareṣu guhāsu ca / vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm

    ma·hat·su tas·ya śṛṅ·ge·ṣu nir·da·re·ṣu gu·hā·su ca / vi·ci·nudh·vaṃ ma·hā·bhā·gāṃ rā·ma·pat·nīṃ ya·śas·vi·nīm

  16. 16

    tam atikramya śailendraṃ hemavargaṃ mahāgirim / tataḥ sudarśanaṃ nāma parvataṃ gantum arhatha

    tam a·tik·ram·ya śai·len·draṃ he·ma·var·gaṃ ma·hā·gi·rim / ta·taḥ su·dar·śa·naṃ nā·ma par·va·taṃ gan·tum ar·ha·tha

  17. 17

    tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirdareṣu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ

    tas·ya kā·na·na·ṣaṇ·ḍe·ṣu nir·da·re·ṣu gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  18. 18

    tam atikramya cākāśaṃ sarvataḥ śatayojanam / aparvatanadī vṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam

    tam a·tik·ram·ya cā·kā·śaṃ sar·va·taḥ śa·ta·yo·ja·nam / a·par·va·ta·na·dī vṛk·ṣaṃ sar·va·sat·tva·vi·var·ji·tam

  19. 19

    taṃ tu śīghram atikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam / kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha

    taṃ tu śīgh·ram a·tik·ram·ya kān·tā·raṃ ro·ma·har·ṣa·ṇam / kai·lā·saṃ pāṇ·ḍu·raṃ śai·laṃ prāp·ya hṛṣ·ṭā bha·viṣ·ya·tha

  20. 20

    tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam / kuberabhavanaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā

    tat·ra pāṇ·ḍu·ra·me·ghā·bhaṃ jām·bū·na·da·pa·riṣ·kṛ·tam / ku·be·ra·bha·va·naṃ div·yaṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā

  21. 21

    viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā / haṃsakāraṇḍavākīrṇā apsarogaṇasevitā

    vi·śā·lā na·li·nī yat·ra pra·bhū·ta·ka·ma·lot·pa·lā / haṃ·sa·kā·raṇ·ḍa·vā·kīr·ṇā ap·sa·ro·ga·ṇa·se·vi·tā

  22. 22

    tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ / dhanado ramate śrīmān guhyakaiḥ saha yakṣarāṭ

    tat·ra vaiś·ra·va·ṇo rā·jā sar·va·bhū·ta·na·mas·kṛ·taḥ / dha·na·do ra·ma·te śrī·mān guh·ya·kaiḥ sa·ha yak·ṣa·rāṭ

  23. 23

    tasya candranikaśeṣu parvateṣu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ

    tas·ya can·dra·ni·ka·śe·ṣu par·va·te·ṣu gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ

  24. 24

    krauñcaṃ tu girim āsādya bilaṃ tasya sudurgamam / apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tat smṛtam

    krauñ·caṃ tu gi·rim ā·sād·ya bi·laṃ tas·ya su·dur·ga·mam / ap·ra·mat·taiḥ pra·veṣ·ṭav·yaṃ duṣ·pra·ve·śaṃ hi tat smṛ·tam

  25. 25

    vasanti hi mahātmānas tatra sūryasamaprabhāḥ / devair apy arcitāḥ samyag devarūpā maharṣayaḥ

    va·san·ti hi ma·hāt·mā·nas tat·ra sūr·ya·sa·map·ra·bhāḥ / de·vair apy ar·ci·tāḥ sam·yag de·va·rū·pā ma·har·ṣa·yaḥ

  26. 26

    krauñcasya tu guhāś cānyāḥ sānūni śikharāṇi ca / nirdarāś ca nitambāś ca vicetavyās tatas tataḥ

    krauñ·cas·ya tu gu·hāś cān·yāḥ sā·nū·ni śi·kha·rā·ṇi ca / nir·da·rāś ca ni·tam·bāś ca vi·ce·tav·yās ta·tas ta·taḥ

  27. 27

    krauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatas tataḥ / avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam

    krauñ·cas·ya śi·kha·raṃ cā·pi ni·rīk·ṣya ca ta·tas ta·taḥ / a·vṛk·ṣaṃ kā·ma·śai·laṃ ca mā·na·saṃ vi·ha·gā·la·yam

  28. 28

    na gatis tatra bhūtānāṃ devadānavarakṣasām / sa ca sarvair vicetavyaḥ sasānuprasthabhūdharaḥ

    na ga·tis tat·ra bhū·tā·nāṃ de·va·dā·na·va·rak·ṣa·sām / sa ca sar·vair vi·ce·tav·yaḥ sa·sā·nup·ras·tha·bhū·dha·raḥ

  29. 29

    krauñcaṃ girim atikramya maināko nāma parvataḥ / mayasya bhavanaṃ tatra dānavasya svayaṃ kṛtam

    krauñ·caṃ gi·rim a·tik·ram·ya mai·nā·ko nā·ma par·va·taḥ / ma·yas·ya bha·va·naṃ tat·ra dā·na·vas·ya sva·yaṃ kṛ·tam

  30. 30

    mainākas tu vicetavyaḥ sasānuprasthakandaraḥ / strīṇām aśvamukhīnāṃ ca niketās tatra tatra tu

    mai·nā·kas tu vi·ce·tav·yaḥ sa·sā·nup·ras·tha·kan·da·raḥ / strī·ṇām aś·va·mu·khī·nāṃ ca ni·ke·tās tat·ra tat·ra tu

  31. 31

    taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam / siddhā vaikhānasās tatra vālakhilyāś ca tāpasāḥ

    taṃ de·śaṃ sa·ma·tik·ram·ya āś·ra·maṃ sid·dha·se·vi·tam / sid·dhā vai·khā·na·sās tat·ra vā·la·khil·yāś ca tā·pa·sāḥ

  32. 32

    vandyās te tu tapaḥsiddhās tāpasā vītakalmaṣāḥ / praṣṭavyāś cāpi sītāyāḥ pravṛttaṃ vinayānvitaiḥ

    van·dyās te tu ta·paḥ·sid·dhās tā·pa·sā vī·ta·kal·ma·ṣāḥ / praṣ·ṭav·yāś cā·pi sī·tā·yāḥ pra·vṛt·taṃ vi·na·yān·vi·taiḥ

  33. 33

    hemapuṣkarasaṃchannaṃ tatra vaikhānasaṃ saraḥ / taruṇādityasaṃkāśair haṃsair vicaritaṃ śubhaiḥ

    he·ma·puṣ·ka·ra·saṃ·chan·naṃ tat·ra vai·khā·na·saṃ sa·raḥ / ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·kā·śair haṃ·sair vi·ca·ri·taṃ śu·bhaiḥ

  34. 34

    aupavāhyaḥ kuberasya sarvabhauma iti smṛtaḥ / gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ

    au·pa·vāh·yaḥ ku·be·ras·ya sar·va·bhau·ma i·ti smṛ·taḥ / ga·jaḥ par·ye·ti taṃ de·śaṃ sa·dā sa·ha ka·re·ṇu·bhiḥ

  35. 35

    tat sāraḥ samatikramya naṣṭacandradivākaram / anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodam anādimat

    tat sā·raḥ sa·ma·tik·ram·ya naṣ·ṭa·can·dra·di·vā·ka·ram / a·nak·ṣat·ra·ga·ṇaṃ vyo·ma niṣ·pa·yo·dam a·nā·di·mat

  36. 36

    gabhastibhir ivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate / viśrāmyadbhis tapaḥ siddhair devakalpaiḥ svayamprabhaiḥ

    ga·bhas·ti·bhir i·vār·kas·ya sa tu de·śaḥ pra·kā·śa·te / viś·rām·yad·bhis ta·paḥ sid·dhair de·va·kal·paiḥ sva·yam·pra·bhaiḥ

  37. 37

    taṃ tu deśam atikramya śailodā nāma nimnagā / ubhayos tīrayor yasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ

    taṃ tu de·śam a·tik·ram·ya śai·lo·dā nā·ma nim·na·gā / u·bha·yos tī·ra·yor yas·yāḥ kī·ca·kā nā·ma ve·ṇa·vaḥ

  38. 38

    te nayanti paraṃ tīraṃ siddhān pratyānayanti ca / uttarāḥ kuravas tatra kṛtapuṇyapratiśriyāḥ

    te na·yan·ti pa·raṃ tī·raṃ sid·dhān prat·yā·na·yan·ti ca / ut·ta·rāḥ ku·ra·vas tat·ra kṛ·ta·puṇ·yap·ra·tiś·ri·yāḥ

  39. 39

    tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padminībhiḥ kṛtodakāḥ / nīlavaidūryapatrāḍhyā nadyas tatra sahasraśaḥ

    ta·taḥ kāñ·ca·na·pad·mā·bhiḥ pad·mi·nī·bhiḥ kṛ·to·da·kāḥ / nī·la·vai·dūr·ya·pat·rāḍh·yā nad·yas tat·ra sa·has·ra·śaḥ

  40. 40

    raktotpalavanaiś cātra maṇḍitāś ca hiraṇmayaiḥ / taruṇādityasadṛśair bhānti tatra jalāśayāḥ

    rak·tot·pa·la·va·naiś cāt·ra maṇ·ḍi·tāś ca hi·raṇ·ma·yaiḥ / ta·ru·ṇā·dit·ya·sa·dṛ·śair bhān·ti tat·ra ja·lā·śa·yāḥ

  41. 41

    mahārhamaṇipatraiś ca kāñcanaprabha kesaraiḥ / nīlotpalavanaiś citraiḥ sa deśaḥ sarvatovṛtaḥ

    ma·hār·ha·ma·ṇi·pat·raiś ca kāñ·ca·nap·ra·bha ke·sa·raiḥ / nī·lot·pa·la·va·naiś cit·raiḥ sa de·śaḥ sar·va·to·vṛ·taḥ

  42. 42

    nistulābhiś ca muktābhir maṇibhiś ca mahādhanaiḥ / udbhūtapulinās tatra jātarūpaiś ca nimnagāḥ

    nis·tu·lā·bhiś ca muk·tā·bhir ma·ṇi·bhiś ca ma·hā·dha·naiḥ / ud·bhū·ta·pu·li·nās tat·ra jā·ta·rū·paiś ca nim·na·gāḥ

  43. 43

    sarvaratnamayaiś citrair avagāḍhā nagottamaiḥ / jātarūpamayaiś cāpi hutāśanasamaprabhaiḥ

    sar·va·rat·na·ma·yaiś cit·rair a·va·gā·ḍhā na·got·ta·maiḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yaiś cā·pi hu·tā·śa·na·sa·map·ra·bhaiḥ

  44. 44

    nityapuṣpaphalāś cātra nagāḥ patrarathākulāḥ / divyagandharasasparśāḥ sarvakāmān sravanti ca

    nit·ya·puṣ·pa·pha·lāś cāt·ra na·gāḥ pat·ra·ra·thā·ku·lāḥ / div·ya·gan·dha·ra·sas·par·śāḥ sar·va·kā·mān sra·van·ti ca

  45. 45

    nānākārāṇi vāsāṃsi phalanty anye nagottamāḥ / muktāvaidūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca

    nā·nā·kā·rā·ṇi vā·sāṃ·si pha·lanty an·ye na·got·ta·māḥ / muk·tā·vai·dūr·ya·cit·rā·ṇi bhū·ṣa·ṇā·ni ta·thai·va ca

  46. 46

    strīṇāṃ yāny anurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca / sarvartusukhasevyāni phalanty anye nagottamāḥ

    strī·ṇāṃ yāny a·nu·rū·pā·ṇi pu·ru·ṣā·ṇāṃ ta·thai·va ca / sar·var·tu·su·kha·sev·yā·ni pha·lanty an·ye na·got·ta·māḥ

  47. 47

    mahārhāṇi vicitrāṇi haimāny anye nagottamāḥ / śayanāni prasūyante citrāstāraṇavanti ca

    ma·hār·hā·ṇi vi·cit·rā·ṇi hai·māny an·ye na·got·ta·māḥ / śa·ya·nā·ni pra·sū·yan·te cit·rās·tā·ra·ṇa·van·ti ca

  48. 48

    manaḥkāntāni mālyāni phalanty atrāpare drumāḥ / pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca

    ma·naḥ·kān·tā·ni māl·yā·ni pha·lanty at·rā·pa·re dru·māḥ / pā·nā·ni ca ma·hār·hā·ṇi bhak·ṣyā·ṇi vi·vi·dhā·ni ca

  49. 49

    striyaś ca guṇasaṃpannā rūpayauvanalakṣitāḥ / gandharvāḥ kiṃnarā siddhā nāgā vidyādharās tathā / ramante sahitās tatra nārībhir bhāskaraprabhāḥ

    stri·yaś ca gu·ṇa·saṃ·pan·nā rū·pa·yau·va·na·lak·ṣi·tāḥ / gan·dhar·vāḥ kiṃ·na·rā sid·dhā nā·gā vid·yā·dha·rās ta·thā / ra·man·te sa·hi·tās tat·ra nā·rī·bhir bhās·ka·rap·ra·bhāḥ

  50. 50

    sarve sukṛtakarmāṇaḥ sarve ratiparāyaṇāḥ / sarve kāmārthasahitā vasanti saha yoṣitaḥ

    sar·ve su·kṛ·ta·kar·mā·ṇaḥ sar·ve ra·ti·pa·rā·ya·ṇāḥ / sar·ve kā·mār·tha·sa·hi·tā va·san·ti sa·ha yo·ṣi·taḥ

  51. 51

    gītavāditranirghoṣaḥ sotkṛṣṭahasitasvanaḥ / śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ

    gī·ta·vā·dit·ra·nir·gho·ṣaḥ sot·kṛṣ·ṭa·ha·si·tas·va·naḥ / śrū·ya·te sa·ta·taṃ tat·ra sar·va·bhū·ta·ma·no·ha·raḥ

  52. 52

    tatra nāmuditaḥ kaś cin nāsti kaś cid asatpriyaḥ / ahany ahani vardhante guṇās tatra manoramāḥ

    tat·ra nā·mu·di·taḥ kaś cin nās·ti kaś cid a·sat·pri·yaḥ / a·hany a·ha·ni var·dhan·te gu·ṇās tat·ra ma·no·ra·māḥ

  53. 53

    samatikramya taṃ deśam uttaras toyasāṃ nidhiḥ / tatra somagirir nāma madhye hemamayo mahān

    sa·ma·tik·ram·ya taṃ de·śam ut·ta·ras to·ya·sāṃ ni·dhiḥ / tat·ra so·ma·gi·rir nā·ma madh·ye he·ma·ma·yo ma·hān

  54. 54

    indralokagatā ye ca brahmalokagatāś ca ye / devās taṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatam

    in·dra·lo·ka·ga·tā ye ca brah·ma·lo·ka·ga·tāś ca ye / de·vās taṃ sa·ma·vek·ṣan·te gi·ri·rā·jaṃ di·vaṃ ga·tam

  55. 55

    sa tu deśo visūryo 'pi tasya bhāsā prakāśate / sūryalakṣmyābhivijñeyas tapaseva vivasvatā

    sa tu de·śo vi·sūr·yo 'pi tas·ya bhā·sā pra·kā·śa·te / sūr·ya·lak·ṣmyā·bhi·vij·ñe·yas ta·pa·se·va vi·vas·va·tā

  56. 56

    bhagavān api viśvātmā śambhur ekādaśātmakaḥ / brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ

    bha·ga·vān a·pi viś·vāt·mā śam·bhur e·kā·da·śāt·ma·kaḥ / brah·mā va·sa·ti de·ve·śo brah·mar·ṣi·pa·ri·vā·ri·taḥ

  57. 57

    na kathaṃ cana gantavyaṃ kurūṇām uttareṇa vaḥ / anyeṣām api bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ

    na ka·thaṃ ca·na gan·tav·yaṃ ku·rū·ṇām ut·ta·re·ṇa vaḥ / an·ye·ṣām a·pi bhū·tā·nāṃ nā·tik·rā·ma·ti vai ga·tiḥ

  58. 58

    sā hi somagirir nāma devānām api durgamaḥ / tam ālokya tataḥ kṣipram upāvartitum arhatha

    sā hi so·ma·gi·rir nā·ma de·vā·nām a·pi dur·ga·maḥ / tam ā·lok·ya ta·taḥ kṣip·ram u·pā·var·ti·tum ar·ha·tha

  59. 59

    etāvad vānaraiḥ śakyaṃ gantuṃ vānarapuṃgavāḥ / abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param

    e·tā·vad vā·na·raiḥ śak·yaṃ gan·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / a·bhās·ka·ram a·mar·yā·daṃ na jā·nī·mas ta·taḥ pa·ram

  60. 60

    sarvam etad vicetavyaṃ yan mayā parikīrtitam / yad anyad api noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ

    sar·vam e·tad vi·ce·tav·yaṃ yan ma·yā pa·ri·kīr·ti·tam / yad an·yad a·pi nok·taṃ ca tat·rā·pi kri·ya·tāṃ ma·tiḥ

  61. 61

    tataḥ kṛtaṃ dāśarather mahat priyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam / kṛtaṃ bhaviṣyaty anilānalopamā videhajā darśanajena karmaṇā

    ta·taḥ kṛ·taṃ dā·śa·ra·ther ma·hat pri·yaṃ ma·hat·ta·raṃ cā·pi ta·to ma·ma pri·yam / kṛ·taṃ bha·viṣ·yaty a·ni·lā·na·lo·pa·mā vi·de·ha·jā dar·śa·na·je·na kar·ma·ṇā

  62. 62

    tataḥ kṛtārthāḥ sahitāḥ sabāndhavā mayārcitāḥ sarvaguṇair manoramaiḥ / cariṣyathorvīṃ pratiśāntaśatravaḥ sahapriyā bhūtadharāḥ plavaṃgamāḥ

    ta·taḥ kṛ·tār·thāḥ sa·hi·tāḥ sa·bān·dha·vā ma·yār·ci·tāḥ sar·va·gu·ṇair ma·no·ra·maiḥ / ca·riṣ·ya·thor·vīṃ pra·ti·śān·ta·śat·ra·vaḥ sa·hap·ri·yā bhū·ta·dha·rāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 43 16 verses
  1. 1

    viśeṣeṇa tu sugrīvo hanumatyartham uktavān / sa hi tasmin hariśreṣṭhe niścitārtho 'rthasādhane

    vi·śe·ṣe·ṇa tu sug·rī·vo ha·nu·mat·yar·tham uk·ta·vān / sa hi tas·min ha·riś·reṣ·ṭhe niś·ci·tār·tho 'rtha·sā·dha·ne

  2. 2

    na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye / nāpsu vā gatisaṃgaṃ te paśyāmi haripuṃgava

    na bhū·mau nān·ta·rik·ṣe vā nām·ba·re nā·ma·rā·la·ye / nāp·su vā ga·ti·saṃ·gaṃ te paś·yā·mi ha·ri·puṃ·ga·va

  3. 3

    sāsurāḥ sahagandharvāḥ sanāganaradevatāḥ / viditāḥ sarvalokās te sasāgaradharādharāḥ

    sā·su·rāḥ sa·ha·gan·dhar·vāḥ sa·nā·ga·na·ra·de·va·tāḥ / vi·di·tāḥ sar·va·lo·kās te sa·sā·ga·ra·dha·rā·dha·rāḥ

  4. 4

    gatir vegaś ca tejaś ca lāghavaṃ ca mahākape / pitus te sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ

    ga·tir ve·gaś ca te·jaś ca lā·gha·vaṃ ca ma·hā·ka·pe / pi·tus te sa·dṛ·śaṃ vī·ra mā·ru·tas·ya ma·hau·ja·saḥ

  5. 5

    tejasā vāpi te bhūtaṃ samaṃ bhuvi na vidyate / tad yathā labhyate sītā tattvam evopapādaya

    te·ja·sā vā·pi te bhū·taṃ sa·maṃ bhu·vi na vid·ya·te / tad ya·thā labh·ya·te sī·tā tat·tvam e·vo·pa·pā·da·ya

  6. 6

    tvayy eva hanumann asti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ / deśakālānuvṛttaś ca nayaś ca nayapaṇḍita

    tvayy e·va ha·nu·mann as·ti ba·laṃ bud·dhiḥ pa·rāk·ra·maḥ / de·śa·kā·lā·nu·vṛt·taś ca na·yaś ca na·ya·paṇ·ḍi·ta

  7. 7

    tataḥ kāryasamāsaṃgam avagamya hanūmati / viditvā hanumantaṃ ca cintayām āsa rāghavaḥ

    ta·taḥ kār·ya·sa·mā·saṃ·gam a·va·gam·ya ha·nū·ma·ti / vi·dit·vā ha·nu·man·taṃ ca cin·ta·yām ā·sa rā·gha·vaḥ

  8. 8

    sarvathā niścitārtho 'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ / niścitārthataraś cāpi hanūmān kāryasādhane

    sar·va·thā niś·ci·tār·tho 'yaṃ ha·nū·ma·ti ha·rīś·va·raḥ / niś·ci·tār·tha·ta·raś cā·pi ha·nū·mān kār·ya·sā·dha·ne

  9. 9

    tad evaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ / bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ

    tad e·vaṃ pras·thi·tas·yās·ya pa·rij·ñā·tas·ya kar·ma·bhiḥ / bhar·trā pa·ri·gṛ·hī·tas·ya dhru·vaḥ kār·ya·pha·lo·da·yaḥ

  10. 10

    taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim / kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ

    taṃ sa·mīk·ṣya ma·hā·te·jā vya·va·sā·yot·ta·raṃ ha·rim / kṛ·tār·tha i·va saṃ·vṛt·taḥ pra·hṛṣ·ṭen·dri·ya·mā·na·saḥ

  11. 11

    dadau tasya tataḥ prītaḥ svanāmāṅkopaśobhitam / aṅgulīyam abhijñānaṃ rājaputryāḥ paraṃtapaḥ

    da·dau tas·ya ta·taḥ prī·taḥ sva·nā·māṅ·ko·pa·śo·bhi·tam / aṅ·gu·lī·yam a·bhij·ñā·naṃ rā·ja·put·ryāḥ pa·raṃ·ta·paḥ

  12. 12

    anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā / matsakāśād anuprāptam anudvignānupaśyati

    a·ne·na tvāṃ ha·riś·reṣ·ṭha cih·ne·na ja·na·kāt·ma·jā / mat·sa·kā·śād a·nup·rāp·tam a·nud·vig·nā·nu·paś·ya·ti

  13. 13

    vyavasāyaś ca te vīra sattvayuktaś ca vikramaḥ / sugrīvasya ca saṃdeśaḥ siddhiṃ kathayatīva me

    vya·va·sā·yaś ca te vī·ra sat·tva·yuk·taś ca vik·ra·maḥ / sug·rī·vas·ya ca saṃ·de·śaḥ sid·dhiṃ ka·tha·ya·tī·va me

  14. 14

    sa tad gṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ / vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ

    sa tad gṛh·ya ha·riś·reṣ·ṭhaḥ sthāp·ya mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / van·dit·vā ca·ra·ṇau cai·va pras·thi·taḥ pla·va·got·ta·maḥ

  15. 15

    sa tat prakarṣan hariṇāṃ balaṃ mahad babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapi / gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ

    sa tat pra·kar·ṣan ha·ri·ṇāṃ ba·laṃ ma·had ba·bhū·va vī·raḥ pa·va·nāt·ma·jaḥ ka·pi / ga·tām·bu·de vyom·ni vi·śud·dha·maṇ·ḍa·laḥ śa·śī·va nak·ṣat·ra·ga·ṇo·pa·śo·bhi·taḥ

  16. 16

    atibalabalam āśritas tavāhaṃ harivaravikramavikramair analpaiḥ / pavanasuta yathābhigamyate sā janakasutā hanumaṃs tathā kuruṣva

    a·ti·ba·la·ba·lam āś·ri·tas ta·vā·haṃ ha·ri·va·ra·vik·ra·ma·vik·ra·mair a·nal·paiḥ / pa·va·na·su·ta ya·thā·bhi·gam·ya·te sā ja·na·ka·su·tā ha·nu·maṃs ta·thā ku·ruṣ·va

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 44 15 verses
  1. 1

    tad ugraśāsanaṃ bhartur vijñāya haripuṃgavāḥ / śalabhā iva saṃchādya medinīṃ saṃpratasthire

    tad ug·ra·śā·sa·naṃ bhar·tur vij·ñā·ya ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / śa·la·bhā i·va saṃ·chād·ya me·di·nīṃ saṃp·ra·tas·thi·re

  2. 2

    rāmaḥ prasravaṇe tasmin nyavasat sahalakṣmaṇaḥ / pratīkṣamāṇas taṃ māsaṃ yaḥ sītādhigame kṛtaḥ

    rā·maḥ pras·ra·va·ṇe tas·min nya·va·sat sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / pra·tīk·ṣa·mā·ṇas taṃ mā·saṃ yaḥ sī·tā·dhi·ga·me kṛ·taḥ

  3. 3

    uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām / pratasthe sahasā vīro hariḥ śatabalis tadā

    ut·ta·rāṃ tu di·śaṃ ram·yāṃ gi·ri·rā·ja·sa·mā·vṛ·tām / pra·tas·the sa·ha·sā vī·ro ha·riḥ śa·ta·ba·lis ta·dā

  4. 4

    pūrvāṃ diśaṃ prati yayau vinato hariyūthapaḥ

    pūr·vāṃ di·śaṃ pra·ti ya·yau vi·na·to ha·ri·yū·tha·paḥ

  5. 5

    tārāṅgadādi sahitaḥ plavagaḥ pavanātmajaḥ / agastyacaritām āśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ

    tā·rāṅ·ga·dā·di sa·hi·taḥ pla·va·gaḥ pa·va·nāt·ma·jaḥ / a·gas·tya·ca·ri·tām ā·śāṃ dak·ṣi·ṇāṃ ha·ri·yū·tha·paḥ

  6. 6

    paścimāṃ tu diśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ / pratasthe hariśārdūlo bhṛśaṃ varuṇapālitām

    paś·ci·māṃ tu di·śaṃ gho·rāṃ su·ṣe·ṇaḥ pla·va·geś·va·raḥ / pra·tas·the ha·ri·śār·dū·lo bhṛ·śaṃ va·ru·ṇa·pā·li·tām

  7. 7

    tataḥ sarvā diśo rājā codayitvā yathā tatham / kapisenā patīn mukhyān mumoda sukhitaḥ sukham

    ta·taḥ sar·vā di·śo rā·jā co·da·yit·vā ya·thā ta·tham / ka·pi·se·nā pa·tīn mukh·yān mu·mo·da su·khi·taḥ su·kham

  8. 8

    evaṃ saṃcoditāḥ sarve rājñā vānarayūthapāḥ / svāṃ svāṃ diśam abhipretya tvaritāḥ saṃpratasthire

    e·vaṃ saṃ·co·di·tāḥ sar·ve rāj·ñā vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / svāṃ svāṃ di·śam a·bhip·ret·ya tva·ri·tāḥ saṃp·ra·tas·thi·re

  9. 9

    nadantaś connadantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / kṣvelanto dhāvamānāś ca yayuḥ plavagasattamāḥ / ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaś ca rāvaṇam

    na·dan·taś con·na·dan·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / kṣve·lan·to dhā·va·mā·nāś ca ya·yuḥ pla·va·ga·sat·ta·māḥ / ā·na·yiṣ·yā·ma·he sī·tāṃ ha·niṣ·yā·maś ca rā·va·ṇam

  10. 10

    aham eko haniṣyāmi prāptaṃ rāvaṇam āhave / tataś conmathya sahasā hariṣye janakātmajām

    a·ham e·ko ha·niṣ·yā·mi prāp·taṃ rā·va·ṇam ā·ha·ve / ta·taś con·math·ya sa·ha·sā ha·riṣ·ye ja·na·kāt·ma·jām

  11. 11

    vepamānaṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatām iti / eka evāhariṣyāmi pātālād api jānakīm

    ve·pa·mā·naṃ śra·me·ṇād·ya bha·vad·bhiḥ sthī·ya·tām i·ti / e·ka e·vā·ha·riṣ·yā·mi pā·tā·lād a·pi jā·na·kīm

  12. 12

    vidhamiṣyāmy ahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmy ahaṃ girīn / dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān

    vi·dha·miṣ·yāmy a·haṃ vṛk·ṣān dā·ra·yiṣ·yāmy a·haṃ gi·rīn / dha·ra·ṇīṃ dā·ra·yiṣ·yā·mi kṣo·bha·yiṣ·yā·mi sā·ga·rān

  13. 13

    ahaṃ yojanasaṃkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ / śataṃ yojanasaṃkhyāyāḥ śataṃ samadhikaṃ hy aham

    a·haṃ yo·ja·na·saṃkh·yā·yāḥ pla·vi·tā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / śa·taṃ yo·ja·na·saṃkh·yā·yāḥ śa·taṃ sa·ma·dhi·kaṃ hy a·ham

  14. 14

    bhūtale sāgare vāpi śaileṣu ca vaneṣu ca / pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ

    bhū·ta·le sā·ga·re vā·pi śai·le·ṣu ca va·ne·ṣu ca / pā·tā·las·yā·pi vā madh·ye na ma·māc·chid·ya·te ga·tiḥ

  15. 15

    ity ekaikaṃ tadā tatra vānarā baladarpitāḥ / ūcuś ca vacanaṃ tasmin harirājasya saṃnidhau

    ity e·kai·kaṃ ta·dā tat·ra vā·na·rā ba·la·dar·pi·tāḥ / ū·cuś ca va·ca·naṃ tas·min ha·ri·rā·jas·ya saṃ·ni·dhau

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 45 17 verses
  1. 1

    gateṣu vānarendreṣu rāmaḥ sugrīvam abravīt / kathaṃ bhavān vinājīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ

    ga·te·ṣu vā·na·ren·dre·ṣu rā·maḥ sug·rī·vam ab·ra·vīt / ka·thaṃ bha·vān vi·nā·jī·te sar·vaṃ vai maṇ·ḍa·laṃ bhu·vaḥ

  2. 2

    sugrīvas tu tato rāmam uvāca praṇatātmavān / śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye vistareṇa nararṣabha

    sug·rī·vas tu ta·to rā·mam u·vā·ca pra·ṇa·tāt·ma·vān / śrū·ya·tāṃ sar·vam ākh·yās·ye vis·ta·re·ṇa na·rar·ṣa·bha

  3. 3

    yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim / parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam

    ya·dā tu dun·du·bhiṃ nā·ma dā·na·vaṃ ma·hi·ṣā·kṛ·tim / pa·ri·kā·la·ya·te vā·lī ma·la·yaṃ pra·ti par·va·tam

  4. 4

    tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati / viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā

    ta·dā vi·ve·śa ma·hi·ṣo ma·la·yas·ya gu·hāṃ pra·ti / vi·ve·śa vā·lī tat·rā·pi ma·la·yaṃ taj·ji·ghāṃ·sa·yā

  5. 5

    tato 'haṃ tatra nikṣipto guhād vārivinītavat / na ca niṣkramate vālī tadā saṃvatsare gate

    ta·to 'haṃ tat·ra nik·ṣip·to gu·hād vā·ri·vi·nī·ta·vat / na ca niṣ·kra·ma·te vā·lī ta·dā saṃ·vat·sa·re ga·te

  6. 6

    tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam / tad ahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ

    ta·taḥ kṣa·ta·ja·ve·ge·na ā·pu·pū·re ta·dā bi·lam / tad a·haṃ vis·mi·to dṛṣ·ṭvā bhrā·tṛ·śo·ka·vi·ṣār·di·taḥ

  7. 7

    athāhaṃ kṛtabuddhis tu suvyaktaṃ nihato guruḥ / śilāparvatasaṃkāśā biladvāri mayā kṛtā / aśaknuvan niṣkramituṃ mahiṣo vinaśed iti

    a·thā·haṃ kṛ·ta·bud·dhis tu suv·yak·taṃ ni·ha·to gu·ruḥ / śi·lā·par·va·ta·saṃ·kā·śā bi·lad·vā·ri ma·yā kṛ·tā / a·śak·nu·van niṣ·kra·mi·tuṃ ma·hi·ṣo vi·na·śed i·ti

  8. 8

    tato 'ham āgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśas tasya jīvite / rājyaṃ ca sumahat prāptaṃ tārā ca rumayā saha / mitraiś ca sahitas tatra vasāmi vigatajvaraḥ

    ta·to 'ham ā·gāṃ kiṣ·kin·dhāṃ ni·rā·śas tas·ya jī·vi·te / rāj·yaṃ ca su·ma·hat prāp·taṃ tā·rā ca ru·ma·yā sa·ha / mit·raiś ca sa·hi·tas tat·ra va·sā·mi vi·ga·taj·va·raḥ

  9. 9

    ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham / tato 'ham adadāṃ rājyaṃ gauravād bhayayantritaḥ

    ā·ja·gā·ma ta·to vā·lī hat·vā taṃ dā·na·var·ṣa·bham / ta·to 'ham a·da·dāṃ rāj·yaṃ gau·ra·vād bha·ya·yan·tri·taḥ

  10. 10

    sa māṃ jighāṃsur duṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ / parilākayate krodhād dhāvantaṃ sacivaiḥ saha

    sa māṃ ji·ghāṃ·sur duṣ·ṭāt·mā vā·lī prav·ya·thi·ten·dri·yaḥ / pa·ri·lā·ka·ya·te kro·dhād dhā·van·taṃ sa·ci·vaiḥ sa·ha

  11. 11

    tato 'haṃ vālinā tena sānubandhaḥ pradhāvitaḥ / nadīś ca vividhāḥ paśyan vanāni nagarāṇi ca

    ta·to 'haṃ vā·li·nā te·na sā·nu·ban·dhaḥ pra·dhā·vi·taḥ / na·dīś ca vi·vi·dhāḥ paś·yan va·nā·ni na·ga·rā·ṇi ca

  12. 12

    ādarśatalasaṃkāśā tato vai pṛthivī mayā / alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavat tadā

    ā·dar·śa·ta·la·saṃ·kā·śā ta·to vai pṛ·thi·vī ma·yā / a·lā·ta·cak·rap·ra·ti·mā dṛṣ·ṭā goṣ·pa·da·vat ta·dā

  13. 13

    tataḥ pūrvam ahaṃ gatvā dakṣiṇām aham āśritaḥ / diśaṃ ca paścimāṃ bhūyo gato 'smi bhayaśaṅkitaḥ / uttarāṃ tu diśaṃ yāntaṃ hanumān mām athābravīt

    ta·taḥ pūr·vam a·haṃ gat·vā dak·ṣi·ṇām a·ham āś·ri·taḥ / di·śaṃ ca paś·ci·māṃ bhū·yo ga·to 'smi bha·ya·śaṅ·ki·taḥ / ut·ta·rāṃ tu di·śaṃ yān·taṃ ha·nu·mān mām a·thāb·ra·vīt

  14. 14

    idānīṃ me smṛtaṃ rājan yathā vālī harīśvaraḥ / mataṅgena tadā śapto hy asminn āśramamaṇḍale

    i·dā·nīṃ me smṛ·taṃ rā·jan ya·thā vā·lī ha·rīś·va·raḥ / ma·taṅ·ge·na ta·dā śap·to hy as·minn āś·ra·ma·maṇ·ḍa·le

  15. 15

    praviśed yadi vā vālī mūrdhāsya śatadhā bhavet / tatra vāsaḥ sukho 'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati

    pra·vi·śed ya·di vā vā·lī mūr·dhās·ya śa·ta·dhā bha·vet / tat·ra vā·saḥ su·kho 'smā·kaṃ ni·rud·vig·no bha·viṣ·ya·ti

  16. 16

    tataḥ parvatam āsādya ṛśyamūkaṃ nṛpātmaja / na viveśa tadā vālī mataṅgasya bhayāt tadā

    ta·taḥ par·va·tam ā·sād·ya ṛś·ya·mū·kaṃ nṛ·pāt·ma·ja / na vi·ve·śa ta·dā vā·lī ma·taṅ·gas·ya bha·yāt ta·dā

  17. 17

    evaṃ mayā tadā rājan pratyakṣam upalakṣitam / pṛthivīmaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ guhām asmy āgatas tataḥ

    e·vaṃ ma·yā ta·dā rā·jan prat·yak·ṣam u·pa·lak·ṣi·tam / pṛ·thi·vī·maṇ·ḍa·laṃ kṛt·snaṃ gu·hām asmy ā·ga·tas ta·taḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 46 14 verses
  1. 1

    darśanārthaṃ tu vaidehyāḥ sarvataḥ kapiyūthapāḥ / vyādiṣṭāḥ kapirājena yathoktaṃ jagmur añjasā

    dar·śa·nār·thaṃ tu vai·deh·yāḥ sar·va·taḥ ka·pi·yū·tha·pāḥ / vyā·diṣ·ṭāḥ ka·pi·rā·je·na ya·thok·taṃ jag·mur añ·ja·sā

  2. 2

    sarāṃsi saritaḥ kakṣān ākāśaṃ nagarāṇi ca / nadīdurgāṃs tathā śailān vicinvanti samantataḥ

    sa·rāṃ·si sa·ri·taḥ kak·ṣān ā·kā·śaṃ na·ga·rā·ṇi ca / na·dī·dur·gāṃs ta·thā śai·lān vi·cin·van·ti sa·man·ta·taḥ

  3. 3

    sugrīveṇa samākhyātān sarve vānarayūthapāḥ / pradeśān pravicinvanti saśailavanakānanān

    sug·rī·ve·ṇa sa·mākh·yā·tān sar·ve vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / pra·de·śān pra·vi·cin·van·ti sa·śai·la·va·na·kā·na·nān

  4. 4

    vicintya divasaṃ sarve sītādhigamane dhṛtāḥ / samāyānti sma medinyāṃ niśākāleśu vānarāḥ

    vi·cin·tya di·va·saṃ sar·ve sī·tā·dhi·ga·ma·ne dhṛ·tāḥ / sa·mā·yān·ti sma me·din·yāṃ ni·śā·kā·le·śu vā·na·rāḥ

  5. 5

    sarvartukāṃś ca deśeṣu vānarāḥ saphalān drumān / āsādya rajanīṃ śayyāṃ cakruḥ sarveṣv ahaḥsu te

    sar·var·tu·kāṃś ca de·śe·ṣu vā·na·rāḥ sa·pha·lān dru·mān / ā·sād·ya ra·ja·nīṃ śay·yāṃ cak·ruḥ sar·veṣv a·haḥ·su te

  6. 6

    tad ahaḥ prathamaṃ kṛtvā māse prasravaṇaṃ gatāḥ / kapirājena saṃgamya nirāśāḥ kapiyūthapāḥ

    tad a·haḥ pra·tha·maṃ kṛt·vā mā·se pras·ra·va·ṇaṃ ga·tāḥ / ka·pi·rā·je·na saṃ·gam·ya ni·rā·śāḥ ka·pi·yū·tha·pāḥ

  7. 7

    vicitya tu diśaṃ pūrvāṃ yathoktāṃ sacivaiḥ saha / adṛṣṭvā vinataḥ sītām ājagāma mahābalaḥ

    vi·cit·ya tu di·śaṃ pūr·vāṃ ya·thok·tāṃ sa·ci·vaiḥ sa·ha / a·dṛṣ·ṭvā vi·na·taḥ sī·tām ā·ja·gā·ma ma·hā·ba·laḥ

  8. 8

    uttarāṃ tu diśaṃ sarvāṃ vicitya sa mahākapiḥ / āgataḥ saha sainyena vīraḥ śatabalis tadā

    ut·ta·rāṃ tu di·śaṃ sar·vāṃ vi·cit·ya sa ma·hā·ka·piḥ / ā·ga·taḥ sa·ha sain·ye·na vī·raḥ śa·ta·ba·lis ta·dā

  9. 9

    suṣeṇaḥ paścimām āśāṃ vicitya saha vānaraiḥ / sametya māse saṃpūrṇe sugrīvam upacakrame

    su·ṣe·ṇaḥ paś·ci·mām ā·śāṃ vi·cit·ya sa·ha vā·na·raiḥ / sa·met·ya mā·se saṃ·pūr·ṇe sug·rī·vam u·pa·cak·ra·me

  10. 10

    taṃ prasravaṇapṛṣṭhasthaṃ samāsādyābhivādya ca / āsīnaṃ saha rāmeṇa sugrīvam idam abruvan

    taṃ pras·ra·va·ṇa·pṛṣ·ṭhas·thaṃ sa·mā·sād·yā·bhi·vād·ya ca / ā·sī·naṃ sa·ha rā·me·ṇa sug·rī·vam i·dam ab·ru·van

  11. 11

    vicitāḥ parvatāḥ sarve vanāni nagarāṇi ca / nimnagāḥ sāgarāntāś ca sarve janapadās tathā

    vi·ci·tāḥ par·va·tāḥ sar·ve va·nā·ni na·ga·rā·ṇi ca / nim·na·gāḥ sā·ga·rān·tāś ca sar·ve ja·na·pa·dās ta·thā

  12. 12

    guhāś ca vicitāḥ sarvā yās tvayā parikīrtitāḥ / vicitāś ca mahāgulmā latāvitatasaṃtatāḥ

    gu·hāś ca vi·ci·tāḥ sar·vā yās tva·yā pa·ri·kīr·ti·tāḥ / vi·ci·tāś ca ma·hā·gul·mā la·tā·vi·ta·ta·saṃ·ta·tāḥ

  13. 13

    gahaneṣu ca deśeṣu durgeṣu viṣameṣu ca / sattvāny atipramāṇāni vicitāni hatāni ca / ye caiva gahanā deśā vicitās te punaḥ punaḥ

    ga·ha·ne·ṣu ca de·śe·ṣu dur·ge·ṣu vi·ṣa·me·ṣu ca / sat·tvāny a·tip·ra·mā·ṇā·ni vi·ci·tā·ni ha·tā·ni ca / ye cai·va ga·ha·nā de·śā vi·ci·tās te pu·naḥ pu·naḥ

  14. 14

    udārasattvābhijano mahātmā sa maithilīṃ drakṣyati vānarendraḥ / diśaṃ tu yām eva gatā tu sītā tām āsthito vāyusuto hanūmān

    u·dā·ra·sat·tvā·bhi·ja·no ma·hāt·mā sa mai·thi·līṃ drak·ṣya·ti vā·na·ren·draḥ / di·śaṃ tu yām e·va ga·tā tu sī·tā tām ās·thi·to vā·yu·su·to ha·nū·mān

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 47 22 verses
  1. 1

    sahatārāṅgadābhyāṃ tu gatvā sa hanumān kapiḥ / sugrīveṇa yathoddiṣṭaṃ taṃ deśam upacakrame

    sa·ha·tā·rāṅ·ga·dābh·yāṃ tu gat·vā sa ha·nu·mān ka·piḥ / sug·rī·ve·ṇa ya·thod·diṣ·ṭaṃ taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me

  2. 2

    sa tu dūram upāgamya sarvais taiḥ kapisattamaiḥ / vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca

    sa tu dū·ram u·pā·gam·ya sar·vais taiḥ ka·pi·sat·ta·maiḥ / vi·ci·no·ti sma vin·dhyas·ya gu·hāś ca ga·ha·nā·ni ca

  3. 3

    parvatāgrān nadīdurgān sarāṃsi vipulān drumān / vṛkṣaṣaṇḍāṃś ca vividhān parvatān ghanapādapān

    par·va·tāg·rān na·dī·dur·gān sa·rāṃ·si vi·pu·lān dru·mān / vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍāṃś ca vi·vi·dhān par·va·tān gha·na·pā·da·pān

  4. 4

    anveṣamāṇās te sarve vānarāḥ sarvato diśam / na sītāṃ dadṛśur vīrā maithilīṃ janakātmajām

    an·ve·ṣa·mā·ṇās te sar·ve vā·na·rāḥ sar·va·to di·śam / na sī·tāṃ da·dṛ·śur vī·rā mai·thi·līṃ ja·na·kāt·ma·jām

  5. 5

    te bhakṣayanto mūlāni phalāni vividhāni ca / anveṣamāṇā durdharṣā nyavasaṃs tatra tatra ha / sa tu deśo duranveṣo guhāgahanavān mahān

    te bhak·ṣa·yan·to mū·lā·ni pha·lā·ni vi·vi·dhā·ni ca / an·ve·ṣa·mā·ṇā dur·dhar·ṣā nya·va·saṃs tat·ra tat·ra ha / sa tu de·śo du·ran·ve·ṣo gu·hā·ga·ha·na·vān ma·hān

  6. 6

    tyaktvā tu taṃ tadā deśaṃ sarve vai hariyūthapāḥ / deśam anyaṃ durādharṣaṃ viviśuś cākutobhayāḥ

    tyak·tvā tu taṃ ta·dā de·śaṃ sar·ve vai ha·ri·yū·tha·pāḥ / de·śam an·yaṃ du·rā·dhar·ṣaṃ vi·vi·śuś cā·ku·to·bha·yāḥ

  7. 7

    yatra vandhyaphalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇavarjitāḥ / nistoyāḥ sarito yatra mūlaṃ yatra sudurlabham

    yat·ra van·dhya·pha·lā vṛk·ṣā vi·puṣ·pāḥ par·ṇa·var·ji·tāḥ / nis·to·yāḥ sa·ri·to yat·ra mū·laṃ yat·ra su·dur·la·bham

  8. 8

    na santi mahiṣā yatra na mṛgā na ca hastinaḥ / śārdūlāḥ pakṣiṇo vāpi ye cānye vanagocarāḥ

    na san·ti ma·hi·ṣā yat·ra na mṛ·gā na ca has·ti·naḥ / śār·dū·lāḥ pak·ṣi·ṇo vā·pi ye cān·ye va·na·go·ca·rāḥ

  9. 9

    snigdhapatrāḥ sthale yatra padminyaḥ phullapaṅkajāḥ / prekṣaṇīyāḥ sugandhāś ca bhramaraiś cāpi varjitāḥ

    snig·dha·pat·rāḥ stha·le yat·ra pad·min·yaḥ phul·la·paṅ·ka·jāḥ / prek·ṣa·ṇī·yāḥ su·gan·dhāś ca bhra·ma·raiś cā·pi var·ji·tāḥ

  10. 10

    kaṇḍur nāma mahābhāgaḥ satyavādī tapodhanaḥ / maharṣiḥ paramāmarṣī niyamair duṣpradharṣaṇaḥ

    kaṇ·ḍur nā·ma ma·hā·bhā·gaḥ sat·ya·vā·dī ta·po·dha·naḥ / ma·har·ṣiḥ pa·ra·mā·mar·ṣī ni·ya·mair duṣ·pra·dhar·ṣa·ṇaḥ

  11. 11

    tasya tasmin vane putro bālako daśavārṣikaḥ / pranaṣṭo jīvitāntāya kruddhas tatra mahāmuniḥ

    tas·ya tas·min va·ne put·ro bā·la·ko da·śa·vār·ṣi·kaḥ / pra·naṣ·ṭo jī·vi·tān·tā·ya krud·dhas tat·ra ma·hā·mu·niḥ

  12. 12

    tena dharmātmanā śaptaṃ kṛtsnaṃ tatra mahad vanam / aśaraṇyaṃ durādharṣaṃ mṛgapakṣivivarjitam

    te·na dhar·māt·ma·nā śap·taṃ kṛt·snaṃ tat·ra ma·had va·nam / a·śa·raṇ·yaṃ du·rā·dhar·ṣaṃ mṛ·ga·pak·ṣi·vi·var·ji·tam

  13. 13

    tasya te kānanāntāṃs tu girīṇāṃ kandarāṇi ca / prabhavāni nadīnāṃca vicinvanti samāhitāḥ

    tas·ya te kā·na·nān·tāṃs tu gi·rī·ṇāṃ kan·da·rā·ṇi ca / pra·bha·vā·ni na·dī·nāṃ·ca vi·cin·van·ti sa·mā·hi·tāḥ

  14. 14

    tatra cāpi mahātmāno nāpaśyañ janakātmajām / hartāraṃ rāvaṇaṃ vāpi sugrīvapriyakāriṇaḥ

    tat·ra cā·pi ma·hāt·mā·no nā·paś·yañ ja·na·kāt·ma·jām / har·tā·raṃ rā·va·ṇaṃ vā·pi sug·rī·vap·ri·ya·kā·ri·ṇaḥ

  15. 15

    te praviśya tu taṃ bhīmaṃ latāgulmasamāvṛtam / dadṛśuḥ krūrakarmāṇam asuraṃ suranirbhayam

    te pra·viś·ya tu taṃ bhī·maṃ la·tā·gul·ma·sa·mā·vṛ·tam / da·dṛ·śuḥ krū·ra·kar·mā·ṇam a·su·raṃ su·ra·nir·bha·yam

  16. 16

    taṃ dṛṣṭvā vanarā ghoraṃ sthitaṃ śailam ivāparam / gāḍhaṃ parihitāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ parvatopamam

    taṃ dṛṣ·ṭvā va·na·rā gho·raṃ sthi·taṃ śai·lam i·vā·pa·ram / gā·ḍhaṃ pa·ri·hi·tāḥ sar·ve dṛṣ·ṭvā taṃ par·va·to·pa·mam

  17. 17

    so 'pi tān vānarān sarvān naṣṭāḥ sthety abravīd balī / abhyadhāvata saṃkruddho muṣṭim udyamya saṃhitam

    so 'pi tān vā·na·rān sar·vān naṣ·ṭāḥ sthety ab·ra·vīd ba·lī / abh·ya·dhā·va·ta saṃk·rud·dho muṣ·ṭim ud·yam·ya saṃ·hi·tam

  18. 18

    tam āpatantaṃ sahasā vāliputro 'ṅgadas tadā / rāvaṇo 'yam iti jñātvā talenābhijaghāna ha

    tam ā·pa·tan·taṃ sa·ha·sā vā·li·put·ro 'ṅga·das ta·dā / rā·va·ṇo 'yam i·ti jñāt·vā ta·le·nā·bhi·ja·ghā·na ha

  19. 19

    sa vāliputrābhihato vaktrāc choṇitam udvaman / asuro nyapatad bhūmau paryasta iva parvataḥ

    sa vā·li·put·rā·bhi·ha·to vak·trāc cho·ṇi·tam ud·va·man / a·su·ro nya·pa·tad bhū·mau par·yas·ta i·va par·va·taḥ

  20. 20

    te tu tasmin nirucchvāse vānarā jitakāśinaḥ / vyacinvan prāyaśas tatra sarvaṃ tad girigahvaram

    te tu tas·min ni·ruc·chvā·se vā·na·rā ji·ta·kā·śi·naḥ / vya·cin·van prā·ya·śas tat·ra sar·vaṃ tad gi·ri·gah·va·ram

  21. 21

    vicitaṃ tu tataḥ kṛtvā sarve te kānanaṃ punaḥ / anyadevāparaṃ ghoraṃ viviśur girigahvaram

    vi·ci·taṃ tu ta·taḥ kṛt·vā sar·ve te kā·na·naṃ pu·naḥ / an·ya·de·vā·pa·raṃ gho·raṃ vi·vi·śur gi·ri·gah·va·ram

  22. 22

    te vicintya punaḥ khinnā viniṣpatya samāgatāḥ / ekānte vṛkṣamūle tu niṣedur dīnamānasāḥ

    te vi·cin·tya pu·naḥ khin·nā vi·niṣ·pat·ya sa·mā·ga·tāḥ / e·kān·te vṛk·ṣa·mū·le tu ni·ṣe·dur dī·na·mā·na·sāḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 48 22 verses
  1. 1

    athāṅgadas tadā sarvān vānarān idam abravīt / pariśrānto mahāprājñaḥ samāśvāsya śanair vacaḥ

    a·thāṅ·ga·das ta·dā sar·vān vā·na·rān i·dam ab·ra·vīt / pa·riś·rān·to ma·hāp·rāj·ñaḥ sa·māś·vās·ya śa·nair va·caḥ

  2. 2

    vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca / daryo giriguhāś caiva vicitā naḥ samantataḥ

    va·nā·ni gi·ra·yo nad·yo dur·gā·ṇi ga·ha·nā·ni ca / dar·yo gi·ri·gu·hāś cai·va vi·ci·tā naḥ sa·man·ta·taḥ

  3. 3

    tatra tatra sahāsmābhir jānakī na ca dṛśyate / tad vā rakṣo hṛtā yena sītā surasutopamā

    tat·ra tat·ra sa·hās·mā·bhir jā·na·kī na ca dṛś·ya·te / tad vā rak·ṣo hṛ·tā ye·na sī·tā su·ra·su·to·pa·mā

  4. 4

    kālaś ca no mahān yātaḥ sugrīvaś cograśāsanaḥ / tasmād bhavantaḥ sahitā vicinvantu samantataḥ

    kā·laś ca no ma·hān yā·taḥ sug·rī·vaś cog·ra·śā·sa·naḥ / tas·mād bha·van·taḥ sa·hi·tā vi·cin·van·tu sa·man·ta·taḥ

  5. 5

    vihāya tandrīṃ śokaṃ ca nidrāṃ caiva samutthitām / vicinudhvaṃ yathā sītāṃ paśyāmo janakātmajām

    vi·hā·ya tan·drīṃ śo·kaṃ ca nid·rāṃ cai·va sa·mut·thi·tām / vi·ci·nudh·vaṃ ya·thā sī·tāṃ paś·yā·mo ja·na·kāt·ma·jām

  6. 6

    anirvedaṃ ca dākṣyaṃ ca manasaś cāparājayam / kāryasiddhikarāṇy āhus tasmād etad bravīmy aham

    a·nir·ve·daṃ ca dāk·ṣyaṃ ca ma·na·saś cā·pa·rā·ja·yam / kār·ya·sid·dhi·ka·rāṇy ā·hus tas·mād e·tad bra·vīmy a·ham

  7. 7

    adyāpīdaṃ vanaṃ durgaṃ vicinvantu vanaukasaḥ / khedaṃ tyaktvā punaḥ sarvaṃ vanam etad vicīyatām

    ad·yā·pī·daṃ va·naṃ dur·gaṃ vi·cin·van·tu va·nau·ka·saḥ / khe·daṃ tyak·tvā pu·naḥ sar·vaṃ va·nam e·tad vi·cī·ya·tām

  8. 8

    avaśyaṃ kriyamāṇasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam / alaṃ nirvedam āgamya na hi no malinaṃ kṣamam

    a·vaś·yaṃ kri·ya·mā·ṇas·ya dṛś·ya·te kar·ma·ṇaḥ pha·lam / a·laṃ nir·ve·dam ā·gam·ya na hi no ma·li·naṃ kṣa·mam

  9. 9

    sugrīvaḥ krodhano rājā tīkṣṇadaṇḍaś ca vānarāḥ / bhetavyaṃ tasya satataṃ rāmasya ca mahātmanaḥ

    sug·rī·vaḥ kro·dha·no rā·jā tīk·ṣṇa·daṇ·ḍaś ca vā·na·rāḥ / bhe·tav·yaṃ tas·ya sa·ta·taṃ rā·mas·ya ca ma·hāt·ma·naḥ

  10. 10

    hitārtham etad uktaṃ vaḥ kriyatāṃ yadi rocate / ucyatāṃ vā kṣamaṃ yan naḥ sarveṣām eva vānarāḥ

    hi·tār·tham e·tad uk·taṃ vaḥ kri·ya·tāṃ ya·di ro·ca·te / uc·ya·tāṃ vā kṣa·maṃ yan naḥ sar·ve·ṣām e·va vā·na·rāḥ

  11. 11

    aṅgadasya vacaḥ śrutvā vacanaṃ gandhamādanaḥ / uvācāvyaktayā vācā pipāsā śramakhinnayā

    aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā va·ca·naṃ gan·dha·mā·da·naḥ / u·vā·cāv·yak·ta·yā vā·cā pi·pā·sā śra·ma·khin·na·yā

  12. 12

    sadṛśaṃ khalu vo vākyam aṅgado yad uvāca ha / hitaṃ caivānukūlaṃ ca kriyatām asya bhāṣitam

    sa·dṛ·śaṃ kha·lu vo vāk·yam aṅ·ga·do yad u·vā·ca ha / hi·taṃ cai·vā·nu·kū·laṃ ca kri·ya·tām as·ya bhā·ṣi·tam

  13. 13

    punar mārgāmahe śailān kandarāṃś ca darīs tathā / kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca

    pu·nar mār·gā·ma·he śai·lān kan·da·rāṃś ca da·rīs ta·thā / kā·na·nā·ni ca śūn·yā·ni gi·rip·ras·ra·va·ṇā·ni ca

  14. 14

    yathoddiṣṭhāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā / vicinvantu vanaṃ sarve giridurgāṇi sarvaśaḥ

    ya·thod·diṣ·ṭhā·ni sar·vā·ṇi sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / vi·cin·van·tu va·naṃ sar·ve gi·ri·dur·gā·ṇi sar·va·śaḥ

  15. 15

    tataḥ samutthāya punar vānarās te mahābalāḥ / vindhyakānanasaṃkīrṇāṃ vicerur dakṣiṇāṃ diśam

    ta·taḥ sa·mut·thā·ya pu·nar vā·na·rās te ma·hā·ba·lāḥ / vin·dhya·kā·na·na·saṃ·kīr·ṇāṃ vi·ce·rur dak·ṣi·ṇāṃ di·śam

  16. 16

    te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvatam / śṛṅgavantaṃ darīvantam adhiruhya ca vānarāḥ

    te śā·ra·dābh·rap·ra·ti·maṃ śrī·mad·ra·ja·ta·par·va·tam / śṛṅ·ga·van·taṃ da·rī·van·tam a·dhi·ruh·ya ca vā·na·rāḥ

  17. 17

    tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca / vicinvanto harivarāḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ

    tat·ra lodh·ra·va·naṃ ram·yaṃ sap·ta·par·ṇa·va·nā·ni ca / vi·cin·van·to ha·ri·va·rāḥ sī·tā·dar·śa·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ

  18. 18

    tasyāgram adhirūḍhās te śrāntā vipulavikramāḥ / na paśyanti sma vaidehīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām

    tas·yāg·ram a·dhi·rū·ḍhās te śrān·tā vi·pu·la·vik·ra·māḥ / na paś·yan·ti sma vai·de·hīṃ rā·mas·ya ma·hi·ṣīṃ pri·yām

  19. 19

    te tu dṛṣṭigataṃ kṛtvā taṃ śailaṃ bahukandaram / avārohanta harayo vīkṣamāṇāḥ samantataḥ

    te tu dṛṣ·ṭi·ga·taṃ kṛt·vā taṃ śai·laṃ ba·hu·kan·da·ram / a·vā·ro·han·ta ha·ra·yo vīk·ṣa·mā·ṇāḥ sa·man·ta·taḥ

  20. 20

    avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ / sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlam upāśritāḥ

    a·va·ruh·ya ta·to bhū·miṃ śrān·tā vi·ga·ta·ce·ta·saḥ / sthit·vā mu·hūr·taṃ tat·rā·tha vṛk·ṣa·mū·lam u·pāś·ri·tāḥ

  21. 21

    te muhūrtaṃ samāśvastāḥ kiṃ cid bhagnapariśramāḥ / punar evodyatāḥ kṛtsnāṃ mārgituṃ dakṣiṇāṃ diśam

    te mu·hūr·taṃ sa·māś·vas·tāḥ kiṃ cid bhag·na·pa·riś·ra·māḥ / pu·nar e·vod·ya·tāḥ kṛt·snāṃ mār·gi·tuṃ dak·ṣi·ṇāṃ di·śam

  22. 22

    hanumatpramukhās te tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ / vindhyam evāditas tāvad vicerus te samantataḥ

    ha·nu·mat·pra·mu·khās te tu pras·thi·tāḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ / vin·dhyam e·vā·di·tas tā·vad vi·ce·rus te sa·man·ta·taḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 49 32 verses
  1. 1

    saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṃgamya hanumān kapiḥ / vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca

    sa·ha tā·rāṅ·ga·dābh·yāṃ tu saṃ·gam·ya ha·nu·mān ka·piḥ / vi·ci·no·ti sma vin·dhyas·ya gu·hāś ca ga·ha·nā·ni ca

  2. 2

    siṃhaśārdūlajuṣṭāś ca guhāś ca paritas tathā / viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca

    siṃ·ha·śār·dū·la·juṣ·ṭāś ca gu·hāś ca pa·ri·tas ta·thā / vi·ṣa·me·ṣu na·gen·dras·ya ma·hāp·ras·ra·va·ṇe·ṣu ca

  3. 3

    teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata

    te·ṣāṃ tat·rai·va va·sa·tāṃ sa kā·lo vyat·ya·var·ta·ta

  4. 4

    sa hi deśo duranveṣo guhā gahanavān mahān / tatra vāyusutaḥ sarvaṃ vicinoti sma parvatam

    sa hi de·śo du·ran·ve·ṣo gu·hā ga·ha·na·vān ma·hān / tat·ra vā·yu·su·taḥ sar·vaṃ vi·ci·no·ti sma par·va·tam

  5. 5

    paraspareṇa rahitā anyonyasyāvidūrataḥ / gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ

    pa·ras·pa·re·ṇa ra·hi·tā an·yon·yas·yā·vi·dū·ra·taḥ / ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ

  6. 6

    maindaś ca dvividaś caiva hanumāñ jāmbavān api / aṅgado yuvarājaś ca tāraś ca vanagocaraḥ

    main·daś ca dvi·vi·daś cai·va ha·nu·māñ jām·ba·vān a·pi / aṅ·ga·do yu·va·rā·jaś ca tā·raś ca va·na·go·ca·raḥ

  7. 7

    girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam / kṣutpipāsā parītāś ca śrāntāś ca salilārthinaḥ / avakīrṇaṃ latāvṛkṣair dadṛśus te mahābilam

    gi·ri·jā·lā·vṛ·tān de·śān mār·git·vā dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / kṣut·pi·pā·sā pa·rī·tāś ca śrān·tāś ca sa·li·lār·thi·naḥ / a·va·kīr·ṇaṃ la·tā·vṛk·ṣair da·dṛ·śus te ma·hā·bi·lam

  8. 8

    tataḥ krauñcāś ca haṃsāś ca sārasāś cāpi niṣkraman / jalārdrāś cakravākāś ca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ

    ta·taḥ krauñ·cāś ca haṃ·sāś ca sā·ra·sāś cā·pi niṣ·kra·man / ja·lār·drāś cak·ra·vā·kāś ca rak·tāṅ·gāḥ pad·ma·re·ṇu·bhiḥ

  9. 9

    tatas tad bilam āsādya sugandhi duratikramam / vismayavyagramanaso babhūvur vānararṣabhāḥ

    ta·tas tad bi·lam ā·sād·ya su·gan·dhi du·ra·tik·ra·mam / vis·ma·yav·yag·ra·ma·na·so ba·bhū·vur vā·na·rar·ṣa·bhāḥ

  10. 10

    saṃjātapariśaṅkās te tad bilaṃ plavagottamāḥ / abhyapadyanta saṃhṛṣṭās tejovanto mahābalāḥ

    saṃ·jā·ta·pa·ri·śaṅ·kās te tad bi·laṃ pla·va·got·ta·māḥ / abh·ya·pad·yan·ta saṃ·hṛṣ·ṭās te·jo·van·to ma·hā·ba·lāḥ

  11. 11

    tataḥ parvatakūṭābho hanumān mārutātmajaḥ / abravīd vānarān sarvān kāntāra vanakovidaḥ

    ta·taḥ par·va·ta·kū·ṭā·bho ha·nu·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīd vā·na·rān sar·vān kān·tā·ra va·na·ko·vi·daḥ

  12. 12

    girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam / vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāmi maithilīm

    gi·ri·jā·lā·vṛ·tān de·śān mār·git·vā dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / va·yaṃ sar·ve pa·riś·rān·tā na ca paś·yā·mi mai·thi·līm

  13. 13

    asmāc cāpi bilād dhaṃsāḥ krauñcāś ca saha sārasaiḥ / jalārdrāś cakravākāś ca niṣpatanti sma sarvaśaḥ

    as·māc cā·pi bi·lād dhaṃ·sāḥ krauñ·cāś ca sa·ha sā·ra·saiḥ / ja·lār·drāś cak·ra·vā·kāś ca niṣ·pa·tan·ti sma sar·va·śaḥ

  14. 14

    nūnaṃ salilavān atra kūpo vā yadi vā hradaḥ / tathā ceme biladvāre snigdhās tiṣṭhanti pādapāḥ

    nū·naṃ sa·li·la·vān at·ra kū·po vā ya·di vā hra·daḥ / ta·thā ce·me bi·lad·vā·re snig·dhās tiṣ·ṭhan·ti pā·da·pāḥ

  15. 15

    ity uktās tad bilaṃ sarve viviśus timirāvṛtam / acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam

    ity uk·tās tad bi·laṃ sar·ve vi·vi·śus ti·mi·rā·vṛ·tam / a·can·dra·sūr·yaṃ ha·ra·yo da·dṛ·śū ro·ma·har·ṣa·ṇam

  16. 16

    tatas tasmin bile durge nānāpādapasaṃkule / anyonyaṃ saṃpariṣvajya jagmur yojanam antaram

    ta·tas tas·min bi·le dur·ge nā·nā·pā·da·pa·saṃ·ku·le / an·yon·yaṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya jag·mur yo·ja·nam an·ta·ram

  17. 17

    te naṣṭasaṃjñās tṛṣitāḥ saṃbhrāntāḥ salilārthinaḥ / paripetur bile tasmin kaṃ cit kālam atandritāḥ

    te naṣ·ṭa·saṃj·ñās tṛ·ṣi·tāḥ saṃbh·rān·tāḥ sa·li·lār·thi·naḥ / pa·ri·pe·tur bi·le tas·min kaṃ cit kā·lam a·tan·dri·tāḥ

  18. 18

    te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṃgamāḥ / ālokaṃ dadṛśur vīrā nirāśā jīvite tadā

    te kṛ·śā dī·na·va·da·nāḥ pa·riś·rān·tāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ā·lo·kaṃ da·dṛ·śur vī·rā ni·rā·śā jī·vi·te ta·dā

  19. 19

    tatas taṃ deśam āgamya saumyaṃ vitimiraṃ vanam / dadṛśuḥ kāñcanān vṛkṣān dīptavaiśvānaraprabhān

    ta·tas taṃ de·śam ā·gam·ya saum·yaṃ vi·ti·mi·raṃ va·nam / da·dṛ·śuḥ kāñ·ca·nān vṛk·ṣān dīp·ta·vaiś·vā·na·rap·ra·bhān

  20. 20

    sālāṃs tālāṃś ca puṃnāgān kakubhān vañjulān dhavān / campakān nāgavṛkṣāṃś ca karṇikārāṃś ca puṣpitān

    sā·lāṃs tā·lāṃś ca puṃ·nā·gān ka·ku·bhān vañ·ju·lān dha·vān / cam·pa·kān nā·ga·vṛk·ṣāṃś ca kar·ṇi·kā·rāṃś ca puṣ·pi·tān

  21. 21

    taruṇādityasaṃkāśān vaidūryamayavedikān / nīlavaidūryavarṇāś ca padminīḥ patagāvṛtāḥ

    ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·kā·śān vai·dūr·ya·ma·ya·ve·di·kān / nī·la·vai·dūr·ya·var·ṇāś ca pad·mi·nīḥ pa·ta·gā·vṛ·tāḥ

  22. 22

    mahadbhiḥ kāñcanair vṛkṣair vṛtaṃ bālārka saṃnibhaiḥ / jātarūpamayair matsyair mahadbhiś ca sakacchapaiḥ

    ma·had·bhiḥ kāñ·ca·nair vṛk·ṣair vṛ·taṃ bā·lār·ka saṃ·ni·bhaiḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yair mat·syair ma·had·bhiś ca sa·kac·cha·paiḥ

  23. 23

    nalinīs tatra dadṛśuḥ prasannasalilāyutāḥ / kāñcanāni vimānāni rājatāni tathaiva ca

    na·li·nīs tat·ra da·dṛ·śuḥ pra·san·na·sa·li·lā·yu·tāḥ / kāñ·ca·nā·ni vi·mā·nā·ni rā·ja·tā·ni ta·thai·va ca

  24. 24

    tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca / haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca

    ta·pa·nī·ya·ga·vāk·ṣā·ṇi muk·tā·jā·lā·vṛ·tā·ni ca / hai·ma·rā·ja·ta·bhau·mā·ni vai·dūr·ya·ma·ṇi·man·ti ca

  25. 25

    dadṛśus tatra harayo gṛhamukhyāni sarvaśaḥ / puṣpitān phalino vṛkṣān pravālamaṇisaṃnibhān

    da·dṛ·śus tat·ra ha·ra·yo gṛ·ha·mukh·yā·ni sar·va·śaḥ / puṣ·pi·tān pha·li·no vṛk·ṣān pra·vā·la·ma·ṇi·saṃ·ni·bhān

  26. 26

    kāñcanabhramarāṃś caiva madhūni ca samantataḥ / maṇikāñcanacitrāṇi śayanāny āsanāni ca

    kāñ·ca·nabh·ra·ma·rāṃś cai·va ma·dhū·ni ca sa·man·ta·taḥ / ma·ṇi·kāñ·ca·na·cit·rā·ṇi śa·ya·nāny ā·sa·nā·ni ca

  27. 27

    mahārhāṇi ca yānāni dadṛśus te samantataḥ / haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃcayān

    ma·hār·hā·ṇi ca yā·nā·ni da·dṛ·śus te sa·man·ta·taḥ / hai·ma·rā·ja·ta·kāṃs·yā·nāṃ bhā·ja·nā·nāṃ ca saṃ·ca·yān

  28. 28

    agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃcayān / śucīny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca

    a·ga·rū·ṇāṃ ca div·yā·nāṃ can·da·nā·nāṃ ca saṃ·ca·yān / śu·cīny abh·ya·va·hār·yā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca

  29. 29

    mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca / divyānām ambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca saṃcayān / kambalānāṃ ca citrāṇām ajinānāṃ ca saṃcayān

    ma·hār·hā·ṇi ca pā·nā·ni ma·dhū·ni ra·sa·van·ti ca / div·yā·nām am·ba·rā·ṇāṃ ca ma·hār·hā·ṇāṃ ca saṃ·ca·yān / kam·ba·lā·nāṃ ca cit·rā·ṇām a·ji·nā·nāṃ ca saṃ·ca·yān

  30. 30

    tatra tatra vicinvanto bile tatra mahāprabhāḥ / dadṛśur vānarāḥ śūrāḥ striyaṃ kāṃ cid adūrataḥ

    tat·ra tat·ra vi·cin·van·to bi·le tat·ra ma·hāp·ra·bhāḥ / da·dṛ·śur vā·na·rāḥ śū·rāḥ stri·yaṃ kāṃ cid a·dū·ra·taḥ

  31. 31

    tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasaṃtrastāś cīrakṛṣṇājināmbarām / tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīm iva tejasā

    tāṃ dṛṣ·ṭvā bhṛ·śa·saṃt·ras·tāś cī·ra·kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·rām / tā·pa·sīṃ ni·ya·tā·hā·rāṃ jva·lan·tīm i·va te·ja·sā

  32. 32

    tato hanūmān girisaṃnikāśaḥ kṛtāñjalis tām abhivādya vṛddhām / papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya

    ta·to ha·nū·mān gi·ri·saṃ·ni·kā·śaḥ kṛ·tāñ·ja·lis tām a·bhi·vād·ya vṛd·dhām / pap·rac·cha kā tvaṃ bha·va·naṃ bi·laṃ ca rat·nā·ni ce·mā·ni va·das·va kas·ya

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 50 19 verses
  1. 1

    ity uktvā hanumāṃs tatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām / abravīt tāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm

    ity uk·tvā ha·nu·māṃs tat·ra pu·naḥ kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·rām / ab·ra·vīt tāṃ ma·hā·bhā·gāṃ tā·pa·sīṃ dhar·ma·cā·ri·ṇīm

  2. 2

    idaṃ praviṣṭāḥ sahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam / kṣutpipāsā pariśrāntāḥ parikhinnāś ca sarvaśaḥ

    i·daṃ pra·viṣ·ṭāḥ sa·ha·sā bi·laṃ ti·mi·ra·saṃ·vṛ·tam / kṣut·pi·pā·sā pa·riś·rān·tāḥ pa·ri·khin·nāś ca sar·va·śaḥ

  3. 3

    mahad dhiraṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ / imāṃs tv evaṃ vidhān bhāvān vividhān adbhutopamān / dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāḥ saṃbhrāntā naṣṭacetasaḥ

    ma·had dhi·raṇ·yā vi·va·raṃ pra·viṣ·ṭāḥ sma pi·pā·si·tāḥ / i·māṃs tv e·vaṃ vi·dhān bhā·vān vi·vi·dhān ad·bhu·to·pa·mān / dṛṣ·ṭvā va·yaṃ prav·ya·thi·tāḥ saṃbh·rān·tā naṣ·ṭa·ce·ta·saḥ

  4. 4

    kasyeme kāñcanā vṛkṣās taruṇādityasaṃnibhāḥ / śucīny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca

    kas·ye·me kāñ·ca·nā vṛk·ṣās ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·ni·bhāḥ / śu·cīny abh·ya·va·hār·yā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca

  5. 5

    kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca / tapanīya gavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca

    kāñ·ca·nā·ni vi·mā·nā·ni rā·ja·tā·ni gṛ·hā·ṇi ca / ta·pa·nī·ya ga·vāk·ṣā·ṇi ma·ṇi·jā·lā·vṛ·tā·ni ca

  6. 6

    puṣpitāḥ phālavantaś ca puṇyāḥ surabhigandhinaḥ / ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā

    puṣ·pi·tāḥ phā·la·van·taś ca puṇ·yāḥ su·ra·bhi·gan·dhi·naḥ / i·me jām·bū·na·da·ma·yāḥ pā·da·pāḥ kas·ya te·ja·sā

  7. 7

    kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale / kathaṃ matsyāś ca sauvarṇā caranti saha kacchapaiḥ

    kāñ·ca·nā·ni ca pad·mā·ni jā·tā·ni vi·ma·le ja·le / ka·thaṃ mat·syāś ca sau·var·ṇā ca·ran·ti sa·ha kac·cha·paiḥ

  8. 8

    ātmānam anubhāvaṃ ca kasya caitat tapobalam / ajānatāṃ naḥ sarveṣāṃ sarvam ākhyātum arhasi

    āt·mā·nam a·nu·bhā·vaṃ ca kas·ya cai·tat ta·po·ba·lam / a·jā·na·tāṃ naḥ sar·ve·ṣāṃ sar·vam ākh·yā·tum ar·ha·si

  9. 9

    evam uktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī / pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā

    e·vam uk·tā ha·nu·ma·tā tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī / prat·yu·vā·ca ha·nū·man·taṃ sar·va·bhū·ta·hi·te ra·tā

  10. 10

    mayo nāma mahātejā māyāvī dānavarṣabhaḥ / tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam

    ma·yo nā·ma ma·hā·te·jā mā·yā·vī dā·na·var·ṣa·bhaḥ / te·ne·daṃ nir·mi·taṃ sar·vaṃ mā·ya·yā kāñ·ca·naṃ va·nam

  11. 11

    purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha / yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam

    pu·rā dā·na·va·mukh·yā·nāṃ viś·va·kar·mā ba·bhū·va ha / ye·ne·daṃ kāñ·ca·naṃ div·yaṃ nir·mi·taṃ bha·va·not·ta·mam

  12. 12

    sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane / pitāmahād varaṃ lebhe sarvam auśasanaṃ dhanam

    sa tu var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·pas tap·tvā ma·hā·va·ne / pi·tā·ma·hād va·raṃ le·bhe sar·vam au·śa·sa·naṃ dha·nam

  13. 13

    vidhāya sarvaṃ balavān sarvakāmeśvaras tadā / uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kaṃ cid asmin mahāvane

    vi·dhā·ya sar·vaṃ ba·la·vān sar·va·kā·meś·va·ras ta·dā / u·vā·sa su·khi·taḥ kā·laṃ kaṃ cid as·min ma·hā·va·ne

  14. 14

    tam apsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṃgavam / vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghāneśaḥ puraṃdaraḥ

    tam ap·sa·ra·si he·mā·yāṃ sak·taṃ dā·na·va·puṃ·ga·vam / vik·ram·yai·vā·śa·niṃ gṛh·ya ja·ghā·ne·śaḥ pu·raṃ·da·raḥ

  15. 15

    idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanam uttamam / śāśvataḥ kāmabhogaś ca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam

    i·daṃ ca brah·ma·ṇā dat·taṃ he·mā·yai va·nam ut·ta·mam / śāś·va·taḥ kā·ma·bho·gaś ca gṛ·haṃ ce·daṃ hi·raṇ·ma·yam

  16. 16

    duhitā merusāvarṇer ahaṃ tasyāḥ svayaṃ prabhā / idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama

    du·hi·tā me·ru·sā·var·ṇer a·haṃ tas·yāḥ sva·yaṃ pra·bhā / i·daṃ rak·ṣā·mi bha·va·naṃ he·mā·yā vā·na·rot·ta·ma

  17. 17

    mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā / tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam

    ma·ma pri·ya·sa·khī he·mā nṛt·ta·gī·ta·vi·śā·ra·dā / ta·yā dat·ta·va·rā cās·mi rak·ṣā·mi bha·va·not·ta·mam

  18. 18

    kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapadyatha / kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhir upalakṣitam

    kiṃ kār·yaṃ kas·ya vā he·toḥ kān·tā·rā·ṇi pra·pad·ya·tha / ka·thaṃ ce·daṃ va·naṃ dur·gaṃ yuṣ·mā·bhir u·pa·lak·ṣi·tam

  19. 19

    imāny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca / bhuktvā pītvā ca pānīyaṃ sarvaṃ me vaktum arhatha

    i·māny abh·ya·va·hār·yā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / bhuk·tvā pīt·vā ca pā·nī·yaṃ sar·vaṃ me vak·tum ar·ha·tha

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 51 19 verses
  1. 1

    atha tān abravīt sarvān viśrāntān hariyūthapān / idaṃ vacanam ekāgrā tāpasī dharmacāriṇī

    a·tha tān ab·ra·vīt sar·vān viś·rān·tān ha·ri·yū·tha·pān / i·daṃ va·ca·nam e·kāg·rā tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī

  2. 2

    vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt / yadi caitan mayā śrāvyaṃ śrotum icchāmi kathyatām

    vā·na·rā ya·di vaḥ khe·daḥ pra·naṣ·ṭaḥ pha·la·bhak·ṣa·ṇāt / ya·di cai·tan ma·yā śrāv·yaṃ śro·tum ic·chā·mi kath·ya·tām

  3. 3

    tasyās tad vacanaṃ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ / ārjavena yathātattvam ākhyātum upacakrame

    tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā ha·nu·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ār·ja·ve·na ya·thā·tat·tvam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me

  4. 4

    rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ / rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam

    rā·jā sar·vas·ya lo·kas·ya ma·hen·dra·va·ru·ṇo·pa·maḥ / rā·mo dā·śa·ra·thiḥ śrī·mān pra·viṣ·ṭo daṇ·ḍa·kā·va·nam

  5. 5

    lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā / tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt

    lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vai·deh·yā cā·pi bhār·ya·yā / tas·ya bhār·yā ja·nas·thā·nād rā·va·ṇe·na hṛ·tā ba·lāt

  6. 6

    vīras tasya sakhā rājñaḥ sugrīvo nāma vānaraḥ / rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam

    vī·ras tas·ya sa·khā rāj·ñaḥ sug·rī·vo nā·ma vā·na·raḥ / rā·jā vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ye·na pras·thā·pi·tā va·yam

  7. 7

    agastyacaritām āśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām / sahaibhir vānarair mukhyair aṅgadapramukhair vayam

    a·gas·tya·ca·ri·tām ā·śāṃ dak·ṣi·ṇāṃ ya·ma·rak·ṣi·tām / sa·hai·bhir vā·na·rair mukh·yair aṅ·ga·dap·ra·mu·khair va·yam

  8. 8

    rāvaṇaṃ sahitāḥ sarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam / sītayā saha vaidehyā mārgadhvam iti coditāḥ

    rā·va·ṇaṃ sa·hi·tāḥ sar·ve rāk·ṣa·saṃ kā·ma·rū·pi·ṇam / sī·ta·yā sa·ha vai·deh·yā mār·gadh·vam i·ti co·di·tāḥ

  9. 9

    vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam / bubhukṣitāḥ pariśrāntā vṛkṣamūlam upāśritāḥ

    vi·cit·ya tu va·yaṃ sar·ve sa·mag·rāṃ dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / bu·bhuk·ṣi·tāḥ pa·riś·rān·tā vṛk·ṣa·mū·lam u·pāś·ri·tāḥ

  10. 10

    vivarṇavadanāḥ sarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ / nādhigacchāmahe pāraṃ magnāś cintāmahārṇave

    vi·var·ṇa·va·da·nāḥ sar·ve sar·ve dhyā·na·pa·rā·ya·ṇāḥ / nā·dhi·gac·chā·ma·he pā·raṃ mag·nāś cin·tā·ma·hār·ṇa·ve

  11. 11

    cārayantas tataś cakṣur dṛṣṭavanto mahad bilam / latāpādapasaṃchannaṃ timireṇa samāvṛtam

    cā·ra·yan·tas ta·taś cak·ṣur dṛṣ·ṭa·van·to ma·had bi·lam / la·tā·pā·da·pa·saṃ·chan·naṃ ti·mi·re·ṇa sa·mā·vṛ·tam

  12. 12

    asmād dhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaiḥ salilareṇubhiḥ / kurarāḥ sārasāś caiva niṣpatanti patatriṇaḥ / sādhv atra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṃgamāḥ

    as·mād dhaṃ·sā ja·lak·lin·nāḥ pak·ṣaiḥ sa·li·la·re·ṇu·bhiḥ / ku·ra·rāḥ sā·ra·sāś cai·va niṣ·pa·tan·ti pa·tat·ri·ṇaḥ / sādhv at·ra pra·vi·śā·me·ti ma·yā tūk·tāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ

  13. 13

    teṣām api hi sarveṣām anumānam upāgatam / gacchāmaḥ praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ

    te·ṣām a·pi hi sar·ve·ṣām a·nu·mā·nam u·pā·ga·tam / gac·chā·maḥ pra·vi·śā·me·ti bhar·tṛ·kār·yat·va·rān·vi·tāḥ

  14. 14

    tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam / idaṃ praviṣṭāḥ sahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam

    ta·to gā·ḍhaṃ ni·pa·ti·tā gṛh·ya has·tau pa·ras·pa·ram / i·daṃ pra·viṣ·ṭāḥ sa·ha·sā bi·laṃ ti·mi·ra·saṃ·vṛ·tam

  15. 15

    etan naḥ kāyam etena kṛtyena vayam āgatāḥ / tvāṃ caivopagatāḥ sarve paridyūnā bubhukṣitāḥ

    e·tan naḥ kā·yam e·te·na kṛt·ye·na va·yam ā·ga·tāḥ / tvāṃ cai·vo·pa·ga·tāḥ sar·ve pa·rid·yū·nā bu·bhuk·ṣi·tāḥ

  16. 16

    ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca / asmābhir upabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ

    ā·tith·ya·dhar·ma·dat·tā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / as·mā·bhir u·pa·bhuk·tā·ni bu·bhuk·ṣā·pa·ri·pī·ḍi·taiḥ

  17. 17

    yat tvayā rakṣitāḥ sarve mriyamāṇā bubhukṣayā / brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ

    yat tva·yā rak·ṣi·tāḥ sar·ve mri·ya·mā·ṇā bu·bhuk·ṣa·yā / brū·hi prat·yu·pa·kā·rār·thaṃ kiṃ te kur·van·tu vā·na·rāḥ

  18. 18

    evam uktā tu sarvajñā vānarais taiḥ svayaṃprabhā / pratyuvāca tataḥ sarvān idaṃ vānarayūthapam

    e·vam uk·tā tu sar·vaj·ñā vā·na·rais taiḥ sva·yaṃp·ra·bhā / prat·yu·vā·ca ta·taḥ sar·vān i·daṃ vā·na·ra·yū·tha·pam

  19. 19

    sarveṣāṃ parituṣṭāsmi vānarāṇāṃ tarasvinām / carantyā mama dharmeṇa na kāryam iha kena cit

    sar·ve·ṣāṃ pa·ri·tuṣ·ṭās·mi vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / ca·ran·tyā ma·ma dhar·me·ṇa na kār·yam i·ha ke·na cit

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 52 33 verses
  1. 1

    evam uktaḥ śubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam / uvāca hanumān vākyaṃ tām aninditaceṣṭitām

    e·vam uk·taḥ śu·bhaṃ vāk·yaṃ tā·pas·yā dhar·ma·saṃ·hi·tam / u·vā·ca ha·nu·mān vāk·yaṃ tām a·nin·di·ta·ceṣ·ṭi·tām

  2. 2

    śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ smaḥ sarve vai dharmacāriṇi / yaḥ kṛtaḥ samayo 'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā / sa tu kālo vyatikrānto bile ca parivartatām

    śa·ra·ṇaṃ tvāṃ pra·pan·nāḥ smaḥ sar·ve vai dhar·ma·cā·ri·ṇi / yaḥ kṛ·taḥ sa·ma·yo 'smā·kaṃ sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / sa tu kā·lo vya·tik·rān·to bi·le ca pa·ri·var·ta·tām

  3. 3

    sā tvam asmād bilād ghorād uttārayitum arhasi

    sā tvam as·mād bi·lād gho·rād ut·tā·ra·yi·tum ar·ha·si

  4. 4

    tasmāt sugrīvavacanād atikrāntān gatāyuṣaḥ / trātum arhasi naḥ sarvān sugrīvabhayaśaṅkitān

    tas·māt sug·rī·va·va·ca·nād a·tik·rān·tān ga·tā·yu·ṣaḥ / trā·tum ar·ha·si naḥ sar·vān sug·rī·va·bha·ya·śaṅ·ki·tān

  5. 5

    mahac ca kāryam asmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi / tac cāpi na kṛtaṃ kāryam asmābhir iha vāsibhiḥ

    ma·hac ca kār·yam as·mā·bhiḥ kar·tav·yaṃ dhar·ma·cā·ri·ṇi / tac cā·pi na kṛ·taṃ kār·yam as·mā·bhir i·ha vā·si·bhiḥ

  6. 6

    evam uktā hanumatā tāpasī vākyam abravīt / jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum

    e·vam uk·tā ha·nu·ma·tā tā·pa·sī vāk·yam ab·ra·vīt / jī·va·tā duṣ·ka·raṃ man·ye pra·viṣ·ṭe·na ni·var·ti·tum

  7. 7

    tapasas tu prabhāvena niyamopārjitena ca / sarvān eva bilād asmād uddhariṣyāmi vānarān

    ta·pa·sas tu pra·bhā·ve·na ni·ya·mo·pār·ji·te·na ca / sar·vān e·va bi·lād as·mād ud·dha·riṣ·yā·mi vā·na·rān

  8. 8

    nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṃgavāḥ / na hi niṣkramituṃ śakyam animīlitalocanaiḥ

    ni·mī·la·ya·ta cak·ṣūṃ·ṣi sar·ve vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / na hi niṣ·kra·mi·tuṃ śak·yam a·ni·mī·li·ta·lo·ca·naiḥ

  9. 9

    tataḥ saṃmīlitāḥ sarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ / sahasā pidadhur dṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣiṇaḥ

    ta·taḥ saṃ·mī·li·tāḥ sar·ve su·ku·mā·rāṅ·gu·laiḥ ka·raiḥ / sa·ha·sā pi·da·dhur dṛṣ·ṭiṃ hṛṣ·ṭā ga·ma·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ

  10. 10

    vānarās tu mahātmāno hastaruddhamukhās tadā / nimeṣāntaramātreṇa bilād uttāritās tayā

    vā·na·rās tu ma·hāt·mā·no has·ta·rud·dha·mu·khās ta·dā / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa bi·lād ut·tā·ri·tās ta·yā

  11. 11

    tatas tān vānarān sarvāṃs tāpasī dharmacāriṇī / niḥsṛtān viṣamāt tasmāt samāśvāsyedam abravīt

    ta·tas tān vā·na·rān sar·vāṃs tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī / niḥ·sṛ·tān vi·ṣa·māt tas·māt sa·māś·vās·ye·dam ab·ra·vīt

  12. 12

    eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatāyutaḥ / eṣa prasavaṇaḥ śailaḥ sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ

    e·ṣa vin·dhyo gi·riḥ śrī·mān nā·nād·ru·ma·la·tā·yu·taḥ / e·ṣa pra·sa·va·ṇaḥ śai·laḥ sā·ga·ro 'yaṃ ma·ho·da·dhiḥ

  13. 13

    svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ / ity uktvā tad bilaṃ śrīmat praviveśa svayaṃprabhā

    svas·ti vo 'stu ga·miṣ·yā·mi bha·va·naṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / ity uk·tvā tad bi·laṃ śrī·mat pra·vi·ve·śa sva·yaṃp·ra·bhā

  14. 14

    tatas te dadṛśur ghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam / apāram abhigarjantaṃ ghorair ūrmibhir ākulam

    ta·tas te da·dṛ·śur gho·raṃ sā·ga·raṃ va·ru·ṇā·la·yam / a·pā·ram a·bhi·gar·jan·taṃ gho·rair ūr·mi·bhir ā·ku·lam

  15. 15

    mayasya māyā vihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām / teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ

    ma·yas·ya mā·yā vi·hi·taṃ gi·ri·dur·gaṃ vi·cin·va·tām / te·ṣāṃ mā·so vya·tik·rān·to yo rāj·ñā sa·ma·yaḥ kṛ·taḥ

  16. 16

    vindhyasya tu gireḥ pāde saṃprapuṣpitapādape / upaviśya mahābhāgāś cintām āpedire tadā

    vin·dhyas·ya tu gi·reḥ pā·de saṃp·ra·puṣ·pi·ta·pā·da·pe / u·pa·viś·ya ma·hā·bhā·gāś cin·tām ā·pe·di·re ta·dā

  17. 17

    tataḥ puṣpātibhārāgrāṃl latāśatasamāvṛtān / drumān vāsantikān dṛṣṭvā babhūvur bhayaśaṅkitāḥ

    ta·taḥ puṣ·pā·ti·bhā·rāg·rāṃl la·tā·śa·ta·sa·mā·vṛ·tān / dru·mān vā·san·ti·kān dṛṣ·ṭvā ba·bhū·vur bha·ya·śaṅ·ki·tāḥ

  18. 18

    te vasantam anuprāptaṃ prativedya parasparam / naṣṭasaṃdeśakālārthā nipetur dharaṇītale

    te va·san·tam a·nup·rāp·taṃ pra·ti·ved·ya pa·ras·pa·ram / naṣ·ṭa·saṃ·de·śa·kā·lār·thā ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le

  19. 19

    sa tu siṃharṣabha skandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ / yuvarājo mahāprājña aṅgado vākyam abravīt

    sa tu siṃ·har·ṣa·bha skan·dhaḥ pī·nā·ya·ta·bhu·jaḥ ka·piḥ / yu·va·rā·jo ma·hāp·rāj·ña aṅ·ga·do vāk·yam ab·ra·vīt

  20. 20

    śāsanāt kapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ / māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na budhyate

    śā·sa·nāt ka·pi·rā·jas·ya va·yaṃ sar·ve vi·nir·ga·tāḥ / mā·saḥ pūr·ṇo bi·las·thā·nāṃ ha·ra·yaḥ kiṃ na budh·ya·te

  21. 21

    tasminn atīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam / prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām

    tas·minn a·tī·te kā·le tu sug·rī·ve·ṇa kṛ·te sva·yam / prā·yo·pa·ve·śa·naṃ yuk·taṃ sar·ve·ṣāṃ ca va·nau·ka·sām

  22. 22

    tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ svāmibhāve vyavasthitaḥ / na kṣamiṣyati naḥ sarvān aparādhakṛto gatān

    tīk·ṣṇaḥ pra·kṛt·yā sug·rī·vaḥ svā·mi·bhā·ve vya·vas·thi·taḥ / na kṣa·miṣ·ya·ti naḥ sar·vān a·pa·rā·dha·kṛ·to ga·tān

  23. 23

    apravṛttau ca sītāyāḥ pāpam eva kariṣyati / tasmāt kṣamam ihādyaiva prāyopaviśanaṃ hi naḥ

    ap·ra·vṛt·tau ca sī·tā·yāḥ pā·pam e·va ka·riṣ·ya·ti / tas·māt kṣa·mam i·hād·yai·va prā·yo·pa·vi·śa·naṃ hi naḥ

  24. 24

    tyaktvā putrāṃś ca dārāṃś ca dhanāni ca gṛhāṇi ca / yāvan na ghātayed rājā sarvān pratigatān itaḥ / vadhenāpratirūpeṇa śreyān mṛtyur ihaiva naḥ

    tyak·tvā put·rāṃś ca dā·rāṃś ca dha·nā·ni ca gṛ·hā·ṇi ca / yā·van na ghā·ta·yed rā·jā sar·vān pra·ti·ga·tān i·taḥ / va·dhe·nāp·ra·ti·rū·pe·ṇa śre·yān mṛt·yur i·hai·va naḥ

  25. 25

    na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ / narendreṇābhiṣikto 'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

    na cā·haṃ yau·va·rāj·ye·na sug·rī·ve·ṇā·bhi·ṣe·ci·taḥ / na·ren·dre·ṇā·bhi·ṣik·to 'smi rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā

  26. 26

    sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam / ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ

    sa pūr·vaṃ bad·dha·vai·ro māṃ rā·jā dṛṣ·ṭvā vya·tik·ra·mam / ghā·ta·yiṣ·ya·ti daṇ·ḍe·na tīk·ṣṇe·na kṛ·ta·niś·ca·yaḥ

  27. 27

    kiṃ me suhṛdbhir vyasanaṃ paśyadbhir jīvitāntare / ihaiva prāyam āsiṣye puṇye sāgararodhasi

    kiṃ me su·hṛd·bhir vya·sa·naṃ paś·yad·bhir jī·vi·tān·ta·re / i·hai·va prā·yam ā·siṣ·ye puṇ·ye sā·ga·ra·ro·dha·si

  28. 28

    etac chrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam / sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyam abruvan

    e·tac chrut·vā ku·mā·re·ṇa yu·va·rā·je·na bhā·ṣi·tam / sar·ve te vā·na·raś·reṣ·ṭhāḥ ka·ru·ṇaṃ vāk·yam ab·ru·van

  29. 29

    tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaś ca rāghavaḥ / adṛṣṭāyāṃ ca vaidehyāṃ dṛṣṭvāsmāṃś ca samāgatān

    tīk·ṣṇaḥ pra·kṛt·yā sug·rī·vaḥ pri·yā·sak·taś ca rā·gha·vaḥ / a·dṛṣ·ṭā·yāṃ ca vai·deh·yāṃ dṛṣ·ṭvās·māṃś ca sa·mā·ga·tān

  30. 30

    rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyaty asaṃśayam / na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ

    rā·gha·vap·ri·ya·kā·mār·thaṃ ghā·ta·yiṣ·yaty a·saṃ·śa·yam / na kṣa·maṃ cā·pa·rād·dhā·nāṃ ga·ma·naṃ svā·mi·pār·śva·taḥ

  31. 31

    plavaṃgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacas tāra idaṃ babhāṣe / alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ

    pla·vaṃ·ga·mā·nāṃ tu bha·yār·di·tā·nāṃ śrut·vā va·cas tā·ra i·daṃ ba·bhā·ṣe / a·laṃ vi·ṣā·de·na bi·laṃ pra·viś·ya va·sā·ma sar·ve ya·di ro·ca·te vaḥ

  32. 32

    idaṃ hi māyā vihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyam / ihāsti no naiva bhayaṃ puraṃdarān na rāghavād vānararājato 'pi vā

    i·daṃ hi mā·yā vi·hi·taṃ su·dur·ga·maṃ pra·bhū·ta·vṛk·ṣo·da·ka·bhoj·ya·pe·yam / i·hās·ti no nai·va bha·yaṃ pu·raṃ·da·rān na rā·gha·vād vā·na·ra·rā·ja·to 'pi vā

  33. 33

    śrutvāṅgadasyāpi vaco 'nukūlam ūcuś ca sarve harayaḥ pratītāḥ / yathā na hanyema tathāvidhānam asaktam adyaiva vidhīyatāṃ naḥ

    śrut·vāṅ·ga·das·yā·pi va·co 'nu·kū·lam ū·cuś ca sar·ve ha·ra·yaḥ pra·tī·tāḥ / ya·thā na han·ye·ma ta·thā·vi·dhā·nam a·sak·tam ad·yai·va vi·dhī·ya·tāṃ naḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 53 21 verses
  1. 1

    tathā bruvati tāre tu tārādhipativarcasi / atha mene hṛtaṃ rājyaṃ hanumān aṅgadena tat

    ta·thā bru·va·ti tā·re tu tā·rā·dhi·pa·ti·var·ca·si / a·tha me·ne hṛ·taṃ rāj·yaṃ ha·nu·mān aṅ·ga·de·na tat

  2. 2

    buddhyā hy aṣṭāṅgayā yuktaṃ caturbalasamanvitam / caturdaśaguṇaṃ mene hanumān vālinaḥ sutam

    bud·dhyā hy aṣ·ṭāṅ·ga·yā yuk·taṃ ca·tur·ba·la·sa·man·vi·tam / ca·tur·da·śa·gu·ṇaṃ me·ne ha·nu·mān vā·li·naḥ su·tam

  3. 3

    āpūryamāṇaṃ śaśvac ca tejobalaparākramaiḥ / śaśinaṃ śuklapakṣādau vardhamānam iva śriyā

    ā·pūr·ya·mā·ṇaṃ śaś·vac ca te·jo·ba·la·pa·rāk·ra·maiḥ / śa·śi·naṃ śuk·la·pak·ṣā·dau var·dha·mā·nam i·va śri·yā

  4. 4

    bṛhaspatisamaṃ buddhyā vikrame sadṛśaṃ pituḥ / śuśrūṣamāṇaṃ tārasya śukrasyeva puraṃdaram

    bṛ·has·pa·ti·sa·maṃ bud·dhyā vik·ra·me sa·dṛ·śaṃ pi·tuḥ / śuś·rū·ṣa·mā·ṇaṃ tā·ras·ya śuk·ras·ye·va pu·raṃ·da·ram

  5. 5

    bhartur arthe pariśrāntaṃ sarvaśāstraviśāradam / abhisaṃdhātum ārebhe hanumān aṅgadaṃ tataḥ

    bhar·tur ar·the pa·riś·rān·taṃ sar·va·śās·tra·vi·śā·ra·dam / a·bhi·saṃ·dhā·tum ā·re·bhe ha·nu·mān aṅ·ga·daṃ ta·taḥ

  6. 6

    sa caturṇām upāyānāṃ tṛtīyam upavarṇayan / bhedayām āsa tān sarvān vānarān vākyasaṃpadā

    sa ca·tur·ṇām u·pā·yā·nāṃ tṛ·tī·yam u·pa·var·ṇa·yan / bhe·da·yām ā·sa tān sar·vān vā·na·rān vāk·ya·saṃ·pa·dā

  7. 7

    teṣu sarveṣu bhinneṣu tato 'bhīṣayad aṅgadam / bhīṣaṇair bahubhir vākyaiḥ kopopāyasamanvitaiḥ

    te·ṣu sar·ve·ṣu bhin·ne·ṣu ta·to 'bhī·ṣa·yad aṅ·ga·dam / bhī·ṣa·ṇair ba·hu·bhir vāk·yaiḥ ko·po·pā·ya·sa·man·vi·taiḥ

  8. 8

    tvaṃ samarthataraḥ pitrā yuddhe tāreya vai dhuram / dṛḍhaṃ dhārayituṃ śaktaḥ kapirājyaṃ yathā pitā

    tvaṃ sa·mar·tha·ta·raḥ pit·rā yud·dhe tā·re·ya vai dhu·ram / dṛ·ḍhaṃ dhā·ra·yi·tuṃ śak·taḥ ka·pi·rāj·yaṃ ya·thā pi·tā

  9. 9

    nityam asthiracittā hi kapayo haripuṃgava / nājñāpyaṃ viṣahiṣyanti putradārān vinā tvayā

    nit·yam as·thi·ra·cit·tā hi ka·pa·yo ha·ri·puṃ·ga·va / nāj·ñāp·yaṃ vi·ṣa·hiṣ·yan·ti put·ra·dā·rān vi·nā tva·yā

  10. 10

    tvāṃ naite hy anuyuñjeyuḥ pratyakṣaṃ pravadāmi te / yathāyaṃ jāmbavān nīlaḥ suhotraś ca mahākapiḥ

    tvāṃ nai·te hy a·nu·yuñ·je·yuḥ prat·yak·ṣaṃ pra·va·dā·mi te / ya·thā·yaṃ jām·ba·vān nī·laḥ su·hot·raś ca ma·hā·ka·piḥ

  11. 11

    na hy ahaṃ ta ime sarve sāmadānādibhir guṇaiḥ / daṇḍena na tvayā śakyāḥ sugrīvād apakarṣitum

    na hy a·haṃ ta i·me sar·ve sā·ma·dā·nā·di·bhir gu·ṇaiḥ / daṇ·ḍe·na na tva·yā śak·yāḥ sug·rī·vād a·pa·kar·ṣi·tum

  12. 12

    vigṛhyāsanam apy āhur durbalena balīyasaḥ / ātmarakṣākaras tasmān na vigṛhṇīta durbalaḥ

    vi·gṛh·yā·sa·nam apy ā·hur dur·ba·le·na ba·lī·ya·saḥ / āt·ma·rak·ṣā·ka·ras tas·mān na vi·gṛh·ṇī·ta dur·ba·laḥ

  13. 13

    yāṃ cemāṃ manyase dhātrīm etad bilam iti śrutam / etal lakṣmaṇabāṇānām īṣatkāryaṃ vidāraṇe

    yāṃ ce·māṃ man·ya·se dhāt·rīm e·tad bi·lam i·ti śru·tam / e·tal lak·ṣma·ṇa·bā·ṇā·nām ī·ṣat·kār·yaṃ vi·dā·ra·ṇe

  14. 14

    svalpaṃ hi kṛtam indreṇa kṣipatā hy aśaniṃ purā / lakṣmaṇo niśitair bāṇair bhindyāt patrapuṭaṃ yathā / lakṣmaṇasya ca nārācā bahavaḥ santi tadvidhāḥ

    sval·paṃ hi kṛ·tam in·dre·ṇa kṣi·pa·tā hy a·śa·niṃ pu·rā / lak·ṣma·ṇo ni·śi·tair bā·ṇair bhin·dyāt pat·ra·pu·ṭaṃ ya·thā / lak·ṣma·ṇas·ya ca nā·rā·cā ba·ha·vaḥ san·ti tad·vi·dhāḥ

  15. 15

    avasthāne yadaiva tvam āsiṣyasi paraṃtapa / tadaiva harayaḥ sarve tyakṣyanti kṛtaniścayāḥ

    a·vas·thā·ne ya·dai·va tvam ā·siṣ·ya·si pa·raṃ·ta·pa / ta·dai·va ha·ra·yaḥ sar·ve tyak·ṣyan·ti kṛ·ta·niś·ca·yāḥ

  16. 16

    smarantaḥ putradārāṇāṃ nityodvignā bubhukṣitāḥ / kheditā duḥkhaśayyābhis tvāṃ kariṣyanti pṛṣṭhataḥ

    sma·ran·taḥ put·ra·dā·rā·ṇāṃ nit·yod·vig·nā bu·bhuk·ṣi·tāḥ / khe·di·tā duḥ·kha·śay·yā·bhis tvāṃ ka·riṣ·yan·ti pṛṣ·ṭha·taḥ

  17. 17

    sa tvaṃ hīnaḥ suhṛdbhiś ca hitakāmaiś ca bandhubhiḥ / tṛṇād api bhṛśodvignaḥ spandamānād bhaviṣyasi

    sa tvaṃ hī·naḥ su·hṛd·bhiś ca hi·ta·kā·maiś ca ban·dhu·bhiḥ / tṛ·ṇād a·pi bhṛ·śod·vig·naḥ span·da·mā·nād bha·viṣ·ya·si

  18. 18

    na ca jātu na hiṃsyus tvāṃ ghorā lakṣmaṇasāyakāḥ / apavṛttaṃ jighāṃsanto mahāvegā durāsadāḥ

    na ca jā·tu na hiṃs·yus tvāṃ gho·rā lak·ṣma·ṇa·sā·ya·kāḥ / a·pa·vṛt·taṃ ji·ghāṃ·san·to ma·hā·ve·gā du·rā·sa·dāḥ

  19. 19

    asmābhis tu gataṃ sārdhaṃ vinītavad upasthitam / ānupūrvyāt tu sugrīvo rājye tvāṃ sthāpayiṣyati

    as·mā·bhis tu ga·taṃ sār·dhaṃ vi·nī·ta·vad u·pas·thi·tam / ā·nu·pūr·vyāt tu sug·rī·vo rāj·ye tvāṃ sthā·pa·yiṣ·ya·ti

  20. 20

    dharmakāmaḥ pitṛvyas te prītikāmo dṛḍhavrataḥ / śuciḥ satyapratijñaś ca nā tvāṃ jātu jighāṃsati

    dhar·ma·kā·maḥ pi·tṛv·yas te prī·ti·kā·mo dṛ·ḍhav·ra·taḥ / śu·ciḥ sat·yap·ra·tij·ñaś ca nā tvāṃ jā·tu ji·ghāṃ·sa·ti

  21. 21

    priyakāmaś ca te mātus tadarthaṃ cāsya jīvitam / tasyāpatyaṃ ca nāsty anyat tasmād aṅgada gamyatām

    pri·ya·kā·maś ca te mā·tus ta·dar·thaṃ cās·ya jī·vi·tam / tas·yā·pat·yaṃ ca nāsty an·yat tas·mād aṅ·ga·da gam·ya·tām

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 54 21 verses
  1. 1

    śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam / svāmisatkārasaṃyuktam aṅgado vākyam abravīt

    śrut·vā ha·nu·ma·to vāk·yaṃ praś·ri·taṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam / svā·mi·sat·kā·ra·saṃ·yuk·tam aṅ·ga·do vāk·yam ab·ra·vīt

  2. 2

    sthairyaṃ sarvātmanā śaucam ānṛśaṃsyam athārjavam / vikramaiś caiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate

    sthair·yaṃ sar·vāt·ma·nā śau·cam ā·nṛ·śaṃs·yam a·thār·ja·vam / vik·ra·maiś cai·va dhair·yaṃ ca sug·rī·ve no·pa·pad·ya·te

  3. 3

    bhrātur jyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvito mahiṣīṃ priyām / dharmeṇa mātaraṃ yas tu svīkaroti jugupsitaḥ

    bhrā·tur jyeṣ·ṭhas·ya yo bhār·yāṃ jī·vi·to ma·hi·ṣīṃ pri·yām / dhar·me·ṇa mā·ta·raṃ yas tu svī·ka·ro·ti ju·gup·si·taḥ

  4. 4

    kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā durātmanā / yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham

    ka·thaṃ sa dhar·maṃ jā·nī·te ye·na bhrāt·rā du·rāt·ma·nā / yud·dhā·yā·bhi·ni·yuk·te·na bi·las·ya pi·hi·taṃ mu·kham

  5. 5

    satyāt pāṇigṛhītaś ca kṛtakarmā mahāyaśāḥ / vismṛto rāghavo yena sa kasya sukṛtaṃ smaret

    sat·yāt pā·ṇi·gṛ·hī·taś ca kṛ·ta·kar·mā ma·hā·ya·śāḥ / vis·mṛ·to rā·gha·vo ye·na sa kas·ya su·kṛ·taṃ sma·ret

  6. 6

    lakṣmaṇasya bhayād yena nādharmabhayabhīruṇā / ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmam asmin kathaṃ bhavet

    lak·ṣma·ṇas·ya bha·yād ye·na nā·dhar·ma·bha·ya·bhī·ru·ṇā / ā·diṣ·ṭā mār·gi·tuṃ sī·tāṃ dhar·mam as·min ka·thaṃ bha·vet

  7. 7

    tasmin pāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani / āryaḥ ko viśvasej jātu tat kulīno jijīviṣuḥ

    tas·min pā·pe kṛ·tagh·ne tu smṛ·ti·hī·ne ca·lāt·ma·ni / ār·yaḥ ko viś·va·sej jā·tu tat ku·lī·no ji·jī·vi·ṣuḥ

  8. 8

    rājye putraṃ pratiṣṭhāpya saguṇo nirguṇo 'pi vā / kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati

    rāj·ye put·raṃ pra·tiṣ·ṭhāp·ya sa·gu·ṇo nir·gu·ṇo 'pi vā / ka·thaṃ śat·ru·ku·lī·naṃ māṃ sug·rī·vo jī·va·yiṣ·ya·ti

  9. 9

    bhinnamantro 'parāddhaś ca hīnaśaktiḥ kathaṃ hy aham / kiṣkindhāṃ prāpya jīveyam anātha iva durbalaḥ

    bhin·na·man·tro 'pa·rād·dhaś ca hī·na·śak·tiḥ ka·thaṃ hy a·ham / kiṣ·kin·dhāṃ prāp·ya jī·ve·yam a·nā·tha i·va dur·ba·laḥ

  10. 10

    upāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhanenopapādayet / śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaś ca sugrīvo rājyakāraṇāt

    u·pāṃ·śu·daṇ·ḍe·na hi māṃ ban·dha·ne·no·pa·pā·da·yet / śa·ṭhaḥ krū·ro nṛ·śaṃ·saś ca sug·rī·vo rāj·ya·kā·ra·ṇāt

  11. 11

    bandhanāc cāvasādān me śreyaḥ prāyopaveśanam / anujānīta māṃ sarve gṛhān gacchantu vānarāḥ

    ban·dha·nāc cā·va·sā·dān me śre·yaḥ prā·yo·pa·ve·śa·nam / a·nu·jā·nī·ta māṃ sar·ve gṛ·hān gac·chan·tu vā·na·rāḥ

  12. 12

    ahaṃ vaḥ pratijānāmi na gamiṣyāmy ahaṃ purīm / ihaiva prāyam āsiṣye śreyo maraṇam eva me

    a·haṃ vaḥ pra·ti·jā·nā·mi na ga·miṣ·yāmy a·haṃ pu·rīm / i·hai·va prā·yam ā·siṣ·ye śre·yo ma·ra·ṇam e·va me

  13. 13

    abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalam eva ca / vācyas tato yavīyān me sugrīvo vānareśvaraḥ

    a·bhi·vā·da·na·pūr·vaṃ tu rā·jā ku·śa·lam e·va ca / vāc·yas ta·to ya·vī·yān me sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ

  14. 14

    ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me / mātaraṃ caiva me tārām āśvāsayitum arhatha

    ā·rog·ya·pūr·vaṃ ku·śa·laṃ vāc·yā mā·tā ru·mā ca me / mā·ta·raṃ cai·va me tā·rām āś·vā·sa·yi·tum ar·ha·tha

  15. 15

    prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī / vinaṣṭaṃ mām iha śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam

    pra·kṛt·yā pri·ya·put·rā sā sā·nuk·ro·śā ta·pas·vi·nī / vi·naṣ·ṭaṃ mām i·ha śrut·vā vyak·taṃ hās·ya·ti jī·vi·tam

  16. 16

    etāvad uktvā vacanaṃ vṛddhān apy abhivādya ca / saṃviveśāṅgado bhūmau rudan darbheṣu durmanāḥ

    e·tā·vad uk·tvā va·ca·naṃ vṛd·dhān apy a·bhi·vād·ya ca / saṃ·vi·ve·śāṅ·ga·do bhū·mau ru·dan dar·bhe·ṣu dur·ma·nāḥ

  17. 17

    tasya saṃviśatas tatra rudanto vānararṣabhāḥ / nayanebhyaḥ pramumucur uṣṇaṃ vai vāriduḥkhitāḥ

    tas·ya saṃ·vi·śa·tas tat·ra ru·dan·to vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / na·ya·nebh·yaḥ pra·mu·mu·cur uṣ·ṇaṃ vai vā·ri·duḥ·khi·tāḥ

  18. 18

    sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaś ca vālinam / parivāryāṅgado sarve vyavasyan prāyam āsitum

    sug·rī·vaṃ cai·va nin·dan·taḥ pra·śaṃ·san·taś ca vā·li·nam / pa·ri·vār·yāṅ·ga·do sar·ve vya·vas·yan prā·yam ā·si·tum

  19. 19

    mataṃ tad vāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ / upaspṛśyodakaṃ sarve prāṅmukhāḥ samupāviśan / dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ

    ma·taṃ tad vā·li·put·ras·ya vij·ñā·ya pla·va·gar·ṣa·bhāḥ / u·pas·pṛś·yo·da·kaṃ sar·ve prāṅ·mu·khāḥ sa·mu·pā·vi·śan / dak·ṣi·ṇāg·re·ṣu dar·bhe·ṣu u·dak·tī·raṃ sa·māś·ri·tāḥ

  20. 20

    sa saṃviśadbhir bahubhir mahīdharo mahādrikūṭapramitaiḥ plavaṃgamaiḥ

    sa saṃ·vi·śad·bhir ba·hu·bhir ma·hī·dha·ro ma·hād·ri·kū·ṭap·ra·mi·taiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ

  21. 21

    babhūva saṃnāditanirjharāntaro bhṛśaṃ nadadbhir jaladair ivolbaṇaiḥ

    ba·bhū·va saṃ·nā·di·ta·nir·jha·rān·ta·ro bhṛ·śaṃ na·dad·bhir ja·la·dair i·vol·ba·ṇaiḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 55 21 verses
  1. 1

    upaviṣṭās tu te sarve yasmin prāyaṃ giristhale / harayo gṛdhrarājaś ca taṃ deśam upacakrame

    u·pa·viṣ·ṭās tu te sar·ve yas·min prā·yaṃ gi·ris·tha·le / ha·ra·yo gṛdh·ra·rā·jaś ca taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me

  2. 2

    sāmpātir nāma nāmnā tu cirajīvī vihaṃgamaḥ / bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmān prakhyātabalapauruṣaḥ

    sām·pā·tir nā·ma nām·nā tu ci·ra·jī·vī vi·haṃ·ga·maḥ / bhrā·tā ja·ṭā·yu·ṣaḥ śrī·mān prakh·yā·ta·ba·la·pau·ru·ṣaḥ

  3. 3

    kandarād abhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ / upaviṣṭān harīn dṛṣṭvā hṛṣṭātmā giram abravīt

    kan·da·rād a·bhi·niṣ·kram·ya sa vin·dhyas·ya ma·hā·gi·reḥ / u·pa·viṣ·ṭān ha·rīn dṛṣ·ṭvā hṛṣ·ṭāt·mā gi·ram ab·ra·vīt

  4. 4

    vidhiḥ kila naraṃ loke vidhānenānuvartate / yathāyaṃ vihito bhakṣyaś cirān mahyam upāgataḥ

    vi·dhiḥ ki·la na·raṃ lo·ke vi·dhā·ne·nā·nu·var·ta·te / ya·thā·yaṃ vi·hi·to bhak·ṣyaś ci·rān mah·yam u·pā·ga·taḥ

  5. 5

    paramparāṇāṃ bhakṣiṣye vānarāṇāṃ mṛtaṃ mṛtam / uvācaivaṃ vacaḥ pakṣī tān nirīkṣya plavaṃgamān

    pa·ram·pa·rā·ṇāṃ bhak·ṣiṣ·ye vā·na·rā·ṇāṃ mṛ·taṃ mṛ·tam / u·vā·cai·vaṃ va·caḥ pak·ṣī tān ni·rīk·ṣya pla·vaṃ·ga·mān

  6. 6

    tasya tad vacanaṃ śrutvā bhakṣalubdhasya pakṣiṇaḥ / aṅgadaḥ param āyasto hanūmantam athābravīt

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā bhak·ṣa·lub·dhas·ya pak·ṣi·ṇaḥ / aṅ·ga·daḥ pa·ram ā·yas·to ha·nū·man·tam a·thāb·ra·vīt

  7. 7

    paśya sītāpadeśena sākṣād vaivasvato yamaḥ / imaṃ deśam anuprāpto vānarāṇāṃ vipattaye

    paś·ya sī·tā·pa·de·śe·na sāk·ṣād vai·vas·va·to ya·maḥ / i·maṃ de·śam a·nup·rāp·to vā·na·rā·ṇāṃ vi·pat·ta·ye

  8. 8

    rāmasya na kṛtaṃ kāryaṃ rājño na ca vacaḥ kṛtam / harīṇām iyam ajñātā vipattiḥ sahasāgatā

    rā·mas·ya na kṛ·taṃ kār·yaṃ rāj·ño na ca va·caḥ kṛ·tam / ha·rī·ṇām i·yam aj·ñā·tā vi·pat·tiḥ sa·ha·sā·ga·tā

  9. 9

    vaidehyāḥ priyakāmena kṛtaṃ karma jaṭāyuṣā / gṛdhrarājena yat tatra śrutaṃ vas tad aśeṣataḥ

    vai·deh·yāḥ pri·ya·kā·me·na kṛ·taṃ kar·ma ja·ṭā·yu·ṣā / gṛdh·ra·rā·je·na yat tat·ra śru·taṃ vas tad a·śe·ṣa·taḥ

  10. 10

    tathā sarvāṇi bhūtāni tiryagyonigatāny api / priyaṃ kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇān yathā vayam

    ta·thā sar·vā·ṇi bhū·tā·ni tir·yag·yo·ni·ga·tāny a·pi / pri·yaṃ kur·van·ti rā·mas·ya tyak·tvā prā·ṇān ya·thā va·yam

  11. 11

    rāghavārthe pariśrāntā vayaṃ saṃtyaktajīvitāḥ / kāntārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm

    rā·gha·vār·the pa·riś·rān·tā va·yaṃ saṃt·yak·ta·jī·vi·tāḥ / kān·tā·rā·ṇi pra·pan·nāḥ sma na ca paś·yā·ma mai·thi·līm

  12. 12

    sa sukhī gṛdhrarājas tu rāvaṇena hato raṇe / muktaś ca sugrīvabhayād gataś ca paramāṃ gatim

    sa su·khī gṛdh·ra·rā·jas tu rā·va·ṇe·na ha·to ra·ṇe / muk·taś ca sug·rī·va·bha·yād ga·taś ca pa·ra·māṃ ga·tim

  13. 13

    jaṭāyuṣo vināśena rājño daśarathasya ca / haraṇena ca vaidehyāḥ saṃśayaṃ harayo gatāḥ

    ja·ṭā·yu·ṣo vi·nā·śe·na rāj·ño da·śa·ra·thas·ya ca / ha·ra·ṇe·na ca vai·deh·yāḥ saṃ·śa·yaṃ ha·ra·yo ga·tāḥ

  14. 14

    rāmalakṣmaṇayor vāsām araṇye saha sītayā / rāghavasya ca bāṇena vālinaś ca tathā vadhaḥ

    rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor vā·sām a·raṇ·ye sa·ha sī·ta·yā / rā·gha·vas·ya ca bā·ṇe·na vā·li·naś ca ta·thā va·dhaḥ

  15. 15

    rāmakopād aśeṣāṇāṃ rākṣasānāṃ tathā vadhaḥ / kaikeyyā varadānena idaṃ hi vikṛtaṃ kṛtam

    rā·ma·ko·pād a·śe·ṣā·ṇāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ta·thā va·dhaḥ / kai·key·yā va·ra·dā·ne·na i·daṃ hi vi·kṛ·taṃ kṛ·tam

  16. 16

    tat tu śrutvā tadā vākyam aṅgadasya mukhodgatam / abravīd vacanaṃ gṛdhras tīkṣṇatuṇḍo mahāsvanaḥ

    tat tu śrut·vā ta·dā vāk·yam aṅ·ga·das·ya mu·khod·ga·tam / ab·ra·vīd va·ca·naṃ gṛdh·ras tīk·ṣṇa·tuṇ·ḍo ma·hās·va·naḥ

  17. 17

    ko 'yaṃ girā ghoṣayati prāṇaiḥ priyatarasya me / jaṭāyuṣo vadhaṃ bhrātuḥ kampayann iva me manaḥ

    ko 'yaṃ gi·rā gho·ṣa·ya·ti prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·ras·ya me / ja·ṭā·yu·ṣo va·dhaṃ bhrā·tuḥ kam·pa·yann i·va me ma·naḥ

  18. 18

    katham āsīj janasthāne yuddhaṃ rākṣasagṛdhrayoḥ / nāmadheyam idaṃ bhrātuś cirasyādya mayā śrutam

    ka·tham ā·sīj ja·nas·thā·ne yud·dhaṃ rāk·ṣa·sa·gṛdh·ra·yoḥ / nā·ma·dhe·yam i·daṃ bhrā·tuś ci·ras·yād·ya ma·yā śru·tam

  19. 19

    yavīyaso guṇajñasya ślāghanīyasya vikramaiḥ / tad iccheyam ahaṃ śrotuṃ vināśaṃ vānararṣabhāḥ

    ya·vī·ya·so gu·ṇaj·ñas·ya ślā·gha·nī·yas·ya vik·ra·maiḥ / tad ic·che·yam a·haṃ śro·tuṃ vi·nā·śaṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ

  20. 20

    bhrātur jaṭāyuṣas tasya janasthānanivāsinaḥ / tasyaiva ca mama bhrātuḥ sakhā daśarathaḥ katham / yasya rāmaḥ priyaḥ putro jyeṣṭho gurujanapriyaḥ

    bhrā·tur ja·ṭā·yu·ṣas tas·ya ja·nas·thā·na·ni·vā·si·naḥ / tas·yai·va ca ma·ma bhrā·tuḥ sa·khā da·śa·ra·thaḥ ka·tham / yas·ya rā·maḥ pri·yaḥ put·ro jyeṣ·ṭho gu·ru·ja·nap·ri·yaḥ

  21. 21

    sūryāṃśudagdhapakṣatvān na śaknomi visarpitum / iccheyaṃ parvatād asmād avatartum ariṃdamāḥ

    sūr·yāṃ·śu·dag·dha·pak·ṣat·vān na śak·no·mi vi·sar·pi·tum / ic·che·yaṃ par·va·tād as·mād a·va·tar·tum a·riṃ·da·māḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 56 19 verses
  1. 1

    śokād bhraṣṭasvaram api śrutvā te hariyūthapāḥ / śraddadhur naiva tad vākyaṃ karmaṇā tasya śaṅkitāḥ

    śo·kād bhraṣ·ṭas·va·ram a·pi śrut·vā te ha·ri·yū·tha·pāḥ / śrad·da·dhur nai·va tad vāk·yaṃ kar·ma·ṇā tas·ya śaṅ·ki·tāḥ

  2. 2

    te prāyam upaviṣṭās tu dṛṣṭvā gṛdhraṃ plavaṃgamāḥ / cakrur buddhiṃ tadā raudrāṃ sarvān no bhakṣayiṣyati

    te prā·yam u·pa·viṣ·ṭās tu dṛṣ·ṭvā gṛdh·raṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / cak·rur bud·dhiṃ ta·dā raud·rāṃ sar·vān no bhak·ṣa·yiṣ·ya·ti

  3. 3

    sarvathā prāyam āsīnān yadi no bhakṣayiṣyati / kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṣipraṃ siddhim ito gatāḥ

    sar·va·thā prā·yam ā·sī·nān ya·di no bhak·ṣa·yiṣ·ya·ti / kṛ·ta·kṛt·yā bha·viṣ·yā·maḥ kṣip·raṃ sid·dhim i·to ga·tāḥ

  4. 4

    etāṃ buddhiṃ tataś cakruḥ sarve te vānararṣabhāḥ / avatārya gireḥ śṛṅgād gṛdhram āhāṅgadas tadā

    e·tāṃ bud·dhiṃ ta·taś cak·ruḥ sar·ve te vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / a·va·tār·ya gi·reḥ śṛṅ·gād gṛdh·ram ā·hāṅ·ga·das ta·dā

  5. 5

    babhūvur kṣarajo nāma vānarendraḥ pratāpavān / mamāryaḥ pārthivaḥ pakṣin dhārmikau tasya cātmajau

    ba·bhū·vur kṣa·ra·jo nā·ma vā·na·ren·draḥ pra·tā·pa·vān / ma·mār·yaḥ pār·thi·vaḥ pak·ṣin dhār·mi·kau tas·ya cāt·ma·jau

  6. 6

    sugrīvaś caiva valī ca putrāv oghabalāv ubhau / loke viśrutakarmābhūd rājā vālī pitā mama

    sug·rī·vaś cai·va va·lī ca put·rāv o·gha·ba·lāv u·bhau / lo·ke viś·ru·ta·kar·mā·bhūd rā·jā vā·lī pi·tā ma·ma

  7. 7

    rājā kṛtsnasya jagata ikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ / rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam

    rā·jā kṛt·snas·ya ja·ga·ta ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hā·ra·thaḥ / rā·mo dā·śa·ra·thiḥ śrī·mān pra·viṣ·ṭo daṇ·ḍa·kā·va·nam

  8. 8

    lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā / pitur nideśanirato dharmyaṃ panthānam āśritaḥ / tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt

    lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vai·deh·yā cā·pi bhār·ya·yā / pi·tur ni·de·śa·ni·ra·to dhar·myaṃ pan·thā·nam āś·ri·taḥ / tas·ya bhār·yā ja·nas·thā·nād rā·va·ṇe·na hṛ·tā ba·lāt

  9. 9

    rāmasya ca pitur mitraṃ jaṭāyur nāma gṛdhrarāṭ / dadarśa sītāṃ vaidehīṃ hriyamāṇāṃ vihāyasā

    rā·mas·ya ca pi·tur mit·raṃ ja·ṭā·yur nā·ma gṛdh·ra·rāṭ / da·dar·śa sī·tāṃ vai·de·hīṃ hri·ya·mā·ṇāṃ vi·hā·ya·sā

  10. 10

    rāvaṇaṃ virathaṃ kṛtvā sthāpayitvā ca maithilīm / pariśrāntaś ca vṛddhaś ca rāvaṇena hato raṇe

    rā·va·ṇaṃ vi·ra·thaṃ kṛt·vā sthā·pa·yit·vā ca mai·thi·līm / pa·riś·rān·taś ca vṛd·dhaś ca rā·va·ṇe·na ha·to ra·ṇe

  11. 11

    evaṃ gṛdhro hatas tena rāvaṇena bahīyasā / saṃskṛtaś cāpi rāmeṇa gataś ca gatim uttamām

    e·vaṃ gṛdh·ro ha·tas te·na rā·va·ṇe·na ba·hī·ya·sā / saṃs·kṛ·taś cā·pi rā·me·ṇa ga·taś ca ga·tim ut·ta·mām

  12. 12

    tato mama pitṛvyeṇa sugrīveṇa mahātmanā / cakāra rāghavaḥ sakhyaṃ so 'vadhīt pitaraṃ mama

    ta·to ma·ma pi·tṛv·ye·ṇa sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / ca·kā·ra rā·gha·vaḥ sakh·yaṃ so 'va·dhīt pi·ta·raṃ ma·ma

  13. 13

    māma pitrā viruddho hi sugrīvaḥ sacivaiḥ saha / nihatya vālinaṃ rāmas tatas tam abhiṣecayat

    mā·ma pit·rā vi·rud·dho hi sug·rī·vaḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / ni·hat·ya vā·li·naṃ rā·mas ta·tas tam a·bhi·ṣe·ca·yat

  14. 14

    sa rājye sthāpitas tena sugrīvo vānareśvaraḥ / rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam

    sa rāj·ye sthā·pi·tas te·na sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ / rā·jā vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ye·na pras·thā·pi·tā va·yam

  15. 15

    evaṃ rāmaprayuktās tu mārgamāṇās tatas tataḥ / vaidehīṃ nādhigacchāmo rātrau sūryaprabhām iva

    e·vaṃ rā·map·ra·yuk·tās tu mār·ga·mā·ṇās ta·tas ta·taḥ / vai·de·hīṃ nā·dhi·gac·chā·mo rāt·rau sūr·yap·ra·bhām i·va

  16. 16

    te vayaṃ daṇdakāraṇyaṃ vicitya susamāhitāḥ / ajñānāt tu praviṣṭāḥ sma dharaṇyā vivṛtaṃ bilam

    te va·yaṃ daṇ·da·kā·raṇ·yaṃ vi·cit·ya su·sa·mā·hi·tāḥ / aj·ñā·nāt tu pra·viṣ·ṭāḥ sma dha·raṇ·yā vi·vṛ·taṃ bi·lam

  17. 17

    mayasya māyā vihitaṃ tad bilaṃ ca vicinvatām / vyatītas tatra no māso yo rājñā sāmayaḥ kṛtaḥ

    ma·yas·ya mā·yā vi·hi·taṃ tad bi·laṃ ca vi·cin·va·tām / vya·tī·tas tat·ra no mā·so yo rāj·ñā sā·ma·yaḥ kṛ·taḥ

  18. 18

    te vayaṃ kapirājasya sarve vacanakāriṇaḥ / kṛtāṃ saṃsthām atikrāntā bhayāt prāyam upāsmahe

    te va·yaṃ ka·pi·rā·jas·ya sar·ve va·ca·na·kā·ri·ṇaḥ / kṛ·tāṃ saṃs·thām a·tik·rān·tā bha·yāt prā·yam u·pās·ma·he

  19. 19

    kruddhe tasmiṃs tu kākutsthe sugrīve ca salakṣmaṇe / gatānām api sarveṣāṃ tatra no nāsti jīvitam

    krud·dhe tas·miṃs tu kā·kut·sthe sug·rī·ve ca sa·lak·ṣma·ṇe / ga·tā·nām a·pi sar·ve·ṣāṃ tat·ra no nās·ti jī·vi·tam

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 57 34 verses
  1. 1

    ity uktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānarais tyaktajīvitaiḥ / sabāṣpo vānarān gṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ

    ity uk·taḥ ka·ru·ṇaṃ vāk·yaṃ vā·na·rais tyak·ta·jī·vi·taiḥ / sa·bāṣ·po vā·na·rān gṛdh·raḥ prat·yu·vā·ca ma·hās·va·naḥ

  2. 2

    yavīyān mama sa bhrātā jaṭāyur nāma vānarāḥ / yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā

    ya·vī·yān ma·ma sa bhrā·tā ja·ṭā·yur nā·ma vā·na·rāḥ / ya·mākh·yā·ta ha·taṃ yud·dhe rā·va·ṇe·na ba·lī·ya·sā

  3. 3

    vṛddhabhāvād apakṣatvāc chṛṇvaṃs tad api marṣaye / na hi me śaktir adyāsti bhrātur vairavimokṣaṇe

    vṛd·dha·bhā·vād a·pak·ṣat·vāc chṛṇ·vaṃs tad a·pi mar·ṣa·ye / na hi me śak·tir ad·yās·ti bhrā·tur vai·ra·vi·mok·ṣa·ṇe

  4. 4

    purā vṛtravadhe vṛtte sa cāhaṃ ca jayaiṣiṇau / ādityam upayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam

    pu·rā vṛt·ra·va·dhe vṛt·te sa cā·haṃ ca ja·yai·ṣi·ṇau / ā·dit·yam u·pa·yā·tau svo jva·lan·taṃ raś·mi·mā·li·nam

  5. 5

    āvṛtyākāśamārgeṇa javena sma gatau bhṛśam / madhyaṃ prāpte ca sūrye ca jaṭāyur avasīdati

    ā·vṛt·yā·kā·śa·mār·ge·ṇa ja·ve·na sma ga·tau bhṛ·śam / madh·yaṃ prāp·te ca sūr·ye ca ja·ṭā·yur a·va·sī·da·ti

  6. 6

    tam ahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhir arditam / pakṣābhyaṃ chādayām āsa snehāt paramavihvalam

    tam a·haṃ bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā sūr·ya·raś·mi·bhir ar·di·tam / pak·ṣābh·yaṃ chā·da·yām ā·sa sne·hāt pa·ra·ma·vih·va·lam

  7. 7

    nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye 'haṃ vānarottamāḥ / aham asmin vasan bhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye

    nir·dag·dha·pak·ṣaḥ pa·ti·to vin·dhye 'haṃ vā·na·rot·ta·māḥ / a·ham as·min va·san bhrā·tuḥ pra·vṛt·tiṃ no·pa·lak·ṣa·ye

  8. 8

    jaṭāyuṣas tv evam ukto bhrātrā saṃpātinā tadā / yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadas tadā

    ja·ṭā·yu·ṣas tv e·vam uk·to bhrāt·rā saṃ·pā·ti·nā ta·dā / yu·va·rā·jo ma·hāp·rāj·ñaḥ prat·yu·vā·cāṅ·ga·das ta·dā

  9. 9

    jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā / ākhyāhi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ

    ja·ṭā·yu·ṣo ya·di bhrā·tā śru·taṃ te ga·di·taṃ ma·yā / ākh·yā·hi ya·di jā·nā·si ni·la·yaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ

  10. 10

    adīrghadarśinaṃ taṃ vā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam / antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ

    a·dīr·gha·dar·śi·naṃ taṃ vā rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / an·ti·ke ya·di vā dū·re ya·di jā·nā·si śaṃ·sa naḥ

  11. 11

    tato 'bravīn mahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ / ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarān saṃpraharṣayan

    ta·to 'bra·vīn ma·hā·te·jā jyeṣ·ṭho bhrā·tā ja·ṭā·yu·ṣaḥ / āt·mā·nu·rū·paṃ va·ca·naṃ vā·na·rān saṃp·ra·har·ṣa·yan

  12. 12

    nirdagdhapakṣo gṛdhro 'haṃ gatavīryaḥ plavaṃgamāḥ / vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyam uttamam

    nir·dag·dha·pak·ṣo gṛdh·ro 'haṃ ga·ta·vīr·yaḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / vāṅ·māt·re·ṇa tu rā·mas·ya ka·riṣ·ye sāh·yam ut·ta·mam

  13. 13

    jānāmi vāruṇāl lokān viṣṇos traivikramān api / devāsuravimardāṃś ca amṛtasya ca manthanam

    jā·nā·mi vā·ru·ṇāl lo·kān viṣ·ṇos trai·vik·ra·mān a·pi / de·vā·su·ra·vi·mar·dāṃś ca a·mṛ·tas·ya ca man·tha·nam

  14. 14

    rāmasya yad idaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā / jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāś ca śithilā mama

    rā·mas·ya yad i·daṃ kār·yaṃ kar·tav·yaṃ pra·tha·maṃ ma·yā / ja·ra·yā ca hṛ·taṃ te·jaḥ prā·ṇāś ca śi·thi·lā ma·ma

  15. 15

    taruṇī rūpasaṃpannā sarvābharaṇabhūṣitā / hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā

    ta·ru·ṇī rū·pa·saṃ·pan·nā sar·vā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tā / hri·ya·mā·ṇā ma·yā dṛṣ·ṭā rā·va·ṇe·na du·rāt·ma·nā

  16. 16

    krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī / bhūṣaṇāny apavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī

    kro·śan·tī rā·ma rā·me·ti lak·ṣma·ṇe·ti ca bhā·mi·nī / bhū·ṣa·ṇāny a·pa·vidh·yan·tī gāt·rā·ṇi ca vi·dhun·va·tī

  17. 17

    sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyam uttamam / asite rākṣase bhāti yathā vā taḍidambude

    sūr·yap·ra·bhe·va śai·lāg·re tas·yāḥ kau·śe·yam ut·ta·mam / a·si·te rāk·ṣa·se bhā·ti ya·thā vā ta·ḍi·dam·bu·de

  18. 18

    tāṃ tu sītām ahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt / śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ

    tāṃ tu sī·tām a·haṃ man·ye rā·mas·ya pa·ri·kīr·ta·nāt / śrū·ya·tāṃ me ka·tha·ya·to ni·la·yaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ

  19. 19

    putro viśravasaḥ sākṣād bhrātā vaiśravaṇasya ca / adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākasaḥ

    put·ro viś·ra·va·saḥ sāk·ṣād bhrā·tā vaiś·ra·va·ṇas·ya ca / adh·yās·te na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ rā·va·ṇo nā·ma rā·ka·saḥ

  20. 20

    ito dvīpe samudrasya saṃpūrṇe śatayojane / tasmiṃl laṅkā purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā

    i·to dvī·pe sa·mud·ras·ya saṃ·pūr·ṇe śa·ta·yo·ja·ne / tas·miṃl laṅ·kā pu·rī ram·yā nir·mi·tā viś·va·kar·ma·ṇā

  21. 21

    tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī / rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhiḥ surakṣitā

    tas·yāṃ va·sa·ti vai·de·hī dī·nā kau·śe·ya·vā·si·nī / rā·va·ṇān·taḥ·pu·re rud·dhā rāk·ṣa·sī·bhiḥ su·rak·ṣi·tā

  22. 22

    janakasyātmajāṃ rājñas tasyāṃ drakṣyatha maithilīm / laṅkāyām atha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ

    ja·na·kas·yāt·ma·jāṃ rāj·ñas tas·yāṃ drak·ṣya·tha mai·thi·līm / laṅ·kā·yām a·tha gup·tā·yāṃ sā·ga·re·ṇa sa·man·ta·taḥ

  23. 23

    saṃprāpya sāgarasyāntaṃ saṃpūrṇaṃ śatayojanam / āsādya dakṣiṇaṃ kūlaṃ tato drakṣyatha rāvaṇam

    saṃp·rāp·ya sā·ga·ras·yān·taṃ saṃ·pūr·ṇaṃ śa·ta·yo·ja·nam / ā·sād·ya dak·ṣi·ṇaṃ kū·laṃ ta·to drak·ṣya·tha rā·va·ṇam

  24. 24

    tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṃgamāḥ / jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha

    tat·rai·va tva·ri·tāḥ kṣip·raṃ vik·ra·madh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / jñā·ne·na kha·lu paś·yā·mi dṛṣ·ṭvā prat·yā·ga·miṣ·ya·tha

  25. 25

    ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ / dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ

    ād·yaḥ pan·thāḥ ku·liṅ·gā·nāṃ ye cān·ye dhān·ya·jī·vi·naḥ / dvi·tī·yo ba·li·bho·jā·nāṃ ye ca vṛk·ṣa·pha·lā·śi·naḥ

  26. 26

    bhāsās tṛtīyaṃ gacchanti krauñcāś ca kuraraiḥ saha / śyenāś caturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam

    bhā·sās tṛ·tī·yaṃ gac·chan·ti krauñ·cāś ca ku·ra·raiḥ sa·ha / śye·nāś ca·tur·thaṃ gac·chan·ti gṛdh·rā gac·chan·ti pañ·ca·mam

  27. 27

    balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām / ṣaṣṭhas tu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā / vainateyāc ca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ

    ba·la·vīr·yo·pa·pan·nā·nāṃ rū·pa·yau·va·na·śā·li·nām / ṣaṣ·ṭhas tu pan·thā haṃ·sā·nāṃ vai·na·te·ya·ga·tiḥ pa·rā / vai·na·te·yāc ca no jan·ma sar·ve·ṣāṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ

  28. 28

    garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma piśitāśanāḥ / ihastho 'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā

    gar·hi·taṃ tu kṛ·taṃ kar·ma ye·na sma pi·śi·tā·śa·nāḥ / i·has·tho 'haṃ pra·paś·yā·mi rā·va·ṇaṃ jā·na·kīṃ ta·thā

  29. 29

    asmākam api sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā / tasmād āhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ / āyojanaśatāt sāgrād vayaṃ paśyāma nityaśaḥ

    as·mā·kam a·pi sau·var·ṇaṃ div·yaṃ cak·ṣur·ba·laṃ ta·thā / tas·mād ā·hā·ra·vīr·ye·ṇa ni·sar·ge·ṇa ca vā·na·rāḥ / ā·yo·ja·na·śa·tāt sāg·rād va·yaṃ paś·yā·ma nit·ya·śaḥ

  30. 30

    asmākaṃ vihitā vṛttir nisārgeṇa ca dūrataḥ / vihitā pādamūle tu vṛttiś caraṇayodhinām

    as·mā·kaṃ vi·hi·tā vṛt·tir ni·sār·ge·ṇa ca dū·ra·taḥ / vi·hi·tā pā·da·mū·le tu vṛt·tiś ca·ra·ṇa·yo·dhi·nām

  31. 31

    upāyo dṛśyatāṃ kaś cil laṅghane lavaṇāmbhasaḥ / abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha

    u·pā·yo dṛś·ya·tāṃ kaś cil laṅ·gha·ne la·va·ṇām·bha·saḥ / a·bhi·gam·ya tu vai·de·hīṃ sa·mṛd·dhār·thā ga·miṣ·ya·tha

  32. 32

    samudraṃ netum icchāmi bhavadbhir varuṇālayam / pradāsyāmy udakaṃ bhrātuḥ svargatasya mahātmanaḥ

    sa·mud·raṃ ne·tum ic·chā·mi bha·vad·bhir va·ru·ṇā·la·yam / pra·dās·yāmy u·da·kaṃ bhrā·tuḥ svar·ga·tas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  33. 33

    tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīre nadanadīpateḥ / nirdagdhapakṣaṃ saṃpātiṃ vānarāḥ sumahaujasaḥ

    ta·to nīt·vā tu taṃ de·śaṃ tī·re na·da·na·dī·pa·teḥ / nir·dag·dha·pak·ṣaṃ saṃ·pā·tiṃ vā·na·rāḥ su·ma·hau·ja·saḥ

  34. 34

    punaḥ pratyānayitvā vai taṃ deśaṃ patageśvaram / babhūvur vānarā hṛṣṭāḥ pravṛttim upalabhya te

    pu·naḥ prat·yā·na·yit·vā vai taṃ de·śaṃ pa·ta·geś·va·ram / ba·bhū·vur vā·na·rā hṛṣ·ṭāḥ pra·vṛt·tim u·pa·labh·ya te

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 58 29 verses
  1. 1

    tatas tad amṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam / niśamya vadato hṛṣṭās te vacaḥ plavagarṣabhāḥ

    ta·tas tad a·mṛ·tās·vā·daṃ gṛdh·ra·rā·je·na bhā·ṣi·tam / ni·śam·ya va·da·to hṛṣ·ṭās te va·caḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ

  2. 2

    jāmbavān vai hariśreṣṭhaḥ saha sarvaiḥ plavaṃgamaiḥ / bhūtalāt sahasotthāya gṛdhrarājānam abravīt

    jām·ba·vān vai ha·riś·reṣ·ṭhaḥ sa·ha sar·vaiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ / bhū·ta·lāt sa·ha·sot·thā·ya gṛdh·ra·rā·jā·nam ab·ra·vīt

  3. 3

    kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm / tad ākhyātu bhavān sarvaṃ gatir bhava vanaukasām

    kva sī·tā ke·na vā dṛṣ·ṭā ko vā ha·ra·ti mai·thi·līm / tad ākh·yā·tu bha·vān sar·vaṃ ga·tir bha·va va·nau·ka·sām

  4. 4

    ko dāśarathibāṇānāṃ vajraveganipātinām / svayaṃ lakṣmaṇam uktānāṃ na cintayati vikramam

    ko dā·śa·ra·thi·bā·ṇā·nāṃ vaj·ra·ve·ga·ni·pā·ti·nām / sva·yaṃ lak·ṣma·ṇam uk·tā·nāṃ na cin·ta·ya·ti vik·ra·mam

  5. 5

    sa harīn prītisaṃyuktān sītā śrutisamāhitān / punar āśvāsayan prīta idaṃ vacanam abravīt

    sa ha·rīn prī·ti·saṃ·yuk·tān sī·tā śru·ti·sa·mā·hi·tān / pu·nar āś·vā·sa·yan prī·ta i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  6. 6

    śrūyatām iha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam / yena cāpi mamākhyātaṃ yatra cāyatalocanā

    śrū·ya·tām i·ha vai·deh·yā ya·thā me ha·ra·ṇaṃ śru·tam / ye·na cā·pi ma·mākh·yā·taṃ yat·ra cā·ya·ta·lo·ca·nā

  7. 7

    aham asmin girau durge bahuyojanam āyate / cirān nipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ

    a·ham as·min gi·rau dur·ge ba·hu·yo·ja·nam ā·ya·te / ci·rān ni·pa·ti·to vṛd·dhaḥ kṣī·ṇap·rā·ṇa·pa·rāk·ra·maḥ

  8. 8

    taṃ mām evaṃgataṃ putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ / āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ

    taṃ mām e·vaṃ·ga·taṃ put·raḥ su·pār·śvo nā·ma nā·ma·taḥ / ā·hā·re·ṇa ya·thā·kā·laṃ bi·bhar·ti pa·ta·tāṃ va·raḥ

  9. 9

    tīkṣṇakāmās tu gandharvās tīkṣṇakopā bhujaṃgamāḥ / mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatas tīkṣṇakṣudhā vayam

    tīk·ṣṇa·kā·mās tu gan·dhar·vās tīk·ṣṇa·ko·pā bhu·jaṃ·ga·māḥ / mṛ·gā·ṇāṃ tu bha·yaṃ tīk·ṣṇaṃ ta·tas tīk·ṣṇak·ṣu·dhā va·yam

  10. 10

    sa kadā cit kṣudhārtasya mama cāhārakāṅkṣiṇaḥ / gatasūryo 'hani prāpto mama putro hy anāmiṣaḥ

    sa ka·dā cit kṣu·dhār·tas·ya ma·ma cā·hā·ra·kāṅ·kṣi·ṇaḥ / ga·ta·sūr·yo 'ha·ni prāp·to ma·ma put·ro hy a·nā·mi·ṣaḥ

  11. 11

    sa mayā vṛddhabhāvāc ca kopāc ca paribhartsitaḥ / kṣutpipāsā parītena kumāraḥ patatāṃ varaḥ

    sa ma·yā vṛd·dha·bhā·vāc ca ko·pāc ca pa·ri·bhar·tsi·taḥ / kṣut·pi·pā·sā pa·rī·te·na ku·mā·raḥ pa·ta·tāṃ va·raḥ

  12. 12

    sa mamāhārasaṃrodhāt pīḍitaḥ prītivardhanaḥ / anumānya yathātattvam idaṃ vacanam abravīt

    sa ma·mā·hā·ra·saṃ·ro·dhāt pī·ḍi·taḥ prī·ti·var·dha·naḥ / a·nu·mān·ya ya·thā·tat·tvam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  13. 13

    ahaṃ tāta yathākālam āmiṣārthī kham āplutaḥ / mahendrasya girer dvāram āvṛtya ca samāsthitaḥ

    a·haṃ tā·ta ya·thā·kā·lam ā·mi·ṣār·thī kham āp·lu·taḥ / ma·hen·dras·ya gi·rer dvā·ram ā·vṛt·ya ca sa·mās·thi·taḥ

  14. 14

    tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām / panthānam eko 'dhyavasaṃ saṃniroddhum avāṅmukhaḥ

    tat·ra sat·tva·sa·has·rā·ṇāṃ sā·ga·rān·ta·ra·cā·ri·ṇām / pan·thā·nam e·ko 'dhya·va·saṃ saṃ·ni·rod·dhum a·vāṅ·mu·khaḥ

  15. 15

    tatra kaś cin mayā dṛṣṭaḥ sūryodayasamaprabhām / striyam ādāya gacchan vai bhinnāñjanacayopamaḥ

    tat·ra kaś cin ma·yā dṛṣ·ṭaḥ sūr·yo·da·ya·sa·map·ra·bhām / stri·yam ā·dā·ya gac·chan vai bhin·nāñ·ja·na·ca·yo·pa·maḥ

  16. 16

    so 'ham abhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ / tena sāmnā vinītena panthānam abhiyācitaḥ

    so 'ham abh·ya·va·hā·rār·thī tau dṛṣ·ṭvā kṛ·ta·niś·ca·yaḥ / te·na sām·nā vi·nī·te·na pan·thā·nam a·bhi·yā·ci·taḥ

  17. 17

    na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kva cit / nīceṣv api janaḥ kaś cit kim aṅga bata madvidhaḥ

    na hi sā·mo·pa·pan·nā·nāṃ pra·har·tā vid·ya·te kva cit / nī·ceṣv a·pi ja·naḥ kaś cit kim aṅ·ga ba·ta mad·vi·dhaḥ

  18. 18

    sa yātas tejasā vyoma saṃkṣipann iva vegataḥ / athāhaṃ khe carair bhūtair abhigamya sabhājitaḥ

    sa yā·tas te·ja·sā vyo·ma saṃk·ṣi·pann i·va ve·ga·taḥ / a·thā·haṃ khe ca·rair bhū·tair a·bhi·gam·ya sa·bhā·ji·taḥ

  19. 19

    diṣṭyā jīvasi tāteti abruvan māṃ maharṣayaḥ / kathaṃ cit sakalatro 'sau gatas te svasty asaṃśayam

    diṣ·ṭyā jī·va·si tā·te·ti ab·ru·van māṃ ma·har·ṣa·yaḥ / ka·thaṃ cit sa·ka·lat·ro 'sau ga·tas te svasty a·saṃ·śa·yam

  20. 20

    evam uktas tato 'haṃ taiḥ siddhaiḥ paramaśobhanaiḥ / sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ

    e·vam uk·tas ta·to 'haṃ taiḥ sid·dhaiḥ pa·ra·ma·śo·bha·naiḥ / sa ca me rā·va·ṇo rā·jā rak·ṣa·sāṃ pra·ti·ve·di·taḥ

  21. 21

    haran dāśarather bhāryāṃ rāmasya janakātmajām / bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām

    ha·ran dā·śa·ra·ther bhār·yāṃ rā·mas·ya ja·na·kāt·ma·jām / bhraṣ·ṭā·bha·ra·ṇa·kau·śe·yāṃ śo·ka·ve·ga·pa·rā·ji·tām

  22. 22

    rāmalakṣmaṇayor nāma krośantīṃ muktamūrdhajām / eṣa kālātyayas tāvad iti vākyavidāṃ varaḥ

    rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor nā·ma kro·śan·tīṃ muk·ta·mūr·dha·jām / e·ṣa kā·lāt·ya·yas tā·vad i·ti vāk·ya·vi·dāṃ va·raḥ

  23. 23

    etam arthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat / tac chrutvāpi hi me buddhir nāsīt kā cit parākrame

    e·tam ar·thaṃ sa·mag·raṃ me su·pār·śvaḥ prat·ya·ve·da·yat / tac chrut·vā·pi hi me bud·dhir nā·sīt kā cit pa·rāk·ra·me

  24. 24

    apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiṃ cid upakramet / yat tu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā

    a·pak·ṣo hi ka·thaṃ pak·ṣī kar·ma kiṃ cid u·pak·ra·met / yat tu śak·yaṃ ma·yā kar·tuṃ vāg·bud·dhi·gu·ṇa·var·ti·nā

  25. 25

    śrūyatāṃ tat pravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam / vāṅmatibhyāṃ hi sārveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ / yad dhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tan nātra saṃśayaḥ

    śrū·ya·tāṃ tat pra·vak·ṣyā·mi bha·va·tāṃ pau·ru·ṣāś·ra·yam / vāṅ·ma·tibh·yāṃ hi sār·ve·ṣāṃ ka·riṣ·yā·mi pri·yaṃ hi vaḥ / yad dhi dā·śa·ra·theḥ kār·yaṃ ma·ma tan nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

  26. 26

    te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ / sahitāḥ kapirājena devair api durāsadāḥ

    te bha·van·to ma·tiś·reṣ·ṭhā ba·la·van·to ma·nas·vi·naḥ / sa·hi·tāḥ ka·pi·rā·je·na de·vair a·pi du·rā·sa·dāḥ

  27. 27

    rāmalakṣmaṇabāṇāś ca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ / trayāṇām api lokānāṃ paryāptās trāṇanigrahe

    rā·ma·lak·ṣma·ṇa·bā·ṇāś ca ni·śi·tāḥ kaṅ·ka·pat·ri·ṇaḥ / tra·yā·ṇām a·pi lo·kā·nāṃ par·yāp·tās trā·ṇa·nig·ra·he

  28. 28

    kāmaṃ khalu daśagrīvas tejobalasamanvitaḥ / bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiṃ cid api duṣkaram

    kā·maṃ kha·lu da·śag·rī·vas te·jo·ba·la·sa·man·vi·taḥ / bha·va·tāṃ tu sa·mar·thā·nāṃ na kiṃ cid a·pi duṣ·ka·ram

  29. 29

    tad alaṃ kālasaṃgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ / na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ

    tad a·laṃ kā·la·saṃ·ge·na kri·ya·tāṃ bud·dhi·niś·ca·yaḥ / na hi kar·ma·su saj·jan·te bud·dhi·man·to bha·vad·vi·dhāḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 59 21 verses
  1. 1

    tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ / upaviṣṭā girau durge parivārya samantataḥ

    ta·taḥ kṛ·to·da·kaṃ snā·taṃ taṃ gṛdh·raṃ ha·ri·yū·tha·pāḥ / u·pa·viṣ·ṭā gi·rau dur·ge pa·ri·vār·ya sa·man·ta·taḥ

  2. 2

    tam aṅgadam upāsīnaṃ taiḥ sarvair haribhir vṛtam / janitapratyayo harṣāt saṃpātiḥ punar abravīt

    tam aṅ·ga·dam u·pā·sī·naṃ taiḥ sar·vair ha·ri·bhir vṛ·tam / ja·ni·tap·rat·ya·yo har·ṣāt saṃ·pā·tiḥ pu·nar ab·ra·vīt

  3. 3

    kṛtvā niḥśabdam ekāgrāḥ śṛṇvantu harayo mama / tattvaṃ saṃkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm

    kṛt·vā niḥ·śab·dam e·kāg·rāḥ śṛṇ·van·tu ha·ra·yo ma·ma / tat·tvaṃ saṃ·kīr·ta·yiṣ·yā·mi ya·thā jā·nā·mi mai·thi·līm

  4. 4

    asya vindhyasya śikhare patito 'smi purā vane / sūryātapaparītāṅgo nirdagdhaḥ sūryaraśmibhiḥ

    as·ya vin·dhyas·ya śi·kha·re pa·ti·to 'smi pu·rā va·ne / sūr·yā·ta·pa·pa·rī·tāṅ·go nir·dag·dhaḥ sūr·ya·raś·mi·bhiḥ

  5. 5

    labdhasaṃjñas tu ṣaḍrātrād vivaśo vihvalann iva / vīkṣamāṇo diśaḥ sarvā nābhijānāmi kiṃ cana

    lab·dha·saṃj·ñas tu ṣaḍ·rāt·rād vi·va·śo vih·va·lann i·va / vīk·ṣa·mā·ṇo di·śaḥ sar·vā nā·bhi·jā·nā·mi kiṃ ca·na

  6. 6

    tatas tu sāgarāñ śailān nadīḥ sarvāḥ sarāṃsi ca / vanāny aṭavideśāṃś ca samīkṣya matir āgamat

    ta·tas tu sā·ga·rāñ śai·lān na·dīḥ sar·vāḥ sa·rāṃ·si ca / va·nāny a·ṭa·vi·de·śāṃś ca sa·mīk·ṣya ma·tir ā·ga·mat

  7. 7

    hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān / dakṣiṇasyodadhes tīre vindhyo 'yam iti niścitaḥ

    hṛṣ·ṭa·pak·ṣi·ga·ṇā·kīr·ṇaḥ kan·da·rān·ta·ra·kū·ṭa·vān / dak·ṣi·ṇas·yo·da·dhes tī·re vin·dhyo 'yam i·ti niś·ci·taḥ

  8. 8

    āsīc cātrāśramaṃ puṇyaṃ surair api supūjitam / ṛṣir niśākaro nāma yasminn ugratapābhavat

    ā·sīc cāt·rāś·ra·maṃ puṇ·yaṃ su·rair a·pi su·pū·ji·tam / ṛ·ṣir ni·śā·ka·ro nā·ma yas·minn ug·ra·ta·pā·bha·vat

  9. 9

    aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminn ṛṣiṇā vinā / vasato mama dharmajñāḥ svargate tu niśākare

    aṣ·ṭau var·ṣa·sa·has·rā·ṇi te·nās·minn ṛ·ṣi·ṇā vi·nā / va·sa·to ma·ma dhar·maj·ñāḥ svar·ga·te tu ni·śā·ka·re

  10. 10

    avatīrya ca vindhyāgrāt kṛcchreṇa viṣamāc chanaiḥ / tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punar āgataḥ

    a·va·tīr·ya ca vin·dhyāg·rāt kṛc·chre·ṇa vi·ṣa·māc cha·naiḥ / tīk·ṣṇa·dar·bhāṃ va·su·ma·tīṃ duḥ·khe·na pu·nar ā·ga·taḥ

  11. 11

    tam ṛṣiṃ draṣṭu kāmo 'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam / jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo 'bhigato hi saḥ

    tam ṛ·ṣiṃ draṣ·ṭu kā·mo 'smi duḥ·khe·nābh·yā·ga·to bhṛ·śam / ja·ṭā·yu·ṣā ma·yā cai·va ba·hu·śo 'bhi·ga·to hi saḥ

  12. 12

    tasyāśramapadābhyāśe vavur vātāḥ sugandhinaḥ / vṛkṣo nāpuṣpitaḥ kaś cid aphalo vā na dṛśyate

    tas·yāś·ra·ma·pa·dābh·yā·śe va·vur vā·tāḥ su·gan·dhi·naḥ / vṛk·ṣo nā·puṣ·pi·taḥ kaś cid a·pha·lo vā na dṛś·ya·te

  13. 13

    upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlam upāśritaḥ / draṣṭukāmaḥ pratīkṣe ca bhagavantaṃ niśākaram

    u·pet·ya cāś·ra·maṃ puṇ·yaṃ vṛk·ṣa·mū·lam u·pāś·ri·taḥ / draṣ·ṭu·kā·maḥ pra·tīk·ṣe ca bha·ga·van·taṃ ni·śā·ka·ram

  14. 14

    athāpaśyam adūrastham ṛṣiṃ jvalitatejasaṃ / kṛtābhiṣekaṃ durdharṣam upāvṛttam udaṅmukham

    a·thā·paś·yam a·dū·ras·tham ṛ·ṣiṃ jva·li·ta·te·ja·saṃ / kṛ·tā·bhi·ṣe·kaṃ dur·dhar·ṣam u·pā·vṛt·tam u·daṅ·mu·kham

  15. 15

    tam ṛkṣāḥ sṛmarā vyāghrāḥ siṃhā nāgāḥ sarīsṛpāḥ / parivāryopagacchanti dātāraṃ prāṇino yathā

    tam ṛk·ṣāḥ sṛ·ma·rā vyāgh·rāḥ siṃ·hā nā·gāḥ sa·rī·sṛ·pāḥ / pa·ri·vār·yo·pa·gac·chan·ti dā·tā·raṃ prā·ṇi·no ya·thā

  16. 16

    tataḥ prāptam ṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ / praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam

    ta·taḥ prāp·tam ṛ·ṣiṃ jñāt·vā tā·ni sat·tvā·ni vai ya·yuḥ / pra·viṣ·ṭe rā·ja·ni ya·thā sar·vaṃ sā·māt·ya·kaṃ ba·lam

  17. 17

    ṛṣis tu dṛṣṭvā māṃ tuṣṭaḥ praviṣṭaś cāśramaṃ punaḥ / muhūrtamātrān niṣkramya tataḥ kāryam apṛcchata

    ṛ·ṣis tu dṛṣ·ṭvā māṃ tuṣ·ṭaḥ pra·viṣ·ṭaś cāś·ra·maṃ pu·naḥ / mu·hūr·ta·māt·rān niṣ·kram·ya ta·taḥ kār·yam a·pṛc·cha·ta

  18. 18

    saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā roṃṇāṃ te nāvagamyate / agnidagdhāv imau pakṣau tvak caiva vraṇitā tava

    saum·ya vai·kal·ya·tāṃ dṛṣ·ṭvā roṃ·ṇāṃ te nā·va·gam·ya·te / ag·ni·dag·dhāv i·mau pak·ṣau tvak cai·va vra·ṇi·tā ta·va

  19. 19

    dvau gṛdhrau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave / gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau

    dvau gṛdh·rau dṛṣ·ṭa·pūr·vau me mā·ta·riś·va·sa·mau ja·ve / gṛdh·rā·ṇāṃ cai·va rā·jā·nau bhrā·ta·rau kā·ma·rū·pi·ṇau

  20. 20

    jyeṣṭhas tvaṃ tu ca saṃpātir jaṭāyur anujas tava / mānuṣaṃ rūpam āsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama

    jyeṣ·ṭhas tvaṃ tu ca saṃ·pā·tir ja·ṭā·yur a·nu·jas ta·va / mā·nu·ṣaṃ rū·pam ās·thā·ya gṛh·ṇī·tāṃ ca·ra·ṇau ma·ma

  21. 21

    kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham / daṇḍo vāyaṃ dhṛtaḥ kena sarvam ākhyāhi pṛcchataḥ

    kiṃ te vyā·dhi·sa·mut·thā·naṃ pak·ṣa·yoḥ pa·ta·naṃ ka·tham / daṇ·ḍo vā·yaṃ dhṛ·taḥ ke·na sar·vam ākh·yā·hi pṛc·cha·taḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 60 16 verses
  1. 1

    tatas tad dāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sāhasāt kṛtam / ācacakṣe muneḥ sarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā

    ta·tas tad dā·ru·ṇaṃ kar·ma duṣ·ka·raṃ sā·ha·sāt kṛ·tam / ā·ca·cak·ṣe mu·neḥ sar·vaṃ sūr·yā·nu·ga·ma·naṃ ta·thā

  2. 2

    bhagavan vraṇayuktatvāl lajjayā cākulendriyaḥ / pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum

    bha·ga·van vra·ṇa·yuk·tat·vāl laj·ja·yā cā·ku·len·dri·yaḥ / pa·riś·rān·to na śak·no·mi va·ca·naṃ pa·ri·bhā·ṣi·tum

  3. 3

    ahaṃ caiva jaṭāyuś ca saṃgharṣād darpamohitau / ākāśaṃ patitau vīrau jighāsantau parākramam

    a·haṃ cai·va ja·ṭā·yuś ca saṃ·ghar·ṣād dar·pa·mo·hi·tau / ā·kā·śaṃ pa·ti·tau vī·rau ji·ghā·san·tau pa·rāk·ra·mam

  4. 4

    kailāsaśikhare baddhvā munīnām agrataḥ paṇam / raviḥ syād anuyātavyo yāvad astaṃ mahāgirim

    kai·lā·sa·śi·kha·re bad·dhvā mu·nī·nām ag·ra·taḥ pa·ṇam / ra·viḥ syād a·nu·yā·tav·yo yā·vad as·taṃ ma·hā·gi·rim

  5. 5

    athāvāṃ yugapat prāptāv apaśyāva mahītale / rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthak pṛthak

    a·thā·vāṃ yu·ga·pat prāp·tāv a·paś·yā·va ma·hī·ta·le / ra·tha·cak·rap·ra·mā·ṇā·ni na·ga·rā·ṇi pṛ·thak pṛ·thak

  6. 6

    kva cid vāditraghoṣāṃś ca brahmaghoṣāṃś ca śuśruva / gāyantīś cāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ

    kva cid vā·dit·ra·gho·ṣāṃś ca brah·ma·gho·ṣāṃś ca śuś·ru·va / gā·yan·tīś cāṅ·ga·nā bah·vīḥ paś·yā·vo rak·ta·vā·sa·saḥ

  7. 7

    tūrṇam utpatya cākāśam ādityapatham āsthitau / āvām ālokayāvas tad vanaṃ śādvalasaṃsthitam

    tūr·ṇam ut·pat·ya cā·kā·śam ā·dit·ya·pa·tham ās·thi·tau / ā·vām ā·lo·ka·yā·vas tad va·naṃ śād·va·la·saṃs·thi·tam

  8. 8

    upalair iva saṃchannā dṛśyate bhūḥ śiloccayaiḥ / āpagābhiś ca saṃvītā sūtrair iva vasuṃdharā

    u·pa·lair i·va saṃ·chan·nā dṛś·ya·te bhūḥ śi·loc·ca·yaiḥ / ā·pa·gā·bhiś ca saṃ·vī·tā sūt·rair i·va va·suṃ·dha·rā

  9. 9

    himavāṃś caiva vindhyaś ca meruś ca sumahān nagaḥ / bhūtale saṃprakāśante nāgā iva jalāśaye

    hi·ma·vāṃś cai·va vin·dhyaś ca me·ruś ca su·ma·hān na·gaḥ / bhū·ta·le saṃp·ra·kā·śan·te nā·gā i·va ja·lā·śa·ye

  10. 10

    tīvrasvedaś ca khedaś ca bhayaṃ cāsīt tadāvayoḥ / samāviśata mohaś ca mohān mūrchā ca dāruṇā

    tīv·ras·ve·daś ca khe·daś ca bha·yaṃ cā·sīt ta·dā·va·yoḥ / sa·mā·vi·śa·ta mo·haś ca mo·hān mūr·chā ca dā·ru·ṇā

  11. 11

    na dig vijñāyate yāmyā nāgenyā na ca vāruṇī / yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā

    na dig vij·ñā·ya·te yām·yā nā·gen·yā na ca vā·ru·ṇī / yu·gān·te ni·ya·to lo·ko ha·to dag·dha i·vāg·ni·nā

  12. 12

    yatnena mahatā bhūyo raviḥ samavalokitaḥ / tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau

    yat·ne·na ma·ha·tā bhū·yo ra·viḥ sa·ma·va·lo·ki·taḥ / tul·yaḥ pṛth·vīp·ra·mā·ṇe·na bhās·ka·raḥ pra·ti·bhā·ti nau

  13. 13

    jaṭāyur mām anāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ / taṃ dṛṣṭvā tūrṇam ākāśād ātmānaṃ muktavān aham

    ja·ṭā·yur mām a·nā·pṛc·chya ni·pa·pā·ta ma·hīṃ ta·taḥ / taṃ dṛṣ·ṭvā tūr·ṇam ā·kā·śād āt·mā·naṃ muk·ta·vān a·ham

  14. 14

    pakṣibhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyur na pradahyata / pramādāt tatra nirdagdhaḥ patan vāyupathād aham

    pak·ṣibh·yāṃ ca ma·yā gup·to ja·ṭā·yur na pra·dah·ya·ta / pra·mā·dāt tat·ra nir·dag·dhaḥ pa·tan vā·yu·pa·thād a·ham

  15. 15

    āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam / ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ

    ā·śaṅ·ke taṃ ni·pa·ti·taṃ ja·nas·thā·ne ja·ṭā·yu·ṣam / a·haṃ tu pa·ti·to vin·dhye dag·dha·pak·ṣo ja·ḍī·kṛ·taḥ

  16. 16

    rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca / sarvathā martum evecchan patiṣye śikharād gireḥ

    rāj·ye·na hī·no bhrāt·rā ca pak·ṣābh·yāṃ vik·ra·me·ṇa ca / sar·va·thā mar·tum e·vec·chan pa·tiṣ·ye śi·kha·rād gi·reḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 61 15 verses
  1. 1

    evam uktvā muniśreṣṭham arudaṃ duḥkhito bhṛśam / atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavān idam abravīt

    e·vam uk·tvā mu·niś·reṣ·ṭham a·ru·daṃ duḥ·khi·to bhṛ·śam / a·tha dhyāt·vā mu·hūr·taṃ tu bha·ga·vān i·dam ab·ra·vīt

  2. 2

    pakṣau ca te prapakṣau ca punar anyau bhaviṣyataḥ / cakṣuṣī caiva prāṇāś ca vikramaś ca balaṃ ca te

    pak·ṣau ca te pra·pak·ṣau ca pu·nar an·yau bha·viṣ·ya·taḥ / cak·ṣu·ṣī cai·va prā·ṇāś ca vik·ra·maś ca ba·laṃ ca te

  3. 3

    purāṇe sumahat kāryaṃ bhaviṣyaṃ hi mayā śrutam / dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama

    pu·rā·ṇe su·ma·hat kār·yaṃ bha·viṣ·yaṃ hi ma·yā śru·tam / dṛṣ·ṭaṃ me ta·pa·sā cai·va śrut·vā ca vi·di·taṃ ma·ma

  4. 4

    rājā daśaratho nāma kaś cid ikṣvākunandanaḥ / tasya putro mahātejā rāmo nāma bhaviṣyati

    rā·jā da·śa·ra·tho nā·ma kaś cid ik·ṣvā·ku·nan·da·naḥ / tas·ya put·ro ma·hā·te·jā rā·mo nā·ma bha·viṣ·ya·ti

  5. 5

    araṇyaṃ ca saha bhrātrā lakṣmaṇena gamiṣyati / tasminn arthe niyuktaḥ san pitrā satyaparākramaḥ

    a·raṇ·yaṃ ca sa·ha bhrāt·rā lak·ṣma·ṇe·na ga·miṣ·ya·ti / tas·minn ar·the ni·yuk·taḥ san pit·rā sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ

  6. 6

    nairṛto rāvaṇo nāma tasyā bhāryāṃ hariṣyati / rākṣasendro janasthānād avadhyaḥ suradānavaiḥ

    nai·rṛ·to rā·va·ṇo nā·ma tas·yā bhār·yāṃ ha·riṣ·ya·ti / rāk·ṣa·sen·dro ja·nas·thā·nād a·vadh·yaḥ su·ra·dā·na·vaiḥ

  7. 7

    sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyair bhojyaiś ca maithilī / na bhokṣyati mahābhāgā duḥkhamagnā yaśasvinī

    sā ca kā·maiḥ pra·lobh·yan·tī bhak·ṣyair bhoj·yaiś ca mai·thi·lī / na bhok·ṣya·ti ma·hā·bhā·gā duḥ·kha·mag·nā ya·śas·vi·nī

  8. 8

    paramānnaṃ tu vaidehyā jñātvā dāsyati vāsavaḥ / yad annam amṛtaprakhyaṃ surāṇām api durlabham

    pa·ra·mān·naṃ tu vai·deh·yā jñāt·vā dās·ya·ti vā·sa·vaḥ / yad an·nam a·mṛ·tap·rakh·yaṃ su·rā·ṇām a·pi dur·la·bham

  9. 9

    tad annaṃ maithilī prāpya vijñāyendrād idaṃ tv iti / agram uddhṛtya rāmāya bhūtale nirvapiṣyati

    tad an·naṃ mai·thi·lī prāp·ya vij·ñā·yen·drād i·daṃ tv i·ti / ag·ram ud·dhṛt·ya rā·mā·ya bhū·ta·le nir·va·piṣ·ya·ti

  10. 10

    yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ / devatvaṃ gatayor vāpi tayor annam idaṃ tv iti

    ya·di jī·va·ti me bhar·tā lak·ṣma·ṇe·na sa·ha pra·bhuḥ / de·vat·vaṃ ga·ta·yor vā·pi ta·yor an·nam i·daṃ tv i·ti

  11. 11

    eṣyanty anveṣakās tasyā rāmadūtāḥ plavaṃgamāḥ / ākhyeyā rāmamahiṣī tvayā tebhyo vihaṃgama

    eṣ·yanty an·ve·ṣa·kās tas·yā rā·ma·dū·tāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ākh·ye·yā rā·ma·ma·hi·ṣī tva·yā tebh·yo vi·haṃ·ga·ma

  12. 12

    sarvathā tu na gantavyam īdṛśaḥ kva gamiṣyasi / deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase

    sar·va·thā tu na gan·tav·yam ī·dṛ·śaḥ kva ga·miṣ·ya·si / de·śa·kā·lau pra·tīk·ṣas·va pak·ṣau tvaṃ pra·ti·pat·sya·se

  13. 13

    utsaheyam ahaṃ kartum adyaiva tvāṃ sapakṣakam / ihasthas tvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi

    ut·sa·he·yam a·haṃ kar·tum ad·yai·va tvāṃ sa·pak·ṣa·kam / i·has·thas tvaṃ tu lo·kā·nāṃ hi·taṃ kār·yaṃ ka·riṣ·ya·si

  14. 14

    tvayāpi khalu tat kāryaṃ tayoś ca nṛpaputrayoḥ / brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca

    tva·yā·pi kha·lu tat kār·yaṃ ta·yoś ca nṛ·pa·put·ra·yoḥ / brāh·ma·ṇā·nāṃ su·rā·ṇāṃ ca mu·nī·nāṃ vā·sa·vas·ya ca

  15. 15

    icchāmy aham api draṣṭuṃ bhrātaru rāmalakṣmaṇau / necche ciraṃ dhārayituṃ prāṇāṃs tyakṣye kalevaram

    ic·chāmy a·ham a·pi draṣ·ṭuṃ bhrā·ta·ru rā·ma·lak·ṣma·ṇau / nec·che ci·raṃ dhā·ra·yi·tuṃ prā·ṇāṃs tyak·ṣye ka·le·va·ram

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 62 15 verses
  1. 1

    etair anyaiś ca bahubhir vākyair vākyaviśāradaḥ / māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭaḥ sa svam āśramam

    e·tair an·yaiś ca ba·hu·bhir vāk·yair vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / māṃ pra·śas·yābh·ya·nuj·ñāp·ya pra·viṣ·ṭaḥ sa svam āś·ra·mam

  2. 2

    kandarāt tu visarpitvā parvatasya śanaiḥ śanaiḥ / ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye

    kan·da·rāt tu vi·sar·pit·vā par·va·tas·ya śa·naiḥ śa·naiḥ / a·haṃ vin·dhyaṃ sa·mā·ruh·ya bha·va·taḥ pra·ti·pā·la·ye

  3. 3

    adya tv etasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam / deśakālapratīkṣo 'smi hṛdi kṛtvā muner vacaḥ

    ad·ya tv e·tas·ya kā·las·ya sāg·raṃ var·ṣa·śa·taṃ ga·tam / de·śa·kā·lap·ra·tīk·ṣo 'smi hṛ·di kṛt·vā mu·ner va·caḥ

  4. 4

    mahāprasthānam āsādya svargate tu niśākare / māṃ nirdahati saṃtāpo vitarkair bahubhir vṛtam

    ma·hāp·ras·thā·nam ā·sād·ya svar·ga·te tu ni·śā·ka·re / māṃ nir·da·ha·ti saṃ·tā·po vi·tar·kair ba·hu·bhir vṛ·tam

  5. 5

    utthitāṃ maraṇe buddhiṃ muni vākyair nivartaye / buddhir yā tena me dattā prāṇasaṃrakṣaṇāya tu / sā me 'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ

    ut·thi·tāṃ ma·ra·ṇe bud·dhiṃ mu·ni vāk·yair ni·var·ta·ye / bud·dhir yā te·na me dat·tā prā·ṇa·saṃ·rak·ṣa·ṇā·ya tu / sā me 'pa·na·ya·te duḥ·khaṃ dīp·te·vāg·ni·śi·khā ta·maḥ

  6. 6

    budhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ / putraḥ saṃtarjito vāgbhir na trātā maithilī katham

    budh·ya·tā ca ma·yā vīr·yaṃ rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / put·raḥ saṃ·tar·ji·to vāg·bhir na trā·tā mai·thi·lī ka·tham

  7. 7

    tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītā vinākṛtau / na me daśarathasnehāt putreṇotpāditaṃ priyam

    tas·yā vi·la·pi·taṃ śrut·vā tau ca sī·tā vi·nā·kṛ·tau / na me da·śa·ra·thas·ne·hāt put·re·ṇot·pā·di·taṃ pri·yam

  8. 8

    tasya tv evaṃ bruvāṇasya saṃpāter vānaraiḥ saha / utpetatus tadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām

    tas·ya tv e·vaṃ bru·vā·ṇas·ya saṃ·pā·ter vā·na·raiḥ sa·ha / ut·pe·ta·tus ta·dā pak·ṣau sa·mak·ṣaṃ va·na·cā·ri·ṇām

  9. 9

    sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣair udgatair aruṇacchadaiḥ / praharṣam atulaṃ lebhe vānarāṃś cedam abravīt

    sa dṛṣ·ṭvā svāṃ ta·nuṃ pak·ṣair ud·ga·tair a·ru·ṇac·cha·daiḥ / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe vā·na·rāṃś ce·dam ab·ra·vīt

  10. 10

    niśākarasya maharṣeḥ prabhāvād amitātmanaḥ / ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punar utthitau

    ni·śā·ka·ras·ya ma·har·ṣeḥ pra·bhā·vād a·mi·tāt·ma·naḥ / ā·dit·ya·raś·mi·nir·dag·dhau pak·ṣau me pu·nar ut·thi·tau

  11. 11

    yauvane vartamānasya mamāsīd yaḥ parākramaḥ / tam evādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣam eva ca

    yau·va·ne var·ta·mā·nas·ya ma·mā·sīd yaḥ pa·rāk·ra·maḥ / tam e·vād·yā·va·gac·chā·mi ba·laṃ pau·ru·ṣam e·va ca

  12. 12

    sarvathā kriyatāṃ yatnaḥ sītām adhigamiṣyatha / pakṣalābho mamāyaṃ vaḥ siddhipratyaya kārakaḥ

    sar·va·thā kri·ya·tāṃ yat·naḥ sī·tām a·dhi·ga·miṣ·ya·tha / pak·ṣa·lā·bho ma·mā·yaṃ vaḥ sid·dhip·rat·ya·ya kā·ra·kaḥ

  13. 13

    ity uktvā tān harīn sarvān saṃpātiḥ patatāṃ varaḥ / utpapāta gireḥ śṛṅgāj jijñāsuḥ khagamo gatim

    ity uk·tvā tān ha·rīn sar·vān saṃ·pā·tiḥ pa·ta·tāṃ va·raḥ / ut·pa·pā·ta gi·reḥ śṛṅ·gāj jij·ñā·suḥ kha·ga·mo ga·tim

  14. 14

    tasya tad vacanaṃ śrutvā prītisaṃhṛṣṭamānasāḥ / babhūvur hariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā prī·ti·saṃ·hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ / ba·bhū·vur ha·ri·śār·dū·lā vik·ra·mābh·yu·da·yon·mu·khāḥ

  15. 15

    atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdha pauruṣāḥ / abhijidabhimukhāṃ diśaṃ yayur janakasutā parimārgaṇonmukhāḥ

    a·tha pa·va·na·sa·mā·na·vik·ra·māḥ pla·va·ga·va·rāḥ pra·ti·lab·dha pau·ru·ṣāḥ / a·bhi·ji·da·bhi·mu·khāṃ di·śaṃ ya·yur ja·na·ka·su·tā pa·ri·mār·ga·ṇon·mu·khāḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 63 24 verses
  1. 1

    ākhyātā gṛdhrarājena samutpatya plavaṃgamāḥ / saṃgatāḥ prītisaṃyuktā vineduḥ siṃhavikramāḥ

    ākh·yā·tā gṛdh·ra·rā·je·na sa·mut·pat·ya pla·vaṃ·ga·māḥ / saṃ·ga·tāḥ prī·ti·saṃ·yuk·tā vi·ne·duḥ siṃ·ha·vik·ra·māḥ

  2. 2

    saṃpāter vacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam / hṛṣṭāḥ sāgaram ājagmuḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ

    saṃ·pā·ter va·ca·naṃ śrut·vā ha·ra·yo rā·va·ṇak·ṣa·yam / hṛṣ·ṭāḥ sā·ga·ram ā·jag·muḥ sī·tā·dar·śa·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ

  3. 3

    abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśur bhīmavikramāḥ / kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbam iva sthitam

    a·bhik·ram·ya tu taṃ de·śaṃ da·dṛ·śur bhī·ma·vik·ra·māḥ / kṛt·snaṃ lo·kas·ya ma·ha·taḥ pra·ti·bim·bam i·va sthi·tam

  4. 4

    dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam / saṃniveśaṃ tataś cakruḥ sahitā vānarottamāḥ

    dak·ṣi·ṇas·ya sa·mud·ras·ya sa·mā·sād·yot·ta·rāṃ di·śam / saṃ·ni·ve·śaṃ ta·taś cak·ruḥ sa·hi·tā vā·na·rot·ta·māḥ

  5. 5

    sattvair mahadbhir vikṛtaiḥ krīḍadbhir vividhair jale / vyāttāsyaiḥ sumahākāyair ūrmibhiś ca samākulam

    sat·tvair ma·had·bhir vi·kṛ·taiḥ krī·ḍad·bhir vi·vi·dhair ja·le / vyāt·tās·yaiḥ su·ma·hā·kā·yair ūr·mi·bhiś ca sa·mā·ku·lam

  6. 6

    prasuptam iva cānyatra krīḍantam iva cānyataḥ / kva cit parvatamātraiś ca jalarāśibhir āvṛtam

    pra·sup·tam i·va cān·yat·ra krī·ḍan·tam i·va cān·ya·taḥ / kva cit par·va·ta·māt·raiś ca ja·la·rā·śi·bhir ā·vṛ·tam

  7. 7

    saṃkulaṃ dānavendraiś ca pātālatalavāsibhiḥ / romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ

    saṃ·ku·laṃ dā·na·ven·draiś ca pā·tā·la·ta·la·vā·si·bhiḥ / ro·ma·har·ṣa·ka·raṃ dṛṣ·ṭvā vi·ṣe·duḥ ka·pi·kuñ·ja·rāḥ

  8. 8

    ākāśam iva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣya vānarāḥ / viṣeduḥ sahasā sarve kathaṃ kāryam iti bruvan

    ā·kā·śam i·va duṣ·pā·raṃ sā·ga·raṃ prek·ṣya vā·na·rāḥ / vi·ṣe·duḥ sa·ha·sā sar·ve ka·thaṃ kār·yam i·ti bru·van

  9. 9

    viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt / āśvāsayām āsa harīn bhayārtān harisattamaḥ

    vi·ṣaṇ·ṇāṃ vā·hi·nīṃ dṛṣ·ṭvā sā·ga·ras·ya ni·rīk·ṣa·ṇāt / āś·vā·sa·yām ā·sa ha·rīn bha·yār·tān ha·ri·sat·ta·maḥ

  10. 10

    na niṣādena naḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattaraḥ / viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ

    na ni·ṣā·de·na naḥ kār·yaṃ vi·ṣā·do do·ṣa·vat·ta·raḥ / vi·ṣā·do han·ti pu·ru·ṣaṃ bā·laṃ krud·dha i·vo·ra·gaḥ

  11. 11

    viṣādo 'yaṃ prasahate vikrame paryupasthite / tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati

    vi·ṣā·do 'yaṃ pra·sa·ha·te vik·ra·me par·yu·pas·thi·te / te·ja·sā tas·ya hī·nas·ya pu·ru·ṣār·tho na sidh·ya·ti

  12. 12

    tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām aṅgado vānaraiḥ saha / harivṛddhaiḥ samāgamya punar mantram amantrayat

    tas·yāṃ rāt·ryāṃ vya·tī·tā·yām aṅ·ga·do vā·na·raiḥ sa·ha / ha·ri·vṛd·dhaiḥ sa·mā·gam·ya pu·nar man·tram a·man·tra·yat

  13. 13

    sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau / vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā

    sā vā·na·rā·ṇāṃ dhva·ji·nī pa·ri·vār·yāṅ·ga·daṃ ba·bhau / vā·sa·vaṃ pa·ri·vār·ye·va ma·ru·tāṃ vā·hi·nī sthi·tā

  14. 14

    ko 'nyas tāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥ stambhayituṃ bhavet / anyatra vālitanayād anyatra ca hanūmataḥ

    ko 'nyas tāṃ vā·na·rīṃ se·nāṃ śak·taḥ stam·bha·yi·tuṃ bha·vet / an·yat·ra vā·li·ta·na·yād an·yat·ra ca ha·nū·ma·taḥ

  15. 15

    tatas tān harivṛddhāṃś ca tac ca sainyam ariṃdamaḥ / anumānyāṅgadaḥ śrīmān vākyam arthavad abravīt

    ta·tas tān ha·ri·vṛd·dhāṃś ca tac ca sain·yam a·riṃ·da·maḥ / a·nu·mān·yāṅ·ga·daḥ śrī·mān vāk·yam ar·tha·vad ab·ra·vīt

  16. 16

    ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram / kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasaṃdham ariṃdamam

    ka i·dā·nīṃ ma·hā·te·jā laṅ·gha·yiṣ·ya·ti sā·ga·ram / kaḥ ka·riṣ·ya·ti sug·rī·vaṃ sat·ya·saṃ·dham a·riṃ·da·mam

  17. 17

    ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṃgamāḥ / imāṃś ca yūthapān sarvān mocayet ko mahābhayāt

    ko vī·ro yo·ja·na·śa·taṃ laṅ·gha·ye·ta pla·vaṃ·ga·māḥ / i·māṃś ca yū·tha·pān sar·vān mo·ca·yet ko ma·hā·bha·yāt

  18. 18

    kasya prasādād dārāṃś ca putrāṃś caiva gṛhāṇi ca / ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāḥ sukhino vayam

    kas·ya pra·sā·dād dā·rāṃś ca put·rāṃś cai·va gṛ·hā·ṇi ca / i·to ni·vṛt·tāḥ paś·ye·ma sid·dhār·thāḥ su·khi·no va·yam

  19. 19

    kasya prasādād rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / abhigacchema saṃhṛṣṭāḥ sugrīvaṃ ca mahābalam

    kas·ya pra·sā·dād rā·maṃ ca lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / a·bhi·gac·che·ma saṃ·hṛṣ·ṭāḥ sug·rī·vaṃ ca ma·hā·ba·lam

  20. 20

    yadi kaś cit samartho vaḥ sāgaraplavane hariḥ / sa dadātv iha naḥ śīghraṃ puṇyām abhayadakṣiṇām

    ya·di kaś cit sa·mar·tho vaḥ sā·ga·rap·la·va·ne ha·riḥ / sa da·dātv i·ha naḥ śīgh·raṃ puṇ·yām a·bha·ya·dak·ṣi·ṇām

  21. 21

    aṅgadasya vacaḥ śrutvā na kaś cit kiṃ cid abravīt / stimitevābhavat sarvā sā tatra harivāhinī

    aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā na kaś cit kiṃ cid ab·ra·vīt / sti·mi·te·vā·bha·vat sar·vā sā tat·ra ha·ri·vā·hi·nī

  22. 22

    punar evāṅgadaḥ prāha tān harīn harisattamaḥ / sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ

    pu·nar e·vāṅ·ga·daḥ prā·ha tān ha·rīn ha·ri·sat·ta·maḥ / sar·ve ba·la·va·tāṃ śreṣ·ṭhā bha·van·to dṛ·ḍha·vik·ra·māḥ

  23. 23

    vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāś cāpy abhīkṣṇaśaḥ / na hi vo gamane saṃgaḥ kadā cid api kasya cit

    vya·pa·deś·ya ku·le jā·tāḥ pū·ji·tāś cāpy a·bhīk·ṣṇa·śaḥ / na hi vo ga·ma·ne saṃ·gaḥ ka·dā cid a·pi kas·ya cit

  24. 24

    bruvadhvaṃ yasya yā śaktir gamane plavagarṣabhāḥ

    bru·vadh·vaṃ yas·ya yā śak·tir ga·ma·ne pla·va·gar·ṣa·bhāḥ

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 64 35 verses
  1. 1

    tato 'ṅgadavacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ / svaṃ svaṃ gatau samutsāham āhus tatra yathākramam

    ta·to 'ṅga·da·va·caḥ śrut·vā sar·ve te vā·na·rot·ta·māḥ / svaṃ svaṃ ga·tau sa·mut·sā·ham ā·hus tat·ra ya·thāk·ra·mam

  2. 2

    gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ / maindaś ca dvividaś caiva suṣeṇo jāmbavāṃs tathā

    ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ / main·daś ca dvi·vi·daś cai·va su·ṣe·ṇo jām·ba·vāṃs ta·thā

  3. 3

    ābabhāṣe gajas tatra plaveyaṃ daśayojanam / gavākṣo yojanāny āha gamiṣyāmīti viṃśatim

    ā·ba·bhā·ṣe ga·jas tat·ra pla·ve·yaṃ da·śa·yo·ja·nam / ga·vāk·ṣo yo·ja·nāny ā·ha ga·miṣ·yā·mī·ti viṃ·śa·tim

  4. 4

    gavayo vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha / triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṃgamāḥ

    ga·va·yo vā·na·ras tat·ra vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / triṃ·śa·taṃ tu ga·miṣ·yā·mi yo·ja·nā·nāṃ pla·vaṃ·ga·māḥ

  5. 5

    śarabho vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha / catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ na saṃśayaḥ

    śa·ra·bho vā·na·ras tat·ra vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / cat·vā·riṃ·śad ga·miṣ·yā·mi yo·ja·nā·nāṃ na saṃ·śa·yaḥ

  6. 6

    vānarāṃs tu mahātejā abravīd gandhamādanaḥ / yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ

    vā·na·rāṃs tu ma·hā·te·jā ab·ra·vīd gan·dha·mā·da·naḥ / yo·ja·nā·nāṃ ga·miṣ·yā·mi pañ·cā·śat tu na saṃ·śa·yaḥ

  7. 7

    maindas tu vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha / yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe

    main·das tu vā·na·ras tat·ra vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / yo·ja·nā·nāṃ pa·raṃ ṣaṣ·ṭim a·haṃ pla·vi·tum ut·sa·he

  8. 8

    tatas tatra mahātejā dvividaḥ pratyabhāṣata / gamiṣyāmi na saṃdehaḥ saptatiṃ yojanāny aham

    ta·tas tat·ra ma·hā·te·jā dvi·vi·daḥ prat·ya·bhā·ṣa·ta / ga·miṣ·yā·mi na saṃ·de·haḥ sap·ta·tiṃ yo·ja·nāny a·ham

  9. 9

    suṣeṇas tu hariśreṣṭhaḥ proktavān kapisattamān / aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavagarṣabhāḥ

    su·ṣe·ṇas tu ha·riś·reṣ·ṭhaḥ prok·ta·vān ka·pi·sat·ta·mān / a·śī·tiṃ yo·ja·nā·nāṃ tu pla·ve·yaṃ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ

  10. 10

    teṣāṃ kathayatāṃ tatra sarvāṃs tān anumānya ca / tato vṛddhatamas teṣāṃ jāmbavān pratyabhāṣata

    te·ṣāṃ ka·tha·ya·tāṃ tat·ra sar·vāṃs tān a·nu·mān·ya ca / ta·to vṛd·dha·ta·mas te·ṣāṃ jām·ba·vān prat·ya·bhā·ṣa·ta

  11. 11

    pūrvam asmākam apy āsīt kaś cid gatiparākramaḥ / te vayaṃ vayasaḥ pāram anuprāptāḥ sma sāmpratam

    pūr·vam as·mā·kam apy ā·sīt kaś cid ga·ti·pa·rāk·ra·maḥ / te va·yaṃ va·ya·saḥ pā·ram a·nup·rāp·tāḥ sma sām·pra·tam

  12. 12

    kiṃ tu naivaṃ gate śakyam idaṃ kāryam upekṣitum / yad arthaṃ kapirājaś ca rāmaś ca kṛtaniścayau

    kiṃ tu nai·vaṃ ga·te śak·yam i·daṃ kār·yam u·pek·ṣi·tum / yad ar·thaṃ ka·pi·rā·jaś ca rā·maś ca kṛ·ta·niś·ca·yau

  13. 13

    sāmprataṃ kālabhedena yā gatis tāṃ nibodhata / navatiṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmi na saṃśayaḥ

    sām·pra·taṃ kā·la·bhe·de·na yā ga·tis tāṃ ni·bo·dha·ta / na·va·tiṃ yo·ja·nā·nāṃ tu ga·miṣ·yā·mi na saṃ·śa·yaḥ

  14. 14

    tāṃś ca sarvān hariśreṣṭhāñ jāmbavān punar abravīt / na khalv etāvad evāsīd gamane me parākramaḥ

    tāṃś ca sar·vān ha·riś·reṣ·ṭhāñ jām·ba·vān pu·nar ab·ra·vīt / na khalv e·tā·vad e·vā·sīd ga·ma·ne me pa·rāk·ra·maḥ

  15. 15

    mayā mahābalaiś caiva yajñe viṣṇuḥ sanātanaḥ / pradakṣiṇīkṛtaḥ pūrvaṃ kramamāṇas trivikramaḥ

    ma·yā ma·hā·ba·laiś cai·va yaj·ñe viṣ·ṇuḥ sa·nā·ta·naḥ / pra·dak·ṣi·ṇī·kṛ·taḥ pūr·vaṃ kra·ma·mā·ṇas tri·vik·ra·maḥ

  16. 16

    sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ plavane mandavikramaḥ / yauvane ca tadāsīn me balam apratimaṃ paraiḥ

    sa i·dā·nīm a·haṃ vṛd·dhaḥ pla·va·ne man·da·vik·ra·maḥ / yau·va·ne ca ta·dā·sīn me ba·lam ap·ra·ti·maṃ pa·raiḥ

  17. 17

    saṃpraty etāvatīṃ śaktiṃ gamane tarkayāmy aham / naitāvatā ca saṃsiddhiḥ kāryasyāsya bhaviṣyati

    saṃp·raty e·tā·va·tīṃ śak·tiṃ ga·ma·ne tar·ka·yāmy a·ham / nai·tā·va·tā ca saṃ·sid·dhiḥ kār·yas·yās·ya bha·viṣ·ya·ti

  18. 18

    athottaram udārārtham abravīd aṅgadas tadā / anumānya mahāprājño jāmbavantaṃ mahākapim

    a·thot·ta·ram u·dā·rār·tham ab·ra·vīd aṅ·ga·das ta·dā / a·nu·mān·ya ma·hāp·rāj·ño jām·ba·van·taṃ ma·hā·ka·pim

  19. 19

    aham etad gamiṣyāmi yojanānāṃ śataṃ mahat / nivartane tu me śaktiḥ syān na veti na niścitam

    a·ham e·tad ga·miṣ·yā·mi yo·ja·nā·nāṃ śa·taṃ ma·hat / ni·var·ta·ne tu me śak·tiḥ syān na ve·ti na niś·ci·tam

  20. 20

    tam uvāca hariśreṣṭho jāmbavān vākyakovidaḥ / jñāyate gamane śaktis tava haryṛkṣasattama

    tam u·vā·ca ha·riś·reṣ·ṭho jām·ba·vān vāk·ya·ko·vi·daḥ / jñā·ya·te ga·ma·ne śak·tis ta·va har·yṛk·ṣa·sat·ta·ma

  21. 21

    kāmaṃ śatasahasraṃ vā na hy eṣa vidhir ucyate / yojanānāṃ bhavāñ śakto gantuṃ pratinivartitum

    kā·maṃ śa·ta·sa·has·raṃ vā na hy e·ṣa vi·dhir uc·ya·te / yo·ja·nā·nāṃ bha·vāñ śak·to gan·tuṃ pra·ti·ni·var·ti·tum

  22. 22

    na hi preṣayitā tata svāmī preṣyaḥ kathaṃ cana / bhavatāyaṃ janaḥ sarvaḥ preṣyaḥ plavagasattama

    na hi pre·ṣa·yi·tā ta·ta svā·mī preṣ·yaḥ ka·thaṃ ca·na / bha·va·tā·yaṃ ja·naḥ sar·vaḥ preṣ·yaḥ pla·va·ga·sat·ta·ma

  23. 23

    bhavān kalatram asmākaṃ svāmibhāve vyavasthitaḥ / svāmī kalatraṃ sainyasya gatir eṣā paraṃtapa

    bha·vān ka·lat·ram as·mā·kaṃ svā·mi·bhā·ve vya·vas·thi·taḥ / svā·mī ka·lat·raṃ sain·yas·ya ga·tir e·ṣā pa·raṃ·ta·pa

  24. 24

    tasmāt kalatravat tāta pratipālyaḥ sadā bhavān / api caitasya kāryasya bhavān mūlam ariṃdama

    tas·māt ka·lat·ra·vat tā·ta pra·ti·pāl·yaḥ sa·dā bha·vān / a·pi cai·tas·ya kār·yas·ya bha·vān mū·lam a·riṃ·da·ma

  25. 25

    mūlam arthasya saṃrakṣyam eṣa kāryavidāṃ nayaḥ / mūle hi sati sidhyanti guṇāḥ puṣpaphalādayaḥ

    mū·lam ar·thas·ya saṃ·rak·ṣyam e·ṣa kār·ya·vi·dāṃ na·yaḥ / mū·le hi sa·ti sidh·yan·ti gu·ṇāḥ puṣ·pa·pha·lā·da·yaḥ

  26. 26

    tad bhavān asyā kāryasya sādhane satyavikramaḥ / buddhivikramasaṃpanno hetur atra paraṃtapaḥ

    tad bha·vān as·yā kār·yas·ya sā·dha·ne sat·ya·vik·ra·maḥ / bud·dhi·vik·ra·ma·saṃ·pan·no he·tur at·ra pa·raṃ·ta·paḥ

  27. 27

    guruś ca guruputraś ca tvaṃ hi naḥ kapisattama / bhavantam āśritya vayaṃ samarthā hy arthasādhane

    gu·ruś ca gu·ru·put·raś ca tvaṃ hi naḥ ka·pi·sat·ta·ma / bha·van·tam āś·rit·ya va·yaṃ sa·mar·thā hy ar·tha·sā·dha·ne

  28. 28

    uktavākyaṃ mahāprājñaṃ jāmbavantaṃ mahākapiḥ / pratyuvācottaraṃ vākyaṃ vālisūnur athāṅgadaḥ

    uk·ta·vāk·yaṃ ma·hāp·rāj·ñaṃ jām·ba·van·taṃ ma·hā·ka·piḥ / prat·yu·vā·cot·ta·raṃ vāk·yaṃ vā·li·sū·nur a·thāṅ·ga·daḥ

  29. 29

    yadi nāhaṃ gamiṣyāmi nānyo vānarapuṃgavaḥ / punaḥ khalv idam asmābhiḥ kāryaṃ prāyopaveśanam

    ya·di nā·haṃ ga·miṣ·yā·mi nān·yo vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / pu·naḥ khalv i·dam as·mā·bhiḥ kār·yaṃ prā·yo·pa·ve·śa·nam

  30. 30

    na hy akṛtvā haripateḥ saṃdeśaṃ tasya dhīmataḥ / tatrāpi gatvā prāṇānāṃ paśyāmi parirakṣaṇam

    na hy a·kṛt·vā ha·ri·pa·teḥ saṃ·de·śaṃ tas·ya dhī·ma·taḥ / tat·rā·pi gat·vā prā·ṇā·nāṃ paś·yā·mi pa·ri·rak·ṣa·ṇam

  31. 31

    sa hi prasāde cātyarthaṃ kope ca harir īśvaraḥ / atītya tasya saṃdeśaṃ vināśo gamane bhavet

    sa hi pra·sā·de cāt·yar·thaṃ ko·pe ca ha·rir īś·va·raḥ / a·tīt·ya tas·ya saṃ·de·śaṃ vi·nā·śo ga·ma·ne bha·vet

  32. 32

    tad yathā hy asya kāryasya na bhavaty anyathā gatiḥ / tad bhavān eva dṛṣṭārthaḥ saṃcintayitum arhati

    tad ya·thā hy as·ya kār·yas·ya na bha·vaty an·ya·thā ga·tiḥ / tad bha·vān e·va dṛṣ·ṭār·thaḥ saṃ·cin·ta·yi·tum ar·ha·ti

  33. 33

    so 'ṅgadena tadā vīraḥ pratyuktaḥ plavagarṣabhaḥ / jāmbavān uttaraṃ vākyaṃ provācedaṃ tato 'ṅgadam

    so 'ṅga·de·na ta·dā vī·raḥ prat·yuk·taḥ pla·va·gar·ṣa·bhaḥ / jām·ba·vān ut·ta·raṃ vāk·yaṃ pro·vā·ce·daṃ ta·to 'ṅga·dam

  34. 34

    asya te vīra kāryasya na kiṃ cit parihīyate / eṣa saṃcodayāmy enaṃ yaḥ kāryaṃ sādhayiṣyati

    as·ya te vī·ra kār·yas·ya na kiṃ cit pa·ri·hī·ya·te / e·ṣa saṃ·co·da·yāmy e·naṃ yaḥ kār·yaṃ sā·dha·yiṣ·ya·ti

  35. 35

    tataḥ pratītaṃ plavatāṃ variṣṭham ekāntam āśritya sukhopaviṣṭam / saṃcodayām āsa haripravīro haripravīraṃ hanumantam eva

    ta·taḥ pra·tī·taṃ pla·va·tāṃ va·riṣ·ṭham e·kān·tam āś·rit·ya su·kho·pa·viṣ·ṭam / saṃ·co·da·yām ā·sa ha·rip·ra·vī·ro ha·rip·ra·vī·raṃ ha·nu·man·tam e·va

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 65 36 verses
  1. 1

    anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm / jāmbavān samudīkṣyaivaṃ hanumantam athābravīt

    a·ne·ka·śa·ta·sā·has·rīṃ vi·ṣaṇ·ṇāṃ ha·ri·vā·hi·nīm / jām·ba·vān sa·mu·dīk·ṣyai·vaṃ ha·nu·man·tam a·thāb·ra·vīt

  2. 2

    vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara / tūṣṇīm ekāntam āśritya hanuman kiṃ na jalpasi

    vī·ra vā·na·ra·lo·kas·ya sar·va·śās·tra·vi·dāṃ va·ra / tūṣ·ṇīm e·kān·tam āś·rit·ya ha·nu·man kiṃ na jal·pa·si

  3. 3

    hanuman harirājasya sugrīvasya samo hy asi / rāmalakṣmaṇayoś cāpi tejasā ca balena ca

    ha·nu·man ha·ri·rā·jas·ya sug·rī·vas·ya sa·mo hy a·si / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yoś cā·pi te·ja·sā ca ba·le·na ca

  4. 4

    ariṣṭaneminaḥ putrau vainateyo mahābalaḥ / garutmān iva vikhyāta uttamaḥ sarvapakṣiṇām

    a·riṣ·ṭa·ne·mi·naḥ put·rau vai·na·te·yo ma·hā·ba·laḥ / ga·rut·mān i·va vikh·yā·ta ut·ta·maḥ sar·va·pak·ṣi·ṇām

  5. 5

    bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ / bhujagān uddharan pakṣī mahāvego mahāyaśāḥ

    ba·hu·śo hi ma·yā dṛṣ·ṭaḥ sā·ga·re sa ma·hā·ba·laḥ / bhu·ja·gān ud·dha·ran pak·ṣī ma·hā·ve·go ma·hā·ya·śāḥ

  6. 6

    pakṣayor yad balaṃ tasya tāvad bhujabalaṃ tava / vikramaś cāpi vegaś ca na te tenāpahīyate

    pak·ṣa·yor yad ba·laṃ tas·ya tā·vad bhu·ja·ba·laṃ ta·va / vik·ra·maś cā·pi ve·gaś ca na te te·nā·pa·hī·ya·te

  7. 7

    balaṃ buddhiś ca tejaś ca sattvaṃ ca harisattama / viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kim ātmānaṃ na budhyase

    ba·laṃ bud·dhiś ca te·jaś ca sat·tvaṃ ca ha·ri·sat·ta·ma / vi·śiṣ·ṭaṃ sar·va·bhū·te·ṣu kim āt·mā·naṃ na budh·ya·se

  8. 8

    apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā / ajñaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ

    ap·sa·rāp·sa·ra·sāṃ śreṣ·ṭhā vikh·yā·tā puñ·ji·kas·tha·lā / aj·ña·ne·ti pa·rikh·yā·tā pat·nī ke·sa·ri·ṇo ha·reḥ

  9. 9

    abhiśāpād abhūt tāta vānarī kāmarūpiṇī / duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ

    a·bhi·śā·pād a·bhūt tā·ta vā·na·rī kā·ma·rū·pi·ṇī / du·hi·tā vā·na·ren·dras·ya kuñ·ja·ras·ya ma·hāt·ma·naḥ

  10. 10

    kapitve cārusarvāṅgī kadā cit kāmarūpiṇī / mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā yauvanottamaśālinī

    ka·pit·ve cā·ru·sar·vāṅ·gī ka·dā cit kā·ma·rū·pi·ṇī / mā·nu·ṣaṃ vig·ra·haṃ kṛt·vā yau·va·not·ta·ma·śā·li·nī

  11. 11

    acarat parvatasyāgre prāvṛḍambudasaṃnibhe / vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī

    a·ca·rat par·va·tas·yāg·re prā·vṛ·ḍam·bu·da·saṃ·ni·bhe / vi·cit·ra·māl·yā·bha·ra·ṇā ma·hār·hak·ṣau·ma·vā·si·nī

  12. 12

    tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham / sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto 'paharac chanaiḥ

    tas·yā vas·traṃ vi·śā·lāk·ṣyāḥ pī·taṃ rak·ta·da·śaṃ śu·bham / sthi·tā·yāḥ par·va·tas·yāg·re mā·ru·to 'pa·ha·rac cha·naiḥ

  13. 13

    sa dadarśa tatas tasyā vṛttāv ūrū susaṃhatau / stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam

    sa da·dar·śa ta·tas tas·yā vṛt·tāv ū·rū su·saṃ·ha·tau / sta·nau ca pī·nau sa·hi·tau su·jā·taṃ cā·ru cā·na·nam

  14. 14

    tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm / dṛṣṭvaiva śubhasarvāgnīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ

    tāṃ vi·śā·lā·ya·taś·ro·ṇīṃ ta·nu·madh·yāṃ ya·śas·vi·nīm / dṛṣ·ṭvai·va śu·bha·sar·vāg·nīṃ pa·va·naḥ kā·ma·mo·hi·taḥ

  15. 15

    sa tāṃ bhujābhyāṃ pīnābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ / manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tām aninditām

    sa tāṃ bhu·jābh·yāṃ pī·nābh·yāṃ par·yaṣ·va·ja·ta mā·ru·taḥ / man·ma·thā·viṣ·ṭa·sar·vāṅ·go ga·tāt·mā tām a·nin·di·tām

  16. 16

    sā tu tatraiva saṃbhrāntā suvṛttā vākyam abravīt / ekapatnīvratam idaṃ ko nāśayitum icchati

    sā tu tat·rai·va saṃbh·rān·tā su·vṛt·tā vāk·yam ab·ra·vīt / e·ka·pat·nīv·ra·tam i·daṃ ko nā·śa·yi·tum ic·cha·ti

  17. 17

    añjanāyā vacaḥ śrutvā mārutaḥ pratyabhāṣata / na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūt te subhage bhayam

    añ·ja·nā·yā va·caḥ śrut·vā mā·ru·taḥ prat·ya·bhā·ṣa·ta / na tvāṃ hiṃ·sā·mi suś·ro·ṇi mā bhūt te su·bha·ge bha·yam

  18. 18

    manasāsmi gato yat tvāṃ pariṣvajya yaśasvini / vīryavān buddhisaṃpannaḥ putras tava bhaviṣyati

    ma·na·sās·mi ga·to yat tvāṃ pa·riṣ·vaj·ya ya·śas·vi·ni / vīr·ya·vān bud·dhi·saṃ·pan·naḥ put·ras ta·va bha·viṣ·ya·ti

  19. 19

    abhyutthitaṃ tataḥ sūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane / phalaṃ ceti jighṛkṣus tvam utplutyābhyapato divam

    abh·yut·thi·taṃ ta·taḥ sūr·yaṃ bā·lo dṛṣ·ṭvā ma·hā·va·ne / pha·laṃ ce·ti ji·ghṛk·ṣus tvam ut·plut·yābh·ya·pa·to di·vam

  20. 20

    śatāni trīṇi gatvātha yojanānāṃ mahākape / tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tato gataḥ

    śa·tā·ni trī·ṇi gat·vā·tha yo·ja·nā·nāṃ ma·hā·ka·pe / te·ja·sā tas·ya nir·dhū·to na vi·ṣā·daṃ ta·to ga·taḥ

  21. 21

    tāvad āpatatas tūrṇam antarikṣaṃ mahākape / kṣiptam indreṇa te vajraṃ krodhāviṣṭena dhīmatā

    tā·vad ā·pa·ta·tas tūr·ṇam an·ta·rik·ṣaṃ ma·hā·ka·pe / kṣip·tam in·dre·ṇa te vaj·raṃ kro·dhā·viṣ·ṭe·na dhī·ma·tā

  22. 22

    tataḥ śailāgraśikhare vāmo hanur abhajyata / tato hi nāmadheyaṃ te hanumān iti kīrtyate

    ta·taḥ śai·lāg·ra·śi·kha·re vā·mo ha·nur a·bhaj·ya·ta / ta·to hi nā·ma·dhe·yaṃ te ha·nu·mān i·ti kīr·tya·te

  23. 23

    tatas tvāṃ nihataṃ dṛṣṭvā vāyur gandhavahaḥ svayam / trailokye bhṛśasaṃkruddho na vavau vai prabhañjanaḥ

    ta·tas tvāṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā vā·yur gan·dha·va·haḥ sva·yam / trai·lok·ye bhṛ·śa·saṃk·rud·dho na va·vau vai pra·bhañ·ja·naḥ

  24. 24

    saṃbhrāntāś ca surāḥ sarve trailokye kṣubhite sati / prasādayanti saṃkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ

    saṃbh·rān·tāś ca su·rāḥ sar·ve trai·lok·ye kṣu·bhi·te sa·ti / pra·sā·da·yan·ti saṃk·rud·dhaṃ mā·ru·taṃ bhu·va·neś·va·rāḥ

  25. 25

    prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau / aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama

    pra·sā·di·te ca pa·va·ne brah·mā tubh·yaṃ va·raṃ da·dau / a·śas·tra·vadh·ya·tāṃ tā·ta sa·ma·re sat·ya·vik·ra·ma

  26. 26

    vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca / sahasranetraḥ prītātmā dadau te varam uttamam

    vaj·ras·ya ca ni·pā·te·na vi·ru·jaṃ tvāṃ sa·mīk·ṣya ca / sa·has·ra·net·raḥ prī·tāt·mā da·dau te va·ram ut·ta·mam

  27. 27

    svacchandataś ca maraṇaṃ te bhūyād iti vai prabho / sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ

    svac·chan·da·taś ca ma·ra·ṇaṃ te bhū·yād i·ti vai pra·bho / sa tvaṃ ke·sa·ri·ṇaḥ put·raḥ kṣet·ra·jo bhī·ma·vik·ra·maḥ

  28. 28

    mārutasyaurasaḥ putras tejasā cāpi tatsamaḥ / tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ

    mā·ru·tas·yau·ra·saḥ put·ras te·ja·sā cā·pi tat·sa·maḥ / tvaṃ hi vā·yu·su·to vat·sa pla·va·ne cā·pi tat·sa·maḥ

  29. 29

    vayam adya gataprāṇā bhavān asmāsu sāmpratam / dākṣyavikramasaṃpannaḥ pakṣirāja ivāparaḥ

    va·yam ad·ya ga·tap·rā·ṇā bha·vān as·mā·su sām·pra·tam / dāk·ṣya·vik·ra·ma·saṃ·pan·naḥ pak·ṣi·rā·ja i·vā·pa·raḥ

  30. 30

    trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā / triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam

    tri·vik·ra·me ma·yā tā·ta sa·śai·la·va·na·kā·na·nā / triḥ sap·ta·kṛt·vaḥ pṛ·thi·vī pa·rik·rān·tā pra·dak·ṣi·ṇam

  31. 31

    tadā cauṣadhayo 'smābhiḥ saṃcitā devaśāsanāt / niṣpannam amṛtaṃ yābhis tadāsīn no mahad balam

    ta·dā cau·ṣa·dha·yo 'smā·bhiḥ saṃ·ci·tā de·va·śā·sa·nāt / niṣ·pan·nam a·mṛ·taṃ yā·bhis ta·dā·sīn no ma·had ba·lam

  32. 32

    sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ / sāmprataṃ kālam asmākaṃ bhavān sarvaguṇānvitaḥ

    sa i·dā·nīm a·haṃ vṛd·dhaḥ pa·ri·hī·na·pa·rāk·ra·maḥ / sām·pra·taṃ kā·lam as·mā·kaṃ bha·vān sar·va·gu·ṇān·vi·taḥ

  33. 33

    tad vijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatām uttamo hy asi / tvadvīryaṃ draṣṭukāmeyaṃ sarvā vānaravāhinī

    tad vi·jṛm·bhas·va vik·rān·taḥ pla·va·tām ut·ta·mo hy a·si / tvad·vīr·yaṃ draṣ·ṭu·kā·me·yaṃ sar·vā vā·na·ra·vā·hi·nī

  34. 34

    uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam / parā hi sarvabhūtānāṃ hanuman yā gatis tava

    ut·tiṣ·ṭha ha·ri·śār·dū·la laṅ·gha·yas·va ma·hār·ṇa·vam / pa·rā hi sar·va·bhū·tā·nāṃ ha·nu·man yā ga·tis ta·va

  35. 35

    viṣāṇṇā harayaḥ sarve hanuman kim upekṣase / vikramasva mahāvego viṣṇus trīn vikramān iva

    vi·ṣāṇ·ṇā ha·ra·yaḥ sar·ve ha·nu·man kim u·pek·ṣa·se / vik·ra·mas·va ma·hā·ve·go viṣ·ṇus trīn vik·ra·mān i·va

  36. 36

    tatas tu vai jāmbavatābhicoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ / praharṣayaṃs tāṃ harivīra vāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahad ātmanas tadā

    ta·tas tu vai jām·ba·va·tā·bhi·co·di·taḥ pra·tī·ta·ve·gaḥ pa·va·nāt·ma·jaḥ ka·piḥ / pra·har·ṣa·yaṃs tāṃ ha·ri·vī·ra vā·hi·nīṃ ca·kā·ra rū·paṃ ma·had āt·ma·nas ta·dā

Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 66 44 verses
  1. 1

    saṃstūyamāno hanumān vyavardhata mahābalaḥ / samāvidhya ca lāṅgūlaṃ harṣāc ca balam eyivān

    saṃs·tū·ya·mā·no ha·nu·mān vya·var·dha·ta ma·hā·ba·laḥ / sa·mā·vidh·ya ca lāṅ·gū·laṃ har·ṣāc ca ba·lam e·yi·vān

  2. 2

    tasya saṃstūyamānasya sarvair vānarapuṃgavaiḥ / tejasāpūryamāṇasya rūpam āsīd anuttamam

    tas·ya saṃs·tū·ya·mā·nas·ya sar·vair vā·na·ra·puṃ·ga·vaiḥ / te·ja·sā·pūr·ya·mā·ṇas·ya rū·pam ā·sīd a·nut·ta·mam

  3. 3

    yathā vijṛmbhate siṃho vivṛddho girigahvare / mārutasyaurasaḥ putras tathā saṃprati jṛmbhate

    ya·thā vi·jṛm·bha·te siṃ·ho vi·vṛd·dho gi·ri·gah·va·re / mā·ru·tas·yau·ra·saḥ put·ras ta·thā saṃp·ra·ti jṛm·bha·te

  4. 4

    aśobhata mukhaṃ tasya jṛmbhamāṇasya dhīmataḥ / ambarīṣopamaṃ dīptaṃ vidhūma iva pāvakaḥ

    a·śo·bha·ta mu·khaṃ tas·ya jṛm·bha·mā·ṇas·ya dhī·ma·taḥ / am·ba·rī·ṣo·pa·maṃ dīp·taṃ vi·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ

  5. 5

    harīṇām utthito madhyāt saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ / abhivādya harīn vṛddhān hanumān idam abravīt

    ha·rī·ṇām ut·thi·to madh·yāt saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ta·nū·ru·haḥ / a·bhi·vād·ya ha·rīn vṛd·dhān ha·nu·mān i·dam ab·ra·vīt

  6. 6

    arujan parvatāgrāṇi hutāśanasakho 'nilaḥ / balavān aprameyaś ca vāyur ākāśagocaraḥ

    a·ru·jan par·va·tāg·rā·ṇi hu·tā·śa·na·sa·kho 'ni·laḥ / ba·la·vān ap·ra·me·yaś ca vā·yur ā·kā·śa·go·ca·raḥ

  7. 7

    tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ / mārutasyaurasaḥ putraḥ plavane nāsti me samaḥ

    tas·yā·haṃ śīgh·ra·ve·gas·ya śīgh·ra·gas·ya ma·hāt·ma·naḥ / mā·ru·tas·yau·ra·saḥ put·raḥ pla·va·ne nās·ti me sa·maḥ

  8. 8

    utsaheyaṃ hi vistīrṇam ālikhantam ivāmbaram / meruṃ girim asaṃgena parigantuṃ sahasraśaḥ

    ut·sa·he·yaṃ hi vis·tīr·ṇam ā·li·khan·tam i·vām·ba·ram / me·ruṃ gi·rim a·saṃ·ge·na pa·ri·gan·tuṃ sa·has·ra·śaḥ

  9. 9

    bāhuvegapraṇunnena sāgareṇāham utsahe / samāplāvayituṃ lokaṃ saparvatanadīhradam

    bā·hu·ve·gap·ra·ṇun·ne·na sā·ga·re·ṇā·ham ut·sa·he / sa·māp·lā·va·yi·tuṃ lo·kaṃ sa·par·va·ta·na·dīh·ra·dam

  10. 10

    mamorujaṅghāvegena bhaviṣyati samutthitaḥ / saṃmūrchitamahāgrāhaḥ samudro varuṇālayaḥ

    ma·mo·ru·jaṅ·ghā·ve·ge·na bha·viṣ·ya·ti sa·mut·thi·taḥ / saṃ·mūr·chi·ta·ma·hāg·rā·haḥ sa·mud·ro va·ru·ṇā·la·yaḥ

  11. 11

    pannagāśanam ākāśe patantaṃ pakṣisevitam / vainateyam ahaṃ śaktaḥ parigantuṃ sahasraśaḥ

    pan·na·gā·śa·nam ā·kā·śe pa·tan·taṃ pak·ṣi·se·vi·tam / vai·na·te·yam a·haṃ śak·taḥ pa·ri·gan·tuṃ sa·has·ra·śaḥ

  12. 12

    udayāt prasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam / anastamitam ādityam abhigantuṃ samutsahe

    u·da·yāt pras·thi·taṃ vā·pi jva·lan·taṃ raś·mi·mā·li·nam / a·nas·ta·mi·tam ā·dit·yam a·bhi·gan·tuṃ sa·mut·sa·he

  13. 13

    tato bhūmim asaṃspṛśya punar āgantum utsahe / pravegenaiva mahatā bhīmena plavagarṣabhāḥ

    ta·to bhū·mim a·saṃs·pṛś·ya pu·nar ā·gan·tum ut·sa·he / pra·ve·ge·nai·va ma·ha·tā bhī·me·na pla·va·gar·ṣa·bhāḥ

  14. 14

    utsaheyam atikrāntuṃ sarvān ākāśagocarān / sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi dārayiṣyāmi medinīm

    ut·sa·he·yam a·tik·rān·tuṃ sar·vān ā·kā·śa·go·ca·rān / sā·ga·raṃ kṣo·bha·yiṣ·yā·mi dā·ra·yiṣ·yā·mi me·di·nīm

  15. 15

    parvatān kampayiṣyāmi plavamānaḥ plavaṃgamāḥ / hariṣye coruvegena plavamāno mahārṇavam

    par·va·tān kam·pa·yiṣ·yā·mi pla·va·mā·naḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ha·riṣ·ye co·ru·ve·ge·na pla·va·mā·no ma·hār·ṇa·vam

  16. 16

    latānāṃ vīrudhāṃ puṣpaṃ pādapānāṃ ca sarvaśaḥ / anuyāsyati mām adya plavamānaṃ vihāyasā / bhaviṣyati hi me panthāḥ svāteḥ panthā ivāmbare

    la·tā·nāṃ vī·ru·dhāṃ puṣ·paṃ pā·da·pā·nāṃ ca sar·va·śaḥ / a·nu·yās·ya·ti mām ad·ya pla·va·mā·naṃ vi·hā·ya·sā / bha·viṣ·ya·ti hi me pan·thāḥ svā·teḥ pan·thā i·vām·ba·re

  17. 17

    carantaṃ ghoram ākāśam utpatiṣyantam eva ca / drakṣyanti nipatantaṃ ca sarvabhūtāni vānarāḥ

    ca·ran·taṃ gho·ram ā·kā·śam ut·pa·tiṣ·yan·tam e·va ca / drak·ṣyan·ti ni·pa·tan·taṃ ca sar·va·bhū·tā·ni vā·na·rāḥ

  18. 18

    mahāmerupratīkāśaṃ māṃ drakṣyadhvaṃ plavaṃgamāḥ / divam āvṛtya gacchantaṃ grasamānam ivāmbaram

    ma·hā·me·rup·ra·tī·kā·śaṃ māṃ drak·ṣyadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / di·vam ā·vṛt·ya gac·chan·taṃ gra·sa·mā·nam i·vām·ba·ram

  19. 19

    vidhamiṣyāmi jīmūtān kampayiṣyāmi parvatān / sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi plavamānaḥ samāhitaḥ

    vi·dha·miṣ·yā·mi jī·mū·tān kam·pa·yiṣ·yā·mi par·va·tān / sā·ga·raṃ kṣo·bha·yiṣ·yā·mi pla·va·mā·naḥ sa·mā·hi·taḥ

  20. 20

    vainateyasya vā śaktir mama vā mārutasya vā / ṛte suparṇarājānaṃ mārutaṃ vā mahābalam / na hi bhūtaṃ prapaśyāmi yo māṃ plutam anuvrajet

    vai·na·te·yas·ya vā śak·tir ma·ma vā mā·ru·tas·ya vā / ṛ·te su·par·ṇa·rā·jā·naṃ mā·ru·taṃ vā ma·hā·ba·lam / na hi bhū·taṃ pra·paś·yā·mi yo māṃ plu·tam a·nuv·ra·jet

  21. 21

    nimeṣāntaramātreṇa nirālambhanam ambaram / sahasā nipatiṣyāmi ghanād vidyud ivotthitā

    ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa ni·rā·lam·bha·nam am·ba·ram / sa·ha·sā ni·pa·tiṣ·yā·mi gha·nād vid·yud i·vot·thi·tā

  22. 22

    bhaviṣyati hi me rūpaṃ plavamānasya sāgaram / viṣṇoḥ prakramamāṇasya tadā trīn vikramān iva

    bha·viṣ·ya·ti hi me rū·paṃ pla·va·mā·nas·ya sā·ga·ram / viṣ·ṇoḥ prak·ra·ma·mā·ṇas·ya ta·dā trīn vik·ra·mān i·va

  23. 23

    buddhyā cāhaṃ prapaśyāmi manaś ceṣṭā ca me tathā / ahaṃ drakṣyāmi vaidehīṃ pramodadhvaṃ plavaṃgamāḥ

    bud·dhyā cā·haṃ pra·paś·yā·mi ma·naś ceṣ·ṭā ca me ta·thā / a·haṃ drak·ṣyā·mi vai·de·hīṃ pra·mo·dadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ

  24. 24

    mārutasya samo vege garuḍasya samo jave / ayutaṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmīti me matiḥ

    mā·ru·tas·ya sa·mo ve·ge ga·ru·ḍas·ya sa·mo ja·ve / a·yu·taṃ yo·ja·nā·nāṃ tu ga·miṣ·yā·mī·ti me ma·tiḥ

  25. 25

    vāsavasya savajrasya brahmaṇo vā svayambhuvaḥ / vikramya sahasā hastād amṛtaṃ tad ihānaye / laṅkāṃ vāpi samutkṣipya gaccheyam iti me matiḥ

    vā·sa·vas·ya sa·vaj·ras·ya brah·ma·ṇo vā sva·yam·bhu·vaḥ / vik·ram·ya sa·ha·sā has·tād a·mṛ·taṃ tad i·hā·na·ye / laṅ·kāṃ vā·pi sa·mut·kṣip·ya gac·che·yam i·ti me ma·tiḥ

  26. 26

    tam evaṃ vānaraśreṣṭhaṃ garjantam amitaujasaṃ / uvāca parisaṃhṛṣṭo jāmbavān harisattamaḥ

    tam e·vaṃ vā·na·raś·reṣ·ṭhaṃ gar·jan·tam a·mi·tau·ja·saṃ / u·vā·ca pa·ri·saṃ·hṛṣ·ṭo jām·ba·vān ha·ri·sat·ta·maḥ

  27. 27

    vīra kesariṇaḥ putra vegavan mārutātmaja / jñātīnāṃ vipulaṃ śokas tvayā tāta praṇāśitaḥ

    vī·ra ke·sa·ri·ṇaḥ put·ra ve·ga·van mā·ru·tāt·ma·ja / jñā·tī·nāṃ vi·pu·laṃ śo·kas tva·yā tā·ta pra·ṇā·śi·taḥ

  28. 28

    tava kalyāṇarucayaḥ kapimukhyāḥ samāgatāḥ / maṅgalaṃ kāryasiddhyarthaṃ kariṣyanti samāhitāḥ

    ta·va kal·yā·ṇa·ru·ca·yaḥ ka·pi·mukh·yāḥ sa·mā·ga·tāḥ / maṅ·ga·laṃ kār·ya·sid·dhyar·thaṃ ka·riṣ·yan·ti sa·mā·hi·tāḥ

  29. 29

    ṛṣīṇāṃ ca prasādena kapivṛddhamatena ca / gurūṇāṃ ca prasādena plavasva tvaṃ mahārṇavam

    ṛ·ṣī·ṇāṃ ca pra·sā·de·na ka·pi·vṛd·dha·ma·te·na ca / gu·rū·ṇāṃ ca pra·sā·de·na pla·vas·va tvaṃ ma·hār·ṇa·vam

  30. 30

    sthāsyāmaś caikapādena yāvadāgamanaṃ tava / tvadgatāni ca sarveṣāṃ jīvitāni vanaukasām

    sthās·yā·maś cai·ka·pā·de·na yā·va·dā·ga·ma·naṃ ta·va / tvad·ga·tā·ni ca sar·ve·ṣāṃ jī·vi·tā·ni va·nau·ka·sām

  31. 31

    tatas tu hariśārdūlas tān uvāca vanaukasaḥ / neyaṃ mama mahī vegaṃ plavane dhārayiṣyati

    ta·tas tu ha·ri·śār·dū·las tān u·vā·ca va·nau·ka·saḥ / ne·yaṃ ma·ma ma·hī ve·gaṃ pla·va·ne dhā·ra·yiṣ·ya·ti

  32. 32

    etāni hi nagasyāsya śilāsaṃkaṭaśālinaḥ / śikharāṇi mahendrasya sthirāṇi ca mahānti ca

    e·tā·ni hi na·gas·yās·ya śi·lā·saṃ·ka·ṭa·śā·li·naḥ / śi·kha·rā·ṇi ma·hen·dras·ya sthi·rā·ṇi ca ma·hān·ti ca

  33. 33

    etāni mama niṣpeṣaṃ pādayoḥ patatāṃ varāḥ / plavato dhārayiṣyanti yojanānām itaḥ śatam

    e·tā·ni ma·ma niṣ·pe·ṣaṃ pā·da·yoḥ pa·ta·tāṃ va·rāḥ / pla·va·to dhā·ra·yiṣ·yan·ti yo·ja·nā·nām i·taḥ śa·tam

  34. 34

    tatas tu mārutaprakhyaḥ sa harir mārutātmajaḥ / āruroha nagaśreṣṭhaṃ mahendram arimardanaḥ

    ta·tas tu mā·ru·tap·rakh·yaḥ sa ha·rir mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ā·ru·ro·ha na·gaś·reṣ·ṭhaṃ ma·hen·dram a·ri·mar·da·naḥ

  35. 35

    vṛtaṃ nānāvidhair vṛkṣair mṛgasevitaśādvalam / latākusumasaṃbādhaṃ nityapuṣpaphaladrumam

    vṛ·taṃ nā·nā·vi·dhair vṛk·ṣair mṛ·ga·se·vi·ta·śād·va·lam / la·tā·ku·su·ma·saṃ·bā·dhaṃ nit·ya·puṣ·pa·pha·lad·ru·mam

  36. 36

    siṃhaśārdūlacaritaṃ mattamātaṅgasevitam / mattadvijagaṇodghuṣṭaṃ salilotpīḍasaṃkulam

    siṃ·ha·śār·dū·la·ca·ri·taṃ mat·ta·mā·taṅ·ga·se·vi·tam / mat·tad·vi·ja·ga·ṇod·ghuṣ·ṭaṃ sa·li·lot·pī·ḍa·saṃ·ku·lam

  37. 37

    mahadbhir ucchritaṃ śṛṅgair mahendraṃ sa mahābalaḥ / vicacāra hariśreṣṭho mahendrasamavikramaḥ

    ma·had·bhir uc·chri·taṃ śṛṅ·gair ma·hen·draṃ sa ma·hā·ba·laḥ / vi·ca·cā·ra ha·riś·reṣ·ṭho ma·hen·dra·sa·ma·vik·ra·maḥ

  38. 38

    pādābhyāṃ pīḍitas tena mahāśailo mahātmanā / rarāsa siṃhābhihato mahān matta iva dvipaḥ

    pā·dābh·yāṃ pī·ḍi·tas te·na ma·hā·śai·lo ma·hāt·ma·nā / ra·rā·sa siṃ·hā·bhi·ha·to ma·hān mat·ta i·va dvi·paḥ

  39. 39

    mumoca salilotpīḍān viprakīrṇaśiloccayaḥ / vitrastamṛgamātaṅgaḥ prakampitamahādrumaḥ

    mu·mo·ca sa·li·lot·pī·ḍān vip·ra·kīr·ṇa·śi·loc·ca·yaḥ / vit·ras·ta·mṛ·ga·mā·taṅ·gaḥ pra·kam·pi·ta·ma·hād·ru·maḥ

  40. 40

    nānāgandharvamithunaiḥ pānasaṃsargakarkaśaiḥ / utpatadbhir vihaṃgaiś ca vidyādharagaṇair api

    nā·nā·gan·dhar·va·mi·thu·naiḥ pā·na·saṃ·sar·ga·kar·ka·śaiḥ / ut·pa·tad·bhir vi·haṃ·gaiś ca vid·yā·dha·ra·ga·ṇair a·pi

  41. 41

    tyajyamānamahāsānuḥ saṃnilīnamahoragaḥ / śailaśṛṅgaśilodghātas tadābhūt sa mahāgiriḥ

    tyaj·ya·mā·na·ma·hā·sā·nuḥ saṃ·ni·lī·na·ma·ho·ra·gaḥ / śai·la·śṛṅ·ga·śi·lod·ghā·tas ta·dā·bhūt sa ma·hā·gi·riḥ

  42. 42

    niḥśvasadbhis tadā tais tu bhujagair ardhaniḥsṛtaiḥ / sapatāka ivābhāti sa tadā dharaṇīdharaḥ

    niḥś·va·sad·bhis ta·dā tais tu bhu·ja·gair ar·dha·niḥ·sṛ·taiḥ / sa·pa·tā·ka i·vā·bhā·ti sa ta·dā dha·ra·ṇī·dha·raḥ

  43. 43

    ṛṣibhis trāsa saṃbhrāntais tyajyamānaḥ śiloccayaḥ / sīdan mahati kāntāre sārthahīna ivādhvagaḥ

    ṛ·ṣi·bhis trā·sa saṃbh·rān·tais tyaj·ya·mā·naḥ śi·loc·ca·yaḥ / sī·dan ma·ha·ti kān·tā·re sār·tha·hī·na i·vādh·va·gaḥ

  44. 44

    sa vegavān vegasamāhitātmā haripravīraḥ paravīrahantā / manaḥ samādhāya mahānubhāvo jagāma laṅkāṃ manasā manasvī

    sa ve·ga·vān ve·ga·sa·mā·hi·tāt·mā ha·rip·ra·vī·raḥ pa·ra·vī·ra·han·tā / ma·naḥ sa·mā·dhā·ya ma·hā·nu·bhā·vo ja·gā·ma laṅ·kāṃ ma·na·sā ma·nas·vī

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.