Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Vālmīki Rāmāyaṇa रामायणम्
Book: 1. Bālakāṇḍa 2. Ayodhyākāṇḍa 3. Araṇyakāṇḍa 4. Kiṣkindhākāṇḍa 5. Sundarakāṇḍa 6. Yuddhakāṇḍa 7. Uttarakāṇḍa
Sanskrit in transliteration (the source has no Devanagari). Griffith’s English exists but is a verse paraphrase that does not line up verse by verse, so it is not shown.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation
4. Kiṣkindhākāṇḍa
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 1 49 verses
- 1
sa tāṃ puṣkariṇīṃ gatvā padmotpalajhaṣākulām / rāmaḥ saumitrisahito vilalāpākulendriyaḥ
sa tāṃ puṣ·ka·ri·ṇīṃ gat·vā pad·mot·pa·la·jha·ṣā·ku·lām / rā·maḥ sau·mit·ri·sa·hi·to vi·la·lā·pā·ku·len·dri·yaḥ
- 2
tasya dṛṣṭvaiva tāṃ harṣād indriyāṇi cakampire / sa kāmavaśam āpannaḥ saumitrim idam abravīt
tas·ya dṛṣ·ṭvai·va tāṃ har·ṣād in·dri·yā·ṇi ca·kam·pi·re / sa kā·ma·va·śam ā·pan·naḥ sau·mit·rim i·dam ab·ra·vīt
- 3
saumitre paśya pampāyāḥ kānanaṃ śubhadarśanam / yatra rājanti śailābhā drumāḥ saśikharā iva
sau·mit·re paś·ya pam·pā·yāḥ kā·na·naṃ śu·bha·dar·śa·nam / yat·ra rā·jan·ti śai·lā·bhā dru·māḥ sa·śi·kha·rā i·va
- 4
māṃ tu śokābhisaṃtaptam ādhayaḥ pīḍayanti vai / bharatasya ca duḥkhena vaidehyā haraṇena ca
māṃ tu śo·kā·bhi·saṃ·tap·tam ā·dha·yaḥ pī·ḍa·yan·ti vai / bha·ra·tas·ya ca duḥ·khe·na vai·deh·yā ha·ra·ṇe·na ca
- 5
adhikaṃ pravibhāty etan nīlapītaṃ tu śādvalam / drumāṇāṃ vividhaiḥ puṣpaiḥ paristomair ivārpitam
a·dhi·kaṃ pra·vi·bhāty e·tan nī·la·pī·taṃ tu śād·va·lam / dru·mā·ṇāṃ vi·vi·dhaiḥ puṣ·paiḥ pa·ris·to·mair i·vār·pi·tam
- 6
sukhānilo 'yaṃ saumitre kālaḥ pracuramanmathaḥ / gandhavān surabhir māso jātapuṣpaphaladrumaḥ
su·khā·ni·lo 'yaṃ sau·mit·re kā·laḥ pra·cu·ra·man·ma·thaḥ / gan·dha·vān su·ra·bhir mā·so jā·ta·puṣ·pa·pha·lad·ru·maḥ
- 7
paśya rūpāṇi saumitre vanānāṃ puṣpaśālinām / sṛjatāṃ puṣpavarṣāṇi varṣaṃ toyamucām iva
paś·ya rū·pā·ṇi sau·mit·re va·nā·nāṃ puṣ·pa·śā·li·nām / sṛ·ja·tāṃ puṣ·pa·var·ṣā·ṇi var·ṣaṃ to·ya·mu·cām i·va
- 8
prastareṣu ca ramyeṣu vividhāḥ kānanadrumāḥ / vāyuvegapracalitāḥ puṣpair avakiranti gām
pras·ta·re·ṣu ca ram·ye·ṣu vi·vi·dhāḥ kā·na·nad·ru·māḥ / vā·yu·ve·gap·ra·ca·li·tāḥ puṣ·pair a·va·ki·ran·ti gām
- 9
mārutaḥ sukhaṃ saṃsparśe vāti candanaśītalaḥ / ṣaṭpadair anukūjadbhir vaneṣu madhugandhiṣu
mā·ru·taḥ su·khaṃ saṃs·par·śe vā·ti can·da·na·śī·ta·laḥ / ṣaṭ·pa·dair a·nu·kū·jad·bhir va·ne·ṣu ma·dhu·gan·dhi·ṣu
- 10
giriprastheṣu ramyeṣu puṣpavadbhir manoramaiḥ / saṃsaktaśikharā śailā virājanti mahādrumaiḥ
gi·rip·ras·the·ṣu ram·ye·ṣu puṣ·pa·vad·bhir ma·no·ra·maiḥ / saṃ·sak·ta·śi·kha·rā śai·lā vi·rā·jan·ti ma·hād·ru·maiḥ
- 11
puṣpitāgrāṃś ca paśyemān karṇikārān samantataḥ / hāṭakapratisaṃchannān narān pītāmbarān iva
puṣ·pi·tāg·rāṃś ca paś·ye·mān kar·ṇi·kā·rān sa·man·ta·taḥ / hā·ṭa·kap·ra·ti·saṃ·chan·nān na·rān pī·tām·ba·rān i·va
- 12
ayaṃ vasantaḥ saumitre nānāvihaganāditaḥ / sītayā viprahīṇasya śokasaṃdīpano mama
a·yaṃ va·san·taḥ sau·mit·re nā·nā·vi·ha·ga·nā·di·taḥ / sī·ta·yā vip·ra·hī·ṇas·ya śo·ka·saṃ·dī·pa·no ma·ma
- 13
māṃ hi śokasamākrāntaṃ saṃtāpayati manmathaḥ / hṛṣṭaḥ pravadamānaś ca samāhvayati kokilaḥ
māṃ hi śo·ka·sa·māk·rān·taṃ saṃ·tā·pa·ya·ti man·ma·thaḥ / hṛṣ·ṭaḥ pra·va·da·mā·naś ca sa·māh·va·ya·ti ko·ki·laḥ
- 14
eṣa dātyūhako hṛṣṭo ramye māṃ vananirjhare / praṇadan manmathāviṣṭaṃ śocayiṣyati lakṣmaṇa
e·ṣa dāt·yū·ha·ko hṛṣ·ṭo ram·ye māṃ va·na·nir·jha·re / pra·ṇa·dan man·ma·thā·viṣ·ṭaṃ śo·ca·yiṣ·ya·ti lak·ṣma·ṇa
- 15
vimiśrā vihagāḥ pumbhir ātmavyūhābhinanditāḥ / bhṛṅgarājapramuditāḥ saumitre madhurasvarāḥ
vi·miś·rā vi·ha·gāḥ pum·bhir āt·mav·yū·hā·bhi·nan·di·tāḥ / bhṛṅ·ga·rā·jap·ra·mu·di·tāḥ sau·mit·re ma·dhu·ras·va·rāḥ
- 16
māṃ hi sā mṛgaśāvākṣī cintāśokabalātkṛtam / saṃtāpayati saumitre krūraś caitravanānilaḥ
māṃ hi sā mṛ·ga·śā·vāk·ṣī cin·tā·śo·ka·ba·lāt·kṛ·tam / saṃ·tā·pa·ya·ti sau·mit·re krū·raś cait·ra·va·nā·ni·laḥ
- 17
śikhinībhiḥ parivṛtā mayūrā girisānuṣu / manmathābhiparītasya mama manmathavardhanāḥ
śi·khi·nī·bhiḥ pa·ri·vṛ·tā ma·yū·rā gi·ri·sā·nu·ṣu / man·ma·thā·bhi·pa·rī·tas·ya ma·ma man·ma·tha·var·dha·nāḥ
- 18
paśya lakṣṇama nṛtyantaṃ mayūram upanṛtyati / śikhinī manmathārtaiṣā bhartāraṃ girisānuṣu
paś·ya lak·ṣṇa·ma nṛt·yan·taṃ ma·yū·ram u·pa·nṛt·ya·ti / śi·khi·nī man·ma·thār·tai·ṣā bhar·tā·raṃ gi·ri·sā·nu·ṣu
- 19
mayūrasya vane nūnaṃ rakṣasā na hṛtā priyā / mama tv ayaṃ vinā vāsaḥ puṣpamāse suduḥsahaḥ
ma·yū·ras·ya va·ne nū·naṃ rak·ṣa·sā na hṛ·tā pri·yā / ma·ma tv a·yaṃ vi·nā vā·saḥ puṣ·pa·mā·se su·duḥ·sa·haḥ
- 20
paśya lakṣmaṇa puṣpāṇi niṣphalāni bhavanti me / puṣpabhārasamṛddhānāṃ vanānāṃ śiśirātyaye
paś·ya lak·ṣma·ṇa puṣ·pā·ṇi niṣ·pha·lā·ni bha·van·ti me / puṣ·pa·bhā·ra·sa·mṛd·dhā·nāṃ va·nā·nāṃ śi·śi·rāt·ya·ye
- 21
vadanti rāvaṃ muditāḥ śakunāḥ saṃghaśaḥ kalam / āhvayanta ivānyonyaṃ kāmonmādakarā mama
va·dan·ti rā·vaṃ mu·di·tāḥ śa·ku·nāḥ saṃ·gha·śaḥ ka·lam / āh·va·yan·ta i·vān·yon·yaṃ kā·mon·mā·da·ka·rā ma·ma
- 22
nūnaṃ paravaśā sītā sāpi śocaty ahaṃ yathā / śyāmā padmapalāśākṣī mṛdubhāṣā ca me priyā
nū·naṃ pa·ra·va·śā sī·tā sā·pi śo·caty a·haṃ ya·thā / śyā·mā pad·ma·pa·lā·śāk·ṣī mṛ·du·bhā·ṣā ca me pri·yā
- 23
eṣa puṣpavaho vāyuḥ sukhasparśo himāvahaḥ / tāṃ vicintayataḥ kāntāṃ pāvakapratimo mama
e·ṣa puṣ·pa·va·ho vā·yuḥ su·khas·par·śo hi·mā·va·haḥ / tāṃ vi·cin·ta·ya·taḥ kān·tāṃ pā·va·kap·ra·ti·mo ma·ma
- 24
tāṃ vinātha vihaṃgo 'sau pakṣī praṇaditas tadā / vāyasaḥ pādapagataḥ prahṛṣṭam abhinardati
tāṃ vi·nā·tha vi·haṃ·go 'sau pak·ṣī pra·ṇa·di·tas ta·dā / vā·ya·saḥ pā·da·pa·ga·taḥ pra·hṛṣ·ṭam a·bhi·nar·da·ti
- 25
eṣa vai tatra vaidehyā vihagaḥ pratihārakaḥ / pakṣī māṃ tu viśālākṣyāḥ samīpam upaneṣyati
e·ṣa vai tat·ra vai·deh·yā vi·ha·gaḥ pra·ti·hā·ra·kaḥ / pak·ṣī māṃ tu vi·śā·lāk·ṣyāḥ sa·mī·pam u·pa·neṣ·ya·ti
- 26
paśya lakṣmaṇa saṃnādaṃ vane madavivardhanam / puṣpitāgreṣu vṛkṣeṣu dvijānām upakūjatām
paś·ya lak·ṣma·ṇa saṃ·nā·daṃ va·ne ma·da·vi·var·dha·nam / puṣ·pi·tāg·re·ṣu vṛk·ṣe·ṣu dvi·jā·nām u·pa·kū·ja·tām
- 27
saumitre paśya pampāyāś citrāsu vanarājiṣu / nalināni prakāśante jale taruṇasūryavat
sau·mit·re paś·ya pam·pā·yāś cit·rā·su va·na·rā·ji·ṣu / na·li·nā·ni pra·kā·śan·te ja·le ta·ru·ṇa·sūr·ya·vat
- 28
eṣā prasannasalilā padmanīlotpalāyatā / haṃsakāraṇḍavākīrṇā pampā saugandhikāyutā
e·ṣā pra·san·na·sa·li·lā pad·ma·nī·lot·pa·lā·ya·tā / haṃ·sa·kā·raṇ·ḍa·vā·kīr·ṇā pam·pā sau·gan·dhi·kā·yu·tā
- 29
cakravākayutā nityaṃ citraprasthavanāntarā / mātaṅgamṛgayūthaiś ca śobhate salilārthibhiḥ
cak·ra·vā·ka·yu·tā nit·yaṃ cit·rap·ras·tha·va·nān·ta·rā / mā·taṅ·ga·mṛ·ga·yū·thaiś ca śo·bha·te sa·li·lār·thi·bhiḥ
- 30
padmakośapalāśāni draṣṭuṃ dṛṣṭir hi manyate / sītāyā netrakośābhyāṃ sadṛśānīti lakṣmaṇa
pad·ma·ko·śa·pa·lā·śā·ni draṣ·ṭuṃ dṛṣ·ṭir hi man·ya·te / sī·tā·yā net·ra·ko·śābh·yāṃ sa·dṛ·śā·nī·ti lak·ṣma·ṇa
- 31
padmakesarasaṃsṛṣṭo vṛkṣāntaraviniḥsṛtaḥ / niḥśvāsa iva sītāyā vāti vāyur manoharaḥ
pad·ma·ke·sa·ra·saṃ·sṛṣ·ṭo vṛk·ṣān·ta·ra·vi·niḥ·sṛ·taḥ / niḥś·vā·sa i·va sī·tā·yā vā·ti vā·yur ma·no·ha·raḥ
- 32
saumitre paśya pampāyā dakṣiṇe girisānuni / puṣpitāṃ karṇikārasya yaṣṭiṃ paramaśobhanām
sau·mit·re paś·ya pam·pā·yā dak·ṣi·ṇe gi·ri·sā·nu·ni / puṣ·pi·tāṃ kar·ṇi·kā·ras·ya yaṣ·ṭiṃ pa·ra·ma·śo·bha·nām
- 33
adhikaṃ śailarājo 'yaṃ dhātubhis tu vibhūṣitaḥ / vicitraṃ sṛjate reṇuṃ vāyuvegavighaṭṭitam
a·dhi·kaṃ śai·la·rā·jo 'yaṃ dhā·tu·bhis tu vi·bhū·ṣi·taḥ / vi·cit·raṃ sṛ·ja·te re·ṇuṃ vā·yu·ve·ga·vi·ghaṭ·ṭi·tam
- 34
giriprasthās tu saumitre sarvataḥ saṃprapuṣpitaiḥ / niṣpatraiḥ sarvato ramyaiḥ pradīpā iva kuṃśukaiḥ
gi·rip·ras·thās tu sau·mit·re sar·va·taḥ saṃp·ra·puṣ·pi·taiḥ / niṣ·pat·raiḥ sar·va·to ram·yaiḥ pra·dī·pā i·va kuṃ·śu·kaiḥ
- 35
pampātīraruhāś ceme saṃsaktā madhugandhinaḥ / mālatīmallikāṣaṇḍāḥ karavīrāś ca puṣpitāḥ
pam·pā·tī·ra·ru·hāś ce·me saṃ·sak·tā ma·dhu·gan·dhi·naḥ / mā·la·tī·mal·li·kā·ṣaṇ·ḍāḥ ka·ra·vī·rāś ca puṣ·pi·tāḥ
- 36
ketakyaḥ sinduvārāś ca vāsantyaś ca supuṣpitāḥ / mādhavyo gandhapūrṇāś ca kundagulmāś ca sarvaśaḥ
ke·tak·yaḥ sin·du·vā·rāś ca vā·san·tyaś ca su·puṣ·pi·tāḥ / mā·dhav·yo gan·dha·pūr·ṇāś ca kun·da·gul·māś ca sar·va·śaḥ
- 37
ciribilvā madhūkāś ca vañjulā bakulās tathā / campakās tilakāś caiva nāgavṛkṣāś ca puṣpitāḥ
ci·ri·bil·vā ma·dhū·kāś ca vañ·ju·lā ba·ku·lās ta·thā / cam·pa·kās ti·la·kāś cai·va nā·ga·vṛk·ṣāś ca puṣ·pi·tāḥ
- 38
nīpāś ca varaṇāś caiva kharjūrāś ca supuṣpitāḥ / aṅkolāś ca kuraṇṭāś ca cūrṇakāḥ pāribhadrakāḥ
nī·pāś ca va·ra·ṇāś cai·va khar·jū·rāś ca su·puṣ·pi·tāḥ / aṅ·ko·lāś ca ku·raṇ·ṭāś ca cūr·ṇa·kāḥ pā·ri·bhad·ra·kāḥ
- 39
cūtāḥ pāṭalayaś caiva kovidārāś ca puṣpitāḥ / mucukundārjunāś caiva dṛśyante girisānuṣu
cū·tāḥ pā·ṭa·la·yaś cai·va ko·vi·dā·rāś ca puṣ·pi·tāḥ / mu·cu·kun·dār·ju·nāś cai·va dṛś·yan·te gi·ri·sā·nu·ṣu
- 40
ketakoddālakāś caiva śirīṣāḥ śiṃśapā dhavāḥ / śālmalyaḥ kiṃśukāś caiva raktāḥ kurabakās tathā / tiniśā nakta mālāś ca candanāḥ syandanās tathā
ke·ta·kod·dā·la·kāś cai·va śi·rī·ṣāḥ śiṃ·śa·pā dha·vāḥ / śāl·mal·yaḥ kiṃ·śu·kāś cai·va rak·tāḥ ku·ra·ba·kās ta·thā / ti·ni·śā nak·ta mā·lāś ca can·da·nāḥ syan·da·nās ta·thā
- 41
vividhā vividhaiḥ puṣpais tair eva nagasānuṣu / vikīrṇaiḥ pītaraktābhāḥ saumitre prastarāḥ kṛtāḥ
vi·vi·dhā vi·vi·dhaiḥ puṣ·pais tair e·va na·ga·sā·nu·ṣu / vi·kīr·ṇaiḥ pī·ta·rak·tā·bhāḥ sau·mit·re pras·ta·rāḥ kṛ·tāḥ
- 42
himānte paśya saumitre vṛkṣāṇāṃ puṣpasaṃbhavam / puṣpamāse hi taravaḥ saṃgharṣād iva puṣpitāḥ
hi·mān·te paś·ya sau·mit·re vṛk·ṣā·ṇāṃ puṣ·pa·saṃ·bha·vam / puṣ·pa·mā·se hi ta·ra·vaḥ saṃ·ghar·ṣād i·va puṣ·pi·tāḥ
- 43
paśya śītajalāṃ cemāṃ saumitre puṣkarāyutām / cakravākānucaritāṃ kāraṇḍavaniṣevitām / plavaiḥ krauñcaiś ca saṃpūrṇāṃ varāhamṛgasevitām
paś·ya śī·ta·ja·lāṃ ce·māṃ sau·mit·re puṣ·ka·rā·yu·tām / cak·ra·vā·kā·nu·ca·ri·tāṃ kā·raṇ·ḍa·va·ni·ṣe·vi·tām / pla·vaiḥ krauñ·caiś ca saṃ·pūr·ṇāṃ va·rā·ha·mṛ·ga·se·vi·tām
- 44
adhikaṃ śobhate pampāvikūjadbhir vihaṃgamaiḥ
a·dhi·kaṃ śo·bha·te pam·pā·vi·kū·jad·bhir vi·haṃ·ga·maiḥ
- 45
dīpayantīva me kāmaṃ vividhā muditā dvijāḥ / śyāmāṃ candramukhīṃ smṛtvā priyāṃ padmanibhekṣaṇām
dī·pa·yan·tī·va me kā·maṃ vi·vi·dhā mu·di·tā dvi·jāḥ / śyā·māṃ can·dra·mu·khīṃ smṛt·vā pri·yāṃ pad·ma·ni·bhek·ṣa·ṇām
- 46
paya sānuṣu citreṣu mṛgībhiḥ sahitān mṛgān / māṃ punar mṛgaśāvākṣyā vaidehyā virahīkṛtam
pa·ya sā·nu·ṣu cit·re·ṣu mṛ·gī·bhiḥ sa·hi·tān mṛ·gān / māṃ pu·nar mṛ·ga·śā·vāk·ṣyā vai·deh·yā vi·ra·hī·kṛ·tam
- 47
evaṃ sa vilapaṃs tatra śokopahatacetanaḥ / avekṣata śivāṃ pampāṃ ramyavārivahāṃ śubhām
e·vaṃ sa vi·la·paṃs tat·ra śo·ko·pa·ha·ta·ce·ta·naḥ / a·vek·ṣa·ta śi·vāṃ pam·pāṃ ram·ya·vā·ri·va·hāṃ śu·bhām
- 48
nirīkṣamāṇaḥ sahasā mahātmā sarvaṃ vanaṃ nirjharakandaraṃ ca / udvignacetāḥ saha lakṣmaṇena vicārya duḥkhopahataḥ pratasthe
ni·rīk·ṣa·mā·ṇaḥ sa·ha·sā ma·hāt·mā sar·vaṃ va·naṃ nir·jha·ra·kan·da·raṃ ca / ud·vig·na·ce·tāḥ sa·ha lak·ṣma·ṇe·na vi·cār·ya duḥ·kho·pa·ha·taḥ pra·tas·the
- 49
tāv ṛṣyamūkaṃ sahitau prayātau sugrīvaśākhāmṛgasevitaṃ tam / trastās tu dṛṣṭvā harayo babhūvur mahaujasau rāghavalakṣmaṇau tau
tāv ṛṣ·ya·mū·kaṃ sa·hi·tau pra·yā·tau sug·rī·va·śā·khā·mṛ·ga·se·vi·taṃ tam / tras·tās tu dṛṣ·ṭvā ha·ra·yo ba·bhū·vur ma·hau·ja·sau rā·gha·va·lak·ṣma·ṇau tau
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 2 28 verses
- 1
tau tu dṛṣṭvā mahātmānau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / varāyudhadharau vīrau sugrīvaḥ śaṅkito 'bhavat
tau tu dṛṣ·ṭvā ma·hāt·mā·nau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / va·rā·yu·dha·dha·rau vī·rau sug·rī·vaḥ śaṅ·ki·to 'bha·vat
- 2
udvignahṛdayaḥ sarvā diśaḥ samavalokayan / na vyatiṣṭhata kasmiṃś cid deśe vānarapuṃgavaḥ
ud·vig·na·hṛ·da·yaḥ sar·vā di·śaḥ sa·ma·va·lo·ka·yan / na vya·tiṣ·ṭha·ta kas·miṃś cid de·śe vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ
- 3
naiva cakre manaḥ sthāne vīkṣamāṇo mahābalau / kapeḥ paramabhītasya cittaṃ vyavasasāda ha
nai·va cak·re ma·naḥ sthā·ne vīk·ṣa·mā·ṇo ma·hā·ba·lau / ka·peḥ pa·ra·ma·bhī·tas·ya cit·taṃ vya·va·sa·sā·da ha
- 4
cintayitvā sa dharmātmā vimṛśya gurulāghavam / sugrīvaḥ paramodvignaḥ sarvair anucaraiḥ saha
cin·ta·yit·vā sa dhar·māt·mā vi·mṛś·ya gu·ru·lā·gha·vam / sug·rī·vaḥ pa·ra·mod·vig·naḥ sar·vair a·nu·ca·raiḥ sa·ha
- 5
tataḥ sa sacivebhyas tu sugrīvaḥ plavagādhipaḥ / śaśaṃsa paramodvignaḥ paśyaṃs tau rāmalakṣmaṇau
ta·taḥ sa sa·ci·vebh·yas tu sug·rī·vaḥ pla·va·gā·dhi·paḥ / śa·śaṃ·sa pa·ra·mod·vig·naḥ paś·yaṃs tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 6
etau vanam idaṃ durgaṃ vālipraṇihitau dhruvam / chadmanā cīravasanau pracarantāv ihāgatau
e·tau va·nam i·daṃ dur·gaṃ vā·lip·ra·ṇi·hi·tau dhru·vam / chad·ma·nā cī·ra·va·sa·nau pra·ca·ran·tāv i·hā·ga·tau
- 7
tataḥ sugrīvasacivā dṛṣṭvā paramadhanvinau / jagmur giritaṭāt tasmād anyac chikharam uttamam
ta·taḥ sug·rī·va·sa·ci·vā dṛṣ·ṭvā pa·ra·ma·dhan·vi·nau / jag·mur gi·ri·ta·ṭāt tas·mād an·yac chi·kha·ram ut·ta·mam
- 8
te kṣipram abhigamyātha yūthapā yūthaparṣabham / harayo vānaraśreṣṭhaṃ parivāryopatasthire
te kṣip·ram a·bhi·gam·yā·tha yū·tha·pā yū·tha·par·ṣa·bham / ha·ra·yo vā·na·raś·reṣ·ṭhaṃ pa·ri·vār·yo·pa·tas·thi·re
- 9
ekam ekāyanagatāḥ plavamānā girer girim / prakampayanto vegena girīṇāṃ śikharāṇi ca
e·kam e·kā·ya·na·ga·tāḥ pla·va·mā·nā gi·rer gi·rim / pra·kam·pa·yan·to ve·ge·na gi·rī·ṇāṃ śi·kha·rā·ṇi ca
- 10
tataḥ śākhāmṛgāḥ sarve plavamānā mahābalāḥ / babhañjuś ca nagāṃs tatra puṣpitān durgasaṃśritān
ta·taḥ śā·khā·mṛ·gāḥ sar·ve pla·va·mā·nā ma·hā·ba·lāḥ / ba·bhañ·juś ca na·gāṃs tat·ra puṣ·pi·tān dur·ga·saṃś·ri·tān
- 11
āplavanto harivarāḥ sarvatas taṃ mahāgirim / mṛgamārjāraśārdūlāṃs trāsayanto yayus tadā
āp·la·van·to ha·ri·va·rāḥ sar·va·tas taṃ ma·hā·gi·rim / mṛ·ga·mār·jā·ra·śār·dū·lāṃs trā·sa·yan·to ya·yus ta·dā
- 12
tataḥ sugrīvasacivāḥ parvatendraṃ samāśritāḥ / saṃgamya kapimukhyena sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ
ta·taḥ sug·rī·va·sa·ci·vāḥ par·va·ten·draṃ sa·māś·ri·tāḥ / saṃ·gam·ya ka·pi·mukh·ye·na sar·ve prāñ·ja·la·yaḥ sthi·tāḥ
- 13
tatas taṃ bhayasaṃtrastaṃ vālikilbiṣaśaṅkitam / uvāca hanumān vākyaṃ sugrīvaṃ vākyakovidaḥ
ta·tas taṃ bha·ya·saṃt·ras·taṃ vā·li·kil·bi·ṣa·śaṅ·ki·tam / u·vā·ca ha·nu·mān vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ vāk·ya·ko·vi·daḥ
- 14
yasmād udvignacetās tvaṃ pradruto haripuṃgava / taṃ krūradarśanaṃ krūraṃ neha paśyāmi vālinam
yas·mād ud·vig·na·ce·tās tvaṃ prad·ru·to ha·ri·puṃ·ga·va / taṃ krū·ra·dar·śa·naṃ krū·raṃ ne·ha paś·yā·mi vā·li·nam
- 15
yasmāt tava bhayaṃ saumya pūrvajāt pāpakarmaṇaḥ / sa neha vālī duṣṭātmā na te paśyāmy ahaṃ bhayam
yas·māt ta·va bha·yaṃ saum·ya pūr·va·jāt pā·pa·kar·ma·ṇaḥ / sa ne·ha vā·lī duṣ·ṭāt·mā na te paś·yāmy a·haṃ bha·yam
- 16
aho śākhāmṛgatvaṃ te vyaktam eva plavaṃgama / laghucittatayātmānaṃ na sthāpayasi yo matau
a·ho śā·khā·mṛ·gat·vaṃ te vyak·tam e·va pla·vaṃ·ga·ma / la·ghu·cit·ta·ta·yāt·mā·naṃ na sthā·pa·ya·si yo ma·tau
- 17
buddhivijñānasaṃpanna iṅgitaiḥ sarvam ācara / na hy abuddhiṃ gato rājā sarvabhūtāni śāsti hi
bud·dhi·vij·ñā·na·saṃ·pan·na iṅ·gi·taiḥ sar·vam ā·ca·ra / na hy a·bud·dhiṃ ga·to rā·jā sar·va·bhū·tā·ni śās·ti hi
- 18
sugrīvas tu śubhaṃ vākyaṃ śrutvā sarvaṃ hanūmataḥ / tataḥ śubhataraṃ vākyaṃ hanūmantam uvāca ha
sug·rī·vas tu śu·bhaṃ vāk·yaṃ śrut·vā sar·vaṃ ha·nū·ma·taḥ / ta·taḥ śu·bha·ta·raṃ vāk·yaṃ ha·nū·man·tam u·vā·ca ha
- 19
dīrghabāhū viśālākṣau śaracāpāsidhāriṇau / kasya na syād bhayaṃ dṛṣṭvā etau surasutopamau
dīr·gha·bā·hū vi·śā·lāk·ṣau śa·ra·cā·pā·si·dhā·ri·ṇau / kas·ya na syād bha·yaṃ dṛṣ·ṭvā e·tau su·ra·su·to·pa·mau
- 20
vālipraṇihitāv etau śaṅke 'haṃ puruṣottamau / rājāno bahumitrāś ca viśvāso nātra hi kṣamaḥ
vā·lip·ra·ṇi·hi·tāv e·tau śaṅ·ke 'haṃ pu·ru·ṣot·ta·mau / rā·jā·no ba·hu·mit·rāś ca viś·vā·so nāt·ra hi kṣa·maḥ
- 21
arayaś ca manuṣyeṇa vijñeyāś channacāriṇaḥ / viśvastānām aviśvastāś chidreṣu praharanti hi
a·ra·yaś ca ma·nuṣ·ye·ṇa vij·ñe·yāś chan·na·cā·ri·ṇaḥ / viś·vas·tā·nām a·viś·vas·tāś chid·re·ṣu pra·ha·ran·ti hi
- 22
kṛtyeṣu vālī medhāvī rājāno bahudarśanāḥ / bhavanti parahantāras te jñeyāḥ prākṛtair naraiḥ
kṛt·ye·ṣu vā·lī me·dhā·vī rā·jā·no ba·hu·dar·śa·nāḥ / bha·van·ti pa·ra·han·tā·ras te jñe·yāḥ prā·kṛ·tair na·raiḥ
- 23
tau tvayā prākṛtenaiva gatvā jñeyau plavaṃgama / śaṅkitānāṃ prakāraiś ca rūpavyābhāṣaṇena ca
tau tva·yā prā·kṛ·te·nai·va gat·vā jñe·yau pla·vaṃ·ga·ma / śaṅ·ki·tā·nāṃ pra·kā·raiś ca rū·pav·yā·bhā·ṣa·ṇe·na ca
- 24
lakṣayasva tayor bhāvaṃ prahṛṣṭamanasau yadi / viśvāsayan praśaṃsābhir iṅgitaiś ca punaḥ punaḥ
lak·ṣa·yas·va ta·yor bhā·vaṃ pra·hṛṣ·ṭa·ma·na·sau ya·di / viś·vā·sa·yan pra·śaṃ·sā·bhir iṅ·gi·taiś ca pu·naḥ pu·naḥ
- 25
mamaivābhimukhaṃ sthitvā pṛccha tvaṃ haripuṃgava / prayojanaṃ praveśasya vanasyāsya dhanurdharau
ma·mai·vā·bhi·mu·khaṃ sthit·vā pṛc·cha tvaṃ ha·ri·puṃ·ga·va / pra·yo·ja·naṃ pra·ve·śas·ya va·nas·yās·ya dha·nur·dha·rau
- 26
śuddhātmānau yadi tv etau jānīhi tvaṃ plavaṃgama / vyābhāṣitair vā rūpair vā vijñeyā duṣṭatānayoḥ
śud·dhāt·mā·nau ya·di tv e·tau jā·nī·hi tvaṃ pla·vaṃ·ga·ma / vyā·bhā·ṣi·tair vā rū·pair vā vij·ñe·yā duṣ·ṭa·tā·na·yoḥ
- 27
ity evaṃ kapirājena saṃdiṣṭo mārutātmajaḥ / cakāra gamane buddhiṃ yatra tau rāmalakṣmaṇau
ity e·vaṃ ka·pi·rā·je·na saṃ·diṣ·ṭo mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ca·kā·ra ga·ma·ne bud·dhiṃ yat·ra tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 28
tatheti saṃpūjya vacas tu tasya kapeḥ subhītasya durāsadasya / mahānubhāvo hanumān yayau tadā sa yatra rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ
ta·the·ti saṃ·pūj·ya va·cas tu tas·ya ka·peḥ su·bhī·tas·ya du·rā·sa·das·ya / ma·hā·nu·bhā·vo ha·nu·mān ya·yau ta·dā sa yat·ra rā·mo 'ti·ba·laś ca lak·ṣma·ṇaḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 3 25 verses
- 1
vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ / parvatād ṛśyamūkāt tu pupluve yatra rāghavau
va·co vij·ñā·ya ha·nu·mān sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / par·va·tād ṛś·ya·mū·kāt tu pup·lu·ve yat·ra rā·gha·vau
- 2
sa tatra gatvā hanumān balavān vānarottamaḥ / upacakrāma tau vāgbhir mṛdvībhiḥ satyavikramaḥ
sa tat·ra gat·vā ha·nu·mān ba·la·vān vā·na·rot·ta·maḥ / u·pa·cak·rā·ma tau vāg·bhir mṛd·vī·bhiḥ sat·ya·vik·ra·maḥ
- 3
svakaṃ rūpaṃ parityajya bhikṣurūpeṇa vānaraḥ / ābabhāṣe ca tau vīrau yathāvat praśaśaṃsa ca
sva·kaṃ rū·paṃ pa·rit·yaj·ya bhik·ṣu·rū·pe·ṇa vā·na·raḥ / ā·ba·bhā·ṣe ca tau vī·rau ya·thā·vat pra·śa·śaṃ·sa ca
- 4
rājarṣidevapratimau tāpasau saṃśitavratau / deśaṃ katham imaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau
rā·jar·ṣi·de·vap·ra·ti·mau tā·pa·sau saṃ·śi·tav·ra·tau / de·śaṃ ka·tham i·maṃ prāp·tau bha·van·tau va·ra·var·ṇi·nau
- 5
trāsayantau mṛgagaṇān anyāṃś ca vanacāriṇaḥ / pampātīraruhān vṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ
trā·sa·yan·tau mṛ·ga·ga·ṇān an·yāṃś ca va·na·cā·ri·ṇaḥ / pam·pā·tī·ra·ru·hān vṛk·ṣān vīk·ṣa·mā·ṇau sa·man·ta·taḥ
- 6
imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tarasvinau / dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ cīravāsasau
i·māṃ na·dīṃ śu·bha·ja·lāṃ śo·bha·yan·tau ta·ras·vi·nau / dhair·ya·van·tau su·var·ṇā·bhau kau yu·vāṃ cī·ra·vā·sa·sau
- 7
siṃhaviprekṣitau vīrau siṃhātibalavikramau / śakracāpanibhe cāpe pragṛhya vipulair bhujaiḥ
siṃ·ha·vip·rek·ṣi·tau vī·rau siṃ·hā·ti·ba·la·vik·ra·mau / śak·ra·cā·pa·ni·bhe cā·pe pra·gṛh·ya vi·pu·lair bhu·jaiḥ
- 8
śrīmantau rūpasaṃpannau vṛṣabhaśreṣṭhavikramau / hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau
śrī·man·tau rū·pa·saṃ·pan·nau vṛ·ṣa·bhaś·reṣ·ṭha·vik·ra·mau / has·ti·has·to·pa·ma·bhu·jau dyu·ti·man·tau na·rar·ṣa·bhau
- 9
prabhayā parvatendro 'yaṃ yuvayor avabhāsitaḥ / rājyārhāv amaraprakhyau kathaṃ deśam ihāgatau
pra·bha·yā par·va·ten·dro 'yaṃ yu·va·yor a·va·bhā·si·taḥ / rāj·yār·hāv a·ma·rap·rakh·yau ka·thaṃ de·śam i·hā·ga·tau
- 10
padmapatrekṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau / anyonyasadṛśau vīrau devalokād ivāgatau
pad·ma·pat·rek·ṣa·ṇau vī·rau ja·ṭā·maṇ·ḍa·la·dhā·ri·ṇau / an·yon·ya·sa·dṛ·śau vī·rau de·va·lo·kād i·vā·ga·tau
- 11
yadṛcchayeva saṃprāptau candrasūryau vasuṃdharām / viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau
ya·dṛc·cha·ye·va saṃp·rāp·tau can·dra·sūr·yau va·suṃ·dha·rām / vi·śā·la·vak·ṣa·sau vī·rau mā·nu·ṣau de·va·rū·pi·ṇau
- 12
siṃhaskandhau mahāsattvau samadāv iva govṛṣau / āyatāś ca suvṛttāś ca bāhavaḥ parighottamāḥ / sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kim arthaṃ na vibhūṣitaḥ
siṃ·has·kan·dhau ma·hā·sat·tvau sa·ma·dāv i·va go·vṛ·ṣau / ā·ya·tāś ca su·vṛt·tāś ca bā·ha·vaḥ pa·ri·ghot·ta·māḥ / sar·va·bhū·ṣa·ṇa·bhū·ṣār·hāḥ kim ar·thaṃ na vi·bhū·ṣi·taḥ
- 13
ubhau yogyāv ahaṃ manye rakṣituṃ pṛthivīm imām / sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām
u·bhau yog·yāv a·haṃ man·ye rak·ṣi·tuṃ pṛ·thi·vīm i·mām / sa·sā·ga·ra·va·nāṃ kṛt·snāṃ vin·dhya·me·ru·vi·bhū·ṣi·tām
- 14
ime ca dhanuṣī citre ślakṣṇe citrānulepane / prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite
i·me ca dha·nu·ṣī cit·re ślak·ṣṇe cit·rā·nu·le·pa·ne / pra·kā·śe·te ya·then·dras·ya vaj·re he·ma·vi·bhū·ṣi·te
- 15
saṃpūrṇā niśitair bāṇair tūṇāś ca śubhadarśanāḥ / jīvitāntakarair ghorair jvaladbhir iva pannagaiḥ
saṃ·pūr·ṇā ni·śi·tair bā·ṇair tū·ṇāś ca śu·bha·dar·śa·nāḥ / jī·vi·tān·ta·ka·rair gho·rair jva·lad·bhir i·va pan·na·gaiḥ
- 16
mahāpramāṇau vipulau taptahāṭakabhūṣitau / khaḍgāv etau virājete nirmuktabhujagāv iva
ma·hāp·ra·mā·ṇau vi·pu·lau tap·ta·hā·ṭa·ka·bhū·ṣi·tau / khaḍ·gāv e·tau vi·rā·je·te nir·muk·ta·bhu·ja·gāv i·va
- 17
evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmād vai nābhibhāṣathaḥ
e·vaṃ māṃ pa·ri·bhā·ṣan·taṃ kas·mād vai nā·bhi·bhā·ṣa·thaḥ
- 18
sugrīvo nāma dharmātmā kaś cid vānarayūthapaḥ / vīro vinikṛto bhrātrā jagad bhramati duḥkhitaḥ
sug·rī·vo nā·ma dhar·māt·mā kaś cid vā·na·ra·yū·tha·paḥ / vī·ro vi·ni·kṛ·to bhrāt·rā ja·gad bhra·ma·ti duḥ·khi·taḥ
- 19
prāpto 'haṃ preṣitas tena sugrīveṇa mahātmanā / rājñā vānaramukhyānāṃ hanumān nāma vānaraḥ
prāp·to 'haṃ pre·ṣi·tas te·na sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / rāj·ñā vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ha·nu·mān nā·ma vā·na·raḥ
- 20
yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvaḥ sakhyam icchati / tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam
yu·vābh·yāṃ sa·ha dhar·māt·mā sug·rī·vaḥ sakh·yam ic·cha·ti / tas·ya māṃ sa·ci·vaṃ vit·taṃ vā·na·raṃ pa·va·nāt·ma·jam
- 21
bhikṣurūpapraticchannaṃ sugrīvapriyakāmyayā / ṛśyamūkād iha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam
bhik·ṣu·rū·pap·ra·tic·chan·naṃ sug·rī·vap·ri·ya·kām·ya·yā / ṛś·ya·mū·kād i·ha prāp·taṃ kā·ma·gaṃ kā·ma·rū·pi·ṇam
- 22
evam uktvā tu hanumāṃs tau vīrau rāmalakṣmaṇau / vākyajñau vākyakuśalaḥ punar novāca kiṃ cana
e·vam uk·tvā tu ha·nu·māṃs tau vī·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / vāk·yaj·ñau vāk·ya·ku·śa·laḥ pu·nar no·vā·ca kiṃ ca·na
- 23
etac chrutvā vacas tasya rāmo lakṣmaṇam abravīt / prahṛṣṭavadanaḥ śrīmān bhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam
e·tac chrut·vā va·cas tas·ya rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt / pra·hṛṣ·ṭa·va·da·naḥ śrī·mān bhrā·ta·raṃ pār·śva·taḥ sthi·tam
- 24
sacivo 'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ / tam eva kāṅkṣamāṇasya mamāntikam upāgataḥ
sa·ci·vo 'yaṃ ka·pīn·dras·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / tam e·va kāṅ·kṣa·mā·ṇas·ya ma·mān·ti·kam u·pā·ga·taḥ
- 25
tam abhyabhāṣa saumitre sugrīvasacivaṃ kapim / vākyajñaṃ madhurair vākyaiḥ snehayuktam ariṃdamam
tam abh·ya·bhā·ṣa sau·mit·re sug·rī·va·sa·ci·vaṃ ka·pim / vāk·yaj·ñaṃ ma·dhu·rair vāk·yaiḥ sne·ha·yuk·tam a·riṃ·da·mam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 4 26 verses
- 1
tataḥ prahṛṣṭo hanumān kṛtyavān iti tad vacaḥ / śrutvā madhurasaṃbhāṣaṃ sugrīvaṃ manasā gataḥ
ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭo ha·nu·mān kṛt·ya·vān i·ti tad va·caḥ / śrut·vā ma·dhu·ra·saṃ·bhā·ṣaṃ sug·rī·vaṃ ma·na·sā ga·taḥ
- 2
bhavyo rājyāgamas tasya sugrīvasya mahātmanaḥ / yad ayaṃ kṛtyavān prāptaḥ kṛtyaṃ caitad upāgatam
bhav·yo rāj·yā·ga·mas tas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / yad a·yaṃ kṛt·ya·vān prāp·taḥ kṛt·yaṃ cai·tad u·pā·ga·tam
- 3
tataḥ paramasaṃhṛṣṭo hanūmān plavagarṣabhaḥ / pratyuvāca tato vākyaṃ rāmaṃ vākyaviśāradaḥ
ta·taḥ pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭo ha·nū·mān pla·va·gar·ṣa·bhaḥ / prat·yu·vā·ca ta·to vāk·yaṃ rā·maṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ
- 4
kimarthaṃ tvaṃ vanaṃ ghoraṃ pampākānanamaṇḍitam / āgataḥ sānujo durgaṃ nānāvyālamṛgāyutam
ki·mar·thaṃ tvaṃ va·naṃ gho·raṃ pam·pā·kā·na·na·maṇ·ḍi·tam / ā·ga·taḥ sā·nu·jo dur·gaṃ nā·nāv·yā·la·mṛ·gā·yu·tam
- 5
tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇo rāmacoditaḥ / ācacakṣe mahātmānaṃ rāmaṃ daśarathātmajam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā lak·ṣma·ṇo rā·ma·co·di·taḥ / ā·ca·cak·ṣe ma·hāt·mā·naṃ rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam
- 6
rājā daśaratho nāma dyutimān dharmavatsalaḥ / tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ
rā·jā da·śa·ra·tho nā·ma dyu·ti·mān dhar·ma·vat·sa·laḥ / tas·yā·yaṃ pūr·va·jaḥ put·ro rā·mo nā·ma ja·naiḥ śru·taḥ
- 7
śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ pitur nirdeśapāragaḥ / vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattaraḥ
śa·raṇ·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ pi·tur nir·de·śa·pā·ra·gaḥ / vī·ro da·śa·ra·thas·yā·yaṃ put·rā·ṇāṃ gu·ṇa·vat·ta·raḥ
- 8
rājyād bhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdham ihāgataḥ / bhāryayā ca mahātejāḥ sītayānugato vaśī / dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ
rāj·yād bhraṣ·ṭo va·ne vas·tuṃ ma·yā sār·dham i·hā·ga·taḥ / bhār·ya·yā ca ma·hā·te·jāḥ sī·ta·yā·nu·ga·to va·śī / di·nak·ṣa·ye ma·hā·te·jāḥ pra·bha·ye·va di·vā·ka·raḥ
- 9
aham asyāvaro bhrātā guṇair dāsyam upāgataḥ / kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ
a·ham as·yā·va·ro bhrā·tā gu·ṇair dās·yam u·pā·ga·taḥ / kṛ·taj·ñas·ya ba·huj·ñas·ya lak·ṣma·ṇo nā·ma nā·ma·taḥ
- 10
sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ / aiśvaryeṇa vihīnasya vanavāsāśritasya ca
su·khār·has·ya ma·hār·has·ya sar·va·bhū·ta·hi·tāt·ma·naḥ / aiś·var·ye·ṇa vi·hī·nas·ya va·na·vā·sāś·ri·tas·ya ca
- 11
rakṣasāpahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā / tac ca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā
rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā ra·hi·te kā·ma·rū·pi·ṇā / tac ca na jñā·ya·te rak·ṣaḥ pat·nī ye·nās·ya sā hṛ·tā
- 12
danur nāma śriyaḥ putraḥ śāpād rākṣasatāṃ gataḥ / ākhyātas tena sugrīvaḥ samartho vānarādhipaḥ
da·nur nā·ma śri·yaḥ put·raḥ śā·pād rāk·ṣa·sa·tāṃ ga·taḥ / ākh·yā·tas te·na sug·rī·vaḥ sa·mar·tho vā·na·rā·dhi·paḥ
- 13
sa jñāsyati mahāvīryas tava bhāryāpahāriṇam / evam uktvā danuḥ svargaṃ bhrājamāno gataḥ sukham
sa jñās·ya·ti ma·hā·vīr·yas ta·va bhār·yā·pa·hā·ri·ṇam / e·vam uk·tvā da·nuḥ svar·gaṃ bhrā·ja·mā·no ga·taḥ su·kham
- 14
etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ / ahaṃ caiva hi rāmaś ca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau
e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ yā·thā·tath·ye·na pṛc·cha·taḥ / a·haṃ cai·va hi rā·maś ca sug·rī·vaṃ śa·ra·ṇaṃ ga·tau
- 15
eṣa dattvā ca vittāni prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ / lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvaṃ nātham icchati
e·ṣa dat·tvā ca vit·tā·ni prāp·ya cā·nut·ta·maṃ ya·śaḥ / lo·ka·nā·thaḥ pu·rā bhūt·vā sug·rī·vaṃ nā·tham ic·cha·ti
- 16
śokābhibhūte rāme tu śokārte śaraṇaṃ gate / kartum arhati sugrīvaḥ prasādaṃ saha yūthapaiḥ
śo·kā·bhi·bhū·te rā·me tu śo·kār·te śa·ra·ṇaṃ ga·te / kar·tum ar·ha·ti sug·rī·vaḥ pra·sā·daṃ sa·ha yū·tha·paiḥ
- 17
evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ karuṇaṃ sāśrupātanam / hanūmān pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ sau·mit·riṃ ka·ru·ṇaṃ sāś·ru·pā·ta·nam / ha·nū·mān prat·yu·vā·ce·daṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ
- 18
īdṛśā buddhisaṃpannā jitakrodhā jitendriyāḥ / draṣṭavyā vānarendreṇa diṣṭyā darśanam āgatāḥ
ī·dṛ·śā bud·dhi·saṃ·pan·nā ji·tak·ro·dhā ji·ten·dri·yāḥ / draṣ·ṭav·yā vā·na·ren·dre·ṇa diṣ·ṭyā dar·śa·nam ā·ga·tāḥ
- 19
sa hi rājyāc ca vibhraṣṭaḥ kṛtavairaś ca vālinā / hṛtadāro vane trasto bhrātrā vinikṛto bhṛśam
sa hi rāj·yāc ca vibh·raṣ·ṭaḥ kṛ·ta·vai·raś ca vā·li·nā / hṛ·ta·dā·ro va·ne tras·to bhrāt·rā vi·ni·kṛ·to bhṛ·śam
- 20
kariṣyati sa sāhāyyaṃ yuvayor bhāskarātmajaḥ / sugrīvaḥ saha cāsmābhiḥ sītāyāḥ parimārgaṇe
ka·riṣ·ya·ti sa sā·hāy·yaṃ yu·va·yor bhās·ka·rāt·ma·jaḥ / sug·rī·vaḥ sa·ha cās·mā·bhiḥ sī·tā·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇe
- 21
ity evam uktvā hanumāñ ślakṣṇaṃ madhurayā girā / babhāṣe so 'bhigacchāmaḥ sugrīvam iti rāghavam
ity e·vam uk·tvā ha·nu·māñ ślak·ṣṇaṃ ma·dhu·ra·yā gi·rā / ba·bhā·ṣe so 'bhi·gac·chā·maḥ sug·rī·vam i·ti rā·gha·vam
- 22
evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanūmantaṃ sa lakṣmaṇaḥ / pratipūjya yathānyāyam idaṃ provāca rāghavam
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ dhar·māt·mā ha·nū·man·taṃ sa lak·ṣma·ṇaḥ / pra·ti·pūj·ya ya·thān·yā·yam i·daṃ pro·vā·ca rā·gha·vam
- 23
kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathāyaṃ mārutātmajaḥ / kṛtyavān so 'pi saṃprāptaḥ kṛtakṛtyo 'si rāghava
ka·piḥ ka·tha·ya·te hṛṣ·ṭo ya·thā·yaṃ mā·ru·tāt·ma·jaḥ / kṛt·ya·vān so 'pi saṃp·rāp·taḥ kṛ·ta·kṛt·yo 'si rā·gha·va
- 24
prasannamukhavarṇaś ca vyaktaṃ hṛṣṭaś ca bhāṣate / nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanūmān mārutātmajaḥ
pra·san·na·mu·kha·var·ṇaś ca vyak·taṃ hṛṣ·ṭaś ca bhā·ṣa·te / nā·nṛ·taṃ vak·ṣya·te vī·ro ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 25
tataḥ sa tu mahāprājño hanūmān mārutātmajaḥ / jagāmādāya tau vīrau harirājāya rāghavau
ta·taḥ sa tu ma·hāp·rāj·ño ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ja·gā·mā·dā·ya tau vī·rau ha·ri·rā·jā·ya rā·gha·vau
- 26
sa tu vipula yaśāḥ kapipravīraḥ pavanasutaḥ kṛtakṛtyavat prahṛṣṭaḥ / girivaram uruvikramaḥ prayātaḥ sa śubhamatiḥ saha rāmalakṣmaṇābhyām
sa tu vi·pu·la ya·śāḥ ka·pip·ra·vī·raḥ pa·va·na·su·taḥ kṛ·ta·kṛt·ya·vat pra·hṛṣ·ṭaḥ / gi·ri·va·ram u·ru·vik·ra·maḥ pra·yā·taḥ sa śu·bha·ma·tiḥ sa·ha rā·ma·lak·ṣma·ṇābh·yām
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 5 18 verses
- 1
ṛśyamūkāt tu hanumān gatvā taṃ malayaṃ giram / ācacakṣe tadā vīrau kapirājāya rāghavau
ṛś·ya·mū·kāt tu ha·nu·mān gat·vā taṃ ma·la·yaṃ gi·ram / ā·ca·cak·ṣe ta·dā vī·rau ka·pi·rā·jā·ya rā·gha·vau
- 2
ayaṃ rāmo mahāprājñaḥ saṃprāpto dṛḍhavikramaḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmo 'yaṃ satyavikramaḥ
a·yaṃ rā·mo ma·hāp·rāj·ñaḥ saṃp·rāp·to dṛ·ḍha·vik·ra·maḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā rā·mo 'yaṃ sat·ya·vik·ra·maḥ
- 3
ikṣvākūṇāṃ kule jāto rāmo daśarathātmajaḥ / dharme nigaditaś caiva pitur nirdeśapālakaḥ
ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ku·le jā·to rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / dhar·me ni·ga·di·taś cai·va pi·tur nir·de·śa·pā·la·kaḥ
- 4
tasyāsya vasato 'raṇye niyatasya mahātmanaḥ / rakṣasāpahṛtā bhāryā sa tvāṃ śaraṇam āgataḥ
tas·yās·ya va·sa·to 'raṇ·ye ni·ya·tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā sa tvāṃ śa·ra·ṇam ā·ga·taḥ
- 5
rājasūyāśvamedhaiś ca vahnir yenābhitarpitaḥ / dakṣiṇāś ca tathotsṛṣṭā gāvaḥ śatasahasraśaḥ
rā·ja·sū·yāś·va·me·dhaiś ca vah·nir ye·nā·bhi·tar·pi·taḥ / dak·ṣi·ṇāś ca ta·thot·sṛṣ·ṭā gā·vaḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ
- 6
tapasā satyavākyena vasudhā yena pālitā / strīhetos tasya putro 'yaṃ rāmas tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ
ta·pa·sā sat·ya·vāk·ye·na va·su·dhā ye·na pā·li·tā / strī·he·tos tas·ya put·ro 'yaṃ rā·mas tvāṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ
- 7
bhavatā sakhyakāmau tau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / pratigṛhyārcayasvemau pūjanīyatamāv ubhau
bha·va·tā sakh·ya·kā·mau tau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / pra·ti·gṛh·yār·ca·yas·ve·mau pū·ja·nī·ya·ta·māv u·bhau
- 8
śrutvā hanumato vākyaṃ sugrīvo hṛṣṭamānasaḥ / bhayaṃ sa rāghavād ghoraṃ prajahau vigatajvaraḥ
śrut·vā ha·nu·ma·to vāk·yaṃ sug·rī·vo hṛṣ·ṭa·mā·na·saḥ / bha·yaṃ sa rā·gha·vād gho·raṃ pra·ja·hau vi·ga·taj·va·raḥ
- 9
sa kṛtvā mānuṣaṃ rūpaṃ sugrīvaḥ plavagādhipaḥ / darśanīyatamo bhūtvā prītyā provāca rāghavam
sa kṛt·vā mā·nu·ṣaṃ rū·paṃ sug·rī·vaḥ pla·va·gā·dhi·paḥ / dar·śa·nī·ya·ta·mo bhūt·vā prīt·yā pro·vā·ca rā·gha·vam
- 10
bhavān dharmavinītaś ca vikrāntaḥ sarvavatsalaḥ / ākhyātā vāyuputreṇa tattvato me bhavadguṇāḥ
bha·vān dhar·ma·vi·nī·taś ca vik·rān·taḥ sar·va·vat·sa·laḥ / ākh·yā·tā vā·yu·put·re·ṇa tat·tva·to me bha·vad·gu·ṇāḥ
- 11
tan mamaivaiṣa satkāro lābhaś caivottamaḥ prabho / yat tvam icchasi sauhārdaṃ vānareṇa mayā saha
tan ma·mai·vai·ṣa sat·kā·ro lā·bhaś cai·vot·ta·maḥ pra·bho / yat tvam ic·cha·si sau·hār·daṃ vā·na·re·ṇa ma·yā sa·ha
- 12
rocate yadi vā sakhyaṃ bāhur eṣa prasāritaḥ / gṛhyatāṃ pāṇinā pāṇir maryādā vadhyatāṃ dhruvā
ro·ca·te ya·di vā sakh·yaṃ bā·hur e·ṣa pra·sā·ri·taḥ / gṛh·ya·tāṃ pā·ṇi·nā pā·ṇir mar·yā·dā vadh·ya·tāṃ dhru·vā
- 13
etat tu vacanaṃ śrutvā sugrīvasya subhāṣitam / saṃprahṛṣṭamanā hastaṃ pīḍayām āsa pāṇinā / hṛdyaṃ sauhṛdam ālambya paryaṣvajata pīḍitam
e·tat tu va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vas·ya su·bhā·ṣi·tam / saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ma·nā has·taṃ pī·ḍa·yām ā·sa pā·ṇi·nā / hṛd·yaṃ sau·hṛ·dam ā·lam·bya par·yaṣ·va·ja·ta pī·ḍi·tam
- 14
tato hanūmān saṃtyajya bhikṣurūpam ariṃdamaḥ / kāṣṭhayoḥ svena rūpeṇa janayām āsa pāvakam
ta·to ha·nū·mān saṃt·yaj·ya bhik·ṣu·rū·pam a·riṃ·da·maḥ / kāṣ·ṭha·yoḥ sve·na rū·pe·ṇa ja·na·yām ā·sa pā·va·kam
- 15
dīpyamānaṃ tato vahniṃ puṣpair abhyarcya satkṛtam / tayor madhye tu suprīto nidadhe susamāhitaḥ
dīp·ya·mā·naṃ ta·to vah·niṃ puṣ·pair abh·yar·cya sat·kṛ·tam / ta·yor madh·ye tu sup·rī·to ni·da·dhe su·sa·mā·hi·taḥ
- 16
tato 'gniṃ dīpyamānaṃ tau cakratuś ca pradakṣiṇam / sugrīvo rāghavaś caiva vayasyatvam upāgatau
ta·to 'gniṃ dīp·ya·mā·naṃ tau cak·ra·tuś ca pra·dak·ṣi·ṇam / sug·rī·vo rā·gha·vaś cai·va va·yas·yat·vam u·pā·ga·tau
- 17
tataḥ suprīta manasau tāv ubhau harirāghavau / anyonyam abhivīkṣantau na tṛptim upajagmatuḥ
ta·taḥ sup·rī·ta ma·na·sau tāv u·bhau ha·ri·rā·gha·vau / an·yon·yam a·bhi·vīk·ṣan·tau na tṛp·tim u·pa·jag·ma·tuḥ
- 18
tataḥ sarvārthavidvāṃsaṃ rāmaṃ daśarathātmajam / sugrīvaḥ prāha tejasvī vākyam ekamanās tadā
ta·taḥ sar·vār·tha·vid·vāṃ·saṃ rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / sug·rī·vaḥ prā·ha te·jas·vī vāk·yam e·ka·ma·nās ta·dā
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 6 23 verses
- 1
ayam ākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ / hanumān yannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanam āgataḥ
a·yam ākh·yā·ti me rā·ma sa·ci·vo man·tri·sat·ta·maḥ / ha·nu·mān yan·ni·mit·taṃ tvaṃ nir·ja·naṃ va·nam ā·ga·taḥ
- 2
lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataś ca vane tava / rakṣasāpahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā
lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā va·sa·taś ca va·ne ta·va / rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā mai·thi·lī ja·na·kāt·ma·jā
- 3
tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā / antaraṃ prepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam
tva·yā vi·yuk·tā ru·da·tī lak·ṣma·ṇe·na ca dhī·ma·tā / an·ta·raṃ prep·su·nā te·na hat·vā gṛdh·raṃ ja·ṭā·yu·ṣam
- 4
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ nacirāt tvaṃ vimokṣyase / ahaṃ tām ānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutiṃ yathā
bhār·yā·vi·yo·ga·jaṃ duḥ·khaṃ na·ci·rāt tvaṃ vi·mok·ṣya·se / a·haṃ tām ā·na·yiṣ·yā·mi naṣ·ṭāṃ ve·daś·ru·tiṃ ya·thā
- 5
rasātale vā vartantīṃ vartantīṃ vā nabhastale / aham ānīya dāsyāmi tava bhāryām ariṃdama
ra·sā·ta·le vā var·tan·tīṃ var·tan·tīṃ vā na·bhas·ta·le / a·ham ā·nī·ya dās·yā·mi ta·va bhār·yām a·riṃ·da·ma
- 6
idaṃ tathyaṃ mama vacas tvam avehi ca rāghava / tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntām ānayāmi te
i·daṃ tath·yaṃ ma·ma va·cas tvam a·ve·hi ca rā·gha·va / tya·ja śo·kaṃ ma·hā·bā·ho tāṃ kān·tām ā·na·yā·mi te
- 7
anumānāt tu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ / hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā
a·nu·mā·nāt tu jā·nā·mi mai·thi·lī sā na saṃ·śa·yaḥ / hri·ya·mā·ṇā ma·yā dṛṣ·ṭā rak·ṣa·sā krū·ra·kar·ma·ṇā
- 8
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram / sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūr yathā
kro·śan·tī rā·ma rā·me·ti lak·ṣma·ṇe·ti ca vis·va·ram / sphu·ran·tī rā·va·ṇas·yāṅ·ke pan·na·gen·dra·va·dhūr ya·thā
- 9
ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam / uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhāny ābharaṇāni ca
āt·ma·nā pañ·ca·maṃ māṃ hi dṛṣ·ṭvā śai·la·ta·ṭe sthi·tam / ut·ta·rī·yaṃ ta·yā tyak·taṃ śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca
- 10
tāny asmābhir gṛhītāni nihitāni ca rāghava / ānayiṣyāmy ahaṃ tāni pratyabhijñātum arhasi
tāny as·mā·bhir gṛ·hī·tā·ni ni·hi·tā·ni ca rā·gha·va / ā·na·yiṣ·yāmy a·haṃ tā·ni prat·ya·bhij·ñā·tum ar·ha·si
- 11
tam abravīt tato rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam / ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase
tam ab·ra·vīt ta·to rā·maḥ sug·rī·vaṃ pri·ya·vā·di·nam / ā·na·yas·va sa·khe śīgh·raṃ ki·mar·thaṃ pra·vi·lam·ba·se
- 12
evam uktas tu sugrīvaḥ śailasya gahanāṃ guhām / praviveśa tataḥ śīghraṃ rāghavapriyakāmyayā
e·vam uk·tas tu sug·rī·vaḥ śai·las·ya ga·ha·nāṃ gu·hām / pra·vi·ve·śa ta·taḥ śīgh·raṃ rā·gha·vap·ri·ya·kām·ya·yā
- 13
uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhāny ābharaṇāni ca / idaṃ paśyeti rāmāya darśayām āsa vānaraḥ
ut·ta·rī·yaṃ gṛ·hīt·vā tu śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca / i·daṃ paś·ye·ti rā·mā·ya dar·śa·yām ā·sa vā·na·raḥ
- 14
tato gṛhītvā tadvāsaḥ śubhāny ābharaṇāni ca / abhavad bāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ
ta·to gṛ·hīt·vā tad·vā·saḥ śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca / a·bha·vad bāṣ·pa·saṃ·rud·dho nī·hā·re·ṇe·va can·dra·māḥ
- 15
sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ / hā priyeti rudan dhairyam utsṛjya nyapatat kṣitau
sī·tās·ne·hap·ra·vṛt·te·na sa tu bāṣ·pe·ṇa dū·ṣi·taḥ / hā pri·ye·ti ru·dan dhair·yam ut·sṛj·ya nya·pa·tat kṣi·tau
- 16
hṛdi kṛtvā sa bahuśas tam alaṃkāram uttamam / niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ
hṛ·di kṛt·vā sa ba·hu·śas tam a·laṃ·kā·ram ut·ta·mam / ni·śaś·vā·sa bhṛ·śaṃ sar·po bi·las·tha i·va ro·ṣi·taḥ
- 17
avicchinnāśruvegas tu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ / paridevayituṃ dīnaṃ rāmaḥ samupacakrame
a·vic·chin·nāś·ru·ve·gas tu sau·mit·riṃ vīk·ṣya pār·śva·taḥ / pa·ri·de·va·yi·tuṃ dī·naṃ rā·maḥ sa·mu·pa·cak·ra·me
- 18
paśya lakṣmaṇa vaidehyā saṃtyaktaṃ hriyamāṇayā / uttarīyam idaṃ bhūmau śarīrād bhūṣaṇāni ca
paś·ya lak·ṣma·ṇa vai·deh·yā saṃt·yak·taṃ hri·ya·mā·ṇa·yā / ut·ta·rī·yam i·daṃ bhū·mau śa·rī·rād bhū·ṣa·ṇā·ni ca
- 19
śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmyāṃ sītayā hriyamāṇayā / utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇam idaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate
śād·va·lin·yāṃ dhru·vaṃ bhūm·yāṃ sī·ta·yā hri·ya·mā·ṇa·yā / ut·sṛṣ·ṭaṃ bhū·ṣa·ṇam i·daṃ ta·thā·rū·paṃ hi dṛś·ya·te
- 20
brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā / rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇasamā priyā
brū·hi sug·rī·va kaṃ de·śaṃ hri·yan·tī lak·ṣi·tā tva·yā / rak·ṣa·sā raud·ra·rū·pe·ṇa ma·ma prā·ṇa·sa·mā pri·yā
- 21
kva vā vasati tad rakṣo mahad vyasanadaṃ mama / yannimittam ahaṃ sarvān nāśayiṣyāmi rākṣasān
kva vā va·sa·ti tad rak·ṣo ma·had vya·sa·na·daṃ ma·ma / yan·ni·mit·tam a·haṃ sar·vān nā·śa·yiṣ·yā·mi rāk·ṣa·sān
- 22
haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam / ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāram apāvṛtam
ha·ra·tā mai·thi·līṃ ye·na māṃ ca ro·ṣa·ya·tā bhṛ·śam / āt·ma·no jī·vi·tān·tā·ya mṛt·yud·vā·ram a·pā·vṛ·tam
- 23
mama dayitatamā hṛtā vanād rajanicareṇa vimathya yena sā / kathaya mama ripuṃ tam adya vai pravagapate yamasaṃnidhiṃ nayāmi
ma·ma da·yi·ta·ta·mā hṛ·tā va·nād ra·ja·ni·ca·re·ṇa vi·math·ya ye·na sā / ka·tha·ya ma·ma ri·puṃ tam ad·ya vai pra·va·ga·pa·te ya·ma·saṃ·ni·dhiṃ na·yā·mi
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 7 23 verses
- 1
evam uktas tu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ
e·vam uk·tas tu sug·rī·vo rā·me·ṇār·te·na vā·na·raḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ sa·bāṣ·paṃ bāṣ·pa·gad·ga·daḥ
- 2
na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ / sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam
na jā·ne ni·la·yaṃ tas·ya sar·va·thā pā·pa·rak·ṣa·saḥ / sā·mar·thyaṃ vik·ra·maṃ vā·pi dauṣ·ku·le·yas·ya vā ku·lam
- 3
satyaṃ tu pratijānāmi tyaja śokam ariṃdama / kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm
sat·yaṃ tu pra·ti·jā·nā·mi tya·ja śo·kam a·riṃ·da·ma / ka·riṣ·yā·mi ta·thā yat·naṃ ya·thā prāp·sya·si mai·thi·līm
- 4
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam / tathāsmi kartā nacirād yathā prīto bhaviṣyasi
rā·va·ṇaṃ sa·ga·ṇaṃ hat·vā pa·ri·toṣ·yāt·ma·pau·ru·ṣam / ta·thās·mi kar·tā na·ci·rād ya·thā prī·to bha·viṣ·ya·si
- 5
alaṃ vaiklavyam ālambya dhairyam ātmagataṃ smara / tvadvidhānāṃ na sadṛśam īdṛśaṃ buddhilāghavam
a·laṃ vaik·lav·yam ā·lam·bya dhair·yam āt·ma·ga·taṃ sma·ra / tvad·vi·dhā·nāṃ na sa·dṛ·śam ī·dṛ·śaṃ bud·dhi·lā·gha·vam
- 6
mayāpi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryā haraṇajaṃ mahat / na cāham evaṃ śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje
ma·yā·pi vya·sa·naṃ prāp·taṃ bhār·yā ha·ra·ṇa·jaṃ ma·hat / na cā·ham e·vaṃ śo·cā·mi na ca dhair·yaṃ pa·rit·ya·je
- 7
nāhaṃ tām anuśocāmi prākṛto vānaro 'pi san / mahātmā ca vinītaś cā kiṃ punar dhṛtimān bhavān
nā·haṃ tām a·nu·śo·cā·mi prā·kṛ·to vā·na·ro 'pi san / ma·hāt·mā ca vi·nī·taś cā kiṃ pu·nar dhṛ·ti·mān bha·vān
- 8
bāṣpam āpatitaṃ dhairyān nigrahītuṃ tvam arhasi / maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭum arhasi
bāṣ·pam ā·pa·ti·taṃ dhair·yān nig·ra·hī·tuṃ tvam ar·ha·si / mar·yā·dāṃ sat·tva·yuk·tā·nāṃ dhṛ·tiṃ not·sraṣ·ṭum ar·ha·si
- 9
vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage / vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān nāvasīdati
vya·sa·ne vār·tha kṛc·chre vā bha·ye vā jī·vi·tān·ta·ge / vi·mṛ·śan vai sva·yā bud·dhyā dhṛ·ti·mān nā·va·sī·da·ti
- 10
bāliśas tu naro nityaṃ vaiklavyaṃ yo 'nuvartate / sa majjaty avaśaḥ śoke bhārākrānteva naur jale
bā·li·śas tu na·ro nit·yaṃ vaik·lav·yaṃ yo 'nu·var·ta·te / sa maj·jaty a·va·śaḥ śo·ke bhā·rāk·rān·te·va naur ja·le
- 11
eṣo 'ñjalir mayā baddhaḥ praṇayāt tvāṃ prasādaye / pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātum arhasi
e·ṣo 'ñja·lir ma·yā bad·dhaḥ pra·ṇa·yāt tvāṃ pra·sā·da·ye / pau·ru·ṣaṃ śra·ya śo·kas·ya nān·ta·raṃ dā·tum ar·ha·si
- 12
ye śokam anuvartante na teṣāṃ vidyate sukham / tejaś ca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitum arhasi
ye śo·kam a·nu·var·tan·te na te·ṣāṃ vid·ya·te su·kham / te·jaś ca kṣī·ya·te te·ṣāṃ na tvaṃ śo·ci·tum ar·ha·si
- 13
hitaṃ vayasya bhāvena brūhi nopadiśāmi te / vayasyatāṃ pūjayan me na tvaṃ śocitum arhasi
hi·taṃ va·yas·ya bhā·ve·na brū·hi no·pa·di·śā·mi te / va·yas·ya·tāṃ pū·ja·yan me na tvaṃ śo·ci·tum ar·ha·si
- 14
madhuraṃ sāntvitas tena sugrīveṇa sa rāghavaḥ / mukham aśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat
ma·dhu·raṃ sān·tvi·tas te·na sug·rī·ve·ṇa sa rā·gha·vaḥ / mu·kham aś·ru·pa·rik·lin·naṃ vas·trān·te·na pra·mār·ja·yat
- 15
prakṛtiṣṭhas tu kākutsthaḥ sugrīvavacanāt prabhuḥ / saṃpariṣvajya sugrīvam idaṃ vacanam abravīt
pra·kṛ·tiṣ·ṭhas tu kā·kut·sthaḥ sug·rī·va·va·ca·nāt pra·bhuḥ / saṃ·pa·riṣ·vaj·ya sug·rī·vam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 16
kartavyaṃ yad vayasyena snigdhena ca hitena ca / anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tat tvayā
kar·tav·yaṃ yad va·yas·ye·na snig·dhe·na ca hi·te·na ca / a·nu·rū·paṃ ca yuk·taṃ ca kṛ·taṃ sug·rī·va tat tva·yā
- 17
eṣa ca prakṛtiṣṭho 'ham anunītas tvayā sakhe / durlabho hīdṛśo bandhur asmin kāle viśeṣataḥ
e·ṣa ca pra·kṛ·tiṣ·ṭho 'ham a·nu·nī·tas tva·yā sa·khe / dur·la·bho hī·dṛ·śo ban·dhur as·min kā·le vi·śe·ṣa·taḥ
- 18
kiṃ tu yatnas tvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe / rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ
kiṃ tu yat·nas tva·yā kār·yo mai·thil·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇe / rāk·ṣa·sas·ya ca raud·ras·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ
- 19
mayā ca yad anuṣṭheyaṃ visrabdhena tad ucyatām / varṣāsv iva ca sukṣetre sarvaṃ saṃpadyate tava
ma·yā ca yad a·nuṣ·ṭhe·yaṃ vis·rab·dhe·na tad uc·ya·tām / var·ṣāsv i·va ca suk·ṣet·re sar·vaṃ saṃ·pad·ya·te ta·va
- 20
mayā ca yad idaṃ vākyam abhimānāt samīritam / tat tvayā hariśārdūla tattvam ity upadhāryatām
ma·yā ca yad i·daṃ vāk·yam a·bhi·mā·nāt sa·mī·ri·tam / tat tva·yā ha·ri·śār·dū·la tat·tvam ity u·pa·dhār·ya·tām
- 21
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana / etat te pratijānāmi satyenaiva śapāmi te
a·nṛ·taṃ nok·ta·pūr·vaṃ me na ca vak·ṣye ka·dā ca·na / e·tat te pra·ti·jā·nā·mi sat·ye·nai·va śa·pā·mi te
- 22
tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvo vānaraiḥ sacivaiḥ saha / rāghavasya vacaḥ śrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ
ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭaḥ sug·rī·vo vā·na·raiḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā pra·tij·ñā·taṃ vi·śe·ṣa·taḥ
- 23
mahānubhāvasya vaco niśamya harir narāṇām ṛṣabhasya tasya / kṛtaṃ sa mene harivīra mukhyas tadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān
ma·hā·nu·bhā·vas·ya va·co ni·śam·ya ha·rir na·rā·ṇām ṛ·ṣa·bhas·ya tas·ya / kṛ·taṃ sa me·ne ha·ri·vī·ra mukh·yas ta·dā sva·kār·yaṃ hṛ·da·ye·na vid·vān
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 8 45 verses
- 1
parituṣṭas tu sugrīvas tena vākyena vānaraḥ / lakṣmaṇasyāgrajaṃ rāmam idaṃ vacanam abravīt
pa·ri·tuṣ·ṭas tu sug·rī·vas te·na vāk·ye·na vā·na·raḥ / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·jaṃ rā·mam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 2
sarvathāham anugrāhyo devatānām asaṃśayaḥ / upapannaguṇopetaḥ sakhā yasya bhavān mama
sar·va·thā·ham a·nug·rāh·yo de·va·tā·nām a·saṃ·śa·yaḥ / u·pa·pan·na·gu·ṇo·pe·taḥ sa·khā yas·ya bha·vān ma·ma
- 3
śakyaṃ khalu bhaved rāma sahāyena tvayānagha / surarājyam api prāptuṃ svarājyaṃ kiṃ punaḥ prabho
śak·yaṃ kha·lu bha·ved rā·ma sa·hā·ye·na tva·yā·na·gha / su·ra·rāj·yam a·pi prāp·tuṃ sva·rāj·yaṃ kiṃ pu·naḥ pra·bho
- 4
so 'haṃ sabhājyo bandhūnāṃ suhṛdāṃ caiva rāghava / yasyāgnisākṣikaṃ mitraṃ labdhaṃ rāghavavaṃśajam
so 'haṃ sa·bhāj·yo ban·dhū·nāṃ su·hṛ·dāṃ cai·va rā·gha·va / yas·yāg·ni·sāk·ṣi·kaṃ mit·raṃ lab·dhaṃ rā·gha·va·vaṃ·śa·jam
- 5
aham apy anurūpas te vayasyo jñāsyase śanaiḥ / na tu vaktuṃ samartho 'haṃ svayam ātmagatān guṇān
a·ham apy a·nu·rū·pas te va·yas·yo jñās·ya·se śa·naiḥ / na tu vak·tuṃ sa·mar·tho 'haṃ sva·yam āt·ma·ga·tān gu·ṇān
- 6
mahātmanāṃ tu bhūyiṣṭhaṃ tvadvidhānāṃ kṛtātmanām / niścalā bhavati prītir dhairyam ātmavatām iva
ma·hāt·ma·nāṃ tu bhū·yiṣ·ṭhaṃ tvad·vi·dhā·nāṃ kṛ·tāt·ma·nām / niś·ca·lā bha·va·ti prī·tir dhair·yam āt·ma·va·tām i·va
- 7
rajataṃ vā suvarṇaṃ vā vastrāṇy ābharaṇāni vā / avibhaktāni sādhūnām avagacchanti sādhavaḥ
ra·ja·taṃ vā su·var·ṇaṃ vā vas·trāṇy ā·bha·ra·ṇā·ni vā / a·vi·bhak·tā·ni sā·dhū·nām a·va·gac·chan·ti sā·dha·vaḥ
- 8
āḍhyo vāpi daridro vā duḥkhitaḥ sukhito 'pi vā / nirdoṣo vā sadoṣo vā vayasyaḥ paramā gatiḥ
āḍh·yo vā·pi da·rid·ro vā duḥ·khi·taḥ su·khi·to 'pi vā / nir·do·ṣo vā sa·do·ṣo vā va·yas·yaḥ pa·ra·mā ga·tiḥ
- 9
dhanatyāgaḥ sukhatyāgo dehatyāgo 'pi vā punaḥ / vayasyārthe pravartante snehaṃ dṛṣṭvā tathāvidham
dha·nat·yā·gaḥ su·khat·yā·go de·hat·yā·go 'pi vā pu·naḥ / va·yas·yār·the pra·var·tan·te sne·haṃ dṛṣ·ṭvā ta·thā·vi·dham
- 10
tat tathety abravīd rāmaḥ sugrīvaṃ priyavādinam / lakṣmaṇasyāgrato lakṣmyā vāsavasyeva dhīmataḥ
tat ta·thety ab·ra·vīd rā·maḥ sug·rī·vaṃ pri·ya·vā·di·nam / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·to lak·ṣmyā vā·sa·vas·ye·va dhī·ma·taḥ
- 11
tato rāmaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / sugrīvaḥ sarvataś cakṣur vane lolam apātayat
ta·to rā·maṃ sthi·taṃ dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / sug·rī·vaḥ sar·va·taś cak·ṣur va·ne lo·lam a·pā·ta·yat
- 12
sa dadarśa tataḥ sālam avidūre harīśvaraḥ / supuṣpam īṣatpatrāḍhyaṃ bhramarair upaśobhitam
sa da·dar·śa ta·taḥ sā·lam a·vi·dū·re ha·rīś·va·raḥ / su·puṣ·pam ī·ṣat·pat·rāḍh·yaṃ bhra·ma·rair u·pa·śo·bhi·tam
- 13
tasyaikāṃ parṇabahulāṃ bhaṅktvā śākhāṃ supuṣpitām / sālasyāstīrya sugrīvo niṣasāda sarāghavaḥ
tas·yai·kāṃ par·ṇa·ba·hu·lāṃ bhaṅ·ktvā śā·khāṃ su·puṣ·pi·tām / sā·las·yās·tīr·ya sug·rī·vo ni·ṣa·sā·da sa·rā·gha·vaḥ
- 14
tāv āsīnau tato dṛṣṭvā hanūmān api lakṣmaṇam / sālaśākhāṃ samutpāṭya vinītam upaveśayat
tāv ā·sī·nau ta·to dṛṣ·ṭvā ha·nū·mān a·pi lak·ṣma·ṇam / sā·la·śā·khāṃ sa·mut·pāṭ·ya vi·nī·tam u·pa·ve·śa·yat
- 15
tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ ślakṣṇaṃ madhurayā girā / uvāca praṇayād rāmaṃ harṣavyākulitākṣaram
ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭaḥ sug·rī·vaḥ ślak·ṣṇaṃ ma·dhu·ra·yā gi·rā / u·vā·ca pra·ṇa·yād rā·maṃ har·ṣav·yā·ku·li·tāk·ṣa·ram
- 16
ahaṃ vinikṛto bhrātrā carāmy eṣa bhayārditaḥ / ṛśyamūkaṃ girivaraṃ hṛtabhāryaḥ suduḥkhitaḥ
a·haṃ vi·ni·kṛ·to bhrāt·rā ca·rāmy e·ṣa bha·yār·di·taḥ / ṛś·ya·mū·kaṃ gi·ri·va·raṃ hṛ·ta·bhār·yaḥ su·duḥ·khi·taḥ
- 17
so 'haṃ trasto bhaye magno vasāmy udbhrāntacetanaḥ / vālinā nikṛto bhrātrā kṛtavairaś ca rāghava
so 'haṃ tras·to bha·ye mag·no va·sāmy ud·bhrān·ta·ce·ta·naḥ / vā·li·nā ni·kṛ·to bhrāt·rā kṛ·ta·vai·raś ca rā·gha·va
- 18
vālino me bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara / mamāpi tvam anāthasya prasādaṃ kartum arhasi
vā·li·no me bha·yār·tas·ya sar·va·lo·kā·bha·yaṃ·ka·ra / ma·mā·pi tvam a·nā·thas·ya pra·sā·daṃ kar·tum ar·ha·si
- 19
evam uktas tu tejasvī dharmajño dharmavatsalaḥ / pratyuvāca sa kākutsthaḥ sugrīvaṃ prahasann iva
e·vam uk·tas tu te·jas·vī dhar·maj·ño dhar·ma·vat·sa·laḥ / prat·yu·vā·ca sa kā·kut·sthaḥ sug·rī·vaṃ pra·ha·sann i·va
- 20
upakāraphalaṃ mitram apakāro 'rilakṣaṇam / adyaiva taṃ haniṣyāmi tava bhāryāpahāriṇam
u·pa·kā·ra·pha·laṃ mit·ram a·pa·kā·ro 'ri·lak·ṣa·ṇam / ad·yai·va taṃ ha·niṣ·yā·mi ta·va bhār·yā·pa·hā·ri·ṇam
- 21
ime hi me mahāvegāḥ patriṇas tigmatejasaḥ / kārtikeyavanodbhūtāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ
i·me hi me ma·hā·ve·gāḥ pat·ri·ṇas tig·ma·te·ja·saḥ / kār·ti·ke·ya·va·nod·bhū·tāḥ śa·rā he·ma·vi·bhū·ṣi·tāḥ
- 22
kaṅkapatrapraticchannā mahendrāśanisaṃnibhāḥ / suparvāṇaḥ sutīkṣṇāgrā saroṣā bhujagā iva
kaṅ·ka·pat·rap·ra·tic·chan·nā ma·hen·drā·śa·ni·saṃ·ni·bhāḥ / su·par·vā·ṇaḥ su·tīk·ṣṇāg·rā sa·ro·ṣā bhu·ja·gā i·va
- 23
bhrātṛsaṃjñam amitraṃ te vālinaṃ kṛtakilbiṣam / śarair vinihataṃ paśya vikīrṇam iva parvatam
bhrā·tṛ·saṃj·ñam a·mit·raṃ te vā·li·naṃ kṛ·ta·kil·bi·ṣam / śa·rair vi·ni·ha·taṃ paś·ya vi·kīr·ṇam i·va par·va·tam
- 24
rāghavasya vacaḥ śrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ / praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhv iti cābravīt
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā sug·rī·vo vā·hi·nī·pa·tiḥ / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe sā·dhu sādhv i·ti cāb·ra·vīt
- 25
rāmaśokābhibhūto 'haṃ śokārtānāṃ bhavān gatiḥ / vayasya iti kṛtvā hi tvayy ahaṃ paridevaye
rā·ma·śo·kā·bhi·bhū·to 'haṃ śo·kār·tā·nāṃ bha·vān ga·tiḥ / va·yas·ya i·ti kṛt·vā hi tvayy a·haṃ pa·ri·de·va·ye
- 26
tvaṃ hi pāṇipradānena vayasyo so 'gnisākṣikaḥ / kṛtaḥ prāṇair bahumataḥ satyenāpi śapāmy aham
tvaṃ hi pā·ṇip·ra·dā·ne·na va·yas·yo so 'gni·sāk·ṣi·kaḥ / kṛ·taḥ prā·ṇair ba·hu·ma·taḥ sat·ye·nā·pi śa·pāmy a·ham
- 27
vayasya iti kṛtvā ca visrabdhaṃ pravadāmy aham / duḥkham antargataṃ yan me mano dahati nityaśaḥ
va·yas·ya i·ti kṛt·vā ca vis·rab·dhaṃ pra·va·dāmy a·ham / duḥ·kham an·tar·ga·taṃ yan me ma·no da·ha·ti nit·ya·śaḥ
- 28
etāvad uktvā vacanaṃ bāṣpadūṣitalocanaḥ / bāṣpopahatayā vācā noccaiḥ śaknoti bhāṣitum
e·tā·vad uk·tvā va·ca·naṃ bāṣ·pa·dū·ṣi·ta·lo·ca·naḥ / bāṣ·po·pa·ha·ta·yā vā·cā noc·caiḥ śak·no·ti bhā·ṣi·tum
- 29
bāṣpavegaṃ tu sahasā nadīvegam ivāgatam / dhārayām āsa dhairyeṇa sugrīvo rāmasaṃnidhau
bāṣ·pa·ve·gaṃ tu sa·ha·sā na·dī·ve·gam i·vā·ga·tam / dhā·ra·yām ā·sa dhair·ye·ṇa sug·rī·vo rā·ma·saṃ·ni·dhau
- 30
saṃnigṛhya tu taṃ bāṣpaṃ pramṛjya nayane śubhe / viniḥśvasya ca tejasvī rāghavaṃ punar abravīt
saṃ·ni·gṛh·ya tu taṃ bāṣ·paṃ pra·mṛj·ya na·ya·ne śu·bhe / vi·niḥś·vas·ya ca te·jas·vī rā·gha·vaṃ pu·nar ab·ra·vīt
- 31
purāhaṃ valinā rāma rājyāt svād avaropitaḥ / paruṣāṇi ca saṃśrāvya nirdhūto 'smi balīyasā
pu·rā·haṃ va·li·nā rā·ma rāj·yāt svād a·va·ro·pi·taḥ / pa·ru·ṣā·ṇi ca saṃś·rāv·ya nir·dhū·to 'smi ba·lī·ya·sā
- 32
hṛtā bhāryā ca me tena prāṇebhyo 'pi garīyasī / suhṛdaś ca madīyā ye saṃyatā bandhaneṣu te
hṛ·tā bhār·yā ca me te·na prā·ṇebh·yo 'pi ga·rī·ya·sī / su·hṛ·daś ca ma·dī·yā ye saṃ·ya·tā ban·dha·ne·ṣu te
- 33
yatnavāṃś ca suduṣṭātmā mad vināśāya rāghava / bahuśas tat prayuktāś ca vānarā nihatā mayā
yat·na·vāṃś ca su·duṣ·ṭāt·mā mad vi·nā·śā·ya rā·gha·va / ba·hu·śas tat pra·yuk·tāś ca vā·na·rā ni·ha·tā ma·yā
- 34
śaṅkayā tv etayā cāhaṃ dṛṣṭvā tvām api rāghava / nopasarpāmy ahaṃ bhīto bhaye sarve hi bibhyati
śaṅ·ka·yā tv e·ta·yā cā·haṃ dṛṣ·ṭvā tvām a·pi rā·gha·va / no·pa·sar·pāmy a·haṃ bhī·to bha·ye sar·ve hi bibh·ya·ti
- 35
kevalaṃ hi sahāyā me hanumat pramukhās tv ime / ato 'haṃ dhārayāmy adya prāṇān kṛcchra gato 'pi san
ke·va·laṃ hi sa·hā·yā me ha·nu·mat pra·mu·khās tv i·me / a·to 'haṃ dhā·ra·yāmy ad·ya prā·ṇān kṛc·chra ga·to 'pi san
- 36
ete hi kapayaḥ snigdhā māṃ rakṣanti samantataḥ / saha gacchanti gantavye nityaṃ tiṣṭhanti ca sthite
e·te hi ka·pa·yaḥ snig·dhā māṃ rak·ṣan·ti sa·man·ta·taḥ / sa·ha gac·chan·ti gan·tav·ye nit·yaṃ tiṣ·ṭhan·ti ca sthi·te
- 37
saṃkṣepas tv eṣa me rāma kim uktvā vistaraṃ hi te / sa me jyeṣṭho ripur bhrātā vālī viśrutapauruṣaḥ
saṃk·ṣe·pas tv e·ṣa me rā·ma kim uk·tvā vis·ta·raṃ hi te / sa me jyeṣ·ṭho ri·pur bhrā·tā vā·lī viś·ru·ta·pau·ru·ṣaḥ
- 38
tadvināśād dhi me duḥkhaṃ pranaṣṭaṃ syād anantaram / sukhaṃ me jīvitaṃ caiva tadvināśanibandhanam
tad·vi·nā·śād dhi me duḥ·khaṃ pra·naṣ·ṭaṃ syād a·nan·ta·ram / su·khaṃ me jī·vi·taṃ cai·va tad·vi·nā·śa·ni·ban·dha·nam
- 39
eṣa me rāma śokāntaḥ śokārtena niveditaḥ / duḥkhito 'duḥkhito vāpi sakhyur nityaṃ sakhā gatiḥ
e·ṣa me rā·ma śo·kān·taḥ śo·kār·te·na ni·ve·di·taḥ / duḥ·khi·to 'duḥ·khi·to vā·pi sakh·yur nit·yaṃ sa·khā ga·tiḥ
- 40
śrutvaitac ca vaco rāmaḥ sugrīvam idam abravīt / kiṃnimittam abhūd vairaṃ śrotum icchāmi tattvataḥ
śrut·vai·tac ca va·co rā·maḥ sug·rī·vam i·dam ab·ra·vīt / kiṃ·ni·mit·tam a·bhūd vai·raṃ śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ
- 41
sukhaṃ hi kāraṇaṃ śrutvā vairasya tava vānara / ānantaryaṃ vidhāsyāmi saṃpradhārya balābalam
su·khaṃ hi kā·ra·ṇaṃ śrut·vā vai·ras·ya ta·va vā·na·ra / ā·nan·tar·yaṃ vi·dhās·yā·mi saṃp·ra·dhār·ya ba·lā·ba·lam
- 42
balavān hi mamāmarṣaḥ śrutvā tvām avamānitam / vardhate hṛdayotkampī prāvṛḍvega ivāmbhasaḥ
ba·la·vān hi ma·mā·mar·ṣaḥ śrut·vā tvām a·va·mā·ni·tam / var·dha·te hṛ·da·yot·kam·pī prā·vṛḍ·ve·ga i·vām·bha·saḥ
- 43
hṛṣṭaḥ kathaya visrabdho yāvad āropyate dhanuḥ / sṛṣṭaś ca hi mayā bāṇo nirastaś ca ripus tava
hṛṣ·ṭaḥ ka·tha·ya vis·rab·dho yā·vad ā·rop·ya·te dha·nuḥ / sṛṣ·ṭaś ca hi ma·yā bā·ṇo ni·ras·taś ca ri·pus ta·va
- 44
evam uktas tu sugrīvaḥ kākutsthena mahātmanā / praharṣam atulaṃ lebhe caturbhiḥ saha vānaraiḥ
e·vam uk·tas tu sug·rī·vaḥ kā·kut·sthe·na ma·hāt·ma·nā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe ca·tur·bhiḥ sa·ha vā·na·raiḥ
- 45
tataḥ prahṛṣṭavadanaḥ sugrīvo lakṣmaṇāgraje / vairasya kāraṇaṃ tattvam ākhyātum upacakrame
ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭa·va·da·naḥ sug·rī·vo lak·ṣma·ṇāg·ra·je / vai·ras·ya kā·ra·ṇaṃ tat·tvam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 9 24 verses
- 1
vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaḥ śatruniṣūdanaḥ / pitur bahumato nityaṃ mama cāpi tathā purā
vā·lī nā·ma ma·ma bhrā·tā jyeṣ·ṭhaḥ śat·ru·ni·ṣū·da·naḥ / pi·tur ba·hu·ma·to nit·yaṃ ma·ma cā·pi ta·thā pu·rā
- 2
pitary uparate 'smākaṃ jyeṣṭho 'yam iti mantribhiḥ / kapīnām īśvaro rājye kṛtaḥ paramasaṃmataḥ
pi·tary u·pa·ra·te 'smā·kaṃ jyeṣ·ṭho 'yam i·ti man·tri·bhiḥ / ka·pī·nām īś·va·ro rāj·ye kṛ·taḥ pa·ra·ma·saṃ·ma·taḥ
- 3
rājyaṃ praśāsatas tasya pitṛpaitāmahaṃ mahat / ahaṃ sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavat sthitaḥ
rāj·yaṃ pra·śā·sa·tas tas·ya pi·tṛ·pai·tā·ma·haṃ ma·hat / a·haṃ sar·ve·ṣu kā·le·ṣu pra·ṇa·taḥ preṣ·ya·vat sthi·taḥ
- 4
māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ / tena tasya mahad vairaṃ strīkṛtaṃ viśrutaṃ purā
mā·yā·vī nā·ma te·jas·vī pūr·va·jo dun·du·bheḥ su·taḥ / te·na tas·ya ma·had vai·raṃ strī·kṛ·taṃ viś·ru·taṃ pu·rā
- 5
sa tu supte jane rātrau kiṣkindhād vāram āgataḥ / nardati sma susaṃrabdho vālinaṃ cāhvayad raṇe
sa tu sup·te ja·ne rāt·rau kiṣ·kin·dhād vā·ram ā·ga·taḥ / nar·da·ti sma su·saṃ·rab·dho vā·li·naṃ cāh·va·yad ra·ṇe
- 6
prasuptas tu mama bhrātā narditaṃ bhairavasvanam / śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāt tadā
pra·sup·tas tu ma·ma bhrā·tā nar·di·taṃ bhai·ra·vas·va·nam / śrut·vā na ma·mṛ·ṣe vā·lī niṣ·pa·pā·ta ja·vāt ta·dā
- 7
sa tu vai niḥsṛtaḥ krodhāt taṃ hantum asurottamam / vāryamāṇas tataḥ strībhir mayā ca praṇatātmanā
sa tu vai niḥ·sṛ·taḥ kro·dhāt taṃ han·tum a·su·rot·ta·mam / vār·ya·mā·ṇas ta·taḥ strī·bhir ma·yā ca pra·ṇa·tāt·ma·nā
- 8
sa tu nirdhūya sarvānno nirjagāma mahābalaḥ / tato 'ham api sauhārdān niḥsṛto vālinā saha
sa tu nir·dhū·ya sar·vān·no nir·ja·gā·ma ma·hā·ba·laḥ / ta·to 'ham a·pi sau·hār·dān niḥ·sṛ·to vā·li·nā sa·ha
- 9
sa tu me bhrātaraṃ dṛṣṭvā māṃ ca dūrād avasthitam / asuro jātasaṃtrāsaḥ pradudrāva tadā bhṛśam
sa tu me bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā māṃ ca dū·rād a·vas·thi·tam / a·su·ro jā·ta·saṃt·rā·saḥ pra·dud·rā·va ta·dā bhṛ·śam
- 10
tasmin dravati saṃtraste hy āvāṃ drutataraṃ gatau / prakāśo 'pi kṛto mārgaś candreṇodgacchatā tadā
tas·min dra·va·ti saṃt·ras·te hy ā·vāṃ dru·ta·ta·raṃ ga·tau / pra·kā·śo 'pi kṛ·to mār·gaś can·dre·ṇod·gac·cha·tā ta·dā
- 11
sa tṛṇair āvṛtaṃ durgaṃ dharaṇyā vivaraṃ mahat / praviveśāsuro vegād āvām āsādya viṣṭhitau
sa tṛ·ṇair ā·vṛ·taṃ dur·gaṃ dha·raṇ·yā vi·va·raṃ ma·hat / pra·vi·ve·śā·su·ro ve·gād ā·vām ā·sād·ya viṣ·ṭhi·tau
- 12
taṃ praviṣṭaṃ ripuṃ dṛṣṭvā bilaṃ roṣavaśaṃ gataḥ / mām uvāca tadā vālī vacanaṃ kṣubhitendriyaḥ
taṃ pra·viṣ·ṭaṃ ri·puṃ dṛṣ·ṭvā bi·laṃ ro·ṣa·va·śaṃ ga·taḥ / mām u·vā·ca ta·dā vā·lī va·ca·naṃ kṣu·bhi·ten·dri·yaḥ
- 13
iha tvaṃ tiṣṭha sugrīva biladvāri samāhitaḥ / yāvad atra praviśyāhaṃ nihanmi samare ripum
i·ha tvaṃ tiṣ·ṭha sug·rī·va bi·lad·vā·ri sa·mā·hi·taḥ / yā·vad at·ra pra·viś·yā·haṃ ni·han·mi sa·ma·re ri·pum
- 14
mayā tv etad vacaḥ śrutvā yācitaḥ sa paraṃtapa / śāpayitvā ca māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ tadā
ma·yā tv e·tad va·caḥ śrut·vā yā·ci·taḥ sa pa·raṃ·ta·pa / śā·pa·yit·vā ca māṃ pad·bhyāṃ pra·vi·ve·śa bi·laṃ ta·dā
- 15
tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ / sthitasya ca mama dvāri sa kālo vyatyavartata
tas·ya pra·viṣ·ṭas·ya bi·laṃ sāg·raḥ saṃ·vat·sa·ro ga·taḥ / sthi·tas·ya ca ma·ma dvā·ri sa kā·lo vyat·ya·var·ta·ta
- 16
ahaṃ tu naṣṭaṃ taṃ jñātvā snehād āgatasaṃbhramaḥ / bhrātaraṃ na hi paśyāmi pāpaśaṅki ca me manaḥ
a·haṃ tu naṣ·ṭaṃ taṃ jñāt·vā sne·hād ā·ga·ta·saṃbh·ra·maḥ / bhrā·ta·raṃ na hi paś·yā·mi pā·pa·śaṅ·ki ca me ma·naḥ
- 17
atha dīrghasya kālasya bilāt tasmād viniḥsṛtam / saphenaṃ rudhiraṃ raktam ahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ
a·tha dīr·ghas·ya kā·las·ya bi·lāt tas·mād vi·niḥ·sṛ·tam / sa·phe·naṃ ru·dhi·raṃ rak·tam a·haṃ dṛṣ·ṭvā su·duḥ·khi·taḥ
- 18
nardatām asurāṇāṃ ca dhvanir me śrotram āgataḥ / nirastasya ca saṃgrāme krośato niḥsvano guroḥ
nar·da·tām a·su·rā·ṇāṃ ca dhva·nir me śrot·ram ā·ga·taḥ / ni·ras·tas·ya ca saṃg·rā·me kro·śa·to niḥs·va·no gu·roḥ
- 19
ahaṃ tv avagato buddhyā cihnais tair bhrātaraṃ hatam / pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā / śokārtaś codakaṃ kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe
a·haṃ tv a·va·ga·to bud·dhyā cih·nais tair bhrā·ta·raṃ ha·tam / pi·dhā·ya ca bi·lad·vā·raṃ śi·la·yā gi·ri·māt·ra·yā / śo·kār·taś co·da·kaṃ kṛt·vā kiṣ·kin·dhām ā·ga·taḥ sa·khe
- 20
gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiḥ śrutam / tato 'haṃ taiḥ samāgamya sametair abhiṣecitaḥ
gū·ha·mā·nas·ya me tat·tvaṃ yat·na·to man·tri·bhiḥ śru·tam / ta·to 'haṃ taiḥ sa·mā·gam·ya sa·me·tair a·bhi·ṣe·ci·taḥ
- 21
rājyaṃ praśāsatas tasya nyāyato mama rāghava / ājagāma ripuṃ hatvā vālī tam asurottamam
rāj·yaṃ pra·śā·sa·tas tas·ya nyā·ya·to ma·ma rā·gha·va / ā·ja·gā·ma ri·puṃ hat·vā vā·lī tam a·su·rot·ta·mam
- 22
abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā krodhāt saṃraktalocanaḥ / madīyān mantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyam abravīt
a·bhi·ṣik·taṃ tu māṃ dṛṣ·ṭvā kro·dhāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / ma·dī·yān man·tri·ṇo bad·dhvā pa·ru·ṣaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 23
nigrahe 'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava / na prāvartata me buddhir bhrātṛgauravayantritā
nig·ra·he 'pi sa·mar·thas·ya taṃ pā·paṃ pra·ti rā·gha·va / na prā·var·ta·ta me bud·dhir bhrā·tṛ·gau·ra·va·yan·tri·tā
- 24
mānayaṃs taṃ mahātmānaṃ yathāvac cābhyavādayam / uktāś ca nāśiṣas tena saṃtuṣṭenāntarātmanā
mā·na·yaṃs taṃ ma·hāt·mā·naṃ ya·thā·vac cābh·ya·vā·da·yam / uk·tāś ca nā·śi·ṣas te·na saṃ·tuṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 10 29 verses
- 1
tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ saṃrabdhaṃ tam upāgatam / ahaṃ prasādayāṃ cakre bhrātaraṃ priyakāmyayā
ta·taḥ kro·dha·sa·mā·viṣ·ṭaṃ saṃ·rab·dhaṃ tam u·pā·ga·tam / a·haṃ pra·sā·da·yāṃ cak·re bhrā·ta·raṃ pri·ya·kām·ya·yā
- 2
diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataś ca tvayā ripuḥ / anāthasya hi me nāthas tvam eko 'nāthanandanaḥ
diṣ·ṭyā·si ku·śa·lī prāp·to ni·ha·taś ca tva·yā ri·puḥ / a·nā·thas·ya hi me nā·thas tvam e·ko 'nā·tha·nan·da·naḥ
- 3
idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandram ivoditam / chatraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayodyatam
i·daṃ ba·hu·śa·lā·kaṃ te pūr·ṇa·can·dram i·vo·di·tam / chat·raṃ sa·vā·lav·ya·ja·naṃ pra·tīc·chas·va ma·yod·ya·tam
- 4
tvam eva rājā mānārhaḥ sadā cāhaṃ yathāpurā / nyāsabhūtam idaṃ rājyaṃ tava niryātayāmy aham
tvam e·va rā·jā mā·nār·haḥ sa·dā cā·haṃ ya·thā·pu·rā / nyā·sa·bhū·tam i·daṃ rāj·yaṃ ta·va nir·yā·ta·yāmy a·ham
- 5
mā ca roṣaṃ kṛthāḥ saumya mayi śatrunibarhaṇa / yāce tvāṃ śirasā rājan mayā baddho 'yam añjaliḥ
mā ca ro·ṣaṃ kṛ·thāḥ saum·ya ma·yi śat·ru·ni·bar·ha·ṇa / yā·ce tvāṃ śi·ra·sā rā·jan ma·yā bad·dho 'yam añ·ja·liḥ
- 6
balād asmi samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ / rājabhāve niyukto 'haṃ śūnyadeśajigīṣayā
ba·lād as·mi sa·mā·gam·ya man·tri·bhiḥ pu·ra·vā·si·bhiḥ / rā·ja·bhā·ve ni·yuk·to 'haṃ śūn·ya·de·śa·ji·gī·ṣa·yā
- 7
snigdham evaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ / dhik tvām iti ca mām uktvā bahu tat tad uvāca ha
snig·dham e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ māṃ sa tu nir·bhar·tsya vā·na·raḥ / dhik tvām i·ti ca mām uk·tvā ba·hu tat tad u·vā·ca ha
- 8
prakṛtīś ca samānīya mantriṇaś caiva saṃmatān / mām āha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam
pra·kṛ·tīś ca sa·mā·nī·ya man·tri·ṇaś cai·va saṃ·ma·tān / mām ā·ha su·hṛ·dāṃ madh·ye vāk·yaṃ pa·ra·ma·gar·hi·tam
- 9
viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ / māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ
vi·di·taṃ vo ya·thā rāt·rau mā·yā·vī sa ma·hā·su·raḥ / māṃ sa·māh·va·ya·ta krū·ro yud·dhā·kāṅ·kṣī su·dur·ma·tiḥ
- 10
tasya tad garjitaṃ śrutvā niḥsṛto 'haṃ nṛpālayāt / anuyātaś ca māṃ tūrṇam ayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ
tas·ya tad gar·ji·taṃ śrut·vā niḥ·sṛ·to 'haṃ nṛ·pā·la·yāt / a·nu·yā·taś ca māṃ tūr·ṇam a·yaṃ bhrā·tā su·dā·ru·ṇaḥ
- 11
sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ / prādravad bhayasaṃtrasto vīkṣyāvāṃ tam anudrutau / anudrutas tu vegena praviveśa mahābilam
sa tu dṛṣ·ṭvai·va māṃ rāt·rau sad·vi·tī·yaṃ ma·hā·ba·laḥ / prād·ra·vad bha·ya·saṃt·ras·to vīk·ṣyā·vāṃ tam a·nud·ru·tau / a·nud·ru·tas tu ve·ge·na pra·vi·ve·śa ma·hā·bi·lam
- 12
taṃ praviṣṭaṃ viditvā tu sughoraṃ sumahad bilam / ayam ukto 'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ
taṃ pra·viṣ·ṭaṃ vi·dit·vā tu su·gho·raṃ su·ma·had bi·lam / a·yam uk·to 'tha me bhrā·tā ma·yā tu krū·ra·dar·śa·naḥ
- 13
ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantum itaḥ purīm / biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvad enaṃ nihanmy aham
a·hat·vā nās·ti me śak·tiḥ pra·ti·gan·tum i·taḥ pu·rīm / bi·lad·vā·ri pra·tīk·ṣa tvaṃ yā·vad e·naṃ ni·hanmy a·ham
- 14
sthito 'yam iti matvā tu praviṣṭo 'haṃ durāsadam / taṃ ca me mārgamāṇasya gataḥ saṃvatsaras tadā
sthi·to 'yam i·ti mat·vā tu pra·viṣ·ṭo 'haṃ du·rā·sa·dam / taṃ ca me mār·ga·mā·ṇas·ya ga·taḥ saṃ·vat·sa·ras ta·dā
- 15
sa tu dṛṣṭo mayā śatrur anirvedād bhayāvahaḥ / nihataś ca mayā tatra so 'suro bandhubhiḥ saha
sa tu dṛṣ·ṭo ma·yā śat·rur a·nir·ve·dād bha·yā·va·haḥ / ni·ha·taś ca ma·yā tat·ra so 'su·ro ban·dhu·bhiḥ sa·ha
- 16
tasyāsyāt tu pravṛttena rudhiraugheṇa tad bilam / pūrṇam āsīd durākrāmaṃ stanatas tasya bhūtale
tas·yās·yāt tu pra·vṛt·te·na ru·dhi·rau·ghe·ṇa tad bi·lam / pūr·ṇam ā·sīd du·rāk·rā·maṃ sta·na·tas tas·ya bhū·ta·le
- 17
sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubheḥ sutam / niṣkrāmann eva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham
sū·da·yit·vā tu taṃ śat·ruṃ vik·rān·taṃ dun·du·bheḥ su·tam / niṣ·krā·mann e·va paś·yā·mi bi·las·ya pi·hi·taṃ mu·kham
- 18
vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ / yadā prativaco nāsti tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ
vik·ro·śa·mā·nas·ya tu me sug·rī·ve·ti pu·naḥ pu·naḥ / ya·dā pra·ti·va·co nās·ti ta·to 'haṃ bhṛ·śa·duḥ·khi·taḥ
- 19
pādaprahārais tu mayā bahuśas tad vidāritam / tato 'haṃ tena niṣkramya yathā punar upāgataḥ
pā·dap·ra·hā·rais tu ma·yā ba·hu·śas tad vi·dā·ri·tam / ta·to 'haṃ te·na niṣ·kram·ya ya·thā pu·nar u·pā·ga·taḥ
- 20
tatrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ mārgayatātmanaḥ / sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam
tat·rā·ne·nās·mi saṃ·rud·dho rāj·yaṃ mār·ga·ya·tāt·ma·naḥ / sug·rī·ve·ṇa nṛ·śaṃ·se·na vis·mṛt·ya bhrā·tṛ·sau·hṛ·dam
- 21
evam uktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ / tadā nirvāsayām āsa vālī vigatasādhvasaḥ
e·vam uk·tvā tu māṃ tat·ra vas·tre·ṇai·ke·na vā·na·raḥ / ta·dā nir·vā·sa·yām ā·sa vā·lī vi·ga·ta·sādh·va·saḥ
- 22
tenāham apaviddhaś ca hṛtadāraś ca rāghava / tadbhayāc ca mahīkṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā
te·nā·ham a·pa·vid·dhaś ca hṛ·ta·dā·raś ca rā·gha·va / tad·bha·yāc ca ma·hī·kṛt·snā krān·te·yaṃ sa·va·nār·ṇa·vā
- 23
ṛśyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ / praviṣṭo 'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare
ṛś·ya·mū·kaṃ gi·ri·va·raṃ bhār·yā·ha·ra·ṇa·duḥ·khi·taḥ / pra·viṣ·ṭo 'smi du·rā·dhar·ṣaṃ vā·li·naḥ kā·ra·ṇān·ta·re
- 24
etat te sarvam ākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat / anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava
e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ vai·rā·nu·ka·tha·naṃ ma·hat / a·nā·ga·sā ma·yā prāp·taṃ vya·sa·naṃ paś·ya rā·gha·va
- 25
vālinas tu bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara / kartum arhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt
vā·li·nas tu bha·yār·tas·ya sar·va·lo·kā·bha·yaṃ·ka·ra / kar·tum ar·ha·si me vī·ra pra·sā·daṃ tas·ya nig·ra·hāt
- 26
evam uktaḥ sa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam / vacanaṃ vaktum ārebhe sugrīvaṃ prahasann iva
e·vam uk·taḥ sa te·jas·vī dhar·maj·ño dhar·ma·saṃ·hi·tam / va·ca·naṃ vak·tum ā·re·bhe sug·rī·vaṃ pra·ha·sann i·va
- 27
amoghāḥ sūryasaṃkāśā mameme niśitāḥ śarāḥ / tasmin vālini durvṛtte patiṣyanti ruṣānvitāḥ
a·mo·ghāḥ sūr·ya·saṃ·kā·śā ma·me·me ni·śi·tāḥ śa·rāḥ / tas·min vā·li·ni dur·vṛt·te pa·tiṣ·yan·ti ru·ṣān·vi·tāḥ
- 28
yāvat taṃ na hi paśyeyaṃ tava bhāryāpahāriṇam / tāvat sa jīvet pāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ
yā·vat taṃ na hi paś·ye·yaṃ ta·va bhār·yā·pa·hā·ri·ṇam / tā·vat sa jī·vet pā·pāt·mā vā·lī cā·rit·ra·dū·ṣa·kaḥ
- 29
ātmānumānāt paśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare / tvām ahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam
āt·mā·nu·mā·nāt paś·yā·mi mag·naṃ tvāṃ śo·ka·sā·ga·re / tvām a·haṃ tā·ra·yiṣ·yā·mi kā·maṃ prāp·sya·si puṣ·ka·lam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 11 52 verses
- 1
rāmasya vacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam / sugrīvaḥ pūjayāṃ cakre rāghavaṃ praśaśaṃsa ca
rā·mas·ya va·ca·naṃ śrut·vā har·ṣa·pau·ru·ṣa·var·dha·nam / sug·rī·vaḥ pū·ja·yāṃ cak·re rā·gha·vaṃ pra·śa·śaṃ·sa ca
- 2
asaṃśayaṃ prajvalitais tīkṣṇair marmātigaiḥ śaraiḥ / tvaṃ daheḥ kupito lokān yugānta iva bhāskaraḥ
a·saṃ·śa·yaṃ praj·va·li·tais tīk·ṣṇair mar·mā·ti·gaiḥ śa·raiḥ / tvaṃ da·heḥ ku·pi·to lo·kān yu·gān·ta i·va bhās·ka·raḥ
- 3
vālinaḥ pauruṣaṃ yat tad yac ca vīryaṃ dhṛtiś ca yā / tan mamaikamanāḥ śrutvā vidhatsva yadanantaram
vā·li·naḥ pau·ru·ṣaṃ yat tad yac ca vīr·yaṃ dhṛ·tiś ca yā / tan ma·mai·ka·ma·nāḥ śrut·vā vi·dhat·sva ya·da·nan·ta·ram
- 4
samudrāt paścimāt pūrvaṃ dakṣiṇād api cottaram / krāmaty anudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ
sa·mud·rāt paś·ci·māt pūr·vaṃ dak·ṣi·ṇād a·pi cot·ta·ram / krā·maty a·nu·di·te sūr·ye vā·lī vya·pa·ga·tak·la·maḥ
- 5
agrāṇy āruhya śailānāṃ śikharāṇi mahānty api / ūrdhvam utkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān
ag·rāṇy ā·ruh·ya śai·lā·nāṃ śi·kha·rā·ṇi ma·hānty a·pi / ūr·dhvam ut·kṣip·ya ta·ra·sā pra·ti·gṛh·ṇā·ti vīr·ya·vān
- 6
bahavaḥ sāravantaś ca vaneṣu vividhā drumāḥ / vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatātmanaḥ
ba·ha·vaḥ sā·ra·van·taś ca va·ne·ṣu vi·vi·dhā dru·māḥ / vā·li·nā ta·ra·sā bhag·nā ba·laṃ pra·tha·ya·tāt·ma·naḥ
- 7
mahiṣo dundubhir nāma kailāsaśikharaprabhaḥ / balaṃ nāgasahasrasya dhārayām āsa vīryavān
ma·hi·ṣo dun·du·bhir nā·ma kai·lā·sa·śi·kha·rap·ra·bhaḥ / ba·laṃ nā·ga·sa·has·ras·ya dhā·ra·yām ā·sa vīr·ya·vān
- 8
vīryotsekena duṣṭātmā varadānāc ca mohitaḥ / jagāma sa mahākāyaḥ samudraṃ saritāṃ patim
vīr·yot·se·ke·na duṣ·ṭāt·mā va·ra·dā·nāc ca mo·hi·taḥ / ja·gā·ma sa ma·hā·kā·yaḥ sa·mud·raṃ sa·ri·tāṃ pa·tim
- 9
ūrmimantam atikramya sāgaraṃ ratnasaṃcayam / mama yuddhaṃ prayaccheti tam uvāca mahārṇavam
ūr·mi·man·tam a·tik·ram·ya sā·ga·raṃ rat·na·saṃ·ca·yam / ma·ma yud·dhaṃ pra·yac·che·ti tam u·vā·ca ma·hār·ṇa·vam
- 10
tataḥ samudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ / abravīd vacanaṃ rājann asuraṃ kālacoditam
ta·taḥ sa·mud·ro dhar·māt·mā sa·mut·thā·ya ma·hā·ba·laḥ / ab·ra·vīd va·ca·naṃ rā·jann a·su·raṃ kā·la·co·di·tam
- 11
samartho nāsmi te dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada / śrūyatām abhidhāsyāmi yas te yuddhaṃ pradāsyati
sa·mar·tho nās·mi te dā·tuṃ yud·dhaṃ yud·dha·vi·śā·ra·da / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi yas te yud·dhaṃ pra·dās·ya·ti
- 12
śailarājo mahāraṇye tapasviśaraṇaṃ param / śaṃkaraśvaśuro nāmnā himavān iti viśrutaḥ
śai·la·rā·jo ma·hā·raṇ·ye ta·pas·vi·śa·ra·ṇaṃ pa·ram / śaṃ·ka·raś·va·śu·ro nām·nā hi·ma·vān i·ti viś·ru·taḥ
- 13
guhā prasravaṇopeto bahukandaranirjharaḥ / sa samarthas tava prītim atulāṃ kartum āhave
gu·hā pras·ra·va·ṇo·pe·to ba·hu·kan·da·ra·nir·jha·raḥ / sa sa·mar·thas ta·va prī·tim a·tu·lāṃ kar·tum ā·ha·ve
- 14
taṃ bhītam iti vijñāya samudram asurottamaḥ / himavadvanam āgacchac charaś cāpād iva cyutaḥ
taṃ bhī·tam i·ti vij·ñā·ya sa·mud·ram a·su·rot·ta·maḥ / hi·ma·vad·va·nam ā·gac·chac cha·raś cā·pād i·va cyu·taḥ
- 15
tatas tasya gireḥ śvetā gajendravipulāḥ śilāḥ / cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhir vinanāda ca
ta·tas tas·ya gi·reḥ śve·tā ga·jen·dra·vi·pu·lāḥ śi·lāḥ / cik·ṣe·pa ba·hu·dhā bhū·mau dun·du·bhir vi·na·nā·da ca
- 16
tataḥ śvetāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ / himavān abravīd vākyaṃ sva eva śikhare sthitaḥ
ta·taḥ śve·tām·bu·dā·kā·raḥ saum·yaḥ prī·ti·ka·rā·kṛ·tiḥ / hi·ma·vān ab·ra·vīd vāk·yaṃ sva e·va śi·kha·re sthi·taḥ
- 17
kleṣṭum arhasi māṃ na tvaṃ dundubhe dharmavatsala / raṇakarmasv akuśalas tapasviśaraṇaṃ hy aham
kleṣ·ṭum ar·ha·si māṃ na tvaṃ dun·du·bhe dhar·ma·vat·sa·la / ra·ṇa·kar·masv a·ku·śa·las ta·pas·vi·śa·ra·ṇaṃ hy a·ham
- 18
tasya tad vacanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ / uvāca dundubhir vākyaṃ krodhāt saṃraktalocanaḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā gi·ri·rā·jas·ya dhī·ma·taḥ / u·vā·ca dun·du·bhir vāk·yaṃ kro·dhāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ
- 19
yadi yuddhe 'samarthas tvaṃ madbhayād vā nirudyamaḥ / tam ācakṣva pradadyān me yo 'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ
ya·di yud·dhe 'sa·mar·thas tvaṃ mad·bha·yād vā ni·rud·ya·maḥ / tam ā·cak·ṣva pra·dad·yān me yo 'dya yud·dhaṃ yu·yut·sa·taḥ
- 20
himavān abravīd vākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ / anuktapūrvaṃ dharmātmā krodhāt tam asurottamam
hi·ma·vān ab·ra·vīd vāk·yaṃ śrut·vā vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / a·nuk·ta·pūr·vaṃ dhar·māt·mā kro·dhāt tam a·su·rot·ta·mam
- 21
vālī nāma mahāprājñaḥ śakratulyaparākramaḥ / adhyāste vānaraḥ śrīmān kiṣkindhām atulaprabhām
vā·lī nā·ma ma·hāp·rāj·ñaḥ śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ / adh·yās·te vā·na·raḥ śrī·mān kiṣ·kin·dhām a·tu·lap·ra·bhām
- 22
sa samartho mahāprājñas tava yuddhaviśāradaḥ / dvandvayuddhaṃ mahad dātuṃ namucer iva vāsavaḥ
sa sa·mar·tho ma·hāp·rāj·ñas ta·va yud·dha·vi·śā·ra·daḥ / dvan·dva·yud·dhaṃ ma·had dā·tuṃ na·mu·cer i·va vā·sa·vaḥ
- 23
taṃ śīghram abhigaccha tvaṃ yadi yuddham ihecchasi / sa hi durdharṣaṇo nityaṃ śūraḥ samarakarmaṇi
taṃ śīgh·ram a·bhi·gac·cha tvaṃ ya·di yud·dham i·hec·cha·si / sa hi dur·dhar·ṣa·ṇo nit·yaṃ śū·raḥ sa·ma·ra·kar·ma·ṇi
- 24
śrutvā himavato vākyaṃ krodhāviṣṭaḥ sa dundubhiḥ / jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinas tadā
śrut·vā hi·ma·va·to vāk·yaṃ kro·dhā·viṣ·ṭaḥ sa dun·du·bhiḥ / ja·gā·ma tāṃ pu·rīṃ tas·ya kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·nas ta·dā
- 25
dhārayan māhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgo bhayāvahaḥ / prāvṛṣīva mahāmeghas toyapūrṇo nabhastale
dhā·ra·yan mā·hi·ṣaṃ rū·paṃ tīk·ṣṇa·śṛṅ·go bha·yā·va·haḥ / prā·vṛ·ṣī·va ma·hā·me·ghas to·ya·pūr·ṇo na·bhas·ta·le
- 26
tatas tu dvāram āgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ / nanarda kampayan bhūmiṃ dundubhir dundubhir yathā
ta·tas tu dvā·ram ā·gam·ya kiṣ·kin·dhā·yā ma·hā·ba·laḥ / na·nar·da kam·pa·yan bhū·miṃ dun·du·bhir dun·du·bhir ya·thā
- 27
samīpajān drumān bhañjan vasudhāṃ dārayan khuraiḥ / viṣāṇenollekhan darpāt taddvāraṃ dvirado yathā
sa·mī·pa·jān dru·mān bhañ·jan va·su·dhāṃ dā·ra·yan khu·raiḥ / vi·ṣā·ṇe·nol·le·khan dar·pāt tad·dvā·raṃ dvi·ra·do ya·thā
- 28
antaḥpuragato vālī śrutvā śabdam amarṣaṇaḥ / niṣpapāta saha strībhis tārābhir iva candramāḥ
an·taḥ·pu·ra·ga·to vā·lī śrut·vā śab·dam a·mar·ṣa·ṇaḥ / niṣ·pa·pā·ta sa·ha strī·bhis tā·rā·bhir i·va can·dra·māḥ
- 29
mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tam uvāca sa dundubhim / harīṇām īśvaro vālī sarveṣāṃ vanacāriṇām
mi·taṃ vyak·tāk·ṣa·ra·pa·daṃ tam u·vā·ca sa dun·du·bhim / ha·rī·ṇām īś·va·ro vā·lī sar·ve·ṣāṃ va·na·cā·ri·ṇām
- 30
kimarthaṃ nagaradvāram idaṃ ruddhvā vinardasi / dundubhe vidito me 'si rakṣa prāṇān mahābala
ki·mar·thaṃ na·ga·rad·vā·ram i·daṃ rud·dhvā vi·nar·da·si / dun·du·bhe vi·di·to me 'si rak·ṣa prā·ṇān ma·hā·ba·la
- 31
tasya tad vacanaṃ śrutvā vānarendrasya dhīmataḥ / uvāca dundubhir vākyaṃ krodhāt saṃraktalocanaḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā vā·na·ren·dras·ya dhī·ma·taḥ / u·vā·ca dun·du·bhir vāk·yaṃ kro·dhāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ
- 32
na tvaṃ strīsaṃnidhau vīra vacanaṃ vaktum arhasi / mama yuddhaṃ prayaccha tvaṃ tato jñāsyāmi te balam
na tvaṃ strī·saṃ·ni·dhau vī·ra va·ca·naṃ vak·tum ar·ha·si / ma·ma yud·dhaṃ pra·yac·cha tvaṃ ta·to jñās·yā·mi te ba·lam
- 33
atha vā dhārayiṣyāmi krodham adya niśām imām / gṛhyatām udayaḥ svairaṃ kāmabhogeṣu vānara
a·tha vā dhā·ra·yiṣ·yā·mi kro·dham ad·ya ni·śām i·mām / gṛh·ya·tām u·da·yaḥ svai·raṃ kā·ma·bho·ge·ṣu vā·na·ra
- 34
yo hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam / hanyāt sa bhrūṇahā loke tvadvidhaṃ madamohitam
yo hi mat·taṃ pra·mat·taṃ vā sup·taṃ vā ra·hi·taṃ bhṛ·śam / han·yāt sa bhrū·ṇa·hā lo·ke tvad·vi·dhaṃ ma·da·mo·hi·tam
- 35
sa prahasyābravīn mandaṃ krodhāt tam asurottamam / visṛjya tāḥ striyaḥ sarvās tārāprabhṛtikās tadā
sa pra·has·yāb·ra·vīn man·daṃ kro·dhāt tam a·su·rot·ta·mam / vi·sṛj·ya tāḥ stri·yaḥ sar·vās tā·rāp·ra·bhṛ·ti·kās ta·dā
- 36
matto 'yam iti mā maṃsthā yady abhīto 'si saṃyuge / mado 'yaṃ saṃprahāre 'smin vīrapānaṃ samarthyatām
mat·to 'yam i·ti mā maṃs·thā yady a·bhī·to 'si saṃ·yu·ge / ma·do 'yaṃ saṃp·ra·hā·re 'smin vī·ra·pā·naṃ sa·mar·thya·tām
- 37
tam evam uktvā saṃkruddho mālām utkṣipya kāñcanīm / pitrā dattāṃ mahendreṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata
tam e·vam uk·tvā saṃk·rud·dho mā·lām ut·kṣip·ya kāñ·ca·nīm / pit·rā dat·tāṃ ma·hen·dre·ṇa yud·dhā·ya vya·va·tiṣ·ṭha·ta
- 38
viṣāṇayor gṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisaṃnibham / vālī vyāpātayāṃ cakre nanarda ca mahāsvanam
vi·ṣā·ṇa·yor gṛ·hīt·vā taṃ dun·du·bhiṃ gi·ri·saṃ·ni·bham / vā·lī vyā·pā·ta·yāṃ cak·re na·nar·da ca ma·hās·va·nam
- 39
yuddhe prāṇahare tasmin niṣpiṣṭo dundubhis tadā / śrotrābhyām atha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ / papāta ca mahākāyaḥ kṣitau pañcatvam āgataḥ
yud·dhe prā·ṇa·ha·re tas·min niṣ·piṣ·ṭo dun·du·bhis ta·dā / śrot·rābh·yām a·tha rak·taṃ tu tas·ya sus·rā·va pāt·ya·taḥ / pa·pā·ta ca ma·hā·kā·yaḥ kṣi·tau pañ·cat·vam ā·ga·taḥ
- 40
taṃ tolayitvā bāhubhyāṃ gatasattvam acetanam / cikṣepa vegavān vālī vegenaikena yojanam
taṃ to·la·yit·vā bā·hubh·yāṃ ga·ta·sat·tvam a·ce·ta·nam / cik·ṣe·pa ve·ga·vān vā·lī ve·ge·nai·ke·na yo·ja·nam
- 41
tasya vegapraviddhasya vaktrāt kṣatajabindavaḥ / prapetur mārutotkṣiptā mataṅgasyāśramaṃ prati
tas·ya ve·gap·ra·vid·dhas·ya vak·trāt kṣa·ta·ja·bin·da·vaḥ / pra·pe·tur mā·ru·tot·kṣip·tā ma·taṅ·gas·yāś·ra·maṃ pra·ti
- 42
tān dṛṣṭvā patitāṃs tatra muniḥ śoṇitavipruṣaḥ / utsasarja mahāśāpaṃ kṣeptāraṃ vālinaṃ prati / iha tenāpraveṣṭavyaṃ praviṣṭasya badho bhavet
tān dṛṣ·ṭvā pa·ti·tāṃs tat·ra mu·niḥ śo·ṇi·ta·vip·ru·ṣaḥ / ut·sa·sar·ja ma·hā·śā·paṃ kṣep·tā·raṃ vā·li·naṃ pra·ti / i·ha te·nāp·ra·veṣ·ṭav·yaṃ pra·viṣ·ṭas·ya ba·dho bha·vet
- 43
sa maharṣiṃ samāsādya yācate sma kṛtāñjaliḥ
sa ma·har·ṣiṃ sa·mā·sād·ya yā·ca·te sma kṛ·tāñ·ja·liḥ
- 44
tataḥ śāpabhayād bhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim / praveṣṭuṃ necchati harir draṣṭuṃ vāpi nareśvara
ta·taḥ śā·pa·bha·yād bhī·ta ṛś·ya·mū·kaṃ ma·hā·gi·rim / pra·veṣ·ṭuṃ nec·cha·ti ha·rir draṣ·ṭuṃ vā·pi na·reś·va·ra
- 45
tasyāpraveśaṃ jñātvāham idaṃ rāma mahāvanam / vicarāmi sahāmātyo viṣādena vivarjitaḥ
tas·yāp·ra·ve·śaṃ jñāt·vā·ham i·daṃ rā·ma ma·hā·va·nam / vi·ca·rā·mi sa·hā·māt·yo vi·ṣā·de·na vi·var·ji·taḥ
- 46
eṣo 'sthinicayas tasya dundubheḥ saṃprakāśate / vīryotsekān nirastasya girikūṭanibho mahān
e·ṣo 'sthi·ni·ca·yas tas·ya dun·du·bheḥ saṃp·ra·kā·śa·te / vīr·yot·se·kān ni·ras·tas·ya gi·ri·kū·ṭa·ni·bho ma·hān
- 47
ime ca vipulāḥ sālāḥ sapta śākhāvalambinaḥ / yatraikaṃ ghaṭate vālī niṣpatrayitum ojasā
i·me ca vi·pu·lāḥ sā·lāḥ sap·ta śā·khā·va·lam·bi·naḥ / yat·rai·kaṃ gha·ṭa·te vā·lī niṣ·pat·ra·yi·tum o·ja·sā
- 48
etad asyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakāśitam / kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samare śakṣyase nṛpa
e·tad as·yā·sa·maṃ vīr·yaṃ ma·yā rā·ma pra·kā·śi·tam / ka·thaṃ taṃ vā·li·naṃ han·tuṃ sa·ma·re śak·ṣya·se nṛ·pa
- 49
yadi bhindyād bhavān sālān imāṃs tv ekeṣuṇā tataḥ / jānīyāṃ tvāṃ mahābāho samarthaṃ vālino vadhe
ya·di bhin·dyād bha·vān sā·lān i·māṃs tv e·ke·ṣu·ṇā ta·taḥ / jā·nī·yāṃ tvāṃ ma·hā·bā·ho sa·mar·thaṃ vā·li·no va·dhe
- 50
tasya tad vacanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ / rāghavo dundubheḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā / tolayitvā mahābāhuś cikṣepa daśayojanam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / rā·gha·vo dun·du·bheḥ kā·yaṃ pā·dāṅ·guṣ·ṭhe·na lī·la·yā / to·la·yit·vā ma·hā·bā·huś cik·ṣe·pa da·śa·yo·ja·nam
- 51
kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punar abravīt / lakṣmaṇasyāgrato rāmam idaṃ vacanam arthavat
kṣip·taṃ dṛṣ·ṭvā ta·taḥ kā·yaṃ sug·rī·vaḥ pu·nar ab·ra·vīt / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·to rā·mam i·daṃ va·ca·nam ar·tha·vat
- 52
ārdraḥ samāṃsapratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe / laghuḥ saṃprati nirmāṃsas tṛṇabhūtaś ca rāghava / nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vādhikam
ār·draḥ sa·māṃ·sap·rat·yag·raḥ kṣip·taḥ kā·yaḥ pu·rā sa·khe / la·ghuḥ saṃp·ra·ti nir·māṃ·sas tṛ·ṇa·bhū·taś ca rā·gha·va / nāt·ra śak·yaṃ ba·laṃ jñā·tuṃ ta·va vā tas·ya vā·dhi·kam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 12 38 verses
- 1
etac ca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam / pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam
e·tac ca va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·ve·ṇa su·bhā·ṣi·tam / prat·ya·yār·thaṃ ma·hā·te·jā rā·mo jag·rā·ha kār·mu·kam
- 2
sa gṛhītvā dhanur ghoraṃ śaram ekaṃ ca mānadaḥ / sālān uddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayan diśaḥ
sa gṛ·hīt·vā dha·nur gho·raṃ śa·ram e·kaṃ ca mā·na·daḥ / sā·lān ud·diś·ya cik·ṣe·pa jyās·va·naiḥ pū·ra·yan di·śaḥ
- 3
sa visṛṣṭo balavatā bāṇaḥ svarṇapariṣkṛtaḥ / bhittvā sālān giriprasthe sapta bhūmiṃ viveśa ha
sa vi·sṛṣ·ṭo ba·la·va·tā bā·ṇaḥ svar·ṇa·pa·riṣ·kṛ·taḥ / bhit·tvā sā·lān gi·rip·ras·the sap·ta bhū·miṃ vi·ve·śa ha
- 4
praviṣṭas tu muhūrtena rasāṃ bhittvā mahājavaḥ / niṣpatya ca punas tūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha
pra·viṣ·ṭas tu mu·hūr·te·na ra·sāṃ bhit·tvā ma·hā·ja·vaḥ / niṣ·pat·ya ca pu·nas tūr·ṇaṃ sva·tū·ṇīṃ pra·vi·ve·śa ha
- 5
tān dṛṣṭvā sapta nirbhinnān sālān vānarapuṃgavaḥ / rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ
tān dṛṣ·ṭvā sap·ta nir·bhin·nān sā·lān vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / rā·mas·ya śa·ra·ve·ge·na vis·ma·yaṃ pa·ra·maṃ ga·taḥ
- 6
sa mūrdhnā nyapatad bhūmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ / sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ
sa mūr·dhnā nya·pa·tad bhū·mau pra·lam·bī·kṛ·ta·bhū·ṣa·ṇaḥ / sug·rī·vaḥ pa·ra·map·rī·to rā·gha·vā·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ
- 7
idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ / rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūram avasthitam
i·daṃ co·vā·ca dhar·maj·ñaṃ kar·ma·ṇā te·na har·ṣi·taḥ / rā·maṃ sar·vās·tra·vi·du·ṣāṃ śreṣ·ṭhaṃ śū·ram a·vas·thi·tam
- 8
sendrān api surān sarvāṃs tvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha / samarthaḥ samare hantuṃ kiṃ punar vālinaṃ prabho
sen·drān a·pi su·rān sar·vāṃs tvaṃ bā·ṇaiḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / sa·mar·thaḥ sa·ma·re han·tuṃ kiṃ pu·nar vā·li·naṃ pra·bho
- 9
yena sapta mahāsālā girir bhūmiś ca dāritāḥ / bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ
ye·na sap·ta ma·hā·sā·lā gi·rir bhū·miś ca dā·ri·tāḥ / bā·ṇe·nai·ke·na kā·kut·stha sthā·tā te ko ra·ṇāg·ra·taḥ
- 10
adya me vigataḥ śokaḥ prītir adya parā mama / suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam
ad·ya me vi·ga·taḥ śo·kaḥ prī·tir ad·ya pa·rā ma·ma / su·hṛ·daṃ tvāṃ sa·mā·sād·ya ma·hen·dra·va·ru·ṇo·pa·mam
- 11
tam adyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam / vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho 'yam añjaliḥ
tam ad·yai·va pri·yār·thaṃ me vai·ri·ṇaṃ bhrā·tṛ·rū·pi·ṇam / vā·li·naṃ ja·hi kā·kut·stha ma·yā bad·dho 'yam añ·ja·liḥ
- 12
tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam / pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānumataṃ vacaḥ
ta·to rā·maḥ pa·riṣ·vaj·ya sug·rī·vaṃ pri·ya·dar·śa·nam / prat·yu·vā·ca ma·hāp·rāj·ño lak·ṣma·ṇā·nu·ma·taṃ va·caḥ
- 13
asmād gacchāma kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvam agrataḥ / gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam
as·mād gac·chā·ma kiṣ·kin·dhāṃ kṣip·raṃ gac·cha tvam ag·ra·taḥ / gat·vā cāh·va·ya sug·rī·va vā·li·naṃ bhrā·tṛ·gan·dhi·nam
- 14
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm / vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane
sar·ve te tva·ri·taṃ gat·vā kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·naḥ pu·rīm / vṛk·ṣair āt·mā·nam ā·vṛt·ya vya·tiṣ·ṭhan ga·ha·ne va·ne
- 15
sugrīvo vyanadad ghoraṃ vālino hvānakāraṇāt / gāḍhaṃ parihito vegān nādair bhindann ivāmbaram
sug·rī·vo vya·na·dad gho·raṃ vā·li·no hvā·na·kā·ra·ṇāt / gā·ḍhaṃ pa·ri·hi·to ve·gān nā·dair bhin·dann i·vām·ba·ram
- 16
taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ / niṣpapāta susaṃrabdho bhāskaro 'stataṭād iva
taṃ śrut·vā ni·na·daṃ bhrā·tuḥ krud·dho vā·lī ma·hā·ba·laḥ / niṣ·pa·pā·ta su·saṃ·rab·dho bhās·ka·ro 'sta·ta·ṭād i·va
- 17
tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayor abhūt / gagane grahayor ghoraṃ budhāṅgārakayor iva
ta·taḥ su·tu·mu·laṃ yud·dhaṃ vā·li·sug·rī·va·yor a·bhūt / ga·ga·ne gra·ha·yor gho·raṃ bu·dhāṅ·gā·ra·ka·yor i·va
- 18
talair aśanikalpaiś ca vajrakalpaiś ca muṣṭibhiḥ / jaghnatuḥ samare 'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau
ta·lair a·śa·ni·kal·paiś ca vaj·ra·kal·paiś ca muṣ·ṭi·bhiḥ / jagh·na·tuḥ sa·ma·re 'nyon·yaṃ bhrā·ta·rau kro·dha·mūr·chi·tau
- 19
tato rāmo dhanuṣpāṇis tāv ubhau samudīkṣya tu / anyonyasadṛśau vīrāv ubhau devāv ivāśvinau
ta·to rā·mo dha·nuṣ·pā·ṇis tāv u·bhau sa·mu·dīk·ṣya tu / an·yon·ya·sa·dṛ·śau vī·rāv u·bhau de·vāv i·vāś·vi·nau
- 20
yan nāvagacchat sugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ / tato na kṛtavān buddhiṃ moktum antakaraṃ śaram
yan nā·va·gac·chat sug·rī·vaṃ vā·li·naṃ vā·pi rā·gha·vaḥ / ta·to na kṛ·ta·vān bud·dhiṃ mok·tum an·ta·ka·raṃ śa·ram
- 21
etasminn antare bhagnaḥ sugrīvas tena vālinā / apaśyan rāghavaṃ nātham ṛśyamūkaṃ pradudruve
e·tas·minn an·ta·re bhag·naḥ sug·rī·vas te·na vā·li·nā / a·paś·yan rā·gha·vaṃ nā·tham ṛś·ya·mū·kaṃ pra·dud·ru·ve
- 22
klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ / vālinābhidrutaḥ krodhāt praviveśa mahāvanam
klān·to ru·dhi·ra·sik·tāṅ·gaḥ pra·hā·rair jar·ja·rī·kṛ·taḥ / vā·li·nā·bhid·ru·taḥ kro·dhāt pra·vi·ve·śa ma·hā·va·nam
- 23
taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāt tataḥ / mukto hy asi tvam ity uktvā sa nivṛtto mahābalaḥ
taṃ pra·viṣ·ṭaṃ va·naṃ dṛṣ·ṭvā vā·lī śā·pa·bha·yāt ta·taḥ / muk·to hy a·si tvam ity uk·tvā sa ni·vṛt·to ma·hā·ba·laḥ
- 24
rāghavo 'pi saha bhrātrā saha caiva hanūmatā / tad eva vanam āgacchat sugrīvo yatra vānaraḥ
rā·gha·vo 'pi sa·ha bhrāt·rā sa·ha cai·va ha·nū·ma·tā / tad e·va va·nam ā·gac·chat sug·rī·vo yat·ra vā·na·raḥ
- 25
taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvaḥ sahalakṣmaṇam / hrīmān dīnam uvācedaṃ vasudhām avalokayan
taṃ sa·mīk·ṣyā·ga·taṃ rā·maṃ sug·rī·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇam / hrī·mān dī·nam u·vā·ce·daṃ va·su·dhām a·va·lo·ka·yan
- 26
āhvayasveti mām uktvā darśayitvā ca vikramam / vairiṇā ghātayitvā ca kim idānīṃ tvayā kṛtam
āh·va·yas·ve·ti mām uk·tvā dar·śa·yit·vā ca vik·ra·mam / vai·ri·ṇā ghā·ta·yit·vā ca kim i·dā·nīṃ tva·yā kṛ·tam
- 27
tām eva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ / vālinaṃ na nihanmīti tato nāham ito vraje
tām e·va ve·lāṃ vak·tav·yaṃ tva·yā rā·gha·va tat·tva·taḥ / vā·li·naṃ na ni·han·mī·ti ta·to nā·ham i·to vra·je
- 28
tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ / karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punar abravīt
tas·ya cai·vaṃ bru·vā·ṇas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ka·ru·ṇaṃ dī·na·yā vā·cā rā·gha·vaḥ pu·nar ab·ra·vīt
- 29
sugrīva śrūyatāṃ tātaḥ krodhaś ca vyapanīyatām / kāraṇaṃ yena bāṇo 'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ
sug·rī·va śrū·ya·tāṃ tā·taḥ kro·dhaś ca vya·pa·nī·ya·tām / kā·ra·ṇaṃ ye·na bā·ṇo 'yaṃ na ma·yā sa vi·sar·ji·taḥ
- 30
alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca / tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam
a·laṃ·kā·re·ṇa ve·ṣe·ṇa pra·mā·ṇe·na ga·te·na ca / tvaṃ ca sug·rī·va vā·lī ca sa·dṛ·śau sthaḥ pa·ras·pa·ram
- 31
svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara / vikrameṇa ca vākyaiś ca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye
sva·re·ṇa var·ca·sā cai·va prek·ṣi·te·na ca vā·na·ra / vik·ra·me·ṇa ca vāk·yaiś ca vyak·tiṃ vāṃ no·pa·lak·ṣa·ye
- 32
tato 'haṃ rūpasādṛśyān mohito vānarottama / notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam
ta·to 'haṃ rū·pa·sā·dṛś·yān mo·hi·to vā·na·rot·ta·ma / not·sṛ·jā·mi ma·hā·ve·gaṃ śa·raṃ śat·ru·ni·bar·ha·ṇam
- 33
etanmuhūrte tu mayā paśya vālinam āhave / nirastam iṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale
e·tan·mu·hūr·te tu ma·yā paś·ya vā·li·nam ā·ha·ve / ni·ras·tam i·ṣu·ṇai·ke·na veṣ·ṭa·mā·naṃ ma·hī·ta·le
- 34
abhijñānaṃ kuruṣva tvam ātmano vānareśvara / yena tvām abhijānīyāṃ dvandvayuddham upāgatam
a·bhij·ñā·naṃ ku·ruṣ·va tvam āt·ma·no vā·na·reś·va·ra / ye·na tvām a·bhi·jā·nī·yāṃ dvan·dva·yud·dham u·pā·ga·tam
- 35
gajapuṣpīm imāṃ phullām utpāṭya śubhalakṣaṇām / kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe 'sya sugrīvasya mahātmanaḥ
ga·ja·puṣ·pīm i·māṃ phul·lām ut·pāṭ·ya śu·bha·lak·ṣa·ṇām / ku·ru lak·ṣma·ṇa kaṇ·ṭhe 'sya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 36
tato giritaṭe jātām utpāṭya kusumāyutām / lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat
ta·to gi·ri·ta·ṭe jā·tām ut·pāṭ·ya ku·su·mā·yu·tām / lak·ṣma·ṇo ga·ja·puṣ·pīṃ tāṃ tas·ya kaṇ·ṭhe vya·sar·ja·yat
- 37
sa tathā śuśubhe śrīmāṃl latayā kaṇṭhasaktayā / mālayeva balākānāṃ sasaṃdhya iva toyadaḥ
sa ta·thā śu·śu·bhe śrī·māṃl la·ta·yā kaṇ·ṭha·sak·ta·yā / mā·la·ye·va ba·lā·kā·nāṃ sa·saṃdh·ya i·va to·ya·daḥ
- 38
vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ / jagāma saha rāmeṇa kiṣkindhāṃ vālipālitām
vibh·rā·ja·mā·no va·pu·ṣā rā·ma·vāk·ya·sa·mā·hi·taḥ / ja·gā·ma sa·ha rā·me·ṇa kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 13 27 verses
- 1
ṛśyamūkāt sa dharmātmā kiṣkindhāṃ lakṣmaṇāgrajaḥ / jagāma sahasugrīvo vālivikramapālitām
ṛś·ya·mū·kāt sa dhar·māt·mā kiṣ·kin·dhāṃ lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / ja·gā·ma sa·ha·sug·rī·vo vā·li·vik·ra·ma·pā·li·tām
- 2
samudyamya mahac cāpaṃ rāmaḥ kāñcanabhūṣitam / śarāṃś cāditya saṃkāśān gṛhītvā raṇasādhakān
sa·mud·yam·ya ma·hac cā·paṃ rā·maḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣi·tam / śa·rāṃś cā·dit·ya saṃ·kā·śān gṛ·hīt·vā ra·ṇa·sā·dha·kān
- 3
agratas tu yayau tasya rāghavasya mahātmanaḥ / sugrīvaḥ saṃhatagrīvo lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ
ag·ra·tas tu ya·yau tas·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sug·rī·vaḥ saṃ·ha·tag·rī·vo lak·ṣma·ṇaś ca ma·hā·ba·laḥ
- 4
pṛṣṭhato hanumān vīro nalo nīlaś ca vānaraḥ / tāraś caiva mahātejā hariyūthapa yūthapāḥ
pṛṣ·ṭha·to ha·nu·mān vī·ro na·lo nī·laś ca vā·na·raḥ / tā·raś cai·va ma·hā·te·jā ha·ri·yū·tha·pa yū·tha·pāḥ
- 5
te vīkṣamāṇā vṛkṣāṃś ca puṣpabhārāvalambinaḥ / prasannāmbuvahāś caiva saritaḥ sāgaraṃ gamāḥ
te vīk·ṣa·mā·ṇā vṛk·ṣāṃś ca puṣ·pa·bhā·rā·va·lam·bi·naḥ / pra·san·nām·bu·va·hāś cai·va sa·ri·taḥ sā·ga·raṃ ga·māḥ
- 6
kandarāṇi ca śailāṃś ca nirjharāṇi guhās tathā / śikharāṇi ca mukhyāni darīś ca priyadarśanāḥ
kan·da·rā·ṇi ca śai·lāṃś ca nir·jha·rā·ṇi gu·hās ta·thā / śi·kha·rā·ṇi ca mukh·yā·ni da·rīś ca pri·ya·dar·śa·nāḥ
- 7
vaidūryavimalaiḥ parṇaiḥ padmaiś cākāśakuḍmalaiḥ / śobhitān sajalān mārge taṭākāṃś ca vyalokayan
vai·dūr·ya·vi·ma·laiḥ par·ṇaiḥ pad·maiś cā·kā·śa·kuḍ·ma·laiḥ / śo·bhi·tān sa·ja·lān mār·ge ta·ṭā·kāṃś ca vya·lo·ka·yan
- 8
kāraṇḍaiḥ sārasair haṃsair vañjūlair jalakukkuṭaiḥ / cakravākais tathā cānyaiḥ śakunaiḥ pratināditān
kā·raṇ·ḍaiḥ sā·ra·sair haṃ·sair vañ·jū·lair ja·la·kuk·ku·ṭaiḥ / cak·ra·vā·kais ta·thā cān·yaiḥ śa·ku·naiḥ pra·ti·nā·di·tān
- 9
mṛduśaṣpāṅkurāhārān nirbhayān vanagocarān / carataḥ sarvato 'paśyan sthalīṣu hariṇān sthitān
mṛ·du·śaṣ·pāṅ·ku·rā·hā·rān nir·bha·yān va·na·go·ca·rān / ca·ra·taḥ sar·va·to 'paś·yan stha·lī·ṣu ha·ri·ṇān sthi·tān
- 10
taṭākavairiṇaś cāpi śukladantavibhūṣitān / ghorān ekacarān vanyān dviradān kūlaghātinaḥ
ta·ṭā·ka·vai·ri·ṇaś cā·pi śuk·la·dan·ta·vi·bhū·ṣi·tān / gho·rān e·ka·ca·rān van·yān dvi·ra·dān kū·la·ghā·ti·naḥ
- 11
vane vanacarāṃś cānyān khecarāṃś ca vihaṃgamān / paśyantas tvaritā jagmuḥ sugrīvavaśavartinaḥ
va·ne va·na·ca·rāṃś cān·yān khe·ca·rāṃś ca vi·haṃ·ga·mān / paś·yan·tas tva·ri·tā jag·muḥ sug·rī·va·va·śa·var·ti·naḥ
- 12
teṣāṃ tu gacchatāṃ tatra tvaritaṃ raghunandanaḥ / drumaṣaṇḍaṃ vanaṃ dṛṣṭvā rāmaḥ sugrīvam abravīt
te·ṣāṃ tu gac·cha·tāṃ tat·ra tva·ri·taṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / dru·ma·ṣaṇ·ḍaṃ va·naṃ dṛṣ·ṭvā rā·maḥ sug·rī·vam ab·ra·vīt
- 13
eṣa megha ivākāśe vṛkṣaṣaṇḍaḥ prakāśate / meghasaṃghātavipulaḥ paryantakadalīvṛtaḥ
e·ṣa me·gha i·vā·kā·śe vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍaḥ pra·kā·śa·te / me·gha·saṃ·ghā·ta·vi·pu·laḥ par·yan·ta·ka·da·lī·vṛ·taḥ
- 14
kim etaj jñātum icchāmi sakhe kautūhalaṃ mama / kautūhalāpanayanaṃ kartum icchāmy ahaṃ tvayā
kim e·taj jñā·tum ic·chā·mi sa·khe kau·tū·ha·laṃ ma·ma / kau·tū·ha·lā·pa·na·ya·naṃ kar·tum ic·chāmy a·haṃ tva·yā
- 15
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / gacchann evācacakṣe 'tha sugrīvas tan mahad vanam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / gac·chann e·vā·ca·cak·ṣe 'tha sug·rī·vas tan ma·had va·nam
- 16
etad rāghava vistīrṇam āśramaṃ śramanāśanam / udyānavanasaṃpannaṃ svādumūlaphalodakam
e·tad rā·gha·va vis·tīr·ṇam āś·ra·maṃ śra·ma·nā·śa·nam / ud·yā·na·va·na·saṃ·pan·naṃ svā·du·mū·la·pha·lo·da·kam
- 17
atra saptajanā nāma munayaḥ saṃśitavratāḥ / saptaivāsann adhaḥśīrṣā niyataṃ jalaśāyinaḥ
at·ra sap·ta·ja·nā nā·ma mu·na·yaḥ saṃ·śi·tav·ra·tāḥ / sap·tai·vā·sann a·dhaḥ·śīr·ṣā ni·ya·taṃ ja·la·śā·yi·naḥ
- 18
saptarātrakṛtāhārā vāyunā vanavāsinaḥ / divaṃ varṣaśatair yātāḥ saptabhiḥ sakalevarāḥ
sap·ta·rāt·ra·kṛ·tā·hā·rā vā·yu·nā va·na·vā·si·naḥ / di·vaṃ var·ṣa·śa·tair yā·tāḥ sap·ta·bhiḥ sa·ka·le·va·rāḥ
- 19
teṣām evaṃ prabhāvena drumaprākārasaṃvṛtam / āśramaṃ sudurādharṣam api sendraiḥ surāsuraiḥ
te·ṣām e·vaṃ pra·bhā·ve·na dru·map·rā·kā·ra·saṃ·vṛ·tam / āś·ra·maṃ su·du·rā·dhar·ṣam a·pi sen·draiḥ su·rā·su·raiḥ
- 20
pakṣiṇo varjayanty etat tathānye vanacāriṇaḥ / viśanti mohād ye 'py atra nivartante na te punaḥ
pak·ṣi·ṇo var·ja·yanty e·tat ta·thān·ye va·na·cā·ri·ṇaḥ / vi·śan·ti mo·hād ye 'py at·ra ni·var·tan·te na te pu·naḥ
- 21
vibhūṣaṇaravāś cātra śrūyante sakalākṣarāḥ / tūryagītasvanāś cāpi gandho divyaś ca rāghava
vi·bhū·ṣa·ṇa·ra·vāś cāt·ra śrū·yan·te sa·ka·lāk·ṣa·rāḥ / tūr·ya·gī·tas·va·nāś cā·pi gan·dho div·yaś ca rā·gha·va
- 22
tretāgnayo 'pi dīpyante dhūmo hy eṣa pradṛśyate / veṣṭayann iva vṛkṣāgrān kapotāṅgāruṇo ghanaḥ
tre·tāg·na·yo 'pi dīp·yan·te dhū·mo hy e·ṣa pra·dṛś·ya·te / veṣ·ṭa·yann i·va vṛk·ṣāg·rān ka·po·tāṅ·gā·ru·ṇo gha·naḥ
- 23
kuru praṇāmaṃ dharmātmaṃs tān samuddiśya rāghavaḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā prayataḥ saṃyatāñjaliḥ
ku·ru pra·ṇā·maṃ dhar·māt·maṃs tān sa·mud·diś·ya rā·gha·vaḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā pra·ya·taḥ saṃ·ya·tāñ·ja·liḥ
- 24
praṇamanti hi ye teṣām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām / na teṣām aśubhaṃ kiṃ cic charīre rāma dṛśyate
pra·ṇa·man·ti hi ye te·ṣām ṛ·ṣī·ṇāṃ bhā·vi·tāt·ma·nām / na te·ṣām a·śu·bhaṃ kiṃ cic cha·rī·re rā·ma dṛś·ya·te
- 25
tato rāmaḥ saha bhrātrā lakṣmaṇena kṛtāñjaliḥ / samuddiśya mahātmānas tān ṛṣīn abhyavādayat
ta·to rā·maḥ sa·ha bhrāt·rā lak·ṣma·ṇe·na kṛ·tāñ·ja·liḥ / sa·mud·diś·ya ma·hāt·mā·nas tān ṛ·ṣīn abh·ya·vā·da·yat
- 26
abhivādya ca dharmātmā rāmo bhrātā ca lakṣmaṇaḥ / sugrīvo vānarāś caiva jagmuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ
a·bhi·vād·ya ca dhar·māt·mā rā·mo bhrā·tā ca lak·ṣma·ṇaḥ / sug·rī·vo vā·na·rāś cai·va jag·muḥ saṃ·hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ
- 27
te gatvā dūram adhvānaṃ tasmāt saptajanāśramāt / dadṛśus tāṃ durādharṣāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām
te gat·vā dū·ram adh·vā·naṃ tas·māt sap·ta·ja·nāś·ra·māt / da·dṛ·śus tāṃ du·rā·dhar·ṣāṃ kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 14 21 verses
- 1
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālipālitām / vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane
sar·ve te tva·ri·taṃ gat·vā kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām / vṛk·ṣair āt·mā·nam ā·vṛt·ya vya·tiṣ·ṭhan ga·ha·ne va·ne
- 2
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ / sugrīvo vipulagrīvaḥ krodham āhārayad bhṛśam
vi·cār·ya sar·va·to dṛṣ·ṭiṃ kā·na·ne kā·na·nap·ri·yaḥ / sug·rī·vo vi·pu·lag·rī·vaḥ kro·dham ā·hā·ra·yad bhṛ·śam
- 3
tataḥ sa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat / parivāraiḥ parivṛto nādair bhindann ivāmbaram
ta·taḥ sa ni·na·daṃ gho·raṃ kṛt·vā yud·dhā·ya cāh·va·yat / pa·ri·vā·raiḥ pa·ri·vṛ·to nā·dair bhin·dann i·vām·ba·ram
- 4
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatis tadā / dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyam abravīt
a·tha bā·lār·ka·sa·dṛ·śo dṛp·ta·siṃ·ha·ga·tis ta·dā / dṛṣ·ṭvā rā·maṃ kri·yā·dak·ṣaṃ sug·rī·vo vāk·yam ab·ra·vīt
- 5
harivāgurayā vyāptaṃ taptakāñcanatoraṇām / prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm
ha·ri·vā·gu·ra·yā vyāp·taṃ tap·ta·kāñ·ca·na·to·ra·ṇām / prāp·tāḥ sma dhva·ja·yan·trāḍh·yāṃ kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·naḥ pu·rīm
- 6
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā / saphalāṃ tāṃ kuru kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ
pra·tij·ñā yā tva·yā vī·ra kṛ·tā vā·li·va·dhe pu·rā / sa·pha·lāṃ tāṃ ku·ru kṣip·raṃ la·tāṃ kā·la i·vā·ga·taḥ
- 7
evam uktas tu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ / tam athovāca sugrīvaṃ vacanaṃ śatrusūdanaḥ
e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā sug·rī·ve·ṇa sa rā·gha·vaḥ / tam a·tho·vā·ca sug·rī·vaṃ va·ca·naṃ śat·ru·sū·da·naḥ
- 8
kṛtābhijñāna cihnas tvam anayā gajasāhvayā / viparīta ivākāśe sūryo nakṣatra mālayā
kṛ·tā·bhij·ñā·na cih·nas tvam a·na·yā ga·ja·sāh·va·yā / vi·pa·rī·ta i·vā·kā·śe sūr·yo nak·ṣat·ra mā·la·yā
- 9
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara / ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge
ad·ya vā·li·sa·mut·thaṃ te bha·yaṃ vai·raṃ ca vā·na·ra / e·ke·nā·haṃ pra·mok·ṣyā·mi bā·ṇa·mok·ṣe·ṇa saṃ·yu·ge
- 10
mama darśaya sugrīvavairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam / vālī vinihato yāvad vane pāṃsuṣu veṣṭate
ma·ma dar·śa·ya sug·rī·va·vai·ri·ṇaṃ bhrā·tṛ·rū·pi·ṇam / vā·lī vi·ni·ha·to yā·vad va·ne pāṃ·su·ṣu veṣ·ṭa·te
- 11
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvan sa vinivartate / tato doṣeṇa mā gacchet sadyo garhec ca mā bhavān
ya·di dṛṣ·ṭi·pa·thaṃ prāp·to jī·van sa vi·ni·var·ta·te / ta·to do·ṣe·ṇa mā gac·chet sad·yo gar·hec ca mā bha·vān
- 12
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ / tato vetsi balenādya bālinaṃ nihataṃ mayā
prat·yak·ṣaṃ sap·ta te sā·lā ma·yā bā·ṇe·na dā·ri·tāḥ / ta·to vet·si ba·le·nād·ya bā·li·naṃ ni·ha·taṃ ma·yā
- 13
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre 'pi tiṣṭhatā / dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathaṃ cana
a·nṛ·taṃ nok·ta·pūr·vaṃ me vī·ra kṛc·chre 'pi tiṣ·ṭha·tā / dhar·ma·lo·bha·pa·rī·te·na na ca vak·ṣye ka·thaṃ ca·na
- 14
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi saṃbhramam / prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ
sa·pha·lāṃ ca ka·riṣ·yā·mi pra·tij·ñāṃ ja·hi saṃbh·ra·mam / pra·sū·taṃ ka·la·maṃ kṣet·re var·ṣe·ṇe·va śa·tak·ra·tuḥ
- 15
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ / sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpated yena vānaraḥ
ta·dāh·vā·na·ni·mit·taṃ tvaṃ vā·li·no he·ma·mā·li·naḥ / sug·rī·va ku·ru taṃ śab·daṃ niṣ·pa·ted ye·na vā·na·raḥ
- 16
jitakāśī jayaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purāt / niṣpatiṣyaty asaṃgena vālī sa priyasaṃyugaḥ
ji·ta·kā·śī ja·yaś·lā·ghī tva·yā cā·dhar·ṣi·taḥ pu·rāt / niṣ·pa·tiṣ·yaty a·saṃ·ge·na vā·lī sa pri·ya·saṃ·yu·gaḥ
- 17
ripūṇāṃ dharṣaṇaṃ śūrā marṣayanti na saṃyuge / jānantas tu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ
ri·pū·ṇāṃ dhar·ṣa·ṇaṃ śū·rā mar·ṣa·yan·ti na saṃ·yu·ge / jā·nan·tas tu sva·kaṃ vīr·yaṃ strī·sa·mak·ṣaṃ vi·śe·ṣa·taḥ
- 18
sa tu rāmavacaḥ śrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ / nanarda krūranādena vinirbhindann ivāmbaram
sa tu rā·ma·va·caḥ śrut·vā sug·rī·vo he·ma·piṅ·ga·laḥ / na·nar·da krū·ra·nā·de·na vi·nir·bhin·dann i·vām·ba·ram
- 19
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ / rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ
tas·ya śab·de·na vit·ras·tā gā·vo yān·ti ha·tap·ra·bhāḥ / rā·ja·do·ṣa·pa·rā·mṛṣ·ṭāḥ ku·las·tri·ya i·vā·ku·lāḥ
- 20
dravanti ca mṛgāḥ śīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ / patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ
dra·van·ti ca mṛ·gāḥ śīgh·raṃ bhag·nā i·va ra·ṇe ha·yāḥ / pa·tan·ti ca kha·gā bhū·mau kṣī·ṇa·puṇ·yā i·va gra·hāḥ
- 21
tataḥ sa jīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ vyamuñcat tvarayā pratītaḥ / sūryātmajaḥ śauryavivṛddhatejāḥ saritpatir vānilacañcalormiḥ
ta·taḥ sa jī·mū·ta·ga·ṇap·ra·ṇā·do nā·daṃ vya·muñ·cat tva·ra·yā pra·tī·taḥ / sūr·yāt·ma·jaḥ śaur·ya·vi·vṛd·dha·te·jāḥ sa·rit·pa·tir vā·ni·la·cañ·ca·lor·miḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 15 23 verses
- 1
atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ / śuśrāvāntaḥpuragato vālī bhrātur amarṣaṇaḥ
a·tha tas·ya ni·nā·daṃ taṃ sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / śuś·rā·vān·taḥ·pu·ra·ga·to vā·lī bhrā·tur a·mar·ṣa·ṇaḥ
- 2
śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam / madaś caikapade naṣṭaḥ krodhaś cāpatito mahān
śrut·vā tu tas·ya ni·na·daṃ sar·va·bhū·tap·ra·kam·pa·nam / ma·daś cai·ka·pa·de naṣ·ṭaḥ kro·dhaś cā·pa·ti·to ma·hān
- 3
sa tu roṣaparītāṅgo vālī saṃdhyātapaprabhaḥ / uparakta ivādityaḥ sadyo niṣprabhatāṃ gataḥ
sa tu ro·ṣa·pa·rī·tāṅ·go vā·lī saṃdh·yā·ta·pap·ra·bhaḥ / u·pa·rak·ta i·vā·dit·yaḥ sad·yo niṣ·pra·bha·tāṃ ga·taḥ
- 4
vālī daṃṣṭrā karālas tu krodhād dīptāgnisaṃnibhaḥ / bhāty utpatitapadmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ
vā·lī daṃṣ·ṭrā ka·rā·las tu kro·dhād dīp·tāg·ni·saṃ·ni·bhaḥ / bhāty ut·pa·ti·ta·pad·mā·bhaḥ sa·mṛ·ṇā·la i·va hra·daḥ
- 5
śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ / vegena caraṇanyāsair dārayann iva medinīm
śab·daṃ dur·mar·ṣa·ṇaṃ śrut·vā niṣ·pa·pā·ta ta·to ha·riḥ / ve·ge·na ca·ra·ṇan·yā·sair dā·ra·yann i·va me·di·nīm
- 6
taṃ tu tārā pariṣvajya snehād darśitasauhṛdā / uvāca trastasaṃbhrāntā hitodarkam idaṃ vacaḥ
taṃ tu tā·rā pa·riṣ·vaj·ya sne·hād dar·śi·ta·sau·hṛ·dā / u·vā·ca tras·ta·saṃbh·rān·tā hi·to·dar·kam i·daṃ va·caḥ
- 7
sādhu krodham imaṃ vīra nadī vegam ivāgatam / śayanād utthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktām iva srajam
sā·dhu kro·dham i·maṃ vī·ra na·dī ve·gam i·vā·ga·tam / śa·ya·nād ut·thi·taḥ kāl·yaṃ tya·ja bhuk·tām i·va sra·jam
- 8
sahasā tava niṣkrāmo mama tāvan na rocate / śrūyatām abhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase
sa·ha·sā ta·va niṣ·krā·mo ma·ma tā·van na ro·ca·te / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi yan·ni·mit·taṃ ni·vār·ya·se
- 9
pūrvam āpatitaḥ krodhāt sa tvām āhvayate yudhi / niṣpatya ca nirastas te hanyamāno diśo gataḥ
pūr·vam ā·pa·ti·taḥ kro·dhāt sa tvām āh·va·ya·te yu·dhi / niṣ·pat·ya ca ni·ras·tas te han·ya·mā·no di·śo ga·taḥ
- 10
tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ / ihaitya punar āhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me
tva·yā tas·ya ni·ras·tas·ya pī·ḍi·tas·ya vi·śe·ṣa·taḥ / i·hait·ya pu·nar āh·vā·naṃ śaṅ·kāṃ ja·na·ya·tī·va me
- 11
darpaś ca vyavasāyaś ca yādṛśas tasya nardataḥ / ninādasya ca saṃrambho naitad alpaṃ hi kāraṇam
dar·paś ca vya·va·sā·yaś ca yā·dṛ·śas tas·ya nar·da·taḥ / ni·nā·das·ya ca saṃ·ram·bho nai·tad al·paṃ hi kā·ra·ṇam
- 12
nāsahāyam ahaṃ manye sugrīvaṃ tam ihāgatam / avaṣṭabdhasahāyaś ca yam āśrityaiṣa garjati
nā·sa·hā·yam a·haṃ man·ye sug·rī·vaṃ tam i·hā·ga·tam / a·vaṣ·ṭab·dha·sa·hā·yaś ca yam āś·rit·yai·ṣa gar·ja·ti
- 13
prakṛtyā nipuṇaś caiva buddhimāṃś caiva vānaraḥ / aparīkṣitavīryeṇa sugrīvaḥ saha naiṣyati
pra·kṛt·yā ni·pu·ṇaś cai·va bud·dhi·māṃś cai·va vā·na·raḥ / a·pa·rīk·ṣi·ta·vīr·ye·ṇa sug·rī·vaḥ sa·ha naiṣ·ya·ti
- 14
pūrvam eva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ / aṅgadasya kumārasya vakṣyāmi tvā hitaṃ vacaḥ
pūr·vam e·va ma·yā vī·ra śru·taṃ ka·tha·ya·to va·caḥ / aṅ·ga·das·ya ku·mā·ras·ya vak·ṣyā·mi tvā hi·taṃ va·caḥ
- 15
tava bhrātur hi vikhyātaḥ sahāyo raṇakarkaśaḥ / rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnir ivotthitaḥ
ta·va bhrā·tur hi vikh·yā·taḥ sa·hā·yo ra·ṇa·kar·ka·śaḥ / rā·maḥ pa·ra·ba·lā·mar·dī yu·gān·tāg·nir i·vot·thi·taḥ
- 16
nivāsavṛkṣaḥ sādhūnām āpannānāṃ parā gatiḥ / ārtānāṃ saṃśrayaś caiva yaśasaś caikabhājanam
ni·vā·sa·vṛk·ṣaḥ sā·dhū·nām ā·pan·nā·nāṃ pa·rā ga·tiḥ / ār·tā·nāṃ saṃś·ra·yaś cai·va ya·śa·saś cai·ka·bhā·ja·nam
- 17
jñānavijñānasaṃpanno nideśo nirataḥ pituḥ / dhātūnām iva śailendro guṇānām ākaro mahān
jñā·na·vij·ñā·na·saṃ·pan·no ni·de·śo ni·ra·taḥ pi·tuḥ / dhā·tū·nām i·va śai·len·dro gu·ṇā·nām ā·ka·ro ma·hān
- 18
tatkṣamaṃ na virodhas te saha tena mahātmanā / durjayenāprameyena rāmeṇa raṇakarmasu
tat·kṣa·maṃ na vi·ro·dhas te sa·ha te·na ma·hāt·ma·nā / dur·ja·ye·nāp·ra·me·ye·na rā·me·ṇa ra·ṇa·kar·ma·su
- 19
śūra vakṣyāmi te kiṃ cin na cecchāmy abhyasūyitum / śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yad dhitam
śū·ra vak·ṣyā·mi te kiṃ cin na cec·chāmy abh·ya·sū·yi·tum / śrū·ya·tāṃ kri·ya·tāṃ cai·va ta·va vak·ṣyā·mi yad dhi·tam
- 20
yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhv abhiṣecaya / vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājan balīyasā
yau·va·rāj·ye·na sug·rī·vaṃ tūr·ṇaṃ sādhv a·bhi·ṣe·ca·ya / vig·ra·haṃ mā kṛ·thā vī·ra bhrāt·rā rā·jan ba·lī·ya·sā
- 21
ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tava rāmeṇa sauhṛdam / sugrīveṇa ca saṃprītiṃ vairam utsṛjya dūrataḥ
a·haṃ hi te kṣa·maṃ man·ye ta·va rā·me·ṇa sau·hṛ·dam / sug·rī·ve·ṇa ca saṃp·rī·tiṃ vai·ram ut·sṛj·ya dū·ra·taḥ
- 22
lālanīyo hi te bhrātā yavīyān eṣa vānaraḥ / tatra vā sann ihastho vā sarvathā bandhur eva te
lā·la·nī·yo hi te bhrā·tā ya·vī·yān e·ṣa vā·na·raḥ / tat·ra vā sann i·has·tho vā sar·va·thā ban·dhur e·va te
- 23
yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām / yācyamānaḥ prayatnena sādhu vākyaṃ kuruṣva me
ya·di te mat·pri·yaṃ kār·yaṃ ya·di cā·vai·ṣi māṃ hi·tām / yāc·ya·mā·naḥ pra·yat·ne·na sā·dhu vāk·yaṃ ku·ruṣ·va me
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 16 27 verses
- 1
tām evaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām / vālī nirbhartsayām āsa vacanaṃ cedam abravīt
tām e·vaṃ bru·va·tīṃ tā·rāṃ tā·rā·dhi·pa·ni·bhā·na·nām / vā·lī nir·bhar·tsa·yām ā·sa va·ca·naṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 2
garjato 'sya ca saṃrambhaṃ bhrātuḥ śatror viśeṣataḥ / marṣayiṣyāmy ahaṃ kena kāraṇena varānane
gar·ja·to 'sya ca saṃ·ram·bhaṃ bhrā·tuḥ śat·ror vi·śe·ṣa·taḥ / mar·ṣa·yiṣ·yāmy a·haṃ ke·na kā·ra·ṇe·na va·rā·na·ne
- 3
adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣv anivartinām / dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇād atiricyate
a·dhar·ṣi·tā·nāṃ śū·rā·ṇāṃ sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nām / dhar·ṣa·ṇā·mar·ṣa·ṇaṃ bhī·ru ma·ra·ṇād a·ti·ric·ya·te
- 4
soḍhuṃ na ca samartho 'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge / sugrīvasya ca saṃrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ
so·ḍhuṃ na ca sa·mar·tho 'haṃ yud·dha·kā·mas·ya saṃ·yu·ge / sug·rī·vas·ya ca saṃ·ram·bhaṃ hī·nag·rī·vas·ya gar·ja·taḥ
- 5
na ca kāryo viṣādas te rāghavaṃ prati matkṛte / dharmajñaś ca kṛtajñaś ca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati
na ca kār·yo vi·ṣā·das te rā·gha·vaṃ pra·ti mat·kṛ·te / dhar·maj·ñaś ca kṛ·taj·ñaś ca ka·thaṃ pā·paṃ ka·riṣ·ya·ti
- 6
nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo 'nugacchasi / sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā
ni·var·tas·va sa·ha strī·bhiḥ ka·thaṃ bhū·yo 'nu·gac·cha·si / sau·hṛ·daṃ dar·śi·taṃ tā·re ma·yi bhak·tiḥ kṛ·tā tva·yā
- 7
pratiyotsyāmy ahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi saṃbhramam / darpaṃ cāsya vineṣyāmi na ca prāṇair vimokṣyate
pra·ti·yot·syāmy a·haṃ gat·vā sug·rī·vaṃ ja·hi saṃbh·ra·mam / dar·paṃ cās·ya vi·neṣ·yā·mi na ca prā·ṇair vi·mok·ṣya·te
- 8
śāpitāsi mama prāṇair nivartasva jayena ca / ahaṃ jitvā nivartiṣye tam alaṃ bhrātaraṃ raṇe
śā·pi·tā·si ma·ma prā·ṇair ni·var·tas·va ja·ye·na ca / a·haṃ jit·vā ni·var·tiṣ·ye tam a·laṃ bhrā·ta·raṃ ra·ṇe
- 9
taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī / cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam
taṃ tu tā·rā pa·riṣ·vaj·ya vā·li·naṃ pri·ya·vā·di·nī / ca·kā·ra ru·da·tī man·daṃ dak·ṣi·ṇā sā pra·dak·ṣi·ṇam
- 10
tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravad vijayaiṣiṇī / antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā
ta·taḥ svas·tya·ya·naṃ kṛt·vā man·tra·vad vi·ja·yai·ṣi·ṇī / an·taḥ·pu·raṃ sa·ha strī·bhiḥ pra·viṣ·ṭā śo·ka·mo·hi·tā
- 11
praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhiḥ svam ālayam / nagarān niryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan
pra·viṣ·ṭā·yāṃ tu tā·rā·yāṃ sa·ha strī·bhiḥ svam ā·la·yam / na·ga·rān nir·ya·yau krud·dho ma·hā·sar·pa i·va śva·san
- 12
sa niḥśvasya mahāvego vālī paramaroṣaṇaḥ / sarvataś cārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā
sa niḥś·vas·ya ma·hā·ve·go vā·lī pa·ra·ma·ro·ṣa·ṇaḥ / sar·va·taś cā·ra·yan dṛṣ·ṭiṃ śat·ru·dar·śa·na·kāṅ·kṣa·yā
- 13
sa dadarśa tataḥ śrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam / susaṃvītam avaṣṭabdhaṃ dīpyamānam ivānalam
sa da·dar·śa ta·taḥ śrī·mān sug·rī·vaṃ he·ma·piṅ·ga·lam / su·saṃ·vī·tam a·vaṣ·ṭab·dhaṃ dīp·ya·mā·nam i·vā·na·lam
- 14
sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam / gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ
sa taṃ dṛṣ·ṭvā ma·hā·vīr·yaṃ sug·rī·vaṃ par·ya·vas·thi·tam / gā·ḍhaṃ pa·ri·da·dhe vā·so vā·lī pa·ra·ma·ro·ṣa·ṇaḥ
- 15
sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭim udyamya vīryavān / sugrīvam evābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ
sa vā·lī gā·ḍha·saṃ·vī·to muṣ·ṭim ud·yam·ya vīr·ya·vān / sug·rī·vam e·vā·bhi·mu·kho ya·yau yod·dhuṃ kṛ·tak·ṣa·ṇaḥ
- 16
śliṣṭamuṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataram āgataḥ / sugrīvo 'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam
śliṣ·ṭa·muṣ·ṭiṃ sa·mud·yam·ya saṃ·rab·dha·ta·ram ā·ga·taḥ / sug·rī·vo 'pi sa·mud·diś·ya vā·li·naṃ he·ma·mā·li·nam
- 17
taṃ vālī krodhatāmrākṣaḥ sugrīvaṃ raṇapaṇḍitam / āpatantaṃ mahāvegam idaṃ vacanam abravīt
taṃ vā·lī kro·dha·tām·rāk·ṣaḥ sug·rī·vaṃ ra·ṇa·paṇ·ḍi·tam / ā·pa·tan·taṃ ma·hā·ve·gam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 18
eṣa muṣṭir mayā baddho gāḍhaḥ sunihitāṅguliḥ / mayā vegavimuktas te prāṇān ādāya yāsyati
e·ṣa muṣ·ṭir ma·yā bad·dho gā·ḍhaḥ su·ni·hi·tāṅ·gu·liḥ / ma·yā ve·ga·vi·muk·tas te prā·ṇān ā·dā·ya yās·ya·ti
- 19
evam uktas tu sugrīvaḥ kruddho vālinam abravīt / tavaiva ca haran prāṇān muṣṭiḥ patatu mūrdhani
e·vam uk·tas tu sug·rī·vaḥ krud·dho vā·li·nam ab·ra·vīt / ta·vai·va ca ha·ran prā·ṇān muṣ·ṭiḥ pa·ta·tu mūr·dha·ni
- 20
tāḍitas tena saṃkruddhaḥ samabhikramya vegataḥ / abhavac choṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ
tā·ḍi·tas te·na saṃk·rud·dhaḥ sa·ma·bhik·ram·ya ve·ga·taḥ / a·bha·vac cho·ṇi·tod·gā·rī sot·pī·ḍa i·va par·va·taḥ
- 21
sugrīveṇa tu niḥsaṃgaṃ sālam utpāṭya tejasā / gātreṣv abhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ
sug·rī·ve·ṇa tu niḥ·saṃ·gaṃ sā·lam ut·pāṭ·ya te·ja·sā / gāt·reṣv a·bhi·ha·to vā·lī vaj·re·ṇe·va ma·hā·gi·riḥ
- 22
sa tu vālī pracaritaḥ sālatāḍanavihvalaḥ / gurubhārasamākrāntā sāgare naur ivābhavat
sa tu vā·lī pra·ca·ri·taḥ sā·la·tā·ḍa·na·vih·va·laḥ / gu·ru·bhā·ra·sa·māk·rān·tā sā·ga·re naur i·vā·bha·vat
- 23
tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau / pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāv ivāmbare
tau bhī·ma·ba·la·vik·rān·tau su·par·ṇa·sa·ma·ve·gi·nau / pra·vṛd·dhau gho·ra·va·pu·ṣau can·dra·sūr·yāv i·vām·ba·re
- 24
vālinā bhagnadarpas tu sugrīvo mandavikramaḥ / vālinaṃ prati sāmarṣo darśayām āsa lāghavam
vā·li·nā bhag·na·dar·pas tu sug·rī·vo man·da·vik·ra·maḥ / vā·li·naṃ pra·ti sā·mar·ṣo dar·śa·yām ā·sa lā·gha·vam
- 25
tato dhanuṣi saṃdhāya śaram āśīviṣopamam / rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ
ta·to dha·nu·ṣi saṃ·dhā·ya śa·ram ā·śī·vi·ṣo·pa·mam / rā·gha·ve·ṇa ma·hā·bā·ṇo vā·li·vak·ṣa·si pā·ti·taḥ
- 26
vegenābhihato vālī nipapāta mahītale
ve·ge·nā·bhi·ha·to vā·lī ni·pa·pā·ta ma·hī·ta·le
- 27
athokṣitaḥ śoṇitatoyavisravaiḥ supuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ / vicetano vāsavasūnur āhave prabhraṃśitendradhvajavat kṣitiṃ gataḥ
a·thok·ṣi·taḥ śo·ṇi·ta·to·ya·vis·ra·vaiḥ su·puṣ·pi·tā·śo·ka i·vā·ni·lod·dha·taḥ / vi·ce·ta·no vā·sa·va·sū·nur ā·ha·ve prabh·raṃ·śi·ten·dradh·va·ja·vat kṣi·tiṃ ga·taḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 17 45 verses
- 1
tataḥ śareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ / papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ
ta·taḥ śa·re·ṇā·bhi·ha·to rā·me·ṇa ra·ṇa·kar·ka·śaḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā vā·lī ni·kṛt·ta i·va pā·da·paḥ
- 2
sa bhūmau nyastasarvāṅgas taptakāñcanabhūṣaṇaḥ / apatad devarājasya muktaraśmir iva dhvajaḥ
sa bhū·mau nyas·ta·sar·vāṅ·gas tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaḥ / a·pa·tad de·va·rā·jas·ya muk·ta·raś·mir i·va dhva·jaḥ
- 3
tasmin nipatite bhūmau haryṛṣāṇāṃ gaṇeśvare / naṣṭacandram iva vyoma na vyarājata bhūtalam
tas·min ni·pa·ti·te bhū·mau har·yṛ·ṣā·ṇāṃ ga·ṇeś·va·re / naṣ·ṭa·can·dram i·va vyo·ma na vya·rā·ja·ta bhū·ta·lam
- 4
bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ / na śrīr jahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ
bhū·mau ni·pa·ti·tas·yā·pi tas·ya de·haṃ ma·hāt·ma·naḥ / na śrīr ja·hā·ti na prā·ṇā na te·jo na pa·rāk·ra·maḥ
- 5
śakradattā varā mālā kāñcanī ratnabhūṣitā / dadhāra harimukhyasya prāṇāṃs tejaḥ śriyaṃ ca sā
śak·ra·dat·tā va·rā mā·lā kāñ·ca·nī rat·na·bhū·ṣi·tā / da·dhā·ra ha·ri·mukh·yas·ya prā·ṇāṃs te·jaḥ śri·yaṃ ca sā
- 6
sa tayā mālayā vīro haimayā hariyūthapaḥ / saṃdhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat
sa ta·yā mā·la·yā vī·ro hai·ma·yā ha·ri·yū·tha·paḥ / saṃdh·yā·nu·ga·ta·par·yan·taḥ pa·yo·dha·ra i·vā·bha·vat
- 7
tasya mālā ca dehaś ca marmaghātī ca yaḥ śaraḥ / tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate
tas·ya mā·lā ca de·haś ca mar·ma·ghā·tī ca yaḥ śa·raḥ / tri·dhe·va ra·ci·tā lak·ṣmīḥ pa·ti·tas·yā·pi śo·bha·te
- 8
tad astraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam / rāmabāṇāsanakṣiptam āvahat paramāṃ gatim
tad as·traṃ tas·ya vī·ras·ya svar·ga·mār·gap·ra·bhā·va·nam / rā·ma·bā·ṇā·sa·nak·ṣip·tam ā·va·hat pa·ra·māṃ ga·tim
- 9
taṃ tathā patitaṃ saṃkhye gatārciṣam ivānalam / yayātim iva puṇyānte devalokāt paricyutam
taṃ ta·thā pa·ti·taṃ saṃkh·ye ga·tār·ci·ṣam i·vā·na·lam / ya·yā·tim i·va puṇ·yān·te de·va·lo·kāt pa·ric·yu·tam
- 10
ādityam iva kālena yugānte bhuvi pātitam / mahendram iva durdharṣaṃ mahendram iva duḥsaham
ā·dit·yam i·va kā·le·na yu·gān·te bhu·vi pā·ti·tam / ma·hen·dram i·va dur·dhar·ṣaṃ ma·hen·dram i·va duḥ·sa·ham
- 11
mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam / siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam / lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca
ma·hen·dra·put·raṃ pa·ti·taṃ vā·li·naṃ he·ma·mā·li·nam / siṃ·ho·ras·kaṃ ma·hā·bā·huṃ dīp·tās·yaṃ ha·ri·lo·ca·nam / lak·ṣma·ṇā·nu·ga·to rā·mo da·dar·śo·pa·sa·sar·pa ca
- 12
sa dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / abravīt praśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam
sa dṛṣ·ṭvā rā·gha·vaṃ vā·lī lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ pa·ru·ṣaṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam
- 13
parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko nu prāptas tvayā guṇaḥ / yad ahaṃ yuddhasaṃrabdhas tvatkṛte nidhanaṃ gataḥ
pa·rāṅ·mu·kha·va·dhaṃ kṛt·vā ko nu prāp·tas tva·yā gu·ṇaḥ / yad a·haṃ yud·dha·saṃ·rab·dhas tvat·kṛ·te ni·dha·naṃ ga·taḥ
- 14
kulīnaḥ sattvasaṃpannas tejasvī caritavrataḥ / rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ
ku·lī·naḥ sat·tva·saṃ·pan·nas te·jas·vī ca·ri·tav·ra·taḥ / rā·maḥ ka·ru·ṇa·ve·dī ca pra·jā·nāṃ ca hi·te ra·taḥ
- 15
sānukrośo mahotsāhaḥ samayajño dṛḍhavrataḥ / iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi
sā·nuk·ro·śo ma·hot·sā·haḥ sa·ma·yaj·ño dṛ·ḍhav·ra·taḥ / i·ti te sar·va·bhū·tā·ni ka·tha·yan·ti ya·śo bhu·vi
- 16
tān guṇān saṃpradhāryāham agryaṃ cābhijanaṃ tava / tārayā pratiṣiddhaḥ san sugrīveṇa samāgataḥ
tān gu·ṇān saṃp·ra·dhār·yā·ham ag·ryaṃ cā·bhi·ja·naṃ ta·va / tā·ra·yā pra·ti·ṣid·dhaḥ san sug·rī·ve·ṇa sa·mā·ga·taḥ
- 17
na mām anyena saṃrabdhaṃ pramattaṃ veddhum arhasi / iti me buddhir utpannā babhūvādarśane tava
na mām an·ye·na saṃ·rab·dhaṃ pra·mat·taṃ ved·dhum ar·ha·si / i·ti me bud·dhir ut·pan·nā ba·bhū·vā·dar·śa·ne ta·va
- 18
na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajam adhārmikam / jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpam ivāvṛtam
na tvāṃ vi·ni·ha·tāt·mā·naṃ dhar·madh·va·jam a·dhār·mi·kam / jā·ne pā·pa·sa·mā·cā·raṃ tṛ·ṇaiḥ kū·pam i·vā·vṛ·tam
- 19
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannam iva pāvakam / nāhaṃ tvām abhijānāni dharmacchadmābhisaṃvṛtam
sa·tāṃ ve·ṣa·dha·raṃ pā·paṃ prac·chan·nam i·va pā·va·kam / nā·haṃ tvām a·bhi·jā·nā·ni dhar·mac·chad·mā·bhi·saṃ·vṛ·tam
- 20
viṣaye vā pure vā te yadā nāpakaromy aham / na ca tvāṃ pratijāne 'haṃ kasmāt tvaṃ haṃsy akilbiṣam
vi·ṣa·ye vā pu·re vā te ya·dā nā·pa·ka·romy a·ham / na ca tvāṃ pra·ti·jā·ne 'haṃ kas·māt tvaṃ haṃsy a·kil·bi·ṣam
- 21
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram / mām ihāpratiyudhyantam anyena ca samāgatam
pha·la·mū·lā·śa·naṃ nit·yaṃ vā·na·raṃ va·na·go·ca·ram / mām i·hāp·ra·ti·yudh·yan·tam an·ye·na ca sa·mā·ga·tam
- 22
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ / liṅgam apy asti te rājan dṛśyate dharmasaṃhitam
tvaṃ na·rā·dhi·pa·teḥ put·raḥ pra·tī·taḥ pri·ya·dar·śa·naḥ / liṅ·gam apy as·ti te rā·jan dṛś·ya·te dhar·ma·saṃ·hi·tam
- 23
kaḥ kṣatriyakule jātaḥ śrutavān naṣṭasaṃśayaḥ / dharmaliṅga praticchannaḥ krūraṃ karma samācaret
kaḥ kṣat·ri·ya·ku·le jā·taḥ śru·ta·vān naṣ·ṭa·saṃ·śa·yaḥ / dhar·ma·liṅ·ga pra·tic·chan·naḥ krū·raṃ kar·ma sa·mā·ca·ret
- 24
rāma rājakule jāto dharmavān iti viśrutaḥ / abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi
rā·ma rā·ja·ku·le jā·to dhar·ma·vān i·ti viś·ru·taḥ / a·bhav·yo bhav·ya·rū·pe·ṇa ki·mar·thaṃ pa·ri·dhā·va·si
- 25
sāma dānaṃ kṣamā dharmaḥ satyaṃ dhṛtiparākramau / pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaś cāpy apakāriṣu
sā·ma dā·naṃ kṣa·mā dhar·maḥ sat·yaṃ dhṛ·ti·pa·rāk·ra·mau / pār·thi·vā·nāṃ gu·ṇā rā·jan daṇ·ḍaś cāpy a·pa·kā·ri·ṣu
- 26
vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ / eṣā prakṛtir asmākaṃ puruṣas tvaṃ nareśvaraḥ
va·yaṃ va·na·ca·rā rā·ma mṛ·gā mū·la·pha·lā·śa·nāḥ / e·ṣā pra·kṛ·tir as·mā·kaṃ pu·ru·ṣas tvaṃ na·reś·va·raḥ
- 27
bhūmir hiraṇyaṃ rūpyaṃ ca nigrahe kāraṇāni ca / tatra kas te vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā
bhū·mir hi·raṇ·yaṃ rūp·yaṃ ca nig·ra·he kā·ra·ṇā·ni ca / tat·ra kas te va·ne lo·bho ma·dī·ye·ṣu pha·le·ṣu vā
- 28
nayaś ca vinayaś cobhau nigrahānugrahāv api / rājavṛttir asaṃkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ
na·yaś ca vi·na·yaś co·bhau nig·ra·hā·nug·ra·hāv a·pi / rā·ja·vṛt·tir a·saṃ·kīr·ṇā na nṛ·pāḥ kā·ma·vṛt·ta·yaḥ
- 29
tvaṃ tu kāmapradhānaś ca kopanaś cānavasthitaḥ / rājavṛttaiś ca saṃkīrṇaḥ śarāsanaparāyaṇaḥ
tvaṃ tu kā·map·ra·dhā·naś ca ko·pa·naś cā·na·vas·thi·taḥ / rā·ja·vṛt·taiś ca saṃ·kīr·ṇaḥ śa·rā·sa·na·pa·rā·ya·ṇaḥ
- 30
na te 'sty apacitir dharme nārthe buddhir avasthitā / indriyaiḥ kāmavṛttaḥ san kṛṣyase manujeśvara
na te 'sty a·pa·ci·tir dhar·me nār·the bud·dhir a·vas·thi·tā / in·dri·yaiḥ kā·ma·vṛt·taḥ san kṛṣ·ya·se ma·nu·jeś·va·ra
- 31
hatvā bāṇena kākutstha mām ihānaparādhinam / kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam
hat·vā bā·ṇe·na kā·kut·stha mām i·hā·na·pa·rā·dhi·nam / kiṃ vak·ṣya·si sa·tāṃ madh·ye kar·ma kṛt·vā ju·gup·si·tam
- 32
rājahā brahmahā goghnaś coraḥ prāṇivadhe rataḥ / nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ
rā·ja·hā brah·ma·hā gogh·naś co·raḥ prā·ṇi·va·dhe ra·taḥ / nās·ti·kaḥ pa·ri·vet·tā ca sar·ve ni·ra·ya·gā·mi·naḥ
- 33
adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇy asthi ca varjitam / abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhair dharmacāribhiḥ
a·dhār·yaṃ car·ma me sad·bhī ro·māṇy as·thi ca var·ji·tam / a·bhak·ṣyā·ṇi ca māṃ·sā·ni tvad·vi·dhair dhar·ma·cā·ri·bhiḥ
- 34
pañca pañcanakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava / śalyakaḥ śvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaś ca pañcamaḥ
pañ·ca pañ·ca·na·khā bhak·ṣyā brah·mak·ṣat·re·ṇa rā·gha·va / śal·ya·kaḥ śvā·vi·dho go·dhā śa·śaḥ kūr·maś ca pañ·ca·maḥ
- 35
carma cāsthi ca me rājan na spṛśanti manīṣiṇaḥ / abhakṣyāṇi ca māṃsāni so 'haṃ pañcanakho hataḥ
car·ma cās·thi ca me rā·jan na spṛ·śan·ti ma·nī·ṣi·ṇaḥ / a·bhak·ṣyā·ṇi ca māṃ·sā·ni so 'haṃ pañ·ca·na·kho ha·taḥ
- 36
tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasuṃdharā / pramadā śīlasaṃpannā dhūrtena patitā yathā
tva·yā nā·the·na kā·kut·stha na sa·nā·thā va·suṃ·dha·rā / pra·ma·dā śī·la·saṃ·pan·nā dhūr·te·na pa·ti·tā ya·thā
- 37
śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyā praśritamānasaḥ / kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā
śa·ṭho nai·kṛ·ti·kaḥ kṣud·ro mith·yā praś·ri·ta·mā·na·saḥ / ka·thaṃ da·śa·ra·the·na tvaṃ jā·taḥ pā·po ma·hāt·ma·nā
- 38
chinnacāritryakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā / tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā
chin·na·cā·rit·rya·kak·ṣye·ṇa sa·tāṃ dhar·mā·ti·var·ti·nā / tyak·ta·dhar·māṅ·ku·śe·nā·haṃ ni·ha·to rā·ma·has·ti·nā
- 39
dṛśyamānas tu yudhyethā mayā yudhi nṛpātmaja / adya vaivasvataṃ devaṃ paśyes tvaṃ nihato mayā
dṛś·ya·mā·nas tu yudh·ye·thā ma·yā yu·dhi nṛ·pāt·ma·ja / ad·ya vai·vas·va·taṃ de·vaṃ paś·yes tvaṃ ni·ha·to ma·yā
- 40
tvayādṛśyena tu raṇe nihato 'haṃ durāsadaḥ / prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ
tva·yā·dṛś·ye·na tu ra·ṇe ni·ha·to 'haṃ du·rā·sa·daḥ / pra·sup·taḥ pan·na·ge·ne·va na·raḥ pā·na·va·śaṃ ga·taḥ
- 41
sugrīvapriyakāmena yad ahaṃ nihatas tvayā / kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te 'nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe
sug·rī·vap·ri·ya·kā·me·na yad a·haṃ ni·ha·tas tva·yā / kaṇ·ṭhe bad·dhvā pra·dad·yāṃ te 'ni·ha·taṃ rā·va·ṇaṃ ra·ṇe
- 42
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm / jānayeyaṃ tavādeśāc chvetām aśvatarīm iva
nyas·tāṃ sā·ga·ra·to·ye vā pā·tā·le vā·pi mai·thi·līm / jā·na·ye·yaṃ ta·vā·de·śāc chve·tām aś·va·ta·rīm i·va
- 43
yuktaṃ yat prapnuyād rājyaṃ sugrīvaḥ svargate mayi / ayuktaṃ yad adharmeṇa tvayāhaṃ nihato raṇe
yuk·taṃ yat prap·nu·yād rāj·yaṃ sug·rī·vaḥ svar·ga·te ma·yi / a·yuk·taṃ yad a·dhar·me·ṇa tva·yā·haṃ ni·ha·to ra·ṇe
- 44
kāmam evaṃvidhaṃ lokaḥ kālena viniyujyate / kṣamaṃ ced bhavatā prāptam uttaraṃ sādhu cintyatām
kā·mam e·vaṃ·vi·dhaṃ lo·kaḥ kā·le·na vi·ni·yuj·ya·te / kṣa·maṃ ced bha·va·tā prāp·tam ut·ta·raṃ sā·dhu cin·tya·tām
- 45
ity evam uktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātād vyathito mahātmā / samīkṣya rāmaṃ ravisaṃnikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ
ity e·vam uk·tvā pa·ri·śuṣ·ka·vak·traḥ śa·rā·bhi·ghā·tād vya·thi·to ma·hāt·mā / sa·mīk·ṣya rā·maṃ ra·vi·saṃ·ni·kā·śaṃ tūṣ·ṇīṃ ba·bhū·vā·ma·ra·rā·ja·sū·nuḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 18 57 verses
- 1
ity uktaḥ praśritaṃ vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam / paruṣaṃ vālinā rāmo nihatena vicetasā
ity uk·taḥ praś·ri·taṃ vāk·yaṃ dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ hi·tam / pa·ru·ṣaṃ vā·li·nā rā·mo ni·ha·te·na vi·ce·ta·sā
- 2
taṃ niṣprabham ivādityaṃ muktatoyam ivāmbudam / uktavākyaṃ hariśreṣṭham upaśāntam ivānalam
taṃ niṣ·pra·bham i·vā·dit·yaṃ muk·ta·to·yam i·vām·bu·dam / uk·ta·vāk·yaṃ ha·riś·reṣ·ṭham u·pa·śān·tam i·vā·na·lam
- 3
dharmārthaguṇasaṃpannaṃ harīśvaram anuttamam / adhikṣiptas tadā rāmaḥ paścād vālinam abravīt
dhar·mār·tha·gu·ṇa·saṃ·pan·naṃ ha·rīś·va·ram a·nut·ta·mam / a·dhik·ṣip·tas ta·dā rā·maḥ paś·cād vā·li·nam ab·ra·vīt
- 4
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca samayaṃ cāpi laukikam / avijñāya kathaṃ bālyān mām ihādya vigarhase
dhar·mam ar·thaṃ ca kā·maṃ ca sa·ma·yaṃ cā·pi lau·ki·kam / a·vij·ñā·ya ka·thaṃ bāl·yān mām i·hād·ya vi·gar·ha·se
- 5
apṛṣṭvā buddhisaṃpannān vṛddhān ācāryasaṃmatān / saumya vānaracāpalyāt tvaṃ māṃ vaktum ihecchasi
a·pṛṣ·ṭvā bud·dhi·saṃ·pan·nān vṛd·dhān ā·cār·ya·saṃ·ma·tān / saum·ya vā·na·ra·cā·pal·yāt tvaṃ māṃ vak·tum i·hec·cha·si
- 6
ikṣvākūṇām iyaṃ bhūmiḥ saśailavanakānanā / mṛgapakṣimanuṣyāṇāṃ nigrahānugrahāv api
ik·ṣvā·kū·ṇām i·yaṃ bhū·miḥ sa·śai·la·va·na·kā·na·nā / mṛ·ga·pak·ṣi·ma·nuṣ·yā·ṇāṃ nig·ra·hā·nug·ra·hāv a·pi
- 7
tāṃ pālayati dharmātmā bharataḥ satyavāg ṛjuḥ / dharmakāmārthatattvajño nigrahānugrahe rataḥ
tāṃ pā·la·ya·ti dhar·māt·mā bha·ra·taḥ sat·ya·vāg ṛ·juḥ / dhar·ma·kā·mār·tha·tat·tvaj·ño nig·ra·hā·nug·ra·he ra·taḥ
- 8
nayaś ca vinayaś cobhau yasmin satyaṃ ca susthitam / vikramaś ca yathā dṛṣṭaḥ sa rājā deśakālavit
na·yaś ca vi·na·yaś co·bhau yas·min sat·yaṃ ca sus·thi·tam / vik·ra·maś ca ya·thā dṛṣ·ṭaḥ sa rā·jā de·śa·kā·la·vit
- 9
tasya dharmakṛtādeśā vayam anye ca pārthivaḥ / carāmo vasudhāṃ kṛtsnāṃ dharmasaṃtānam icchavaḥ
tas·ya dhar·ma·kṛ·tā·de·śā va·yam an·ye ca pār·thi·vaḥ / ca·rā·mo va·su·dhāṃ kṛt·snāṃ dhar·ma·saṃ·tā·nam ic·cha·vaḥ
- 10
tasmin nṛpatiśārdūla bharate dharmavatsale / pālayaty akhilāṃ bhūmiṃ kaś cared dharmanigraham
tas·min nṛ·pa·ti·śār·dū·la bha·ra·te dhar·ma·vat·sa·le / pā·la·yaty a·khi·lāṃ bhū·miṃ kaś ca·red dhar·ma·nig·ra·ham
- 11
te vayaṃ mārgavibhraṣṭaṃ svadharme parame sthitāḥ / bharatājñāṃ puraskṛtya nigṛhṇīmo yathāvidhi
te va·yaṃ mār·ga·vibh·raṣ·ṭaṃ sva·dhar·me pa·ra·me sthi·tāḥ / bha·ra·tāj·ñāṃ pu·ras·kṛt·ya ni·gṛh·ṇī·mo ya·thā·vi·dhi
- 12
tvaṃ tu saṃkliṣṭadharmā ca karmaṇā ca vigarhitaḥ / kāmatantrapradhānaś ca na sthito rājavartmani
tvaṃ tu saṃk·liṣ·ṭa·dhar·mā ca kar·ma·ṇā ca vi·gar·hi·taḥ / kā·ma·tan·trap·ra·dhā·naś ca na sthi·to rā·ja·var·tma·ni
- 13
jyeṣṭho bhrātā pitā caiva yaś ca vidyāṃ prayacchati / trayas te pitaro jñeyā dharme ca pathi vartinaḥ
jyeṣ·ṭho bhrā·tā pi·tā cai·va yaś ca vid·yāṃ pra·yac·cha·ti / tra·yas te pi·ta·ro jñe·yā dhar·me ca pa·thi var·ti·naḥ
- 14
yavīyān ātmanaḥ putraḥ śiṣyaś cāpi guṇoditaḥ / putravat te trayaś cintyā dharmaś ced atra kāraṇam
ya·vī·yān āt·ma·naḥ put·raḥ śiṣ·yaś cā·pi gu·ṇo·di·taḥ / put·ra·vat te tra·yaś cin·tyā dhar·maś ced at·ra kā·ra·ṇam
- 15
sūkṣmaḥ paramadurjñeyaḥ satāṃ dharmaḥ plavaṃgama / hṛdisthaḥ sarvabhūtānām ātmā veda śubhāśubham
sūk·ṣmaḥ pa·ra·ma·dur·jñe·yaḥ sa·tāṃ dhar·maḥ pla·vaṃ·ga·ma / hṛ·dis·thaḥ sar·va·bhū·tā·nām āt·mā ve·da śu·bhā·śu·bham
- 16
capalaś capalaiḥ sārdhaṃ vānarair akṛtātmabhiḥ / jātyandha iva jātyandhair mantrayan drakṣyase nu kim
ca·pa·laś ca·pa·laiḥ sār·dhaṃ vā·na·rair a·kṛ·tāt·ma·bhiḥ / jāt·yan·dha i·va jāt·yan·dhair man·tra·yan drak·ṣya·se nu kim
- 17
ahaṃ tu vyaktatām asya vacanasya bravīmi te / na hi māṃ kevalaṃ roṣāt tvaṃ vigarhitum arhasi
a·haṃ tu vyak·ta·tām as·ya va·ca·nas·ya bra·vī·mi te / na hi māṃ ke·va·laṃ ro·ṣāt tvaṃ vi·gar·hi·tum ar·ha·si
- 18
tad etat kāraṇaṃ paśya yadarthaṃ tvaṃ mayā hataḥ / bhrātur vartasi bhāryāyāṃ tyaktvā dharmaṃ sanātanam
tad e·tat kā·ra·ṇaṃ paś·ya ya·dar·thaṃ tvaṃ ma·yā ha·taḥ / bhrā·tur var·ta·si bhār·yā·yāṃ tyak·tvā dhar·maṃ sa·nā·ta·nam
- 19
asya tvaṃ dharamāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ / rumāyāṃ vartase kāmāt snuṣāyāṃ pāpakarmakṛt
as·ya tvaṃ dha·ra·mā·ṇas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ru·mā·yāṃ var·ta·se kā·māt snu·ṣā·yāṃ pā·pa·kar·ma·kṛt
- 20
tad vyatītasya te dharmāt kāmavṛttasya vānara / bhrātṛbhāryābhimarśe 'smin daṇḍo 'yaṃ pratipāditaḥ
tad vya·tī·tas·ya te dhar·māt kā·ma·vṛt·tas·ya vā·na·ra / bhrā·tṛ·bhār·yā·bhi·mar·śe 'smin daṇ·ḍo 'yaṃ pra·ti·pā·di·taḥ
- 21
na hi dharmaviruddhasya lokavṛttād apeyuṣaḥ / daṇḍād anyatra paśyāmi nigrahaṃ hariyūthapa
na hi dhar·ma·vi·rud·dhas·ya lo·ka·vṛt·tād a·pe·yu·ṣaḥ / daṇ·ḍād an·yat·ra paś·yā·mi nig·ra·haṃ ha·ri·yū·tha·pa
- 22
aurasīṃ bhaginīṃ vāpi bhāryāṃ vāpy anujasya yaḥ / pracareta naraḥ kāmāt tasya daṇḍo vadhaḥ smṛtaḥ
au·ra·sīṃ bha·gi·nīṃ vā·pi bhār·yāṃ vāpy a·nu·jas·ya yaḥ / pra·ca·re·ta na·raḥ kā·māt tas·ya daṇ·ḍo va·dhaḥ smṛ·taḥ
- 23
bharatas tu mahīpālo vayaṃ tv ādeśavartinaḥ / tvaṃ ca dharmād atikrāntaḥ kathaṃ śakyam upekṣitum
bha·ra·tas tu ma·hī·pā·lo va·yaṃ tv ā·de·śa·var·ti·naḥ / tvaṃ ca dhar·mād a·tik·rān·taḥ ka·thaṃ śak·yam u·pek·ṣi·tum
- 24
gurudharmavyatikrāntaṃ prājño dharmeṇa pālayan / bharataḥ kāmavṛttānāṃ nigrahe paryavasthitaḥ
gu·ru·dhar·mav·ya·tik·rān·taṃ prāj·ño dhar·me·ṇa pā·la·yan / bha·ra·taḥ kā·ma·vṛt·tā·nāṃ nig·ra·he par·ya·vas·thi·taḥ
- 25
vayaṃ tu bharatādeśaṃ vidhiṃ kṛtvā harīśvara / tvadvidhān bhinnamaryādān niyantuṃ paryavasthitāḥ
va·yaṃ tu bha·ra·tā·de·śaṃ vi·dhiṃ kṛt·vā ha·rīś·va·ra / tvad·vi·dhān bhin·na·mar·yā·dān ni·yan·tuṃ par·ya·vas·thi·tāḥ
- 26
sugrīveṇa ca me sakhyaṃ lakṣmaṇena yathā tathā / dārarājyanimittaṃ ca niḥśreyasi rataḥ sa me
sug·rī·ve·ṇa ca me sakh·yaṃ lak·ṣma·ṇe·na ya·thā ta·thā / dā·ra·rāj·ya·ni·mit·taṃ ca niḥś·re·ya·si ra·taḥ sa me
- 27
pratijñā ca mayā dattā tadā vānarasaṃnidhau / pratijñā ca kathaṃ śakyā madvidhenānavekṣitum
pra·tij·ñā ca ma·yā dat·tā ta·dā vā·na·ra·saṃ·ni·dhau / pra·tij·ñā ca ka·thaṃ śak·yā mad·vi·dhe·nā·na·vek·ṣi·tum
- 28
tad ebhiḥ kāraṇaiḥ sarvair mahadbhir dharmasaṃhitaiḥ / śāsanaṃ tava yad yuktaṃ tad bhavān anumanyatām
tad e·bhiḥ kā·ra·ṇaiḥ sar·vair ma·had·bhir dhar·ma·saṃ·hi·taiḥ / śā·sa·naṃ ta·va yad yuk·taṃ tad bha·vān a·nu·man·ya·tām
- 29
sarvathā dharma ity eva draṣṭavyas tava nigrahaḥ / vayasyasyopakartavyaṃ dharmam evānupaśyatā
sar·va·thā dhar·ma ity e·va draṣ·ṭav·yas ta·va nig·ra·haḥ / va·yas·yas·yo·pa·kar·tav·yaṃ dhar·mam e·vā·nu·paś·ya·tā
- 30
rājabhir dhṛtadaṇḍās tu kṛtvā pāpāni mānavāḥ / nirmalāḥ svargam āyānti santaḥ sukṛtino yathā
rā·ja·bhir dhṛ·ta·daṇ·ḍās tu kṛt·vā pā·pā·ni mā·na·vāḥ / nir·ma·lāḥ svar·gam ā·yān·ti san·taḥ su·kṛ·ti·no ya·thā
- 31
āryeṇa mama māndhātrā vyasanaṃ ghoram īpsitam / śramaṇena kṛte pāpe yathā pāpaṃ kṛtaṃ tvayā
ār·ye·ṇa ma·ma mān·dhāt·rā vya·sa·naṃ gho·ram īp·si·tam / śra·ma·ṇe·na kṛ·te pā·pe ya·thā pā·paṃ kṛ·taṃ tva·yā
- 32
anyair api kṛtaṃ pāpaṃ pramattair vasudhādhipaiḥ / prāyaścittaṃ ca kurvanti tena tac chāmyate rajaḥ
an·yair a·pi kṛ·taṃ pā·paṃ pra·mat·tair va·su·dhā·dhi·paiḥ / prā·yaś·cit·taṃ ca kur·van·ti te·na tac chām·ya·te ra·jaḥ
- 33
tad alaṃ paritāpena dharmataḥ parikalpitaḥ / vadho vānaraśārdūla na vayaṃ svavaśe sthitāḥ
tad a·laṃ pa·ri·tā·pe·na dhar·ma·taḥ pa·ri·kal·pi·taḥ / va·dho vā·na·ra·śār·dū·la na va·yaṃ sva·va·śe sthi·tāḥ
- 34
vāgurābhiś ca pāśaiś ca kūṭaiś ca vividhair narāḥ / praticchannāś ca dṛśyāś ca gṛhṇanti subahūn mṛgān / pradhāvitān vā vitrastān visrabdhān ativiṣṭhitān
vā·gu·rā·bhiś ca pā·śaiś ca kū·ṭaiś ca vi·vi·dhair na·rāḥ / pra·tic·chan·nāś ca dṛś·yāś ca gṛh·ṇan·ti su·ba·hūn mṛ·gān / pra·dhā·vi·tān vā vit·ras·tān vis·rab·dhān a·ti·viṣ·ṭhi·tān
- 35
pramattān apramattān vā narā māṃsārthino bhṛśam / vidhyanti vimukhāṃś cāpi na ca doṣo 'tra vidyate
pra·mat·tān ap·ra·mat·tān vā na·rā māṃ·sār·thi·no bhṛ·śam / vidh·yan·ti vi·mu·khāṃś cā·pi na ca do·ṣo 'tra vid·ya·te
- 36
yānti rājarṣayaś cātra mṛgayāṃ dharmakovidāḥ / tasmāt tvaṃ nihato yuddhe mayā bāṇena vānara / ayudhyan pratiyudhyan vā yasmāc chākhāmṛgo hy asi
yān·ti rā·jar·ṣa·yaś cāt·ra mṛ·ga·yāṃ dhar·ma·ko·vi·dāḥ / tas·māt tvaṃ ni·ha·to yud·dhe ma·yā bā·ṇe·na vā·na·ra / a·yudh·yan pra·ti·yudh·yan vā yas·māc chā·khā·mṛ·go hy a·si
- 37
durlabhasya ca dharmasya jīvitasya śubhasya ca / rājāno vānaraśreṣṭha pradātāro na saṃśayaḥ
dur·la·bhas·ya ca dhar·mas·ya jī·vi·tas·ya śu·bhas·ya ca / rā·jā·no vā·na·raś·reṣ·ṭha pra·dā·tā·ro na saṃ·śa·yaḥ
- 38
tān na hiṃsyān na cākrośen nākṣipen nāpriyaṃ vadet / devā mānuṣarūpeṇa caranty ete mahītale
tān na hiṃs·yān na cāk·ro·śen nāk·ṣi·pen nāp·ri·yaṃ va·det / de·vā mā·nu·ṣa·rū·pe·ṇa ca·ranty e·te ma·hī·ta·le
- 39
tvaṃ tu dharmam avijñāya kevalaṃ roṣam āsthitaḥ / pradūṣayasi māṃ dharme pitṛpaitāmahe sthitam
tvaṃ tu dhar·mam a·vij·ñā·ya ke·va·laṃ ro·ṣam ās·thi·taḥ / pra·dū·ṣa·ya·si māṃ dhar·me pi·tṛ·pai·tā·ma·he sthi·tam
- 40
evam uktas tu rāmeṇa vālī pravyathito bhṛśam / pratyuvāca tato rāmaṃ prāñjalir vānareśvaraḥ
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa vā·lī prav·ya·thi·to bhṛ·śam / prat·yu·vā·ca ta·to rā·maṃ prāñ·ja·lir vā·na·reś·va·raḥ
- 41
yat tvam āttha naraśreṣṭha tad evaṃ nātra saṃśayaḥ / prativaktuṃ prakṛṣṭe hi nāpakṛṣṭas tu śaknuyāt
yat tvam āt·tha na·raś·reṣ·ṭha tad e·vaṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / pra·ti·vak·tuṃ pra·kṛṣ·ṭe hi nā·pa·kṛṣ·ṭas tu śak·nu·yāt
- 42
yad ayuktaṃ mayā pūrvaṃ pramādād vākyam apriyam / tatrāpi khalu me doṣaṃ kartuṃ nārhasi rāghava
yad a·yuk·taṃ ma·yā pūr·vaṃ pra·mā·dād vāk·yam ap·ri·yam / tat·rā·pi kha·lu me do·ṣaṃ kar·tuṃ nār·ha·si rā·gha·va
- 43
tvaṃ hi dṛṣṭārthatattvajñaḥ prajānāṃ ca hite rataḥ / kāryakāraṇasiddhau te prasannā buddhir avyayā
tvaṃ hi dṛṣ·ṭār·tha·tat·tvaj·ñaḥ pra·jā·nāṃ ca hi·te ra·taḥ / kār·ya·kā·ra·ṇa·sid·dhau te pra·san·nā bud·dhir av·ya·yā
- 44
mām apy avagataṃ dharmād vyatikrāntapuraskṛtam / dharmasaṃhitayā vācā dharmajña paripālaya
mām apy a·va·ga·taṃ dhar·mād vya·tik·rān·ta·pu·ras·kṛ·tam / dhar·ma·saṃ·hi·ta·yā vā·cā dhar·maj·ña pa·ri·pā·la·ya
- 45
bāṣpasaṃruddhakaṇṭhas tu vālī sārtaravaḥ śanaiḥ / uvāca rāmaṃ saṃprekṣya paṅkalagna iva dvipaḥ
bāṣ·pa·saṃ·rud·dha·kaṇ·ṭhas tu vā·lī sār·ta·ra·vaḥ śa·naiḥ / u·vā·ca rā·maṃ saṃp·rek·ṣya paṅ·ka·lag·na i·va dvi·paḥ
- 46
na tv ātmānam ahaṃ śoce na tārāṃ nāpi bāndhavān / yathā putraṃ guṇaśreṣṭham aṅgadaṃ kanakāṅgadam
na tv āt·mā·nam a·haṃ śo·ce na tā·rāṃ nā·pi bān·dha·vān / ya·thā put·raṃ gu·ṇaś·reṣ·ṭham aṅ·ga·daṃ ka·na·kāṅ·ga·dam
- 47
sa mamādarśanād dīno bālyāt prabhṛti lālitaḥ / taṭāka iva pītāmbur upaśoṣaṃ gamiṣyati
sa ma·mā·dar·śa·nād dī·no bāl·yāt pra·bhṛ·ti lā·li·taḥ / ta·ṭā·ka i·va pī·tām·bur u·pa·śo·ṣaṃ ga·miṣ·ya·ti
- 48
sugrīve cāṅgade caiva vidhatsva matim uttamām / tvaṃ hi śāstā ca goptā ca kāryākāryavidhau sthitaḥ
sug·rī·ve cāṅ·ga·de cai·va vi·dhat·sva ma·tim ut·ta·mām / tvaṃ hi śās·tā ca gop·tā ca kār·yā·kār·ya·vi·dhau sthi·taḥ
- 49
yā te narapate vṛttir bharate lakṣmaṇe ca yā / sugrīve cāṅgade rājaṃs tāṃ cintayitum arhasi
yā te na·ra·pa·te vṛt·tir bha·ra·te lak·ṣma·ṇe ca yā / sug·rī·ve cāṅ·ga·de rā·jaṃs tāṃ cin·ta·yi·tum ar·ha·si
- 50
maddoṣakṛtadoṣāṃ tāṃ yathā tārāṃ tapasvinīm / sugrīvo nāvamanyeta tathāvasthātum arhasi
mad·do·ṣa·kṛ·ta·do·ṣāṃ tāṃ ya·thā tā·rāṃ ta·pas·vi·nīm / sug·rī·vo nā·va·man·ye·ta ta·thā·vas·thā·tum ar·ha·si
- 51
tvayā hy anugṛhītena śakyaṃ rājyam upāsitum / tvadvaśe vartamānena tava cittānuvartinā
tva·yā hy a·nu·gṛ·hī·te·na śak·yaṃ rāj·yam u·pā·si·tum / tvad·va·śe var·ta·mā·ne·na ta·va cit·tā·nu·var·ti·nā
- 52
sa tam āśvāsayad rāmo vālinaṃ vyaktadarśanam
sa tam āś·vā·sa·yad rā·mo vā·li·naṃ vyak·ta·dar·śa·nam
- 53
na vayaṃ bhavatā cintyā nāpy ātmā harisattama / vayaṃ bhavadviśeṣeṇa dharmataḥ kṛtaniścayāḥ
na va·yaṃ bha·va·tā cin·tyā nāpy āt·mā ha·ri·sat·ta·ma / va·yaṃ bha·vad·vi·śe·ṣe·ṇa dhar·ma·taḥ kṛ·ta·niś·ca·yāḥ
- 54
daṇḍye yaḥ pātayed daṇḍaṃ daṇḍyo yaś cāpi daṇḍyate / kāryakāraṇasiddhārthāv ubhau tau nāvasīdataḥ
daṇ·ḍye yaḥ pā·ta·yed daṇ·ḍaṃ daṇ·ḍyo yaś cā·pi daṇ·ḍya·te / kār·ya·kā·ra·ṇa·sid·dhār·thāv u·bhau tau nā·va·sī·da·taḥ
- 55
tad bhavān daṇḍasaṃyogād asmād vigatakalmaṣaḥ / gataḥ svāṃ prakṛtiṃ dharmyāṃ dharmadṛṣṭtena vartmanā
tad bha·vān daṇ·ḍa·saṃ·yo·gād as·mād vi·ga·ta·kal·ma·ṣaḥ / ga·taḥ svāṃ pra·kṛ·tiṃ dhar·myāṃ dhar·ma·dṛṣ·ṭte·na var·tma·nā
- 56
sa tasya vākyaṃ madhuraṃ mahātmanaḥ samāhitaṃ dharmapathānuvartinaḥ / niśamya rāmasya raṇāvamardino vacaḥ suyuktaṃ nijagāda vānaraḥ
sa tas·ya vāk·yaṃ ma·dhu·raṃ ma·hāt·ma·naḥ sa·mā·hi·taṃ dhar·ma·pa·thā·nu·var·ti·naḥ / ni·śam·ya rā·mas·ya ra·ṇā·va·mar·di·no va·caḥ su·yuk·taṃ ni·ja·gā·da vā·na·raḥ
- 57
śarābhitaptena vicetasā mayā pradūṣitas tvaṃ yad ajānatā prabho / idaṃ mahendropamabhīmavikrama prasāditas tvaṃ kṣama me mahīśvara
śa·rā·bhi·tap·te·na vi·ce·ta·sā ma·yā pra·dū·ṣi·tas tvaṃ yad a·jā·na·tā pra·bho / i·daṃ ma·hen·dro·pa·ma·bhī·ma·vik·ra·ma pra·sā·di·tas tvaṃ kṣa·ma me ma·hīś·va·ra
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 19 29 verses
- 1
sa vānaramahārājaḥ śayānaḥ śaravikṣataḥ / pratyukto hetumadvākyair nottaraṃ pratyapadyata
sa vā·na·ra·ma·hā·rā·jaḥ śa·yā·naḥ śa·ra·vik·ṣa·taḥ / prat·yuk·to he·tu·mad·vāk·yair not·ta·raṃ prat·ya·pad·ya·ta
- 2
aśmabhiḥ paribhinnāṅgaḥ pādapair āhato bhṛśam / rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ
aś·ma·bhiḥ pa·ri·bhin·nāṅ·gaḥ pā·da·pair ā·ha·to bhṛ·śam / rā·ma·bā·ṇe·na cāk·rān·to jī·vi·tān·te mu·mo·ha saḥ
- 3
taṃ bhāryābāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge / hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam
taṃ bhār·yā·bā·ṇa·mok·ṣe·ṇa rā·ma·dat·te·na saṃ·yu·ge / ha·taṃ pla·va·ga·śār·dū·laṃ tā·rā śuś·rā·va vā·li·nam
- 4
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartuḥ sudāruṇam / niṣpapāta bhṛśaṃ trastā vividhād girigahvarāt
sā sa·put·rāp·ri·yaṃ śrut·vā va·dhaṃ bhar·tuḥ su·dā·ru·ṇam / niṣ·pa·pā·ta bhṛ·śaṃ tras·tā vi·vi·dhād gi·ri·gah·va·rāt
- 5
ye tv aṅgadaparīvārā vānarā hi mahābalāḥ / te sakārmukam ālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ
ye tv aṅ·ga·da·pa·rī·vā·rā vā·na·rā hi ma·hā·ba·lāḥ / te sa·kār·mu·kam ā·lok·ya rā·maṃ tras·tāḥ pra·dud·ru·vuḥ
- 6
sā dadarśa tatas trastān harīn āpatato drutam / yūthād iva paribhraṣṭān mṛgān nihatayūthapān
sā da·dar·śa ta·tas tras·tān ha·rīn ā·pa·ta·to dru·tam / yū·thād i·va pa·ribh·raṣ·ṭān mṛ·gān ni·ha·ta·yū·tha·pān
- 7
tān uvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī / rāma vitrāsitān sarvān anubaddhān iveṣubhiḥ
tān u·vā·ca sa·mā·sād·ya duḥ·khi·tān duḥ·khi·tā sa·tī / rā·ma vit·rā·si·tān sar·vān a·nu·bad·dhān i·ve·ṣu·bhiḥ
- 8
vānarā rājasiṃhasya yasya yūyaṃ puraḥsarāḥ / taṃ vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ
vā·na·rā rā·ja·siṃ·has·ya yas·ya yū·yaṃ pu·raḥ·sa·rāḥ / taṃ vi·hā·ya su·vit·ras·tāḥ kas·mād dra·va·ta dur·ga·tāḥ
- 9
rājyahetoḥ sa ced bhrātā bhrātā raudreṇa pātitaḥ / rāmeṇa prasṛtair dūrān mārgaṇair dūra pātibhiḥ
rāj·ya·he·toḥ sa ced bhrā·tā bhrā·tā raud·re·ṇa pā·ti·taḥ / rā·me·ṇa pra·sṛ·tair dū·rān mār·ga·ṇair dū·ra pā·ti·bhiḥ
- 10
kapipatnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ / prāptakālam aviśliṣṭam ūcur vacanam aṅganām
ka·pi·pat·nyā va·caḥ śrut·vā ka·pa·yaḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / prāp·ta·kā·lam a·viś·liṣ·ṭam ū·cur va·ca·nam aṅ·ga·nām
- 11
jīva putre nivartasya putraṃ rakṣasva cāndagam / antako rāma rūpeṇa hatvā nayati vālinam
jī·va put·re ni·var·tas·ya put·raṃ rak·ṣas·va cān·da·gam / an·ta·ko rā·ma rū·pe·ṇa hat·vā na·ya·ti vā·li·nam
- 12
kṣiptān vṛkṣān samāvidhya vipulāś ca śilās tathā / vālī vajrasamair bāṇair vajreṇeva nipātitaḥ
kṣip·tān vṛk·ṣān sa·mā·vidh·ya vi·pu·lāś ca śi·lās ta·thā / vā·lī vaj·ra·sa·mair bā·ṇair vaj·re·ṇe·va ni·pā·ti·taḥ
- 13
abhidrutam idaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam / asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe
a·bhid·ru·tam i·daṃ sar·vaṃ vid·ru·taṃ pra·sṛ·taṃ ba·lam / as·min pla·va·ga·śār·dū·le ha·te śak·ra·sa·map·ra·bhe
- 14
rakṣyatāṃ nagaraṃ śūrair aṅgadaś cābhiṣicyatām / padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṃgamāḥ
rak·ṣya·tāṃ na·ga·raṃ śū·rair aṅ·ga·daś cā·bhi·ṣic·ya·tām / pa·das·thaṃ vā·li·naḥ put·raṃ bha·jiṣ·yan·ti pla·vaṃ·ga·māḥ
- 15
atha vā ruciraṃ sthānam iha te rucirānane / āviśanti hi durgāṇi kṣipram adyaiva vānarāḥ
a·tha vā ru·ci·raṃ sthā·nam i·ha te ru·ci·rā·na·ne / ā·vi·śan·ti hi dur·gā·ṇi kṣip·ram ad·yai·va vā·na·rāḥ
- 16
abhāryāḥ saha bhāryāś ca santy atra vanacāriṇaḥ / lubdhebhyo viprayuktebhyaḥ svebhyo nas tumulaṃ bhayam
a·bhār·yāḥ sa·ha bhār·yāś ca santy at·ra va·na·cā·ri·ṇaḥ / lub·dhebh·yo vip·ra·yuk·tebh·yaḥ svebh·yo nas tu·mu·laṃ bha·yam
- 17
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanam aṅganā / ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī
al·pān·ta·ra·ga·tā·nāṃ tu śrut·vā va·ca·nam aṅ·ga·nā / āt·ma·naḥ pra·ti·rū·paṃ sā ba·bhā·ṣe cā·ru·hā·si·nī
- 18
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ kiṃ rājyena kim ātmanā / kapisiṃhe mahābhāge tasmin bhartari naśyati
put·re·ṇa ma·ma kiṃ kār·yaṃ kiṃ rāj·ye·na kim āt·ma·nā / ka·pi·siṃ·he ma·hā·bhā·ge tas·min bhar·ta·ri naś·ya·ti
- 19
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ / yo 'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ
pā·da·mū·laṃ ga·miṣ·yā·mi tas·yai·vā·haṃ ma·hāt·ma·naḥ / yo 'sau rā·map·ra·yuk·te·na śa·re·ṇa vi·ni·pā·ti·taḥ
- 20
evam uktvā pradudrāva rudatī śokakarśitā / śiraś coraś ca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhighnatī
e·vam uk·tvā pra·dud·rā·va ru·da·tī śo·ka·kar·śi·tā / śi·raś co·raś ca bā·hubh·yāṃ duḥ·khe·na sa·ma·bhigh·na·tī
- 21
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi / hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣv anivartinām
āv·ra·jan·tī da·dar·śā·tha pa·tiṃ ni·pa·ti·taṃ bhu·vi / han·tā·raṃ dā·na·ven·drā·ṇāṃ sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nām
- 22
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇām iva vāsavam / mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughaniḥsvanam
kṣep·tā·raṃ par·va·ten·drā·ṇāṃ vaj·rā·ṇām i·va vā·sa·vam / ma·hā·vā·ta·sa·mā·viṣ·ṭaṃ ma·hā·me·ghau·gha·niḥs·va·nam
- 23
śakratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭvevoparataṃ ghanam / nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam
śak·ra·tul·ya·pa·rāk·rān·taṃ vṛṣ·ṭve·vo·pa·ra·taṃ gha·nam / nar·dan·taṃ nar·da·tāṃ bhī·maṃ śū·raṃ śū·re·ṇa pā·ti·tam
- 24
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathā hatam / arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam
śār·dū·le·nā·mi·ṣas·yār·the mṛ·ga·rā·jaṃ ya·thā ha·tam / ar·ci·taṃ sar·va·lo·kas·ya sa·pa·tā·kaṃ sa·ve·di·kam
- 25
nāgahetoḥ suparṇena caityam unmathitaṃ yathā / avaṣṭabhyāvatiṣṭhantaṃ dadarśa dhanur ūrjitam
nā·ga·he·toḥ su·par·ṇe·na cait·yam un·ma·thi·taṃ ya·thā / a·vaṣ·ṭabh·yā·va·tiṣ·ṭhan·taṃ da·dar·śa dha·nur ūr·ji·tam
- 26
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuś caivānujaṃ śubhā / tān atītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe
rā·maṃ rā·mā·nu·jaṃ cai·va bhar·tuś cai·vā·nu·jaṃ śu·bhā / tān a·tīt·ya sa·mā·sād·ya bhar·tā·raṃ ni·ha·taṃ ra·ṇe
- 27
samīkṣya vyathitā bhūmau saṃbhrāntā nipapāta ha / supteva punar utthāya āryaputreti krośatī
sa·mīk·ṣya vya·thi·tā bhū·mau saṃbh·rān·tā ni·pa·pā·ta ha / sup·te·va pu·nar ut·thā·ya ār·ya·put·re·ti kro·śa·tī
- 28
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃditaṃ mṛtyudāmabhiḥ / tām avekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīm iva
ru·ro·da sā pa·tiṃ dṛṣ·ṭvā saṃ·di·taṃ mṛt·yu·dā·ma·bhiḥ / tām a·vek·ṣya tu sug·rī·vaḥ kro·śan·tīṃ ku·ra·rīm i·va
- 29
viṣādam agamat kaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadam āgatam
vi·ṣā·dam a·ga·mat kaṣ·ṭaṃ dṛṣ·ṭvā cāṅ·ga·dam ā·ga·tam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 20 25 verses
- 1
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam / dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā
rā·ma·cā·pa·vi·sṛṣ·ṭe·na śa·re·ṇān·ta·ka·re·ṇa tam / dṛṣ·ṭvā vi·ni·ha·taṃ bhū·mau tā·rā tā·rā·dhi·pā·na·nā
- 2
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī / iṣuṇābhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam
sā sa·mā·sād·ya bhar·tā·raṃ par·yaṣ·va·ja·ta bhā·mi·nī / i·ṣu·ṇā·bhi·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā vā·li·naṃ kuñ·ja·ro·pa·mam
- 3
vānarendraṃ mahendrābhaṃ śokasaṃtaptamānasā / tārā tarum ivonmūlaṃ paryadevayad āturā
vā·na·ren·draṃ ma·hen·drā·bhaṃ śo·ka·saṃ·tap·ta·mā·na·sā / tā·rā ta·rum i·von·mū·laṃ par·ya·de·va·yad ā·tu·rā
- 4
raṇe dāruṇavikrānta pravīra plavatāṃ vara / kiṃ dīnām apurobhāgām adya tvaṃ nābhibhāṣase
ra·ṇe dā·ru·ṇa·vik·rān·ta pra·vī·ra pla·va·tāṃ va·ra / kiṃ dī·nām a·pu·ro·bhā·gām ad·ya tvaṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se
- 5
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam / naivaṃvidhāḥ śerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ
ut·tiṣ·ṭha ha·ri·śār·dū·la bha·jas·va śa·ya·not·ta·mam / nai·vaṃ·vi·dhāḥ śe·ra·te hi bhū·mau nṛ·pa·ti·sat·ta·māḥ
- 6
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa / gatāsur api yāṃ gātrair māṃ vihāya niṣevase
a·tī·va kha·lu te kān·tā va·su·dhā va·su·dhā·dhi·pa / ga·tā·sur a·pi yāṃ gāt·rair māṃ vi·hā·ya ni·ṣe·va·se
- 7
vyaktam anyā tvayā vīra dharmataḥ saṃpravartatā / kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā
vyak·tam an·yā tva·yā vī·ra dhar·ma·taḥ saṃp·ra·var·ta·tā / kiṣ·kin·dhe·va pu·rī ram·yā svar·ga·mār·ge vi·nir·mi·tā
- 8
yāny asmābhis tvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu / vihṛtāni tvayā kāle teṣām uparamaḥ kṛtaḥ
yāny as·mā·bhis tva·yā sār·dhaṃ va·ne·ṣu ma·dhu·gan·dhi·ṣu / vi·hṛ·tā·ni tva·yā kā·le te·ṣām u·pa·ra·maḥ kṛ·taḥ
- 9
nirānandā nirāśāhaṃ nimagnā śokasāgare / tvayi pañcatvam āpanne mahāyūthapayūthape
ni·rā·nan·dā ni·rā·śā·haṃ ni·mag·nā śo·ka·sā·ga·re / tva·yi pañ·cat·vam ā·pan·ne ma·hā·yū·tha·pa·yū·tha·pe
- 10
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ bhuvi / yan na śokābhisaṃtaptaṃ sphuṭate 'dya sahasradhā
hṛ·da·yaṃ sus·thi·raṃ mah·yaṃ dṛṣ·ṭvā vi·ni·ha·taṃ bhu·vi / yan na śo·kā·bhi·saṃ·tap·taṃ sphu·ṭa·te 'dya sa·has·ra·dhā
- 11
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ / yat tat tasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa
sug·rī·vas·ya tva·yā bhār·yā hṛ·tā sa ca vi·vā·si·taḥ / yat tat tas·ya tva·yā vyuṣ·ṭiḥ prāp·te·yaṃ pla·va·gā·dhi·pa
- 12
niḥśreyasaparā mohāt tvayā cāhaṃ vigarhitā / yaiṣābruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendrahitaiṣiṇī
niḥś·re·ya·sa·pa·rā mo·hāt tva·yā cā·haṃ vi·gar·hi·tā / yai·ṣāb·ru·vaṃ hi·taṃ vāk·yaṃ vā·na·ren·dra·hi·tai·ṣi·ṇī
- 13
kālo niḥsaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakaras tava / balād yenāvapanno 'si sugrīvasyāvaśo vaśam
kā·lo niḥ·saṃ·śa·yo nū·naṃ jī·vi·tān·ta·ka·ras ta·va / ba·lād ye·nā·va·pan·no 'si sug·rī·vas·yā·va·śo va·śam
- 14
vaidhavyaṃ śokasaṃtāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī / aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmy anāthavat
vai·dhav·yaṃ śo·ka·saṃ·tā·paṃ kṛ·pa·ṇaṃ kṛ·pa·ṇā sa·tī / a·duḥ·kho·pa·ci·tā pūr·vaṃ var·ta·yiṣ·yāmy a·nā·tha·vat
- 15
lālitaś cāṅgado vīraḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ / vatsyate kām avasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite
lā·li·taś cāṅ·ga·do vī·raḥ su·ku·mā·raḥ su·kho·ci·taḥ / vat·sya·te kām a·vas·thāṃ me pi·tṛv·ye kro·dha·mūr·chi·te
- 16
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam / durlabhaṃ darśanaṃ tv asya tava vatsa bhaviṣyati
ku·ruṣ·va pi·ta·raṃ put·ra su·dṛṣ·ṭaṃ dhar·ma·vat·sa·lam / dur·la·bhaṃ dar·śa·naṃ tv as·ya ta·va vat·sa bha·viṣ·ya·ti
- 17
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ saṃdeśaṃ saṃdiśasva ca / mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hy asi
sa·māś·vā·sa·ya put·raṃ tvaṃ saṃ·de·śaṃ saṃ·di·śas·va ca / mūr·dhni cai·naṃ sa·māgh·rā·ya pra·vā·saṃ pras·thi·to hy a·si
- 18
rāmeṇa hi mahat karma kṛtaṃ tvām abhinighnatā / ānṛṇyaṃ tu gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave
rā·me·ṇa hi ma·hat kar·ma kṛ·taṃ tvām a·bhi·nigh·na·tā / ā·nṛṇ·yaṃ tu ga·taṃ tas·ya sug·rī·vas·ya pra·tiś·ra·ve
- 19
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase / bhuṅkṣva rājyam anudvignaḥ śasto bhrātā ripus tava
sa·kā·mo bha·va sug·rī·va ru·māṃ tvaṃ pra·ti·pat·sya·se / bhuṅ·kṣva rāj·yam a·nud·vig·naḥ śas·to bhrā·tā ri·pus ta·va
- 20
kiṃ mām evaṃ vilapatīṃ preṃṇā tvaṃ nābhibhāṣase / imāḥ paśya varā bahvīr bhāryās te vānareśvara
kiṃ mām e·vaṃ vi·la·pa·tīṃ preṃ·ṇā tvaṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se / i·māḥ paś·ya va·rā bah·vīr bhār·yās te vā·na·reś·va·ra
- 21
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryaḥ sarvataś ca tāḥ / parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtāḥ paricukruśuḥ
tas·yā vi·la·pi·taṃ śrut·vā vā·nar·yaḥ sar·va·taś ca tāḥ / pa·ri·gṛh·yāṅ·ga·daṃ dī·naṃ duḥ·khār·tāḥ pa·ri·cuk·ru·śuḥ
- 22
kim aṅgadaṃ sāṅgada vīra bāho vihāya yāsy adya cirapravāsaṃ / na yuktam evaṃ guṇasaṃnikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum
kim aṅ·ga·daṃ sāṅ·ga·da vī·ra bā·ho vi·hā·ya yāsy ad·ya ci·rap·ra·vā·saṃ / na yuk·tam e·vaṃ gu·ṇa·saṃ·ni·kṛṣ·ṭaṃ vi·hā·ya put·raṃ pri·ya·put·ra gan·tum
- 23
kim apriyaṃ te priyacāruveṣa kṛtaṃ mayā nātha sutena vā te / sahāyinīm adya vihāya vīra yamakṣayaṃ gacchasi durvinītam
kim ap·ri·yaṃ te pri·ya·cā·ru·ve·ṣa kṛ·taṃ ma·yā nā·tha su·te·na vā te / sa·hā·yi·nīm ad·ya vi·hā·ya vī·ra ya·mak·ṣa·yaṃ gac·cha·si dur·vi·nī·tam
- 24
yady apriyaṃ kiṃ cid asaṃpradhārya kṛtaṃ mayā syāt tava dīrghabāho / kṣamasva me tad dharivaṃśa nātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau
yady ap·ri·yaṃ kiṃ cid a·saṃp·ra·dhār·ya kṛ·taṃ ma·yā syāt ta·va dīr·gha·bā·ho / kṣa·mas·va me tad dha·ri·vaṃ·śa nā·tha vra·jā·mi mūr·dhnā ta·va vī·ra pā·dau
- 25
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartuḥ samīpe saha vānarībhiḥ / vyavasyata prāyam anindyavarṇā upopaveṣṭuṃ bhuvi yatra vālī
ta·thā tu tā·rā ka·ru·ṇaṃ ru·dan·tī bhar·tuḥ sa·mī·pe sa·ha vā·na·rī·bhiḥ / vya·vas·ya·ta prā·yam a·nin·dya·var·ṇā u·po·pa·veṣ·ṭuṃ bhu·vi yat·ra vā·lī
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 21 16 verses
- 1
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārām ivāmbarāt / śanair āśvāsayām āsa hanūmān hariyūthapaḥ
ta·to ni·pa·ti·tāṃ tā·rāṃ cyu·tāṃ tā·rām i·vām·ba·rāt / śa·nair āś·vā·sa·yām ā·sa ha·nū·mān ha·ri·yū·tha·paḥ
- 2
guṇadoṣakṛtaṃ jantuḥ svakarmaphalahetukam / avyagras tad avāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham
gu·ṇa·do·ṣa·kṛ·taṃ jan·tuḥ sva·kar·ma·pha·la·he·tu·kam / av·yag·ras tad a·vāp·no·ti sar·vaṃ pret·ya śu·bhā·śu·bham
- 3
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnānukampase / kaś ca kasyānuśocyo 'sti dehe 'smin budbudopame
śoc·yā śo·ca·si kaṃ śoc·yaṃ dī·naṃ dī·nā·nu·kam·pa·se / kaś ca kas·yā·nu·śoc·yo 'sti de·he 'smin bud·bu·do·pa·me
- 4
aṅgadas tu kumāro 'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā / āyatyā ca vidheyāni samarthāny asya cintaya
aṅ·ga·das tu ku·mā·ro 'yaṃ draṣ·ṭav·yo jī·va·put·ra·yā / ā·yat·yā ca vi·dhe·yā·ni sa·mar·thāny as·ya cin·ta·ya
- 5
jānāsy aniyatām evaṃ bhūtānām āgatiṃ gatim / tasmāc chubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍite naihalaukikam
jā·nāsy a·ni·ya·tām e·vaṃ bhū·tā·nām ā·ga·tiṃ ga·tim / tas·māc chu·bhaṃ hi kar·tav·yaṃ paṇ·ḍi·te nai·ha·lau·ki·kam
- 6
yasmin harisahasrāṇi prayutāny arbudāni ca / vartayanti kṛtāṃśāni so 'yaṃ diṣṭāntam āgataḥ
yas·min ha·ri·sa·has·rā·ṇi pra·yu·tāny ar·bu·dā·ni ca / var·ta·yan·ti kṛ·tāṃ·śā·ni so 'yaṃ diṣ·ṭān·tam ā·ga·taḥ
- 7
yad ayaṃ nyāyadṛṣṭārthaḥ sāmadānakṣamāparaḥ / gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitum arhasi
yad a·yaṃ nyā·ya·dṛṣ·ṭār·thaḥ sā·ma·dā·nak·ṣa·mā·pa·raḥ / ga·to dhar·ma·ji·tāṃ bhū·miṃ nai·naṃ śo·ci·tum ar·ha·si
- 8
sarve ca hariśārdūla putraś cāyaṃ tavāṅgadaḥ / haryṛṣkapatirājyaṃ ca tvatsanātham anindite
sar·ve ca ha·ri·śār·dū·la put·raś cā·yaṃ ta·vāṅ·ga·daḥ / har·yṛṣ·ka·pa·ti·rāj·yaṃ ca tvat·sa·nā·tham a·nin·di·te
- 9
tāv imau śokasaṃtaptau śanaiḥ preraya bhāmini / tvayā parigṛhīto 'yam aṅgadaḥ śāstu medinīm
tāv i·mau śo·ka·saṃ·tap·tau śa·naiḥ pre·ra·ya bhā·mi·ni / tva·yā pa·ri·gṛ·hī·to 'yam aṅ·ga·daḥ śās·tu me·di·nīm
- 10
saṃtatiś ca yathādṛṣṭā kṛtyaṃ yac cāpi sāmpratam / rājñas tat kriyatāṃ sarvam eṣa kālasya niścayaḥ
saṃ·ta·tiś ca ya·thā·dṛṣ·ṭā kṛt·yaṃ yac cā·pi sām·pra·tam / rāj·ñas tat kri·ya·tāṃ sar·vam e·ṣa kā·las·ya niś·ca·yaḥ
- 11
saṃskāryo harirājas tu aṅgadaś cābhiṣicyatām / siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntim eṣyasi
saṃs·kār·yo ha·ri·rā·jas tu aṅ·ga·daś cā·bhi·ṣic·ya·tām / siṃ·hā·sa·na·ga·taṃ put·raṃ paś·yan·tī śān·tim eṣ·ya·si
- 12
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā / abravīd uttaraṃ tārā hanūmantam avasthitam
sā tas·ya va·ca·naṃ śrut·vā bhar·tṛv·ya·sa·na·pī·ḍi·tā / ab·ra·vīd ut·ta·raṃ tā·rā ha·nū·man·tam a·vas·thi·tam
- 13
aṅgada pratirūpāṇāṃ putrāṇām ekataḥ śatam / hatasyāpy asya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam
aṅ·ga·da pra·ti·rū·pā·ṇāṃ put·rā·ṇām e·ka·taḥ śa·tam / ha·tas·yāpy as·ya vī·ras·ya gāt·ra·saṃś·le·ṣa·ṇaṃ va·ram
- 14
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmy aṅgadasya vā / pitṛvyastasya sugrīvaḥ sarvakāryeṣv anantaraḥ
na cā·haṃ ha·ri·rā·jas·ya pra·bha·vāmy aṅ·ga·das·ya vā / pi·tṛv·yas·tas·ya sug·rī·vaḥ sar·va·kār·yeṣv a·nan·ta·raḥ
- 15
na hy eṣā buddhir āstheyā hanūmann aṅgadaṃ prati / pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama
na hy e·ṣā bud·dhir ās·the·yā ha·nū·mann aṅ·ga·daṃ pra·ti / pi·tā hi ban·dhuḥ put·ras·ya na mā·tā ha·ri·sat·ta·ma
- 16
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataram asti paratra ceha vā / abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanam idaṃ mama sevituṃ kṣamam
na hi ma·ma ha·ri·rā·ja·saṃś·ra·yāt kṣa·ma·ta·ram as·ti pa·rat·ra ce·ha vā / a·bhi·mu·kha·ha·ta·vī·ra·se·vi·taṃ śa·ya·nam i·daṃ ma·ma se·vi·tuṃ kṣa·mam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 22 26 verses
- 1
vīkṣamāṇas tu mandāsuḥ sarvato mandam ucchvasan / ādāv eva tu sugrīvaṃ dadarśa tv ātmajāgrataḥ
vīk·ṣa·mā·ṇas tu man·dā·suḥ sar·va·to man·dam uc·chva·san / ā·dāv e·va tu sug·rī·vaṃ da·dar·śa tv āt·ma·jāg·ra·taḥ
- 2
taṃ prāptavijayaṃ vālī sugrīvaṃ plavageśvaram / ābhāṣya vyaktayā vācā sasneham idam abravīt
taṃ prāp·ta·vi·ja·yaṃ vā·lī sug·rī·vaṃ pla·va·geś·va·ram / ā·bhāṣ·ya vyak·ta·yā vā·cā sas·ne·ham i·dam ab·ra·vīt
- 3
sugrīvadoṣeṇa na māṃ gantum arhasi kilbiṣāt / kṛṣyamāṇaṃ bhaviṣyeṇa buddhimohena māṃ balāt
sug·rī·va·do·ṣe·ṇa na māṃ gan·tum ar·ha·si kil·bi·ṣāt / kṛṣ·ya·mā·ṇaṃ bha·viṣ·ye·ṇa bud·dhi·mo·he·na māṃ ba·lāt
- 4
yugapadvihitaṃ tāta na manye sukham āvayoḥ / sauhārdaṃ bhrātṛyuktaṃ hi tad idaṃ jātam anyathā
yu·ga·pad·vi·hi·taṃ tā·ta na man·ye su·kham ā·va·yoḥ / sau·hār·daṃ bhrā·tṛ·yuk·taṃ hi tad i·daṃ jā·tam an·ya·thā
- 5
pratipadya tvam adyaiva rājyam eṣāṃ vanaukasām / mām apy adyaiva gacchantaṃ viddhi vaivasvatakṣayam
pra·ti·pad·ya tvam ad·yai·va rāj·yam e·ṣāṃ va·nau·ka·sām / mām apy ad·yai·va gac·chan·taṃ vid·dhi vai·vas·va·tak·ṣa·yam
- 6
jīvitaṃ ca hi rājyaṃ ca śriyaṃ ca vipulām imām / prajahāmy eṣa vai tūrṇaṃ mahac cāgarhitaṃ yaśaḥ
jī·vi·taṃ ca hi rāj·yaṃ ca śri·yaṃ ca vi·pu·lām i·mām / pra·ja·hāmy e·ṣa vai tūr·ṇaṃ ma·hac cā·gar·hi·taṃ ya·śaḥ
- 7
asyāṃ tv aham avasthāyāṃ vīra vakṣyāmi yad vacaḥ / yady apy asukaraṃ rājan kartum eva tad arhasi
as·yāṃ tv a·ham a·vas·thā·yāṃ vī·ra vak·ṣyā·mi yad va·caḥ / yady apy a·su·ka·raṃ rā·jan kar·tum e·va tad ar·ha·si
- 8
sukhārhaṃ sukhasaṃvṛddhaṃ bālam enam abāliśam / bāṣpapūrṇamukhaṃ paśya bhūmau patitam aṅgadam
su·khār·haṃ su·kha·saṃ·vṛd·dhaṃ bā·lam e·nam a·bā·li·śam / bāṣ·pa·pūr·ṇa·mu·khaṃ paś·ya bhū·mau pa·ti·tam aṅ·ga·dam
- 9
mama prāṇaiḥ priyataraṃ putraṃ putram ivaurasaṃ / mayā hīnam ahīnārthaṃ sarvataḥ paripālaya
ma·ma prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·raṃ put·raṃ put·ram i·vau·ra·saṃ / ma·yā hī·nam a·hī·nār·thaṃ sar·va·taḥ pa·ri·pā·la·ya
- 10
tvam apy asya hi dātā ca paritrātā ca sarvataḥ / bhayeṣv abhayadaś caiva yathāhaṃ plavageśvara
tvam apy as·ya hi dā·tā ca pa·rit·rā·tā ca sar·va·taḥ / bha·yeṣv a·bha·ya·daś cai·va ya·thā·haṃ pla·va·geś·va·ra
- 11
eṣa tārātmajaḥ śrīmāṃs tvayā tulyaparākramaḥ / rakṣasāṃ tu vadhe teṣām agratas te bhaviṣyati
e·ṣa tā·rāt·ma·jaḥ śrī·māṃs tva·yā tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ / rak·ṣa·sāṃ tu va·dhe te·ṣām ag·ra·tas te bha·viṣ·ya·ti
- 12
anurūpāṇi karmāṇi vikramya balavān raṇe / kariṣyaty eṣa tāreyas tarasvī taruṇo 'ṅgadaḥ
a·nu·rū·pā·ṇi kar·mā·ṇi vik·ram·ya ba·la·vān ra·ṇe / ka·riṣ·yaty e·ṣa tā·re·yas ta·ras·vī ta·ru·ṇo 'ṅga·daḥ
- 13
suṣeṇaduhitā ceyam arthasūkṣmaviniścaye / autpātike ca vividhe sarvataḥ pariniṣṭhitā
su·ṣe·ṇa·du·hi·tā ce·yam ar·tha·sūk·ṣma·vi·niś·ca·ye / aut·pā·ti·ke ca vi·vi·dhe sar·va·taḥ pa·ri·niṣ·ṭhi·tā
- 14
yad eṣā sādhv iti brūyāt kāryaṃ tan muktasaṃśayam / na hi tārāmataṃ kiṃ cid anyathā parivartate
yad e·ṣā sādhv i·ti brū·yāt kār·yaṃ tan muk·ta·saṃ·śa·yam / na hi tā·rā·ma·taṃ kiṃ cid an·ya·thā pa·ri·var·ta·te
- 15
rāghavasya ca te kāryaṃ kartavyam aviśaṅkayā / syād adharmo hy akaraṇe tvāṃ ca hiṃsyād vimānitaḥ
rā·gha·vas·ya ca te kār·yaṃ kar·tav·yam a·vi·śaṅ·ka·yā / syād a·dhar·mo hy a·ka·ra·ṇe tvāṃ ca hiṃs·yād vi·mā·ni·taḥ
- 16
imāṃ ca mālām ādhatsva divyāṃ sugrīvakāñcanīm / udārā śrīḥ sthitā hy asyāṃ saṃprajahyān mṛte mayi
i·māṃ ca mā·lām ā·dhat·sva div·yāṃ sug·rī·va·kāñ·ca·nīm / u·dā·rā śrīḥ sthi·tā hy as·yāṃ saṃp·ra·jah·yān mṛ·te ma·yi
- 17
ity evam uktaḥ sugrīvo vālinā bhrātṛsauhṛdāt / harṣaṃ tyaktvā punar dīno grahagrasta ivoḍurāṭ
ity e·vam uk·taḥ sug·rī·vo vā·li·nā bhrā·tṛ·sau·hṛ·dāt / har·ṣaṃ tyak·tvā pu·nar dī·no gra·hag·ras·ta i·vo·ḍu·rāṭ
- 18
tad vālivacanāc chāntaḥ kurvan yuktam atandritaḥ / jagrāha so 'bhyanujñāto mālāṃ tāṃ caiva kāñcanīm
tad vā·li·va·ca·nāc chān·taḥ kur·van yuk·tam a·tan·dri·taḥ / jag·rā·ha so 'bhya·nuj·ñā·to mā·lāṃ tāṃ cai·va kāñ·ca·nīm
- 19
tāṃ mālāṃ kāñcanīṃ dattvā vālī dṛṣṭvātmajaṃ sthitam / saṃsiddhaḥ pretya bhāvāya snehād aṅgadam abravīt
tāṃ mā·lāṃ kāñ·ca·nīṃ dat·tvā vā·lī dṛṣ·ṭvāt·ma·jaṃ sthi·tam / saṃ·sid·dhaḥ pret·ya bhā·vā·ya sne·hād aṅ·ga·dam ab·ra·vīt
- 20
deśakālau bhajasvādya kṣamamāṇaḥ priyāpriye / sukhaduḥkhasahaḥ kāle sugrīvavaśago bhava
de·śa·kā·lau bha·jas·vād·ya kṣa·ma·mā·ṇaḥ pri·yāp·ri·ye / su·kha·duḥ·kha·sa·haḥ kā·le sug·rī·va·va·śa·go bha·va
- 21
yathā hi tvaṃ mahābāho lālitaḥ satataṃ mayā / na tathā vartamānaṃ tvāṃ sugrīvo bahu maṃsyate
ya·thā hi tvaṃ ma·hā·bā·ho lā·li·taḥ sa·ta·taṃ ma·yā / na ta·thā var·ta·mā·naṃ tvāṃ sug·rī·vo ba·hu maṃs·ya·te
- 22
māsyāmitrair gataṃ gaccher mā śatrubhir ariṃdama / bhartur arthaparo dāntaḥ sugrīvavaśago bhava
mās·yā·mit·rair ga·taṃ gac·cher mā śat·ru·bhir a·riṃ·da·ma / bhar·tur ar·tha·pa·ro dān·taḥ sug·rī·va·va·śa·go bha·va
- 23
na cātipraṇayaḥ kāryaḥ kartavyo 'praṇayaś ca te / ubhayaṃ hi mahādoṣaṃ tasmād antaradṛg bhava
na cā·tip·ra·ṇa·yaḥ kār·yaḥ kar·tav·yo 'pra·ṇa·yaś ca te / u·bha·yaṃ hi ma·hā·do·ṣaṃ tas·mād an·ta·ra·dṛg bha·va
- 24
ity uktvātha vivṛttākṣaḥ śarasaṃpīḍito bhṛśam / vivṛtair daśanair bhīmair babhūvotkrāntajīvitaḥ
ity uk·tvā·tha vi·vṛt·tāk·ṣaḥ śa·ra·saṃ·pī·ḍi·to bhṛ·śam / vi·vṛ·tair da·śa·nair bhī·mair ba·bhū·vot·krān·ta·jī·vi·taḥ
- 25
hate tu vīre plavagādhipe tadā plavaṃgamās tatra na śarma lebhire / vanecarāḥ siṃhayute mahāvane yathā hi gāvo nihate gavāṃ patau
ha·te tu vī·re pla·va·gā·dhi·pe ta·dā pla·vaṃ·ga·mās tat·ra na śar·ma le·bhi·re / va·ne·ca·rāḥ siṃ·ha·yu·te ma·hā·va·ne ya·thā hi gā·vo ni·ha·te ga·vāṃ pa·tau
- 26
tatas tu tārā vyasanārṇava plutā mṛtasyā bhartur vadanaṃ samīkṣya sā / jagāma bhūmiṃ parirabhya vālinaṃ mahādrumaṃ chinnam ivāśritā latā
ta·tas tu tā·rā vya·sa·nār·ṇa·va plu·tā mṛ·tas·yā bhar·tur va·da·naṃ sa·mīk·ṣya sā / ja·gā·ma bhū·miṃ pa·ri·rabh·ya vā·li·naṃ ma·hād·ru·maṃ chin·nam i·vāś·ri·tā la·tā
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 23 30 verses
- 1
tataḥ samupajighrantī kapirājasya tanmukham / patiṃ lokāc cyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanam abravīt
ta·taḥ sa·mu·pa·jigh·ran·tī ka·pi·rā·jas·ya tan·mu·kham / pa·tiṃ lo·kāc cyu·taṃ tā·rā mṛ·taṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 2
śeṣe tvaṃ viṣame duḥkham akṛtvā vacanaṃ mama / upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale
śe·ṣe tvaṃ vi·ṣa·me duḥ·kham a·kṛt·vā va·ca·naṃ ma·ma / u·pa·lo·pa·ci·te vī·ra su·duḥ·khe va·su·dhā·ta·le
- 3
mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava / śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase
mat·taḥ pri·ya·ta·rā nū·naṃ vā·na·ren·dra ma·hī ta·va / śe·ṣe hi tāṃ pa·riṣ·vaj·ya māṃ ca na pra·ti·bhā·ṣa·se
- 4
sugrīva eva vikrānto vīra sāhasika priya / ṛkṣavānaramukhyās tvāṃ balinaṃ paryupāsate
sug·rī·va e·va vik·rān·to vī·ra sā·ha·si·ka pri·ya / ṛk·ṣa·vā·na·ra·mukh·yās tvāṃ ba·li·naṃ par·yu·pā·sa·te
- 5
eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchram aṅgadasya ca śocataḥ / mama cemāṃ giraṃ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase
e·ṣāṃ vi·la·pi·taṃ kṛc·chram aṅ·ga·das·ya ca śo·ca·taḥ / ma·ma ce·māṃ gi·raṃ śrut·vā kiṃ tvaṃ na pra·ti·budh·ya·se
- 6
idaṃ tac chūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi / śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā
i·daṃ tac chū·ra·śa·ya·naṃ yat·ra śe·ṣe ha·to yu·dhi / śā·yi·tā ni·ha·tā yat·ra tva·yai·va ri·pa·vaḥ pu·rā
- 7
viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya / mām anāthāṃ vihāyaikāṃ gatas tvam asi mānada
vi·śud·dha·sat·tvā·bhi·ja·na pri·ya·yud·dha ma·ma pri·ya / mām a·nā·thāṃ vi·hā·yai·kāṃ ga·tas tvam a·si mā·na·da
- 8
śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā / śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām
śū·rā·ya na pra·dā·tav·yā kan·yā kha·lu vi·paś·ci·tā / śū·ra·bhār·yāṃ ha·tāṃ paś·ya sad·yo māṃ vi·dha·vāṃ kṛ·tām
- 9
avabhagnaś ca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ / agādhe ca nimagnāsmi vipule śokasāgare
a·va·bhag·naś ca me mā·no bhag·nā me śāś·va·tī ga·tiḥ / a·gā·dhe ca ni·mag·nās·mi vi·pu·le śo·ka·sā·ga·re
- 10
aśmasāramayaṃ nūnam idaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham / bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yan nādya śatadhā gatam
aś·ma·sā·ra·ma·yaṃ nū·nam i·daṃ me hṛ·da·yaṃ dṛ·ḍham / bhar·tā·raṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā yan nād·ya śa·ta·dhā ga·tam
- 11
suhṛc caiva hi bhartā ca prakṛtyā ca mama priyaḥ / āhave ca parākrāntaḥ śūraḥ pañcatvam āgataḥ
su·hṛc cai·va hi bhar·tā ca pra·kṛt·yā ca ma·ma pri·yaḥ / ā·ha·ve ca pa·rāk·rān·taḥ śū·raḥ pañ·cat·vam ā·ga·taḥ
- 12
patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī / dhanadhānyaiḥ supūrṇāpi vidhavety ucyate budhaiḥ
pa·ti·hī·nā tu yā nā·rī kā·maṃ bha·va·tu put·ri·ṇī / dha·na·dhān·yaiḥ su·pūr·ṇā·pi vi·dha·vety uc·ya·te bu·dhaiḥ
- 13
svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale / kṛmirāgaparistome tvam evaṃ śayane yathā
sva·gāt·rap·ra·bha·ve vī·ra śe·ṣe ru·dhi·ra·maṇ·ḍa·le / kṛ·mi·rā·ga·pa·ris·to·me tvam e·vaṃ śa·ya·ne ya·thā
- 14
reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ / parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha
re·ṇu·śo·ṇi·ta·saṃ·vī·taṃ gāt·raṃ ta·va sa·man·ta·taḥ / pa·ri·rab·dhuṃ na śak·no·mi bhu·jābh·yāṃ pla·va·gar·ṣa·bha
- 15
kṛtakṛtyo 'dya sugrīvo vaire 'sminn atidāruṇe / yasya rāmavimuktena hṛtam ekeṣuṇā bhayam
kṛ·ta·kṛt·yo 'dya sug·rī·vo vai·re 'sminn a·ti·dā·ru·ṇe / yas·ya rā·ma·vi·muk·te·na hṛ·tam e·ke·ṣu·ṇā bha·yam
- 16
śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava / vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvam āgate
śa·re·ṇa hṛ·di lag·ne·na gāt·ra·saṃs·par·śa·ne ta·va / vār·yā·mi tvāṃ ni·rīk·ṣan·tī tva·yi pañ·cat·vam ā·ga·te
- 17
udbabarha śaraṃ nīlas tasya gātragataṃ tadā / girigahvarasaṃlīnaṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā
ud·ba·bar·ha śa·raṃ nī·las tas·ya gāt·ra·ga·taṃ ta·dā / gi·ri·gah·va·ra·saṃ·lī·naṃ dīp·tam ā·śī·vi·ṣaṃ ya·thā
- 18
tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ / astamastakasaṃruddho raśmir dinakarād iva
tas·ya niṣ·kṛṣ·ya·mā·ṇas·ya bā·ṇas·ya ca ba·bhau dyu·tiḥ / as·ta·mas·ta·ka·saṃ·rud·dho raś·mir di·na·ka·rād i·va
- 19
petuḥ kṣatajadhārās tu vraṇebhyas tasya sarvaśaḥ / tāmragairikasaṃpṛktā dhārā iva dharādharāt
pe·tuḥ kṣa·ta·ja·dhā·rās tu vra·ṇebh·yas tas·ya sar·va·śaḥ / tām·ra·gai·ri·ka·saṃ·pṛk·tā dhā·rā i·va dha·rā·dha·rāt
- 20
avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā / asrair nayanajaiḥ śūraṃ siṣecāstrasamāhatam
a·va·kīr·ṇaṃ vi·mār·jan·tī bhar·tā·raṃ ra·ṇa·re·ṇu·nā / as·rair na·ya·na·jaiḥ śū·raṃ si·ṣe·cās·tra·sa·mā·ha·tam
- 21
rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim / uvāca tārā piṅgākṣaṃ putram aṅgadam aṅganā
ru·dhi·rok·ṣi·ta·sar·vāṅ·gaṃ dṛṣ·ṭvā vi·ni·ha·taṃ pa·tim / u·vā·ca tā·rā piṅ·gāk·ṣaṃ put·ram aṅ·ga·dam aṅ·ga·nā
- 22
avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām / saṃprasaktasya vairasya gato 'ntaḥ pāpakarmaṇā
a·vas·thāṃ paś·ci·māṃ paś·ya pi·tuḥ put·ra su·dā·ru·ṇām / saṃp·ra·sak·tas·ya vai·ras·ya ga·to 'ntaḥ pā·pa·kar·ma·ṇā
- 23
bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasādanam / abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam
bā·la·sūr·yo·da·ya·ta·nuṃ pra·yān·taṃ ya·ma·sā·da·nam / a·bhi·vā·da·ya rā·jā·naṃ pi·ta·raṃ put·ra mā·na·dam
- 24
evam uktaḥ samutthāya jagrāha caraṇau pituḥ / bhujābhyāṃ pīnavṛtābhyām aṅgado 'ham iti bruvan
e·vam uk·taḥ sa·mut·thā·ya jag·rā·ha ca·ra·ṇau pi·tuḥ / bhu·jābh·yāṃ pī·na·vṛ·tābh·yām aṅ·ga·do 'ham i·ti bru·van
- 25
abhivādayamānaṃ tvām aṅgadaṃ tvaṃ yathāpurā / dīrghāyur bhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase
a·bhi·vā·da·ya·mā·naṃ tvām aṅ·ga·daṃ tvaṃ ya·thā·pu·rā / dīr·ghā·yur bha·va put·re·ti ki·mar·thaṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se
- 26
ahaṃ putrasahāyā tvām upāse gatacetanam / siṃhena nihataṃ sadyo gauḥ savatseva govṛṣam
a·haṃ put·ra·sa·hā·yā tvām u·pā·se ga·ta·ce·ta·nam / siṃ·he·na ni·ha·taṃ sad·yo gauḥ sa·vat·se·va go·vṛ·ṣam
- 27
iṣṭvā saṃgrāmayajñena nānāpraharaṇāmbhasā / asminn avabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā
iṣ·ṭvā saṃg·rā·ma·yaj·ñe·na nā·nāp·ra·ha·ra·ṇām·bha·sā / as·minn a·va·bhṛ·the snā·taḥ ka·thaṃ pat·nyā ma·yā vi·nā
- 28
yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge / śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim
yā dat·tā de·va·rā·je·na ta·va tuṣ·ṭe·na saṃ·yu·ge / śā·ta·kum·bha·ma·yīṃ mā·lāṃ tāṃ te paś·yā·mi ne·ha kim
- 29
rājaśrīr na jahāti tvāṃ gatāsum api mānada / sūryasyāvartamānasya śailarājam iva prabhā
rā·jaś·rīr na ja·hā·ti tvāṃ ga·tā·sum a·pi mā·na·da / sūr·yas·yā·var·ta·mā·nas·ya śai·la·rā·jam i·va pra·bhā
- 30
na me vacaḥ pathyam idaṃ tvayā kṛtaṃ na cāsmi śaktā hi nivāraṇe tava / hatā saputrāsmi hatena saṃyuge saha tvayā śrīr vijahāti mām iha
na me va·caḥ path·yam i·daṃ tva·yā kṛ·taṃ na cās·mi śak·tā hi ni·vā·ra·ṇe ta·va / ha·tā sa·put·rās·mi ha·te·na saṃ·yu·ge sa·ha tva·yā śrīr vi·ja·hā·ti mām i·ha
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 24 44 verses
- 1
gatāsuṃ vālinaṃ dṛṣṭvā rāghavas tadanantaram / abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ śatrutāpanaḥ
ga·tā·suṃ vā·li·naṃ dṛṣ·ṭvā rā·gha·vas ta·da·nan·ta·ram / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ śat·ru·tā·pa·naḥ
- 2
na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ / yad atrānantaraṃ kāryaṃ tat samādhātum arhatha
na śo·ka·pa·ri·tā·pe·na śre·ya·sā yuj·ya·te mṛ·taḥ / yad at·rā·nan·ta·raṃ kār·yaṃ tat sa·mā·dhā·tum ar·ha·tha
- 3
lokavṛttam anuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam / na kālād uttaraṃ kiṃ cit karma śakyam upāsitum
lo·ka·vṛt·tam a·nuṣ·ṭhe·yaṃ kṛ·taṃ vo bāṣ·pa·mok·ṣa·ṇam / na kā·lād ut·ta·raṃ kiṃ cit kar·ma śak·yam u·pā·si·tum
- 4
niyataḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam / niyatiḥ sarvabhūtānāṃ niyogeṣv iha kāraṇam
ni·ya·taḥ kā·ra·ṇaṃ lo·ke ni·ya·tiḥ kar·ma·sā·dha·nam / ni·ya·tiḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ ni·yo·geṣv i·ha kā·ra·ṇam
- 5
na kartā kasya cit kaś cin niyoge cāpi neśvaraḥ / svabhāve vartate lokas tasya kālaḥ parāyaṇam
na kar·tā kas·ya cit kaś cin ni·yo·ge cā·pi neś·va·raḥ / sva·bhā·ve var·ta·te lo·kas tas·ya kā·laḥ pa·rā·ya·ṇam
- 6
na kālaḥ kālam atyeti na kālaḥ parihīyate / svabhāvaṃ vā samāsādya na kaś cid ativartate
na kā·laḥ kā·lam at·ye·ti na kā·laḥ pa·ri·hī·ya·te / sva·bhā·vaṃ vā sa·mā·sād·ya na kaś cid a·ti·var·ta·te
- 7
na kālasyāsti bandhutvaṃ na hetur na parākramaḥ / na mitrajñātisaṃbandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ
na kā·las·yās·ti ban·dhut·vaṃ na he·tur na pa·rāk·ra·maḥ / na mit·raj·ñā·ti·saṃ·ban·dhaḥ kā·ra·ṇaṃ nāt·ma·no va·śaḥ
- 8
kiṃ tu kāla parīṇāmo draṣṭavyaḥ sādhu paśyatā / dharmaś cārthaś ca kāmaś ca kālakramasamāhitāḥ
kiṃ tu kā·la pa·rī·ṇā·mo draṣ·ṭav·yaḥ sā·dhu paś·ya·tā / dhar·maś cār·thaś ca kā·maś ca kā·lak·ra·ma·sa·mā·hi·tāḥ
- 9
itaḥ svāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥ prāptaḥ kriyāphalam / dharmārthakāmasaṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvara
i·taḥ svāṃ pra·kṛ·tiṃ vā·lī ga·taḥ prāp·taḥ kri·yā·pha·lam / dhar·mār·tha·kā·ma·saṃ·yo·gaiḥ pa·vit·raṃ pla·va·geś·va·ra
- 10
svadharmasya ca saṃyogāj jitas tena mahātmanā / svargaḥ parigṛhītaś ca prāṇān aparirakṣatā
sva·dhar·mas·ya ca saṃ·yo·gāj ji·tas te·na ma·hāt·ma·nā / svar·gaḥ pa·ri·gṛ·hī·taś ca prā·ṇān a·pa·ri·rak·ṣa·tā
- 11
eṣā vai niyatiḥ śreṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ / tad alaṃ paritāpena prāptakālam upāsyatām
e·ṣā vai ni·ya·tiḥ śreṣ·ṭhā yāṃ ga·to ha·ri·yū·tha·paḥ / tad a·laṃ pa·ri·tā·pe·na prāp·ta·kā·lam u·pās·ya·tām
- 12
vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā / avadat praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasaṃ
va·ca·nān·te tu rā·mas·ya lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / a·va·dat praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ ga·ta·ce·ta·saṃ
- 13
kuru tvam asya sugrīva pretakāryam anantaram / tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati
ku·ru tvam as·ya sug·rī·va pre·ta·kār·yam a·nan·ta·ram / tā·rāṅ·ga·dābh·yāṃ sa·hi·to vā·li·no da·ha·naṃ pra·ti
- 14
samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāṇi ca bahūni ca / candanāni ca divyāni vālisaṃskārakāraṇāt
sa·māj·ñā·pa·ya kāṣ·ṭhā·ni śuṣ·kā·ṇi ca ba·hū·ni ca / can·da·nā·ni ca div·yā·ni vā·li·saṃs·kā·ra·kā·ra·ṇāt
- 15
samāśvāsaya cainaṃ tvam aṅgadaṃ dīnacetasaṃ / mā bhūr bāliśabuddhis tvaṃ tvadadhīnam idaṃ puram
sa·māś·vā·sa·ya cai·naṃ tvam aṅ·ga·daṃ dī·na·ce·ta·saṃ / mā bhūr bā·li·śa·bud·dhis tvaṃ tva·da·dhī·nam i·daṃ pu·ram
- 16
aṅgadas tv ānayen mālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca / ghṛtaṃ tailam atho gandhān yac cātra samanantaram
aṅ·ga·das tv ā·na·yen māl·yaṃ vas·trā·ṇi vi·vi·dhā·ni ca / ghṛ·taṃ tai·lam a·tho gan·dhān yac cāt·ra sa·ma·nan·ta·ram
- 17
tvaṃ tāra śibikāṃ śīghram ādāyāgaccha saṃbhramāt / tvarā guṇavatī yuktā hy asmin kāle viśeṣataḥ
tvaṃ tā·ra śi·bi·kāṃ śīgh·ram ā·dā·yā·gac·cha saṃbh·ra·māt / tva·rā gu·ṇa·va·tī yuk·tā hy as·min kā·le vi·śe·ṣa·taḥ
- 18
sajjībhavantu plavagāḥ śibikāvāhanocitāḥ / samarthā balinaś caiva nirhariṣyanti vālinam
saj·jī·bha·van·tu pla·va·gāḥ śi·bi·kā·vā·ha·no·ci·tāḥ / sa·mar·thā ba·li·naś cai·va nir·ha·riṣ·yan·ti vā·li·nam
- 19
evam uktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ / tasthau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā
e·vam uk·tvā tu sug·rī·vaṃ su·mit·rā·nan·da·var·dha·naḥ / tas·thau bhrā·tṛ·sa·mī·pas·tho lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā
- 20
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā tāraḥ saṃbhrāntamānasaḥ / praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ
lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā tā·raḥ saṃbh·rān·ta·mā·na·saḥ / pra·vi·ve·śa gu·hāṃ śīgh·raṃ śi·bi·kā·sak·ta·mā·na·saḥ
- 21
ādāya śibikāṃ tāraḥ sa tu paryāpayat punaḥ / vānarair uhyamānāṃ tāṃ śūrair udvahanocitaiḥ
ā·dā·ya śi·bi·kāṃ tā·raḥ sa tu par·yā·pa·yat pu·naḥ / vā·na·rair uh·ya·mā·nāṃ tāṃ śū·rair ud·va·ha·no·ci·taiḥ
- 22
tato vālinam udyamya sugrīvaḥ śibikāṃ tadā / āropayata vikrośann aṅgadena sahaiva tu
ta·to vā·li·nam ud·yam·ya sug·rī·vaḥ śi·bi·kāṃ ta·dā / ā·ro·pa·ya·ta vik·ro·śann aṅ·ga·de·na sa·hai·va tu
- 23
āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam / alaṃkāraiś ca vividhair mālyair vastraiś ca bhūṣitam
ā·rop·ya śi·bi·kāṃ cai·va vā·li·naṃ ga·ta·jī·vi·tam / a·laṃ·kā·raiś ca vi·vi·dhair māl·yair vas·traiś ca bhū·ṣi·tam
- 24
ājñāpayat tadā rājā sugrīvaḥ plavageśvaraḥ / aurdhvadehikam āryasya kriyatām anurūpataḥ
āj·ñā·pa·yat ta·dā rā·jā sug·rī·vaḥ pla·va·geś·va·raḥ / aur·dhva·de·hi·kam ār·yas·ya kri·ya·tām a·nu·rū·pa·taḥ
- 25
viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūni ca / agrataḥ plavagā yāntu śibikā tadanantaram
viś·rā·ṇa·yan·to rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ba·hū·ni ca / ag·ra·taḥ pla·va·gā yān·tu śi·bi·kā ta·da·nan·ta·ram
- 26
rājñām ṛddhiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ / tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvann aurdhvadehikam
rāj·ñām ṛd·dhi·vi·śe·ṣā hi dṛś·yan·te bhu·vi yā·dṛ·śāḥ / tā·dṛ·śaṃ vā·li·naḥ kṣip·raṃ prā·kur·vann aur·dhva·de·hi·kam
- 27
aṅgadam aprigṛhyāśu tāraprabhṛtayas tathā / krośantaḥ prayayuḥ sarve vānarā hatabāndhavāḥ
aṅ·ga·dam ap·ri·gṛh·yā·śu tā·rap·ra·bhṛ·ta·yas ta·thā / kro·śan·taḥ pra·ya·yuḥ sar·ve vā·na·rā ha·ta·bān·dha·vāḥ
- 28
tārāprabhṛtayaḥ sarvā vānaryo hatayūthapāḥ / anujagmur hi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ
tā·rāp·ra·bhṛ·ta·yaḥ sar·vā vā·nar·yo ha·ta·yū·tha·pāḥ / a·nu·jag·mur hi bhar·tā·raṃ kro·śan·tyaḥ ka·ru·ṇas·va·nāḥ
- 29
tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare / vanāni girayaḥ sarve vikrośantīva sarvataḥ
tā·sāṃ ru·di·ta·śab·de·na vā·na·rī·ṇāṃ va·nān·ta·re / va·nā·ni gi·ra·yaḥ sar·ve vik·ro·śan·tī·va sar·va·taḥ
- 30
puline girinadyās tu vivikte jalasaṃvṛte / citāṃ cakruḥ subahavo vānarā vanacāriṇaḥ
pu·li·ne gi·ri·nad·yās tu vi·vik·te ja·la·saṃ·vṛ·te / ci·tāṃ cak·ruḥ su·ba·ha·vo vā·na·rā va·na·cā·ri·ṇaḥ
- 31
avaropya tataḥ skandhāc chibikāṃ vahanocitāḥ / tasthur ekāntam āśritya sarve śokasamanvitāḥ
a·va·rop·ya ta·taḥ skan·dhāc chi·bi·kāṃ va·ha·no·ci·tāḥ / tas·thur e·kān·tam āś·rit·ya sar·ve śo·ka·sa·man·vi·tāḥ
- 32
tatas tārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam / āropyāṅke śiras tasya vilalāpa suduḥkhitā
ta·tas tā·rā pa·tiṃ dṛṣ·ṭvā śi·bi·kā·ta·la·śā·yi·nam / ā·rop·yāṅ·ke śi·ras tas·ya vi·la·lā·pa su·duḥ·khi·tā
- 33
janaṃ ca paśyasīmaṃ tvaṃ kasmāc chokābhipīḍitam / prahṛṣṭam iva te vaktraṃ gatāsor api mānada / astārkasamavarṇaṃ ca lakṣyate jīvato yathā
ja·naṃ ca paś·ya·sī·maṃ tvaṃ kas·māc cho·kā·bhi·pī·ḍi·tam / pra·hṛṣ·ṭam i·va te vak·traṃ ga·tā·sor a·pi mā·na·da / as·tār·ka·sa·ma·var·ṇaṃ ca lak·ṣya·te jī·va·to ya·thā
- 34
eṣa tvāṃ rāmarūpeṇa kālaḥ karṣati vānara / yena sma vidhavāḥ sarvāḥ kṛtā ekeṣuṇā raṇe
e·ṣa tvāṃ rā·ma·rū·pe·ṇa kā·laḥ kar·ṣa·ti vā·na·ra / ye·na sma vi·dha·vāḥ sar·vāḥ kṛ·tā e·ke·ṣu·ṇā ra·ṇe
- 35
imās tās tava rājendravānaryo vallabhāḥ sadā / pādair vikṛṣṭam adhvānam āgatāḥ kiṃ na budhyase
i·mās tās ta·va rā·jen·dra·vā·nar·yo val·la·bhāḥ sa·dā / pā·dair vi·kṛṣ·ṭam adh·vā·nam ā·ga·tāḥ kiṃ na budh·ya·se
- 36
taveṣṭā nanu nāmaitā bhāryāś candranibhānanāḥ / idānīṃ nekṣase kasmāt sugrīvaṃ plavageśvaram
ta·veṣ·ṭā na·nu nā·mai·tā bhār·yāś can·dra·ni·bhā·na·nāḥ / i·dā·nīṃ nek·ṣa·se kas·māt sug·rī·vaṃ pla·va·geś·va·ram
- 37
ete hi sacivā rājaṃs tāraprabhṛtayas tava / puravāsijanaś cāyaṃ parivāryāsate 'nagha
e·te hi sa·ci·vā rā·jaṃs tā·rap·ra·bhṛ·ta·yas ta·va / pu·ra·vā·si·ja·naś cā·yaṃ pa·ri·vār·yā·sa·te 'na·gha
- 38
visarjayainān pravalān yathocitam ariṃdama / tataḥ krīḍāmahe sarvā vaneṣu madirotkaṭāḥ
vi·sar·ja·yai·nān pra·va·lān ya·tho·ci·tam a·riṃ·da·ma / ta·taḥ krī·ḍā·ma·he sar·vā va·ne·ṣu ma·di·rot·ka·ṭāḥ
- 39
evaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśokapariplutām / utthāpayanti sma tadā vānaryaḥ śokakarśitāḥ
e·vaṃ vi·la·pa·tīṃ tā·rāṃ pa·ti·śo·ka·pa·rip·lu·tām / ut·thā·pa·yan·ti sma ta·dā vā·nar·yaḥ śo·ka·kar·śi·tāḥ
- 40
sugrīveṇa tataḥ sārdham aṅgadaḥ pitaraṃ rudan / citām āropayām āsa śokenābhihatendriyaḥ
sug·rī·ve·ṇa ta·taḥ sār·dham aṅ·ga·daḥ pi·ta·raṃ ru·dan / ci·tām ā·ro·pa·yām ā·sa śo·ke·nā·bhi·ha·ten·dri·yaḥ
- 41
tato 'gniṃ vidhivad dattvā so 'pasavyaṃ cakāra ha / pitaraṃ dīrgham adhvānaṃ prasthitaṃ vyākulendriyaḥ
ta·to 'gniṃ vi·dhi·vad dat·tvā so 'pa·sav·yaṃ ca·kā·ra ha / pi·ta·raṃ dīr·gham adh·vā·naṃ pras·thi·taṃ vyā·ku·len·dri·yaḥ
- 42
saṃskṛtya vālinaṃ te tu vidhipūrvaṃ plavaṃgamāḥ / ājagmur udakaṃ kartuṃ nadīṃ śītajalāṃ śubhām
saṃs·kṛt·ya vā·li·naṃ te tu vi·dhi·pūr·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / ā·jag·mur u·da·kaṃ kar·tuṃ na·dīṃ śī·ta·ja·lāṃ śu·bhām
- 43
tatas te sahitās tatra aṅgadaṃ sthāpya cāgrataḥ / sugrīvatārāsahitāḥ siṣicur vāline jalam
ta·tas te sa·hi·tās tat·ra aṅ·ga·daṃ sthāp·ya cāg·ra·taḥ / sug·rī·va·tā·rā·sa·hi·tāḥ si·ṣi·cur vā·li·ne ja·lam
- 44
sugrīveṇaiva dīnena dīno bhūtvā mahābalaḥ / samānaśokaḥ kākutsthaḥ pretakāryāṇy akārayat
sug·rī·ve·ṇai·va dī·ne·na dī·no bhūt·vā ma·hā·ba·laḥ / sa·mā·na·śo·kaḥ kā·kut·sthaḥ pre·ta·kār·yāṇy a·kā·ra·yat
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 25 38 verses
- 1
tataḥ śokābhisaṃtaptaṃ sugrīvaṃ klinnavāsanam / śākhāmṛgamahāmātrāḥ parivāryopatasthire
ta·taḥ śo·kā·bhi·saṃ·tap·taṃ sug·rī·vaṃ klin·na·vā·sa·nam / śā·khā·mṛ·ga·ma·hā·māt·rāḥ pa·ri·vār·yo·pa·tas·thi·re
- 2
abhigamya mahābāhuṃ rāmam akliṣṭakāriṇam / sthitāḥ prāñjalayaḥ sarve pitāmaham ivarṣayaḥ
a·bhi·gam·ya ma·hā·bā·huṃ rā·mam ak·liṣ·ṭa·kā·ri·ṇam / sthi·tāḥ prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve pi·tā·ma·ham i·var·ṣa·yaḥ
- 3
tataḥ kāñcanaśailābhas taruṇārkanibhānanaḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ hanumān mārutātmajaḥ
ta·taḥ kāñ·ca·na·śai·lā·bhas ta·ru·ṇār·ka·ni·bhā·na·naḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ ha·nu·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 4
bhavatprasādāt sugrīvaḥ pitṛpaitāmahaṃ mahat / vānarāṇāṃ suduṣprāpaṃ prāpto rājyam idaṃ prabho
bha·vat·pra·sā·dāt sug·rī·vaḥ pi·tṛ·pai·tā·ma·haṃ ma·hat / vā·na·rā·ṇāṃ su·duṣ·prā·paṃ prāp·to rāj·yam i·daṃ pra·bho
- 5
bhavatā samanujñātaḥ praviśya nagaraṃ śubham / saṃvidhāsyati kāryāṇi sarvāṇi sasuhṛjjanaḥ
bha·va·tā sa·ma·nuj·ñā·taḥ pra·viś·ya na·ga·raṃ śu·bham / saṃ·vi·dhās·ya·ti kār·yā·ṇi sar·vā·ṇi sa·su·hṛj·ja·naḥ
- 6
snāto 'yaṃ vividhair gandhair auṣadhaiś ca yathāvidhi / arcayiṣyati ratnaiś ca mālyaiś ca tvāṃ viśeṣataḥ
snā·to 'yaṃ vi·vi·dhair gan·dhair au·ṣa·dhaiś ca ya·thā·vi·dhi / ar·ca·yiṣ·ya·ti rat·naiś ca māl·yaiś ca tvāṃ vi·śe·ṣa·taḥ
- 7
imāṃ giriguhāṃ ramyām abhigantum ito 'rhasi / kuruṣva svāmi saṃbandhaṃ vānarān saṃpraharṣayan
i·māṃ gi·ri·gu·hāṃ ram·yām a·bhi·gan·tum i·to 'rha·si / ku·ruṣ·va svā·mi saṃ·ban·dhaṃ vā·na·rān saṃp·ra·har·ṣa·yan
- 8
evam ukto hanumatā rāghavaḥ paravīrahā / pratyuvāca hanūmantaṃ buddhimān vākyakovidaḥ
e·vam uk·to ha·nu·ma·tā rā·gha·vaḥ pa·ra·vī·ra·hā / prat·yu·vā·ca ha·nū·man·taṃ bud·dhi·mān vāk·ya·ko·vi·daḥ
- 9
caturdaśasamāḥ saumya grāmaṃ vā yadi vā puram / na pravekṣyāmi hanuman pitur nirdeśapālakaḥ
ca·tur·da·śa·sa·māḥ saum·ya grā·maṃ vā ya·di vā pu·ram / na pra·vek·ṣyā·mi ha·nu·man pi·tur nir·de·śa·pā·la·kaḥ
- 10
susamṛddhāṃ guhāṃ divyāṃ sugrīvo vānararṣabhaḥ / praviṣṭo vidhivad vīraḥ kṣipraṃ rājye 'bhiṣicyatām
su·sa·mṛd·dhāṃ gu·hāṃ div·yāṃ sug·rī·vo vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / pra·viṣ·ṭo vi·dhi·vad vī·raḥ kṣip·raṃ rāj·ye 'bhi·ṣic·ya·tām
- 11
evam uktvā hanūmantaṃ rāmaḥ sugrīvam abravīt / imam apy aṅgadaṃ vīra yauvarājye 'bhiṣecaya
e·vam uk·tvā ha·nū·man·taṃ rā·maḥ sug·rī·vam ab·ra·vīt / i·mam apy aṅ·ga·daṃ vī·ra yau·va·rāj·ye 'bhi·ṣe·ca·ya
- 12
pūrvo 'yaṃ vārṣiko māsaḥ śrāvaṇaḥ salilāgamaḥ / pravṛttāḥ saumya catvāro māsā vārṣikasaṃjñitāḥ
pūr·vo 'yaṃ vār·ṣi·ko mā·saḥ śrā·va·ṇaḥ sa·li·lā·ga·maḥ / pra·vṛt·tāḥ saum·ya cat·vā·ro mā·sā vār·ṣi·ka·saṃj·ñi·tāḥ
- 13
nāyam udyogasamayaḥ praviśa tvaṃ purīṃ śubhām / asmin vatsyāmy ahaṃ saumya parvate sahalakṣmaṇaḥ
nā·yam ud·yo·ga·sa·ma·yaḥ pra·vi·śa tvaṃ pu·rīṃ śu·bhām / as·min vat·syāmy a·haṃ saum·ya par·va·te sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ
- 14
iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā / prabhūtasalilā saumya prabhūtakamalotpalā
i·yaṃ gi·ri·gu·hā ram·yā vi·śā·lā yuk·ta·mā·ru·tā / pra·bhū·ta·sa·li·lā saum·ya pra·bhū·ta·ka·ma·lot·pa·lā
- 15
kārtike samanuprāpte tvaṃ rāvaṇavadhe yata / eṣa naḥ samayaḥ saumya praviśa tvaṃ svam ālayam / abhiṣiñcasva rājye ca suhṛdaḥ saṃpraharṣaya
kār·ti·ke sa·ma·nup·rāp·te tvaṃ rā·va·ṇa·va·dhe ya·ta / e·ṣa naḥ sa·ma·yaḥ saum·ya pra·vi·śa tvaṃ svam ā·la·yam / a·bhi·ṣiñ·cas·va rāj·ye ca su·hṛ·daḥ saṃp·ra·har·ṣa·ya
- 16
iti rāmābhyanujñātaḥ sugrīvo vānararṣabhaḥ / praviveśa purīṃ ramyāṃ kiṣkindhāṃ vālipālitām
i·ti rā·mābh·ya·nuj·ñā·taḥ sug·rī·vo vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ ram·yāṃ kiṣ·kin·dhāṃ vā·li·pā·li·tām
- 17
taṃ vānarasahasrāṇi praviṣṭaṃ vānareśvaram / abhivādya prahṛṣṭāni sarvataḥ paryavārayan
taṃ vā·na·ra·sa·has·rā·ṇi pra·viṣ·ṭaṃ vā·na·reś·va·ram / a·bhi·vād·ya pra·hṛṣ·ṭā·ni sar·va·taḥ par·ya·vā·ra·yan
- 18
tataḥ prakṛtayaḥ sarvā dṛṣṭvā harigaṇeśvaram / praṇamya mūrdhnā patitā vasudhāyāṃ samāhitāḥ
ta·taḥ pra·kṛ·ta·yaḥ sar·vā dṛṣ·ṭvā ha·ri·ga·ṇeś·va·ram / pra·ṇam·ya mūr·dhnā pa·ti·tā va·su·dhā·yāṃ sa·mā·hi·tāḥ
- 19
sugrīvaḥ prakṛtīḥ sarvāḥ saṃbhāṣyotthāpya vīryavān / bhrātur antaḥpuraṃ saumyaṃ praviveśa mahābalaḥ
sug·rī·vaḥ pra·kṛ·tīḥ sar·vāḥ saṃ·bhāṣ·yot·thāp·ya vīr·ya·vān / bhrā·tur an·taḥ·pu·raṃ saum·yaṃ pra·vi·ve·śa ma·hā·ba·laḥ
- 20
praviśya tv abhiniṣkrāntaṃ sugrīvaṃ vānararṣabham / abhyaṣiñcanta suhṛdaḥ sahasrākṣam ivāmarāḥ
pra·viś·ya tv a·bhi·niṣ·krān·taṃ sug·rī·vaṃ vā·na·rar·ṣa·bham / abh·ya·ṣiñ·can·ta su·hṛ·daḥ sa·has·rāk·ṣam i·vā·ma·rāḥ
- 21
tasya pāṇḍuram ājahruś chatraṃ hemapariṣkṛtam / śukle ca bālavyajane hemadaṇḍe yaśaskare
tas·ya pāṇ·ḍu·ram ā·jah·ruś chat·raṃ he·ma·pa·riṣ·kṛ·tam / śuk·le ca bā·lav·ya·ja·ne he·ma·daṇ·ḍe ya·śas·ka·re
- 22
tathā sarvāṇi ratnāni sarvabījauṣadhāni ca / sakṣīrāṇāṃ ca vṛkṣāṇāṃ prarohān kusumāni ca
ta·thā sar·vā·ṇi rat·nā·ni sar·va·bī·jau·ṣa·dhā·ni ca / sak·ṣī·rā·ṇāṃ ca vṛk·ṣā·ṇāṃ pra·ro·hān ku·su·mā·ni ca
- 23
śuklāni caiva vastrāṇi śvetaṃ caivānulepanam / sugandhīni ca mālyāni sthalajāny ambujāni ca
śuk·lā·ni cai·va vas·trā·ṇi śve·taṃ cai·vā·nu·le·pa·nam / su·gan·dhī·ni ca māl·yā·ni stha·la·jāny am·bu·jā·ni ca
- 24
candanāni ca divyāni gandhāṃś ca vividhān bahūn / akṣataṃ jātarūpaṃ ca priyaṅgumadhusarpiṣī
can·da·nā·ni ca div·yā·ni gan·dhāṃś ca vi·vi·dhān ba·hūn / ak·ṣa·taṃ jā·ta·rū·paṃ ca pri·yaṅ·gu·ma·dhu·sar·pi·ṣī
- 25
dadhicarma ca vaiyāghraṃ vārāhī cāpy upānahau / samālambhanam ādāya rocanāṃ samanaḥśilām / ājagmus tatra muditā varāḥ kanyās tu ṣoḍaśa
da·dhi·car·ma ca vai·yāgh·raṃ vā·rā·hī cāpy u·pā·na·hau / sa·mā·lam·bha·nam ā·dā·ya ro·ca·nāṃ sa·ma·naḥ·śi·lām / ā·jag·mus tat·ra mu·di·tā va·rāḥ kan·yās tu ṣo·ḍa·śa
- 26
tatas te vānaraśreṣṭhaṃ yathākālaṃ yathāvidhi / ratnair vastraiś ca bhakṣyaiś ca toṣayitvā dvijarṣabhān
ta·tas te vā·na·raś·reṣ·ṭhaṃ ya·thā·kā·laṃ ya·thā·vi·dhi / rat·nair vas·traiś ca bhak·ṣyaiś ca to·ṣa·yit·vā dvi·jar·ṣa·bhān
- 27
tataḥ kuśaparistīrṇaṃ samiddhaṃ jātavedasaṃ / mantrapūtena haviṣā hutvā mantravido janāḥ
ta·taḥ ku·śa·pa·ris·tīr·ṇaṃ sa·mid·dhaṃ jā·ta·ve·da·saṃ / man·tra·pū·te·na ha·vi·ṣā hut·vā man·tra·vi·do ja·nāḥ
- 28
tato hemapratiṣṭhāne varāstaraṇasaṃvṛte / prāsādaśikhare ramye citramālyopaśobhite
ta·to he·map·ra·tiṣ·ṭhā·ne va·rās·ta·ra·ṇa·saṃ·vṛ·te / prā·sā·da·śi·kha·re ram·ye cit·ra·māl·yo·pa·śo·bhi·te
- 29
prāṅmukhaṃ vividhair mantraiḥ sthāpayitvā varāsane / nadīnadebhyaḥ saṃhṛtya tīrthebhyaś ca samantataḥ
prāṅ·mu·khaṃ vi·vi·dhair man·traiḥ sthā·pa·yit·vā va·rā·sa·ne / na·dī·na·debh·yaḥ saṃ·hṛt·ya tīr·thebh·yaś ca sa·man·ta·taḥ
- 30
āhṛtya ca samudrebhyaḥ sarvebhyo vānararṣabhāḥ / apaḥ kanakakumbheṣu nidhāya vimalāḥ śubhāḥ
ā·hṛt·ya ca sa·mud·rebh·yaḥ sar·vebh·yo vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / a·paḥ ka·na·ka·kum·bhe·ṣu ni·dhā·ya vi·ma·lāḥ śu·bhāḥ
- 31
śubhair vṛṣabhaśṛṅgaiś ca kalaśaiś cāpi kāñcanaiḥ / śāstradṛṣṭena vidhinā maharṣivihitena ca
śu·bhair vṛ·ṣa·bha·śṛṅ·gaiś ca ka·la·śaiś cā·pi kāñ·ca·naiḥ / śās·tra·dṛṣ·ṭe·na vi·dhi·nā ma·har·ṣi·vi·hi·te·na ca
- 32
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ / maindaś ca dvividaś caiva hanūmāñ jāmbavān nalaḥ
ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ / main·daś ca dvi·vi·daś cai·va ha·nū·māñ jām·ba·vān na·laḥ
- 33
abhyaṣiñcanta sugrīvaṃ prasannena sugandhinā / salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā
abh·ya·ṣiñ·can·ta sug·rī·vaṃ pra·san·ne·na su·gan·dhi·nā / sa·li·le·na sa·has·rāk·ṣaṃ va·sa·vo vā·sa·vaṃ ya·thā
- 34
abhiṣikte tu sugrīve sarve vānarapuṃgavāḥ / pracukruśur mahātmāno hṛṣṭās tatra sahasraśaḥ
a·bhi·ṣik·te tu sug·rī·ve sar·ve vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / pra·cuk·ru·śur ma·hāt·mā·no hṛṣ·ṭās tat·ra sa·has·ra·śaḥ
- 35
rāmasya tu vacaḥ kurvan sugrīvo haripuṃgavaḥ / aṅgadaṃ saṃpariṣvajya yauvarājye 'bhiṣecayat
rā·mas·ya tu va·caḥ kur·van sug·rī·vo ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / aṅ·ga·daṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya yau·va·rāj·ye 'bhi·ṣe·ca·yat
- 36
aṅgade cābhiṣikte tu sānukrośāḥ plavaṃgamāḥ / sādhu sādhv iti sugrīvaṃ mahātmāno 'bhyapūjayan
aṅ·ga·de cā·bhi·ṣik·te tu sā·nuk·ro·śāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / sā·dhu sādhv i·ti sug·rī·vaṃ ma·hāt·mā·no 'bhya·pū·ja·yan
- 37
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā patākādhvajaśobhitā / babhūva nagarī ramyā kṣikindhā girigahvare
hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇā pa·tā·kādh·va·ja·śo·bhi·tā / ba·bhū·va na·ga·rī ram·yā kṣi·kin·dhā gi·ri·gah·va·re
- 38
nivedya rāmāya tadā mahātmane mahābhiṣekaṃ kapivāhinīpatiḥ / rumāṃ ca bhāryāṃ pratilabhya vīryavān avāpa rājyaṃ tridaśādhipo yathā
ni·ved·ya rā·mā·ya ta·dā ma·hāt·ma·ne ma·hā·bhi·ṣe·kaṃ ka·pi·vā·hi·nī·pa·tiḥ / ru·māṃ ca bhār·yāṃ pra·ti·labh·ya vīr·ya·vān a·vā·pa rāj·yaṃ tri·da·śā·dhi·po ya·thā
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 26 23 verses
- 1
abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām / ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim
a·bhi·ṣik·te tu sug·rī·ve pra·viṣ·ṭe vā·na·re gu·hām / ā·ja·gā·ma sa·ha bhrāt·rā rā·maḥ pras·ra·va·ṇaṃ gi·rim
- 2
śārdūlamṛgasaṃghuṣṭaṃ siṃhair bhīmaravair vṛtam / nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṃkulam
śār·dū·la·mṛ·ga·saṃ·ghuṣ·ṭaṃ siṃ·hair bhī·ma·ra·vair vṛ·tam / nā·nā·gul·ma·la·tā·gū·ḍhaṃ ba·hu·pā·da·pa·saṃ·ku·lam
- 3
ṛkṣavānaragopucchair mārjāraiś ca niṣevitam / megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśrayam
ṛk·ṣa·vā·na·ra·go·puc·chair mār·jā·raiś ca ni·ṣe·vi·tam / me·gha·rā·śi·ni·bhaṃ śai·laṃ nit·yaṃ śu·ci·ja·lāś·ra·yam
- 4
tasya śailasya śikhare mahatīm āyatāṃ guhām / pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmaḥ saumitriṇā saha
tas·ya śai·las·ya śi·kha·re ma·ha·tīm ā·ya·tāṃ gu·hām / prat·ya·gṛh·ṇa·ta vā·sār·thaṃ rā·maḥ sau·mit·ri·ṇā sa·ha
- 5
avasat tatra dharmātmā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ / bahudṛśyadarīkuñje tasmin prasravaṇe girau
a·va·sat tat·ra dhar·māt·mā rā·gha·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / ba·hu·dṛś·ya·da·rī·kuñ·je tas·min pras·ra·va·ṇe gi·rau
- 6
susukhe 'pi bahudravye tasmin hi dharaṇīdhare / vasatas tasya rāmasya ratir alpāpi nābhavat / hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo 'pi garīyasīm
su·su·khe 'pi ba·hud·rav·ye tas·min hi dha·ra·ṇī·dha·re / va·sa·tas tas·ya rā·mas·ya ra·tir al·pā·pi nā·bha·vat / hṛ·tāṃ hi bhār·yāṃ sma·ra·taḥ prā·ṇebh·yo 'pi ga·rī·ya·sīm
- 7
udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ / āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam
u·da·yābh·yu·di·taṃ dṛṣ·ṭvā śa·śāṅ·kaṃ ca vi·śe·ṣa·taḥ / ā·vi·ve·śa na taṃ nid·rā ni·śā·su śa·ya·naṃ ga·tam
- 8
tat samutthena śokena bāṣpopahatacetasaṃ / taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam / tulyaduḥkho 'bravīd bhrātā lakṣmaṇo 'nunayan vacaḥ
tat sa·mut·the·na śo·ke·na bāṣ·po·pa·ha·ta·ce·ta·saṃ / taṃ śo·ca·mā·naṃ kā·kut·sthaṃ nit·yaṃ śo·ka·pa·rā·ya·ṇam / tul·ya·duḥ·kho 'bra·vīd bhrā·tā lak·ṣma·ṇo 'nu·na·yan va·caḥ
- 9
alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitum arhasi / śocato hy avasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te
a·laṃ vī·ra vya·thāṃ gat·vā na tvaṃ śo·ci·tum ar·ha·si / śo·ca·to hy a·va·sī·dan·ti sar·vār·thā vi·di·taṃ hi te
- 10
bhavān kriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ / āstiko dharmaśīlaś ca vyavasāyī ca rāghava
bha·vān kri·yā·pa·ro lo·ke bha·vān de·va·pa·rā·ya·ṇaḥ / ās·ti·ko dhar·ma·śī·laś ca vya·va·sā·yī ca rā·gha·va
- 11
na hy avyavasitaḥ śatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ / samarthas tvaṃ raṇe hantuṃ vikramair jihmakāriṇam
na hy av·ya·va·si·taḥ śat·ruṃ rāk·ṣa·saṃ taṃ vi·śe·ṣa·taḥ / sa·mar·thas tvaṃ ra·ṇe han·tuṃ vik·ra·mair jih·ma·kā·ri·ṇam
- 12
samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru / tataḥ saparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasaṃ
sa·mun·mū·la·ya śo·kaṃ tvaṃ vya·va·sā·yaṃ sthi·raṃ ku·ru / ta·taḥ sa·pa·ri·vā·raṃ taṃ nir·mū·laṃ ku·ru rāk·ṣa·saṃ
- 13
pṛthivīm api kākutstha sasāgaravanācalām / parivartayituṃ śaktaḥ kim aṅga puna rāvaṇam
pṛ·thi·vīm a·pi kā·kut·stha sa·sā·ga·ra·va·nā·ca·lām / pa·ri·var·ta·yi·tuṃ śak·taḥ kim aṅ·ga pu·na rā·va·ṇam
- 14
ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye / dīptair āhutibhiḥ kāle bhasmac channam ivānalam
a·haṃ tu kha·lu te vīr·yaṃ pra·sup·taṃ pra·ti·bo·dha·ye / dīp·tair ā·hu·ti·bhiḥ kā·le bhas·mac chan·nam i·vā·na·lam
- 15
lakṣmaṇasya tu tad vākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham / rāghavaḥ suhṛdaṃ snigdham idaṃ vacanam abravīt
lak·ṣma·ṇas·ya tu tad vāk·yaṃ pra·ti·pūj·ya hi·taṃ śu·bham / rā·gha·vaḥ su·hṛ·daṃ snig·dham i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 16
vācyaṃ yad anuraktena snigdhena ca hitena ca / satyavikrama yuktena tad uktaṃ lakṣmaṇa tvayā
vāc·yaṃ yad a·nu·rak·te·na snig·dhe·na ca hi·te·na ca / sat·ya·vik·ra·ma yuk·te·na tad uk·taṃ lak·ṣma·ṇa tva·yā
- 17
eṣa śokaḥ parityaktaḥ sarvakāryāvasādakaḥ / vikrameṣv apratihataṃ tejaḥ protsāhayāmy aham
e·ṣa śo·kaḥ pa·rit·yak·taḥ sar·va·kār·yā·va·sā·da·kaḥ / vik·ra·meṣv ap·ra·ti·ha·taṃ te·jaḥ prot·sā·ha·yāmy a·ham
- 18
śaratkālaṃ pratīkṣe 'ham iyaṃ prāvṛḍ upasthitā / tataḥ sarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rākṣasaṃ taṃ nihanmy aham
śa·rat·kā·laṃ pra·tīk·ṣe 'ham i·yaṃ prā·vṛḍ u·pas·thi·tā / ta·taḥ sa·rāṣ·ṭraṃ sa·ga·ṇaṃ rāk·ṣa·saṃ taṃ ni·hanmy a·ham
- 19
tasya tad vacanaṃ śrutvā hṛṣṭo rāmasya lakṣmaṇaḥ / punar evābravīd vākyaṃ saumitrir mitranandanaḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā hṛṣ·ṭo rā·mas·ya lak·ṣma·ṇaḥ / pu·nar e·vāb·ra·vīd vāk·yaṃ sau·mit·rir mit·ra·nan·da·naḥ
- 20
etat te sadṛśaṃ vākyam uktaṃ śatrunibarhaṇa / idānīm asi kākutstha prakṛtiṃ svām upāgataḥ
e·tat te sa·dṛ·śaṃ vāk·yam uk·taṃ śat·ru·ni·bar·ha·ṇa / i·dā·nīm a·si kā·kut·stha pra·kṛ·tiṃ svām u·pā·ga·taḥ
- 21
vijñāya hy ātmano vīryaṃ tathyaṃ bhavitum arhasi / etat sadṛśam uktaṃ te śrutasyābhijanasya ca
vij·ñā·ya hy āt·ma·no vīr·yaṃ tath·yaṃ bha·vi·tum ar·ha·si / e·tat sa·dṛ·śam uk·taṃ te śru·tas·yā·bhi·ja·nas·ya ca
- 22
tasmāt puruṣaśārdūla cintayañ śatrunigraham / varṣārātram anuprāptam atikrāmaya rāghava
tas·māt pu·ru·ṣa·śār·dū·la cin·ta·yañ śat·ru·nig·ra·ham / var·ṣā·rāt·ram a·nup·rāp·tam a·tik·rā·ma·ya rā·gha·va
- 23
niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃś caturo mayā saha / vasācale 'smin mṛgarājasevite saṃvardhayañ śatruvadhe samudyataḥ
ni·yam·ya ko·paṃ pra·ti·pāl·ya·tāṃ śa·rat kṣa·mas·va mā·sāṃś ca·tu·ro ma·yā sa·ha / va·sā·ca·le 'smin mṛ·ga·rā·ja·se·vi·te saṃ·var·dha·yañ śat·ru·va·dhe sa·mud·ya·taḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 27 46 verses
- 1
sa tadā vālinaṃ hatvā sugrīvam abhiṣicya ca / vasan mālyavataḥ pṛṣṭe rāmo lakṣmaṇam abravīt
sa ta·dā vā·li·naṃ hat·vā sug·rī·vam a·bhi·ṣic·ya ca / va·san māl·ya·va·taḥ pṛṣ·ṭe rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt
- 2
ayaṃ sa kālaḥ saṃprāptaḥ samayo 'dya jalāgamaḥ / saṃpaśya tvaṃ nabho meghaiḥ saṃvṛtaṃ girisaṃnibhaiḥ
a·yaṃ sa kā·laḥ saṃp·rāp·taḥ sa·ma·yo 'dya ja·lā·ga·maḥ / saṃ·paś·ya tvaṃ na·bho me·ghaiḥ saṃ·vṛ·taṃ gi·ri·saṃ·ni·bhaiḥ
- 3
nava māsa dhṛtaṃ garbhaṃ bhāskārasya gabhastibhiḥ / pītvā rasaṃ samudrāṇāṃ dyauḥ prasūte rasāyanam
na·va mā·sa dhṛ·taṃ gar·bhaṃ bhās·kā·ras·ya ga·bhas·ti·bhiḥ / pīt·vā ra·saṃ sa·mud·rā·ṇāṃ dyauḥ pra·sū·te ra·sā·ya·nam
- 4
śakyam ambaram āruhya meghasopānapaṅktibhiḥ / kuṭajārjunamālābhir alaṃkartuṃ divākaram
śak·yam am·ba·ram ā·ruh·ya me·gha·so·pā·na·paṅ·kti·bhiḥ / ku·ṭa·jār·ju·na·mā·lā·bhir a·laṃ·kar·tuṃ di·vā·ka·ram
- 5
saṃdhyārāgotthitais tāmrair anteṣv adhikapāṇḍuraiḥ / snigdhair abhrapaṭacchadair baddhavraṇam ivāmbaram
saṃdh·yā·rā·got·thi·tais tām·rair an·teṣv a·dhi·ka·pāṇ·ḍu·raiḥ / snig·dhair abh·ra·pa·ṭac·cha·dair bad·dhav·ra·ṇam i·vām·ba·ram
- 6
mandamārutaniḥśvāsaṃ saṃdhyācandanarañjitam / āpāṇḍujaladaṃ bhāti kāmāturam ivāmbaram
man·da·mā·ru·ta·niḥś·vā·saṃ saṃdh·yā·can·da·na·rañ·ji·tam / ā·pāṇ·ḍu·ja·la·daṃ bhā·ti kā·mā·tu·ram i·vām·ba·ram
- 7
eṣā dharmaparikliṣṭā navavāripariplutā / sīteva śokasaṃtaptā mahī bāṣpaṃ vimuñcati
e·ṣā dhar·ma·pa·rik·liṣ·ṭā na·va·vā·ri·pa·rip·lu·tā / sī·te·va śo·ka·saṃ·tap·tā ma·hī bāṣ·paṃ vi·muñ·ca·ti
- 8
meghodaravinirmuktāḥ kahlārasukhaśītalāḥ / śakyam añjalibhiḥ pātuṃ vātāḥ ketakigandhinaḥ
me·gho·da·ra·vi·nir·muk·tāḥ kah·lā·ra·su·kha·śī·ta·lāḥ / śak·yam añ·ja·li·bhiḥ pā·tuṃ vā·tāḥ ke·ta·ki·gan·dhi·naḥ
- 9
eṣa phullārjunaḥ śailaḥ ketakair adhivāsitaḥ / sugrīva iva śāntārir dhārābhir abhiṣicyate
e·ṣa phul·lār·ju·naḥ śai·laḥ ke·ta·kair a·dhi·vā·si·taḥ / sug·rī·va i·va śān·tā·rir dhā·rā·bhir a·bhi·ṣic·ya·te
- 10
meghakṛṣṇājinadharā dhārāyajñopavītinaḥ / mārutāpūritaguhāḥ prādhītā iva parvatāḥ
me·gha·kṛṣ·ṇā·ji·na·dha·rā dhā·rā·yaj·ño·pa·vī·ti·naḥ / mā·ru·tā·pū·ri·ta·gu·hāḥ prā·dhī·tā i·va par·va·tāḥ
- 11
kaśābhir iva haimībhir vidyudbhir iva tāḍitam / antaḥstanitanirghoṣaṃ savedanam ivāmbaram
ka·śā·bhir i·va hai·mī·bhir vid·yud·bhir i·va tā·ḍi·tam / an·taḥs·ta·ni·ta·nir·gho·ṣaṃ sa·ve·da·nam i·vām·ba·ram
- 12
nīlameghāśritā vidyut sphurantī pratibhāti me / sphurantī rāvaṇasyāṅke vaidehīva tapasvinī
nī·la·me·ghāś·ri·tā vid·yut sphu·ran·tī pra·ti·bhā·ti me / sphu·ran·tī rā·va·ṇas·yāṅ·ke vai·de·hī·va ta·pas·vi·nī
- 13
imās tā manmathavatāṃ hitāḥ pratihatā diśaḥ / anuliptā iva ghanair naṣṭagrahaniśākarāḥ
i·mās tā man·ma·tha·va·tāṃ hi·tāḥ pra·ti·ha·tā di·śaḥ / a·nu·lip·tā i·va gha·nair naṣ·ṭag·ra·ha·ni·śā·ka·rāḥ
- 14
kva cid bāṣpābhisaṃruddhān varṣāgamasamutsukān / kuṭajān paśya saumitre puṣṭitān girisānuṣu / mama śokābhibhūtasya kāmasaṃdīpanān sthitān
kva cid bāṣ·pā·bhi·saṃ·rud·dhān var·ṣā·ga·ma·sa·mut·su·kān / ku·ṭa·jān paś·ya sau·mit·re puṣ·ṭi·tān gi·ri·sā·nu·ṣu / ma·ma śo·kā·bhi·bhū·tas·ya kā·ma·saṃ·dī·pa·nān sthi·tān
- 15
rajaḥ praśāntaṃ sahimo 'dya vāyur nidāghadoṣaprasarāḥ praśāntāḥ / sthitā hi yātrā vasudhādhipānāṃ pravāsino yānti narāḥ svadeśān
ra·jaḥ pra·śān·taṃ sa·hi·mo 'dya vā·yur ni·dā·gha·do·ṣap·ra·sa·rāḥ pra·śān·tāḥ / sthi·tā hi yāt·rā va·su·dhā·dhi·pā·nāṃ pra·vā·si·no yān·ti na·rāḥ sva·de·śān
- 16
saṃprasthitā mānasavāsalubdhāḥ priyānvitāḥ saṃprati cakravākaḥ / abhīkṣṇavarṣodakavikṣateṣu yānāni mārgeṣu na saṃpatanti
saṃp·ras·thi·tā mā·na·sa·vā·sa·lub·dhāḥ pri·yān·vi·tāḥ saṃp·ra·ti cak·ra·vā·kaḥ / a·bhīk·ṣṇa·var·ṣo·da·ka·vik·ṣa·te·ṣu yā·nā·ni mār·ge·ṣu na saṃ·pa·tan·ti
- 17
kva cit prakāśaṃ kva cid aprakāśaṃ nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti / kva cit kva cit parvatasaṃniruddhaṃ rūpaṃ yathā śāntamahārṇavasya
kva cit pra·kā·śaṃ kva cid ap·ra·kā·śaṃ na·bhaḥ pra·kīr·ṇām·bu·dha·raṃ vi·bhā·ti / kva cit kva cit par·va·ta·saṃ·ni·rud·dhaṃ rū·paṃ ya·thā śān·ta·ma·hār·ṇa·vas·ya
- 18
vyāmiśritaṃ sarjakadambapuṣpair navaṃ jalaṃ parvatadhātutāmram / mayūrakekābhir anuprayātaṃ śailāpagāḥ śīghrataraṃ vahanti
vyā·miś·ri·taṃ sar·ja·ka·dam·ba·puṣ·pair na·vaṃ ja·laṃ par·va·ta·dhā·tu·tām·ram / ma·yū·ra·ke·kā·bhir a·nup·ra·yā·taṃ śai·lā·pa·gāḥ śīgh·ra·ta·raṃ va·han·ti
- 19
rasākulaṃ ṣaṭpadasaṃnikāśaṃ prabhujyate jambuphalaṃ prakāmam / anekavarṇaṃ pavanāvadhūtaṃ bhūmau pataty āmraphalaṃ vipakvam
ra·sā·ku·laṃ ṣaṭ·pa·da·saṃ·ni·kā·śaṃ pra·bhuj·ya·te jam·bu·pha·laṃ pra·kā·mam / a·ne·ka·var·ṇaṃ pa·va·nā·va·dhū·taṃ bhū·mau pa·taty ām·ra·pha·laṃ vi·pak·vam
- 20
vidyutpatākāḥ sabalāka mālāḥ śailendrakūṭākṛtisaṃnikāśāḥ / garjanti meghāḥ samudīrṇanādā mattagajendrā iva saṃyugasthaḥ
vid·yut·pa·tā·kāḥ sa·ba·lā·ka mā·lāḥ śai·len·dra·kū·ṭā·kṛ·ti·saṃ·ni·kā·śāḥ / gar·jan·ti me·ghāḥ sa·mu·dīr·ṇa·nā·dā mat·ta·ga·jen·drā i·va saṃ·yu·gas·thaḥ
- 21
meghābhikāmī parisaṃpatantī saṃmoditā bhāti balākapaṅktiḥ / vātāvadhūtā varapauṇḍarīkī lambeva mālā racitāmbarasya
me·ghā·bhi·kā·mī pa·ri·saṃ·pa·tan·tī saṃ·mo·di·tā bhā·ti ba·lā·ka·paṅ·ktiḥ / vā·tā·va·dhū·tā va·ra·pauṇ·ḍa·rī·kī lam·be·va mā·lā ra·ci·tām·ba·ras·ya
- 22
nidrā śanaiḥ keśavam abhyupaiti drutaṃ nadī sāgaram abhyupaiti / hṛṣṭā balākā ghanam abhyupaiti kāntā sakāmā priyam abhyupaiti
nid·rā śa·naiḥ ke·śa·vam abh·yu·pai·ti dru·taṃ na·dī sā·ga·ram abh·yu·pai·ti / hṛṣ·ṭā ba·lā·kā gha·nam abh·yu·pai·ti kān·tā sa·kā·mā pri·yam abh·yu·pai·ti
- 23
jātā vanāntāḥ śikhisupranṛttā jātāḥ kadambāḥ sakadambaśākhāḥ / jātā vṛṣā goṣu samānakāmā jātā mahī sasyavanābhirāmā
jā·tā va·nān·tāḥ śi·khi·sup·ra·nṛt·tā jā·tāḥ ka·dam·bāḥ sa·ka·dam·ba·śā·khāḥ / jā·tā vṛ·ṣā go·ṣu sa·mā·na·kā·mā jā·tā ma·hī sas·ya·va·nā·bhi·rā·mā
- 24
vahanti varṣanti nadanti bhānti dhyāyanti nṛtyanti samāśvasanti / nadyo ghanā mattagajā vanāntāḥ priyāvinīhāḥ śikhinaḥ plavaṃgāḥ
va·han·ti var·ṣan·ti na·dan·ti bhān·ti dhyā·yan·ti nṛt·yan·ti sa·māś·va·san·ti / nad·yo gha·nā mat·ta·ga·jā va·nān·tāḥ pri·yā·vi·nī·hāḥ śi·khi·naḥ pla·vaṃ·gāḥ
- 25
praharṣitāḥ ketakapuṣpagandham āghrāya hṛṣṭā vananirjhareṣu / prapāta śabdākulitā gajendrāḥ sārdhaṃ mayūraiḥ samadā nadanti
pra·har·ṣi·tāḥ ke·ta·ka·puṣ·pa·gan·dham āgh·rā·ya hṛṣ·ṭā va·na·nir·jha·re·ṣu / pra·pā·ta śab·dā·ku·li·tā ga·jen·drāḥ sār·dhaṃ ma·yū·raiḥ sa·ma·dā na·dan·ti
- 26
dhārānipātair abhihanyamānāḥ kadambaśākhāsu vilambamānāḥ / kṣaṇārjitaṃ puṣparasāvagāḍhaṃ śanair madaṃ ṣaṭcaraṇās tyajanti
dhā·rā·ni·pā·tair a·bhi·han·ya·mā·nāḥ ka·dam·ba·śā·khā·su vi·lam·ba·mā·nāḥ / kṣa·ṇār·ji·taṃ puṣ·pa·ra·sā·va·gā·ḍhaṃ śa·nair ma·daṃ ṣaṭ·ca·ra·ṇās tya·jan·ti
- 27
aṅgāracūrṇotkarasaṃnikāśaiḥ phalaiḥ suparyāpta rasaiḥ samṛddhaiḥ / jambūdrumāṇāṃ pravibhānti śākhā nilīyamānā iva ṣaṭpadaughaiḥ
aṅ·gā·ra·cūr·ṇot·ka·ra·saṃ·ni·kā·śaiḥ pha·laiḥ su·par·yāp·ta ra·saiḥ sa·mṛd·dhaiḥ / jam·būd·ru·mā·ṇāṃ pra·vi·bhān·ti śā·khā ni·lī·ya·mā·nā i·va ṣaṭ·pa·dau·ghaiḥ
- 28
taḍitpatākābhir alaṃkṛtānām udīrṇagambhīramahāravāṇām / vibhānti rūpāṇi balāhakānāṃ raṇodyatānām iva vāraṇānām
ta·ḍit·pa·tā·kā·bhir a·laṃ·kṛ·tā·nām u·dīr·ṇa·gam·bhī·ra·ma·hā·ra·vā·ṇām / vi·bhān·ti rū·pā·ṇi ba·lā·ha·kā·nāṃ ra·ṇod·ya·tā·nām i·va vā·ra·ṇā·nām
- 29
mārgānugaḥ śailavanānusārī saṃprasthito megharavaṃ niśamya / yuddhābhikāmaḥ pratināgaśaṅkī matto gajendraḥ pratisaṃnivṛttaḥ
mār·gā·nu·gaḥ śai·la·va·nā·nu·sā·rī saṃp·ras·thi·to me·gha·ra·vaṃ ni·śam·ya / yud·dhā·bhi·kā·maḥ pra·ti·nā·ga·śaṅ·kī mat·to ga·jen·draḥ pra·ti·saṃ·ni·vṛt·taḥ
- 30
muktāsakāśaṃ salilaṃ patad vai sunirmalaṃ patrapuṭeṣu lagnam / hṛṣṭā vivarṇacchadanā vihaṃgāḥ surendradattaṃ tṛṣitāḥ pibanti
muk·tā·sa·kā·śaṃ sa·li·laṃ pa·tad vai su·nir·ma·laṃ pat·ra·pu·ṭe·ṣu lag·nam / hṛṣ·ṭā vi·var·ṇac·cha·da·nā vi·haṃ·gāḥ su·ren·dra·dat·taṃ tṛ·ṣi·tāḥ pi·ban·ti
- 31
nīleṣu nīlā navavāripūrṇā megheṣu meghāḥ pravibhānti saktāḥ / davāgnidagdheṣu davāgnidagdhāḥ śaileṣu śailā iva baddhamūlāḥ
nī·le·ṣu nī·lā na·va·vā·ri·pūr·ṇā me·ghe·ṣu me·ghāḥ pra·vi·bhān·ti sak·tāḥ / da·vāg·ni·dag·dhe·ṣu da·vāg·ni·dag·dhāḥ śai·le·ṣu śai·lā i·va bad·dha·mū·lāḥ
- 32
mattā gajendrā muditā gavendrā vaneṣu viśrāntatarā mṛgendrāḥ / ramyā nagendrā nibhṛtā nagendrāḥ prakrīḍito vāridharaiḥ surendraḥ
mat·tā ga·jen·drā mu·di·tā ga·ven·drā va·ne·ṣu viś·rān·ta·ta·rā mṛ·gen·drāḥ / ram·yā na·gen·drā ni·bhṛ·tā na·gen·drāḥ prak·rī·ḍi·to vā·ri·dha·raiḥ su·ren·draḥ
- 33
vṛttā yātrā narendrāṇāṃ senā pratinivartate / vairāṇi caiva mārgāś ca salilena samīkṛtāḥ
vṛt·tā yāt·rā na·ren·drā·ṇāṃ se·nā pra·ti·ni·var·ta·te / vai·rā·ṇi cai·va mār·gāś ca sa·li·le·na sa·mī·kṛ·tāḥ
- 34
māsi prauṣṭhapade brahma brāhmaṇānāṃ vivakṣatām / ayam adhyāyasamayaḥ sāmagānām upasthitaḥ
mā·si prauṣ·ṭha·pa·de brah·ma brāh·ma·ṇā·nāṃ vi·vak·ṣa·tām / a·yam adh·yā·ya·sa·ma·yaḥ sā·ma·gā·nām u·pas·thi·taḥ
- 35
nivṛttakarmāyatano nūnaṃ saṃcitasaṃcayaḥ / āṣāḍhīm abhyupagato bharataḥ koṣakādhipaḥ
ni·vṛt·ta·kar·mā·ya·ta·no nū·naṃ saṃ·ci·ta·saṃ·ca·yaḥ / ā·ṣā·ḍhīm abh·yu·pa·ga·to bha·ra·taḥ ko·ṣa·kā·dhi·paḥ
- 36
nūnam āpūryamāṇāyāḥ sarayvā vadhate rayaḥ / māṃ samīkṣya samāyāntam ayodhyāyā iva svanaḥ
nū·nam ā·pūr·ya·mā·ṇā·yāḥ sa·ray·vā va·dha·te ra·yaḥ / māṃ sa·mīk·ṣya sa·mā·yān·tam a·yodh·yā·yā i·va sva·naḥ
- 37
imāḥ sphītaguṇā varṣāḥ sugrīvaḥ sukham aśnute / vijitāriḥ sadāraś ca rājye mahati ca sthitaḥ
i·māḥ sphī·ta·gu·ṇā var·ṣāḥ sug·rī·vaḥ su·kham aś·nu·te / vi·ji·tā·riḥ sa·dā·raś ca rāj·ye ma·ha·ti ca sthi·taḥ
- 38
ahaṃ tu hṛtadāraś ca rājyāc ca mahataś cyutaḥ / nadīkūlam iva klinnam avasīdāmi lakṣmaṇa
a·haṃ tu hṛ·ta·dā·raś ca rāj·yāc ca ma·ha·taś cyu·taḥ / na·dī·kū·lam i·va klin·nam a·va·sī·dā·mi lak·ṣma·ṇa
- 39
śokaś ca mama vistīrṇo varṣāś ca bhṛśadurgamāḥ / rāvaṇaś ca mahāñ śatrur apāraṃ pratibhāti me
śo·kaś ca ma·ma vis·tīr·ṇo var·ṣāś ca bhṛ·śa·dur·ga·māḥ / rā·va·ṇaś ca ma·hāñ śat·rur a·pā·raṃ pra·ti·bhā·ti me
- 40
ayātrāṃ caiva dṛṣṭvemāṃ mārgāṃś ca bhṛśadurgamān / praṇate caiva sugrīve na mayā kiṃ cid īritam
a·yāt·rāṃ cai·va dṛṣ·ṭve·māṃ mār·gāṃś ca bhṛ·śa·dur·ga·mān / pra·ṇa·te cai·va sug·rī·ve na ma·yā kiṃ cid ī·ri·tam
- 41
api cātiparikliṣṭaṃ cirād dāraiḥ samāgatam / ātmakāryagarīyastvād vaktuṃ necchāmi vānaram
a·pi cā·ti·pa·rik·liṣ·ṭaṃ ci·rād dā·raiḥ sa·mā·ga·tam / āt·ma·kār·ya·ga·rī·yas·tvād vak·tuṃ nec·chā·mi vā·na·ram
- 42
svayam eva hi viśramya jñātvā kālam upāgatam / upakāraṃ ca sugrīvo vetsyate nātra saṃśayaḥ
sva·yam e·va hi viś·ram·ya jñāt·vā kā·lam u·pā·ga·tam / u·pa·kā·raṃ ca sug·rī·vo vet·sya·te nāt·ra saṃ·śa·yaḥ
- 43
tasmāt kālapratīkṣo 'haṃ sthito 'smi śubhalakṣaṇa / sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādam anupālayan
tas·māt kā·lap·ra·tīk·ṣo 'haṃ sthi·to 'smi śu·bha·lak·ṣa·ṇa / sug·rī·vas·ya na·dī·nāṃ ca pra·sā·dam a·nu·pā·la·yan
- 44
upakāreṇa vīro hi pratikāreṇa yujyate / akṛtajño 'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ
u·pa·kā·re·ṇa vī·ro hi pra·ti·kā·re·ṇa yuj·ya·te / a·kṛ·taj·ño 'pra·ti·kṛ·to han·ti sat·tva·va·tāṃ ma·naḥ
- 45
athaivam uktaḥ praṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalis tat pratipūjya bhāṣitam / uvāca rāmaṃ svabhirāma darśanaṃ pradarśayan darśanam ātmanaḥ śubham
a·thai·vam uk·taḥ pra·ṇi·dhā·ya lak·ṣma·ṇaḥ kṛ·tāñ·ja·lis tat pra·ti·pūj·ya bhā·ṣi·tam / u·vā·ca rā·maṃ sva·bhi·rā·ma dar·śa·naṃ pra·dar·śa·yan dar·śa·nam āt·ma·naḥ śu·bham
- 46
yathoktam etat tava sarvam īpsitaṃ narendra kartā nacirād dharīśvaraḥ / śaratpratīkṣaḥ kṣamatām imaṃ bhavāñ jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ
ya·thok·tam e·tat ta·va sar·vam īp·si·taṃ na·ren·dra kar·tā na·ci·rād dha·rīś·va·raḥ / śa·rat·pra·tīk·ṣaḥ kṣa·ma·tām i·maṃ bha·vāñ ja·lap·ra·pā·taṃ ri·pu·nig·ra·he dhṛ·taḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 28 32 verses
- 1
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam / sārasāravasaṃghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam
sa·mīk·ṣya vi·ma·laṃ vyo·ma ga·ta·vid·yud·ba·lā·ha·kam / sā·ra·sā·ra·va·saṃ·ghuṣ·ṭaṃ ram·yaj·yot·snā·nu·le·pa·nam
- 2
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṃgraham / atyartham asatāṃ mārgam ekāntagatamānasaṃ
sa·mṛd·dhār·thaṃ ca sug·rī·vaṃ man·da·dhar·mār·tha·saṃg·ra·ham / at·yar·tham a·sa·tāṃ mār·gam e·kān·ta·ga·ta·mā·na·saṃ
- 3
nivṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā / prāptavantam abhipretān sarvān eva manorathān
ni·vṛt·ta·kār·yaṃ sid·dhār·thaṃ pra·ma·dā·bhi·ra·taṃ sa·dā / prāp·ta·van·tam a·bhip·re·tān sar·vān e·va ma·no·ra·thān
- 4
svāṃ ca pātnīm abhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām / viharantam ahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvalam
svāṃ ca pāt·nīm a·bhip·re·tāṃ tā·rāṃ cā·pi sa·mīp·si·tām / vi·ha·ran·tam a·ho·rāt·raṃ kṛ·tār·thaṃ vi·ga·taj·va·lam
- 5
krīḍantam iva deveśaṃ nandane 'psarasāṃ gaṇaiḥ / mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇām anavekṣakam
krī·ḍan·tam i·va de·ve·śaṃ nan·da·ne 'psa·ra·sāṃ ga·ṇaiḥ / man·tri·ṣu nyas·ta·kār·yaṃ ca man·tri·ṇām a·na·vek·ṣa·kam
- 6
utsannarājyasaṃdeśaṃ kāmavṛttam avasthitam / niścitārtho 'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit
ut·san·na·rāj·ya·saṃ·de·śaṃ kā·ma·vṛt·tam a·vas·thi·tam / niś·ci·tār·tho 'rtha·tat·tvaj·ñaḥ kā·la·dhar·ma·vi·śe·ṣa·vit
- 7
prasādya vākyair madhurair hetumadbhir manoramaiḥ / vākyavid vākyatattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ
pra·sād·ya vāk·yair ma·dhu·rair he·tu·mad·bhir ma·no·ra·maiḥ / vāk·ya·vid vāk·ya·tat·tvaj·ñaṃ ha·rī·śaṃ mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 8
hitaṃ tathyaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat / praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam / harīśvaram upāgamya hanumān vākyam abravīt
hi·taṃ tath·yaṃ ca path·yaṃ ca sā·ma·dhar·mār·tha·nī·ti·mat / pra·ṇa·yap·rī·ti·saṃ·yuk·taṃ viś·vā·sa·kṛ·ta·niś·ca·yam / ha·rīś·va·ram u·pā·gam·ya ha·nu·mān vāk·yam ab·ra·vīt
- 9
rājyaṃ prāptaṃ yaśaś caiva kaulī śrīr abhivarthitā / mitrāṇāṃ saṃgrahaḥ śeṣas tad bhavān kartum arhati
rāj·yaṃ prāp·taṃ ya·śaś cai·va kau·lī śrīr a·bhi·var·thi·tā / mit·rā·ṇāṃ saṃg·ra·haḥ śe·ṣas tad bha·vān kar·tum ar·ha·ti
- 10
yo hi mitreṣu kālajñaḥ satataṃ sādhu vartate / tasya rājyaṃ ca kīrtiś ca pratāpaś cābhivardhate
yo hi mit·re·ṣu kā·laj·ñaḥ sa·ta·taṃ sā·dhu var·ta·te / tas·ya rāj·yaṃ ca kīr·tiś ca pra·tā·paś cā·bhi·var·dha·te
- 11
yasya kośaś ca daṇḍaś ca mitrāṇy ātmā ca bhūmipa / samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahad aśnute
yas·ya ko·śaś ca daṇ·ḍaś ca mit·rāṇy āt·mā ca bhū·mi·pa / sa·ma·ve·tā·ni sar·vā·ṇi sa rāj·yaṃ ma·had aś·nu·te
- 12
tad bhavān vṛttasaṃpannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye / mitrārtham abhinītārthaṃ yathāvat kartum arhati
tad bha·vān vṛt·ta·saṃ·pan·naḥ sthi·taḥ pa·thi ni·rat·ya·ye / mit·rār·tham a·bhi·nī·tār·thaṃ ya·thā·vat kar·tum ar·ha·ti
- 13
yas tu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate / sa kṛtvā mahato 'py arthān na mitrārthena yujyate
yas tu kā·lav·ya·tī·te·ṣu mit·ra·kār·ye·ṣu var·ta·te / sa kṛt·vā ma·ha·to 'py ar·thān na mit·rār·the·na yuj·ya·te
- 14
kriyatāṃ rāghavasyaitad vaidehyāḥ parimārgaṇam / tad idaṃ vīra kāryaṃ te kālātītam ariṃdama
kri·ya·tāṃ rā·gha·vas·yai·tad vai·deh·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇam / tad i·daṃ vī·ra kār·yaṃ te kā·lā·tī·tam a·riṃ·da·ma
- 15
na ca kālam atītaṃ te nivedayati kālavit / tvaramāṇo 'pi san prājñas tava rājan vaśānugaḥ
na ca kā·lam a·tī·taṃ te ni·ve·da·ya·ti kā·la·vit / tva·ra·mā·ṇo 'pi san prāj·ñas ta·va rā·jan va·śā·nu·gaḥ
- 16
kulasya ketuḥ sphītasya dīrghabandhuś ca rāghavaḥ / aprameyaprabhāvaś ca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ
ku·las·ya ke·tuḥ sphī·tas·ya dīr·gha·ban·dhuś ca rā·gha·vaḥ / ap·ra·me·yap·ra·bhā·vaś ca sva·yaṃ cāp·ra·ti·mo gu·ṇaiḥ
- 17
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava / harīśvara hariśreṣṭhān ājñāpayitum arhasi
tas·ya tvaṃ ku·ru vai kār·yaṃ pūr·vaṃ te·na kṛ·taṃ ta·va / ha·rīś·va·ra ha·riś·reṣ·ṭhān āj·ñā·pa·yi·tum ar·ha·si
- 18
na hi tāvad bhavet kālo vyatītaś codanād ṛte / coditasya hi kāryasya bhavet kālavyatikramaḥ
na hi tā·vad bha·vet kā·lo vya·tī·taś co·da·nād ṛ·te / co·di·tas·ya hi kār·yas·ya bha·vet kā·lav·ya·tik·ra·maḥ
- 19
akartur api kāryasya bhavān kartā harīśvara / kiṃ punaḥ pratikartus te rājyena ca dhanena ca
a·kar·tur a·pi kār·yas·ya bha·vān kar·tā ha·rīś·va·ra / kiṃ pu·naḥ pra·ti·kar·tus te rāj·ye·na ca dha·ne·na ca
- 20
śaktimān asi vikrānto vānararṣka gaṇeśvara / kartuṃ dāśaratheḥ prītim ājñāyāṃ kiṃ nu sajjase
śak·ti·mān a·si vik·rān·to vā·na·rar·ṣka ga·ṇeś·va·ra / kar·tuṃ dā·śa·ra·theḥ prī·tim āj·ñā·yāṃ kiṃ nu saj·ja·se
- 21
kāmaṃ khalu śarair śaktaḥ surāsuramahoragān / vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ tu kāṅkṣate
kā·maṃ kha·lu śa·rair śak·taḥ su·rā·su·ra·ma·ho·ra·gān / va·śe dā·śa·ra·thiḥ kar·tuṃ tvat·pra·tij·ñāṃ tu kāṅ·kṣa·te
- 22
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tava priyam / tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyām api cāmbare
prā·ṇat·yā·gā·vi·śaṅ·ke·na kṛ·taṃ te·na ta·va pri·yam / tas·ya mār·gā·ma vai·de·hīṃ pṛ·thiv·yām a·pi cām·ba·re
- 23
na devā na ca gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ / na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kim uta rākṣasāḥ
na de·vā na ca gan·dhar·vā nā·su·rā na ma·rud·ga·ṇāḥ / na ca yak·ṣā bha·yaṃ tas·ya kur·yuḥ kim u·ta rāk·ṣa·sāḥ
- 24
tad evaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtas tathā / rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam
tad e·vaṃ śak·ti·yuk·tas·ya pūr·vaṃ pri·ya·kṛ·tas ta·thā / rā·mas·yār·ha·si piṅ·ge·śa kar·tuṃ sar·vāt·ma·nā pri·yam
- 25
nādhastād avanau nāpsu gatir nopari cāmbare / kasya cit sajjate 'smākaṃ kapīśvara tavājñayā
nā·dhas·tād a·va·nau nāp·su ga·tir no·pa·ri cām·ba·re / kas·ya cit saj·ja·te 'smā·kaṃ ka·pīś·va·ra ta·vāj·ña·yā
- 26
tad ājñāpaya kaḥ kiṃ te kṛte vasatu kutra cit / harayo hy apradhṛṣyās te santi koṭyagrato 'nagha
tad āj·ñā·pa·ya kaḥ kiṃ te kṛ·te va·sa·tu kut·ra cit / ha·ra·yo hy ap·ra·dhṛṣ·yās te san·ti koṭ·yag·ra·to 'na·gha
- 27
tasya tad vacanaṃ śrutvā kāle sādhuniveditam / sugrīvaḥ sattvasaṃpannaś cakāra matim uttamām
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā kā·le sā·dhu·ni·ve·di·tam / sug·rī·vaḥ sat·tva·saṃ·pan·naś ca·kā·ra ma·tim ut·ta·mām
- 28
sa saṃdideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam / dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānām upasaṃgrahe
sa saṃ·di·de·śā·bhi·ma·taṃ nī·laṃ nit·ya·kṛ·tod·ya·mam / dik·ṣu sar·vā·su sar·ve·ṣāṃ sain·yā·nām u·pa·saṃg·ra·he
- 29
yathā senā samagrā me yūthapālāś ca sarvaśaḥ / samāgacchanty asaṃgena senāgrāṇi tathā kuru
ya·thā se·nā sa·mag·rā me yū·tha·pā·lāś ca sar·va·śaḥ / sa·mā·gac·chanty a·saṃ·ge·na se·nāg·rā·ṇi ta·thā ku·ru
- 30
ye tv antapālāḥ plavagāḥ śīghragā vyavasāyinaḥ / samānayantu te sainyaṃ tvaritāḥ śāsanān mama / svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavān evānupaśyatu
ye tv an·ta·pā·lāḥ pla·va·gāḥ śīgh·ra·gā vya·va·sā·yi·naḥ / sa·mā·na·yan·tu te sain·yaṃ tva·ri·tāḥ śā·sa·nān ma·ma / sva·yaṃ cā·nan·ta·raṃ sain·yaṃ bha·vān e·vā·nu·paś·ya·tu
- 31
tripañcarātrād ūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyān neha vānaraḥ / tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā
tri·pañ·ca·rāt·rād ūr·dhvaṃ yaḥ prāp·nu·yān ne·ha vā·na·raḥ / tas·ya prā·ṇān·ti·ko daṇ·ḍo nāt·ra kār·yā vi·cā·ra·ṇā
- 32
harīṃś ca vṛddhān upayātu sāṅgado bhavān mamājñām adhikṛtya niścitām / iti vyavasthāṃ haripuṃgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān
ha·rīṃś ca vṛd·dhān u·pa·yā·tu sāṅ·ga·do bha·vān ma·māj·ñām a·dhi·kṛt·ya niś·ci·tām / i·ti vya·vas·thāṃ ha·ri·puṃ·ga·veś·va·ro vi·dhā·ya veś·ma pra·vi·ve·śa vīr·ya·vān
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 29 52 verses
- 1
guhāṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ / varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ
gu·hāṃ pra·viṣ·ṭe sug·rī·ve vi·muk·te ga·ga·ne gha·naiḥ / var·ṣa·rāt·ro·ṣi·to rā·maḥ kā·ma·śo·kā·bhi·pī·ḍi·taḥ
- 2
pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam / śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām
pāṇ·ḍu·raṃ ga·ga·naṃ dṛṣ·ṭvā vi·ma·laṃ can·dra·maṇ·ḍa·lam / śā·ra·dīṃ ra·ja·nīṃ cai·va dṛṣ·ṭvā jyot·snā·nu·le·pa·nām
- 3
kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām / buddhvā kālam atītaṃ ca mumoha paramāturaḥ
kā·ma·vṛt·taṃ ca sug·rī·vaṃ naṣ·ṭāṃ ca ja·na·kāt·ma·jām / bud·dhvā kā·lam a·tī·taṃ ca mu·mo·ha pa·ra·mā·tu·raḥ
- 4
sa tu saṃjñām upāgamya muhūrtān matimān punaḥ / manaḥsthām api vaidehīṃ cintayām āsa rāghavaḥ
sa tu saṃj·ñām u·pā·gam·ya mu·hūr·tān ma·ti·mān pu·naḥ / ma·naḥs·thām a·pi vai·de·hīṃ cin·ta·yām ā·sa rā·gha·vaḥ
- 5
āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite / śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭva jagāma manasā priyām
ā·sī·naḥ par·va·tas·yāg·re he·ma·dhā·tu·vi·bhū·ṣi·te / śā·ra·daṃ ga·ga·naṃ dṛṣ·ṭva ja·gā·ma ma·na·sā pri·yām
- 6
dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudbalāhakam / sārasāravasaṃghuṣṭaṃ vilalāpārtayā girā
dṛṣ·ṭvā ca vi·ma·laṃ vyo·ma ga·ta·vid·yud·ba·lā·ha·kam / sā·ra·sā·ra·va·saṃ·ghuṣ·ṭaṃ vi·la·lā·pār·ta·yā gi·rā
- 7
sārasāravasaṃnādaiḥ sārasāravanādinī / yāśrame ramate bālā sādya me ramate katham
sā·ra·sā·ra·va·saṃ·nā·daiḥ sā·ra·sā·ra·va·nā·di·nī / yāś·ra·me ra·ma·te bā·lā sād·ya me ra·ma·te ka·tham
- 8
puṣpitāṃś cāsanān dṛṣṭvā kāñcanān iva nirmalān / kathaṃ sa ramate bālā paśyantī mām apaśyatī
puṣ·pi·tāṃś cā·sa·nān dṛṣ·ṭvā kāñ·ca·nān i·va nir·ma·lān / ka·thaṃ sa ra·ma·te bā·lā paś·yan·tī mām a·paś·ya·tī
- 9
yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī / budhyate cārusarvāṅgī sādya me budhyate katham
yā pu·rā ka·la·haṃ·sā·nāṃ sva·re·ṇa ka·la·bhā·ṣi·ṇī / budh·ya·te cā·ru·sar·vāṅ·gī sād·ya me budh·ya·te ka·tham
- 10
niḥsvanaṃ cakravākānāṃ niśamya sahacāriṇām / puṇḍarīkaviśālākṣī katham eṣā bhaviṣyati
niḥs·va·naṃ cak·ra·vā·kā·nāṃ ni·śam·ya sa·ha·cā·ri·ṇām / puṇ·ḍa·rī·ka·vi·śā·lāk·ṣī ka·tham e·ṣā bha·viṣ·ya·ti
- 11
sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca / tāṃ vinā mṛgaśāvākṣīṃ caran nādya sukhaṃ labhe
sa·rāṃ·si sa·ri·to vā·pīḥ kā·na·nā·ni va·nā·ni ca / tāṃ vi·nā mṛ·ga·śā·vāk·ṣīṃ ca·ran nād·ya su·khaṃ la·bhe
- 12
api tāṃ madviyogāc ca saukumāryāc ca bhāminīm / na dūraṃ pīḍayet kāmaḥ śaradguṇanirantaraḥ
a·pi tāṃ mad·vi·yo·gāc ca sau·ku·mār·yāc ca bhā·mi·nīm / na dū·raṃ pī·ḍa·yet kā·maḥ śa·rad·gu·ṇa·ni·ran·ta·raḥ
- 13
evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ / vihaṃga iva sāraṅgaḥ salilaṃ tridaśeśvarāt
e·va·mā·di na·raś·reṣ·ṭho vi·la·lā·pa nṛ·pāt·ma·jaḥ / vi·haṃ·ga i·va sā·raṅ·gaḥ sa·li·laṃ tri·da·śeś·va·rāt
- 14
tataś cañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu / dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvāṃl lakṣmaṇo 'grajam
ta·taś cañ·cūr·ya ram·ye·ṣu pha·lār·thī gi·ri·sā·nu·ṣu / da·dar·śa par·yu·pā·vṛt·to lak·ṣmī·vāṃl lak·ṣma·ṇo 'gra·jam
- 15
taṃ cintayā duḥsahayā parītaṃ visaṃjñam ekaṃ vijane manasvī / bhrātur viṣādāt paritāpadīnaḥ samīkṣya saumitrir uvāca rāmam
taṃ cin·ta·yā duḥ·sa·ha·yā pa·rī·taṃ vi·saṃj·ñam e·kaṃ vi·ja·ne ma·nas·vī / bhrā·tur vi·ṣā·dāt pa·ri·tā·pa·dī·naḥ sa·mīk·ṣya sau·mit·rir u·vā·ca rā·mam
- 16
kim ārya kāmasya vaśaṃgatena kim ātmapauruṣyaparābhavena / ayaṃ sadā saṃhṛiyate samādhiḥ kim atra yogena nivartitena
kim ār·ya kā·mas·ya va·śaṃ·ga·te·na kim āt·ma·pau·ruṣ·ya·pa·rā·bha·ve·na / a·yaṃ sa·dā saṃ·hṛ·i·ya·te sa·mā·dhiḥ kim at·ra yo·ge·na ni·var·ti·te·na
- 17
kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ samādhiyogānugataṃ ca kālam / sahāyasāmarthyam adīnasattva svakarmahetuṃ ca kuruṣva hetum
kri·yā·bhi·yo·gaṃ ma·na·saḥ pra·sā·daṃ sa·mā·dhi·yo·gā·nu·ga·taṃ ca kā·lam / sa·hā·ya·sā·mar·thyam a·dī·na·sat·tva sva·kar·ma·he·tuṃ ca ku·ruṣ·va he·tum
- 18
na jānakī mānavavaṃśanātha tvayā sanāthā sulabhā pareṇa / na cāgnicūḍāṃ jvalitām upetya na dahyate vīravarārha kaś cit
na jā·na·kī mā·na·va·vaṃ·śa·nā·tha tva·yā sa·nā·thā su·la·bhā pa·re·ṇa / na cāg·ni·cū·ḍāṃ jva·li·tām u·pet·ya na dah·ya·te vī·ra·va·rār·ha kaś cit
- 19
salakṣmaṇaṃ lakṣmaṇam apradhṛṣyaṃ svabhāvajaṃ vākyam uvāca rāmaḥ / hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ sasāmadharmārthasamāhitaṃ ca
sa·lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣma·ṇam ap·ra·dhṛṣ·yaṃ sva·bhā·va·jaṃ vāk·yam u·vā·ca rā·maḥ / hi·taṃ ca path·yaṃ ca na·yap·ra·sak·taṃ sa·sā·ma·dhar·mār·tha·sa·mā·hi·taṃ ca
- 20
niḥsaṃśayaṃ kāryam avekṣitavyaṃ kriyāviśeṣo hy anuvartitavyaḥ / nanu pravṛttasya durāsadasya kumārakāryasya phalaṃ na cintyam
niḥ·saṃ·śa·yaṃ kār·yam a·vek·ṣi·tav·yaṃ kri·yā·vi·śe·ṣo hy a·nu·var·ti·tav·yaḥ / na·nu pra·vṛt·tas·ya du·rā·sa·das·ya ku·mā·ra·kār·yas·ya pha·laṃ na cin·tyam
- 21
atha padmapalāśākṣīṃ maithilīm anucintayan / uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā
a·tha pad·ma·pa·lā·śāk·ṣīṃ mai·thi·līm a·nu·cin·ta·yan / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ rā·mo mu·khe·na pa·ri·śuṣ·ya·tā
- 22
tarpayitvā sahasrākṣaḥ salilena vasuṃdharām / nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ
tar·pa·yit·vā sa·has·rāk·ṣaḥ sa·li·le·na va·suṃ·dha·rām / nir·var·ta·yit·vā sas·yā·ni kṛ·ta·kar·mā vya·vas·thi·taḥ
- 23
snigdhagambhīranirghoṣāḥ śailadrumapurogamāḥ / visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja
snig·dha·gam·bhī·ra·nir·gho·ṣāḥ śai·lad·ru·ma·pu·ro·ga·māḥ / vi·sṛj·ya sa·li·laṃ me·ghāḥ pa·riś·rān·tā nṛ·pāt·ma·ja
- 24
nīlotpaladalaśyāmaḥ śyāmīkṛtvā diśo daśa / vimadā iva mātaṅgāḥ śāntavegāḥ payodharāḥ
nī·lot·pa·la·da·laś·yā·maḥ śyā·mī·kṛt·vā di·śo da·śa / vi·ma·dā i·va mā·taṅ·gāḥ śān·ta·ve·gāḥ pa·yo·dha·rāḥ
- 25
jalagarbhā mahāvegāḥ kuṭajārjunagandhinaḥ / caritvā viratāḥ saumya vṛṣṭivātāḥ samudyatāḥ
ja·la·gar·bhā ma·hā·ve·gāḥ ku·ṭa·jār·ju·na·gan·dhi·naḥ / ca·rit·vā vi·ra·tāḥ saum·ya vṛṣ·ṭi·vā·tāḥ sa·mud·ya·tāḥ
- 26
ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa / nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntaḥ sahasānagha
gha·nā·nāṃ vā·ra·ṇā·nāṃ ca ma·yū·rā·ṇāṃ ca lak·ṣma·ṇa / nā·daḥ pras·ra·va·ṇā·nāṃ ca pra·śān·taḥ sa·ha·sā·na·gha
- 27
abhivṛṣṭā mahāmeghair nirmalāś citrasānavaḥ / anuliptā ivābhānti girayaś candraraśmibhiḥ
a·bhi·vṛṣ·ṭā ma·hā·me·ghair nir·ma·lāś cit·ra·sā·na·vaḥ / a·nu·lip·tā i·vā·bhān·ti gi·ra·yaś can·dra·raś·mi·bhiḥ
- 28
darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ / navasaṃgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ
dar·śa·yan·ti śa·ran·nad·yaḥ pu·li·nā·ni śa·naiḥ śa·naiḥ / na·va·saṃ·ga·ma·sav·rī·ḍā ja·gha·nā·nī·va yo·ṣi·taḥ
- 29
prasannasalilāḥ saumya kurarībhir vināditāḥ / cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ
pra·san·na·sa·li·lāḥ saum·ya ku·ra·rī·bhir vi·nā·di·tāḥ / cak·ra·vā·ka·ga·ṇā·kīr·ṇā vi·bhān·ti sa·li·lā·śa·yāḥ
- 30
anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja / udyogasamayaḥ saumya pārthivānām upasthitaḥ
an·yon·ya·bad·dha·vai·rā·ṇāṃ ji·gī·ṣū·ṇāṃ nṛ·pāt·ma·ja / ud·yo·ga·sa·ma·yaḥ saum·ya pār·thi·vā·nām u·pas·thi·taḥ
- 31
iyaṃ sā prathamā yātrā pārthivānāṃ nṛpātmaja / na ca paśyāmi sugrīvam udyogaṃ vā tathāvidham
i·yaṃ sā pra·tha·mā yāt·rā pār·thi·vā·nāṃ nṛ·pāt·ma·ja / na ca paś·yā·mi sug·rī·vam ud·yo·gaṃ vā ta·thā·vi·dham
- 32
catvāro vārṣikā māsā gatā varṣaśatopamāḥ / mama śokābhitaptasya saumya sītām apaśyataḥ
cat·vā·ro vār·ṣi·kā mā·sā ga·tā var·ṣa·śa·to·pa·māḥ / ma·ma śo·kā·bhi·tap·tas·ya saum·ya sī·tām a·paś·ya·taḥ
- 33
priyāvihīne duḥkhārte hṛtarājye vivāsite / kṛpāṃ na kurute rājā sugrīvo mayi lakṣmaṇa
pri·yā·vi·hī·ne duḥ·khār·te hṛ·ta·rāj·ye vi·vā·si·te / kṛ·pāṃ na ku·ru·te rā·jā sug·rī·vo ma·yi lak·ṣma·ṇa
- 34
anātho hṛtarājyo 'yaṃ rāvaṇena ca dharṣitaḥ / dīno dūragṛhaḥ kāmī māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ
a·nā·tho hṛ·ta·rāj·yo 'yaṃ rā·va·ṇe·na ca dhar·ṣi·taḥ / dī·no dū·ra·gṛ·haḥ kā·mī māṃ cai·va śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ
- 35
ity etaiḥ kāraṇaiḥ saumya sugrīvasya durātmanaḥ / ahaṃ vānararājasya paribhūtaḥ paraṃtapa
ity e·taiḥ kā·ra·ṇaiḥ saum·ya sug·rī·vas·ya du·rāt·ma·naḥ / a·haṃ vā·na·ra·rā·jas·ya pa·ri·bhū·taḥ pa·raṃ·ta·pa
- 36
sa kālaṃ parisaṃkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe / kṛtārthaḥ samayaṃ kṛtvā durmatir nāvabudhyate
sa kā·laṃ pa·ri·saṃkh·yā·ya sī·tā·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇe / kṛ·tār·thaḥ sa·ma·yaṃ kṛt·vā dur·ma·tir nā·va·budh·ya·te
- 37
tvaṃ praviśya ca kiṣkindhāṃ brūhi vānarapuṃgavam / mūrkhaṃ grāmya sukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanān mama
tvaṃ pra·viś·ya ca kiṣ·kin·dhāṃ brū·hi vā·na·ra·puṃ·ga·vam / mūr·khaṃ grām·ya su·khe sak·taṃ sug·rī·vaṃ va·ca·nān ma·ma
- 38
arthinām upapannānāṃ pūrvaṃ cāpy upakāriṇām / āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ
ar·thi·nām u·pa·pan·nā·nāṃ pūr·vaṃ cāpy u·pa·kā·ri·ṇām / ā·śāṃ saṃś·rut·ya yo han·ti sa lo·ke pu·ru·ṣā·dha·maḥ
- 39
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ yo hi vākyam udīritam / satyena parigṛhṇāti sa vīraḥ puruṣottamaḥ
śu·bhaṃ vā ya·di vā pā·paṃ yo hi vāk·yam u·dī·ri·tam / sat·ye·na pa·ri·gṛh·ṇā·ti sa vī·raḥ pu·ru·ṣot·ta·maḥ
- 40
kṛtārthā hy akṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye / tān mṛtān api kravyādaḥ kṛtaghnān nopabhuñjate
kṛ·tār·thā hy a·kṛ·tār·thā·nāṃ mit·rā·ṇāṃ na bha·van·ti ye / tān mṛ·tān a·pi krav·yā·daḥ kṛ·tagh·nān no·pa·bhuñ·ja·te
- 41
nūnaṃ kāñcanapṛṣṭhasya vikṛṣṭasya mayā raṇe / draṣṭum icchanti cāpasya rūpaṃ vidyudgaṇopamam
nū·naṃ kāñ·ca·na·pṛṣ·ṭhas·ya vi·kṛṣ·ṭas·ya ma·yā ra·ṇe / draṣ·ṭum ic·chan·ti cā·pas·ya rū·paṃ vid·yud·ga·ṇo·pa·mam
- 42
ghoraṃ jyātalanirghoṣaṃ kruddhasya mama saṃyuge / nirghoṣam iva vajrasya punaḥ saṃśrotum icchati
gho·raṃ jyā·ta·la·nir·gho·ṣaṃ krud·dhas·ya ma·ma saṃ·yu·ge / nir·gho·ṣam i·va vaj·ras·ya pu·naḥ saṃś·ro·tum ic·cha·ti
- 43
kāmam evaṃgate 'py asya parijñāte parākrame / tvatsahāyasya me vīra na cintā syān nṛpātmaja
kā·mam e·vaṃ·ga·te 'py as·ya pa·rij·ñā·te pa·rāk·ra·me / tvat·sa·hā·yas·ya me vī·ra na cin·tā syān nṛ·pāt·ma·ja
- 44
yadartham ayam ārambhaḥ kṛtaḥ parapuraṃjaya / samayaṃ nābhijānāti kṛtārthaḥ plavageśvaraḥ
ya·dar·tham a·yam ā·ram·bhaḥ kṛ·taḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·ya / sa·ma·yaṃ nā·bhi·jā·nā·ti kṛ·tār·thaḥ pla·va·geś·va·raḥ
- 45
varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ / vyatītāṃś caturo māsān viharan nāvabudhyate
var·ṣā·sa·ma·ya·kā·laṃ tu pra·tij·ñā·ya ha·rīś·va·raḥ / vya·tī·tāṃś ca·tu·ro mā·sān vi·ha·ran nā·va·budh·ya·te
- 46
sāmātyapariṣat krīḍan pānam evopasevate / śokadīneṣu nāsmāsu sugrīvaḥ kurute dayām
sā·māt·ya·pa·ri·ṣat krī·ḍan pā·nam e·vo·pa·se·va·te / śo·ka·dī·ne·ṣu nās·mā·su sug·rī·vaḥ ku·ru·te da·yām
- 47
ucyatāṃ gaccha sugrīvas tvayā vatsa mahābala / mama roṣasya yadrūpaṃ brūyāś cainam idaṃ vacaḥ
uc·ya·tāṃ gac·cha sug·rī·vas tva·yā vat·sa ma·hā·ba·la / ma·ma ro·ṣas·ya yad·rū·paṃ brū·yāś cai·nam i·daṃ va·caḥ
- 48
na ca saṃkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ / samaye tiṣṭha sugrīvamā vālipatham anvagāḥ
na ca saṃ·ku·ci·taḥ pan·thā ye·na vā·lī ha·to ga·taḥ / sa·ma·ye tiṣ·ṭha sug·rī·va·mā vā·li·pa·tham an·va·gāḥ
- 49
eka eva raṇe vālī śareṇa nihato mayā / tvāṃ tu satyād atikrāntaṃ haniṣyāmi sabāndhavam
e·ka e·va ra·ṇe vā·lī śa·re·ṇa ni·ha·to ma·yā / tvāṃ tu sat·yād a·tik·rān·taṃ ha·niṣ·yā·mi sa·bān·dha·vam
- 50
tad evaṃ vihite kārye yad dhitaṃ puruṣarṣabha / tat tad brūhi naraśreṣṭha tvara kālavyatikramaḥ
tad e·vaṃ vi·hi·te kār·ye yad dhi·taṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / tat tad brū·hi na·raś·reṣ·ṭha tva·ra kā·lav·ya·tik·ra·maḥ
- 51
kuruṣva satyaṃ mayi vānareśvara pratiśrutaṃ dharmam avekṣya śāśvatam / mā vālinaṃ pretya gato yamakṣayaṃ tvam adya paśyer mama coditaiḥ śaraiḥ
ku·ruṣ·va sat·yaṃ ma·yi vā·na·reś·va·ra pra·tiś·ru·taṃ dhar·mam a·vek·ṣya śāś·va·tam / mā vā·li·naṃ pret·ya ga·to ya·mak·ṣa·yaṃ tvam ad·ya paś·yer ma·ma co·di·taiḥ śa·raiḥ
- 52
sa pūrvajaṃ tīvravivṛddhakopaṃ lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam / cakāra tīvrāṃ matim ugratejā harīśvaramānavavaṃśanāthaḥ
sa pūr·va·jaṃ tīv·ra·vi·vṛd·dha·ko·paṃ lā·lap·ya·mā·naṃ pra·sa·mīk·ṣya dī·nam / ca·kā·ra tīv·rāṃ ma·tim ug·ra·te·jā ha·rīś·va·ra·mā·na·va·vaṃ·śa·nā·thaḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 30 43 verses
- 1
sa kāminaṃ dīnam adīnasattvaḥ śokābhipannaṃ samudīrṇakopam / narendrasūnur naradevaputraṃ rāmānujaḥ pūrvajam ity uvāca
sa kā·mi·naṃ dī·nam a·dī·na·sat·tvaḥ śo·kā·bhi·pan·naṃ sa·mu·dīr·ṇa·ko·pam / na·ren·dra·sū·nur na·ra·de·va·put·raṃ rā·mā·nu·jaḥ pūr·va·jam ity u·vā·ca
- 2
na vānaraḥ sthāsyati sādhuvṛtte na maṃsyate kāryaphalānuṣaṅgān / na bhakṣyate vānararājyalakṣmīṃ tathā hi nābhikramate 'sya buddhiḥ
na vā·na·raḥ sthās·ya·ti sā·dhu·vṛt·te na maṃs·ya·te kār·ya·pha·lā·nu·ṣaṅ·gān / na bhak·ṣya·te vā·na·ra·rāj·ya·lak·ṣmīṃ ta·thā hi nā·bhik·ra·ma·te 'sya bud·dhiḥ
- 3
matikṣayād grāmyasukheṣu saktas tava prasādāpratikārabuddhiḥ / hato 'grajaṃ paśyatu vālinaṃ sa na rājyam evaṃ viguṇasya deyam
ma·tik·ṣa·yād grām·ya·su·khe·ṣu sak·tas ta·va pra·sā·dāp·ra·ti·kā·ra·bud·dhiḥ / ha·to 'gra·jaṃ paś·ya·tu vā·li·naṃ sa na rāj·yam e·vaṃ vi·gu·ṇas·ya de·yam
- 4
na dhāraye kopam udīrṇavegaṃ nihanmi sugrīvam asatyam adya / haripravīraiḥ saha vāliputro narendrapatnyā vicayaṃ karotu
na dhā·ra·ye ko·pam u·dīr·ṇa·ve·gaṃ ni·han·mi sug·rī·vam a·sat·yam ad·ya / ha·rip·ra·vī·raiḥ sa·ha vā·li·put·ro na·ren·dra·pat·nyā vi·ca·yaṃ ka·ro·tu
- 5
tam āttabāṇāsanam utpatantaṃ niveditārthaṃ raṇacaṇḍakopam / uvaca rāmaḥ paravīrahantā svavekṣitaṃ sānunayaṃ ca vākyam
tam āt·ta·bā·ṇā·sa·nam ut·pa·tan·taṃ ni·ve·di·tār·thaṃ ra·ṇa·caṇ·ḍa·ko·pam / u·va·ca rā·maḥ pa·ra·vī·ra·han·tā sva·vek·ṣi·taṃ sā·nu·na·yaṃ ca vāk·yam
- 6
na hi vai tvadvidho loke pāpam evaṃ samācaret / pāpam āryeṇa yo hanti sa vīraḥ puruṣottamaḥ
na hi vai tvad·vi·dho lo·ke pā·pam e·vaṃ sa·mā·ca·ret / pā·pam ār·ye·ṇa yo han·ti sa vī·raḥ pu·ru·ṣot·ta·maḥ
- 7
nedam adya tvayā grāhyaṃ sādhuvṛttena lakṣmaṇa / tāṃ prītim anuvartasva pūrvavṛttaṃ ca saṃgatam
ne·dam ad·ya tva·yā grāh·yaṃ sā·dhu·vṛt·te·na lak·ṣma·ṇa / tāṃ prī·tim a·nu·var·tas·va pūr·va·vṛt·taṃ ca saṃ·ga·tam
- 8
sāmopahitayā vācā rūkṣāṇi parivarjayan / vaktum arhasi sugrīvaṃ vyatītaṃ kālaparyaye
sā·mo·pa·hi·ta·yā vā·cā rūk·ṣā·ṇi pa·ri·var·ja·yan / vak·tum ar·ha·si sug·rī·vaṃ vya·tī·taṃ kā·la·par·ya·ye
- 9
so' grajenānuśiṣṭārtho yathāvat puruṣarṣabhaḥ / praviveśa purīṃ vīro lakṣmaṇaḥ paravīrahā
so' gra·je·nā·nu·śiṣ·ṭār·tho ya·thā·vat pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ vī·ro lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā
- 10
tataḥ śubhamatiḥ prājño bhrātuḥ priyahite rataḥ / lakṣmaṇaḥ pratisaṃrabdho jagāma bhavanaṃ kapeḥ
ta·taḥ śu·bha·ma·tiḥ prāj·ño bhrā·tuḥ pri·ya·hi·te ra·taḥ / lak·ṣma·ṇaḥ pra·ti·saṃ·rab·dho ja·gā·ma bha·va·naṃ ka·peḥ
- 11
śakrabāṇāsanaprakhyaṃ dhanuḥ kālāntakopamaḥ / pragṛhya giriśṛṅgābhaṃ mandaraḥ sānumān iva
śak·ra·bā·ṇā·sa·nap·rakh·yaṃ dha·nuḥ kā·lān·ta·ko·pa·maḥ / pra·gṛh·ya gi·ri·śṛṅ·gā·bhaṃ man·da·raḥ sā·nu·mān i·va
- 12
yathoktakārī vacanam uttaraṃ caiva sottaram / bṛhaspatisamo buddhyā mattvā rāmānujas tadā
ya·thok·ta·kā·rī va·ca·nam ut·ta·raṃ cai·va sot·ta·ram / bṛ·has·pa·ti·sa·mo bud·dhyā mat·tvā rā·mā·nu·jas ta·dā
- 13
kāmakrodhasamutthena bhrātuḥ kopāgninā vṛtaḥ / prabhañjana ivāprītaḥ prayayau lakṣmaṇas tadā
kā·mak·ro·dha·sa·mut·the·na bhrā·tuḥ ko·pāg·ni·nā vṛ·taḥ / pra·bhañ·ja·na i·vāp·rī·taḥ pra·ya·yau lak·ṣma·ṇas ta·dā
- 14
sālatālāśvakarṇāṃś ca tarasā pātayan bahūn / paryasyan girikūṭāni drumān anyāṃś ca vegataḥ
sā·la·tā·lāś·va·kar·ṇāṃś ca ta·ra·sā pā·ta·yan ba·hūn / par·yas·yan gi·ri·kū·ṭā·ni dru·mān an·yāṃś ca ve·ga·taḥ
- 15
śilāś ca śakalīkurvan padbhyāṃ gaja ivāśugaḥ / dūram ekapadaṃ tyaktvā yayau kāryavaśād drutam
śi·lāś ca śa·ka·lī·kur·van pad·bhyāṃ ga·ja i·vā·śu·gaḥ / dū·ram e·ka·pa·daṃ tyak·tvā ya·yau kār·ya·va·śād dru·tam
- 16
tām apaśyad balākīrṇāṃ harirājamahāpurīm / durgām ikṣvākuśārdūlaḥ kiṣkindhāṃ girisaṃkaṭe
tām a·paś·yad ba·lā·kīr·ṇāṃ ha·ri·rā·ja·ma·hā·pu·rīm / dur·gām ik·ṣvā·ku·śār·dū·laḥ kiṣ·kin·dhāṃ gi·ri·saṃ·ka·ṭe
- 17
roṣāt prasphuramāṇauṣṭhaḥ sugrīvaṃ prati kalṣmaṇaḥ / dadarśa vānarān bhīmān kiṣkindhāyā bahiścarān
ro·ṣāt pras·phu·ra·mā·ṇauṣ·ṭhaḥ sug·rī·vaṃ pra·ti kal·ṣma·ṇaḥ / da·dar·śa vā·na·rān bhī·mān kiṣ·kin·dhā·yā ba·hiś·ca·rān
- 18
śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃś ca mahīruhān / jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ parvatāntare
śai·la·śṛṅ·gā·ṇi śa·ta·śaḥ pra·vṛd·dhāṃś ca ma·hī·ru·hān / ja·gṛ·huḥ kuñ·ja·rap·rakh·yā vā·na·rāḥ par·va·tān·ta·re
- 19
tān gṛhītapraharaṇān harīn dṛṣṭvā tu lakṣmaṇaḥ / babhūva dviguṇaṃ kruddho bahvindhana ivānalaḥ
tān gṛ·hī·tap·ra·ha·ra·ṇān ha·rīn dṛṣ·ṭvā tu lak·ṣma·ṇaḥ / ba·bhū·va dvi·gu·ṇaṃ krud·dho bah·vin·dha·na i·vā·na·laḥ
- 20
taṃ te bhayaparītāṅgāḥ kruddhaṃ dṛṣṭvā plavaṃgamāḥ / kālamṛtyuyugāntābhaṃ śataśo vidrutā diśaḥ
taṃ te bha·ya·pa·rī·tāṅ·gāḥ krud·dhaṃ dṛṣ·ṭvā pla·vaṃ·ga·māḥ / kā·la·mṛt·yu·yu·gān·tā·bhaṃ śa·ta·śo vid·ru·tā di·śaḥ
- 21
tataḥ sugrīvabhavanaṃ praviśya haripuṃgavāḥ / krodham āgamanaṃ caiva lakṣmaṇasya nyavedayan
ta·taḥ sug·rī·va·bha·va·naṃ pra·viś·ya ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / kro·dham ā·ga·ma·naṃ cai·va lak·ṣma·ṇas·ya nya·ve·da·yan
- 22
tārayā sahitaḥ kāmī saktaḥ kapivṛṣo rahaḥ / na teṣāṃ kapivīrāṇāṃ śuśrāva vacanaṃ tadā
tā·ra·yā sa·hi·taḥ kā·mī sak·taḥ ka·pi·vṛ·ṣo ra·haḥ / na te·ṣāṃ ka·pi·vī·rā·ṇāṃ śuś·rā·va va·ca·naṃ ta·dā
- 23
tataḥ sacivasaṃdiṣṭā harayo romaharṣaṇāḥ / girikuñjarameghābhā nagaryā niryayus tadā
ta·taḥ sa·ci·va·saṃ·diṣ·ṭā ha·ra·yo ro·ma·har·ṣa·ṇāḥ / gi·ri·kuñ·ja·ra·me·ghā·bhā na·gar·yā nir·ya·yus ta·dā
- 24
nakhadaṃṣṭrāyudhā ghorāḥ sarve vikṛtadarśanāḥ / sarve śārdūladarpāś ca sarve ca vikṛtānanāḥ
na·kha·daṃṣ·ṭrā·yu·dhā gho·rāḥ sar·ve vi·kṛ·ta·dar·śa·nāḥ / sar·ve śār·dū·la·dar·pāś ca sar·ve ca vi·kṛ·tā·na·nāḥ
- 25
daśanāgabalāḥ ke cit ke cid daśaguṇottarāḥ / ke cin nāgasahasrasya babhūvus tulyavikramāḥ
da·śa·nā·ga·ba·lāḥ ke cit ke cid da·śa·gu·ṇot·ta·rāḥ / ke cin nā·ga·sa·has·ras·ya ba·bhū·vus tul·ya·vik·ra·māḥ
- 26
kṛtsnāṃ hi kapibhir vyāptāṃ drumahastair mahābalaiḥ / apaśyal lakṣmaṇaḥ kruddhaḥ kiṣkindhāṃ tāṃ durāsadam
kṛt·snāṃ hi ka·pi·bhir vyāp·tāṃ dru·ma·has·tair ma·hā·ba·laiḥ / a·paś·yal lak·ṣma·ṇaḥ krud·dhaḥ kiṣ·kin·dhāṃ tāṃ du·rā·sa·dam
- 27
tatas te harayaḥ sarve prākāraparikhāntarāt / niṣkramyodagrasattvās tu tasthur āviṣkṛtaṃ tadā
ta·tas te ha·ra·yaḥ sar·ve prā·kā·ra·pa·ri·khān·ta·rāt / niṣ·kram·yo·dag·ra·sat·tvās tu tas·thur ā·viṣ·kṛ·taṃ ta·dā
- 28
sugrīvasya pramādaṃ ca pūrvajaṃ cārtam ātmavān / buddhvā kopavaśaṃ vīraḥ punar eva jagāma saḥ
sug·rī·vas·ya pra·mā·daṃ ca pūr·va·jaṃ cār·tam āt·ma·vān / bud·dhvā ko·pa·va·śaṃ vī·raḥ pu·nar e·va ja·gā·ma saḥ
- 29
sa dīrghoṣṇamahocchvāsaḥ kopasaṃraktalocanaḥ / babhūva naraśārdūlasadhūma iva pāvakaḥ
sa dīr·ghoṣ·ṇa·ma·hoc·chvā·saḥ ko·pa·saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / ba·bhū·va na·ra·śār·dū·la·sa·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ
- 30
bāṇaśalyasphurajjihvaḥ sāyakāsanabhogavān / svatejoviṣasaṃghātaḥ pañcāsya iva pannagaḥ
bā·ṇa·śal·yas·phu·raj·jih·vaḥ sā·ya·kā·sa·na·bho·ga·vān / sva·te·jo·vi·ṣa·saṃ·ghā·taḥ pañ·cās·ya i·va pan·na·gaḥ
- 31
taṃ dīptam iva kālāgniṃ nāgendram iva kopitam / samāsādyāṅgadas trāsād viṣādam agamad bhṛśam
taṃ dīp·tam i·va kā·lāg·niṃ nā·gen·dram i·va ko·pi·tam / sa·mā·sād·yāṅ·ga·das trā·sād vi·ṣā·dam a·ga·mad bhṛ·śam
- 32
so 'ṅgadaṃ roṣatāmrākṣaḥ saṃdideśa mahāyaśāḥ / sugrīvaḥ kathyatāṃ vatsa mamāgamanam ity uta
so 'ṅga·daṃ ro·ṣa·tām·rāk·ṣaḥ saṃ·di·de·śa ma·hā·ya·śāḥ / sug·rī·vaḥ kath·ya·tāṃ vat·sa ma·mā·ga·ma·nam ity u·ta
- 33
eṣa rāmānujaḥ prāptas tvatsakāśam ariṃdamaḥ / bhrātur vyasanasaṃtapto dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ
e·ṣa rā·mā·nu·jaḥ prāp·tas tvat·sa·kā·śam a·riṃ·da·maḥ / bhrā·tur vya·sa·na·saṃ·tap·to dvā·ri tiṣ·ṭha·ti lak·ṣma·ṇaḥ
- 34
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā śokāviṣṭo 'ṅgado 'bravīt / pituḥ samīpam āgamya saumitrir ayam āgataḥ
lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā śo·kā·viṣ·ṭo 'ṅga·do 'bra·vīt / pi·tuḥ sa·mī·pam ā·gam·ya sau·mit·rir a·yam ā·ga·taḥ
- 35
te mahaughanibhaṃ dṛṣṭvā vajrāśanisamasvanam / siṃhanādaṃ samaṃ cakrur lakṣmaṇasya samīpataḥ
te ma·hau·gha·ni·bhaṃ dṛṣ·ṭvā vaj·rā·śa·ni·sa·mas·va·nam / siṃ·ha·nā·daṃ sa·maṃ cak·rur lak·ṣma·ṇas·ya sa·mī·pa·taḥ
- 36
tena śabdena mahatā pratyabudhyata vānaraḥ / madavihvalatāmrākṣo vyākulasragvibhūṣaṇaḥ
te·na śab·de·na ma·ha·tā prat·ya·budh·ya·ta vā·na·raḥ / ma·da·vih·va·la·tām·rāk·ṣo vyā·ku·las·rag·vi·bhū·ṣa·ṇaḥ
- 37
athāṅgadavacaḥ śrutvā tenaiva ca samāgatau / mantriṇo vānarendrasya saṃmatodāradarśinau
a·thāṅ·ga·da·va·caḥ śrut·vā te·nai·va ca sa·mā·ga·tau / man·tri·ṇo vā·na·ren·dras·ya saṃ·ma·to·dā·ra·dar·śi·nau
- 38
plakṣaś caiva prabhāvaś ca mantriṇāv arthadharmayoḥ / vaktum uccāvacaṃ prāptaṃ lakṣmaṇaṃ tau śaśaṃsatuḥ
plak·ṣaś cai·va pra·bhā·vaś ca man·tri·ṇāv ar·tha·dhar·ma·yoḥ / vak·tum uc·cā·va·caṃ prāp·taṃ lak·ṣma·ṇaṃ tau śa·śaṃ·sa·tuḥ
- 39
prasādayitvā sugrīvaṃ vacanaiḥ sāmaniścitaiḥ / āsīnaṃ paryupāsīnau yathā śakraṃ marutpatim
pra·sā·da·yit·vā sug·rī·vaṃ va·ca·naiḥ sā·ma·niś·ci·taiḥ / ā·sī·naṃ par·yu·pā·sī·nau ya·thā śak·raṃ ma·rut·pa·tim
- 40
satyasaṃdhau mahābhāgau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / vayasya bhāvaṃ saṃprāptau rājyārhau rājyadāyinau
sat·ya·saṃ·dhau ma·hā·bhā·gau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / va·yas·ya bhā·vaṃ saṃp·rāp·tau rāj·yār·hau rāj·ya·dā·yi·nau
- 41
tayor eko dhanuṣpāṇir dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ / yasya bhītāḥ pravepante nādān muñcanti vānarāḥ
ta·yor e·ko dha·nuṣ·pā·ṇir dvā·ri tiṣ·ṭha·ti lak·ṣma·ṇaḥ / yas·ya bhī·tāḥ pra·ve·pan·te nā·dān muñ·can·ti vā·na·rāḥ
- 42
sa eṣa rāghavabhrātā lakṣmaṇo vākyasārathiḥ / vyavasāya rathaḥ prāptas tasya rāmasya śāsanāt
sa e·ṣa rā·gha·vabh·rā·tā lak·ṣma·ṇo vāk·ya·sā·ra·thiḥ / vya·va·sā·ya ra·thaḥ prāp·tas tas·ya rā·mas·ya śā·sa·nāt
- 43
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ saha bandhubhiḥ / rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhava satyapratiśravaḥ
tas·ya mūr·dhnā pra·ṇam·ya tvaṃ sa·put·raḥ sa·ha ban·dhu·bhiḥ / rā·jaṃs tiṣ·ṭha sva·sa·ma·ye bha·va sat·yap·ra·tiś·ra·vaḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 31 22 verses
- 1
aṅgadasya vacaḥ śrutvā sugrīvaḥ sacivaiḥ saha / lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanam ātmavān
aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā sug·rī·vaḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / lak·ṣma·ṇaṃ ku·pi·taṃ śrut·vā mu·mo·cā·sa·nam āt·ma·vān
- 2
sacivān abravīd vākyaṃ niścitya gurulāghavam / mantrajñān mantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitaḥ
sa·ci·vān ab·ra·vīd vāk·yaṃ niś·cit·ya gu·ru·lā·gha·vam / man·traj·ñān man·tra·ku·śa·lo man·tre·ṣu pa·ri·niṣ·ṭhi·taḥ
- 3
na me durvyāhṛtaṃ kiṃ cin nāpi me duranuṣṭhitam / lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kim iti cintaye
na me dur·vyā·hṛ·taṃ kiṃ cin nā·pi me du·ra·nuṣ·ṭhi·tam / lak·ṣma·ṇo rā·gha·vabh·rā·tā krud·dhaḥ kim i·ti cin·ta·ye
- 4
asuhṛdbhir mamāmitrair nityam antaradarśibhiḥ / mama doṣān asaṃbhūtāñ śrāvito rāghavānujaḥ
a·su·hṛd·bhir ma·mā·mit·rair nit·yam an·ta·ra·dar·śi·bhiḥ / ma·ma do·ṣān a·saṃ·bhū·tāñ śrā·vi·to rā·gha·vā·nu·jaḥ
- 5
atra tāvad yathābuddhi sarvair eva yathāvidhi / bhavadbhir niścayas tasya vijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ
at·ra tā·vad ya·thā·bud·dhi sar·vair e·va ya·thā·vi·dhi / bha·vad·bhir niś·ca·yas tas·ya vij·ñe·yo ni·pu·ṇaṃ śa·naiḥ
- 6
na khalv asti mama trāso lakṣmaṇān nāpi rāghavāt / mitraṃ tv asthāna kupitaṃ janayaty eva saṃbhramam
na khalv as·ti ma·ma trā·so lak·ṣma·ṇān nā·pi rā·gha·vāt / mit·raṃ tv as·thā·na ku·pi·taṃ ja·na·yaty e·va saṃbh·ra·mam
- 7
sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam / anityatvāt tu cittānāṃ prītir alpe 'pi bhidyate
sar·va·thā su·ka·raṃ mit·raṃ duṣ·ka·raṃ pa·ri·pā·la·nam / a·nit·yat·vāt tu cit·tā·nāṃ prī·tir al·pe 'pi bhid·ya·te
- 8
atonimittaṃ trasto 'haṃ rāmeṇa tu mahātmanā / yan mamopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tan mayā
a·to·ni·mit·taṃ tras·to 'haṃ rā·me·ṇa tu ma·hāt·ma·nā / yan ma·mo·pa·kṛ·taṃ śak·yaṃ pra·ti·kar·tuṃ na tan ma·yā
- 9
sugrīveṇaivam uktas tu hanumān haripuṃgavaḥ / uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām
sug·rī·ve·ṇai·vam uk·tas tu ha·nu·mān ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / u·vā·ca sve·na tar·ke·ṇa madh·ye vā·na·ra·man·tri·ṇām
- 10
sarvathā naitad āścaryaṃ yat tvaṃ harigaṇeśvara / na vismarasi susnigdham upakārakṛtaṃ śubham
sar·va·thā nai·tad āś·car·yaṃ yat tvaṃ ha·ri·ga·ṇeś·va·ra / na vis·ma·ra·si sus·nig·dham u·pa·kā·ra·kṛ·taṃ śu·bham
- 11
rāghaveṇa tu śūreṇa bhayam utsṛjya dūrataḥ / tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ
rā·gha·ve·ṇa tu śū·re·ṇa bha·yam ut·sṛj·ya dū·ra·taḥ / tvat·pri·yār·thaṃ ha·to vā·lī śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 12
sarvathā praṇayāt kruddho rāghavo nātra saṃśayaḥ / bhrātaraṃ sa prahitavāṃl lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam
sar·va·thā pra·ṇa·yāt krud·dho rā·gha·vo nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / bhrā·ta·raṃ sa pra·hi·ta·vāṃl lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣmi·var·dha·nam
- 13
tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kalavidāṃ vara / phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śarac chivā
tvaṃ pra·mat·to na jā·nī·ṣe kā·laṃ ka·la·vi·dāṃ va·ra / phul·la·sap·tac·cha·daś·yā·mā pra·vṛt·tā tu śa·rac chi·vā
- 14
nirmala grahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭabalāhakā / prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca
nir·ma·la gra·ha·nak·ṣat·rā dyauḥ pra·naṣ·ṭa·ba·lā·ha·kā / pra·san·nāś ca di·śaḥ sar·vāḥ sa·ri·taś ca sa·rāṃ·si ca
- 15
prāptam udyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṃgava / tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo 'yam ihāgataḥ
prāp·tam ud·yo·ga·kā·laṃ tu nā·vai·ṣi ha·ri·puṃ·ga·va / tvaṃ pra·mat·ta i·ti vyak·taṃ lak·ṣma·ṇo 'yam i·hā·ga·taḥ
- 16
ārtasya hṛtadārasya paruṣaṃ puruṣāntarāt / vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ
ār·tas·ya hṛ·ta·dā·ras·ya pa·ru·ṣaṃ pu·ru·ṣān·ta·rāt / va·ca·naṃ mar·ṣa·ṇī·yaṃ te rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 17
kṛtāparādhasya hi te nānyat paśyāmy ahaṃ kṣamam / antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt
kṛ·tā·pa·rā·dhas·ya hi te nān·yat paś·yāmy a·haṃ kṣa·mam / an·ta·re·ṇāñ·ja·liṃ bad·dhvā lak·ṣma·ṇas·ya pra·sā·da·nāt
- 18
niyuktair mantribhir vācyo avaśyaṃ pārthivo hitam / ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmy avadhṛtaṃ vacaḥ
ni·yuk·tair man·tri·bhir vāc·yo a·vaś·yaṃ pār·thi·vo hi·tam / a·ta e·va bha·yaṃ tyak·tvā bra·vīmy a·va·dhṛ·taṃ va·caḥ
- 19
abhikruddhaḥ samartho hi cāpam udyamya rāghavaḥ / sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat
a·bhik·rud·dhaḥ sa·mar·tho hi cā·pam ud·yam·ya rā·gha·vaḥ / sa·de·vā·su·ra·gan·dhar·vaṃ va·śe sthā·pa·yi·tuṃ ja·gat
- 20
na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādya punar bhavet / pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ
na sa kṣa·maḥ ko·pa·yi·tuṃ yaḥ pra·sād·ya pu·nar bha·vet / pūr·vo·pa·kā·raṃ sma·ra·tā kṛ·taj·ñe·na vi·śe·ṣa·taḥ
- 21
tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputraḥ sasuhṛjjanaḥ / rājaṃs tiṣṭha svasamaye bhartur bhāryeva tadvaśe
tas·ya mūr·dhnā pra·ṇam·ya tvaṃ sa·put·raḥ sa·su·hṛj·ja·naḥ / rā·jaṃs tiṣ·ṭha sva·sa·ma·ye bhar·tur bhār·ye·va tad·va·śe
- 22
na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndrayuktaṃ manasāpy apohitum / mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sarāghavasyāsya surendravarcasaḥ
na rā·ma·rā·mā·nu·ja·śā·sa·naṃ tva·yā ka·pīn·dra·yuk·taṃ ma·na·sāpy a·po·hi·tum / ma·no hi te jñās·ya·ti mā·nu·ṣaṃ ba·laṃ sa·rā·gha·vas·yās·ya su·ren·dra·var·ca·saḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 32 27 verses
- 1
atha pratisamādiṣṭo lakṣmaṇaḥ paravīrahā / praviveśa guhāṃ ghorāṃ kiṣkindhāṃ rāmaśāsanāt
a·tha pra·ti·sa·mā·diṣ·ṭo lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / pra·vi·ve·śa gu·hāṃ gho·rāṃ kiṣ·kin·dhāṃ rā·ma·śā·sa·nāt
- 2
dvārasthā harayas tatra mahākāyā mahābalāḥ / babhūvur lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ
dvā·ras·thā ha·ra·yas tat·ra ma·hā·kā·yā ma·hā·ba·lāḥ / ba·bhū·vur lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā sar·ve prāñ·ja·la·yaḥ sthi·tāḥ
- 3
niḥśvasantaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kruddhaṃ daśarathātmajam / babhūvur harayas trastā na cainaṃ paryavārayan
niḥś·va·san·taṃ tu taṃ dṛṣ·ṭvā krud·dhaṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / ba·bhū·vur ha·ra·yas tras·tā na cai·naṃ par·ya·vā·ra·yan
- 4
sa taṃ ratnamayīṃ śrīmān divyāṃ puṣpitakānanām / ramyāṃ ratnasamākīrṇāṃ dadarśa mahatīṃ guhām
sa taṃ rat·na·ma·yīṃ śrī·mān div·yāṃ puṣ·pi·ta·kā·na·nām / ram·yāṃ rat·na·sa·mā·kīr·ṇāṃ da·dar·śa ma·ha·tīṃ gu·hām
- 5
harmyaprāsādasaṃbādhāṃ nānāpaṇyopaśobhitām / sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitair upaśobhitām
har·myap·rā·sā·da·saṃ·bā·dhāṃ nā·nā·paṇ·yo·pa·śo·bhi·tām / sar·va·kā·ma·pha·lair vṛk·ṣaiḥ puṣ·pi·tair u·pa·śo·bhi·tām
- 6
devagandharvaputraiś ca vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ / divya mālyāmbaradhāraiḥ śobhitāṃ priyadarśanaiḥ
de·va·gan·dhar·va·put·raiś ca vā·na·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ / div·ya māl·yām·ba·ra·dhā·raiḥ śo·bhi·tāṃ pri·ya·dar·śa·naiḥ
- 7
candanāgarupadmānāṃ gandhaiḥ surabhigandhinām / maireyāṇāṃ madhūnāṃ ca saṃmoditamahāpathām
can·da·nā·ga·ru·pad·mā·nāṃ gan·dhaiḥ su·ra·bhi·gan·dhi·nām / mai·re·yā·ṇāṃ ma·dhū·nāṃ ca saṃ·mo·di·ta·ma·hā·pa·thām
- 8
vindhyamerugiriprasthaiḥ prāsādair naikabhūmibhiḥ / dadarśa girinadyaś ca vimalās tatra rāghavaḥ
vin·dhya·me·ru·gi·rip·ras·thaiḥ prā·sā·dair nai·ka·bhū·mi·bhiḥ / da·dar·śa gi·ri·nad·yaś ca vi·ma·lās tat·ra rā·gha·vaḥ
- 9
aṅgadasya gṛhaṃ ramyaṃ maindasya dvividasya ca / gavayasya gavākṣasya gajasya śarabhasya ca
aṅ·ga·das·ya gṛ·haṃ ram·yaṃ main·das·ya dvi·vi·das·ya ca / ga·va·yas·ya ga·vāk·ṣas·ya ga·jas·ya śa·ra·bhas·ya ca
- 10
vidyunmāleś ca saṃpāteḥ sūryākṣasya hanūmataḥ / vīrabāhoḥ subāhoś ca nalasya ca mahātmanaḥ
vid·yun·mā·leś ca saṃ·pā·teḥ sūr·yāk·ṣas·ya ha·nū·ma·taḥ / vī·ra·bā·hoḥ su·bā·hoś ca na·las·ya ca ma·hāt·ma·naḥ
- 11
kumudasya suṣeṇasya tārajāmbavatos tathā / dadhivaktrasya nīlasya supāṭalasunetrayoḥ
ku·mu·das·ya su·ṣe·ṇas·ya tā·ra·jām·ba·va·tos ta·thā / da·dhi·vak·tras·ya nī·las·ya su·pā·ṭa·la·su·net·ra·yoḥ
- 12
eteṣāṃ kapimukhyānāṃ rājamārge mahātmanām / dadarśa gṛhamukhyāni mahāsārāṇi lakṣmaṇaḥ
e·te·ṣāṃ ka·pi·mukh·yā·nāṃ rā·ja·mār·ge ma·hāt·ma·nām / da·dar·śa gṛ·ha·mukh·yā·ni ma·hā·sā·rā·ṇi lak·ṣma·ṇaḥ
- 13
pāṇḍurābhraprakāśāni divyamālyayutāni ca / prabhūtadhanadhānyāni strīratnaiḥ śobhitāni ca
pāṇ·ḍu·rābh·rap·ra·kā·śā·ni div·ya·māl·ya·yu·tā·ni ca / pra·bhū·ta·dha·na·dhān·yā·ni strī·rat·naiḥ śo·bhi·tā·ni ca
- 14
pāṇḍureṇa tu śailena parikṣiptaṃ durāsadam / vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam
pāṇ·ḍu·re·ṇa tu śai·le·na pa·rik·ṣip·taṃ du·rā·sa·dam / vā·na·ren·dra·gṛ·haṃ ram·yaṃ ma·hen·dra·sa·da·no·pa·mam
- 15
śulkaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ / sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣṭitair upaśobhitam
śul·kaiḥ prā·sā·da·śi·kha·raiḥ kai·lā·sa·śi·kha·ro·pa·maiḥ / sar·va·kā·ma·pha·lair vṛk·ṣaiḥ puṣ·ṭi·tair u·pa·śo·bhi·tam
- 16
mahendradattaiḥ śrīmadbhir nīlajīmūtasaṃnibhaiḥ / divyapuṣpaphalair vṛkṣaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ
ma·hen·dra·dat·taiḥ śrī·mad·bhir nī·la·jī·mū·ta·saṃ·ni·bhaiḥ / div·ya·puṣ·pa·pha·lair vṛk·ṣaiḥ śī·tac·chā·yair ma·no·ra·maiḥ
- 17
haribhiḥ saṃvṛtadvāraṃ balibhiḥ śastrapāṇibhiḥ / divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam
ha·ri·bhiḥ saṃ·vṛ·tad·vā·raṃ ba·li·bhiḥ śas·tra·pā·ṇi·bhiḥ / div·ya·māl·yā·vṛ·taṃ śubh·raṃ tap·ta·kāñ·ca·na·to·ra·ṇam
- 18
sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ / avāryamāṇaḥ saumitrir mahābhram iva bhāskaraḥ
sug·rī·vas·ya gṛ·haṃ ram·yaṃ pra·vi·ve·śa ma·hā·ba·laḥ / a·vār·ya·mā·ṇaḥ sau·mit·rir ma·hābh·ram i·va bhās·ka·raḥ
- 19
sa sapta kakṣyā dharmātmā yānāsanasamāvṛtāḥ / praviśya sumahad guptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat
sa sap·ta kak·ṣyā dhar·māt·mā yā·nā·sa·na·sa·mā·vṛ·tāḥ / pra·viś·ya su·ma·had gup·taṃ da·dar·śān·taḥ·pu·raṃ ma·hat
- 20
haimarājataparyaṅkair bahubhiś ca varāsanaiḥ / mahārhāstaraṇopetais tatra tatropaśobhitam
hai·ma·rā·ja·ta·par·yaṅ·kair ba·hu·bhiś ca va·rā·sa·naiḥ / ma·hār·hās·ta·ra·ṇo·pe·tais tat·ra tat·ro·pa·śo·bhi·tam
- 21
praviśann eva satataṃ śuśrāva madhurasvaram / tantrīgītasamākīrṇaṃ samagītapadākṣaram
pra·vi·śann e·va sa·ta·taṃ śuś·rā·va ma·dhu·ras·va·ram / tan·trī·gī·ta·sa·mā·kīr·ṇaṃ sa·ma·gī·ta·pa·dāk·ṣa·ram
- 22
bahvīś ca vividhākārā rūpayauvanagarvitāḥ / striyaḥ sugrīvabhavane dadarśa sa mahābalaḥ
bah·vīś ca vi·vi·dhā·kā·rā rū·pa·yau·va·na·gar·vi·tāḥ / stri·yaḥ sug·rī·va·bha·va·ne da·dar·śa sa ma·hā·ba·laḥ
- 23
dṛṣṭvābhijanasaṃpannāś citramālyakṛtasrajaḥ / varamālyakṛtavyagrā bhūṣaṇottamabhūṣitāḥ
dṛṣ·ṭvā·bhi·ja·na·saṃ·pan·nāś cit·ra·māl·ya·kṛ·tas·ra·jaḥ / va·ra·māl·ya·kṛ·tav·yag·rā bhū·ṣa·ṇot·ta·ma·bhū·ṣi·tāḥ
- 24
nātṛptān nāti ca vyagrān nānudāttaparicchadān / sugrīvānucarāṃś cāpi lakṣayām āsa lakṣmaṇaḥ
nā·tṛp·tān nā·ti ca vyag·rān nā·nu·dāt·ta·pa·ric·cha·dān / sug·rī·vā·nu·ca·rāṃś cā·pi lak·ṣa·yām ā·sa lak·ṣma·ṇaḥ
- 25
tataḥ sugrīvam āsīnaṃ kāñcane paramāsane / mahārhāstaraṇopete dadarśādityasaṃnibham
ta·taḥ sug·rī·vam ā·sī·naṃ kāñ·ca·ne pa·ra·mā·sa·ne / ma·hār·hās·ta·ra·ṇo·pe·te da·dar·śā·dit·ya·saṃ·ni·bham
- 26
divyābharaṇacitrāṅgaṃ divyarūpaṃ yaśasvinam / divyamālyāmbaradharaṃ mahendram iva durjayam / divyābharaṇamālyābhiḥ pramadābhiḥ samāvṛtam
div·yā·bha·ra·ṇa·cit·rāṅ·gaṃ div·ya·rū·paṃ ya·śas·vi·nam / div·ya·māl·yām·ba·ra·dha·raṃ ma·hen·dram i·va dur·ja·yam / div·yā·bha·ra·ṇa·māl·yā·bhiḥ pra·ma·dā·bhiḥ sa·mā·vṛ·tam
- 27
rumāṃ tu vīraḥ parirabhya gāḍhaṃ varāsanastho varahemavarṇaḥ / dadarśa saumitrim adīnasattvaṃ viśālanetraḥ suviśālanetram
ru·māṃ tu vī·raḥ pa·ri·rabh·ya gā·ḍhaṃ va·rā·sa·nas·tho va·ra·he·ma·var·ṇaḥ / da·dar·śa sau·mit·rim a·dī·na·sat·tvaṃ vi·śā·la·net·raḥ su·vi·śā·la·net·ram
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 33 19 verses
- 1
tam apratihataṃ kruddhaṃ praviṣṭaṃ puruṣarṣabham / sugrīvo lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā babhūva vyathitendriyaḥ
tam ap·ra·ti·ha·taṃ krud·dhaṃ pra·viṣ·ṭaṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bham / sug·rī·vo lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā ba·bhū·va vya·thi·ten·dri·yaḥ
- 2
kruddhaṃ niḥśvasamānaṃ taṃ pradīptam iva tejasā / bhrātur vyasanasaṃtaptaṃ dṛṣṭvā daśarathātmajam
krud·dhaṃ niḥś·va·sa·mā·naṃ taṃ pra·dīp·tam i·va te·ja·sā / bhrā·tur vya·sa·na·saṃ·tap·taṃ dṛṣ·ṭvā da·śa·ra·thāt·ma·jam
- 3
utpapāta hariśreṣṭho hitvā sauvarṇam āsanam / mahān mahendrasya yathā svalaṃkṛta iva dhvajaḥ
ut·pa·pā·ta ha·riś·reṣ·ṭho hit·vā sau·var·ṇam ā·sa·nam / ma·hān ma·hen·dras·ya ya·thā sva·laṃ·kṛ·ta i·va dhva·jaḥ
- 4
utpatantam anūtpetū rumāprabhṛtayaḥ striyaḥ / sugrīvaṃ gagane pūrṇaṃ candraṃ tārāgaṇā iva
ut·pa·tan·tam a·nūt·pe·tū ru·māp·ra·bhṛ·ta·yaḥ stri·yaḥ / sug·rī·vaṃ ga·ga·ne pūr·ṇaṃ can·draṃ tā·rā·ga·ṇā i·va
- 5
saṃraktanayanaḥ śrīmān vicacāla kṛtāñjaliḥ / babhūvāvasthitas tatra kalpavṛkṣo mahān iva
saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ śrī·mān vi·ca·cā·la kṛ·tāñ·ja·liḥ / ba·bhū·vā·vas·thi·tas tat·ra kal·pa·vṛk·ṣo ma·hān i·va
- 6
rumā dvitīyaṃ sugrīvaṃ nārīmadhyagataṃ sthitam / abravīl lakṣmaṇaḥ kruddhaḥ satāraṃ śaśinaṃ yathā
ru·mā dvi·tī·yaṃ sug·rī·vaṃ nā·rī·madh·ya·ga·taṃ sthi·tam / ab·ra·vīl lak·ṣma·ṇaḥ krud·dhaḥ sa·tā·raṃ śa·śi·naṃ ya·thā
- 7
sattvābhijanasaṃpannaḥ sānukrośo jitendriyaḥ / kṛtajñaḥ satyavādī ca rājā loke mahīyate
sat·tvā·bhi·ja·na·saṃ·pan·naḥ sā·nuk·ro·śo ji·ten·dri·yaḥ / kṛ·taj·ñaḥ sat·ya·vā·dī ca rā·jā lo·ke ma·hī·ya·te
- 8
yas tu rājā sthito 'dharme mitrāṇām upakāriṇām / mithyāpratijñāṃ kurute ko nṛśaṃsataras tataḥ
yas tu rā·jā sthi·to 'dhar·me mit·rā·ṇām u·pa·kā·ri·ṇām / mith·yāp·ra·tij·ñāṃ ku·ru·te ko nṛ·śaṃ·sa·ta·ras ta·taḥ
- 9
śatam aśvānṛte hanti sahasraṃ tu gavānṛte / ātmānaṃ svajanaṃ hanti puruṣaḥ puruṣānṛte
śa·tam aś·vā·nṛ·te han·ti sa·has·raṃ tu ga·vā·nṛ·te / āt·mā·naṃ sva·ja·naṃ han·ti pu·ru·ṣaḥ pu·ru·ṣā·nṛ·te
- 10
pūrvaṃ kṛtārtho mitrāṇāṃ na tat pratikaroti yaḥ / kṛtaghnaḥ sarvabhūtānāṃ sa vadhyaḥ plavageśvara
pūr·vaṃ kṛ·tār·tho mit·rā·ṇāṃ na tat pra·ti·ka·ro·ti yaḥ / kṛ·tagh·naḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ sa vadh·yaḥ pla·va·geś·va·ra
- 11
gīto 'yaṃ brahmaṇā ślokaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ / dṛṣṭvā kṛtaghnaṃ kruddhena taṃ nibodha plavaṃgama
gī·to 'yaṃ brah·ma·ṇā ślo·kaḥ sar·va·lo·ka·na·mas·kṛ·taḥ / dṛṣ·ṭvā kṛ·tagh·naṃ krud·dhe·na taṃ ni·bo·dha pla·vaṃ·ga·ma
- 12
brahmaghne ca surāpe ca core bhagnavrate tathā / niṣkṛtir vihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ
brah·magh·ne ca su·rā·pe ca co·re bhag·nav·ra·te ta·thā / niṣ·kṛ·tir vi·hi·tā sad·bhiḥ kṛ·tagh·ne nās·ti niṣ·kṛ·tiḥ
- 13
anāryas tvaṃ kṛtaghnaś ca mithyāvādī ca vānara / pūrvaṃ kṛtārtho rāmasya na tat pratikaroṣi yat
a·nār·yas tvaṃ kṛ·tagh·naś ca mith·yā·vā·dī ca vā·na·ra / pūr·vaṃ kṛ·tār·tho rā·mas·ya na tat pra·ti·ka·ro·ṣi yat
- 14
nanu nāma kṛtārthena tvayā rāmasya vānara / sītāyā mārgaṇe yatnaḥ kartavyaḥ kṛtam icchatā
na·nu nā·ma kṛ·tār·the·na tva·yā rā·mas·ya vā·na·ra / sī·tā·yā mār·ga·ṇe yat·naḥ kar·tav·yaḥ kṛ·tam ic·cha·tā
- 15
sa tvaṃ grāmyeṣu bhogeṣu sakto mithyā pratiśravaḥ / na tvāṃ rāmo vijānīte sarpaṃ maṇḍūkarāviṇam
sa tvaṃ grām·ye·ṣu bho·ge·ṣu sak·to mith·yā pra·tiś·ra·vaḥ / na tvāṃ rā·mo vi·jā·nī·te sar·paṃ maṇ·ḍū·ka·rā·vi·ṇam
- 16
mahābhāgena rāmeṇa pāpaḥ karuṇavedinā / harīṇāṃ prāpito rājyaṃ tvaṃ durātmā mahātmanā
ma·hā·bhā·ge·na rā·me·ṇa pā·paḥ ka·ru·ṇa·ve·di·nā / ha·rī·ṇāṃ prā·pi·to rāj·yaṃ tvaṃ du·rāt·mā ma·hāt·ma·nā
- 17
kṛtaṃ cen nābhijānīṣe rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / sadyas tvaṃ niśitair bāṇair hato drakṣyasi vālinam
kṛ·taṃ cen nā·bhi·jā·nī·ṣe rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / sad·yas tvaṃ ni·śi·tair bā·ṇair ha·to drak·ṣya·si vā·li·nam
- 18
na ca saṃkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ / samaye tiṣṭha sugrīva mā vālipatham anvagāḥ
na ca saṃ·ku·ci·taḥ pan·thā ye·na vā·lī ha·to ga·taḥ / sa·ma·ye tiṣ·ṭha sug·rī·va mā vā·li·pa·tham an·va·gāḥ
- 19
na nūnam ikṣvākuvarasya kārmukāc cyutāñ śarān paśyasi vajrasaṃnibhān / tataḥ sukhaṃ nāma niṣevase sukhī na rāmakāryaṃ manasāpy avekṣase
na nū·nam ik·ṣvā·ku·va·ras·ya kār·mu·kāc cyu·tāñ śa·rān paś·ya·si vaj·ra·saṃ·ni·bhān / ta·taḥ su·khaṃ nā·ma ni·ṣe·va·se su·khī na rā·ma·kār·yaṃ ma·na·sāpy a·vek·ṣa·se
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 34 23 verses
- 1
tathā bruvāṇaṃ saumitriṃ pradīptam iva tejasā / abravīl lakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā
ta·thā bru·vā·ṇaṃ sau·mit·riṃ pra·dīp·tam i·va te·ja·sā / ab·ra·vīl lak·ṣma·ṇaṃ tā·rā tā·rā·dhi·pa·ni·bhā·na·nā
- 2
naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣam arhati / harīṇām īśvaraḥ śrotuṃ tava vaktrād viśeṣataḥ
nai·vaṃ lak·ṣma·ṇa vak·tav·yo nā·yaṃ pa·ru·ṣam ar·ha·ti / ha·rī·ṇām īś·va·raḥ śro·tuṃ ta·va vak·trād vi·śe·ṣa·taḥ
- 3
naivākṛtajñaḥ sugrīvo na śaṭho nāpi dāruṇaḥ / naivānṛtakatho vīra na jihmaś ca kapīśvaraḥ
nai·vā·kṛ·taj·ñaḥ sug·rī·vo na śa·ṭho nā·pi dā·ru·ṇaḥ / nai·vā·nṛ·ta·ka·tho vī·ra na jih·maś ca ka·pīś·va·raḥ
- 4
upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpy ayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ / rāmeṇa vīra sugrīvo yad anyair duṣkaraṃ raṇe
u·pa·kā·raṃ kṛ·taṃ vī·ro nāpy a·yaṃ vis·mṛ·taḥ ka·piḥ / rā·me·ṇa vī·ra sug·rī·vo yad an·yair duṣ·ka·raṃ ra·ṇe
- 5
rāmaprasādāt kīrtiṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / prāptavān iha sugrīvo rumāṃ māṃ ca paraṃtapa
rā·map·ra·sā·dāt kīr·tiṃ ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / prāp·ta·vān i·ha sug·rī·vo ru·māṃ māṃ ca pa·raṃ·ta·pa
- 6
suduḥkhaṃ śāyitaḥ pūrvaṃ prāpyedaṃ sukham uttamam / prāptakālaṃ na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ
su·duḥ·khaṃ śā·yi·taḥ pūr·vaṃ prāp·ye·daṃ su·kham ut·ta·mam / prāp·ta·kā·laṃ na jā·nī·te viś·vā·mit·ro ya·thā mu·niḥ
- 7
ghṛtācyāṃ kila saṃsakto daśavarṣāṇi lakṣmaṇa / aho 'manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ
ghṛ·tāc·yāṃ ki·la saṃ·sak·to da·śa·var·ṣā·ṇi lak·ṣma·ṇa / a·ho 'man·ya·ta dhar·māt·mā viś·vā·mit·ro ma·hā·mu·niḥ
- 8
sa hi prāptaṃ na jānīte kālaṃ kālavidāṃ varaḥ / viśvāmitro mahātejāḥ kiṃ punar yaḥ pṛthagjanaḥ
sa hi prāp·taṃ na jā·nī·te kā·laṃ kā·la·vi·dāṃ va·raḥ / viś·vā·mit·ro ma·hā·te·jāḥ kiṃ pu·nar yaḥ pṛ·thag·ja·naḥ
- 9
dehadharmaṃ gatasyāsya pariśrāntasya lakṣmaṇa / avitṛptasya kāmeṣu rāmaḥ kṣantum ihārhati
de·ha·dhar·maṃ ga·tas·yās·ya pa·riś·rān·tas·ya lak·ṣma·ṇa / a·vi·tṛp·tas·ya kā·me·ṣu rā·maḥ kṣan·tum i·hār·ha·ti
- 10
na ca roṣavaśaṃ tāta gantum arhasi lakṣmaṇa / niścayārtham avijñāya sahasā prākṛto yathā
na ca ro·ṣa·va·śaṃ tā·ta gan·tum ar·ha·si lak·ṣma·ṇa / niś·ca·yār·tham a·vij·ñā·ya sa·ha·sā prā·kṛ·to ya·thā
- 11
sattvayuktā hi puruṣās tvadvidhāḥ puruṣarṣabha / avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām
sat·tva·yuk·tā hi pu·ru·ṣās tvad·vi·dhāḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / a·vi·mṛś·ya na ro·ṣas·ya sa·ha·sā yān·ti vaś·ya·tām
- 12
prasādaye tvāṃ dharmajña sugrīvārthe samāhitā / mahān roṣasamutpannaḥ saṃrambhas tyajyatām ayam
pra·sā·da·ye tvāṃ dhar·maj·ña sug·rī·vār·the sa·mā·hi·tā / ma·hān ro·ṣa·sa·mut·pan·naḥ saṃ·ram·bhas tyaj·ya·tām a·yam
- 13
rumāṃ māṃ kapirājyaṃ ca dhanadhānyavasūni ca / rāmapriyārthaṃ sugrīvas tyajed iti matir mama
ru·māṃ māṃ ka·pi·rāj·yaṃ ca dha·na·dhān·ya·va·sū·ni ca / rā·map·ri·yār·thaṃ sug·rī·vas tya·jed i·ti ma·tir ma·ma
- 14
samāneṣvyati sugrīvaḥ sītayā saha rāghavam / śaśāṅkam iva rohiṣyā nihatvā rāvaṇaṃ raṇe
sa·mā·neṣ·vya·ti sug·rī·vaḥ sī·ta·yā sa·ha rā·gha·vam / śa·śāṅ·kam i·va ro·hiṣ·yā ni·hat·vā rā·va·ṇaṃ ra·ṇe
- 15
śatakoṭisahasrāṇi laṅkāyāṃ kila rakṣasām / ayutāni ca ṣaṭtriṃśat sahasrāṇi śatāni ca
śa·ta·ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi laṅ·kā·yāṃ ki·la rak·ṣa·sām / a·yu·tā·ni ca ṣaṭ·triṃ·śat sa·has·rā·ṇi śa·tā·ni ca
- 16
ahatvā tāṃś ca durdharṣān rākṣasān kāmarūpiṇaḥ / na śakyo rāvaṇo hantuṃ yena sā maithilī hṛtā
a·hat·vā tāṃś ca dur·dhar·ṣān rāk·ṣa·sān kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / na śak·yo rā·va·ṇo han·tuṃ ye·na sā mai·thi·lī hṛ·tā
- 17
te na śakyā raṇe hantum asahāyena lakṣmaṇa / rāvaṇaḥ krūrakarmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ
te na śak·yā ra·ṇe han·tum a·sa·hā·ye·na lak·ṣma·ṇa / rā·va·ṇaḥ krū·ra·kar·mā ca sug·rī·ve·ṇa vi·śe·ṣa·taḥ
- 18
evam ākhyātavān vālī sa hy abhijño harīśvaraḥ / āgamas tu na me vyaktaḥ śravāt tasya bravīmy aham
e·vam ākh·yā·ta·vān vā·lī sa hy a·bhij·ño ha·rīś·va·raḥ / ā·ga·mas tu na me vyak·taḥ śra·vāt tas·ya bra·vīmy a·ham
- 19
tvatsahāyanimittaṃ vai preṣitā haripuṃgavāḥ / ānetuṃ vānarān yuddhe subahūn hariyūthapān
tvat·sa·hā·ya·ni·mit·taṃ vai pre·ṣi·tā ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / ā·ne·tuṃ vā·na·rān yud·dhe su·ba·hūn ha·ri·yū·tha·pān
- 20
tāṃś ca pratīkṣamāṇo 'yaṃ vikrāntān sumahābalān / rāghavasyārthasiddhyarthaṃ na niryāti harīśvaraḥ
tāṃś ca pra·tīk·ṣa·mā·ṇo 'yaṃ vik·rān·tān su·ma·hā·ba·lān / rā·gha·vas·yār·tha·sid·dhyar·thaṃ na nir·yā·ti ha·rīś·va·raḥ
- 21
kṛtā tu saṃsthā saumitre sugrīveṇa yathāpurā / adya tair vānarair sarvair āgantavyaṃ mahābalaiḥ
kṛ·tā tu saṃs·thā sau·mit·re sug·rī·ve·ṇa ya·thā·pu·rā / ad·ya tair vā·na·rair sar·vair ā·gan·tav·yaṃ ma·hā·ba·laiḥ
- 22
ṛkṣakoṭisahasrāṇi golāṅgūlaśatāni ca / adya tvām upayāsyanti jahi kopam ariṃdama / koṭyo 'nekās tu kākutstha kapīnāṃ dīptatejasām
ṛk·ṣa·ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi go·lāṅ·gū·la·śa·tā·ni ca / ad·ya tvām u·pa·yās·yan·ti ja·hi ko·pam a·riṃ·da·ma / koṭ·yo 'ne·kās tu kā·kut·stha ka·pī·nāṃ dīp·ta·te·ja·sām
- 23
tava hi mukham idaṃ nirīkṣya kopāt kṣatajanibhe nayane nirīkṣamāṇāḥ / harivaravanitā na yānti śāntiṃ prathamabhayasya hi śaṅkitāḥ sma sarvāḥ
ta·va hi mu·kham i·daṃ ni·rīk·ṣya ko·pāt kṣa·ta·ja·ni·bhe na·ya·ne ni·rīk·ṣa·mā·ṇāḥ / ha·ri·va·ra·va·ni·tā na yān·ti śān·tiṃ pra·tha·ma·bha·yas·ya hi śaṅ·ki·tāḥ sma sar·vāḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 35 20 verses
- 1
ity uktas tārayā vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam / mṛdusvabhāvaḥ saumitriḥ pratijagrāha tad vacaḥ
ity uk·tas tā·ra·yā vāk·yaṃ praś·ri·taṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam / mṛ·dus·va·bhā·vaḥ sau·mit·riḥ pra·ti·jag·rā·ha tad va·caḥ
- 2
tasmin pratigṛhīte tu vākye harigaṇeśvaraḥ / lakṣmaṇāt sumahat trāsaṃ vastraṃ klinnam ivātyajat
tas·min pra·ti·gṛ·hī·te tu vāk·ye ha·ri·ga·ṇeś·va·raḥ / lak·ṣma·ṇāt su·ma·hat trā·saṃ vas·traṃ klin·nam i·vāt·ya·jat
- 3
tataḥ kaṇṭhagataṃ mālyaṃ citraṃ bahuguṇaṃ mahat / ciccheda vimadaś cāsīt sugrīvo vānareśvaraḥ
ta·taḥ kaṇ·ṭha·ga·taṃ māl·yaṃ cit·raṃ ba·hu·gu·ṇaṃ ma·hat / cic·che·da vi·ma·daś cā·sīt sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ
- 4
sa lakṣmaṇaṃ bhīmabalaṃ sarvavānarasattamaḥ / abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaḥ saṃpraharṣayan
sa lak·ṣma·ṇaṃ bhī·ma·ba·laṃ sar·va·vā·na·ra·sat·ta·maḥ / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaḥ saṃp·ra·har·ṣa·yan
- 5
pranaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / rāmaprasādāt saumitre punaḥ prāptam idaṃ mayā
pra·naṣ·ṭā śrīś ca kīr·tiś ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / rā·map·ra·sā·dāt sau·mit·re pu·naḥ prāp·tam i·daṃ ma·yā
- 6
kaḥ śaktas tasya devasya khyātasya svena karmaṇā / tādṛśaṃ vikramaṃ vīra pratikartum ariṃdama
kaḥ śak·tas tas·ya de·vas·ya khyā·tas·ya sve·na kar·ma·ṇā / tā·dṛ·śaṃ vik·ra·maṃ vī·ra pra·ti·kar·tum a·riṃ·da·ma
- 7
sītāṃ prāpsyati dharmātmā vadhiṣyati ca rāvaṇam / sahāyamātreṇa mayā rāghavaḥ svena tejasā
sī·tāṃ prāp·sya·ti dhar·māt·mā va·dhiṣ·ya·ti ca rā·va·ṇam / sa·hā·ya·māt·re·ṇa ma·yā rā·gha·vaḥ sve·na te·ja·sā
- 8
sahāyakṛtyaṃ hi tasya yena sapta mahādrumāḥ / śailaś ca vasudhā caiva bāṇenaikena dāritāḥ
sa·hā·ya·kṛt·yaṃ hi tas·ya ye·na sap·ta ma·hād·ru·māḥ / śai·laś ca va·su·dhā cai·va bā·ṇe·nai·ke·na dā·ri·tāḥ
- 9
dhanur visphāramāṇasya yasya śabdena lakṣmaṇa / saśailā kampitā bhūmiḥ sahāyais tasya kiṃ nu vai
dha·nur vis·phā·ra·mā·ṇas·ya yas·ya śab·de·na lak·ṣma·ṇa / sa·śai·lā kam·pi·tā bhū·miḥ sa·hā·yais tas·ya kiṃ nu vai
- 10
anuyātrāṃ narendrasya kariṣye 'haṃ nararṣabha / gacchato rāvaṇaṃ hantuṃ vairiṇaṃ sapuraḥsaram
a·nu·yāt·rāṃ na·ren·dras·ya ka·riṣ·ye 'haṃ na·rar·ṣa·bha / gac·cha·to rā·va·ṇaṃ han·tuṃ vai·ri·ṇaṃ sa·pu·raḥ·sa·ram
- 11
yadi kiṃ cid atikrāntaṃ viśvāsāt praṇayena vā / preṣyasya kṣamitavyaṃ me na kaś cin nāparādhyati
ya·di kiṃ cid a·tik·rān·taṃ viś·vā·sāt pra·ṇa·ye·na vā / preṣ·yas·ya kṣa·mi·tav·yaṃ me na kaś cin nā·pa·rādh·ya·ti
- 12
iti tasya bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ / abhaval lakṣmaṇaḥ prītaḥ preṃṇā cedam uvāca ha
i·ti tas·ya bru·vā·ṇas·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / a·bha·val lak·ṣma·ṇaḥ prī·taḥ preṃ·ṇā ce·dam u·vā·ca ha
- 13
sarvathā hi mama bhrātā sanātho vānareśvara / tvayā nāthena sugrīva praśritena viśeṣataḥ
sar·va·thā hi ma·ma bhrā·tā sa·nā·tho vā·na·reś·va·ra / tva·yā nā·the·na sug·rī·va praś·ri·te·na vi·śe·ṣa·taḥ
- 14
yas te prabhāvaḥ sugrīva yac ca te śaucam uttamam / arhas taṃ kapirājyasya śriyaṃ bhoktum anuttamām
yas te pra·bhā·vaḥ sug·rī·va yac ca te śau·cam ut·ta·mam / ar·has taṃ ka·pi·rāj·yas·ya śri·yaṃ bhok·tum a·nut·ta·mām
- 15
sahāyena ca sugrīva tvayā rāmaḥ pratāpavān / vadhiṣyati raṇe śatrūn acirān nātra saṃśayaḥ
sa·hā·ye·na ca sug·rī·va tva·yā rā·maḥ pra·tā·pa·vān / va·dhiṣ·ya·ti ra·ṇe śat·rūn a·ci·rān nāt·ra saṃ·śa·yaḥ
- 16
dharmajñasya kṛtajñasya saṃgrāmeṣv anivartinaḥ / upapannaṃ ca yuktaṃ ca sugrīva tava bhāṣitam
dhar·maj·ñas·ya kṛ·taj·ñas·ya saṃg·rā·meṣv a·ni·var·ti·naḥ / u·pa·pan·naṃ ca yuk·taṃ ca sug·rī·va ta·va bhā·ṣi·tam
- 17
doṣajñaḥ sati sāmarthye ko 'nyo bhāṣitum arhati / varjayitvā mama jyeṣṭhaṃ tvāṃ ca vānarasattama
do·ṣaj·ñaḥ sa·ti sā·mar·thye ko 'nyo bhā·ṣi·tum ar·ha·ti / var·ja·yit·vā ma·ma jyeṣ·ṭhaṃ tvāṃ ca vā·na·ra·sat·ta·ma
- 18
sadṛśaś cāsi rāmasya vikrameṇa balena ca / sahāyo daivatair dattaś cirāya haripuṃgava
sa·dṛ·śaś cā·si rā·mas·ya vik·ra·me·ṇa ba·le·na ca / sa·hā·yo dai·va·tair dat·taś ci·rā·ya ha·ri·puṃ·ga·va
- 19
kiṃ tu śīghram ito vīra niṣkrāma tvaṃ mayā saha / sāntvayasva vayasyaṃ ca bhāryāharaṇaduḥkhitam
kiṃ tu śīgh·ram i·to vī·ra niṣ·krā·ma tvaṃ ma·yā sa·ha / sān·tva·yas·va va·yas·yaṃ ca bhār·yā·ha·ra·ṇa·duḥ·khi·tam
- 20
yac ca śokābhibhūtasya śrutvā rāmasya bhāṣitam / mayā tvaṃ paruṣāṇy uktas tac ca tvaṃ kṣantum arhasi
yac ca śo·kā·bhi·bhū·tas·ya śrut·vā rā·mas·ya bhā·ṣi·tam / ma·yā tvaṃ pa·ru·ṣāṇy uk·tas tac ca tvaṃ kṣan·tum ar·ha·si
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 36 37 verses
- 1
evam uktas tu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā / hanumantaṃ sthitaṃ pārśve sacivaṃ vākyam abravīt
e·vam uk·tas tu sug·rī·vo lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / ha·nu·man·taṃ sthi·taṃ pār·śve sa·ci·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 2
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca / mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ
ma·hen·dra·hi·ma·vad·vin·dhya·kai·lā·sa·śi·kha·re·ṣu ca / man·da·re pāṇ·ḍu·śi·kha·re pañ·ca·śai·le·ṣu ye sthi·tāḥ
- 3
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvaśaḥ / parvateṣu samudrānte paścimasyāṃ tu ye diśi
ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇe·ṣu bhrā·ja·mā·ne·ṣu sar·va·śaḥ / par·va·te·ṣu sa·mud·rān·te paś·ci·mas·yāṃ tu ye di·śi
- 4
ādityabhavane caiva girau saṃdhyābhrasaṃnibhe / padmatālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṃgavāḥ
ā·dit·ya·bha·va·ne cai·va gi·rau saṃdh·yābh·ra·saṃ·ni·bhe / pad·ma·tā·la·va·naṃ bhī·maṃ saṃś·ri·tā ha·ri·puṃ·ga·vāḥ
- 5
añjanāmbudasaṃkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ / añjane parate caiva ye vasanti plavaṃgamāḥ
añ·ja·nām·bu·da·saṃ·kā·śāḥ kuñ·ja·rap·ra·ti·mau·ja·saḥ / añ·ja·ne pa·ra·te cai·va ye va·san·ti pla·vaṃ·ga·māḥ
- 6
manaḥśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ / merupārśvagatāś caiva ye ca dhūmragiriṃ śritāḥ
ma·naḥ·śi·lā gu·hā·vā·sā vā·na·rāḥ ka·na·kap·ra·bhāḥ / me·ru·pār·śva·ga·tāś cai·va ye ca dhūm·ra·gi·riṃ śri·tāḥ
- 7
taruṇādityavarṇāś ca parvate ye mahāruṇe / pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṃgamāḥ
ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇāś ca par·va·te ye ma·hā·ru·ṇe / pi·ban·to ma·dhu·mai·re·yaṃ bhī·ma·ve·gāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 8
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca / tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ
va·ne·ṣu ca su·ram·ye·ṣu su·gan·dhi·ṣu ma·hat·su ca / tā·pa·sā·nāṃ ca ram·ye·ṣu va·nān·te·ṣu sa·man·ta·taḥ
- 9
tāṃs tāṃs tvam ānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān / sāmadānādibhiḥ kalpair āśu preṣaya vānarān
tāṃs tāṃs tvam ā·na·ya kṣip·raṃ pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rān / sā·ma·dā·nā·di·bhiḥ kal·pair ā·śu pre·ṣa·ya vā·na·rān
- 10
preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayā dūtā mahājavāḥ / tvaraṇārthaṃ tu bhūyas tvaṃ harīn saṃpreṣayāparān
pre·ṣi·tāḥ pra·tha·maṃ ye ca ma·yā dū·tā ma·hā·ja·vāḥ / tva·ra·ṇār·thaṃ tu bhū·yas tvaṃ ha·rīn saṃp·re·ṣa·yā·pa·rān
- 11
ye prasaktāś ca kāmeṣu dīrghasūtrāś ca vānarāḥ / ihānayasva tān sarvāñ śīghraṃ tu mama śāsanāt
ye pra·sak·tāś ca kā·me·ṣu dīr·gha·sūt·rāś ca vā·na·rāḥ / i·hā·na·yas·va tān sar·vāñ śīgh·raṃ tu ma·ma śā·sa·nāt
- 12
ahobhir daśabhir ye ca nāgacchanti mamājñayā / hantavyās te durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ
a·ho·bhir da·śa·bhir ye ca nā·gac·chan·ti ma·māj·ña·yā / han·tav·yās te du·rāt·mā·no rā·ja·śā·sa·na·dū·ṣa·kāḥ
- 13
śatāny atha sahasrāṇi koṭyaś ca mama śāsanāt / prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ
śa·tāny a·tha sa·has·rā·ṇi koṭ·yaś ca ma·ma śā·sa·nāt / pra·yān·tu ka·pi·siṃ·hā·nāṃ di·śo ma·ma ma·te sthi·tāḥ
- 14
meghaparvatasaṃkāśāś chādayanta ivāmbaram / ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanād itaḥ
me·gha·par·va·ta·saṃ·kā·śāś chā·da·yan·ta i·vām·ba·ram / gho·ra·rū·pāḥ ka·piś·reṣ·ṭhā yān·tu mac·chā·sa·nād i·taḥ
- 15
te gatijñā gatiṃ gatvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ / ānayantu harīn sarvāṃs tvaritāḥ śāsanān mama
te ga·tij·ñā ga·tiṃ gat·vā pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rāḥ / ā·na·yan·tu ha·rīn sar·vāṃs tva·ri·tāḥ śā·sa·nān ma·ma
- 16
tasya vānararājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ / dikṣu sarvāsu vikrāntān preṣayām āsa vānarān
tas·ya vā·na·ra·rā·jas·ya śrut·vā vā·yu·su·to va·caḥ / dik·ṣu sar·vā·su vik·rān·tān pre·ṣa·yām ā·sa vā·na·rān
- 17
te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ / prayātāḥ prahitā rājñā harayas tatkṣaṇena vai
te pa·daṃ viṣ·ṇu·vik·rān·taṃ pa·tat·rij·yo·ti·radh·va·gāḥ / pra·yā·tāḥ pra·hi·tā rāj·ñā ha·ra·yas tat·kṣa·ṇe·na vai
- 18
te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca saritsu ca / vānarā vānarān sarvān rāmahetor acodayan
te sa·mud·re·ṣu gi·ri·ṣu va·ne·ṣu ca sa·rit·su ca / vā·na·rā vā·na·rān sar·vān rā·ma·he·tor a·co·da·yan
- 19
mṛtyukālopamasyājñāṃ rājarājasya vānarāḥ / sugrīvasyāyayuḥ śrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ
mṛt·yu·kā·lo·pa·mas·yāj·ñāṃ rā·ja·rā·jas·ya vā·na·rāḥ / sug·rī·vas·yā·ya·yuḥ śrut·vā sug·rī·va·bha·ya·dar·śi·naḥ
- 20
tatas te 'ñjanasaṃkāśā gires tasmān mahājavāḥ / tisraḥ koṭyaḥ plavaṃgānāṃ niryayur yatra rāghavaḥ
ta·tas te 'ñja·na·saṃ·kā·śā gi·res tas·mān ma·hā·ja·vāḥ / tis·raḥ koṭ·yaḥ pla·vaṃ·gā·nāṃ nir·ya·yur yat·ra rā·gha·vaḥ
- 21
astaṃ gacchati yatrārkas tasmin girivare ratāḥ / taptahemasamābhāsās tasmāt koṭyo daśacyutāḥ
as·taṃ gac·cha·ti yat·rār·kas tas·min gi·ri·va·re ra·tāḥ / tap·ta·he·ma·sa·mā·bhā·sās tas·māt koṭ·yo da·śac·yu·tāḥ
- 22
kailāsa śikharebhyaś ca siṃhakesaravarcasām / tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇām upāgaman
kai·lā·sa śi·kha·rebh·yaś ca siṃ·ha·ke·sa·ra·var·ca·sām / ta·taḥ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi vā·na·rā·ṇām u·pā·ga·man
- 23
phalamūlena jīvanto himavantam upāśritāḥ / teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata
pha·la·mū·le·na jī·van·to hi·ma·van·tam u·pāś·ri·tāḥ / te·ṣāṃ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·raṃ sa·ma·var·ta·ta
- 24
aṅgāraka samānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām / vindhyād vānarakoṭīnāṃ sahasrāṇy apatan drutam
aṅ·gā·ra·ka sa·mā·nā·nāṃ bhī·mā·nāṃ bhī·ma·kar·ma·ṇām / vin·dhyād vā·na·ra·ko·ṭī·nāṃ sa·has·rāṇy a·pa·tan dru·tam
- 25
kṣīrodavelānilayās tamālavanavāsinaḥ / nārikelāśanāś caiva teṣāṃ saṃkhyā na vidyate
kṣī·ro·da·ve·lā·ni·la·yās ta·mā·la·va·na·vā·si·naḥ / nā·ri·ke·lā·śa·nāś cai·va te·ṣāṃ saṃkh·yā na vid·ya·te
- 26
vanebhyo gahvarebhyaś ca saridbhyaś ca mahājavāḥ / āgacchad vānarī senā pibantīva divākaram
va·nebh·yo gah·va·rebh·yaś ca sa·rid·bhyaś ca ma·hā·ja·vāḥ / ā·gac·chad vā·na·rī se·nā pi·ban·tī·va di·vā·ka·ram
- 27
ye tu tvarayituṃ yātā vānarāḥ sarvavānarān / te vīrā himavac chailaṃ dadṛśus taṃ mahādrumam
ye tu tva·ra·yi·tuṃ yā·tā vā·na·rāḥ sar·va·vā·na·rān / te vī·rā hi·ma·vac chai·laṃ da·dṛ·śus taṃ ma·hād·ru·mam
- 28
tasmin girivare ramye yajño maheśvaraḥ purā / sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ
tas·min gi·ri·va·re ram·ye yaj·ño ma·heś·va·raḥ pu·rā / sar·va·de·va·ma·nas·to·ṣo ba·bhau div·yo ma·no·ha·raḥ
- 29
annaviṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca / amṛtasvādukalpāni dadṛśus tatra vānarāḥ
an·na·viṣ·yan·da·jā·tā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / a·mṛ·tas·vā·du·kal·pā·ni da·dṛ·śus tat·ra vā·na·rāḥ
- 30
tad anna saṃbhavaṃ divyaṃ phalaṃ mūlaṃ manoharam / yaḥ kaś cit sakṛd aśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ
tad an·na saṃ·bha·vaṃ div·yaṃ pha·laṃ mū·laṃ ma·no·ha·ram / yaḥ kaś cit sa·kṛd aś·nā·ti mā·saṃ bha·va·ti tar·pi·taḥ
- 31
tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ / auṣadhāni ca divyāni jagṛhur hariyūthapāḥ
tā·ni mū·lā·ni div·yā·ni pha·lā·ni ca pha·lā·śa·nāḥ / au·ṣa·dhā·ni ca div·yā·ni ja·gṛ·hur ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 32
tasmāc ca yajñāyatanāt puṣpāṇi surabhīṇi ca / āninyur vānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt
tas·māc ca yaj·ñā·ya·ta·nāt puṣ·pā·ṇi su·ra·bhī·ṇi ca / ā·nin·yur vā·na·rā gat·vā sug·rī·vap·ri·ya·kā·ra·ṇāt
- 33
te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān / saṃcodayitvā tvaritaṃ yūthānāṃ jagmur agrataḥ
te tu sar·ve ha·ri·va·rāḥ pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rān / saṃ·co·da·yit·vā tva·ri·taṃ yū·thā·nāṃ jag·mur ag·ra·taḥ
- 34
te tu tena muhūrtena yūthapāḥ śīghrakāriṇaḥ / kiṣkindhāṃ tvarayā prāptāḥ sugrīvo yatra vānaraḥ
te tu te·na mu·hūr·te·na yū·tha·pāḥ śīgh·ra·kā·ri·ṇaḥ / kiṣ·kin·dhāṃ tva·ra·yā prāp·tāḥ sug·rī·vo yat·ra vā·na·raḥ
- 35
te gṛhītvauṣadhīḥ sarvāḥ phalaṃ mūlaṃ ca vānarāḥ / taṃ pratigrāhayām āsur vacanaṃ cedam abruvan
te gṛ·hīt·vau·ṣa·dhīḥ sar·vāḥ pha·laṃ mū·laṃ ca vā·na·rāḥ / taṃ pra·tig·rā·ha·yām ā·sur va·ca·naṃ ce·dam ab·ru·van
- 36
sarve parigatāḥ śailāḥ samudrāś ca vanāni ca / pṛthivyāṃ vānarāḥ sarve śāsanād upayānti te
sar·ve pa·ri·ga·tāḥ śai·lāḥ sa·mud·rāś ca va·nā·ni ca / pṛ·thiv·yāṃ vā·na·rāḥ sar·ve śā·sa·nād u·pa·yān·ti te
- 37
evaṃ śrutvā tato hṛṣṭaḥ sugrīvaḥ plavagādhipaḥ / pratijagrāha ca prītas teṣāṃ sarvam upāyanam
e·vaṃ śrut·vā ta·to hṛṣ·ṭaḥ sug·rī·vaḥ pla·va·gā·dhi·paḥ / pra·ti·jag·rā·ha ca prī·tas te·ṣāṃ sar·vam u·pā·ya·nam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 37 34 verses
- 1
pratigṛhya ca tat sarvam upānayam upāhṛtam / vānarān sāntvayitvā ca sarvān eva vyasarjayat
pra·ti·gṛh·ya ca tat sar·vam u·pā·na·yam u·pā·hṛ·tam / vā·na·rān sān·tva·yit·vā ca sar·vān e·va vya·sar·ja·yat
- 2
visarjayitvā sa harīñ śūrāṃs tān kṛtakarmaṇaḥ / mene kṛtārtham ātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam
vi·sar·ja·yit·vā sa ha·rīñ śū·rāṃs tān kṛ·ta·kar·ma·ṇaḥ / me·ne kṛ·tār·tham āt·mā·naṃ rā·gha·vaṃ ca ma·hā·ba·lam
- 3
sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam / abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ saṃpraharṣayan / kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate
sa lak·ṣma·ṇo bhī·ma·ba·laṃ sar·va·vā·na·ra·sat·ta·mam / ab·ra·vīt praś·ri·taṃ vāk·yaṃ sug·rī·vaṃ saṃp·ra·har·ṣa·yan / kiṣ·kin·dhā·yā vi·niṣ·krā·ma ya·di te saum·ya ro·ca·te
- 4
tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam / sugrīvaḥ paramaprīto vākyam etad uvāca ha
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā lak·ṣma·ṇas·ya su·bhā·ṣi·tam / sug·rī·vaḥ pa·ra·map·rī·to vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 5
evaṃ bhavatu gacchāmaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā / tam evam uktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣmaṇam
e·vaṃ bha·va·tu gac·chā·maḥ sthe·yaṃ tvac·chā·sa·ne ma·yā / tam e·vam uk·tvā sug·rī·vo lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣma·ṇam
- 6
visarjayām āsa tadā tārām anyāś ca yoṣitaḥ / etety uccair harivarān sugrīvaḥ samudāharat
vi·sar·ja·yām ā·sa ta·dā tā·rām an·yāś ca yo·ṣi·taḥ / e·tety uc·cair ha·ri·va·rān sug·rī·vaḥ sa·mu·dā·ha·rat
- 7
tasya tad vacanaṃ śrutvā harayaḥ śīghram āyayuḥ / baddhāñjalipuṭāḥ sarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ha·ra·yaḥ śīgh·ram ā·ya·yuḥ / bad·dhāñ·ja·li·pu·ṭāḥ sar·ve ye syuḥ strī·dar·śa·nak·ṣa·māḥ
- 8
tān uvāca tataḥ prāptān rājārkasadṛśaprabhaḥ / upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ
tān u·vā·ca ta·taḥ prāp·tān rā·jār·ka·sa·dṛ·śap·ra·bhaḥ / u·pas·thā·pa·ya·ta kṣip·raṃ śi·bi·kāṃ ma·ma vā·na·rāḥ
- 9
śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaḥ śīghravikramāḥ / samupasthāpayām āsuḥ śibikāṃ priyadarśanām
śrut·vā tu va·ca·naṃ tas·ya ha·ra·yaḥ śīgh·ra·vik·ra·māḥ / sa·mu·pas·thā·pa·yām ā·suḥ śi·bi·kāṃ pri·ya·dar·śa·nām
- 10
tām upasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ / lakṣmaṇāruhyatāṃ śīghram iti saumitrim abravīt
tām u·pas·thā·pi·tāṃ dṛṣ·ṭvā śi·bi·kāṃ vā·na·rā·dhi·paḥ / lak·ṣma·ṇā·ruh·ya·tāṃ śīgh·ram i·ti sau·mit·rim ab·ra·vīt
- 11
ity uktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvaḥ sūryasaṃnibham / bṛhadbhir haribhir yuktam āruroha salakṣmaṇaḥ
ity uk·tvā kāñ·ca·naṃ yā·naṃ sug·rī·vaḥ sūr·ya·saṃ·ni·bham / bṛ·had·bhir ha·ri·bhir yuk·tam ā·ru·ro·ha sa·lak·ṣma·ṇaḥ
- 12
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani / śuklaiś ca bālavyajanair dhūyamānaiḥ samantataḥ
pāṇ·ḍu·re·ṇā·ta·pat·re·ṇa dhri·ya·mā·ṇe·na mūr·dha·ni / śuk·laiś ca bā·lav·ya·ja·nair dhū·ya·mā·naiḥ sa·man·ta·taḥ
- 13
śaṅkhabherīninādaiś ca bandibhiś cābhivanditaḥ / niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyam anuttamām
śaṅ·kha·bhe·rī·ni·nā·daiś ca ban·di·bhiś cā·bhi·van·di·taḥ / nir·ya·yau prāp·ya sug·rī·vo rāj·yaś·ri·yam a·nut·ta·mām
- 14
sa vānaraśatais tīṣkṇair bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ / parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ
sa vā·na·ra·śa·tais tīṣ·kṇair ba·hu·bhiḥ śas·tra·pā·ṇi·bhiḥ / pa·ri·kīr·ṇo ya·yau tat·ra yat·ra rā·mo vya·vas·thi·taḥ
- 15
sa taṃ deśam anuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam / avātaran mahātejāḥ śibikāyāḥ salakṣmaṇaḥ
sa taṃ de·śam a·nup·rāp·ya śreṣ·ṭhaṃ rā·ma·ni·ṣe·vi·tam / a·vā·ta·ran ma·hā·te·jāḥ śi·bi·kā·yāḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ
- 16
āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo 'bhavat / kṛtāñjalau sthite tasmin vānarāś cabhavaṃs tathā
ā·sād·ya ca ta·to rā·maṃ kṛ·tāñ·ja·li·pu·ṭo 'bha·vat / kṛ·tāñ·ja·lau sthi·te tas·min vā·na·rāś ca·bha·vaṃs ta·thā
- 17
taṭākam iva tad dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam / vānarāṇāṃ mahat sainyaṃ sugrīve prītimān abhūt
ta·ṭā·kam i·va tad dṛṣ·ṭvā rā·maḥ kuḍ·ma·la·paṅ·ka·jam / vā·na·rā·ṇāṃ ma·hat sain·yaṃ sug·rī·ve prī·ti·mān a·bhūt
- 18
pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tam utthāpya harīśvaram / preṃṇā ca bahumānāc ca rāghavaḥ pariṣasvaje
pā·da·yoḥ pa·ti·taṃ mūr·dhnā tam ut·thāp·ya ha·rīś·va·ram / preṃ·ṇā ca ba·hu·mā·nāc ca rā·gha·vaḥ pa·ri·ṣas·va·je
- 19
pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato 'bravīt / taṃ niṣaṇṇaṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo 'bravīd vacaḥ
pa·riṣ·vaj·ya ca dhar·māt·mā ni·ṣī·de·ti ta·to 'bra·vīt / taṃ ni·ṣaṇ·ṇaṃ ta·to dṛṣ·ṭvā kṣi·tau rā·mo 'bra·vīd va·caḥ
- 20
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca kāle yas tu niṣevate / vibhajya satataṃ vīra sa rājā harisattama
dhar·mam ar·thaṃ ca kā·maṃ ca kā·le yas tu ni·ṣe·va·te / vi·bhaj·ya sa·ta·taṃ vī·ra sa rā·jā ha·ri·sat·ta·ma
- 21
hitvā dharmaṃ tathārthaṃ ca kāmaṃ yas tu niṣevate / sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate
hit·vā dhar·maṃ ta·thār·thaṃ ca kā·maṃ yas tu ni·ṣe·va·te / sa vṛk·ṣāg·re ya·thā sup·taḥ pa·ti·taḥ pra·ti·budh·ya·te
- 22
amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṃgrahe rataḥ / trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate
a·mit·rā·ṇāṃ va·dhe yuk·to mit·rā·ṇāṃ saṃg·ra·he ra·taḥ / tri·var·ga·pha·la·bhok·tā tu rā·jā dhar·me·ṇa yuj·ya·te
- 23
udyogasamayas tv eṣa prāptaḥ śatruvināśana / saṃcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhiḥ saha mantribhiḥ
ud·yo·ga·sa·ma·yas tv e·ṣa prāp·taḥ śat·ru·vi·nā·śa·na / saṃ·cin·tya·tāṃ hi piṅ·ge·śa ha·ri·bhiḥ sa·ha man·tri·bhiḥ
- 24
evam uktas tu sugrīvo rāmaṃ vacanam abravīt
e·vam uk·tas tu sug·rī·vo rā·maṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 25
pranaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / tvatprasādān mahābāho punaḥ prāptam idaṃ mayā
pra·naṣ·ṭā śrīś ca kīr·tiś ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / tvat·pra·sā·dān ma·hā·bā·ho pu·naḥ prāp·tam i·daṃ ma·yā
- 26
tava devaprasadāc ca bhrātuś ca jayatāṃ vara / kṛtaṃ na pratikuryād yaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ
ta·va de·vap·ra·sa·dāc ca bhrā·tuś ca ja·ya·tāṃ va·ra / kṛ·taṃ na pra·ti·kur·yād yaḥ pu·ru·ṣā·ṇāṃ sa dū·ṣa·kaḥ
- 27
ete vānaramukhyāś ca śataśaḥ śatrusūdana / prāptāś cādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān
e·te vā·na·ra·mukh·yāś ca śa·ta·śaḥ śat·ru·sū·da·na / prāp·tāś cā·dā·ya ba·li·naḥ pṛ·thiv·yāṃ sar·va·vā·na·rān
- 28
ṛkṣāś cāvahitāḥ śūrā golāṅgūlāś ca rāghava / kāntāra vanadurgāṇām abhijñā ghoradarśanāḥ
ṛk·ṣāś cā·va·hi·tāḥ śū·rā go·lāṅ·gū·lāś ca rā·gha·va / kān·tā·ra va·na·dur·gā·ṇām a·bhij·ñā gho·ra·dar·śa·nāḥ
- 29
devagandharvaputrāś ca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ / svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyair vartante pathi rāghava
de·va·gan·dhar·va·put·rāś ca vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / svaiḥ svaiḥ pa·ri·vṛ·tāḥ sain·yair var·tan·te pa·thi rā·gha·va
- 30
śataiḥ śatasahasraiś ca koṭibhiś ca plavaṃgamāḥ / ayutaiś cāvṛtā vīrā śaṅkubhiś ca paraṃtapa
śa·taiḥ śa·ta·sa·has·raiś ca ko·ṭi·bhiś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / a·yu·taiś cā·vṛ·tā vī·rā śaṅ·ku·bhiś ca pa·raṃ·ta·pa
- 31
arbudair arbudaśatair madhyaiś cāntaiś ca vānarāḥ / samudraiś ca parārdhaiś ca harayo hariyūthapāḥ
ar·bu·dair ar·bu·da·śa·tair madh·yaiś cān·taiś ca vā·na·rāḥ / sa·mud·raiś ca pa·rār·dhaiś ca ha·ra·yo ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 32
āgamiṣyanti te rājan mahendrasamavikramāḥ / merumandarasaṃkāśā vindhyamerukṛtālayāḥ
ā·ga·miṣ·yan·ti te rā·jan ma·hen·dra·sa·ma·vik·ra·māḥ / me·ru·man·da·ra·saṃ·kā·śā vin·dhya·me·ru·kṛ·tā·la·yāḥ
- 33
te tvām abhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam / nihatya rāvaṇaṃ saṃkhye hy ānayiṣyanti maithilīm
te tvām a·bhi·ga·miṣ·yan·ti rāk·ṣa·saṃ ye sa·bān·dha·vam / ni·hat·ya rā·va·ṇaṃ saṃkh·ye hy ā·na·yiṣ·yan·ti mai·thi·līm
- 34
tatas tam udyogam avekṣya buddhimān haripravīrasya nideśavartinaḥ / babhūva harṣād vasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ
ta·tas tam ud·yo·gam a·vek·ṣya bud·dhi·mān ha·rip·ra·vī·ras·ya ni·de·śa·var·ti·naḥ / ba·bhū·va har·ṣād va·su·dhā·dhi·pāt·ma·jaḥ pra·bud·dha·nī·lot·pa·la·tul·ya·dar·śa·naḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 38 37 verses
- 1
iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ / bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim
i·ti bru·vā·ṇaṃ sug·rī·vaṃ rā·mo dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·raḥ / bā·hubh·yāṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·lim
- 2
yad indro varṣate varṣaṃ na tac citraṃ bhaved bhuvi / ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryād vitimiraṃ nabhaḥ
yad in·dro var·ṣa·te var·ṣaṃ na tac cit·raṃ bha·ved bhu·vi / ā·dit·yo vā sa·has·rāṃ·śuḥ kur·yād vi·ti·mi·raṃ na·bhaḥ
- 3
candramā raśmibhiḥ kuryāt pṛthivīṃ saumya nirmalām / tvadvidho vāpi mitrāṇāṃ pratikuryāt paraṃtapa
can·dra·mā raś·mi·bhiḥ kur·yāt pṛ·thi·vīṃ saum·ya nir·ma·lām / tvad·vi·dho vā·pi mit·rā·ṇāṃ pra·ti·kur·yāt pa·raṃ·ta·pa
- 4
evaṃ tvayi na tac citraṃ bhaved yat saumya śobhanam / jānāmy ahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam
e·vaṃ tva·yi na tac cit·raṃ bha·ved yat saum·ya śo·bha·nam / jā·nāmy a·haṃ tvāṃ sug·rī·va sa·ta·taṃ pri·ya·vā·di·nam
- 5
tvatsanāthaḥ sakhe saṃkhye jetāsmi sakalān arīn / tvam eva me suhṛn mitraṃ sāhāyyaṃ kartum arhasi
tvat·sa·nā·thaḥ sa·khe saṃkh·ye je·tās·mi sa·ka·lān a·rīn / tvam e·va me su·hṛn mit·raṃ sā·hāy·yaṃ kar·tum ar·ha·si
- 6
jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ / vañcayitvā tu paulomīm anuhlādo yathā śacīm
ja·hā·rāt·ma·vi·nā·śā·ya vai·de·hīṃ rāk·ṣa·sā·dha·maḥ / vañ·ca·yit·vā tu pau·lo·mīm a·nuh·lā·do ya·thā śa·cīm
- 7
nacirāt taṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ / paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakratur ivārihā
na·ci·rāt taṃ ha·niṣ·yā·mi rā·va·ṇaṃ ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / pau·lom·yāḥ pi·ta·raṃ dṛp·taṃ śa·tak·ra·tur i·vā·ri·hā
- 8
etasminn antare caiva rajaḥ samabhivartata / uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśoś chādayad gagane prabhām
e·tas·minn an·ta·re cai·va ra·jaḥ sa·ma·bhi·var·ta·ta / uṣ·ṇāṃ tīv·rāṃ sa·has·rāṃ·śoś chā·da·yad ga·ga·ne pra·bhām
- 9
diśaḥ paryākulāś cāsan rajasā tena mūrchitāḥ / cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā
di·śaḥ par·yā·ku·lāś cā·san ra·ja·sā te·na mūr·chi·tāḥ / ca·cā·la ca ma·hī sar·vā sa·śai·la·va·na·kā·na·nā
- 10
tato nagendrasaṃkāśais tīkṣṇa daṃṣṭrair mahābalaiḥ / kṛtsnā saṃchāditā bhūmir asaṃkhyeyaiḥ plavaṃgamaiḥ
ta·to na·gen·dra·saṃ·kā·śais tīk·ṣṇa daṃṣ·ṭrair ma·hā·ba·laiḥ / kṛt·snā saṃ·chā·di·tā bhū·mir a·saṃkh·ye·yaiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ
- 11
nimeṣāntaramātreṇa tatas tair hariyūthapaiḥ / koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhir āvṛtā
ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa ta·tas tair ha·ri·yū·tha·paiḥ / ko·ṭī·śa·ta·pa·rī·vā·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhir ā·vṛ·tā
- 12
nādeyaiḥ pārvatīyaiś ca sāmudraiś ca mahābalaiḥ / haribhir meghanirhrādair anyaiś ca vanacāribhiḥ
nā·de·yaiḥ pār·va·tī·yaiś ca sā·mud·raiś ca ma·hā·ba·laiḥ / ha·ri·bhir me·gha·nir·hrā·dair an·yaiś ca va·na·cā·ri·bhiḥ
- 13
taruṇādityavarṇaiś ca śaśigauraiś ca vānaraiḥ / padmakesaravarṇaiś ca śvetair merukṛtālayaiḥ
ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇaiś ca śa·śi·gau·raiś ca vā·na·raiḥ / pad·ma·ke·sa·ra·var·ṇaiś ca śve·tair me·ru·kṛ·tā·la·yaiḥ
- 14
koṭīsahasrair daśabhiḥ śrīmān parivṛtas tadā / vīraḥ śatabalir nāma vānaraḥ pratyadṛśyata
ko·ṭī·sa·has·rair da·śa·bhiḥ śrī·mān pa·ri·vṛ·tas ta·dā / vī·raḥ śa·ta·ba·lir nā·ma vā·na·raḥ prat·ya·dṛś·ya·ta
- 15
tataḥ kāñcanaśailābhas tārāyā vīryavān pitā / anekair daśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata
ta·taḥ kāñ·ca·na·śai·lā·bhas tā·rā·yā vīr·ya·vān pi·tā / a·ne·kair da·śa·sā·has·raiḥ ko·ṭi·bhiḥ prat·ya·dṛś·ya·ta
- 16
padmakesarasaṃkāśas taruṇārkanibhānanaḥ / buddhimān vānaraśreṣṭhaḥ sarvavānarasattamaḥ
pad·ma·ke·sa·ra·saṃ·kā·śas ta·ru·ṇār·ka·ni·bhā·na·naḥ / bud·dhi·mān vā·na·raś·reṣ·ṭhaḥ sar·va·vā·na·ra·sat·ta·maḥ
- 17
anīkair bahusāhasrair vānarāṇāṃ samanvitaḥ / pitā hanumataḥ śrīmān kesarī pratyadṛśyata
a·nī·kair ba·hu·sā·has·rair vā·na·rā·ṇāṃ sa·man·vi·taḥ / pi·tā ha·nu·ma·taḥ śrī·mān ke·sa·rī prat·ya·dṛś·ya·ta
- 18
golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ / vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇām adṛśyata
go·lāṅ·gū·la·ma·hā·rā·jo ga·vāk·ṣo bhī·ma·vik·ra·maḥ / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇām a·dṛś·ya·ta
- 19
ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraḥ śatrunibarhaṇaḥ / vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata
ṛk·ṣā·ṇāṃ bhī·ma·ve·gā·nāṃ dhūm·raḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·rābh·yāṃ dvābh·yāṃ sa·ma·bhi·var·ta·ta
- 20
mahācalanibhair ghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ / ājagāma mahāvīryas tisṛbhiḥ koṭibhir vṛtaḥ
ma·hā·ca·la·ni·bhair gho·raiḥ pa·na·so nā·ma yū·tha·paḥ / ā·ja·gā·ma ma·hā·vīr·yas ti·sṛ·bhiḥ ko·ṭi·bhir vṛ·taḥ
- 21
nīlāñjanacayākāro nīlo nāmātha yūthapaḥ / adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhir daśabhir vṛtaḥ
nī·lāñ·ja·na·ca·yā·kā·ro nī·lo nā·mā·tha yū·tha·paḥ / a·dṛś·ya·ta ma·hā·kā·yaḥ ko·ṭi·bhir da·śa·bhir vṛ·taḥ
- 22
darīmukhaś ca balavān yūthapo 'bhyāyayau tadā / vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ
da·rī·mu·khaś ca ba·la·vān yū·tha·po 'bhyā·ya·yau ta·dā / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa sug·rī·vaṃ sa·mu·pas·thi·taḥ
- 23
maindaś ca dvividaś cobhāv aśviputrau mahāvalau / koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇām adṛśyatām
main·daś ca dvi·vi·daś co·bhāv aś·vi·put·rau ma·hā·va·lau / ko·ṭi·ko·ṭi·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇām a·dṛś·ya·tām
- 24
tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca / pṛṣṭhato 'nugataḥ prāpto haribhir gandhamādanaḥ
ta·taḥ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·re·ṇa śa·te·na ca / pṛṣ·ṭha·to 'nu·ga·taḥ prāp·to ha·ri·bhir gan·dha·mā·da·naḥ
- 25
tataḥ padmasahasreṇa vṛtaḥ śaṅkuśatena ca / yuvarājo 'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ
ta·taḥ pad·ma·sa·has·re·ṇa vṛ·taḥ śaṅ·ku·śa·te·na ca / yu·va·rā·jo 'ṅga·daḥ prāp·taḥ pi·tṛ·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 26
tatas tārādyutis tāro harir bhīmaparākramaḥ / pañcabhir harikoṭībhir dūrataḥ pratyadṛśyata
ta·tas tā·rād·yu·tis tā·ro ha·rir bhī·ma·pa·rāk·ra·maḥ / pañ·ca·bhir ha·ri·ko·ṭī·bhir dū·ra·taḥ prat·ya·dṛś·ya·ta
- 27
indrajānuḥ kapir vīro yūthapaḥ pratyadṛśyata / ekādaśānāṃ koṭīnām īśvaras taiś ca saṃvṛtaḥ
in·dra·jā·nuḥ ka·pir vī·ro yū·tha·paḥ prat·ya·dṛś·ya·ta / e·kā·da·śā·nāṃ ko·ṭī·nām īś·va·ras taiś ca saṃ·vṛ·taḥ
- 28
tato rambhas tv anuprāptas taruṇādityasaṃnibhaḥ / ayutena vṛtaś caiva sahasreṇa śatena ca
ta·to ram·bhas tv a·nup·rāp·tas ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·ni·bhaḥ / a·yu·te·na vṛ·taś cai·va sa·has·re·ṇa śa·te·na ca
- 29
tato yūthapatir vīro durmukho nāma vānaraḥ / pratyadṛśyata koṭibhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī
ta·to yū·tha·pa·tir vī·ro dur·mu·kho nā·ma vā·na·raḥ / prat·ya·dṛś·ya·ta ko·ṭibh·yāṃ dvābh·yāṃ pa·ri·vṛ·to ba·lī
- 30
kailāsaśikharākārair vānarair bhīmavikramaiḥ / vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumān pratyadṛśyata
kai·lā·sa·śi·kha·rā·kā·rair vā·na·rair bhī·ma·vik·ra·maiḥ / vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa ha·nu·mān prat·ya·dṛś·ya·ta
- 31
nalaś cāpi mahāvīryaḥ saṃvṛto drumavāsibhiḥ / koṭīśatena saṃprāptaḥ sahasreṇa śatena ca
na·laś cā·pi ma·hā·vīr·yaḥ saṃ·vṛ·to dru·ma·vā·si·bhiḥ / ko·ṭī·śa·te·na saṃp·rāp·taḥ sa·has·re·ṇa śa·te·na ca
- 32
śarabhaḥ kumudo vahnir vānaro rambha eva ca / ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ
śa·ra·bhaḥ ku·mu·do vah·nir vā·na·ro ram·bha e·va ca / e·te cān·ye ca ba·ha·vo vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
- 33
āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃś ca vanāni ca / āplavantaḥ plavantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / abhyavartanta sugrīvaṃ sūryam abhragaṇā iva
ā·vṛt·ya pṛ·thi·vīṃ sar·vāṃ par·va·tāṃś ca va·nā·ni ca / āp·la·van·taḥ pla·van·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / abh·ya·var·tan·ta sug·rī·vaṃ sūr·yam abh·ra·ga·ṇā i·va
- 34
kurvāṇā bahuśabdāṃś ca prahṛṣṭā balaśālinaḥ / śirobhir vānarendrāya sugrīvāya nyavedayan
kur·vā·ṇā ba·hu·śab·dāṃś ca pra·hṛṣ·ṭā ba·la·śā·li·naḥ / śi·ro·bhir vā·na·ren·drā·ya sug·rī·vā·ya nya·ve·da·yan
- 35
apare vānaraśreṣṭhāḥ saṃgamya ca yathocitam / sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalayas tadā
a·pa·re vā·na·raś·reṣ·ṭhāḥ saṃ·gam·ya ca ya·tho·ci·tam / sug·rī·ve·ṇa sa·mā·gam·ya sthi·tāḥ prāñ·ja·la·yas ta·dā
- 36
sugrīvas tvarito rāme sarvāṃs tān vānararṣabhān / nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalir abravīt
sug·rī·vas tva·ri·to rā·me sar·vāṃs tān vā·na·rar·ṣa·bhān / ni·ve·da·yit·vā dhar·maj·ñaḥ sthi·taḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt
- 37
yathā sukhaṃ parvatanirjhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ / niveśayitvā vidhivad balāni balaṃ balajñaḥ pratipattum īṣṭe
ya·thā su·khaṃ par·va·ta·nir·jha·re·ṣu va·ne·ṣu sar·ve·ṣu ca vā·na·ren·drāḥ / ni·ve·śa·yit·vā vi·dhi·vad ba·lā·ni ba·laṃ ba·laj·ñaḥ pra·ti·pat·tum īṣ·ṭe
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 39 63 verses
- 1
atha rājā samṛddhārthaḥ sugrīvaḥ plavageśvaraḥ / uvāca naraśārdūlaṃ rāmaṃ parabalārdanam
a·tha rā·jā sa·mṛd·dhār·thaḥ sug·rī·vaḥ pla·va·geś·va·raḥ / u·vā·ca na·ra·śār·dū·laṃ rā·maṃ pa·ra·ba·lār·da·nam
- 2
āgatā viniviṣṭāś ca balinaḥ kāmarūpiṇaḥ / vānarendrā mahendrābhā ye madviṣayavāsinaḥ
ā·ga·tā vi·ni·viṣ·ṭāś ca ba·li·naḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / vā·na·ren·drā ma·hen·drā·bhā ye mad·vi·ṣa·ya·vā·si·naḥ
- 3
ta ime bahusāhasrair haribhir bhīmavikramaiḥ / āgatā vānarā ghorā daityadānavasaṃnibhāḥ
ta i·me ba·hu·sā·has·rair ha·ri·bhir bhī·ma·vik·ra·maiḥ / ā·ga·tā vā·na·rā gho·rā dait·ya·dā·na·va·saṃ·ni·bhāḥ
- 4
khyātakarmāpadānāś ca balavanto jitaklamāḥ / parākrameṣu vikhyātā vyavasāyeṣu cottamāḥ
khyā·ta·kar·mā·pa·dā·nāś ca ba·la·van·to ji·tak·la·māḥ / pa·rāk·ra·me·ṣu vikh·yā·tā vya·va·sā·ye·ṣu cot·ta·māḥ
- 5
pṛthivyambucarā rāma nānānaganivāsinaḥ / koṭyagraśa ime prāptā vānarās tava kiṃkarāḥ
pṛ·thiv·yam·bu·ca·rā rā·ma nā·nā·na·ga·ni·vā·si·naḥ / koṭ·yag·ra·śa i·me prāp·tā vā·na·rās ta·va kiṃ·ka·rāḥ
- 6
nideśavartinaḥ sarve sarve guruhite ratāḥ / abhipretam anuṣṭhātuṃ tava śakṣyanty ariṃdama
ni·de·śa·var·ti·naḥ sar·ve sar·ve gu·ru·hi·te ra·tāḥ / a·bhip·re·tam a·nuṣ·ṭhā·tuṃ ta·va śak·ṣyanty a·riṃ·da·ma
- 7
yan manyase naravyāghra prāptakālaṃ tad ucyatām / tat sainyaṃ tvadvaśe yuktam ājñāpayitum arhasi
yan man·ya·se na·rav·yāgh·ra prāp·ta·kā·laṃ tad uc·ya·tām / tat sain·yaṃ tvad·va·śe yuk·tam āj·ñā·pa·yi·tum ar·ha·si
- 8
kāmam eṣām idaṃ kāryaṃ viditaṃ mama tattvataḥ / tathāpi tu yathā tattvam ājñāpayitum arhasi
kā·mam e·ṣām i·daṃ kār·yaṃ vi·di·taṃ ma·ma tat·tva·taḥ / ta·thā·pi tu ya·thā tat·tvam āj·ñā·pa·yi·tum ar·ha·si
- 9
tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo daśarathātmajaḥ / bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya idaṃ vacanam abravīt
ta·thā bru·vā·ṇaṃ sug·rī·vaṃ rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / bā·hubh·yāṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 10
jñāyatāṃ saumya vaidehī yadi jīvati vā na vā / sa ca deśo mahāprājña yasmin vasati rāvaṇaḥ
jñā·ya·tāṃ saum·ya vai·de·hī ya·di jī·va·ti vā na vā / sa ca de·śo ma·hāp·rāj·ña yas·min va·sa·ti rā·va·ṇaḥ
- 11
adhigamya ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / prāptakālaṃ vidhāsyāmi tasmin kāle saha tvayā
a·dhi·gam·ya ca vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / prāp·ta·kā·laṃ vi·dhās·yā·mi tas·min kā·le sa·ha tva·yā
- 12
nāham asmin prabhuḥ kārye vānareśa na lakṣmaṇaḥ / tvam asya hetuḥ kāryasya prabhuś ca plavageśvara
nā·ham as·min pra·bhuḥ kār·ye vā·na·re·śa na lak·ṣma·ṇaḥ / tvam as·ya he·tuḥ kār·yas·ya pra·bhuś ca pla·va·geś·va·ra
- 13
tvam evājñāpaya vibho mama kāryaviniścayam / tvaṃ hi jānāsi yat kāryaṃ mama vīra na saṃśayaḥ
tvam e·vāj·ñā·pa·ya vi·bho ma·ma kār·ya·vi·niś·ca·yam / tvaṃ hi jā·nā·si yat kār·yaṃ ma·ma vī·ra na saṃ·śa·yaḥ
- 14
suhṛddvitīyo vikrāntaḥ prājñaḥ kālaviśeṣavit / bhavān asmaddhite yuktaḥ sukṛtārtho 'rthavittamaḥ
su·hṛd·dvi·tī·yo vik·rān·taḥ prāj·ñaḥ kā·la·vi·śe·ṣa·vit / bha·vān as·mad·dhi·te yuk·taḥ su·kṛ·tār·tho 'rtha·vit·ta·maḥ
- 15
evam uktas tu sugrīvo vinataṃ nāma yūthapam / abravīd rāma sāmnidhye lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ / śailābhaṃ meghanirghoṣam ūrjitaṃ plavageśvaram
e·vam uk·tas tu sug·rī·vo vi·na·taṃ nā·ma yū·tha·pam / ab·ra·vīd rā·ma sām·nidh·ye lak·ṣma·ṇas·ya ca dhī·ma·taḥ / śai·lā·bhaṃ me·gha·nir·gho·ṣam ūr·ji·taṃ pla·va·geś·va·ram
- 16
somasūryātmajaiḥ sārdhaṃ vānarair vānarottama / deśakālanayair yuktaḥ kāryākāryaviniścaye
so·ma·sūr·yāt·ma·jaiḥ sār·dhaṃ vā·na·rair vā·na·rot·ta·ma / de·śa·kā·la·na·yair yuk·taḥ kār·yā·kār·ya·vi·niś·ca·ye
- 17
vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām / adhigaccha diśaṃ pūrvāṃ saśailavanakānanām
vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / a·dhi·gac·cha di·śaṃ pūr·vāṃ sa·śai·la·va·na·kā·na·nām
- 18
tatra sītāṃ ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / mārgadhvaṃ giridurgeṣu vaneṣu ca nadīṣu ca
tat·ra sī·tāṃ ca vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / mār·gadh·vaṃ gi·ri·dur·ge·ṣu va·ne·ṣu ca na·dī·ṣu ca
- 19
nadīṃ bhāgīrathīṃ ramyāṃ sarayūṃ kauśikīṃ tathā / kālindīṃ yamunāṃ ramyāṃ yāmunaṃ ca mahāgirim
na·dīṃ bhā·gī·ra·thīṃ ram·yāṃ sa·ra·yūṃ kau·śi·kīṃ ta·thā / kā·lin·dīṃ ya·mu·nāṃ ram·yāṃ yā·mu·naṃ ca ma·hā·gi·rim
- 20
sarasvatīṃ ca sindhuṃ ca śoṇaṃ maṇinibhodakam / mahīṃ kālamahīṃ caiva śailakānanaśobhitām
sa·ras·va·tīṃ ca sin·dhuṃ ca śo·ṇaṃ ma·ṇi·ni·bho·da·kam / ma·hīṃ kā·la·ma·hīṃ cai·va śai·la·kā·na·na·śo·bhi·tām
- 21
brahmamālān videhāṃś ca mālavān kāśikosalān / māgadhāṃś ca mahāgrāmān puṇḍrān vaṅgāṃs tathaiva ca
brah·ma·mā·lān vi·de·hāṃś ca mā·la·vān kā·śi·ko·sa·lān / mā·ga·dhāṃś ca ma·hāg·rā·mān puṇ·ḍrān vaṅ·gāṃs ta·thai·va ca
- 22
pattanaṃ kośakārāṇāṃ bhūmiṃ ca rajatākarām / sarvam etad vicetavyaṃ mṛgayadbhir tatas tataḥ
pat·ta·naṃ ko·śa·kā·rā·ṇāṃ bhū·miṃ ca ra·ja·tā·ka·rām / sar·vam e·tad vi·ce·tav·yaṃ mṛ·ga·yad·bhir ta·tas ta·taḥ
- 23
rāmasya dayitāṃ bhāryāṃ sītāṃ daśarataḥ snuṣām / samudram avagāḍhāṃś ca parvatān pattanāni ca
rā·mas·ya da·yi·tāṃ bhār·yāṃ sī·tāṃ da·śa·ra·taḥ snu·ṣām / sa·mud·ram a·va·gā·ḍhāṃś ca par·va·tān pat·ta·nā·ni ca
- 24
mandarasya ca ye koṭiṃ saṃśritāḥ ke cid āyatām / karṇaprāvaraṇāś caiva tathā cāpy oṣṭhakarṇakāḥ
man·da·ras·ya ca ye ko·ṭiṃ saṃś·ri·tāḥ ke cid ā·ya·tām / kar·ṇap·rā·va·ra·ṇāś cai·va ta·thā cāpy oṣ·ṭha·kar·ṇa·kāḥ
- 25
ghorā lohamukhāś caiva javanāś caikapādakāḥ / akṣayā balavantaś ca puruṣāḥ puruṣādakāḥ
gho·rā lo·ha·mu·khāś cai·va ja·va·nāś cai·ka·pā·da·kāḥ / ak·ṣa·yā ba·la·van·taś ca pu·ru·ṣāḥ pu·ru·ṣā·da·kāḥ
- 26
kirātāḥ karṇacūḍāś ca hemāṅgāḥ priyadarśanāḥ / āmamīnāśanās tatra kirātā dvīpavāsinaḥ
ki·rā·tāḥ kar·ṇa·cū·ḍāś ca he·māṅ·gāḥ pri·ya·dar·śa·nāḥ / ā·ma·mī·nā·śa·nās tat·ra ki·rā·tā dvī·pa·vā·si·naḥ
- 27
antarjalacarā ghorā naravyāghrā iti śrutāḥ / eteṣām ālayāḥ sarve viceyāḥ kānanaukasaḥ
an·tar·ja·la·ca·rā gho·rā na·rav·yāgh·rā i·ti śru·tāḥ / e·te·ṣām ā·la·yāḥ sar·ve vi·ce·yāḥ kā·na·nau·ka·saḥ
- 28
giribhir ye ca gamyante plavanena plavena ca / ratnavantaṃ yavadvīpaṃ saptarājyopaśobhitam
gi·ri·bhir ye ca gam·yan·te pla·va·ne·na pla·ve·na ca / rat·na·van·taṃ ya·vad·vī·paṃ sap·ta·rāj·yo·pa·śo·bhi·tam
- 29
suvarṇarūpyakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam / yavadvīpam atikramya śiśiro nāma parvataḥ
su·var·ṇa·rūp·ya·kaṃ cai·va su·var·ṇā·ka·ra·maṇ·ḍi·tam / ya·vad·vī·pam a·tik·ram·ya śi·śi·ro nā·ma par·va·taḥ
- 30
divaṃ spṛśati śṛṅgeṇa devadānavasevitaḥ / eteṣāṃ giridurgeṣu pratāpeṣu vaneṣu ca
di·vaṃ spṛ·śa·ti śṛṅ·ge·ṇa de·va·dā·na·va·se·vi·taḥ / e·te·ṣāṃ gi·ri·dur·ge·ṣu pra·tā·pe·ṣu va·ne·ṣu ca
- 31
rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ / tataḥ samudradvīpāṃś ca subhīmān draṣṭum arhatha
rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ / ta·taḥ sa·mud·rad·vī·pāṃś ca su·bhī·mān draṣ·ṭum ar·ha·tha
- 32
tatrāsurā mahākāyāś chāyāṃ gṛhṇanti nityaśaḥ / brahmaṇā samanujñātā dīrghakālaṃ bubhukṣitāḥ
tat·rā·su·rā ma·hā·kā·yāś chā·yāṃ gṛh·ṇan·ti nit·ya·śaḥ / brah·ma·ṇā sa·ma·nuj·ñā·tā dīr·gha·kā·laṃ bu·bhuk·ṣi·tāḥ
- 33
taṃ kālameghapratimaṃ mahoraganiṣevitam / abhigamya mahānādaṃ tīrthenaiva mahodadhim
taṃ kā·la·me·ghap·ra·ti·maṃ ma·ho·ra·ga·ni·ṣe·vi·tam / a·bhi·gam·ya ma·hā·nā·daṃ tīr·the·nai·va ma·ho·da·dhim
- 34
tato raktajalaṃ bhīmaṃ lohitaṃ nāma sāgaram / gatā drakṣyatha tāṃ caiva bṛhatīṃ kūṭaśālmalīm
ta·to rak·ta·ja·laṃ bhī·maṃ lo·hi·taṃ nā·ma sā·ga·ram / ga·tā drak·ṣya·tha tāṃ cai·va bṛ·ha·tīṃ kū·ṭa·śāl·ma·līm
- 35
gṛhaṃ ca vainateyasya nānāratnavibhūṣitam / tatra kailāsasaṃkāśaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā
gṛ·haṃ ca vai·na·te·yas·ya nā·nā·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam / tat·ra kai·lā·sa·saṃ·kā·śaṃ vi·hi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 36
tatra śailanibhā bhīmā mandehā nāma rākṣasāḥ / śailaśṛṅgeṣu lambante nānārūpā bhayāvahāḥ
tat·ra śai·la·ni·bhā bhī·mā man·de·hā nā·ma rāk·ṣa·sāḥ / śai·la·śṛṅ·ge·ṣu lam·ban·te nā·nā·rū·pā bha·yā·va·hāḥ
- 37
te patanti jale nityaṃ sūryasyodayanaṃ prati / abhitaptāś ca sūryeṇa lambante sma punaḥ punaḥ
te pa·tan·ti ja·le nit·yaṃ sūr·yas·yo·da·ya·naṃ pra·ti / a·bhi·tap·tāś ca sūr·ye·ṇa lam·ban·te sma pu·naḥ pu·naḥ
- 38
tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kṣīraudaṃ nāma sāgaram / gatā drakṣyatha durdharṣā mukhā hāram ivormibhiḥ
ta·taḥ pāṇ·ḍu·ra·me·ghā·bhaṃ kṣī·rau·daṃ nā·ma sā·ga·ram / ga·tā drak·ṣya·tha dur·dhar·ṣā mu·khā hā·ram i·vor·mi·bhiḥ
- 39
tasya madhye mahāśveta ṛṣabho nāma parvataḥ / divyagandhaiḥ kusumitai rajataiś ca nagair vṛtaḥ
tas·ya madh·ye ma·hāś·ve·ta ṛ·ṣa·bho nā·ma par·va·taḥ / div·ya·gan·dhaiḥ ku·su·mi·tai ra·ja·taiś ca na·gair vṛ·taḥ
- 40
saraś ca rājataiḥ padmair jvalitair hemakesaraiḥ / nāmnā sudarśanaṃ nāma rājahaṃsaiḥ samākulam
sa·raś ca rā·ja·taiḥ pad·mair jva·li·tair he·ma·ke·sa·raiḥ / nām·nā su·dar·śa·naṃ nā·ma rā·ja·haṃ·saiḥ sa·mā·ku·lam
- 41
vibudhāś cāraṇā yakṣāḥ kiṃnarāḥ sāpsarogaṇāḥ / hṛṣṭāḥ samabhigacchanti nalinīṃ tāṃ riraṃsavaḥ
vi·bu·dhāś cā·ra·ṇā yak·ṣāḥ kiṃ·na·rāḥ sāp·sa·ro·ga·ṇāḥ / hṛṣ·ṭāḥ sa·ma·bhi·gac·chan·ti na·li·nīṃ tāṃ ri·raṃ·sa·vaḥ
- 42
kṣīrodaṃ samatikramya tato drakṣyatha vānarāḥ / jalodaṃ sāgaraśreṣṭhaṃ sarvabhūtabhayāvaham
kṣī·ro·daṃ sa·ma·tik·ram·ya ta·to drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ / ja·lo·daṃ sā·ga·raś·reṣ·ṭhaṃ sar·va·bhū·ta·bha·yā·va·ham
- 43
tatra tat kopajaṃ tejaḥ kṛtaṃ hayamukhaṃ mahat / asyāhus tan mahāvegam odanaṃ sacarācaram
tat·ra tat ko·pa·jaṃ te·jaḥ kṛ·taṃ ha·ya·mu·khaṃ ma·hat / as·yā·hus tan ma·hā·ve·gam o·da·naṃ sa·ca·rā·ca·ram
- 44
tatra vikrośatāṃ nādo bhūtānāṃ sāgaraukasām / śrūyate cāsamarthānāṃ dṛṣṭvā tad vaḍavāmukham
tat·ra vik·ro·śa·tāṃ nā·do bhū·tā·nāṃ sā·ga·rau·ka·sām / śrū·ya·te cā·sa·mar·thā·nāṃ dṛṣ·ṭvā tad va·ḍa·vā·mu·kham
- 45
svādūdasyottare deśe yojanāni trayodaśa / jātarūpaśilo nāma mahān kanakaparvataḥ
svā·dū·das·yot·ta·re de·śe yo·ja·nā·ni tra·yo·da·śa / jā·ta·rū·pa·śi·lo nā·ma ma·hān ka·na·ka·par·va·taḥ
- 46
āsīnaṃ parvatasyāgre sarvabhūtanamaskṛtam / sahasraśirasaṃ devam anantaṃ nīlavāsasaṃ
ā·sī·naṃ par·va·tas·yāg·re sar·va·bhū·ta·na·mas·kṛ·tam / sa·has·ra·śi·ra·saṃ de·vam a·nan·taṃ nī·la·vā·sa·saṃ
- 47
triśirāḥ kāñcanaḥ ketus tālas tasya mahātmanaḥ / sthāpitaḥ parvatasyāgre virājati savedikaḥ
tri·śi·rāḥ kāñ·ca·naḥ ke·tus tā·las tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sthā·pi·taḥ par·va·tas·yāg·re vi·rā·ja·ti sa·ve·di·kaḥ
- 48
pūrvasyāṃ diśi nirmāṇaṃ kṛtaṃ tat tridaśeśvaraiḥ / tataḥ paraṃ hemamayaḥ śrīmān udayaparvataḥ
pūr·vas·yāṃ di·śi nir·mā·ṇaṃ kṛ·taṃ tat tri·da·śeś·va·raiḥ / ta·taḥ pa·raṃ he·ma·ma·yaḥ śrī·mān u·da·ya·par·va·taḥ
- 49
tasya koṭir divaṃ spṛṣṭvā śatayojanam āyatā / jātarūpamayī divyā virājati savedikā
tas·ya ko·ṭir di·vaṃ spṛṣ·ṭvā śa·ta·yo·ja·nam ā·ya·tā / jā·ta·rū·pa·ma·yī div·yā vi·rā·ja·ti sa·ve·di·kā
- 50
sālais tālais tamālaiś ca karṇikāraiś ca puṣpitaiḥ / jātarūpamayair divyaiḥ śobhate sūryasaṃnibhaiḥ
sā·lais tā·lais ta·mā·laiś ca kar·ṇi·kā·raiś ca puṣ·pi·taiḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yair div·yaiḥ śo·bha·te sūr·ya·saṃ·ni·bhaiḥ
- 51
tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam / śṛṅgaṃ saumanasaṃ nāma jātarūpamayaṃ dhruvam
tat·ra yo·ja·na·vis·tā·ram uc·chri·taṃ da·śa·yo·ja·nam / śṛṅ·gaṃ sau·ma·na·saṃ nā·ma jā·ta·rū·pa·ma·yaṃ dhru·vam
- 52
tatra pūrvaṃ padaṃ kṛtvā purā viṣṇus trivikrame / dvitīyaṃ śikharaṃ meroś cakāra puruṣottamaḥ
tat·ra pūr·vaṃ pa·daṃ kṛt·vā pu·rā viṣ·ṇus tri·vik·ra·me / dvi·tī·yaṃ śi·kha·raṃ me·roś ca·kā·ra pu·ru·ṣot·ta·maḥ
- 53
uttareṇa parikramya jambūdvīpaṃ divākaraḥ / dṛśyo bhavati bhūyiṣṭhaṃ śikharaṃ tan mahocchrayam
ut·ta·re·ṇa pa·rik·ram·ya jam·būd·vī·paṃ di·vā·ka·raḥ / dṛś·yo bha·va·ti bhū·yiṣ·ṭhaṃ śi·kha·raṃ tan ma·hoc·chra·yam
- 54
tatra vaikhānasā nāma vālakhilyā maharṣayaḥ / prakāśamānā dṛśyante sūryavarṇās tapasvinaḥ
tat·ra vai·khā·na·sā nā·ma vā·la·khil·yā ma·har·ṣa·yaḥ / pra·kā·śa·mā·nā dṛś·yan·te sūr·ya·var·ṇās ta·pas·vi·naḥ
- 55
ayaṃ sudarśano dvīpaḥ puro yasya prakāśate / yasmiṃs tejaś ca cakṣuś ca sarvaprānabhṛtām api
a·yaṃ su·dar·śa·no dvī·paḥ pu·ro yas·ya pra·kā·śa·te / yas·miṃs te·jaś ca cak·ṣuś ca sar·vap·rā·na·bhṛ·tām a·pi
- 56
śailasya tasya kuñjeṣu kandareṣu vaneṣu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ
śai·las·ya tas·ya kuñ·je·ṣu kan·da·re·ṣu va·ne·ṣu ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 57
kāñcanasya ca śailasya sūryasya ca mahātmanaḥ / āviṣṭā tejasā saṃdhyā pūrvā raktā prakāśate
kāñ·ca·nas·ya ca śai·las·ya sūr·yas·ya ca ma·hāt·ma·naḥ / ā·viṣ·ṭā te·ja·sā saṃdh·yā pūr·vā rak·tā pra·kā·śa·te
- 58
tataḥ paramagamyā syād dik pūrvā tridaśāvṛtā / rahitā candrasūryābhyām adṛśyā timirāvṛtā
ta·taḥ pa·ra·ma·gam·yā syād dik pūr·vā tri·da·śā·vṛ·tā / ra·hi·tā can·dra·sūr·yābh·yām a·dṛś·yā ti·mi·rā·vṛ·tā
- 59
śaileṣu teṣu sarveṣu kandareṣu vaneṣu ca / ya ca noktā mayā deśā viceyā teṣu jānakī
śai·le·ṣu te·ṣu sar·ve·ṣu kan·da·re·ṣu va·ne·ṣu ca / ya ca nok·tā ma·yā de·śā vi·ce·yā te·ṣu jā·na·kī
- 60
etāvad vānaraiḥ śakyaṃ gantuṃ vānarapuṃgavāḥ / abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param
e·tā·vad vā·na·raiḥ śak·yaṃ gan·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / a·bhās·ka·ram a·mar·yā·daṃ na jā·nī·mas ta·taḥ pa·ram
- 61
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / māse pūrṇe nivartadhvam udayaṃ prāpya parvatam
a·dhi·gam·ya tu vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / mā·se pūr·ṇe ni·var·tadh·vam u·da·yaṃ prāp·ya par·va·tam
- 62
ūrdhvaṃ māsān na vastavyaṃ vasan vadhyo bhaven mama / siddhārthāḥ saṃnivartadhvam adhigamya ca maithilīm
ūr·dhvaṃ mā·sān na vas·tav·yaṃ va·san vadh·yo bha·ven ma·ma / sid·dhār·thāḥ saṃ·ni·var·tadh·vam a·dhi·gam·ya ca mai·thi·līm
- 63
mahendrakāntāṃ vanaṣaṇḍa maṇḍitāṃ diśaṃ caritvā nipuṇena vānarāḥ / avāpya sītāṃ raghuvaṃśajapriyāṃ tato nivṛttāḥ sukhito bhaviṣyatha
ma·hen·dra·kān·tāṃ va·na·ṣaṇ·ḍa maṇ·ḍi·tāṃ di·śaṃ ca·rit·vā ni·pu·ṇe·na vā·na·rāḥ / a·vāp·ya sī·tāṃ ra·ghu·vaṃ·śa·jap·ri·yāṃ ta·to ni·vṛt·tāḥ su·khi·to bha·viṣ·ya·tha
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 40 47 verses
- 1
tataḥ prasthāpya sugrīvas tan mahad vānaraṃ balam / dakṣiṇāṃ preṣayām āsa vānarān abhilakṣitān
ta·taḥ pras·thāp·ya sug·rī·vas tan ma·had vā·na·raṃ ba·lam / dak·ṣi·ṇāṃ pre·ṣa·yām ā·sa vā·na·rān a·bhi·lak·ṣi·tān
- 2
nīlam agnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram / pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahākapim
nī·lam ag·ni·su·taṃ cai·va ha·nu·man·taṃ ca vā·na·ram / pi·tā·ma·ha·su·taṃ cai·va jām·ba·van·taṃ ma·hā·ka·pim
- 3
suhotraṃ ca śarīraṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca / gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇam ṛṣabhaṃ tathā
su·hot·raṃ ca śa·rī·raṃ ca śa·ra·gul·maṃ ta·thai·va ca / ga·jaṃ ga·vāk·ṣaṃ ga·va·yaṃ su·ṣe·ṇam ṛ·ṣa·bhaṃ ta·thā
- 4
maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam / ulkāmukham asaṅgaṃ ca hutāśana sutāv ubhau
main·daṃ ca dvi·vi·daṃ cai·va vi·ja·yaṃ gan·dha·mā·da·nam / ul·kā·mu·kham a·saṅ·gaṃ ca hu·tā·śa·na su·tāv u·bhau
- 5
aṅgadapramukhān vīrān vīraḥ kapigaṇeśvaraḥ / vegavikramasaṃpannān saṃdideśa viśeṣavit
aṅ·ga·dap·ra·mu·khān vī·rān vī·raḥ ka·pi·ga·ṇeś·va·raḥ / ve·ga·vik·ra·ma·saṃ·pan·nān saṃ·di·de·śa vi·śe·ṣa·vit
- 6
teṣām agreṣaraṃ caiva mahad balam asaṃgagam / vidhāya harivīrāṇām ādiśad dakṣiṇāṃ diśam
te·ṣām ag·re·ṣa·raṃ cai·va ma·had ba·lam a·saṃ·ga·gam / vi·dhā·ya ha·ri·vī·rā·ṇām ā·di·śad dak·ṣi·ṇāṃ di·śam
- 7
ye ke cana samuddeśās tasyāṃ diśi sudurgamāḥ / kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tān udāharat
ye ke ca·na sa·mud·de·śās tas·yāṃ di·śi su·dur·ga·māḥ / ka·pī·śaḥ ka·pi·mukh·yā·nāṃ sa te·ṣāṃ tān u·dā·ha·rat
- 8
sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāvṛtam / narmadāṃ ca nadīṃ durgāṃ mahoraganiṣevitām
sa·has·ra·śi·ra·saṃ vin·dhyaṃ nā·nād·ru·ma·la·tā·vṛ·tam / nar·ma·dāṃ ca na·dīṃ dur·gāṃ ma·ho·ra·ga·ni·ṣe·vi·tām
- 9
tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇāveṇīṃ mahānadīm / varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām
ta·to go·dā·va·rīṃ ram·yāṃ kṛṣ·ṇā·ve·ṇīṃ ma·hā·na·dīm / va·ra·dāṃ ca ma·hā·bhā·gāṃ ma·ho·ra·ga·ni·ṣe·vi·tām
- 10
mekhalān utkalāṃś caiva daśārṇanagarāṇy api / avantīm abhravantīṃ ca sarvam evānupaśyata
me·kha·lān ut·ka·lāṃś cai·va da·śār·ṇa·na·ga·rāṇy a·pi / a·van·tīm abh·ra·van·tīṃ ca sar·vam e·vā·nu·paś·ya·ta
- 11
vidarbhān ṛṣikāṃś caiva ramyān māhiṣakān api / tathā baṅgān kaliṅgāṃś ca kauśikāṃś ca samantataḥ
vi·dar·bhān ṛ·ṣi·kāṃś cai·va ram·yān mā·hi·ṣa·kān a·pi / ta·thā baṅ·gān ka·liṅ·gāṃś ca kau·śi·kāṃś ca sa·man·ta·taḥ
- 12
anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguham / nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvam evānupaśyata
an·vīk·ṣya daṇ·ḍa·kā·raṇ·yaṃ sa·par·va·ta·na·dī·gu·ham / na·dīṃ go·dā·va·rīṃ cai·va sar·vam e·vā·nu·paś·ya·ta
- 13
tathaivāndhrāṃś ca puṇḍrāṃś ca colān pāṇḍyān sakeralān / ayomukhaś ca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ
ta·thai·vān·dhrāṃś ca puṇ·ḍrāṃś ca co·lān pāṇ·ḍyān sa·ke·ra·lān / a·yo·mu·khaś ca gan·tav·yaḥ par·va·to dhā·tu·maṇ·ḍi·taḥ
- 14
vicitraśikharaḥ śrīmāṃś citrapuṣpitakānanaḥ / sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ
vi·cit·ra·śi·kha·raḥ śrī·māṃś cit·ra·puṣ·pi·ta·kā·na·naḥ / sa·can·da·na·va·nod·de·śo mār·gi·tav·yo ma·hā·gi·riḥ
- 15
tatas tām āpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām / tatra drakṣyatha kāverīṃ vihṛtām apsarogaṇaiḥ
ta·tas tām ā·pa·gāṃ div·yāṃ pra·san·na·sa·li·lāṃ śi·vām / tat·ra drak·ṣya·tha kā·ve·rīṃ vi·hṛ·tām ap·sa·ro·ga·ṇaiḥ
- 16
tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasaṃ / drakṣyathādityasaṃkāśam agastyam ṛṣisattamam
tas·yā·sī·naṃ na·gas·yāg·re ma·la·yas·ya ma·hau·ja·saṃ / drak·ṣya·thā·dit·ya·saṃ·kā·śam a·gas·tyam ṛ·ṣi·sat·ta·mam
- 17
tatas tenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā / tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm
ta·tas te·nābh·ya·nuj·ñā·tāḥ pra·san·ne·na ma·hāt·ma·nā / tām·ra·par·ṇīṃ grā·ha·juṣ·ṭāṃ ta·riṣ·ya·tha ma·hā·na·dīm
- 18
sā candanavanair divyaiḥ pracchannā dvīpa śālinī / kānteva yuvatiḥ kāntaṃ samudram avagāhate
sā can·da·na·va·nair div·yaiḥ prac·chan·nā dvī·pa śā·li·nī / kān·te·va yu·va·tiḥ kān·taṃ sa·mud·ram a·va·gā·ha·te
- 19
tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam / yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ
ta·to he·ma·ma·yaṃ div·yaṃ muk·tā·ma·ṇi·vi·bhū·ṣi·tam / yuk·taṃ ka·vā·ṭaṃ pāṇ·ḍyā·nāṃ ga·tā drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ
- 20
tataḥ samudram āsādya saṃpradhāryārthaniścayam / agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ
ta·taḥ sa·mud·ram ā·sād·ya saṃp·ra·dhār·yār·tha·niś·ca·yam / a·gas·tye·nān·ta·re tat·ra sā·ga·re vi·ni·ve·śi·taḥ
- 21
citranānānagaḥ śrīmān mahendraḥ parvatottamaḥ / jātarūpamayaḥ śrīmān avagāḍho mahārṇavam
cit·ra·nā·nā·na·gaḥ śrī·mān ma·hen·draḥ par·va·tot·ta·maḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yaḥ śrī·mān a·va·gā·ḍho ma·hār·ṇa·vam
- 22
nānāvidhair nagaiḥ phullair latābhiś copaśobhitam / devarṣiyakṣapravarair apsarobhiś ca sevitam
nā·nā·vi·dhair na·gaiḥ phul·lair la·tā·bhiś co·pa·śo·bhi·tam / de·var·ṣi·yak·ṣap·ra·va·rair ap·sa·ro·bhiś ca se·vi·tam
- 23
siddhacāraṇasaṃghaiś ca prakīrṇaṃ sumanoharam / tam upaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu
sid·dha·cā·ra·ṇa·saṃ·ghaiś ca pra·kīr·ṇaṃ su·ma·no·ha·ram / tam u·pai·ti sa·has·rāk·ṣaḥ sa·dā par·va·su par·va·su
- 24
dvīpas tasyāpare pāre śatayojanam āyataḥ / agamyo mānuṣair dīptas taṃ mārgadhvaṃ samantataḥ / tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ
dvī·pas tas·yā·pa·re pā·re śa·ta·yo·ja·nam ā·ya·taḥ / a·gam·yo mā·nu·ṣair dīp·tas taṃ mār·gadh·vaṃ sa·man·ta·taḥ / tat·ra sar·vāt·ma·nā sī·tā mār·gi·tav·yā vi·śe·ṣa·taḥ
- 25
sa hi deśas tu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ / rākṣasādhipater vāsaḥ sahasrākṣasamadyuteḥ
sa hi de·śas tu vadh·yas·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / rāk·ṣa·sā·dhi·pa·ter vā·saḥ sa·has·rāk·ṣa·sa·mad·yu·teḥ
- 26
dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī / aṅgāraketi vikhyātā chāyām ākṣipya bhojinī
dak·ṣi·ṇas·ya sa·mud·ras·ya madh·ye tas·ya tu rāk·ṣa·sī / aṅ·gā·ra·ke·ti vikh·yā·tā chā·yām āk·ṣip·ya bho·ji·nī
- 27
tam atikramya lakṣmīvān samudre śatayojane / giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ
tam a·tik·ram·ya lak·ṣmī·vān sa·mud·re śa·ta·yo·ja·ne / gi·riḥ puṣ·pi·ta·ko nā·ma sid·dha·cā·ra·ṇa·se·vi·taḥ
- 28
candrasūryāṃśusaṃkāśaḥ sāgarāmbusamāvṛtaḥ / bhrājate vipulaiḥ śṛṅgair ambaraṃ vilikhann iva
can·dra·sūr·yāṃ·śu·saṃ·kā·śaḥ sā·ga·rām·bu·sa·mā·vṛ·taḥ / bhrā·ja·te vi·pu·laiḥ śṛṅ·gair am·ba·raṃ vi·li·khann i·va
- 29
tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ divākaraḥ / śvetaṃ rājatam ekaṃ ca sevate yaṃ niśākaraḥ
tas·yai·kaṃ kāñ·ca·naṃ śṛṅ·gaṃ se·va·te yaṃ di·vā·ka·raḥ / śve·taṃ rā·ja·tam e·kaṃ ca se·va·te yaṃ ni·śā·ka·raḥ
- 30
na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ / praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ
na taṃ kṛ·tagh·nāḥ paś·yan·ti na nṛ·śaṃ·sā na nās·ti·kāḥ / pra·ṇam·ya śi·ra·sā śai·laṃ taṃ vi·mār·ga·ta vā·na·rāḥ
- 31
tam atikramya durdharṣāḥ sūryavān nāma parvataḥ / adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa
tam a·tik·ram·ya dur·dhar·ṣāḥ sūr·ya·vān nā·ma par·va·taḥ / adh·va·nā dur·vi·gā·he·na yo·ja·nā·ni ca·tur·da·śa
- 32
tatas tam apy atikramya vaidyuto nāma parvataḥ / sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ sarvakālamanoharaiḥ
ta·tas tam apy a·tik·ram·ya vaid·yu·to nā·ma par·va·taḥ / sar·va·kā·ma·pha·lair vṛk·ṣaiḥ sar·va·kā·la·ma·no·ha·raiḥ
- 33
tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca / madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ
tat·ra bhuk·tvā va·rār·hā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / ma·dhū·ni pīt·vā mukh·yā·ni pa·raṃ gac·cha·ta vā·na·rāḥ
- 34
tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ / agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā
tat·ra net·ra·ma·naḥ·kān·taḥ kuñ·ja·ro nā·ma par·va·taḥ / a·gas·tya·bha·va·naṃ yat·ra nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 35
tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam / śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam
tat·ra yo·ja·na·vis·tā·ram uc·chri·taṃ da·śa·yo·ja·nam / śa·ra·ṇaṃ kāñ·ca·naṃ div·yaṃ nā·nā·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam
- 36
tatra bhogavatī nāma sarpāṇām ālayaḥ purī / viśālarathyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā / rakṣitā pannagair ghorais tīkṣṇadaṃṣṭrair mahāviṣaiḥ
tat·ra bho·ga·va·tī nā·ma sar·pā·ṇām ā·la·yaḥ pu·rī / vi·śā·la·rath·yā dur·dhar·ṣā sar·va·taḥ pa·ri·rak·ṣi·tā / rak·ṣi·tā pan·na·gair gho·rais tīk·ṣṇa·daṃṣ·ṭrair ma·hā·vi·ṣaiḥ
- 37
sarparājo mahāghoro yasyāṃ vasati vāsukiḥ / niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī
sar·pa·rā·jo ma·hā·gho·ro yas·yāṃ va·sa·ti vā·su·kiḥ / nir·yā·ya mār·gi·tav·yā ca sā ca bho·ga·va·tī pu·rī
- 38
taṃ ca deśam atikramya mahān ṛṣabhasaṃsthitaḥ / sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ
taṃ ca de·śam a·tik·ram·ya ma·hān ṛ·ṣa·bha·saṃs·thi·taḥ / sar·va·rat·na·ma·yaḥ śrī·mān ṛ·ṣa·bho nā·ma par·va·taḥ
- 39
gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam / divyam utpadyate yatra tac caivāgnisamaprabham
go·śīr·ṣa·kaṃ pad·ma·kaṃ ca ha·riś·yā·maṃ ca can·da·nam / div·yam ut·pad·ya·te yat·ra tac cai·vāg·ni·sa·map·ra·bham
- 40
na tu tac candanaṃ dṛṣṭvā spraṣṭavyaṃ ca kadā cana / rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tad vanam
na tu tac can·da·naṃ dṛṣ·ṭvā spraṣ·ṭav·yaṃ ca ka·dā ca·na / ro·hi·tā nā·ma gan·dhar·vā gho·rā rak·ṣan·ti tad va·nam
- 41
tatra gandharvapatayaḥ pañcasūryasamaprabhāḥ / śailūṣo grāmaṇīr bhikṣuḥ śubhro babhrus tathaiva ca
tat·ra gan·dhar·va·pa·ta·yaḥ pañ·ca·sūr·ya·sa·map·ra·bhāḥ / śai·lū·ṣo grā·ma·ṇīr bhik·ṣuḥ śubh·ro babh·rus ta·thai·va ca
- 42
ante pṛthivyā durdharṣās tatra svargajitaḥ sthitāḥ / tataḥ paraṃ na vaḥ sevyaḥ pitṛlokaḥ sudāruṇaḥ / rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasāvṛtā
an·te pṛ·thiv·yā dur·dhar·ṣās tat·ra svar·ga·ji·taḥ sthi·tāḥ / ta·taḥ pa·raṃ na vaḥ sev·yaḥ pi·tṛ·lo·kaḥ su·dā·ru·ṇaḥ / rā·ja·dhā·nī ya·mas·yai·ṣā kaṣ·ṭe·na ta·ma·sā·vṛ·tā
- 43
etāvad eva yuṣmābhir vīrā vānarapuṃgavāḥ / śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ
e·tā·vad e·va yuṣ·mā·bhir vī·rā vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / śak·yaṃ vi·ce·tuṃ gan·tuṃ vā nā·to ga·ti·ma·tāṃ ga·tiḥ
- 44
sarvam etat samālokya yac cānyad api dṛśyate / gatiṃ viditvā vaidehyāḥ saṃnivartitam arhatha
sar·vam e·tat sa·mā·lok·ya yac cān·yad a·pi dṛś·ya·te / ga·tiṃ vi·dit·vā vai·deh·yāḥ saṃ·ni·var·ti·tam ar·ha·tha
- 45
yas tu māsān nivṛtto 'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati / mattulyavibhavo bhogaiḥ sukhaṃ sa vihariṣyati
yas tu mā·sān ni·vṛt·to 'gre dṛṣ·ṭā sī·te·ti vak·ṣya·ti / mat·tul·ya·vi·bha·vo bho·gaiḥ su·khaṃ sa vi·ha·riṣ·ya·ti
- 46
tataḥ priyataro nāsti mama prāṇād viśeṣataḥ / kṛtāparādho bahuśo mama bandhur bhaviṣyati
ta·taḥ pri·ya·ta·ro nās·ti ma·ma prā·ṇād vi·śe·ṣa·taḥ / kṛ·tā·pa·rā·dho ba·hu·śo ma·ma ban·dhur bha·viṣ·ya·ti
- 47
amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ / manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tad adhiguṇaṃ puruṣārtham ārabhadhvam
a·mi·ta·ba·la·pa·rāk·ra·mā bha·van·to vi·pu·la·gu·ṇe·ṣu ku·le·ṣu ca pra·sū·tāḥ / ma·nu·ja·pa·ti·su·tāṃ ya·thā la·bhadh·vaṃ tad a·dhi·gu·ṇaṃ pu·ru·ṣār·tham ā·ra·bhadh·vam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 41 52 verses
- 1
tataḥ prasthāpya sugrīvas tān harīn dakṣiṇāṃ diśam / buddhivikramasaṃpannān vāyuvegasamāñjave
ta·taḥ pras·thāp·ya sug·rī·vas tān ha·rīn dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / bud·dhi·vik·ra·ma·saṃ·pan·nān vā·yu·ve·ga·sa·māñ·ja·ve
- 2
athāhūya mahātejāḥ suṣeṇaṃ nāma yūthapam / tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśurabhīmavikramam
a·thā·hū·ya ma·hā·te·jāḥ su·ṣe·ṇaṃ nā·ma yū·tha·pam / tā·rā·yāḥ pi·ta·raṃ rā·jā śva·śu·ra·bhī·ma·vik·ra·mam
- 3
abravīt prāñjalir vākyam abhigamya praṇamya ca / sāhāyyaṃ kuru rāmasya kṛtye 'smin samupasthite
ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yam a·bhi·gam·ya pra·ṇam·ya ca / sā·hāy·yaṃ ku·ru rā·mas·ya kṛt·ye 'smin sa·mu·pas·thi·te
- 4
vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām / abhigaccha diśaṃ saumya paścimāṃ vāruṇīṃ prabho
vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / a·bhi·gac·cha di·śaṃ saum·ya paś·ci·māṃ vā·ru·ṇīṃ pra·bho
- 5
surāṣṭrān saha bāhlīkāñ śūrābhīrāṃs tathaiva ca / sphītāñjanapadān ramyān vipulāni purāṇi ca
su·rāṣ·ṭrān sa·ha bāh·lī·kāñ śū·rā·bhī·rāṃs ta·thai·va ca / sphī·tāñ·ja·na·pa·dān ram·yān vi·pu·lā·ni pu·rā·ṇi ca
- 6
puṃnāgagahanaṃ kukṣiṃ bahuloddālakākulam / tathā ketakaṣaṇḍāṃś ca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ
puṃ·nā·ga·ga·ha·naṃ kuk·ṣiṃ ba·hu·lod·dā·la·kā·ku·lam / ta·thā ke·ta·ka·ṣaṇ·ḍāṃś ca mār·gadh·vaṃ ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 7
pratyak srotogamāś caiva nadyaḥ śītajalāḥ śivāḥ / tāpasānām araṇyāni kāntārā girayaś ca ye
prat·yak sro·to·ga·māś cai·va nad·yaḥ śī·ta·ja·lāḥ śi·vāḥ / tā·pa·sā·nām a·raṇ·yā·ni kān·tā·rā gi·ra·yaś ca ye
- 8
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam / tataḥ paścimam āsādya samudraṃ draṣṭum arhatha / timi nakrāyuta jalam akṣobhyam atha vānaraḥ
gi·ri·jā·lā·vṛ·tāṃ dur·gāṃ mār·git·vā paś·ci·māṃ di·śam / ta·taḥ paś·ci·mam ā·sād·ya sa·mud·raṃ draṣ·ṭum ar·ha·tha / ti·mi nak·rā·yu·ta ja·lam ak·ṣobh·yam a·tha vā·na·raḥ
- 9
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca / kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca
ta·taḥ ke·ta·ka·ṣaṇ·ḍe·ṣu ta·mā·la·ga·ha·ne·ṣu ca / ka·pa·yo vi·ha·riṣ·yan·ti nā·ri·ke·la·va·ne·ṣu ca
- 10
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / marīcipattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram
tat·ra sī·tāṃ ca mār·gadh·vaṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / ma·rī·ci·pat·ta·naṃ cai·va ram·yaṃ cai·va ja·ṭī·pu·ram
- 11
avantīm aṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam / rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatas tataḥ
a·van·tīm aṅ·ga·lo·pāṃ ca ta·thā cā·lak·ṣi·taṃ va·nam / rāṣ·ṭrā·ṇi ca vi·śā·lā·ni pat·ta·nā·ni ta·tas ta·taḥ
- 12
sindhusāgarayoś caiva saṃgame tatra parvataḥ / mahān hemagirir nāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ
sin·dhu·sā·ga·ra·yoś cai·va saṃ·ga·me tat·ra par·va·taḥ / ma·hān he·ma·gi·rir nā·ma śa·ta·śṛṅ·go ma·hād·ru·maḥ
- 13
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ / timimatsyagajāṃś caiva nīḍāny āropayanti te
tas·ya pras·the·ṣu ram·ye·ṣu siṃ·hāḥ pak·ṣa·ga·māḥ sthi·tāḥ / ti·mi·mat·sya·ga·jāṃś cai·va nī·ḍāny ā·ro·pa·yan·ti te
- 14
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāś ca ye / dṛptās tṛptāś ca mātaṅgās toyadasvananiḥsvanāḥ / vicaranti viśāle 'smiṃs toyapūrṇe samantataḥ
tā·ni nī·ḍā·ni siṃ·hā·nāṃ gi·ri·śṛṅ·ga·ga·tāś ca ye / dṛp·tās tṛp·tāś ca mā·taṅ·gās to·ya·das·va·na·niḥs·va·nāḥ / vi·ca·ran·ti vi·śā·le 'smiṃs to·ya·pūr·ṇe sa·man·ta·taḥ
- 15
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam / sarvam āśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ
tas·ya śṛṅ·gaṃ di·vas·par·śaṃ kāñ·ca·naṃ cit·ra·pā·da·pam / sar·vam ā·śu vi·ce·tav·yaṃ ka·pi·bhiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ
- 16
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanam / durdarśāṃ pariyātrasya gatā drakṣyatha vānarāḥ
ko·ṭiṃ tat·ra sa·mud·re tu kāñ·ca·nīṃ śa·ta·yo·ja·nam / dur·dar·śāṃ pa·ri·yāt·ras·ya ga·tā drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ
- 17
koṭyas tatra caturviṃśad gandharvāṇāṃ tarasvinām / vasanty agninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām
koṭ·yas tat·ra ca·tur·viṃ·śad gan·dhar·vā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / va·santy ag·ni·ni·kā·śā·nāṃ gho·rā·ṇāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām
- 18
nātyāsādayitavyās te vānarair bhīmavikramaiḥ / nādeyaṃ ca phalaṃ tasmād deśāt kiṃ cit plavaṃgamaiḥ
nāt·yā·sā·da·yi·tav·yās te vā·na·rair bhī·ma·vik·ra·maiḥ / nā·de·yaṃ ca pha·laṃ tas·mād de·śāt kiṃ cit pla·vaṃ·ga·maiḥ
- 19
durāsadā hi te vīrāḥ sattvavanto mahābalāḥ / phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ
du·rā·sa·dā hi te vī·rāḥ sat·tva·van·to ma·hā·ba·lāḥ / pha·la·mū·lā·ni te tat·ra rak·ṣan·te bhī·ma·vik·ra·māḥ
- 20
tatra yatnaś ca kartavyo mārgitavyā ca jānakī / na hi tebhyo bhayaṃ kiṃ cit kapitvam anuvartatām
tat·ra yat·naś ca kar·tav·yo mār·gi·tav·yā ca jā·na·kī / na hi tebh·yo bha·yaṃ kiṃ cit ka·pit·vam a·nu·var·ta·tām
- 21
caturbhāge samudrasya cakravān nāma parvataḥ / tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā
ca·tur·bhā·ge sa·mud·ras·ya cak·ra·vān nā·ma par·va·taḥ / tat·ra cak·raṃ sa·has·rā·raṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 22
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam / ājahāra tataś cakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ
tat·ra pañ·ca·ja·naṃ hat·vā ha·yag·rī·vaṃ ca dā·na·vam / ā·ja·hā·ra ta·taś cak·raṃ śaṅ·khaṃ ca pu·ru·ṣot·ta·maḥ
- 23
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ
tas·ya sā·nu·ṣu cit·re·ṣu vi·śā·lā·su gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 24
yojanāni catuḥṣaṣṭir varāho nāma parvataḥ / suvarṇaśṛṅgaḥ suśrīmān agādhe varuṇālaye
yo·ja·nā·ni ca·tuḥ·ṣaṣ·ṭir va·rā·ho nā·ma par·va·taḥ / su·var·ṇa·śṛṅ·gaḥ suś·rī·mān a·gā·dhe va·ru·ṇā·la·ye
- 25
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram / yasmin vasti duṣṭātmā narako nāma guhāsu ca
tat·ra prāg·jyo·ti·ṣaṃ nā·ma jā·ta·rū·pa·ma·yaṃ pu·ram / yas·min vas·ti duṣ·ṭāt·mā na·ra·ko nā·ma gu·hā·su ca
- 26
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ
tas·ya sā·nu·ṣu cit·re·ṣu vi·śā·lā·su gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 27
tam atikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ / parvataḥ sarvasauvarṇo dhārā prasravaṇāyutaḥ
tam a·tik·ram·ya śai·len·draṃ kāñ·ca·nān·ta·ra·nir·da·raḥ / par·va·taḥ sar·va·sau·var·ṇo dhā·rā pras·ra·va·ṇā·yu·taḥ
- 28
taṃ gajāś ca varāhāś ca siṃhā vyāghrāś ca sarvataḥ / abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ
taṃ ga·jāś ca va·rā·hāś ca siṃ·hā vyāgh·rāś ca sar·va·taḥ / a·bhi·gar·jan·ti sa·ta·taṃ te·na śab·de·na dar·pi·tāḥ
- 29
tasmin harihayaḥ śrīmān mahendraḥ pākaśāsanaḥ / abhiṣiktaḥ surai rājā meghavān nāma parvataḥ
tas·min ha·ri·ha·yaḥ śrī·mān ma·hen·draḥ pā·ka·śā·sa·naḥ / a·bhi·ṣik·taḥ su·rai rā·jā me·gha·vān nā·ma par·va·taḥ
- 30
tam atikramya śailendraṃ mahendraparipālitam / ṣaṣṭiṃ girisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha
tam a·tik·ram·ya śai·len·draṃ ma·hen·dra·pa·ri·pā·li·tam / ṣaṣ·ṭiṃ gi·ri·sa·has·rā·ṇi kāñ·ca·nā·ni ga·miṣ·ya·tha
- 31
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ / jātarūpamayair vṛkṣaiḥ śobhitāni supuṣpitaiḥ
ta·ru·ṇā·dit·ya·var·ṇā·ni bhrā·ja·mā·nā·ni sar·va·taḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yair vṛk·ṣaiḥ śo·bhi·tā·ni su·puṣ·pi·taiḥ
- 32
teṣāṃ madhye sthito rājā merur uttamaparvataḥ / ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā
te·ṣāṃ madh·ye sthi·to rā·jā me·rur ut·ta·ma·par·va·taḥ / ā·dit·ye·na pra·san·ne·na śai·lo dat·ta·va·raḥ pu·rā
- 33
tenaivam uktaḥ śailendraḥ sarva eva tvadāśrayāḥ / matprasādād bhaviṣyanti divārātrau ca kāñcanāḥ
te·nai·vam uk·taḥ śai·len·draḥ sar·va e·va tva·dāś·ra·yāḥ / mat·pra·sā·dād bha·viṣ·yan·ti di·vā·rāt·rau ca kāñ·ca·nāḥ
- 34
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ / te bhaviṣyanti raktāś ca prabhayā kāñcanaprabhāḥ
tva·yi ye cā·pi vat·syan·ti de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ / te bha·viṣ·yan·ti rak·tāś ca pra·bha·yā kāñ·ca·nap·ra·bhāḥ
- 35
ādityā vasavo rudrā marutaś ca divaukasaḥ / āgamya paścimāṃ saṃdhyāṃ merum uttamaparvatam
ā·dit·yā va·sa·vo rud·rā ma·ru·taś ca di·vau·ka·saḥ / ā·gam·ya paś·ci·māṃ saṃdh·yāṃ me·rum ut·ta·ma·par·va·tam
- 36
ādityam upatiṣṭhanti taiś ca sūryo 'bhipūjitaḥ / adṛśyaḥ sarvabhūtānām astaṃ gacchati parvatam
ā·dit·yam u·pa·tiṣ·ṭhan·ti taiś ca sūr·yo 'bhi·pū·ji·taḥ / a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nām as·taṃ gac·cha·ti par·va·tam
- 37
yojanānāṃ sahasrāṇi daśatāni divākaraḥ / muhūrtārdhena taṃ śīghram abhiyāti śiloccayam
yo·ja·nā·nāṃ sa·has·rā·ṇi da·śa·tā·ni di·vā·ka·raḥ / mu·hūr·tār·dhe·na taṃ śīgh·ram a·bhi·yā·ti śi·loc·ca·yam
- 38
śṛṅge tasya mahad divyaṃ bhavanaṃ sūryasaṃnibham / prāsādaguṇasaṃbādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā
śṛṅ·ge tas·ya ma·had div·yaṃ bha·va·naṃ sūr·ya·saṃ·ni·bham / prā·sā·da·gu·ṇa·saṃ·bā·dhaṃ vi·hi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 39
śobhitaṃ tarubhiś citrair nānāpakṣisamākulaiḥ / niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ
śo·bhi·taṃ ta·ru·bhiś cit·rair nā·nā·pak·ṣi·sa·mā·ku·laiḥ / ni·ke·taṃ pā·śa·has·tas·ya va·ru·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 40
antarā merum astaṃ ca tālo daśaśirā mahān / jātarūpamayaḥ śrīmān bhrājate citravedikaḥ
an·ta·rā me·rum as·taṃ ca tā·lo da·śa·śi·rā ma·hān / jā·ta·rū·pa·ma·yaḥ śrī·mān bhrā·ja·te cit·ra·ve·di·kaḥ
- 41
teṣu sarveṣu durgeṣu saraḥsu ca saritsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ
te·ṣu sar·ve·ṣu dur·ge·ṣu sa·raḥ·su ca sa·rit·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 42
yatra tiṣṭhati dharmātmā tapasā svena bhāvitaḥ / merusāvarṇir ity eva khyāto vai brahmaṇā samaḥ
yat·ra tiṣ·ṭha·ti dhar·māt·mā ta·pa·sā sve·na bhā·vi·taḥ / me·ru·sā·var·ṇir ity e·va khyā·to vai brah·ma·ṇā sa·maḥ
- 43
praṣṭavyo merusāvarṇir maharṣiḥ sūryasaṃnibhaḥ / praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati
praṣ·ṭav·yo me·ru·sā·var·ṇir ma·har·ṣiḥ sūr·ya·saṃ·ni·bhaḥ / pra·ṇam·ya śi·ra·sā bhū·mau pra·vṛt·tiṃ mai·thi·līṃ pra·ti
- 44
etāvaj jīvalokasya bhāskaro rajanīkṣaye / kṛtvā vitimiraṃ sarvam astaṃ gacchati parvatam
e·tā·vaj jī·va·lo·kas·ya bhās·ka·ro ra·ja·nīk·ṣa·ye / kṛt·vā vi·ti·mi·raṃ sar·vam as·taṃ gac·cha·ti par·va·tam
- 45
etāvad vānaraiḥ śakyaṃ gantuṃ vānarapuṃgavāḥ / abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param
e·tā·vad vā·na·raiḥ śak·yaṃ gan·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / a·bhās·ka·ram a·mar·yā·daṃ na jā·nī·mas ta·taḥ pa·ram
- 46
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca / astaṃ parvatam āsādya pūrṇe māse nivartata
a·dhi·gam·ya tu vai·de·hīṃ ni·la·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca / as·taṃ par·va·tam ā·sād·ya pūr·ṇe mā·se ni·var·ta·ta
- 47
ūrdhvaṃ māsān na vastavyaṃ vasan vadhyo bhaven mama / sahaiva śūro yuṣmābhiḥ śvaśuro me gamiṣyati
ūr·dhvaṃ mā·sān na vas·tav·yaṃ va·san vadh·yo bha·ven ma·ma / sa·hai·va śū·ro yuṣ·mā·bhiḥ śva·śu·ro me ga·miṣ·ya·ti
- 48
śrotavyaṃ sarvam etasya bhavadbhir diṣṭa kāribhiḥ / gurur eṣa mahābāhuḥ śvaśuro me mahābalaḥ
śro·tav·yaṃ sar·vam e·tas·ya bha·vad·bhir diṣ·ṭa kā·ri·bhiḥ / gu·rur e·ṣa ma·hā·bā·huḥ śva·śu·ro me ma·hā·ba·laḥ
- 49
bhavantaś cāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarvakarmasu / pramāṇam enaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam
bha·van·taś cā·pi vik·rān·tāḥ pra·mā·ṇaṃ sar·va·kar·ma·su / pra·mā·ṇam e·naṃ saṃs·thāp·ya paś·yadh·vaṃ paś·ci·māṃ di·śam
- 50
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasyā patnyām amitatejasaḥ / kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā
dṛṣ·ṭā·yāṃ tu na·ren·dras·yā pat·nyām a·mi·ta·te·ja·saḥ / kṛ·ta·kṛt·yā bha·viṣ·yā·maḥ kṛ·tas·ya pra·ti·kar·ma·ṇā
- 51
ato 'nyad api yat kiṃ cit kāryasyāsya hitaṃ bhavet / saṃpradhārya bhavadbhiś ca deśakālārthasaṃhitam
a·to 'nyad a·pi yat kiṃ cit kār·yas·yās·ya hi·taṃ bha·vet / saṃp·ra·dhār·ya bha·vad·bhiś ca de·śa·kā·lār·tha·saṃ·hi·tam
- 52
tataḥ suṣeṇa pramukhāḥ plavaṃgamāḥ sugrīvavākyaṃ nipuṇaṃ niśamya / āmantrya sarve plavagādhipaṃ te jagmur diśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām
ta·taḥ su·ṣe·ṇa pra·mu·khāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ sug·rī·va·vāk·yaṃ ni·pu·ṇaṃ ni·śam·ya / ā·man·trya sar·ve pla·va·gā·dhi·paṃ te jag·mur di·śaṃ tāṃ va·ru·ṇā·bhi·gup·tām
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 42 62 verses
- 1
tataḥ saṃdiśya sugrīvaḥ śvaśuraṃ paścimāṃ diśam / vīraṃ śatabaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ
ta·taḥ saṃ·diś·ya sug·rī·vaḥ śva·śu·raṃ paś·ci·māṃ di·śam / vī·raṃ śa·ta·ba·liṃ nā·ma vā·na·raṃ vā·na·rar·ṣa·bhaḥ
- 2
uvāca rājā mantrajñaḥ sarvavānarasaṃmatam / vākyam ātmahitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā
u·vā·ca rā·jā man·traj·ñaḥ sar·va·vā·na·ra·saṃ·ma·tam / vāk·yam āt·ma·hi·taṃ cai·va rā·mas·ya ca hi·taṃ ta·thā
- 3
vṛtaḥ śatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām / vaivasvata sutaiḥ sārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ
vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa tvad·vi·dhā·nāṃ va·nau·ka·sām / vai·vas·va·ta su·taiḥ sār·dhaṃ pra·tiṣ·ṭhas·va sva·man·tri·bhiḥ
- 4
diśaṃ hy udīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām / sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīm aninditām
di·śaṃ hy u·dī·cīṃ vik·rān·tāṃ hi·ma·śai·lā·va·taṃ·sa·kām / sar·va·taḥ pa·ri·mār·gadh·vaṃ rā·ma·pat·nīm a·nin·di·tām
- 5
asmin kārye vinivṛtte kṛte dāśaratheḥ priye / ṛṇān muktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ
as·min kār·ye vi·ni·vṛt·te kṛ·te dā·śa·ra·theḥ pri·ye / ṛ·ṇān muk·tā bha·viṣ·yā·maḥ kṛ·tār·thār·tha·vi·dāṃ va·rāḥ
- 6
kṛtaṃ hi priyam asmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā / tasya cet pratikāro 'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet
kṛ·taṃ hi pri·yam as·mā·kaṃ rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / tas·ya cet pra·ti·kā·ro 'sti sa·pha·laṃ jī·vi·taṃ bha·vet
- 7
etāṃ buddhiṃ samāsthāya dṛśyate jānakī yathā / tathā bhavadbhiḥ kartavyam asmatpriyahitaiṣibhiḥ
e·tāṃ bud·dhiṃ sa·mās·thā·ya dṛś·ya·te jā·na·kī ya·thā / ta·thā bha·vad·bhiḥ kar·tav·yam as·mat·pri·ya·hi·tai·ṣi·bhiḥ
- 8
ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyas tu narasattamaḥ / asmāsu cāgataprītī rāmaḥ parapuraṃjayaḥ
a·yaṃ hi sar·va·bhū·tā·nāṃ mān·yas tu na·ra·sat·ta·maḥ / as·mā·su cā·ga·tap·rī·tī rā·maḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ
- 9
imāni vanadurgāṇi nadyaḥ śailāntarāṇi ca / bhavantaḥ parimārgaṃs tu buddhivikramasaṃpadā
i·mā·ni va·na·dur·gā·ṇi nad·yaḥ śai·lān·ta·rā·ṇi ca / bha·van·taḥ pa·ri·mār·gaṃs tu bud·dhi·vik·ra·ma·saṃ·pa·dā
- 10
tatra mlecchān pulindāṃś ca śūrasenāṃs tathaiva ca / prasthālān bharatāṃś caiva kurūṃś ca saha madrakaiḥ
tat·ra mlec·chān pu·lin·dāṃś ca śū·ra·se·nāṃs ta·thai·va ca / pras·thā·lān bha·ra·tāṃś cai·va ku·rūṃś ca sa·ha mad·ra·kaiḥ
- 11
kāmbojān yavanāṃś caiva śakān āraṭṭakān api / bāhlīkān ṛṣikāṃś caiva pauravān atha ṭaṅkaṇān
kām·bo·jān ya·va·nāṃś cai·va śa·kān ā·raṭ·ṭa·kān a·pi / bāh·lī·kān ṛ·ṣi·kāṃś cai·va pau·ra·vān a·tha ṭaṅ·ka·ṇān
- 12
cīnān paramacīnāṃś ca nīhārāṃś ca punaḥ punaḥ / anviṣya daradāṃś caiva himavantaṃ vicinvatha
cī·nān pa·ra·ma·cī·nāṃś ca nī·hā·rāṃś ca pu·naḥ pu·naḥ / an·viṣ·ya da·ra·dāṃś cai·va hi·ma·van·taṃ vi·cin·va·tha
- 13
lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehya mārgitavyas tatas tataḥ
lodh·ra·pad·ma·ka·ṣaṇ·ḍe·ṣu de·va·dā·ru·va·ne·ṣu ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·ya mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 14
tataḥ somāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam / kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ taṃ gamiṣyatha
ta·taḥ so·māś·ra·maṃ gat·vā de·va·gan·dhar·va·se·vi·tam / kā·laṃ nā·ma ma·hā·sā·nuṃ par·va·taṃ taṃ ga·miṣ·ya·tha
- 15
mahatsu tasya śṛṅgeṣu nirdareṣu guhāsu ca / vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm
ma·hat·su tas·ya śṛṅ·ge·ṣu nir·da·re·ṣu gu·hā·su ca / vi·ci·nudh·vaṃ ma·hā·bhā·gāṃ rā·ma·pat·nīṃ ya·śas·vi·nīm
- 16
tam atikramya śailendraṃ hemavargaṃ mahāgirim / tataḥ sudarśanaṃ nāma parvataṃ gantum arhatha
tam a·tik·ram·ya śai·len·draṃ he·ma·var·gaṃ ma·hā·gi·rim / ta·taḥ su·dar·śa·naṃ nā·ma par·va·taṃ gan·tum ar·ha·tha
- 17
tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirdareṣu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ
tas·ya kā·na·na·ṣaṇ·ḍe·ṣu nir·da·re·ṣu gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 18
tam atikramya cākāśaṃ sarvataḥ śatayojanam / aparvatanadī vṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam
tam a·tik·ram·ya cā·kā·śaṃ sar·va·taḥ śa·ta·yo·ja·nam / a·par·va·ta·na·dī vṛk·ṣaṃ sar·va·sat·tva·vi·var·ji·tam
- 19
taṃ tu śīghram atikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam / kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha
taṃ tu śīgh·ram a·tik·ram·ya kān·tā·raṃ ro·ma·har·ṣa·ṇam / kai·lā·saṃ pāṇ·ḍu·raṃ śai·laṃ prāp·ya hṛṣ·ṭā bha·viṣ·ya·tha
- 20
tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam / kuberabhavanaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā
tat·ra pāṇ·ḍu·ra·me·ghā·bhaṃ jām·bū·na·da·pa·riṣ·kṛ·tam / ku·be·ra·bha·va·naṃ div·yaṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 21
viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā / haṃsakāraṇḍavākīrṇā apsarogaṇasevitā
vi·śā·lā na·li·nī yat·ra pra·bhū·ta·ka·ma·lot·pa·lā / haṃ·sa·kā·raṇ·ḍa·vā·kīr·ṇā ap·sa·ro·ga·ṇa·se·vi·tā
- 22
tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ / dhanado ramate śrīmān guhyakaiḥ saha yakṣarāṭ
tat·ra vaiś·ra·va·ṇo rā·jā sar·va·bhū·ta·na·mas·kṛ·taḥ / dha·na·do ra·ma·te śrī·mān guh·ya·kaiḥ sa·ha yak·ṣa·rāṭ
- 23
tasya candranikaśeṣu parvateṣu guhāsu ca / rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyas tatas tataḥ
tas·ya can·dra·ni·ka·śe·ṣu par·va·te·ṣu gu·hā·su ca / rā·va·ṇaḥ sa·ha vai·deh·yā mār·gi·tav·yas ta·tas ta·taḥ
- 24
krauñcaṃ tu girim āsādya bilaṃ tasya sudurgamam / apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tat smṛtam
krauñ·caṃ tu gi·rim ā·sād·ya bi·laṃ tas·ya su·dur·ga·mam / ap·ra·mat·taiḥ pra·veṣ·ṭav·yaṃ duṣ·pra·ve·śaṃ hi tat smṛ·tam
- 25
vasanti hi mahātmānas tatra sūryasamaprabhāḥ / devair apy arcitāḥ samyag devarūpā maharṣayaḥ
va·san·ti hi ma·hāt·mā·nas tat·ra sūr·ya·sa·map·ra·bhāḥ / de·vair apy ar·ci·tāḥ sam·yag de·va·rū·pā ma·har·ṣa·yaḥ
- 26
krauñcasya tu guhāś cānyāḥ sānūni śikharāṇi ca / nirdarāś ca nitambāś ca vicetavyās tatas tataḥ
krauñ·cas·ya tu gu·hāś cān·yāḥ sā·nū·ni śi·kha·rā·ṇi ca / nir·da·rāś ca ni·tam·bāś ca vi·ce·tav·yās ta·tas ta·taḥ
- 27
krauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatas tataḥ / avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam
krauñ·cas·ya śi·kha·raṃ cā·pi ni·rīk·ṣya ca ta·tas ta·taḥ / a·vṛk·ṣaṃ kā·ma·śai·laṃ ca mā·na·saṃ vi·ha·gā·la·yam
- 28
na gatis tatra bhūtānāṃ devadānavarakṣasām / sa ca sarvair vicetavyaḥ sasānuprasthabhūdharaḥ
na ga·tis tat·ra bhū·tā·nāṃ de·va·dā·na·va·rak·ṣa·sām / sa ca sar·vair vi·ce·tav·yaḥ sa·sā·nup·ras·tha·bhū·dha·raḥ
- 29
krauñcaṃ girim atikramya maināko nāma parvataḥ / mayasya bhavanaṃ tatra dānavasya svayaṃ kṛtam
krauñ·caṃ gi·rim a·tik·ram·ya mai·nā·ko nā·ma par·va·taḥ / ma·yas·ya bha·va·naṃ tat·ra dā·na·vas·ya sva·yaṃ kṛ·tam
- 30
mainākas tu vicetavyaḥ sasānuprasthakandaraḥ / strīṇām aśvamukhīnāṃ ca niketās tatra tatra tu
mai·nā·kas tu vi·ce·tav·yaḥ sa·sā·nup·ras·tha·kan·da·raḥ / strī·ṇām aś·va·mu·khī·nāṃ ca ni·ke·tās tat·ra tat·ra tu
- 31
taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam / siddhā vaikhānasās tatra vālakhilyāś ca tāpasāḥ
taṃ de·śaṃ sa·ma·tik·ram·ya āś·ra·maṃ sid·dha·se·vi·tam / sid·dhā vai·khā·na·sās tat·ra vā·la·khil·yāś ca tā·pa·sāḥ
- 32
vandyās te tu tapaḥsiddhās tāpasā vītakalmaṣāḥ / praṣṭavyāś cāpi sītāyāḥ pravṛttaṃ vinayānvitaiḥ
van·dyās te tu ta·paḥ·sid·dhās tā·pa·sā vī·ta·kal·ma·ṣāḥ / praṣ·ṭav·yāś cā·pi sī·tā·yāḥ pra·vṛt·taṃ vi·na·yān·vi·taiḥ
- 33
hemapuṣkarasaṃchannaṃ tatra vaikhānasaṃ saraḥ / taruṇādityasaṃkāśair haṃsair vicaritaṃ śubhaiḥ
he·ma·puṣ·ka·ra·saṃ·chan·naṃ tat·ra vai·khā·na·saṃ sa·raḥ / ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·kā·śair haṃ·sair vi·ca·ri·taṃ śu·bhaiḥ
- 34
aupavāhyaḥ kuberasya sarvabhauma iti smṛtaḥ / gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ
au·pa·vāh·yaḥ ku·be·ras·ya sar·va·bhau·ma i·ti smṛ·taḥ / ga·jaḥ par·ye·ti taṃ de·śaṃ sa·dā sa·ha ka·re·ṇu·bhiḥ
- 35
tat sāraḥ samatikramya naṣṭacandradivākaram / anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodam anādimat
tat sā·raḥ sa·ma·tik·ram·ya naṣ·ṭa·can·dra·di·vā·ka·ram / a·nak·ṣat·ra·ga·ṇaṃ vyo·ma niṣ·pa·yo·dam a·nā·di·mat
- 36
gabhastibhir ivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate / viśrāmyadbhis tapaḥ siddhair devakalpaiḥ svayamprabhaiḥ
ga·bhas·ti·bhir i·vār·kas·ya sa tu de·śaḥ pra·kā·śa·te / viś·rām·yad·bhis ta·paḥ sid·dhair de·va·kal·paiḥ sva·yam·pra·bhaiḥ
- 37
taṃ tu deśam atikramya śailodā nāma nimnagā / ubhayos tīrayor yasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ
taṃ tu de·śam a·tik·ram·ya śai·lo·dā nā·ma nim·na·gā / u·bha·yos tī·ra·yor yas·yāḥ kī·ca·kā nā·ma ve·ṇa·vaḥ
- 38
te nayanti paraṃ tīraṃ siddhān pratyānayanti ca / uttarāḥ kuravas tatra kṛtapuṇyapratiśriyāḥ
te na·yan·ti pa·raṃ tī·raṃ sid·dhān prat·yā·na·yan·ti ca / ut·ta·rāḥ ku·ra·vas tat·ra kṛ·ta·puṇ·yap·ra·tiś·ri·yāḥ
- 39
tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padminībhiḥ kṛtodakāḥ / nīlavaidūryapatrāḍhyā nadyas tatra sahasraśaḥ
ta·taḥ kāñ·ca·na·pad·mā·bhiḥ pad·mi·nī·bhiḥ kṛ·to·da·kāḥ / nī·la·vai·dūr·ya·pat·rāḍh·yā nad·yas tat·ra sa·has·ra·śaḥ
- 40
raktotpalavanaiś cātra maṇḍitāś ca hiraṇmayaiḥ / taruṇādityasadṛśair bhānti tatra jalāśayāḥ
rak·tot·pa·la·va·naiś cāt·ra maṇ·ḍi·tāś ca hi·raṇ·ma·yaiḥ / ta·ru·ṇā·dit·ya·sa·dṛ·śair bhān·ti tat·ra ja·lā·śa·yāḥ
- 41
mahārhamaṇipatraiś ca kāñcanaprabha kesaraiḥ / nīlotpalavanaiś citraiḥ sa deśaḥ sarvatovṛtaḥ
ma·hār·ha·ma·ṇi·pat·raiś ca kāñ·ca·nap·ra·bha ke·sa·raiḥ / nī·lot·pa·la·va·naiś cit·raiḥ sa de·śaḥ sar·va·to·vṛ·taḥ
- 42
nistulābhiś ca muktābhir maṇibhiś ca mahādhanaiḥ / udbhūtapulinās tatra jātarūpaiś ca nimnagāḥ
nis·tu·lā·bhiś ca muk·tā·bhir ma·ṇi·bhiś ca ma·hā·dha·naiḥ / ud·bhū·ta·pu·li·nās tat·ra jā·ta·rū·paiś ca nim·na·gāḥ
- 43
sarvaratnamayaiś citrair avagāḍhā nagottamaiḥ / jātarūpamayaiś cāpi hutāśanasamaprabhaiḥ
sar·va·rat·na·ma·yaiś cit·rair a·va·gā·ḍhā na·got·ta·maiḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yaiś cā·pi hu·tā·śa·na·sa·map·ra·bhaiḥ
- 44
nityapuṣpaphalāś cātra nagāḥ patrarathākulāḥ / divyagandharasasparśāḥ sarvakāmān sravanti ca
nit·ya·puṣ·pa·pha·lāś cāt·ra na·gāḥ pat·ra·ra·thā·ku·lāḥ / div·ya·gan·dha·ra·sas·par·śāḥ sar·va·kā·mān sra·van·ti ca
- 45
nānākārāṇi vāsāṃsi phalanty anye nagottamāḥ / muktāvaidūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca
nā·nā·kā·rā·ṇi vā·sāṃ·si pha·lanty an·ye na·got·ta·māḥ / muk·tā·vai·dūr·ya·cit·rā·ṇi bhū·ṣa·ṇā·ni ta·thai·va ca
- 46
strīṇāṃ yāny anurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca / sarvartusukhasevyāni phalanty anye nagottamāḥ
strī·ṇāṃ yāny a·nu·rū·pā·ṇi pu·ru·ṣā·ṇāṃ ta·thai·va ca / sar·var·tu·su·kha·sev·yā·ni pha·lanty an·ye na·got·ta·māḥ
- 47
mahārhāṇi vicitrāṇi haimāny anye nagottamāḥ / śayanāni prasūyante citrāstāraṇavanti ca
ma·hār·hā·ṇi vi·cit·rā·ṇi hai·māny an·ye na·got·ta·māḥ / śa·ya·nā·ni pra·sū·yan·te cit·rās·tā·ra·ṇa·van·ti ca
- 48
manaḥkāntāni mālyāni phalanty atrāpare drumāḥ / pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca
ma·naḥ·kān·tā·ni māl·yā·ni pha·lanty at·rā·pa·re dru·māḥ / pā·nā·ni ca ma·hār·hā·ṇi bhak·ṣyā·ṇi vi·vi·dhā·ni ca
- 49
striyaś ca guṇasaṃpannā rūpayauvanalakṣitāḥ / gandharvāḥ kiṃnarā siddhā nāgā vidyādharās tathā / ramante sahitās tatra nārībhir bhāskaraprabhāḥ
stri·yaś ca gu·ṇa·saṃ·pan·nā rū·pa·yau·va·na·lak·ṣi·tāḥ / gan·dhar·vāḥ kiṃ·na·rā sid·dhā nā·gā vid·yā·dha·rās ta·thā / ra·man·te sa·hi·tās tat·ra nā·rī·bhir bhās·ka·rap·ra·bhāḥ
- 50
sarve sukṛtakarmāṇaḥ sarve ratiparāyaṇāḥ / sarve kāmārthasahitā vasanti saha yoṣitaḥ
sar·ve su·kṛ·ta·kar·mā·ṇaḥ sar·ve ra·ti·pa·rā·ya·ṇāḥ / sar·ve kā·mār·tha·sa·hi·tā va·san·ti sa·ha yo·ṣi·taḥ
- 51
gītavāditranirghoṣaḥ sotkṛṣṭahasitasvanaḥ / śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ
gī·ta·vā·dit·ra·nir·gho·ṣaḥ sot·kṛṣ·ṭa·ha·si·tas·va·naḥ / śrū·ya·te sa·ta·taṃ tat·ra sar·va·bhū·ta·ma·no·ha·raḥ
- 52
tatra nāmuditaḥ kaś cin nāsti kaś cid asatpriyaḥ / ahany ahani vardhante guṇās tatra manoramāḥ
tat·ra nā·mu·di·taḥ kaś cin nās·ti kaś cid a·sat·pri·yaḥ / a·hany a·ha·ni var·dhan·te gu·ṇās tat·ra ma·no·ra·māḥ
- 53
samatikramya taṃ deśam uttaras toyasāṃ nidhiḥ / tatra somagirir nāma madhye hemamayo mahān
sa·ma·tik·ram·ya taṃ de·śam ut·ta·ras to·ya·sāṃ ni·dhiḥ / tat·ra so·ma·gi·rir nā·ma madh·ye he·ma·ma·yo ma·hān
- 54
indralokagatā ye ca brahmalokagatāś ca ye / devās taṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatam
in·dra·lo·ka·ga·tā ye ca brah·ma·lo·ka·ga·tāś ca ye / de·vās taṃ sa·ma·vek·ṣan·te gi·ri·rā·jaṃ di·vaṃ ga·tam
- 55
sa tu deśo visūryo 'pi tasya bhāsā prakāśate / sūryalakṣmyābhivijñeyas tapaseva vivasvatā
sa tu de·śo vi·sūr·yo 'pi tas·ya bhā·sā pra·kā·śa·te / sūr·ya·lak·ṣmyā·bhi·vij·ñe·yas ta·pa·se·va vi·vas·va·tā
- 56
bhagavān api viśvātmā śambhur ekādaśātmakaḥ / brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ
bha·ga·vān a·pi viś·vāt·mā śam·bhur e·kā·da·śāt·ma·kaḥ / brah·mā va·sa·ti de·ve·śo brah·mar·ṣi·pa·ri·vā·ri·taḥ
- 57
na kathaṃ cana gantavyaṃ kurūṇām uttareṇa vaḥ / anyeṣām api bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ
na ka·thaṃ ca·na gan·tav·yaṃ ku·rū·ṇām ut·ta·re·ṇa vaḥ / an·ye·ṣām a·pi bhū·tā·nāṃ nā·tik·rā·ma·ti vai ga·tiḥ
- 58
sā hi somagirir nāma devānām api durgamaḥ / tam ālokya tataḥ kṣipram upāvartitum arhatha
sā hi so·ma·gi·rir nā·ma de·vā·nām a·pi dur·ga·maḥ / tam ā·lok·ya ta·taḥ kṣip·ram u·pā·var·ti·tum ar·ha·tha
- 59
etāvad vānaraiḥ śakyaṃ gantuṃ vānarapuṃgavāḥ / abhāskaram amaryādaṃ na jānīmas tataḥ param
e·tā·vad vā·na·raiḥ śak·yaṃ gan·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / a·bhās·ka·ram a·mar·yā·daṃ na jā·nī·mas ta·taḥ pa·ram
- 60
sarvam etad vicetavyaṃ yan mayā parikīrtitam / yad anyad api noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ
sar·vam e·tad vi·ce·tav·yaṃ yan ma·yā pa·ri·kīr·ti·tam / yad an·yad a·pi nok·taṃ ca tat·rā·pi kri·ya·tāṃ ma·tiḥ
- 61
tataḥ kṛtaṃ dāśarather mahat priyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam / kṛtaṃ bhaviṣyaty anilānalopamā videhajā darśanajena karmaṇā
ta·taḥ kṛ·taṃ dā·śa·ra·ther ma·hat pri·yaṃ ma·hat·ta·raṃ cā·pi ta·to ma·ma pri·yam / kṛ·taṃ bha·viṣ·yaty a·ni·lā·na·lo·pa·mā vi·de·ha·jā dar·śa·na·je·na kar·ma·ṇā
- 62
tataḥ kṛtārthāḥ sahitāḥ sabāndhavā mayārcitāḥ sarvaguṇair manoramaiḥ / cariṣyathorvīṃ pratiśāntaśatravaḥ sahapriyā bhūtadharāḥ plavaṃgamāḥ
ta·taḥ kṛ·tār·thāḥ sa·hi·tāḥ sa·bān·dha·vā ma·yār·ci·tāḥ sar·va·gu·ṇair ma·no·ra·maiḥ / ca·riṣ·ya·thor·vīṃ pra·ti·śān·ta·śat·ra·vaḥ sa·hap·ri·yā bhū·ta·dha·rāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 43 16 verses
- 1
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanumatyartham uktavān / sa hi tasmin hariśreṣṭhe niścitārtho 'rthasādhane
vi·śe·ṣe·ṇa tu sug·rī·vo ha·nu·mat·yar·tham uk·ta·vān / sa hi tas·min ha·riś·reṣ·ṭhe niś·ci·tār·tho 'rtha·sā·dha·ne
- 2
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye / nāpsu vā gatisaṃgaṃ te paśyāmi haripuṃgava
na bhū·mau nān·ta·rik·ṣe vā nām·ba·re nā·ma·rā·la·ye / nāp·su vā ga·ti·saṃ·gaṃ te paś·yā·mi ha·ri·puṃ·ga·va
- 3
sāsurāḥ sahagandharvāḥ sanāganaradevatāḥ / viditāḥ sarvalokās te sasāgaradharādharāḥ
sā·su·rāḥ sa·ha·gan·dhar·vāḥ sa·nā·ga·na·ra·de·va·tāḥ / vi·di·tāḥ sar·va·lo·kās te sa·sā·ga·ra·dha·rā·dha·rāḥ
- 4
gatir vegaś ca tejaś ca lāghavaṃ ca mahākape / pitus te sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ
ga·tir ve·gaś ca te·jaś ca lā·gha·vaṃ ca ma·hā·ka·pe / pi·tus te sa·dṛ·śaṃ vī·ra mā·ru·tas·ya ma·hau·ja·saḥ
- 5
tejasā vāpi te bhūtaṃ samaṃ bhuvi na vidyate / tad yathā labhyate sītā tattvam evopapādaya
te·ja·sā vā·pi te bhū·taṃ sa·maṃ bhu·vi na vid·ya·te / tad ya·thā labh·ya·te sī·tā tat·tvam e·vo·pa·pā·da·ya
- 6
tvayy eva hanumann asti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ / deśakālānuvṛttaś ca nayaś ca nayapaṇḍita
tvayy e·va ha·nu·mann as·ti ba·laṃ bud·dhiḥ pa·rāk·ra·maḥ / de·śa·kā·lā·nu·vṛt·taś ca na·yaś ca na·ya·paṇ·ḍi·ta
- 7
tataḥ kāryasamāsaṃgam avagamya hanūmati / viditvā hanumantaṃ ca cintayām āsa rāghavaḥ
ta·taḥ kār·ya·sa·mā·saṃ·gam a·va·gam·ya ha·nū·ma·ti / vi·dit·vā ha·nu·man·taṃ ca cin·ta·yām ā·sa rā·gha·vaḥ
- 8
sarvathā niścitārtho 'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ / niścitārthataraś cāpi hanūmān kāryasādhane
sar·va·thā niś·ci·tār·tho 'yaṃ ha·nū·ma·ti ha·rīś·va·raḥ / niś·ci·tār·tha·ta·raś cā·pi ha·nū·mān kār·ya·sā·dha·ne
- 9
tad evaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ / bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ
tad e·vaṃ pras·thi·tas·yās·ya pa·rij·ñā·tas·ya kar·ma·bhiḥ / bhar·trā pa·ri·gṛ·hī·tas·ya dhru·vaḥ kār·ya·pha·lo·da·yaḥ
- 10
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim / kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ
taṃ sa·mīk·ṣya ma·hā·te·jā vya·va·sā·yot·ta·raṃ ha·rim / kṛ·tār·tha i·va saṃ·vṛt·taḥ pra·hṛṣ·ṭen·dri·ya·mā·na·saḥ
- 11
dadau tasya tataḥ prītaḥ svanāmāṅkopaśobhitam / aṅgulīyam abhijñānaṃ rājaputryāḥ paraṃtapaḥ
da·dau tas·ya ta·taḥ prī·taḥ sva·nā·māṅ·ko·pa·śo·bhi·tam / aṅ·gu·lī·yam a·bhij·ñā·naṃ rā·ja·put·ryāḥ pa·raṃ·ta·paḥ
- 12
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā / matsakāśād anuprāptam anudvignānupaśyati
a·ne·na tvāṃ ha·riś·reṣ·ṭha cih·ne·na ja·na·kāt·ma·jā / mat·sa·kā·śād a·nup·rāp·tam a·nud·vig·nā·nu·paś·ya·ti
- 13
vyavasāyaś ca te vīra sattvayuktaś ca vikramaḥ / sugrīvasya ca saṃdeśaḥ siddhiṃ kathayatīva me
vya·va·sā·yaś ca te vī·ra sat·tva·yuk·taś ca vik·ra·maḥ / sug·rī·vas·ya ca saṃ·de·śaḥ sid·dhiṃ ka·tha·ya·tī·va me
- 14
sa tad gṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ / vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ
sa tad gṛh·ya ha·riś·reṣ·ṭhaḥ sthāp·ya mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / van·dit·vā ca·ra·ṇau cai·va pras·thi·taḥ pla·va·got·ta·maḥ
- 15
sa tat prakarṣan hariṇāṃ balaṃ mahad babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapi / gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ
sa tat pra·kar·ṣan ha·ri·ṇāṃ ba·laṃ ma·had ba·bhū·va vī·raḥ pa·va·nāt·ma·jaḥ ka·pi / ga·tām·bu·de vyom·ni vi·śud·dha·maṇ·ḍa·laḥ śa·śī·va nak·ṣat·ra·ga·ṇo·pa·śo·bhi·taḥ
- 16
atibalabalam āśritas tavāhaṃ harivaravikramavikramair analpaiḥ / pavanasuta yathābhigamyate sā janakasutā hanumaṃs tathā kuruṣva
a·ti·ba·la·ba·lam āś·ri·tas ta·vā·haṃ ha·ri·va·ra·vik·ra·ma·vik·ra·mair a·nal·paiḥ / pa·va·na·su·ta ya·thā·bhi·gam·ya·te sā ja·na·ka·su·tā ha·nu·maṃs ta·thā ku·ruṣ·va
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 44 15 verses
- 1
tad ugraśāsanaṃ bhartur vijñāya haripuṃgavāḥ / śalabhā iva saṃchādya medinīṃ saṃpratasthire
tad ug·ra·śā·sa·naṃ bhar·tur vij·ñā·ya ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / śa·la·bhā i·va saṃ·chād·ya me·di·nīṃ saṃp·ra·tas·thi·re
- 2
rāmaḥ prasravaṇe tasmin nyavasat sahalakṣmaṇaḥ / pratīkṣamāṇas taṃ māsaṃ yaḥ sītādhigame kṛtaḥ
rā·maḥ pras·ra·va·ṇe tas·min nya·va·sat sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / pra·tīk·ṣa·mā·ṇas taṃ mā·saṃ yaḥ sī·tā·dhi·ga·me kṛ·taḥ
- 3
uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām / pratasthe sahasā vīro hariḥ śatabalis tadā
ut·ta·rāṃ tu di·śaṃ ram·yāṃ gi·ri·rā·ja·sa·mā·vṛ·tām / pra·tas·the sa·ha·sā vī·ro ha·riḥ śa·ta·ba·lis ta·dā
- 4
pūrvāṃ diśaṃ prati yayau vinato hariyūthapaḥ
pūr·vāṃ di·śaṃ pra·ti ya·yau vi·na·to ha·ri·yū·tha·paḥ
- 5
tārāṅgadādi sahitaḥ plavagaḥ pavanātmajaḥ / agastyacaritām āśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ
tā·rāṅ·ga·dā·di sa·hi·taḥ pla·va·gaḥ pa·va·nāt·ma·jaḥ / a·gas·tya·ca·ri·tām ā·śāṃ dak·ṣi·ṇāṃ ha·ri·yū·tha·paḥ
- 6
paścimāṃ tu diśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ / pratasthe hariśārdūlo bhṛśaṃ varuṇapālitām
paś·ci·māṃ tu di·śaṃ gho·rāṃ su·ṣe·ṇaḥ pla·va·geś·va·raḥ / pra·tas·the ha·ri·śār·dū·lo bhṛ·śaṃ va·ru·ṇa·pā·li·tām
- 7
tataḥ sarvā diśo rājā codayitvā yathā tatham / kapisenā patīn mukhyān mumoda sukhitaḥ sukham
ta·taḥ sar·vā di·śo rā·jā co·da·yit·vā ya·thā ta·tham / ka·pi·se·nā pa·tīn mukh·yān mu·mo·da su·khi·taḥ su·kham
- 8
evaṃ saṃcoditāḥ sarve rājñā vānarayūthapāḥ / svāṃ svāṃ diśam abhipretya tvaritāḥ saṃpratasthire
e·vaṃ saṃ·co·di·tāḥ sar·ve rāj·ñā vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / svāṃ svāṃ di·śam a·bhip·ret·ya tva·ri·tāḥ saṃp·ra·tas·thi·re
- 9
nadantaś connadantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / kṣvelanto dhāvamānāś ca yayuḥ plavagasattamāḥ / ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaś ca rāvaṇam
na·dan·taś con·na·dan·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / kṣve·lan·to dhā·va·mā·nāś ca ya·yuḥ pla·va·ga·sat·ta·māḥ / ā·na·yiṣ·yā·ma·he sī·tāṃ ha·niṣ·yā·maś ca rā·va·ṇam
- 10
aham eko haniṣyāmi prāptaṃ rāvaṇam āhave / tataś conmathya sahasā hariṣye janakātmajām
a·ham e·ko ha·niṣ·yā·mi prāp·taṃ rā·va·ṇam ā·ha·ve / ta·taś con·math·ya sa·ha·sā ha·riṣ·ye ja·na·kāt·ma·jām
- 11
vepamānaṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatām iti / eka evāhariṣyāmi pātālād api jānakīm
ve·pa·mā·naṃ śra·me·ṇād·ya bha·vad·bhiḥ sthī·ya·tām i·ti / e·ka e·vā·ha·riṣ·yā·mi pā·tā·lād a·pi jā·na·kīm
- 12
vidhamiṣyāmy ahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmy ahaṃ girīn / dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān
vi·dha·miṣ·yāmy a·haṃ vṛk·ṣān dā·ra·yiṣ·yāmy a·haṃ gi·rīn / dha·ra·ṇīṃ dā·ra·yiṣ·yā·mi kṣo·bha·yiṣ·yā·mi sā·ga·rān
- 13
ahaṃ yojanasaṃkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ / śataṃ yojanasaṃkhyāyāḥ śataṃ samadhikaṃ hy aham
a·haṃ yo·ja·na·saṃkh·yā·yāḥ pla·vi·tā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / śa·taṃ yo·ja·na·saṃkh·yā·yāḥ śa·taṃ sa·ma·dhi·kaṃ hy a·ham
- 14
bhūtale sāgare vāpi śaileṣu ca vaneṣu ca / pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ
bhū·ta·le sā·ga·re vā·pi śai·le·ṣu ca va·ne·ṣu ca / pā·tā·las·yā·pi vā madh·ye na ma·māc·chid·ya·te ga·tiḥ
- 15
ity ekaikaṃ tadā tatra vānarā baladarpitāḥ / ūcuś ca vacanaṃ tasmin harirājasya saṃnidhau
ity e·kai·kaṃ ta·dā tat·ra vā·na·rā ba·la·dar·pi·tāḥ / ū·cuś ca va·ca·naṃ tas·min ha·ri·rā·jas·ya saṃ·ni·dhau
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 45 17 verses
- 1
gateṣu vānarendreṣu rāmaḥ sugrīvam abravīt / kathaṃ bhavān vinājīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ
ga·te·ṣu vā·na·ren·dre·ṣu rā·maḥ sug·rī·vam ab·ra·vīt / ka·thaṃ bha·vān vi·nā·jī·te sar·vaṃ vai maṇ·ḍa·laṃ bhu·vaḥ
- 2
sugrīvas tu tato rāmam uvāca praṇatātmavān / śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye vistareṇa nararṣabha
sug·rī·vas tu ta·to rā·mam u·vā·ca pra·ṇa·tāt·ma·vān / śrū·ya·tāṃ sar·vam ākh·yās·ye vis·ta·re·ṇa na·rar·ṣa·bha
- 3
yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim / parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam
ya·dā tu dun·du·bhiṃ nā·ma dā·na·vaṃ ma·hi·ṣā·kṛ·tim / pa·ri·kā·la·ya·te vā·lī ma·la·yaṃ pra·ti par·va·tam
- 4
tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati / viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā
ta·dā vi·ve·śa ma·hi·ṣo ma·la·yas·ya gu·hāṃ pra·ti / vi·ve·śa vā·lī tat·rā·pi ma·la·yaṃ taj·ji·ghāṃ·sa·yā
- 5
tato 'haṃ tatra nikṣipto guhād vārivinītavat / na ca niṣkramate vālī tadā saṃvatsare gate
ta·to 'haṃ tat·ra nik·ṣip·to gu·hād vā·ri·vi·nī·ta·vat / na ca niṣ·kra·ma·te vā·lī ta·dā saṃ·vat·sa·re ga·te
- 6
tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam / tad ahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ
ta·taḥ kṣa·ta·ja·ve·ge·na ā·pu·pū·re ta·dā bi·lam / tad a·haṃ vis·mi·to dṛṣ·ṭvā bhrā·tṛ·śo·ka·vi·ṣār·di·taḥ
- 7
athāhaṃ kṛtabuddhis tu suvyaktaṃ nihato guruḥ / śilāparvatasaṃkāśā biladvāri mayā kṛtā / aśaknuvan niṣkramituṃ mahiṣo vinaśed iti
a·thā·haṃ kṛ·ta·bud·dhis tu suv·yak·taṃ ni·ha·to gu·ruḥ / śi·lā·par·va·ta·saṃ·kā·śā bi·lad·vā·ri ma·yā kṛ·tā / a·śak·nu·van niṣ·kra·mi·tuṃ ma·hi·ṣo vi·na·śed i·ti
- 8
tato 'ham āgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśas tasya jīvite / rājyaṃ ca sumahat prāptaṃ tārā ca rumayā saha / mitraiś ca sahitas tatra vasāmi vigatajvaraḥ
ta·to 'ham ā·gāṃ kiṣ·kin·dhāṃ ni·rā·śas tas·ya jī·vi·te / rāj·yaṃ ca su·ma·hat prāp·taṃ tā·rā ca ru·ma·yā sa·ha / mit·raiś ca sa·hi·tas tat·ra va·sā·mi vi·ga·taj·va·raḥ
- 9
ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham / tato 'ham adadāṃ rājyaṃ gauravād bhayayantritaḥ
ā·ja·gā·ma ta·to vā·lī hat·vā taṃ dā·na·var·ṣa·bham / ta·to 'ham a·da·dāṃ rāj·yaṃ gau·ra·vād bha·ya·yan·tri·taḥ
- 10
sa māṃ jighāṃsur duṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ / parilākayate krodhād dhāvantaṃ sacivaiḥ saha
sa māṃ ji·ghāṃ·sur duṣ·ṭāt·mā vā·lī prav·ya·thi·ten·dri·yaḥ / pa·ri·lā·ka·ya·te kro·dhād dhā·van·taṃ sa·ci·vaiḥ sa·ha
- 11
tato 'haṃ vālinā tena sānubandhaḥ pradhāvitaḥ / nadīś ca vividhāḥ paśyan vanāni nagarāṇi ca
ta·to 'haṃ vā·li·nā te·na sā·nu·ban·dhaḥ pra·dhā·vi·taḥ / na·dīś ca vi·vi·dhāḥ paś·yan va·nā·ni na·ga·rā·ṇi ca
- 12
ādarśatalasaṃkāśā tato vai pṛthivī mayā / alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavat tadā
ā·dar·śa·ta·la·saṃ·kā·śā ta·to vai pṛ·thi·vī ma·yā / a·lā·ta·cak·rap·ra·ti·mā dṛṣ·ṭā goṣ·pa·da·vat ta·dā
- 13
tataḥ pūrvam ahaṃ gatvā dakṣiṇām aham āśritaḥ / diśaṃ ca paścimāṃ bhūyo gato 'smi bhayaśaṅkitaḥ / uttarāṃ tu diśaṃ yāntaṃ hanumān mām athābravīt
ta·taḥ pūr·vam a·haṃ gat·vā dak·ṣi·ṇām a·ham āś·ri·taḥ / di·śaṃ ca paś·ci·māṃ bhū·yo ga·to 'smi bha·ya·śaṅ·ki·taḥ / ut·ta·rāṃ tu di·śaṃ yān·taṃ ha·nu·mān mām a·thāb·ra·vīt
- 14
idānīṃ me smṛtaṃ rājan yathā vālī harīśvaraḥ / mataṅgena tadā śapto hy asminn āśramamaṇḍale
i·dā·nīṃ me smṛ·taṃ rā·jan ya·thā vā·lī ha·rīś·va·raḥ / ma·taṅ·ge·na ta·dā śap·to hy as·minn āś·ra·ma·maṇ·ḍa·le
- 15
praviśed yadi vā vālī mūrdhāsya śatadhā bhavet / tatra vāsaḥ sukho 'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati
pra·vi·śed ya·di vā vā·lī mūr·dhās·ya śa·ta·dhā bha·vet / tat·ra vā·saḥ su·kho 'smā·kaṃ ni·rud·vig·no bha·viṣ·ya·ti
- 16
tataḥ parvatam āsādya ṛśyamūkaṃ nṛpātmaja / na viveśa tadā vālī mataṅgasya bhayāt tadā
ta·taḥ par·va·tam ā·sād·ya ṛś·ya·mū·kaṃ nṛ·pāt·ma·ja / na vi·ve·śa ta·dā vā·lī ma·taṅ·gas·ya bha·yāt ta·dā
- 17
evaṃ mayā tadā rājan pratyakṣam upalakṣitam / pṛthivīmaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ guhām asmy āgatas tataḥ
e·vaṃ ma·yā ta·dā rā·jan prat·yak·ṣam u·pa·lak·ṣi·tam / pṛ·thi·vī·maṇ·ḍa·laṃ kṛt·snaṃ gu·hām asmy ā·ga·tas ta·taḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 46 14 verses
- 1
darśanārthaṃ tu vaidehyāḥ sarvataḥ kapiyūthapāḥ / vyādiṣṭāḥ kapirājena yathoktaṃ jagmur añjasā
dar·śa·nār·thaṃ tu vai·deh·yāḥ sar·va·taḥ ka·pi·yū·tha·pāḥ / vyā·diṣ·ṭāḥ ka·pi·rā·je·na ya·thok·taṃ jag·mur añ·ja·sā
- 2
sarāṃsi saritaḥ kakṣān ākāśaṃ nagarāṇi ca / nadīdurgāṃs tathā śailān vicinvanti samantataḥ
sa·rāṃ·si sa·ri·taḥ kak·ṣān ā·kā·śaṃ na·ga·rā·ṇi ca / na·dī·dur·gāṃs ta·thā śai·lān vi·cin·van·ti sa·man·ta·taḥ
- 3
sugrīveṇa samākhyātān sarve vānarayūthapāḥ / pradeśān pravicinvanti saśailavanakānanān
sug·rī·ve·ṇa sa·mākh·yā·tān sar·ve vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / pra·de·śān pra·vi·cin·van·ti sa·śai·la·va·na·kā·na·nān
- 4
vicintya divasaṃ sarve sītādhigamane dhṛtāḥ / samāyānti sma medinyāṃ niśākāleśu vānarāḥ
vi·cin·tya di·va·saṃ sar·ve sī·tā·dhi·ga·ma·ne dhṛ·tāḥ / sa·mā·yān·ti sma me·din·yāṃ ni·śā·kā·le·śu vā·na·rāḥ
- 5
sarvartukāṃś ca deśeṣu vānarāḥ saphalān drumān / āsādya rajanīṃ śayyāṃ cakruḥ sarveṣv ahaḥsu te
sar·var·tu·kāṃś ca de·śe·ṣu vā·na·rāḥ sa·pha·lān dru·mān / ā·sād·ya ra·ja·nīṃ śay·yāṃ cak·ruḥ sar·veṣv a·haḥ·su te
- 6
tad ahaḥ prathamaṃ kṛtvā māse prasravaṇaṃ gatāḥ / kapirājena saṃgamya nirāśāḥ kapiyūthapāḥ
tad a·haḥ pra·tha·maṃ kṛt·vā mā·se pras·ra·va·ṇaṃ ga·tāḥ / ka·pi·rā·je·na saṃ·gam·ya ni·rā·śāḥ ka·pi·yū·tha·pāḥ
- 7
vicitya tu diśaṃ pūrvāṃ yathoktāṃ sacivaiḥ saha / adṛṣṭvā vinataḥ sītām ājagāma mahābalaḥ
vi·cit·ya tu di·śaṃ pūr·vāṃ ya·thok·tāṃ sa·ci·vaiḥ sa·ha / a·dṛṣ·ṭvā vi·na·taḥ sī·tām ā·ja·gā·ma ma·hā·ba·laḥ
- 8
uttarāṃ tu diśaṃ sarvāṃ vicitya sa mahākapiḥ / āgataḥ saha sainyena vīraḥ śatabalis tadā
ut·ta·rāṃ tu di·śaṃ sar·vāṃ vi·cit·ya sa ma·hā·ka·piḥ / ā·ga·taḥ sa·ha sain·ye·na vī·raḥ śa·ta·ba·lis ta·dā
- 9
suṣeṇaḥ paścimām āśāṃ vicitya saha vānaraiḥ / sametya māse saṃpūrṇe sugrīvam upacakrame
su·ṣe·ṇaḥ paś·ci·mām ā·śāṃ vi·cit·ya sa·ha vā·na·raiḥ / sa·met·ya mā·se saṃ·pūr·ṇe sug·rī·vam u·pa·cak·ra·me
- 10
taṃ prasravaṇapṛṣṭhasthaṃ samāsādyābhivādya ca / āsīnaṃ saha rāmeṇa sugrīvam idam abruvan
taṃ pras·ra·va·ṇa·pṛṣ·ṭhas·thaṃ sa·mā·sād·yā·bhi·vād·ya ca / ā·sī·naṃ sa·ha rā·me·ṇa sug·rī·vam i·dam ab·ru·van
- 11
vicitāḥ parvatāḥ sarve vanāni nagarāṇi ca / nimnagāḥ sāgarāntāś ca sarve janapadās tathā
vi·ci·tāḥ par·va·tāḥ sar·ve va·nā·ni na·ga·rā·ṇi ca / nim·na·gāḥ sā·ga·rān·tāś ca sar·ve ja·na·pa·dās ta·thā
- 12
guhāś ca vicitāḥ sarvā yās tvayā parikīrtitāḥ / vicitāś ca mahāgulmā latāvitatasaṃtatāḥ
gu·hāś ca vi·ci·tāḥ sar·vā yās tva·yā pa·ri·kīr·ti·tāḥ / vi·ci·tāś ca ma·hā·gul·mā la·tā·vi·ta·ta·saṃ·ta·tāḥ
- 13
gahaneṣu ca deśeṣu durgeṣu viṣameṣu ca / sattvāny atipramāṇāni vicitāni hatāni ca / ye caiva gahanā deśā vicitās te punaḥ punaḥ
ga·ha·ne·ṣu ca de·śe·ṣu dur·ge·ṣu vi·ṣa·me·ṣu ca / sat·tvāny a·tip·ra·mā·ṇā·ni vi·ci·tā·ni ha·tā·ni ca / ye cai·va ga·ha·nā de·śā vi·ci·tās te pu·naḥ pu·naḥ
- 14
udārasattvābhijano mahātmā sa maithilīṃ drakṣyati vānarendraḥ / diśaṃ tu yām eva gatā tu sītā tām āsthito vāyusuto hanūmān
u·dā·ra·sat·tvā·bhi·ja·no ma·hāt·mā sa mai·thi·līṃ drak·ṣya·ti vā·na·ren·draḥ / di·śaṃ tu yām e·va ga·tā tu sī·tā tām ās·thi·to vā·yu·su·to ha·nū·mān
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 47 22 verses
- 1
sahatārāṅgadābhyāṃ tu gatvā sa hanumān kapiḥ / sugrīveṇa yathoddiṣṭaṃ taṃ deśam upacakrame
sa·ha·tā·rāṅ·ga·dābh·yāṃ tu gat·vā sa ha·nu·mān ka·piḥ / sug·rī·ve·ṇa ya·thod·diṣ·ṭaṃ taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me
- 2
sa tu dūram upāgamya sarvais taiḥ kapisattamaiḥ / vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca
sa tu dū·ram u·pā·gam·ya sar·vais taiḥ ka·pi·sat·ta·maiḥ / vi·ci·no·ti sma vin·dhyas·ya gu·hāś ca ga·ha·nā·ni ca
- 3
parvatāgrān nadīdurgān sarāṃsi vipulān drumān / vṛkṣaṣaṇḍāṃś ca vividhān parvatān ghanapādapān
par·va·tāg·rān na·dī·dur·gān sa·rāṃ·si vi·pu·lān dru·mān / vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍāṃś ca vi·vi·dhān par·va·tān gha·na·pā·da·pān
- 4
anveṣamāṇās te sarve vānarāḥ sarvato diśam / na sītāṃ dadṛśur vīrā maithilīṃ janakātmajām
an·ve·ṣa·mā·ṇās te sar·ve vā·na·rāḥ sar·va·to di·śam / na sī·tāṃ da·dṛ·śur vī·rā mai·thi·līṃ ja·na·kāt·ma·jām
- 5
te bhakṣayanto mūlāni phalāni vividhāni ca / anveṣamāṇā durdharṣā nyavasaṃs tatra tatra ha / sa tu deśo duranveṣo guhāgahanavān mahān
te bhak·ṣa·yan·to mū·lā·ni pha·lā·ni vi·vi·dhā·ni ca / an·ve·ṣa·mā·ṇā dur·dhar·ṣā nya·va·saṃs tat·ra tat·ra ha / sa tu de·śo du·ran·ve·ṣo gu·hā·ga·ha·na·vān ma·hān
- 6
tyaktvā tu taṃ tadā deśaṃ sarve vai hariyūthapāḥ / deśam anyaṃ durādharṣaṃ viviśuś cākutobhayāḥ
tyak·tvā tu taṃ ta·dā de·śaṃ sar·ve vai ha·ri·yū·tha·pāḥ / de·śam an·yaṃ du·rā·dhar·ṣaṃ vi·vi·śuś cā·ku·to·bha·yāḥ
- 7
yatra vandhyaphalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇavarjitāḥ / nistoyāḥ sarito yatra mūlaṃ yatra sudurlabham
yat·ra van·dhya·pha·lā vṛk·ṣā vi·puṣ·pāḥ par·ṇa·var·ji·tāḥ / nis·to·yāḥ sa·ri·to yat·ra mū·laṃ yat·ra su·dur·la·bham
- 8
na santi mahiṣā yatra na mṛgā na ca hastinaḥ / śārdūlāḥ pakṣiṇo vāpi ye cānye vanagocarāḥ
na san·ti ma·hi·ṣā yat·ra na mṛ·gā na ca has·ti·naḥ / śār·dū·lāḥ pak·ṣi·ṇo vā·pi ye cān·ye va·na·go·ca·rāḥ
- 9
snigdhapatrāḥ sthale yatra padminyaḥ phullapaṅkajāḥ / prekṣaṇīyāḥ sugandhāś ca bhramaraiś cāpi varjitāḥ
snig·dha·pat·rāḥ stha·le yat·ra pad·min·yaḥ phul·la·paṅ·ka·jāḥ / prek·ṣa·ṇī·yāḥ su·gan·dhāś ca bhra·ma·raiś cā·pi var·ji·tāḥ
- 10
kaṇḍur nāma mahābhāgaḥ satyavādī tapodhanaḥ / maharṣiḥ paramāmarṣī niyamair duṣpradharṣaṇaḥ
kaṇ·ḍur nā·ma ma·hā·bhā·gaḥ sat·ya·vā·dī ta·po·dha·naḥ / ma·har·ṣiḥ pa·ra·mā·mar·ṣī ni·ya·mair duṣ·pra·dhar·ṣa·ṇaḥ
- 11
tasya tasmin vane putro bālako daśavārṣikaḥ / pranaṣṭo jīvitāntāya kruddhas tatra mahāmuniḥ
tas·ya tas·min va·ne put·ro bā·la·ko da·śa·vār·ṣi·kaḥ / pra·naṣ·ṭo jī·vi·tān·tā·ya krud·dhas tat·ra ma·hā·mu·niḥ
- 12
tena dharmātmanā śaptaṃ kṛtsnaṃ tatra mahad vanam / aśaraṇyaṃ durādharṣaṃ mṛgapakṣivivarjitam
te·na dhar·māt·ma·nā śap·taṃ kṛt·snaṃ tat·ra ma·had va·nam / a·śa·raṇ·yaṃ du·rā·dhar·ṣaṃ mṛ·ga·pak·ṣi·vi·var·ji·tam
- 13
tasya te kānanāntāṃs tu girīṇāṃ kandarāṇi ca / prabhavāni nadīnāṃca vicinvanti samāhitāḥ
tas·ya te kā·na·nān·tāṃs tu gi·rī·ṇāṃ kan·da·rā·ṇi ca / pra·bha·vā·ni na·dī·nāṃ·ca vi·cin·van·ti sa·mā·hi·tāḥ
- 14
tatra cāpi mahātmāno nāpaśyañ janakātmajām / hartāraṃ rāvaṇaṃ vāpi sugrīvapriyakāriṇaḥ
tat·ra cā·pi ma·hāt·mā·no nā·paś·yañ ja·na·kāt·ma·jām / har·tā·raṃ rā·va·ṇaṃ vā·pi sug·rī·vap·ri·ya·kā·ri·ṇaḥ
- 15
te praviśya tu taṃ bhīmaṃ latāgulmasamāvṛtam / dadṛśuḥ krūrakarmāṇam asuraṃ suranirbhayam
te pra·viś·ya tu taṃ bhī·maṃ la·tā·gul·ma·sa·mā·vṛ·tam / da·dṛ·śuḥ krū·ra·kar·mā·ṇam a·su·raṃ su·ra·nir·bha·yam
- 16
taṃ dṛṣṭvā vanarā ghoraṃ sthitaṃ śailam ivāparam / gāḍhaṃ parihitāḥ sarve dṛṣṭvā taṃ parvatopamam
taṃ dṛṣ·ṭvā va·na·rā gho·raṃ sthi·taṃ śai·lam i·vā·pa·ram / gā·ḍhaṃ pa·ri·hi·tāḥ sar·ve dṛṣ·ṭvā taṃ par·va·to·pa·mam
- 17
so 'pi tān vānarān sarvān naṣṭāḥ sthety abravīd balī / abhyadhāvata saṃkruddho muṣṭim udyamya saṃhitam
so 'pi tān vā·na·rān sar·vān naṣ·ṭāḥ sthety ab·ra·vīd ba·lī / abh·ya·dhā·va·ta saṃk·rud·dho muṣ·ṭim ud·yam·ya saṃ·hi·tam
- 18
tam āpatantaṃ sahasā vāliputro 'ṅgadas tadā / rāvaṇo 'yam iti jñātvā talenābhijaghāna ha
tam ā·pa·tan·taṃ sa·ha·sā vā·li·put·ro 'ṅga·das ta·dā / rā·va·ṇo 'yam i·ti jñāt·vā ta·le·nā·bhi·ja·ghā·na ha
- 19
sa vāliputrābhihato vaktrāc choṇitam udvaman / asuro nyapatad bhūmau paryasta iva parvataḥ
sa vā·li·put·rā·bhi·ha·to vak·trāc cho·ṇi·tam ud·va·man / a·su·ro nya·pa·tad bhū·mau par·yas·ta i·va par·va·taḥ
- 20
te tu tasmin nirucchvāse vānarā jitakāśinaḥ / vyacinvan prāyaśas tatra sarvaṃ tad girigahvaram
te tu tas·min ni·ruc·chvā·se vā·na·rā ji·ta·kā·śi·naḥ / vya·cin·van prā·ya·śas tat·ra sar·vaṃ tad gi·ri·gah·va·ram
- 21
vicitaṃ tu tataḥ kṛtvā sarve te kānanaṃ punaḥ / anyadevāparaṃ ghoraṃ viviśur girigahvaram
vi·ci·taṃ tu ta·taḥ kṛt·vā sar·ve te kā·na·naṃ pu·naḥ / an·ya·de·vā·pa·raṃ gho·raṃ vi·vi·śur gi·ri·gah·va·ram
- 22
te vicintya punaḥ khinnā viniṣpatya samāgatāḥ / ekānte vṛkṣamūle tu niṣedur dīnamānasāḥ
te vi·cin·tya pu·naḥ khin·nā vi·niṣ·pat·ya sa·mā·ga·tāḥ / e·kān·te vṛk·ṣa·mū·le tu ni·ṣe·dur dī·na·mā·na·sāḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 48 22 verses
- 1
athāṅgadas tadā sarvān vānarān idam abravīt / pariśrānto mahāprājñaḥ samāśvāsya śanair vacaḥ
a·thāṅ·ga·das ta·dā sar·vān vā·na·rān i·dam ab·ra·vīt / pa·riś·rān·to ma·hāp·rāj·ñaḥ sa·māś·vās·ya śa·nair va·caḥ
- 2
vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca / daryo giriguhāś caiva vicitā naḥ samantataḥ
va·nā·ni gi·ra·yo nad·yo dur·gā·ṇi ga·ha·nā·ni ca / dar·yo gi·ri·gu·hāś cai·va vi·ci·tā naḥ sa·man·ta·taḥ
- 3
tatra tatra sahāsmābhir jānakī na ca dṛśyate / tad vā rakṣo hṛtā yena sītā surasutopamā
tat·ra tat·ra sa·hās·mā·bhir jā·na·kī na ca dṛś·ya·te / tad vā rak·ṣo hṛ·tā ye·na sī·tā su·ra·su·to·pa·mā
- 4
kālaś ca no mahān yātaḥ sugrīvaś cograśāsanaḥ / tasmād bhavantaḥ sahitā vicinvantu samantataḥ
kā·laś ca no ma·hān yā·taḥ sug·rī·vaś cog·ra·śā·sa·naḥ / tas·mād bha·van·taḥ sa·hi·tā vi·cin·van·tu sa·man·ta·taḥ
- 5
vihāya tandrīṃ śokaṃ ca nidrāṃ caiva samutthitām / vicinudhvaṃ yathā sītāṃ paśyāmo janakātmajām
vi·hā·ya tan·drīṃ śo·kaṃ ca nid·rāṃ cai·va sa·mut·thi·tām / vi·ci·nudh·vaṃ ya·thā sī·tāṃ paś·yā·mo ja·na·kāt·ma·jām
- 6
anirvedaṃ ca dākṣyaṃ ca manasaś cāparājayam / kāryasiddhikarāṇy āhus tasmād etad bravīmy aham
a·nir·ve·daṃ ca dāk·ṣyaṃ ca ma·na·saś cā·pa·rā·ja·yam / kār·ya·sid·dhi·ka·rāṇy ā·hus tas·mād e·tad bra·vīmy a·ham
- 7
adyāpīdaṃ vanaṃ durgaṃ vicinvantu vanaukasaḥ / khedaṃ tyaktvā punaḥ sarvaṃ vanam etad vicīyatām
ad·yā·pī·daṃ va·naṃ dur·gaṃ vi·cin·van·tu va·nau·ka·saḥ / khe·daṃ tyak·tvā pu·naḥ sar·vaṃ va·nam e·tad vi·cī·ya·tām
- 8
avaśyaṃ kriyamāṇasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam / alaṃ nirvedam āgamya na hi no malinaṃ kṣamam
a·vaś·yaṃ kri·ya·mā·ṇas·ya dṛś·ya·te kar·ma·ṇaḥ pha·lam / a·laṃ nir·ve·dam ā·gam·ya na hi no ma·li·naṃ kṣa·mam
- 9
sugrīvaḥ krodhano rājā tīkṣṇadaṇḍaś ca vānarāḥ / bhetavyaṃ tasya satataṃ rāmasya ca mahātmanaḥ
sug·rī·vaḥ kro·dha·no rā·jā tīk·ṣṇa·daṇ·ḍaś ca vā·na·rāḥ / bhe·tav·yaṃ tas·ya sa·ta·taṃ rā·mas·ya ca ma·hāt·ma·naḥ
- 10
hitārtham etad uktaṃ vaḥ kriyatāṃ yadi rocate / ucyatāṃ vā kṣamaṃ yan naḥ sarveṣām eva vānarāḥ
hi·tār·tham e·tad uk·taṃ vaḥ kri·ya·tāṃ ya·di ro·ca·te / uc·ya·tāṃ vā kṣa·maṃ yan naḥ sar·ve·ṣām e·va vā·na·rāḥ
- 11
aṅgadasya vacaḥ śrutvā vacanaṃ gandhamādanaḥ / uvācāvyaktayā vācā pipāsā śramakhinnayā
aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā va·ca·naṃ gan·dha·mā·da·naḥ / u·vā·cāv·yak·ta·yā vā·cā pi·pā·sā śra·ma·khin·na·yā
- 12
sadṛśaṃ khalu vo vākyam aṅgado yad uvāca ha / hitaṃ caivānukūlaṃ ca kriyatām asya bhāṣitam
sa·dṛ·śaṃ kha·lu vo vāk·yam aṅ·ga·do yad u·vā·ca ha / hi·taṃ cai·vā·nu·kū·laṃ ca kri·ya·tām as·ya bhā·ṣi·tam
- 13
punar mārgāmahe śailān kandarāṃś ca darīs tathā / kānanāni ca śūnyāni giriprasravaṇāni ca
pu·nar mār·gā·ma·he śai·lān kan·da·rāṃś ca da·rīs ta·thā / kā·na·nā·ni ca śūn·yā·ni gi·rip·ras·ra·va·ṇā·ni ca
- 14
yathoddiṣṭhāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā / vicinvantu vanaṃ sarve giridurgāṇi sarvaśaḥ
ya·thod·diṣ·ṭhā·ni sar·vā·ṇi sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / vi·cin·van·tu va·naṃ sar·ve gi·ri·dur·gā·ṇi sar·va·śaḥ
- 15
tataḥ samutthāya punar vānarās te mahābalāḥ / vindhyakānanasaṃkīrṇāṃ vicerur dakṣiṇāṃ diśam
ta·taḥ sa·mut·thā·ya pu·nar vā·na·rās te ma·hā·ba·lāḥ / vin·dhya·kā·na·na·saṃ·kīr·ṇāṃ vi·ce·rur dak·ṣi·ṇāṃ di·śam
- 16
te śāradābhrapratimaṃ śrīmadrajataparvatam / śṛṅgavantaṃ darīvantam adhiruhya ca vānarāḥ
te śā·ra·dābh·rap·ra·ti·maṃ śrī·mad·ra·ja·ta·par·va·tam / śṛṅ·ga·van·taṃ da·rī·van·tam a·dhi·ruh·ya ca vā·na·rāḥ
- 17
tatra lodhravanaṃ ramyaṃ saptaparṇavanāni ca / vicinvanto harivarāḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ
tat·ra lodh·ra·va·naṃ ram·yaṃ sap·ta·par·ṇa·va·nā·ni ca / vi·cin·van·to ha·ri·va·rāḥ sī·tā·dar·śa·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 18
tasyāgram adhirūḍhās te śrāntā vipulavikramāḥ / na paśyanti sma vaidehīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām
tas·yāg·ram a·dhi·rū·ḍhās te śrān·tā vi·pu·la·vik·ra·māḥ / na paś·yan·ti sma vai·de·hīṃ rā·mas·ya ma·hi·ṣīṃ pri·yām
- 19
te tu dṛṣṭigataṃ kṛtvā taṃ śailaṃ bahukandaram / avārohanta harayo vīkṣamāṇāḥ samantataḥ
te tu dṛṣ·ṭi·ga·taṃ kṛt·vā taṃ śai·laṃ ba·hu·kan·da·ram / a·vā·ro·han·ta ha·ra·yo vīk·ṣa·mā·ṇāḥ sa·man·ta·taḥ
- 20
avaruhya tato bhūmiṃ śrāntā vigatacetasaḥ / sthitvā muhūrtaṃ tatrātha vṛkṣamūlam upāśritāḥ
a·va·ruh·ya ta·to bhū·miṃ śrān·tā vi·ga·ta·ce·ta·saḥ / sthit·vā mu·hūr·taṃ tat·rā·tha vṛk·ṣa·mū·lam u·pāś·ri·tāḥ
- 21
te muhūrtaṃ samāśvastāḥ kiṃ cid bhagnapariśramāḥ / punar evodyatāḥ kṛtsnāṃ mārgituṃ dakṣiṇāṃ diśam
te mu·hūr·taṃ sa·māś·vas·tāḥ kiṃ cid bhag·na·pa·riś·ra·māḥ / pu·nar e·vod·ya·tāḥ kṛt·snāṃ mār·gi·tuṃ dak·ṣi·ṇāṃ di·śam
- 22
hanumatpramukhās te tu prasthitāḥ plavagarṣabhāḥ / vindhyam evāditas tāvad vicerus te samantataḥ
ha·nu·mat·pra·mu·khās te tu pras·thi·tāḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ / vin·dhyam e·vā·di·tas tā·vad vi·ce·rus te sa·man·ta·taḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 49 32 verses
- 1
saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṃgamya hanumān kapiḥ / vicinoti sma vindhyasya guhāś ca gahanāni ca
sa·ha tā·rāṅ·ga·dābh·yāṃ tu saṃ·gam·ya ha·nu·mān ka·piḥ / vi·ci·no·ti sma vin·dhyas·ya gu·hāś ca ga·ha·nā·ni ca
- 2
siṃhaśārdūlajuṣṭāś ca guhāś ca paritas tathā / viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca
siṃ·ha·śār·dū·la·juṣ·ṭāś ca gu·hāś ca pa·ri·tas ta·thā / vi·ṣa·me·ṣu na·gen·dras·ya ma·hāp·ras·ra·va·ṇe·ṣu ca
- 3
teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata
te·ṣāṃ tat·rai·va va·sa·tāṃ sa kā·lo vyat·ya·var·ta·ta
- 4
sa hi deśo duranveṣo guhā gahanavān mahān / tatra vāyusutaḥ sarvaṃ vicinoti sma parvatam
sa hi de·śo du·ran·ve·ṣo gu·hā ga·ha·na·vān ma·hān / tat·ra vā·yu·su·taḥ sar·vaṃ vi·ci·no·ti sma par·va·tam
- 5
paraspareṇa rahitā anyonyasyāvidūrataḥ / gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ
pa·ras·pa·re·ṇa ra·hi·tā an·yon·yas·yā·vi·dū·ra·taḥ / ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ
- 6
maindaś ca dvividaś caiva hanumāñ jāmbavān api / aṅgado yuvarājaś ca tāraś ca vanagocaraḥ
main·daś ca dvi·vi·daś cai·va ha·nu·māñ jām·ba·vān a·pi / aṅ·ga·do yu·va·rā·jaś ca tā·raś ca va·na·go·ca·raḥ
- 7
girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam / kṣutpipāsā parītāś ca śrāntāś ca salilārthinaḥ / avakīrṇaṃ latāvṛkṣair dadṛśus te mahābilam
gi·ri·jā·lā·vṛ·tān de·śān mār·git·vā dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / kṣut·pi·pā·sā pa·rī·tāś ca śrān·tāś ca sa·li·lār·thi·naḥ / a·va·kīr·ṇaṃ la·tā·vṛk·ṣair da·dṛ·śus te ma·hā·bi·lam
- 8
tataḥ krauñcāś ca haṃsāś ca sārasāś cāpi niṣkraman / jalārdrāś cakravākāś ca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ
ta·taḥ krauñ·cāś ca haṃ·sāś ca sā·ra·sāś cā·pi niṣ·kra·man / ja·lār·drāś cak·ra·vā·kāś ca rak·tāṅ·gāḥ pad·ma·re·ṇu·bhiḥ
- 9
tatas tad bilam āsādya sugandhi duratikramam / vismayavyagramanaso babhūvur vānararṣabhāḥ
ta·tas tad bi·lam ā·sād·ya su·gan·dhi du·ra·tik·ra·mam / vis·ma·yav·yag·ra·ma·na·so ba·bhū·vur vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 10
saṃjātapariśaṅkās te tad bilaṃ plavagottamāḥ / abhyapadyanta saṃhṛṣṭās tejovanto mahābalāḥ
saṃ·jā·ta·pa·ri·śaṅ·kās te tad bi·laṃ pla·va·got·ta·māḥ / abh·ya·pad·yan·ta saṃ·hṛṣ·ṭās te·jo·van·to ma·hā·ba·lāḥ
- 11
tataḥ parvatakūṭābho hanumān mārutātmajaḥ / abravīd vānarān sarvān kāntāra vanakovidaḥ
ta·taḥ par·va·ta·kū·ṭā·bho ha·nu·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīd vā·na·rān sar·vān kān·tā·ra va·na·ko·vi·daḥ
- 12
girijālāvṛtān deśān mārgitvā dakṣiṇāṃ diśam / vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāmi maithilīm
gi·ri·jā·lā·vṛ·tān de·śān mār·git·vā dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / va·yaṃ sar·ve pa·riś·rān·tā na ca paś·yā·mi mai·thi·līm
- 13
asmāc cāpi bilād dhaṃsāḥ krauñcāś ca saha sārasaiḥ / jalārdrāś cakravākāś ca niṣpatanti sma sarvaśaḥ
as·māc cā·pi bi·lād dhaṃ·sāḥ krauñ·cāś ca sa·ha sā·ra·saiḥ / ja·lār·drāś cak·ra·vā·kāś ca niṣ·pa·tan·ti sma sar·va·śaḥ
- 14
nūnaṃ salilavān atra kūpo vā yadi vā hradaḥ / tathā ceme biladvāre snigdhās tiṣṭhanti pādapāḥ
nū·naṃ sa·li·la·vān at·ra kū·po vā ya·di vā hra·daḥ / ta·thā ce·me bi·lad·vā·re snig·dhās tiṣ·ṭhan·ti pā·da·pāḥ
- 15
ity uktās tad bilaṃ sarve viviśus timirāvṛtam / acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam
ity uk·tās tad bi·laṃ sar·ve vi·vi·śus ti·mi·rā·vṛ·tam / a·can·dra·sūr·yaṃ ha·ra·yo da·dṛ·śū ro·ma·har·ṣa·ṇam
- 16
tatas tasmin bile durge nānāpādapasaṃkule / anyonyaṃ saṃpariṣvajya jagmur yojanam antaram
ta·tas tas·min bi·le dur·ge nā·nā·pā·da·pa·saṃ·ku·le / an·yon·yaṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya jag·mur yo·ja·nam an·ta·ram
- 17
te naṣṭasaṃjñās tṛṣitāḥ saṃbhrāntāḥ salilārthinaḥ / paripetur bile tasmin kaṃ cit kālam atandritāḥ
te naṣ·ṭa·saṃj·ñās tṛ·ṣi·tāḥ saṃbh·rān·tāḥ sa·li·lār·thi·naḥ / pa·ri·pe·tur bi·le tas·min kaṃ cit kā·lam a·tan·dri·tāḥ
- 18
te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṃgamāḥ / ālokaṃ dadṛśur vīrā nirāśā jīvite tadā
te kṛ·śā dī·na·va·da·nāḥ pa·riś·rān·tāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ā·lo·kaṃ da·dṛ·śur vī·rā ni·rā·śā jī·vi·te ta·dā
- 19
tatas taṃ deśam āgamya saumyaṃ vitimiraṃ vanam / dadṛśuḥ kāñcanān vṛkṣān dīptavaiśvānaraprabhān
ta·tas taṃ de·śam ā·gam·ya saum·yaṃ vi·ti·mi·raṃ va·nam / da·dṛ·śuḥ kāñ·ca·nān vṛk·ṣān dīp·ta·vaiś·vā·na·rap·ra·bhān
- 20
sālāṃs tālāṃś ca puṃnāgān kakubhān vañjulān dhavān / campakān nāgavṛkṣāṃś ca karṇikārāṃś ca puṣpitān
sā·lāṃs tā·lāṃś ca puṃ·nā·gān ka·ku·bhān vañ·ju·lān dha·vān / cam·pa·kān nā·ga·vṛk·ṣāṃś ca kar·ṇi·kā·rāṃś ca puṣ·pi·tān
- 21
taruṇādityasaṃkāśān vaidūryamayavedikān / nīlavaidūryavarṇāś ca padminīḥ patagāvṛtāḥ
ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·kā·śān vai·dūr·ya·ma·ya·ve·di·kān / nī·la·vai·dūr·ya·var·ṇāś ca pad·mi·nīḥ pa·ta·gā·vṛ·tāḥ
- 22
mahadbhiḥ kāñcanair vṛkṣair vṛtaṃ bālārka saṃnibhaiḥ / jātarūpamayair matsyair mahadbhiś ca sakacchapaiḥ
ma·had·bhiḥ kāñ·ca·nair vṛk·ṣair vṛ·taṃ bā·lār·ka saṃ·ni·bhaiḥ / jā·ta·rū·pa·ma·yair mat·syair ma·had·bhiś ca sa·kac·cha·paiḥ
- 23
nalinīs tatra dadṛśuḥ prasannasalilāyutāḥ / kāñcanāni vimānāni rājatāni tathaiva ca
na·li·nīs tat·ra da·dṛ·śuḥ pra·san·na·sa·li·lā·yu·tāḥ / kāñ·ca·nā·ni vi·mā·nā·ni rā·ja·tā·ni ta·thai·va ca
- 24
tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca / haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca
ta·pa·nī·ya·ga·vāk·ṣā·ṇi muk·tā·jā·lā·vṛ·tā·ni ca / hai·ma·rā·ja·ta·bhau·mā·ni vai·dūr·ya·ma·ṇi·man·ti ca
- 25
dadṛśus tatra harayo gṛhamukhyāni sarvaśaḥ / puṣpitān phalino vṛkṣān pravālamaṇisaṃnibhān
da·dṛ·śus tat·ra ha·ra·yo gṛ·ha·mukh·yā·ni sar·va·śaḥ / puṣ·pi·tān pha·li·no vṛk·ṣān pra·vā·la·ma·ṇi·saṃ·ni·bhān
- 26
kāñcanabhramarāṃś caiva madhūni ca samantataḥ / maṇikāñcanacitrāṇi śayanāny āsanāni ca
kāñ·ca·nabh·ra·ma·rāṃś cai·va ma·dhū·ni ca sa·man·ta·taḥ / ma·ṇi·kāñ·ca·na·cit·rā·ṇi śa·ya·nāny ā·sa·nā·ni ca
- 27
mahārhāṇi ca yānāni dadṛśus te samantataḥ / haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃcayān
ma·hār·hā·ṇi ca yā·nā·ni da·dṛ·śus te sa·man·ta·taḥ / hai·ma·rā·ja·ta·kāṃs·yā·nāṃ bhā·ja·nā·nāṃ ca saṃ·ca·yān
- 28
agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃcayān / śucīny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca
a·ga·rū·ṇāṃ ca div·yā·nāṃ can·da·nā·nāṃ ca saṃ·ca·yān / śu·cīny abh·ya·va·hār·yā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca
- 29
mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca / divyānām ambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca saṃcayān / kambalānāṃ ca citrāṇām ajinānāṃ ca saṃcayān
ma·hār·hā·ṇi ca pā·nā·ni ma·dhū·ni ra·sa·van·ti ca / div·yā·nām am·ba·rā·ṇāṃ ca ma·hār·hā·ṇāṃ ca saṃ·ca·yān / kam·ba·lā·nāṃ ca cit·rā·ṇām a·ji·nā·nāṃ ca saṃ·ca·yān
- 30
tatra tatra vicinvanto bile tatra mahāprabhāḥ / dadṛśur vānarāḥ śūrāḥ striyaṃ kāṃ cid adūrataḥ
tat·ra tat·ra vi·cin·van·to bi·le tat·ra ma·hāp·ra·bhāḥ / da·dṛ·śur vā·na·rāḥ śū·rāḥ stri·yaṃ kāṃ cid a·dū·ra·taḥ
- 31
tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasaṃtrastāś cīrakṛṣṇājināmbarām / tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīm iva tejasā
tāṃ dṛṣ·ṭvā bhṛ·śa·saṃt·ras·tāś cī·ra·kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·rām / tā·pa·sīṃ ni·ya·tā·hā·rāṃ jva·lan·tīm i·va te·ja·sā
- 32
tato hanūmān girisaṃnikāśaḥ kṛtāñjalis tām abhivādya vṛddhām / papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya
ta·to ha·nū·mān gi·ri·saṃ·ni·kā·śaḥ kṛ·tāñ·ja·lis tām a·bhi·vād·ya vṛd·dhām / pap·rac·cha kā tvaṃ bha·va·naṃ bi·laṃ ca rat·nā·ni ce·mā·ni va·das·va kas·ya
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 50 19 verses
- 1
ity uktvā hanumāṃs tatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām / abravīt tāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm
ity uk·tvā ha·nu·māṃs tat·ra pu·naḥ kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·rām / ab·ra·vīt tāṃ ma·hā·bhā·gāṃ tā·pa·sīṃ dhar·ma·cā·ri·ṇīm
- 2
idaṃ praviṣṭāḥ sahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam / kṣutpipāsā pariśrāntāḥ parikhinnāś ca sarvaśaḥ
i·daṃ pra·viṣ·ṭāḥ sa·ha·sā bi·laṃ ti·mi·ra·saṃ·vṛ·tam / kṣut·pi·pā·sā pa·riś·rān·tāḥ pa·ri·khin·nāś ca sar·va·śaḥ
- 3
mahad dhiraṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ / imāṃs tv evaṃ vidhān bhāvān vividhān adbhutopamān / dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāḥ saṃbhrāntā naṣṭacetasaḥ
ma·had dhi·raṇ·yā vi·va·raṃ pra·viṣ·ṭāḥ sma pi·pā·si·tāḥ / i·māṃs tv e·vaṃ vi·dhān bhā·vān vi·vi·dhān ad·bhu·to·pa·mān / dṛṣ·ṭvā va·yaṃ prav·ya·thi·tāḥ saṃbh·rān·tā naṣ·ṭa·ce·ta·saḥ
- 4
kasyeme kāñcanā vṛkṣās taruṇādityasaṃnibhāḥ / śucīny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca
kas·ye·me kāñ·ca·nā vṛk·ṣās ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·ni·bhāḥ / śu·cīny abh·ya·va·hār·yā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca
- 5
kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca / tapanīya gavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca
kāñ·ca·nā·ni vi·mā·nā·ni rā·ja·tā·ni gṛ·hā·ṇi ca / ta·pa·nī·ya ga·vāk·ṣā·ṇi ma·ṇi·jā·lā·vṛ·tā·ni ca
- 6
puṣpitāḥ phālavantaś ca puṇyāḥ surabhigandhinaḥ / ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā
puṣ·pi·tāḥ phā·la·van·taś ca puṇ·yāḥ su·ra·bhi·gan·dhi·naḥ / i·me jām·bū·na·da·ma·yāḥ pā·da·pāḥ kas·ya te·ja·sā
- 7
kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale / kathaṃ matsyāś ca sauvarṇā caranti saha kacchapaiḥ
kāñ·ca·nā·ni ca pad·mā·ni jā·tā·ni vi·ma·le ja·le / ka·thaṃ mat·syāś ca sau·var·ṇā ca·ran·ti sa·ha kac·cha·paiḥ
- 8
ātmānam anubhāvaṃ ca kasya caitat tapobalam / ajānatāṃ naḥ sarveṣāṃ sarvam ākhyātum arhasi
āt·mā·nam a·nu·bhā·vaṃ ca kas·ya cai·tat ta·po·ba·lam / a·jā·na·tāṃ naḥ sar·ve·ṣāṃ sar·vam ākh·yā·tum ar·ha·si
- 9
evam uktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī / pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā
e·vam uk·tā ha·nu·ma·tā tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī / prat·yu·vā·ca ha·nū·man·taṃ sar·va·bhū·ta·hi·te ra·tā
- 10
mayo nāma mahātejā māyāvī dānavarṣabhaḥ / tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam
ma·yo nā·ma ma·hā·te·jā mā·yā·vī dā·na·var·ṣa·bhaḥ / te·ne·daṃ nir·mi·taṃ sar·vaṃ mā·ya·yā kāñ·ca·naṃ va·nam
- 11
purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha / yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam
pu·rā dā·na·va·mukh·yā·nāṃ viś·va·kar·mā ba·bhū·va ha / ye·ne·daṃ kāñ·ca·naṃ div·yaṃ nir·mi·taṃ bha·va·not·ta·mam
- 12
sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane / pitāmahād varaṃ lebhe sarvam auśasanaṃ dhanam
sa tu var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·pas tap·tvā ma·hā·va·ne / pi·tā·ma·hād va·raṃ le·bhe sar·vam au·śa·sa·naṃ dha·nam
- 13
vidhāya sarvaṃ balavān sarvakāmeśvaras tadā / uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kaṃ cid asmin mahāvane
vi·dhā·ya sar·vaṃ ba·la·vān sar·va·kā·meś·va·ras ta·dā / u·vā·sa su·khi·taḥ kā·laṃ kaṃ cid as·min ma·hā·va·ne
- 14
tam apsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṃgavam / vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghāneśaḥ puraṃdaraḥ
tam ap·sa·ra·si he·mā·yāṃ sak·taṃ dā·na·va·puṃ·ga·vam / vik·ram·yai·vā·śa·niṃ gṛh·ya ja·ghā·ne·śaḥ pu·raṃ·da·raḥ
- 15
idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanam uttamam / śāśvataḥ kāmabhogaś ca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam
i·daṃ ca brah·ma·ṇā dat·taṃ he·mā·yai va·nam ut·ta·mam / śāś·va·taḥ kā·ma·bho·gaś ca gṛ·haṃ ce·daṃ hi·raṇ·ma·yam
- 16
duhitā merusāvarṇer ahaṃ tasyāḥ svayaṃ prabhā / idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama
du·hi·tā me·ru·sā·var·ṇer a·haṃ tas·yāḥ sva·yaṃ pra·bhā / i·daṃ rak·ṣā·mi bha·va·naṃ he·mā·yā vā·na·rot·ta·ma
- 17
mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā / tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam
ma·ma pri·ya·sa·khī he·mā nṛt·ta·gī·ta·vi·śā·ra·dā / ta·yā dat·ta·va·rā cās·mi rak·ṣā·mi bha·va·not·ta·mam
- 18
kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapadyatha / kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhir upalakṣitam
kiṃ kār·yaṃ kas·ya vā he·toḥ kān·tā·rā·ṇi pra·pad·ya·tha / ka·thaṃ ce·daṃ va·naṃ dur·gaṃ yuṣ·mā·bhir u·pa·lak·ṣi·tam
- 19
imāny abhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca / bhuktvā pītvā ca pānīyaṃ sarvaṃ me vaktum arhatha
i·māny abh·ya·va·hār·yā·ṇi mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / bhuk·tvā pīt·vā ca pā·nī·yaṃ sar·vaṃ me vak·tum ar·ha·tha
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 51 19 verses
- 1
atha tān abravīt sarvān viśrāntān hariyūthapān / idaṃ vacanam ekāgrā tāpasī dharmacāriṇī
a·tha tān ab·ra·vīt sar·vān viś·rān·tān ha·ri·yū·tha·pān / i·daṃ va·ca·nam e·kāg·rā tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī
- 2
vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt / yadi caitan mayā śrāvyaṃ śrotum icchāmi kathyatām
vā·na·rā ya·di vaḥ khe·daḥ pra·naṣ·ṭaḥ pha·la·bhak·ṣa·ṇāt / ya·di cai·tan ma·yā śrāv·yaṃ śro·tum ic·chā·mi kath·ya·tām
- 3
tasyās tad vacanaṃ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ / ārjavena yathātattvam ākhyātum upacakrame
tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā ha·nu·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ār·ja·ve·na ya·thā·tat·tvam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me
- 4
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ / rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam
rā·jā sar·vas·ya lo·kas·ya ma·hen·dra·va·ru·ṇo·pa·maḥ / rā·mo dā·śa·ra·thiḥ śrī·mān pra·viṣ·ṭo daṇ·ḍa·kā·va·nam
- 5
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā / tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt
lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vai·deh·yā cā·pi bhār·ya·yā / tas·ya bhār·yā ja·nas·thā·nād rā·va·ṇe·na hṛ·tā ba·lāt
- 6
vīras tasya sakhā rājñaḥ sugrīvo nāma vānaraḥ / rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam
vī·ras tas·ya sa·khā rāj·ñaḥ sug·rī·vo nā·ma vā·na·raḥ / rā·jā vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ye·na pras·thā·pi·tā va·yam
- 7
agastyacaritām āśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām / sahaibhir vānarair mukhyair aṅgadapramukhair vayam
a·gas·tya·ca·ri·tām ā·śāṃ dak·ṣi·ṇāṃ ya·ma·rak·ṣi·tām / sa·hai·bhir vā·na·rair mukh·yair aṅ·ga·dap·ra·mu·khair va·yam
- 8
rāvaṇaṃ sahitāḥ sarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam / sītayā saha vaidehyā mārgadhvam iti coditāḥ
rā·va·ṇaṃ sa·hi·tāḥ sar·ve rāk·ṣa·saṃ kā·ma·rū·pi·ṇam / sī·ta·yā sa·ha vai·deh·yā mār·gadh·vam i·ti co·di·tāḥ
- 9
vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam / bubhukṣitāḥ pariśrāntā vṛkṣamūlam upāśritāḥ
vi·cit·ya tu va·yaṃ sar·ve sa·mag·rāṃ dak·ṣi·ṇāṃ di·śam / bu·bhuk·ṣi·tāḥ pa·riś·rān·tā vṛk·ṣa·mū·lam u·pāś·ri·tāḥ
- 10
vivarṇavadanāḥ sarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ / nādhigacchāmahe pāraṃ magnāś cintāmahārṇave
vi·var·ṇa·va·da·nāḥ sar·ve sar·ve dhyā·na·pa·rā·ya·ṇāḥ / nā·dhi·gac·chā·ma·he pā·raṃ mag·nāś cin·tā·ma·hār·ṇa·ve
- 11
cārayantas tataś cakṣur dṛṣṭavanto mahad bilam / latāpādapasaṃchannaṃ timireṇa samāvṛtam
cā·ra·yan·tas ta·taś cak·ṣur dṛṣ·ṭa·van·to ma·had bi·lam / la·tā·pā·da·pa·saṃ·chan·naṃ ti·mi·re·ṇa sa·mā·vṛ·tam
- 12
asmād dhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaiḥ salilareṇubhiḥ / kurarāḥ sārasāś caiva niṣpatanti patatriṇaḥ / sādhv atra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṃgamāḥ
as·mād dhaṃ·sā ja·lak·lin·nāḥ pak·ṣaiḥ sa·li·la·re·ṇu·bhiḥ / ku·ra·rāḥ sā·ra·sāś cai·va niṣ·pa·tan·ti pa·tat·ri·ṇaḥ / sādhv at·ra pra·vi·śā·me·ti ma·yā tūk·tāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 13
teṣām api hi sarveṣām anumānam upāgatam / gacchāmaḥ praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ
te·ṣām a·pi hi sar·ve·ṣām a·nu·mā·nam u·pā·ga·tam / gac·chā·maḥ pra·vi·śā·me·ti bhar·tṛ·kār·yat·va·rān·vi·tāḥ
- 14
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam / idaṃ praviṣṭāḥ sahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam
ta·to gā·ḍhaṃ ni·pa·ti·tā gṛh·ya has·tau pa·ras·pa·ram / i·daṃ pra·viṣ·ṭāḥ sa·ha·sā bi·laṃ ti·mi·ra·saṃ·vṛ·tam
- 15
etan naḥ kāyam etena kṛtyena vayam āgatāḥ / tvāṃ caivopagatāḥ sarve paridyūnā bubhukṣitāḥ
e·tan naḥ kā·yam e·te·na kṛt·ye·na va·yam ā·ga·tāḥ / tvāṃ cai·vo·pa·ga·tāḥ sar·ve pa·rid·yū·nā bu·bhuk·ṣi·tāḥ
- 16
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca / asmābhir upabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ
ā·tith·ya·dhar·ma·dat·tā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / as·mā·bhir u·pa·bhuk·tā·ni bu·bhuk·ṣā·pa·ri·pī·ḍi·taiḥ
- 17
yat tvayā rakṣitāḥ sarve mriyamāṇā bubhukṣayā / brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ
yat tva·yā rak·ṣi·tāḥ sar·ve mri·ya·mā·ṇā bu·bhuk·ṣa·yā / brū·hi prat·yu·pa·kā·rār·thaṃ kiṃ te kur·van·tu vā·na·rāḥ
- 18
evam uktā tu sarvajñā vānarais taiḥ svayaṃprabhā / pratyuvāca tataḥ sarvān idaṃ vānarayūthapam
e·vam uk·tā tu sar·vaj·ñā vā·na·rais taiḥ sva·yaṃp·ra·bhā / prat·yu·vā·ca ta·taḥ sar·vān i·daṃ vā·na·ra·yū·tha·pam
- 19
sarveṣāṃ parituṣṭāsmi vānarāṇāṃ tarasvinām / carantyā mama dharmeṇa na kāryam iha kena cit
sar·ve·ṣāṃ pa·ri·tuṣ·ṭās·mi vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / ca·ran·tyā ma·ma dhar·me·ṇa na kār·yam i·ha ke·na cit
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 52 33 verses
- 1
evam uktaḥ śubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam / uvāca hanumān vākyaṃ tām aninditaceṣṭitām
e·vam uk·taḥ śu·bhaṃ vāk·yaṃ tā·pas·yā dhar·ma·saṃ·hi·tam / u·vā·ca ha·nu·mān vāk·yaṃ tām a·nin·di·ta·ceṣ·ṭi·tām
- 2
śaraṇaṃ tvāṃ prapannāḥ smaḥ sarve vai dharmacāriṇi / yaḥ kṛtaḥ samayo 'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā / sa tu kālo vyatikrānto bile ca parivartatām
śa·ra·ṇaṃ tvāṃ pra·pan·nāḥ smaḥ sar·ve vai dhar·ma·cā·ri·ṇi / yaḥ kṛ·taḥ sa·ma·yo 'smā·kaṃ sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / sa tu kā·lo vya·tik·rān·to bi·le ca pa·ri·var·ta·tām
- 3
sā tvam asmād bilād ghorād uttārayitum arhasi
sā tvam as·mād bi·lād gho·rād ut·tā·ra·yi·tum ar·ha·si
- 4
tasmāt sugrīvavacanād atikrāntān gatāyuṣaḥ / trātum arhasi naḥ sarvān sugrīvabhayaśaṅkitān
tas·māt sug·rī·va·va·ca·nād a·tik·rān·tān ga·tā·yu·ṣaḥ / trā·tum ar·ha·si naḥ sar·vān sug·rī·va·bha·ya·śaṅ·ki·tān
- 5
mahac ca kāryam asmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi / tac cāpi na kṛtaṃ kāryam asmābhir iha vāsibhiḥ
ma·hac ca kār·yam as·mā·bhiḥ kar·tav·yaṃ dhar·ma·cā·ri·ṇi / tac cā·pi na kṛ·taṃ kār·yam as·mā·bhir i·ha vā·si·bhiḥ
- 6
evam uktā hanumatā tāpasī vākyam abravīt / jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum
e·vam uk·tā ha·nu·ma·tā tā·pa·sī vāk·yam ab·ra·vīt / jī·va·tā duṣ·ka·raṃ man·ye pra·viṣ·ṭe·na ni·var·ti·tum
- 7
tapasas tu prabhāvena niyamopārjitena ca / sarvān eva bilād asmād uddhariṣyāmi vānarān
ta·pa·sas tu pra·bhā·ve·na ni·ya·mo·pār·ji·te·na ca / sar·vān e·va bi·lād as·mād ud·dha·riṣ·yā·mi vā·na·rān
- 8
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṃgavāḥ / na hi niṣkramituṃ śakyam animīlitalocanaiḥ
ni·mī·la·ya·ta cak·ṣūṃ·ṣi sar·ve vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / na hi niṣ·kra·mi·tuṃ śak·yam a·ni·mī·li·ta·lo·ca·naiḥ
- 9
tataḥ saṃmīlitāḥ sarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ / sahasā pidadhur dṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣiṇaḥ
ta·taḥ saṃ·mī·li·tāḥ sar·ve su·ku·mā·rāṅ·gu·laiḥ ka·raiḥ / sa·ha·sā pi·da·dhur dṛṣ·ṭiṃ hṛṣ·ṭā ga·ma·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 10
vānarās tu mahātmāno hastaruddhamukhās tadā / nimeṣāntaramātreṇa bilād uttāritās tayā
vā·na·rās tu ma·hāt·mā·no has·ta·rud·dha·mu·khās ta·dā / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa bi·lād ut·tā·ri·tās ta·yā
- 11
tatas tān vānarān sarvāṃs tāpasī dharmacāriṇī / niḥsṛtān viṣamāt tasmāt samāśvāsyedam abravīt
ta·tas tān vā·na·rān sar·vāṃs tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī / niḥ·sṛ·tān vi·ṣa·māt tas·māt sa·māś·vās·ye·dam ab·ra·vīt
- 12
eṣa vindhyo giriḥ śrīmān nānādrumalatāyutaḥ / eṣa prasavaṇaḥ śailaḥ sāgaro 'yaṃ mahodadhiḥ
e·ṣa vin·dhyo gi·riḥ śrī·mān nā·nād·ru·ma·la·tā·yu·taḥ / e·ṣa pra·sa·va·ṇaḥ śai·laḥ sā·ga·ro 'yaṃ ma·ho·da·dhiḥ
- 13
svasti vo 'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ / ity uktvā tad bilaṃ śrīmat praviveśa svayaṃprabhā
svas·ti vo 'stu ga·miṣ·yā·mi bha·va·naṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / ity uk·tvā tad bi·laṃ śrī·mat pra·vi·ve·śa sva·yaṃp·ra·bhā
- 14
tatas te dadṛśur ghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam / apāram abhigarjantaṃ ghorair ūrmibhir ākulam
ta·tas te da·dṛ·śur gho·raṃ sā·ga·raṃ va·ru·ṇā·la·yam / a·pā·ram a·bhi·gar·jan·taṃ gho·rair ūr·mi·bhir ā·ku·lam
- 15
mayasya māyā vihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām / teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ
ma·yas·ya mā·yā vi·hi·taṃ gi·ri·dur·gaṃ vi·cin·va·tām / te·ṣāṃ mā·so vya·tik·rān·to yo rāj·ñā sa·ma·yaḥ kṛ·taḥ
- 16
vindhyasya tu gireḥ pāde saṃprapuṣpitapādape / upaviśya mahābhāgāś cintām āpedire tadā
vin·dhyas·ya tu gi·reḥ pā·de saṃp·ra·puṣ·pi·ta·pā·da·pe / u·pa·viś·ya ma·hā·bhā·gāś cin·tām ā·pe·di·re ta·dā
- 17
tataḥ puṣpātibhārāgrāṃl latāśatasamāvṛtān / drumān vāsantikān dṛṣṭvā babhūvur bhayaśaṅkitāḥ
ta·taḥ puṣ·pā·ti·bhā·rāg·rāṃl la·tā·śa·ta·sa·mā·vṛ·tān / dru·mān vā·san·ti·kān dṛṣ·ṭvā ba·bhū·vur bha·ya·śaṅ·ki·tāḥ
- 18
te vasantam anuprāptaṃ prativedya parasparam / naṣṭasaṃdeśakālārthā nipetur dharaṇītale
te va·san·tam a·nup·rāp·taṃ pra·ti·ved·ya pa·ras·pa·ram / naṣ·ṭa·saṃ·de·śa·kā·lār·thā ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 19
sa tu siṃharṣabha skandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ / yuvarājo mahāprājña aṅgado vākyam abravīt
sa tu siṃ·har·ṣa·bha skan·dhaḥ pī·nā·ya·ta·bhu·jaḥ ka·piḥ / yu·va·rā·jo ma·hāp·rāj·ña aṅ·ga·do vāk·yam ab·ra·vīt
- 20
śāsanāt kapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ / māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na budhyate
śā·sa·nāt ka·pi·rā·jas·ya va·yaṃ sar·ve vi·nir·ga·tāḥ / mā·saḥ pūr·ṇo bi·las·thā·nāṃ ha·ra·yaḥ kiṃ na budh·ya·te
- 21
tasminn atīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam / prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām
tas·minn a·tī·te kā·le tu sug·rī·ve·ṇa kṛ·te sva·yam / prā·yo·pa·ve·śa·naṃ yuk·taṃ sar·ve·ṣāṃ ca va·nau·ka·sām
- 22
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ svāmibhāve vyavasthitaḥ / na kṣamiṣyati naḥ sarvān aparādhakṛto gatān
tīk·ṣṇaḥ pra·kṛt·yā sug·rī·vaḥ svā·mi·bhā·ve vya·vas·thi·taḥ / na kṣa·miṣ·ya·ti naḥ sar·vān a·pa·rā·dha·kṛ·to ga·tān
- 23
apravṛttau ca sītāyāḥ pāpam eva kariṣyati / tasmāt kṣamam ihādyaiva prāyopaviśanaṃ hi naḥ
ap·ra·vṛt·tau ca sī·tā·yāḥ pā·pam e·va ka·riṣ·ya·ti / tas·māt kṣa·mam i·hād·yai·va prā·yo·pa·vi·śa·naṃ hi naḥ
- 24
tyaktvā putrāṃś ca dārāṃś ca dhanāni ca gṛhāṇi ca / yāvan na ghātayed rājā sarvān pratigatān itaḥ / vadhenāpratirūpeṇa śreyān mṛtyur ihaiva naḥ
tyak·tvā put·rāṃś ca dā·rāṃś ca dha·nā·ni ca gṛ·hā·ṇi ca / yā·van na ghā·ta·yed rā·jā sar·vān pra·ti·ga·tān i·taḥ / va·dhe·nāp·ra·ti·rū·pe·ṇa śre·yān mṛt·yur i·hai·va naḥ
- 25
na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ / narendreṇābhiṣikto 'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
na cā·haṃ yau·va·rāj·ye·na sug·rī·ve·ṇā·bhi·ṣe·ci·taḥ / na·ren·dre·ṇā·bhi·ṣik·to 'smi rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā
- 26
sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam / ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ
sa pūr·vaṃ bad·dha·vai·ro māṃ rā·jā dṛṣ·ṭvā vya·tik·ra·mam / ghā·ta·yiṣ·ya·ti daṇ·ḍe·na tīk·ṣṇe·na kṛ·ta·niś·ca·yaḥ
- 27
kiṃ me suhṛdbhir vyasanaṃ paśyadbhir jīvitāntare / ihaiva prāyam āsiṣye puṇye sāgararodhasi
kiṃ me su·hṛd·bhir vya·sa·naṃ paś·yad·bhir jī·vi·tān·ta·re / i·hai·va prā·yam ā·siṣ·ye puṇ·ye sā·ga·ra·ro·dha·si
- 28
etac chrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam / sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyam abruvan
e·tac chrut·vā ku·mā·re·ṇa yu·va·rā·je·na bhā·ṣi·tam / sar·ve te vā·na·raś·reṣ·ṭhāḥ ka·ru·ṇaṃ vāk·yam ab·ru·van
- 29
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaś ca rāghavaḥ / adṛṣṭāyāṃ ca vaidehyāṃ dṛṣṭvāsmāṃś ca samāgatān
tīk·ṣṇaḥ pra·kṛt·yā sug·rī·vaḥ pri·yā·sak·taś ca rā·gha·vaḥ / a·dṛṣ·ṭā·yāṃ ca vai·deh·yāṃ dṛṣ·ṭvās·māṃś ca sa·mā·ga·tān
- 30
rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyaty asaṃśayam / na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ
rā·gha·vap·ri·ya·kā·mār·thaṃ ghā·ta·yiṣ·yaty a·saṃ·śa·yam / na kṣa·maṃ cā·pa·rād·dhā·nāṃ ga·ma·naṃ svā·mi·pār·śva·taḥ
- 31
plavaṃgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacas tāra idaṃ babhāṣe / alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ
pla·vaṃ·ga·mā·nāṃ tu bha·yār·di·tā·nāṃ śrut·vā va·cas tā·ra i·daṃ ba·bhā·ṣe / a·laṃ vi·ṣā·de·na bi·laṃ pra·viś·ya va·sā·ma sar·ve ya·di ro·ca·te vaḥ
- 32
idaṃ hi māyā vihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyam / ihāsti no naiva bhayaṃ puraṃdarān na rāghavād vānararājato 'pi vā
i·daṃ hi mā·yā vi·hi·taṃ su·dur·ga·maṃ pra·bhū·ta·vṛk·ṣo·da·ka·bhoj·ya·pe·yam / i·hās·ti no nai·va bha·yaṃ pu·raṃ·da·rān na rā·gha·vād vā·na·ra·rā·ja·to 'pi vā
- 33
śrutvāṅgadasyāpi vaco 'nukūlam ūcuś ca sarve harayaḥ pratītāḥ / yathā na hanyema tathāvidhānam asaktam adyaiva vidhīyatāṃ naḥ
śrut·vāṅ·ga·das·yā·pi va·co 'nu·kū·lam ū·cuś ca sar·ve ha·ra·yaḥ pra·tī·tāḥ / ya·thā na han·ye·ma ta·thā·vi·dhā·nam a·sak·tam ad·yai·va vi·dhī·ya·tāṃ naḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 53 21 verses
- 1
tathā bruvati tāre tu tārādhipativarcasi / atha mene hṛtaṃ rājyaṃ hanumān aṅgadena tat
ta·thā bru·va·ti tā·re tu tā·rā·dhi·pa·ti·var·ca·si / a·tha me·ne hṛ·taṃ rāj·yaṃ ha·nu·mān aṅ·ga·de·na tat
- 2
buddhyā hy aṣṭāṅgayā yuktaṃ caturbalasamanvitam / caturdaśaguṇaṃ mene hanumān vālinaḥ sutam
bud·dhyā hy aṣ·ṭāṅ·ga·yā yuk·taṃ ca·tur·ba·la·sa·man·vi·tam / ca·tur·da·śa·gu·ṇaṃ me·ne ha·nu·mān vā·li·naḥ su·tam
- 3
āpūryamāṇaṃ śaśvac ca tejobalaparākramaiḥ / śaśinaṃ śuklapakṣādau vardhamānam iva śriyā
ā·pūr·ya·mā·ṇaṃ śaś·vac ca te·jo·ba·la·pa·rāk·ra·maiḥ / śa·śi·naṃ śuk·la·pak·ṣā·dau var·dha·mā·nam i·va śri·yā
- 4
bṛhaspatisamaṃ buddhyā vikrame sadṛśaṃ pituḥ / śuśrūṣamāṇaṃ tārasya śukrasyeva puraṃdaram
bṛ·has·pa·ti·sa·maṃ bud·dhyā vik·ra·me sa·dṛ·śaṃ pi·tuḥ / śuś·rū·ṣa·mā·ṇaṃ tā·ras·ya śuk·ras·ye·va pu·raṃ·da·ram
- 5
bhartur arthe pariśrāntaṃ sarvaśāstraviśāradam / abhisaṃdhātum ārebhe hanumān aṅgadaṃ tataḥ
bhar·tur ar·the pa·riś·rān·taṃ sar·va·śās·tra·vi·śā·ra·dam / a·bhi·saṃ·dhā·tum ā·re·bhe ha·nu·mān aṅ·ga·daṃ ta·taḥ
- 6
sa caturṇām upāyānāṃ tṛtīyam upavarṇayan / bhedayām āsa tān sarvān vānarān vākyasaṃpadā
sa ca·tur·ṇām u·pā·yā·nāṃ tṛ·tī·yam u·pa·var·ṇa·yan / bhe·da·yām ā·sa tān sar·vān vā·na·rān vāk·ya·saṃ·pa·dā
- 7
teṣu sarveṣu bhinneṣu tato 'bhīṣayad aṅgadam / bhīṣaṇair bahubhir vākyaiḥ kopopāyasamanvitaiḥ
te·ṣu sar·ve·ṣu bhin·ne·ṣu ta·to 'bhī·ṣa·yad aṅ·ga·dam / bhī·ṣa·ṇair ba·hu·bhir vāk·yaiḥ ko·po·pā·ya·sa·man·vi·taiḥ
- 8
tvaṃ samarthataraḥ pitrā yuddhe tāreya vai dhuram / dṛḍhaṃ dhārayituṃ śaktaḥ kapirājyaṃ yathā pitā
tvaṃ sa·mar·tha·ta·raḥ pit·rā yud·dhe tā·re·ya vai dhu·ram / dṛ·ḍhaṃ dhā·ra·yi·tuṃ śak·taḥ ka·pi·rāj·yaṃ ya·thā pi·tā
- 9
nityam asthiracittā hi kapayo haripuṃgava / nājñāpyaṃ viṣahiṣyanti putradārān vinā tvayā
nit·yam as·thi·ra·cit·tā hi ka·pa·yo ha·ri·puṃ·ga·va / nāj·ñāp·yaṃ vi·ṣa·hiṣ·yan·ti put·ra·dā·rān vi·nā tva·yā
- 10
tvāṃ naite hy anuyuñjeyuḥ pratyakṣaṃ pravadāmi te / yathāyaṃ jāmbavān nīlaḥ suhotraś ca mahākapiḥ
tvāṃ nai·te hy a·nu·yuñ·je·yuḥ prat·yak·ṣaṃ pra·va·dā·mi te / ya·thā·yaṃ jām·ba·vān nī·laḥ su·hot·raś ca ma·hā·ka·piḥ
- 11
na hy ahaṃ ta ime sarve sāmadānādibhir guṇaiḥ / daṇḍena na tvayā śakyāḥ sugrīvād apakarṣitum
na hy a·haṃ ta i·me sar·ve sā·ma·dā·nā·di·bhir gu·ṇaiḥ / daṇ·ḍe·na na tva·yā śak·yāḥ sug·rī·vād a·pa·kar·ṣi·tum
- 12
vigṛhyāsanam apy āhur durbalena balīyasaḥ / ātmarakṣākaras tasmān na vigṛhṇīta durbalaḥ
vi·gṛh·yā·sa·nam apy ā·hur dur·ba·le·na ba·lī·ya·saḥ / āt·ma·rak·ṣā·ka·ras tas·mān na vi·gṛh·ṇī·ta dur·ba·laḥ
- 13
yāṃ cemāṃ manyase dhātrīm etad bilam iti śrutam / etal lakṣmaṇabāṇānām īṣatkāryaṃ vidāraṇe
yāṃ ce·māṃ man·ya·se dhāt·rīm e·tad bi·lam i·ti śru·tam / e·tal lak·ṣma·ṇa·bā·ṇā·nām ī·ṣat·kār·yaṃ vi·dā·ra·ṇe
- 14
svalpaṃ hi kṛtam indreṇa kṣipatā hy aśaniṃ purā / lakṣmaṇo niśitair bāṇair bhindyāt patrapuṭaṃ yathā / lakṣmaṇasya ca nārācā bahavaḥ santi tadvidhāḥ
sval·paṃ hi kṛ·tam in·dre·ṇa kṣi·pa·tā hy a·śa·niṃ pu·rā / lak·ṣma·ṇo ni·śi·tair bā·ṇair bhin·dyāt pat·ra·pu·ṭaṃ ya·thā / lak·ṣma·ṇas·ya ca nā·rā·cā ba·ha·vaḥ san·ti tad·vi·dhāḥ
- 15
avasthāne yadaiva tvam āsiṣyasi paraṃtapa / tadaiva harayaḥ sarve tyakṣyanti kṛtaniścayāḥ
a·vas·thā·ne ya·dai·va tvam ā·siṣ·ya·si pa·raṃ·ta·pa / ta·dai·va ha·ra·yaḥ sar·ve tyak·ṣyan·ti kṛ·ta·niś·ca·yāḥ
- 16
smarantaḥ putradārāṇāṃ nityodvignā bubhukṣitāḥ / kheditā duḥkhaśayyābhis tvāṃ kariṣyanti pṛṣṭhataḥ
sma·ran·taḥ put·ra·dā·rā·ṇāṃ nit·yod·vig·nā bu·bhuk·ṣi·tāḥ / khe·di·tā duḥ·kha·śay·yā·bhis tvāṃ ka·riṣ·yan·ti pṛṣ·ṭha·taḥ
- 17
sa tvaṃ hīnaḥ suhṛdbhiś ca hitakāmaiś ca bandhubhiḥ / tṛṇād api bhṛśodvignaḥ spandamānād bhaviṣyasi
sa tvaṃ hī·naḥ su·hṛd·bhiś ca hi·ta·kā·maiś ca ban·dhu·bhiḥ / tṛ·ṇād a·pi bhṛ·śod·vig·naḥ span·da·mā·nād bha·viṣ·ya·si
- 18
na ca jātu na hiṃsyus tvāṃ ghorā lakṣmaṇasāyakāḥ / apavṛttaṃ jighāṃsanto mahāvegā durāsadāḥ
na ca jā·tu na hiṃs·yus tvāṃ gho·rā lak·ṣma·ṇa·sā·ya·kāḥ / a·pa·vṛt·taṃ ji·ghāṃ·san·to ma·hā·ve·gā du·rā·sa·dāḥ
- 19
asmābhis tu gataṃ sārdhaṃ vinītavad upasthitam / ānupūrvyāt tu sugrīvo rājye tvāṃ sthāpayiṣyati
as·mā·bhis tu ga·taṃ sār·dhaṃ vi·nī·ta·vad u·pas·thi·tam / ā·nu·pūr·vyāt tu sug·rī·vo rāj·ye tvāṃ sthā·pa·yiṣ·ya·ti
- 20
dharmakāmaḥ pitṛvyas te prītikāmo dṛḍhavrataḥ / śuciḥ satyapratijñaś ca nā tvāṃ jātu jighāṃsati
dhar·ma·kā·maḥ pi·tṛv·yas te prī·ti·kā·mo dṛ·ḍhav·ra·taḥ / śu·ciḥ sat·yap·ra·tij·ñaś ca nā tvāṃ jā·tu ji·ghāṃ·sa·ti
- 21
priyakāmaś ca te mātus tadarthaṃ cāsya jīvitam / tasyāpatyaṃ ca nāsty anyat tasmād aṅgada gamyatām
pri·ya·kā·maś ca te mā·tus ta·dar·thaṃ cās·ya jī·vi·tam / tas·yā·pat·yaṃ ca nāsty an·yat tas·mād aṅ·ga·da gam·ya·tām
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 54 21 verses
- 1
śrutvā hanumato vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhitam / svāmisatkārasaṃyuktam aṅgado vākyam abravīt
śrut·vā ha·nu·ma·to vāk·yaṃ praś·ri·taṃ dhar·ma·saṃ·hi·tam / svā·mi·sat·kā·ra·saṃ·yuk·tam aṅ·ga·do vāk·yam ab·ra·vīt
- 2
sthairyaṃ sarvātmanā śaucam ānṛśaṃsyam athārjavam / vikramaiś caiva dhairyaṃ ca sugrīve nopapadyate
sthair·yaṃ sar·vāt·ma·nā śau·cam ā·nṛ·śaṃs·yam a·thār·ja·vam / vik·ra·maiś cai·va dhair·yaṃ ca sug·rī·ve no·pa·pad·ya·te
- 3
bhrātur jyeṣṭhasya yo bhāryāṃ jīvito mahiṣīṃ priyām / dharmeṇa mātaraṃ yas tu svīkaroti jugupsitaḥ
bhrā·tur jyeṣ·ṭhas·ya yo bhār·yāṃ jī·vi·to ma·hi·ṣīṃ pri·yām / dhar·me·ṇa mā·ta·raṃ yas tu svī·ka·ro·ti ju·gup·si·taḥ
- 4
kathaṃ sa dharmaṃ jānīte yena bhrātrā durātmanā / yuddhāyābhiniyuktena bilasya pihitaṃ mukham
ka·thaṃ sa dhar·maṃ jā·nī·te ye·na bhrāt·rā du·rāt·ma·nā / yud·dhā·yā·bhi·ni·yuk·te·na bi·las·ya pi·hi·taṃ mu·kham
- 5
satyāt pāṇigṛhītaś ca kṛtakarmā mahāyaśāḥ / vismṛto rāghavo yena sa kasya sukṛtaṃ smaret
sat·yāt pā·ṇi·gṛ·hī·taś ca kṛ·ta·kar·mā ma·hā·ya·śāḥ / vis·mṛ·to rā·gha·vo ye·na sa kas·ya su·kṛ·taṃ sma·ret
- 6
lakṣmaṇasya bhayād yena nādharmabhayabhīruṇā / ādiṣṭā mārgituṃ sītāṃ dharmam asmin kathaṃ bhavet
lak·ṣma·ṇas·ya bha·yād ye·na nā·dhar·ma·bha·ya·bhī·ru·ṇā / ā·diṣ·ṭā mār·gi·tuṃ sī·tāṃ dhar·mam as·min ka·thaṃ bha·vet
- 7
tasmin pāpe kṛtaghne tu smṛtihīne calātmani / āryaḥ ko viśvasej jātu tat kulīno jijīviṣuḥ
tas·min pā·pe kṛ·tagh·ne tu smṛ·ti·hī·ne ca·lāt·ma·ni / ār·yaḥ ko viś·va·sej jā·tu tat ku·lī·no ji·jī·vi·ṣuḥ
- 8
rājye putraṃ pratiṣṭhāpya saguṇo nirguṇo 'pi vā / kathaṃ śatrukulīnaṃ māṃ sugrīvo jīvayiṣyati
rāj·ye put·raṃ pra·tiṣ·ṭhāp·ya sa·gu·ṇo nir·gu·ṇo 'pi vā / ka·thaṃ śat·ru·ku·lī·naṃ māṃ sug·rī·vo jī·va·yiṣ·ya·ti
- 9
bhinnamantro 'parāddhaś ca hīnaśaktiḥ kathaṃ hy aham / kiṣkindhāṃ prāpya jīveyam anātha iva durbalaḥ
bhin·na·man·tro 'pa·rād·dhaś ca hī·na·śak·tiḥ ka·thaṃ hy a·ham / kiṣ·kin·dhāṃ prāp·ya jī·ve·yam a·nā·tha i·va dur·ba·laḥ
- 10
upāṃśudaṇḍena hi māṃ bandhanenopapādayet / śaṭhaḥ krūro nṛśaṃsaś ca sugrīvo rājyakāraṇāt
u·pāṃ·śu·daṇ·ḍe·na hi māṃ ban·dha·ne·no·pa·pā·da·yet / śa·ṭhaḥ krū·ro nṛ·śaṃ·saś ca sug·rī·vo rāj·ya·kā·ra·ṇāt
- 11
bandhanāc cāvasādān me śreyaḥ prāyopaveśanam / anujānīta māṃ sarve gṛhān gacchantu vānarāḥ
ban·dha·nāc cā·va·sā·dān me śre·yaḥ prā·yo·pa·ve·śa·nam / a·nu·jā·nī·ta māṃ sar·ve gṛ·hān gac·chan·tu vā·na·rāḥ
- 12
ahaṃ vaḥ pratijānāmi na gamiṣyāmy ahaṃ purīm / ihaiva prāyam āsiṣye śreyo maraṇam eva me
a·haṃ vaḥ pra·ti·jā·nā·mi na ga·miṣ·yāmy a·haṃ pu·rīm / i·hai·va prā·yam ā·siṣ·ye śre·yo ma·ra·ṇam e·va me
- 13
abhivādanapūrvaṃ tu rājā kuśalam eva ca / vācyas tato yavīyān me sugrīvo vānareśvaraḥ
a·bhi·vā·da·na·pūr·vaṃ tu rā·jā ku·śa·lam e·va ca / vāc·yas ta·to ya·vī·yān me sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ
- 14
ārogyapūrvaṃ kuśalaṃ vācyā mātā rumā ca me / mātaraṃ caiva me tārām āśvāsayitum arhatha
ā·rog·ya·pūr·vaṃ ku·śa·laṃ vāc·yā mā·tā ru·mā ca me / mā·ta·raṃ cai·va me tā·rām āś·vā·sa·yi·tum ar·ha·tha
- 15
prakṛtyā priyaputrā sā sānukrośā tapasvinī / vinaṣṭaṃ mām iha śrutvā vyaktaṃ hāsyati jīvitam
pra·kṛt·yā pri·ya·put·rā sā sā·nuk·ro·śā ta·pas·vi·nī / vi·naṣ·ṭaṃ mām i·ha śrut·vā vyak·taṃ hās·ya·ti jī·vi·tam
- 16
etāvad uktvā vacanaṃ vṛddhān apy abhivādya ca / saṃviveśāṅgado bhūmau rudan darbheṣu durmanāḥ
e·tā·vad uk·tvā va·ca·naṃ vṛd·dhān apy a·bhi·vād·ya ca / saṃ·vi·ve·śāṅ·ga·do bhū·mau ru·dan dar·bhe·ṣu dur·ma·nāḥ
- 17
tasya saṃviśatas tatra rudanto vānararṣabhāḥ / nayanebhyaḥ pramumucur uṣṇaṃ vai vāriduḥkhitāḥ
tas·ya saṃ·vi·śa·tas tat·ra ru·dan·to vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / na·ya·nebh·yaḥ pra·mu·mu·cur uṣ·ṇaṃ vai vā·ri·duḥ·khi·tāḥ
- 18
sugrīvaṃ caiva nindantaḥ praśaṃsantaś ca vālinam / parivāryāṅgado sarve vyavasyan prāyam āsitum
sug·rī·vaṃ cai·va nin·dan·taḥ pra·śaṃ·san·taś ca vā·li·nam / pa·ri·vār·yāṅ·ga·do sar·ve vya·vas·yan prā·yam ā·si·tum
- 19
mataṃ tad vāliputrasya vijñāya plavagarṣabhāḥ / upaspṛśyodakaṃ sarve prāṅmukhāḥ samupāviśan / dakṣiṇāgreṣu darbheṣu udaktīraṃ samāśritāḥ
ma·taṃ tad vā·li·put·ras·ya vij·ñā·ya pla·va·gar·ṣa·bhāḥ / u·pas·pṛś·yo·da·kaṃ sar·ve prāṅ·mu·khāḥ sa·mu·pā·vi·śan / dak·ṣi·ṇāg·re·ṣu dar·bhe·ṣu u·dak·tī·raṃ sa·māś·ri·tāḥ
- 20
sa saṃviśadbhir bahubhir mahīdharo mahādrikūṭapramitaiḥ plavaṃgamaiḥ
sa saṃ·vi·śad·bhir ba·hu·bhir ma·hī·dha·ro ma·hād·ri·kū·ṭap·ra·mi·taiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ
- 21
babhūva saṃnāditanirjharāntaro bhṛśaṃ nadadbhir jaladair ivolbaṇaiḥ
ba·bhū·va saṃ·nā·di·ta·nir·jha·rān·ta·ro bhṛ·śaṃ na·dad·bhir ja·la·dair i·vol·ba·ṇaiḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 55 21 verses
- 1
upaviṣṭās tu te sarve yasmin prāyaṃ giristhale / harayo gṛdhrarājaś ca taṃ deśam upacakrame
u·pa·viṣ·ṭās tu te sar·ve yas·min prā·yaṃ gi·ris·tha·le / ha·ra·yo gṛdh·ra·rā·jaś ca taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me
- 2
sāmpātir nāma nāmnā tu cirajīvī vihaṃgamaḥ / bhrātā jaṭāyuṣaḥ śrīmān prakhyātabalapauruṣaḥ
sām·pā·tir nā·ma nām·nā tu ci·ra·jī·vī vi·haṃ·ga·maḥ / bhrā·tā ja·ṭā·yu·ṣaḥ śrī·mān prakh·yā·ta·ba·la·pau·ru·ṣaḥ
- 3
kandarād abhiniṣkramya sa vindhyasya mahāgireḥ / upaviṣṭān harīn dṛṣṭvā hṛṣṭātmā giram abravīt
kan·da·rād a·bhi·niṣ·kram·ya sa vin·dhyas·ya ma·hā·gi·reḥ / u·pa·viṣ·ṭān ha·rīn dṛṣ·ṭvā hṛṣ·ṭāt·mā gi·ram ab·ra·vīt
- 4
vidhiḥ kila naraṃ loke vidhānenānuvartate / yathāyaṃ vihito bhakṣyaś cirān mahyam upāgataḥ
vi·dhiḥ ki·la na·raṃ lo·ke vi·dhā·ne·nā·nu·var·ta·te / ya·thā·yaṃ vi·hi·to bhak·ṣyaś ci·rān mah·yam u·pā·ga·taḥ
- 5
paramparāṇāṃ bhakṣiṣye vānarāṇāṃ mṛtaṃ mṛtam / uvācaivaṃ vacaḥ pakṣī tān nirīkṣya plavaṃgamān
pa·ram·pa·rā·ṇāṃ bhak·ṣiṣ·ye vā·na·rā·ṇāṃ mṛ·taṃ mṛ·tam / u·vā·cai·vaṃ va·caḥ pak·ṣī tān ni·rīk·ṣya pla·vaṃ·ga·mān
- 6
tasya tad vacanaṃ śrutvā bhakṣalubdhasya pakṣiṇaḥ / aṅgadaḥ param āyasto hanūmantam athābravīt
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā bhak·ṣa·lub·dhas·ya pak·ṣi·ṇaḥ / aṅ·ga·daḥ pa·ram ā·yas·to ha·nū·man·tam a·thāb·ra·vīt
- 7
paśya sītāpadeśena sākṣād vaivasvato yamaḥ / imaṃ deśam anuprāpto vānarāṇāṃ vipattaye
paś·ya sī·tā·pa·de·śe·na sāk·ṣād vai·vas·va·to ya·maḥ / i·maṃ de·śam a·nup·rāp·to vā·na·rā·ṇāṃ vi·pat·ta·ye
- 8
rāmasya na kṛtaṃ kāryaṃ rājño na ca vacaḥ kṛtam / harīṇām iyam ajñātā vipattiḥ sahasāgatā
rā·mas·ya na kṛ·taṃ kār·yaṃ rāj·ño na ca va·caḥ kṛ·tam / ha·rī·ṇām i·yam aj·ñā·tā vi·pat·tiḥ sa·ha·sā·ga·tā
- 9
vaidehyāḥ priyakāmena kṛtaṃ karma jaṭāyuṣā / gṛdhrarājena yat tatra śrutaṃ vas tad aśeṣataḥ
vai·deh·yāḥ pri·ya·kā·me·na kṛ·taṃ kar·ma ja·ṭā·yu·ṣā / gṛdh·ra·rā·je·na yat tat·ra śru·taṃ vas tad a·śe·ṣa·taḥ
- 10
tathā sarvāṇi bhūtāni tiryagyonigatāny api / priyaṃ kurvanti rāmasya tyaktvā prāṇān yathā vayam
ta·thā sar·vā·ṇi bhū·tā·ni tir·yag·yo·ni·ga·tāny a·pi / pri·yaṃ kur·van·ti rā·mas·ya tyak·tvā prā·ṇān ya·thā va·yam
- 11
rāghavārthe pariśrāntā vayaṃ saṃtyaktajīvitāḥ / kāntārāṇi prapannāḥ sma na ca paśyāma maithilīm
rā·gha·vār·the pa·riś·rān·tā va·yaṃ saṃt·yak·ta·jī·vi·tāḥ / kān·tā·rā·ṇi pra·pan·nāḥ sma na ca paś·yā·ma mai·thi·līm
- 12
sa sukhī gṛdhrarājas tu rāvaṇena hato raṇe / muktaś ca sugrīvabhayād gataś ca paramāṃ gatim
sa su·khī gṛdh·ra·rā·jas tu rā·va·ṇe·na ha·to ra·ṇe / muk·taś ca sug·rī·va·bha·yād ga·taś ca pa·ra·māṃ ga·tim
- 13
jaṭāyuṣo vināśena rājño daśarathasya ca / haraṇena ca vaidehyāḥ saṃśayaṃ harayo gatāḥ
ja·ṭā·yu·ṣo vi·nā·śe·na rāj·ño da·śa·ra·thas·ya ca / ha·ra·ṇe·na ca vai·deh·yāḥ saṃ·śa·yaṃ ha·ra·yo ga·tāḥ
- 14
rāmalakṣmaṇayor vāsām araṇye saha sītayā / rāghavasya ca bāṇena vālinaś ca tathā vadhaḥ
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor vā·sām a·raṇ·ye sa·ha sī·ta·yā / rā·gha·vas·ya ca bā·ṇe·na vā·li·naś ca ta·thā va·dhaḥ
- 15
rāmakopād aśeṣāṇāṃ rākṣasānāṃ tathā vadhaḥ / kaikeyyā varadānena idaṃ hi vikṛtaṃ kṛtam
rā·ma·ko·pād a·śe·ṣā·ṇāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ta·thā va·dhaḥ / kai·key·yā va·ra·dā·ne·na i·daṃ hi vi·kṛ·taṃ kṛ·tam
- 16
tat tu śrutvā tadā vākyam aṅgadasya mukhodgatam / abravīd vacanaṃ gṛdhras tīkṣṇatuṇḍo mahāsvanaḥ
tat tu śrut·vā ta·dā vāk·yam aṅ·ga·das·ya mu·khod·ga·tam / ab·ra·vīd va·ca·naṃ gṛdh·ras tīk·ṣṇa·tuṇ·ḍo ma·hās·va·naḥ
- 17
ko 'yaṃ girā ghoṣayati prāṇaiḥ priyatarasya me / jaṭāyuṣo vadhaṃ bhrātuḥ kampayann iva me manaḥ
ko 'yaṃ gi·rā gho·ṣa·ya·ti prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·ras·ya me / ja·ṭā·yu·ṣo va·dhaṃ bhrā·tuḥ kam·pa·yann i·va me ma·naḥ
- 18
katham āsīj janasthāne yuddhaṃ rākṣasagṛdhrayoḥ / nāmadheyam idaṃ bhrātuś cirasyādya mayā śrutam
ka·tham ā·sīj ja·nas·thā·ne yud·dhaṃ rāk·ṣa·sa·gṛdh·ra·yoḥ / nā·ma·dhe·yam i·daṃ bhrā·tuś ci·ras·yād·ya ma·yā śru·tam
- 19
yavīyaso guṇajñasya ślāghanīyasya vikramaiḥ / tad iccheyam ahaṃ śrotuṃ vināśaṃ vānararṣabhāḥ
ya·vī·ya·so gu·ṇaj·ñas·ya ślā·gha·nī·yas·ya vik·ra·maiḥ / tad ic·che·yam a·haṃ śro·tuṃ vi·nā·śaṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 20
bhrātur jaṭāyuṣas tasya janasthānanivāsinaḥ / tasyaiva ca mama bhrātuḥ sakhā daśarathaḥ katham / yasya rāmaḥ priyaḥ putro jyeṣṭho gurujanapriyaḥ
bhrā·tur ja·ṭā·yu·ṣas tas·ya ja·nas·thā·na·ni·vā·si·naḥ / tas·yai·va ca ma·ma bhrā·tuḥ sa·khā da·śa·ra·thaḥ ka·tham / yas·ya rā·maḥ pri·yaḥ put·ro jyeṣ·ṭho gu·ru·ja·nap·ri·yaḥ
- 21
sūryāṃśudagdhapakṣatvān na śaknomi visarpitum / iccheyaṃ parvatād asmād avatartum ariṃdamāḥ
sūr·yāṃ·śu·dag·dha·pak·ṣat·vān na śak·no·mi vi·sar·pi·tum / ic·che·yaṃ par·va·tād as·mād a·va·tar·tum a·riṃ·da·māḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 56 19 verses
- 1
śokād bhraṣṭasvaram api śrutvā te hariyūthapāḥ / śraddadhur naiva tad vākyaṃ karmaṇā tasya śaṅkitāḥ
śo·kād bhraṣ·ṭas·va·ram a·pi śrut·vā te ha·ri·yū·tha·pāḥ / śrad·da·dhur nai·va tad vāk·yaṃ kar·ma·ṇā tas·ya śaṅ·ki·tāḥ
- 2
te prāyam upaviṣṭās tu dṛṣṭvā gṛdhraṃ plavaṃgamāḥ / cakrur buddhiṃ tadā raudrāṃ sarvān no bhakṣayiṣyati
te prā·yam u·pa·viṣ·ṭās tu dṛṣ·ṭvā gṛdh·raṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / cak·rur bud·dhiṃ ta·dā raud·rāṃ sar·vān no bhak·ṣa·yiṣ·ya·ti
- 3
sarvathā prāyam āsīnān yadi no bhakṣayiṣyati / kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṣipraṃ siddhim ito gatāḥ
sar·va·thā prā·yam ā·sī·nān ya·di no bhak·ṣa·yiṣ·ya·ti / kṛ·ta·kṛt·yā bha·viṣ·yā·maḥ kṣip·raṃ sid·dhim i·to ga·tāḥ
- 4
etāṃ buddhiṃ tataś cakruḥ sarve te vānararṣabhāḥ / avatārya gireḥ śṛṅgād gṛdhram āhāṅgadas tadā
e·tāṃ bud·dhiṃ ta·taś cak·ruḥ sar·ve te vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / a·va·tār·ya gi·reḥ śṛṅ·gād gṛdh·ram ā·hāṅ·ga·das ta·dā
- 5
babhūvur kṣarajo nāma vānarendraḥ pratāpavān / mamāryaḥ pārthivaḥ pakṣin dhārmikau tasya cātmajau
ba·bhū·vur kṣa·ra·jo nā·ma vā·na·ren·draḥ pra·tā·pa·vān / ma·mār·yaḥ pār·thi·vaḥ pak·ṣin dhār·mi·kau tas·ya cāt·ma·jau
- 6
sugrīvaś caiva valī ca putrāv oghabalāv ubhau / loke viśrutakarmābhūd rājā vālī pitā mama
sug·rī·vaś cai·va va·lī ca put·rāv o·gha·ba·lāv u·bhau / lo·ke viś·ru·ta·kar·mā·bhūd rā·jā vā·lī pi·tā ma·ma
- 7
rājā kṛtsnasya jagata ikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ / rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam
rā·jā kṛt·snas·ya ja·ga·ta ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hā·ra·thaḥ / rā·mo dā·śa·ra·thiḥ śrī·mān pra·viṣ·ṭo daṇ·ḍa·kā·va·nam
- 8
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā / pitur nideśanirato dharmyaṃ panthānam āśritaḥ / tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt
lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vai·deh·yā cā·pi bhār·ya·yā / pi·tur ni·de·śa·ni·ra·to dhar·myaṃ pan·thā·nam āś·ri·taḥ / tas·ya bhār·yā ja·nas·thā·nād rā·va·ṇe·na hṛ·tā ba·lāt
- 9
rāmasya ca pitur mitraṃ jaṭāyur nāma gṛdhrarāṭ / dadarśa sītāṃ vaidehīṃ hriyamāṇāṃ vihāyasā
rā·mas·ya ca pi·tur mit·raṃ ja·ṭā·yur nā·ma gṛdh·ra·rāṭ / da·dar·śa sī·tāṃ vai·de·hīṃ hri·ya·mā·ṇāṃ vi·hā·ya·sā
- 10
rāvaṇaṃ virathaṃ kṛtvā sthāpayitvā ca maithilīm / pariśrāntaś ca vṛddhaś ca rāvaṇena hato raṇe
rā·va·ṇaṃ vi·ra·thaṃ kṛt·vā sthā·pa·yit·vā ca mai·thi·līm / pa·riś·rān·taś ca vṛd·dhaś ca rā·va·ṇe·na ha·to ra·ṇe
- 11
evaṃ gṛdhro hatas tena rāvaṇena bahīyasā / saṃskṛtaś cāpi rāmeṇa gataś ca gatim uttamām
e·vaṃ gṛdh·ro ha·tas te·na rā·va·ṇe·na ba·hī·ya·sā / saṃs·kṛ·taś cā·pi rā·me·ṇa ga·taś ca ga·tim ut·ta·mām
- 12
tato mama pitṛvyeṇa sugrīveṇa mahātmanā / cakāra rāghavaḥ sakhyaṃ so 'vadhīt pitaraṃ mama
ta·to ma·ma pi·tṛv·ye·ṇa sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / ca·kā·ra rā·gha·vaḥ sakh·yaṃ so 'va·dhīt pi·ta·raṃ ma·ma
- 13
māma pitrā viruddho hi sugrīvaḥ sacivaiḥ saha / nihatya vālinaṃ rāmas tatas tam abhiṣecayat
mā·ma pit·rā vi·rud·dho hi sug·rī·vaḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / ni·hat·ya vā·li·naṃ rā·mas ta·tas tam a·bhi·ṣe·ca·yat
- 14
sa rājye sthāpitas tena sugrīvo vānareśvaraḥ / rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam
sa rāj·ye sthā·pi·tas te·na sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ / rā·jā vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ye·na pras·thā·pi·tā va·yam
- 15
evaṃ rāmaprayuktās tu mārgamāṇās tatas tataḥ / vaidehīṃ nādhigacchāmo rātrau sūryaprabhām iva
e·vaṃ rā·map·ra·yuk·tās tu mār·ga·mā·ṇās ta·tas ta·taḥ / vai·de·hīṃ nā·dhi·gac·chā·mo rāt·rau sūr·yap·ra·bhām i·va
- 16
te vayaṃ daṇdakāraṇyaṃ vicitya susamāhitāḥ / ajñānāt tu praviṣṭāḥ sma dharaṇyā vivṛtaṃ bilam
te va·yaṃ daṇ·da·kā·raṇ·yaṃ vi·cit·ya su·sa·mā·hi·tāḥ / aj·ñā·nāt tu pra·viṣ·ṭāḥ sma dha·raṇ·yā vi·vṛ·taṃ bi·lam
- 17
mayasya māyā vihitaṃ tad bilaṃ ca vicinvatām / vyatītas tatra no māso yo rājñā sāmayaḥ kṛtaḥ
ma·yas·ya mā·yā vi·hi·taṃ tad bi·laṃ ca vi·cin·va·tām / vya·tī·tas tat·ra no mā·so yo rāj·ñā sā·ma·yaḥ kṛ·taḥ
- 18
te vayaṃ kapirājasya sarve vacanakāriṇaḥ / kṛtāṃ saṃsthām atikrāntā bhayāt prāyam upāsmahe
te va·yaṃ ka·pi·rā·jas·ya sar·ve va·ca·na·kā·ri·ṇaḥ / kṛ·tāṃ saṃs·thām a·tik·rān·tā bha·yāt prā·yam u·pās·ma·he
- 19
kruddhe tasmiṃs tu kākutsthe sugrīve ca salakṣmaṇe / gatānām api sarveṣāṃ tatra no nāsti jīvitam
krud·dhe tas·miṃs tu kā·kut·sthe sug·rī·ve ca sa·lak·ṣma·ṇe / ga·tā·nām a·pi sar·ve·ṣāṃ tat·ra no nās·ti jī·vi·tam
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 57 34 verses
- 1
ity uktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānarais tyaktajīvitaiḥ / sabāṣpo vānarān gṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ
ity uk·taḥ ka·ru·ṇaṃ vāk·yaṃ vā·na·rais tyak·ta·jī·vi·taiḥ / sa·bāṣ·po vā·na·rān gṛdh·raḥ prat·yu·vā·ca ma·hās·va·naḥ
- 2
yavīyān mama sa bhrātā jaṭāyur nāma vānarāḥ / yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā
ya·vī·yān ma·ma sa bhrā·tā ja·ṭā·yur nā·ma vā·na·rāḥ / ya·mākh·yā·ta ha·taṃ yud·dhe rā·va·ṇe·na ba·lī·ya·sā
- 3
vṛddhabhāvād apakṣatvāc chṛṇvaṃs tad api marṣaye / na hi me śaktir adyāsti bhrātur vairavimokṣaṇe
vṛd·dha·bhā·vād a·pak·ṣat·vāc chṛṇ·vaṃs tad a·pi mar·ṣa·ye / na hi me śak·tir ad·yās·ti bhrā·tur vai·ra·vi·mok·ṣa·ṇe
- 4
purā vṛtravadhe vṛtte sa cāhaṃ ca jayaiṣiṇau / ādityam upayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam
pu·rā vṛt·ra·va·dhe vṛt·te sa cā·haṃ ca ja·yai·ṣi·ṇau / ā·dit·yam u·pa·yā·tau svo jva·lan·taṃ raś·mi·mā·li·nam
- 5
āvṛtyākāśamārgeṇa javena sma gatau bhṛśam / madhyaṃ prāpte ca sūrye ca jaṭāyur avasīdati
ā·vṛt·yā·kā·śa·mār·ge·ṇa ja·ve·na sma ga·tau bhṛ·śam / madh·yaṃ prāp·te ca sūr·ye ca ja·ṭā·yur a·va·sī·da·ti
- 6
tam ahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhir arditam / pakṣābhyaṃ chādayām āsa snehāt paramavihvalam
tam a·haṃ bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā sūr·ya·raś·mi·bhir ar·di·tam / pak·ṣābh·yaṃ chā·da·yām ā·sa sne·hāt pa·ra·ma·vih·va·lam
- 7
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye 'haṃ vānarottamāḥ / aham asmin vasan bhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye
nir·dag·dha·pak·ṣaḥ pa·ti·to vin·dhye 'haṃ vā·na·rot·ta·māḥ / a·ham as·min va·san bhrā·tuḥ pra·vṛt·tiṃ no·pa·lak·ṣa·ye
- 8
jaṭāyuṣas tv evam ukto bhrātrā saṃpātinā tadā / yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadas tadā
ja·ṭā·yu·ṣas tv e·vam uk·to bhrāt·rā saṃ·pā·ti·nā ta·dā / yu·va·rā·jo ma·hāp·rāj·ñaḥ prat·yu·vā·cāṅ·ga·das ta·dā
- 9
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā / ākhyāhi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ
ja·ṭā·yu·ṣo ya·di bhrā·tā śru·taṃ te ga·di·taṃ ma·yā / ākh·yā·hi ya·di jā·nā·si ni·la·yaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ
- 10
adīrghadarśinaṃ taṃ vā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam / antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ
a·dīr·gha·dar·śi·naṃ taṃ vā rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / an·ti·ke ya·di vā dū·re ya·di jā·nā·si śaṃ·sa naḥ
- 11
tato 'bravīn mahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ / ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarān saṃpraharṣayan
ta·to 'bra·vīn ma·hā·te·jā jyeṣ·ṭho bhrā·tā ja·ṭā·yu·ṣaḥ / āt·mā·nu·rū·paṃ va·ca·naṃ vā·na·rān saṃp·ra·har·ṣa·yan
- 12
nirdagdhapakṣo gṛdhro 'haṃ gatavīryaḥ plavaṃgamāḥ / vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyam uttamam
nir·dag·dha·pak·ṣo gṛdh·ro 'haṃ ga·ta·vīr·yaḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / vāṅ·māt·re·ṇa tu rā·mas·ya ka·riṣ·ye sāh·yam ut·ta·mam
- 13
jānāmi vāruṇāl lokān viṣṇos traivikramān api / devāsuravimardāṃś ca amṛtasya ca manthanam
jā·nā·mi vā·ru·ṇāl lo·kān viṣ·ṇos trai·vik·ra·mān a·pi / de·vā·su·ra·vi·mar·dāṃś ca a·mṛ·tas·ya ca man·tha·nam
- 14
rāmasya yad idaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā / jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāś ca śithilā mama
rā·mas·ya yad i·daṃ kār·yaṃ kar·tav·yaṃ pra·tha·maṃ ma·yā / ja·ra·yā ca hṛ·taṃ te·jaḥ prā·ṇāś ca śi·thi·lā ma·ma
- 15
taruṇī rūpasaṃpannā sarvābharaṇabhūṣitā / hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā
ta·ru·ṇī rū·pa·saṃ·pan·nā sar·vā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tā / hri·ya·mā·ṇā ma·yā dṛṣ·ṭā rā·va·ṇe·na du·rāt·ma·nā
- 16
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī / bhūṣaṇāny apavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī
kro·śan·tī rā·ma rā·me·ti lak·ṣma·ṇe·ti ca bhā·mi·nī / bhū·ṣa·ṇāny a·pa·vidh·yan·tī gāt·rā·ṇi ca vi·dhun·va·tī
- 17
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyam uttamam / asite rākṣase bhāti yathā vā taḍidambude
sūr·yap·ra·bhe·va śai·lāg·re tas·yāḥ kau·śe·yam ut·ta·mam / a·si·te rāk·ṣa·se bhā·ti ya·thā vā ta·ḍi·dam·bu·de
- 18
tāṃ tu sītām ahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt / śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ
tāṃ tu sī·tām a·haṃ man·ye rā·mas·ya pa·ri·kīr·ta·nāt / śrū·ya·tāṃ me ka·tha·ya·to ni·la·yaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ
- 19
putro viśravasaḥ sākṣād bhrātā vaiśravaṇasya ca / adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākasaḥ
put·ro viś·ra·va·saḥ sāk·ṣād bhrā·tā vaiś·ra·va·ṇas·ya ca / adh·yās·te na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ rā·va·ṇo nā·ma rā·ka·saḥ
- 20
ito dvīpe samudrasya saṃpūrṇe śatayojane / tasmiṃl laṅkā purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā
i·to dvī·pe sa·mud·ras·ya saṃ·pūr·ṇe śa·ta·yo·ja·ne / tas·miṃl laṅ·kā pu·rī ram·yā nir·mi·tā viś·va·kar·ma·ṇā
- 21
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī / rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhiḥ surakṣitā
tas·yāṃ va·sa·ti vai·de·hī dī·nā kau·śe·ya·vā·si·nī / rā·va·ṇān·taḥ·pu·re rud·dhā rāk·ṣa·sī·bhiḥ su·rak·ṣi·tā
- 22
janakasyātmajāṃ rājñas tasyāṃ drakṣyatha maithilīm / laṅkāyām atha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ
ja·na·kas·yāt·ma·jāṃ rāj·ñas tas·yāṃ drak·ṣya·tha mai·thi·līm / laṅ·kā·yām a·tha gup·tā·yāṃ sā·ga·re·ṇa sa·man·ta·taḥ
- 23
saṃprāpya sāgarasyāntaṃ saṃpūrṇaṃ śatayojanam / āsādya dakṣiṇaṃ kūlaṃ tato drakṣyatha rāvaṇam
saṃp·rāp·ya sā·ga·ras·yān·taṃ saṃ·pūr·ṇaṃ śa·ta·yo·ja·nam / ā·sād·ya dak·ṣi·ṇaṃ kū·laṃ ta·to drak·ṣya·tha rā·va·ṇam
- 24
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṃgamāḥ / jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha
tat·rai·va tva·ri·tāḥ kṣip·raṃ vik·ra·madh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / jñā·ne·na kha·lu paś·yā·mi dṛṣ·ṭvā prat·yā·ga·miṣ·ya·tha
- 25
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ / dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ
ād·yaḥ pan·thāḥ ku·liṅ·gā·nāṃ ye cān·ye dhān·ya·jī·vi·naḥ / dvi·tī·yo ba·li·bho·jā·nāṃ ye ca vṛk·ṣa·pha·lā·śi·naḥ
- 26
bhāsās tṛtīyaṃ gacchanti krauñcāś ca kuraraiḥ saha / śyenāś caturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam
bhā·sās tṛ·tī·yaṃ gac·chan·ti krauñ·cāś ca ku·ra·raiḥ sa·ha / śye·nāś ca·tur·thaṃ gac·chan·ti gṛdh·rā gac·chan·ti pañ·ca·mam
- 27
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām / ṣaṣṭhas tu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā / vainateyāc ca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ
ba·la·vīr·yo·pa·pan·nā·nāṃ rū·pa·yau·va·na·śā·li·nām / ṣaṣ·ṭhas tu pan·thā haṃ·sā·nāṃ vai·na·te·ya·ga·tiḥ pa·rā / vai·na·te·yāc ca no jan·ma sar·ve·ṣāṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 28
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma piśitāśanāḥ / ihastho 'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā
gar·hi·taṃ tu kṛ·taṃ kar·ma ye·na sma pi·śi·tā·śa·nāḥ / i·has·tho 'haṃ pra·paś·yā·mi rā·va·ṇaṃ jā·na·kīṃ ta·thā
- 29
asmākam api sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā / tasmād āhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ / āyojanaśatāt sāgrād vayaṃ paśyāma nityaśaḥ
as·mā·kam a·pi sau·var·ṇaṃ div·yaṃ cak·ṣur·ba·laṃ ta·thā / tas·mād ā·hā·ra·vīr·ye·ṇa ni·sar·ge·ṇa ca vā·na·rāḥ / ā·yo·ja·na·śa·tāt sāg·rād va·yaṃ paś·yā·ma nit·ya·śaḥ
- 30
asmākaṃ vihitā vṛttir nisārgeṇa ca dūrataḥ / vihitā pādamūle tu vṛttiś caraṇayodhinām
as·mā·kaṃ vi·hi·tā vṛt·tir ni·sār·ge·ṇa ca dū·ra·taḥ / vi·hi·tā pā·da·mū·le tu vṛt·tiś ca·ra·ṇa·yo·dhi·nām
- 31
upāyo dṛśyatāṃ kaś cil laṅghane lavaṇāmbhasaḥ / abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha
u·pā·yo dṛś·ya·tāṃ kaś cil laṅ·gha·ne la·va·ṇām·bha·saḥ / a·bhi·gam·ya tu vai·de·hīṃ sa·mṛd·dhār·thā ga·miṣ·ya·tha
- 32
samudraṃ netum icchāmi bhavadbhir varuṇālayam / pradāsyāmy udakaṃ bhrātuḥ svargatasya mahātmanaḥ
sa·mud·raṃ ne·tum ic·chā·mi bha·vad·bhir va·ru·ṇā·la·yam / pra·dās·yāmy u·da·kaṃ bhrā·tuḥ svar·ga·tas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 33
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīre nadanadīpateḥ / nirdagdhapakṣaṃ saṃpātiṃ vānarāḥ sumahaujasaḥ
ta·to nīt·vā tu taṃ de·śaṃ tī·re na·da·na·dī·pa·teḥ / nir·dag·dha·pak·ṣaṃ saṃ·pā·tiṃ vā·na·rāḥ su·ma·hau·ja·saḥ
- 34
punaḥ pratyānayitvā vai taṃ deśaṃ patageśvaram / babhūvur vānarā hṛṣṭāḥ pravṛttim upalabhya te
pu·naḥ prat·yā·na·yit·vā vai taṃ de·śaṃ pa·ta·geś·va·ram / ba·bhū·vur vā·na·rā hṛṣ·ṭāḥ pra·vṛt·tim u·pa·labh·ya te
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 58 29 verses
- 1
tatas tad amṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam / niśamya vadato hṛṣṭās te vacaḥ plavagarṣabhāḥ
ta·tas tad a·mṛ·tās·vā·daṃ gṛdh·ra·rā·je·na bhā·ṣi·tam / ni·śam·ya va·da·to hṛṣ·ṭās te va·caḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 2
jāmbavān vai hariśreṣṭhaḥ saha sarvaiḥ plavaṃgamaiḥ / bhūtalāt sahasotthāya gṛdhrarājānam abravīt
jām·ba·vān vai ha·riś·reṣ·ṭhaḥ sa·ha sar·vaiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ / bhū·ta·lāt sa·ha·sot·thā·ya gṛdh·ra·rā·jā·nam ab·ra·vīt
- 3
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm / tad ākhyātu bhavān sarvaṃ gatir bhava vanaukasām
kva sī·tā ke·na vā dṛṣ·ṭā ko vā ha·ra·ti mai·thi·līm / tad ākh·yā·tu bha·vān sar·vaṃ ga·tir bha·va va·nau·ka·sām
- 4
ko dāśarathibāṇānāṃ vajraveganipātinām / svayaṃ lakṣmaṇam uktānāṃ na cintayati vikramam
ko dā·śa·ra·thi·bā·ṇā·nāṃ vaj·ra·ve·ga·ni·pā·ti·nām / sva·yaṃ lak·ṣma·ṇam uk·tā·nāṃ na cin·ta·ya·ti vik·ra·mam
- 5
sa harīn prītisaṃyuktān sītā śrutisamāhitān / punar āśvāsayan prīta idaṃ vacanam abravīt
sa ha·rīn prī·ti·saṃ·yuk·tān sī·tā śru·ti·sa·mā·hi·tān / pu·nar āś·vā·sa·yan prī·ta i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 6
śrūyatām iha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam / yena cāpi mamākhyātaṃ yatra cāyatalocanā
śrū·ya·tām i·ha vai·deh·yā ya·thā me ha·ra·ṇaṃ śru·tam / ye·na cā·pi ma·mākh·yā·taṃ yat·ra cā·ya·ta·lo·ca·nā
- 7
aham asmin girau durge bahuyojanam āyate / cirān nipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ
a·ham as·min gi·rau dur·ge ba·hu·yo·ja·nam ā·ya·te / ci·rān ni·pa·ti·to vṛd·dhaḥ kṣī·ṇap·rā·ṇa·pa·rāk·ra·maḥ
- 8
taṃ mām evaṃgataṃ putraḥ supārśvo nāma nāmataḥ / āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ
taṃ mām e·vaṃ·ga·taṃ put·raḥ su·pār·śvo nā·ma nā·ma·taḥ / ā·hā·re·ṇa ya·thā·kā·laṃ bi·bhar·ti pa·ta·tāṃ va·raḥ
- 9
tīkṣṇakāmās tu gandharvās tīkṣṇakopā bhujaṃgamāḥ / mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatas tīkṣṇakṣudhā vayam
tīk·ṣṇa·kā·mās tu gan·dhar·vās tīk·ṣṇa·ko·pā bhu·jaṃ·ga·māḥ / mṛ·gā·ṇāṃ tu bha·yaṃ tīk·ṣṇaṃ ta·tas tīk·ṣṇak·ṣu·dhā va·yam
- 10
sa kadā cit kṣudhārtasya mama cāhārakāṅkṣiṇaḥ / gatasūryo 'hani prāpto mama putro hy anāmiṣaḥ
sa ka·dā cit kṣu·dhār·tas·ya ma·ma cā·hā·ra·kāṅ·kṣi·ṇaḥ / ga·ta·sūr·yo 'ha·ni prāp·to ma·ma put·ro hy a·nā·mi·ṣaḥ
- 11
sa mayā vṛddhabhāvāc ca kopāc ca paribhartsitaḥ / kṣutpipāsā parītena kumāraḥ patatāṃ varaḥ
sa ma·yā vṛd·dha·bhā·vāc ca ko·pāc ca pa·ri·bhar·tsi·taḥ / kṣut·pi·pā·sā pa·rī·te·na ku·mā·raḥ pa·ta·tāṃ va·raḥ
- 12
sa mamāhārasaṃrodhāt pīḍitaḥ prītivardhanaḥ / anumānya yathātattvam idaṃ vacanam abravīt
sa ma·mā·hā·ra·saṃ·ro·dhāt pī·ḍi·taḥ prī·ti·var·dha·naḥ / a·nu·mān·ya ya·thā·tat·tvam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 13
ahaṃ tāta yathākālam āmiṣārthī kham āplutaḥ / mahendrasya girer dvāram āvṛtya ca samāsthitaḥ
a·haṃ tā·ta ya·thā·kā·lam ā·mi·ṣār·thī kham āp·lu·taḥ / ma·hen·dras·ya gi·rer dvā·ram ā·vṛt·ya ca sa·mās·thi·taḥ
- 14
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām / panthānam eko 'dhyavasaṃ saṃniroddhum avāṅmukhaḥ
tat·ra sat·tva·sa·has·rā·ṇāṃ sā·ga·rān·ta·ra·cā·ri·ṇām / pan·thā·nam e·ko 'dhya·va·saṃ saṃ·ni·rod·dhum a·vāṅ·mu·khaḥ
- 15
tatra kaś cin mayā dṛṣṭaḥ sūryodayasamaprabhām / striyam ādāya gacchan vai bhinnāñjanacayopamaḥ
tat·ra kaś cin ma·yā dṛṣ·ṭaḥ sūr·yo·da·ya·sa·map·ra·bhām / stri·yam ā·dā·ya gac·chan vai bhin·nāñ·ja·na·ca·yo·pa·maḥ
- 16
so 'ham abhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ / tena sāmnā vinītena panthānam abhiyācitaḥ
so 'ham abh·ya·va·hā·rār·thī tau dṛṣ·ṭvā kṛ·ta·niś·ca·yaḥ / te·na sām·nā vi·nī·te·na pan·thā·nam a·bhi·yā·ci·taḥ
- 17
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kva cit / nīceṣv api janaḥ kaś cit kim aṅga bata madvidhaḥ
na hi sā·mo·pa·pan·nā·nāṃ pra·har·tā vid·ya·te kva cit / nī·ceṣv a·pi ja·naḥ kaś cit kim aṅ·ga ba·ta mad·vi·dhaḥ
- 18
sa yātas tejasā vyoma saṃkṣipann iva vegataḥ / athāhaṃ khe carair bhūtair abhigamya sabhājitaḥ
sa yā·tas te·ja·sā vyo·ma saṃk·ṣi·pann i·va ve·ga·taḥ / a·thā·haṃ khe ca·rair bhū·tair a·bhi·gam·ya sa·bhā·ji·taḥ
- 19
diṣṭyā jīvasi tāteti abruvan māṃ maharṣayaḥ / kathaṃ cit sakalatro 'sau gatas te svasty asaṃśayam
diṣ·ṭyā jī·va·si tā·te·ti ab·ru·van māṃ ma·har·ṣa·yaḥ / ka·thaṃ cit sa·ka·lat·ro 'sau ga·tas te svasty a·saṃ·śa·yam
- 20
evam uktas tato 'haṃ taiḥ siddhaiḥ paramaśobhanaiḥ / sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ
e·vam uk·tas ta·to 'haṃ taiḥ sid·dhaiḥ pa·ra·ma·śo·bha·naiḥ / sa ca me rā·va·ṇo rā·jā rak·ṣa·sāṃ pra·ti·ve·di·taḥ
- 21
haran dāśarather bhāryāṃ rāmasya janakātmajām / bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām
ha·ran dā·śa·ra·ther bhār·yāṃ rā·mas·ya ja·na·kāt·ma·jām / bhraṣ·ṭā·bha·ra·ṇa·kau·śe·yāṃ śo·ka·ve·ga·pa·rā·ji·tām
- 22
rāmalakṣmaṇayor nāma krośantīṃ muktamūrdhajām / eṣa kālātyayas tāvad iti vākyavidāṃ varaḥ
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor nā·ma kro·śan·tīṃ muk·ta·mūr·dha·jām / e·ṣa kā·lāt·ya·yas tā·vad i·ti vāk·ya·vi·dāṃ va·raḥ
- 23
etam arthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat / tac chrutvāpi hi me buddhir nāsīt kā cit parākrame
e·tam ar·thaṃ sa·mag·raṃ me su·pār·śvaḥ prat·ya·ve·da·yat / tac chrut·vā·pi hi me bud·dhir nā·sīt kā cit pa·rāk·ra·me
- 24
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiṃ cid upakramet / yat tu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā
a·pak·ṣo hi ka·thaṃ pak·ṣī kar·ma kiṃ cid u·pak·ra·met / yat tu śak·yaṃ ma·yā kar·tuṃ vāg·bud·dhi·gu·ṇa·var·ti·nā
- 25
śrūyatāṃ tat pravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam / vāṅmatibhyāṃ hi sārveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ / yad dhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tan nātra saṃśayaḥ
śrū·ya·tāṃ tat pra·vak·ṣyā·mi bha·va·tāṃ pau·ru·ṣāś·ra·yam / vāṅ·ma·tibh·yāṃ hi sār·ve·ṣāṃ ka·riṣ·yā·mi pri·yaṃ hi vaḥ / yad dhi dā·śa·ra·theḥ kār·yaṃ ma·ma tan nāt·ra saṃ·śa·yaḥ
- 26
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ / sahitāḥ kapirājena devair api durāsadāḥ
te bha·van·to ma·tiś·reṣ·ṭhā ba·la·van·to ma·nas·vi·naḥ / sa·hi·tāḥ ka·pi·rā·je·na de·vair a·pi du·rā·sa·dāḥ
- 27
rāmalakṣmaṇabāṇāś ca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ / trayāṇām api lokānāṃ paryāptās trāṇanigrahe
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·bā·ṇāś ca ni·śi·tāḥ kaṅ·ka·pat·ri·ṇaḥ / tra·yā·ṇām a·pi lo·kā·nāṃ par·yāp·tās trā·ṇa·nig·ra·he
- 28
kāmaṃ khalu daśagrīvas tejobalasamanvitaḥ / bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiṃ cid api duṣkaram
kā·maṃ kha·lu da·śag·rī·vas te·jo·ba·la·sa·man·vi·taḥ / bha·va·tāṃ tu sa·mar·thā·nāṃ na kiṃ cid a·pi duṣ·ka·ram
- 29
tad alaṃ kālasaṃgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ / na hi karmasu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ
tad a·laṃ kā·la·saṃ·ge·na kri·ya·tāṃ bud·dhi·niś·ca·yaḥ / na hi kar·ma·su saj·jan·te bud·dhi·man·to bha·vad·vi·dhāḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 59 21 verses
- 1
tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ / upaviṣṭā girau durge parivārya samantataḥ
ta·taḥ kṛ·to·da·kaṃ snā·taṃ taṃ gṛdh·raṃ ha·ri·yū·tha·pāḥ / u·pa·viṣ·ṭā gi·rau dur·ge pa·ri·vār·ya sa·man·ta·taḥ
- 2
tam aṅgadam upāsīnaṃ taiḥ sarvair haribhir vṛtam / janitapratyayo harṣāt saṃpātiḥ punar abravīt
tam aṅ·ga·dam u·pā·sī·naṃ taiḥ sar·vair ha·ri·bhir vṛ·tam / ja·ni·tap·rat·ya·yo har·ṣāt saṃ·pā·tiḥ pu·nar ab·ra·vīt
- 3
kṛtvā niḥśabdam ekāgrāḥ śṛṇvantu harayo mama / tattvaṃ saṃkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm
kṛt·vā niḥ·śab·dam e·kāg·rāḥ śṛṇ·van·tu ha·ra·yo ma·ma / tat·tvaṃ saṃ·kīr·ta·yiṣ·yā·mi ya·thā jā·nā·mi mai·thi·līm
- 4
asya vindhyasya śikhare patito 'smi purā vane / sūryātapaparītāṅgo nirdagdhaḥ sūryaraśmibhiḥ
as·ya vin·dhyas·ya śi·kha·re pa·ti·to 'smi pu·rā va·ne / sūr·yā·ta·pa·pa·rī·tāṅ·go nir·dag·dhaḥ sūr·ya·raś·mi·bhiḥ
- 5
labdhasaṃjñas tu ṣaḍrātrād vivaśo vihvalann iva / vīkṣamāṇo diśaḥ sarvā nābhijānāmi kiṃ cana
lab·dha·saṃj·ñas tu ṣaḍ·rāt·rād vi·va·śo vih·va·lann i·va / vīk·ṣa·mā·ṇo di·śaḥ sar·vā nā·bhi·jā·nā·mi kiṃ ca·na
- 6
tatas tu sāgarāñ śailān nadīḥ sarvāḥ sarāṃsi ca / vanāny aṭavideśāṃś ca samīkṣya matir āgamat
ta·tas tu sā·ga·rāñ śai·lān na·dīḥ sar·vāḥ sa·rāṃ·si ca / va·nāny a·ṭa·vi·de·śāṃś ca sa·mīk·ṣya ma·tir ā·ga·mat
- 7
hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān / dakṣiṇasyodadhes tīre vindhyo 'yam iti niścitaḥ
hṛṣ·ṭa·pak·ṣi·ga·ṇā·kīr·ṇaḥ kan·da·rān·ta·ra·kū·ṭa·vān / dak·ṣi·ṇas·yo·da·dhes tī·re vin·dhyo 'yam i·ti niś·ci·taḥ
- 8
āsīc cātrāśramaṃ puṇyaṃ surair api supūjitam / ṛṣir niśākaro nāma yasminn ugratapābhavat
ā·sīc cāt·rāś·ra·maṃ puṇ·yaṃ su·rair a·pi su·pū·ji·tam / ṛ·ṣir ni·śā·ka·ro nā·ma yas·minn ug·ra·ta·pā·bha·vat
- 9
aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminn ṛṣiṇā vinā / vasato mama dharmajñāḥ svargate tu niśākare
aṣ·ṭau var·ṣa·sa·has·rā·ṇi te·nās·minn ṛ·ṣi·ṇā vi·nā / va·sa·to ma·ma dhar·maj·ñāḥ svar·ga·te tu ni·śā·ka·re
- 10
avatīrya ca vindhyāgrāt kṛcchreṇa viṣamāc chanaiḥ / tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punar āgataḥ
a·va·tīr·ya ca vin·dhyāg·rāt kṛc·chre·ṇa vi·ṣa·māc cha·naiḥ / tīk·ṣṇa·dar·bhāṃ va·su·ma·tīṃ duḥ·khe·na pu·nar ā·ga·taḥ
- 11
tam ṛṣiṃ draṣṭu kāmo 'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam / jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo 'bhigato hi saḥ
tam ṛ·ṣiṃ draṣ·ṭu kā·mo 'smi duḥ·khe·nābh·yā·ga·to bhṛ·śam / ja·ṭā·yu·ṣā ma·yā cai·va ba·hu·śo 'bhi·ga·to hi saḥ
- 12
tasyāśramapadābhyāśe vavur vātāḥ sugandhinaḥ / vṛkṣo nāpuṣpitaḥ kaś cid aphalo vā na dṛśyate
tas·yāś·ra·ma·pa·dābh·yā·śe va·vur vā·tāḥ su·gan·dhi·naḥ / vṛk·ṣo nā·puṣ·pi·taḥ kaś cid a·pha·lo vā na dṛś·ya·te
- 13
upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlam upāśritaḥ / draṣṭukāmaḥ pratīkṣe ca bhagavantaṃ niśākaram
u·pet·ya cāś·ra·maṃ puṇ·yaṃ vṛk·ṣa·mū·lam u·pāś·ri·taḥ / draṣ·ṭu·kā·maḥ pra·tīk·ṣe ca bha·ga·van·taṃ ni·śā·ka·ram
- 14
athāpaśyam adūrastham ṛṣiṃ jvalitatejasaṃ / kṛtābhiṣekaṃ durdharṣam upāvṛttam udaṅmukham
a·thā·paś·yam a·dū·ras·tham ṛ·ṣiṃ jva·li·ta·te·ja·saṃ / kṛ·tā·bhi·ṣe·kaṃ dur·dhar·ṣam u·pā·vṛt·tam u·daṅ·mu·kham
- 15
tam ṛkṣāḥ sṛmarā vyāghrāḥ siṃhā nāgāḥ sarīsṛpāḥ / parivāryopagacchanti dātāraṃ prāṇino yathā
tam ṛk·ṣāḥ sṛ·ma·rā vyāgh·rāḥ siṃ·hā nā·gāḥ sa·rī·sṛ·pāḥ / pa·ri·vār·yo·pa·gac·chan·ti dā·tā·raṃ prā·ṇi·no ya·thā
- 16
tataḥ prāptam ṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ / praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam
ta·taḥ prāp·tam ṛ·ṣiṃ jñāt·vā tā·ni sat·tvā·ni vai ya·yuḥ / pra·viṣ·ṭe rā·ja·ni ya·thā sar·vaṃ sā·māt·ya·kaṃ ba·lam
- 17
ṛṣis tu dṛṣṭvā māṃ tuṣṭaḥ praviṣṭaś cāśramaṃ punaḥ / muhūrtamātrān niṣkramya tataḥ kāryam apṛcchata
ṛ·ṣis tu dṛṣ·ṭvā māṃ tuṣ·ṭaḥ pra·viṣ·ṭaś cāś·ra·maṃ pu·naḥ / mu·hūr·ta·māt·rān niṣ·kram·ya ta·taḥ kār·yam a·pṛc·cha·ta
- 18
saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā roṃṇāṃ te nāvagamyate / agnidagdhāv imau pakṣau tvak caiva vraṇitā tava
saum·ya vai·kal·ya·tāṃ dṛṣ·ṭvā roṃ·ṇāṃ te nā·va·gam·ya·te / ag·ni·dag·dhāv i·mau pak·ṣau tvak cai·va vra·ṇi·tā ta·va
- 19
dvau gṛdhrau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave / gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau
dvau gṛdh·rau dṛṣ·ṭa·pūr·vau me mā·ta·riś·va·sa·mau ja·ve / gṛdh·rā·ṇāṃ cai·va rā·jā·nau bhrā·ta·rau kā·ma·rū·pi·ṇau
- 20
jyeṣṭhas tvaṃ tu ca saṃpātir jaṭāyur anujas tava / mānuṣaṃ rūpam āsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama
jyeṣ·ṭhas tvaṃ tu ca saṃ·pā·tir ja·ṭā·yur a·nu·jas ta·va / mā·nu·ṣaṃ rū·pam ās·thā·ya gṛh·ṇī·tāṃ ca·ra·ṇau ma·ma
- 21
kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham / daṇḍo vāyaṃ dhṛtaḥ kena sarvam ākhyāhi pṛcchataḥ
kiṃ te vyā·dhi·sa·mut·thā·naṃ pak·ṣa·yoḥ pa·ta·naṃ ka·tham / daṇ·ḍo vā·yaṃ dhṛ·taḥ ke·na sar·vam ākh·yā·hi pṛc·cha·taḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 60 16 verses
- 1
tatas tad dāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sāhasāt kṛtam / ācacakṣe muneḥ sarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā
ta·tas tad dā·ru·ṇaṃ kar·ma duṣ·ka·raṃ sā·ha·sāt kṛ·tam / ā·ca·cak·ṣe mu·neḥ sar·vaṃ sūr·yā·nu·ga·ma·naṃ ta·thā
- 2
bhagavan vraṇayuktatvāl lajjayā cākulendriyaḥ / pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum
bha·ga·van vra·ṇa·yuk·tat·vāl laj·ja·yā cā·ku·len·dri·yaḥ / pa·riś·rān·to na śak·no·mi va·ca·naṃ pa·ri·bhā·ṣi·tum
- 3
ahaṃ caiva jaṭāyuś ca saṃgharṣād darpamohitau / ākāśaṃ patitau vīrau jighāsantau parākramam
a·haṃ cai·va ja·ṭā·yuś ca saṃ·ghar·ṣād dar·pa·mo·hi·tau / ā·kā·śaṃ pa·ti·tau vī·rau ji·ghā·san·tau pa·rāk·ra·mam
- 4
kailāsaśikhare baddhvā munīnām agrataḥ paṇam / raviḥ syād anuyātavyo yāvad astaṃ mahāgirim
kai·lā·sa·śi·kha·re bad·dhvā mu·nī·nām ag·ra·taḥ pa·ṇam / ra·viḥ syād a·nu·yā·tav·yo yā·vad as·taṃ ma·hā·gi·rim
- 5
athāvāṃ yugapat prāptāv apaśyāva mahītale / rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthak pṛthak
a·thā·vāṃ yu·ga·pat prāp·tāv a·paś·yā·va ma·hī·ta·le / ra·tha·cak·rap·ra·mā·ṇā·ni na·ga·rā·ṇi pṛ·thak pṛ·thak
- 6
kva cid vāditraghoṣāṃś ca brahmaghoṣāṃś ca śuśruva / gāyantīś cāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ
kva cid vā·dit·ra·gho·ṣāṃś ca brah·ma·gho·ṣāṃś ca śuś·ru·va / gā·yan·tīś cāṅ·ga·nā bah·vīḥ paś·yā·vo rak·ta·vā·sa·saḥ
- 7
tūrṇam utpatya cākāśam ādityapatham āsthitau / āvām ālokayāvas tad vanaṃ śādvalasaṃsthitam
tūr·ṇam ut·pat·ya cā·kā·śam ā·dit·ya·pa·tham ās·thi·tau / ā·vām ā·lo·ka·yā·vas tad va·naṃ śād·va·la·saṃs·thi·tam
- 8
upalair iva saṃchannā dṛśyate bhūḥ śiloccayaiḥ / āpagābhiś ca saṃvītā sūtrair iva vasuṃdharā
u·pa·lair i·va saṃ·chan·nā dṛś·ya·te bhūḥ śi·loc·ca·yaiḥ / ā·pa·gā·bhiś ca saṃ·vī·tā sūt·rair i·va va·suṃ·dha·rā
- 9
himavāṃś caiva vindhyaś ca meruś ca sumahān nagaḥ / bhūtale saṃprakāśante nāgā iva jalāśaye
hi·ma·vāṃś cai·va vin·dhyaś ca me·ruś ca su·ma·hān na·gaḥ / bhū·ta·le saṃp·ra·kā·śan·te nā·gā i·va ja·lā·śa·ye
- 10
tīvrasvedaś ca khedaś ca bhayaṃ cāsīt tadāvayoḥ / samāviśata mohaś ca mohān mūrchā ca dāruṇā
tīv·ras·ve·daś ca khe·daś ca bha·yaṃ cā·sīt ta·dā·va·yoḥ / sa·mā·vi·śa·ta mo·haś ca mo·hān mūr·chā ca dā·ru·ṇā
- 11
na dig vijñāyate yāmyā nāgenyā na ca vāruṇī / yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā
na dig vij·ñā·ya·te yām·yā nā·gen·yā na ca vā·ru·ṇī / yu·gān·te ni·ya·to lo·ko ha·to dag·dha i·vāg·ni·nā
- 12
yatnena mahatā bhūyo raviḥ samavalokitaḥ / tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau
yat·ne·na ma·ha·tā bhū·yo ra·viḥ sa·ma·va·lo·ki·taḥ / tul·yaḥ pṛth·vīp·ra·mā·ṇe·na bhās·ka·raḥ pra·ti·bhā·ti nau
- 13
jaṭāyur mām anāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ / taṃ dṛṣṭvā tūrṇam ākāśād ātmānaṃ muktavān aham
ja·ṭā·yur mām a·nā·pṛc·chya ni·pa·pā·ta ma·hīṃ ta·taḥ / taṃ dṛṣ·ṭvā tūr·ṇam ā·kā·śād āt·mā·naṃ muk·ta·vān a·ham
- 14
pakṣibhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyur na pradahyata / pramādāt tatra nirdagdhaḥ patan vāyupathād aham
pak·ṣibh·yāṃ ca ma·yā gup·to ja·ṭā·yur na pra·dah·ya·ta / pra·mā·dāt tat·ra nir·dag·dhaḥ pa·tan vā·yu·pa·thād a·ham
- 15
āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam / ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ
ā·śaṅ·ke taṃ ni·pa·ti·taṃ ja·nas·thā·ne ja·ṭā·yu·ṣam / a·haṃ tu pa·ti·to vin·dhye dag·dha·pak·ṣo ja·ḍī·kṛ·taḥ
- 16
rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca / sarvathā martum evecchan patiṣye śikharād gireḥ
rāj·ye·na hī·no bhrāt·rā ca pak·ṣābh·yāṃ vik·ra·me·ṇa ca / sar·va·thā mar·tum e·vec·chan pa·tiṣ·ye śi·kha·rād gi·reḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 61 15 verses
- 1
evam uktvā muniśreṣṭham arudaṃ duḥkhito bhṛśam / atha dhyātvā muhūrtaṃ tu bhagavān idam abravīt
e·vam uk·tvā mu·niś·reṣ·ṭham a·ru·daṃ duḥ·khi·to bhṛ·śam / a·tha dhyāt·vā mu·hūr·taṃ tu bha·ga·vān i·dam ab·ra·vīt
- 2
pakṣau ca te prapakṣau ca punar anyau bhaviṣyataḥ / cakṣuṣī caiva prāṇāś ca vikramaś ca balaṃ ca te
pak·ṣau ca te pra·pak·ṣau ca pu·nar an·yau bha·viṣ·ya·taḥ / cak·ṣu·ṣī cai·va prā·ṇāś ca vik·ra·maś ca ba·laṃ ca te
- 3
purāṇe sumahat kāryaṃ bhaviṣyaṃ hi mayā śrutam / dṛṣṭaṃ me tapasā caiva śrutvā ca viditaṃ mama
pu·rā·ṇe su·ma·hat kār·yaṃ bha·viṣ·yaṃ hi ma·yā śru·tam / dṛṣ·ṭaṃ me ta·pa·sā cai·va śrut·vā ca vi·di·taṃ ma·ma
- 4
rājā daśaratho nāma kaś cid ikṣvākunandanaḥ / tasya putro mahātejā rāmo nāma bhaviṣyati
rā·jā da·śa·ra·tho nā·ma kaś cid ik·ṣvā·ku·nan·da·naḥ / tas·ya put·ro ma·hā·te·jā rā·mo nā·ma bha·viṣ·ya·ti
- 5
araṇyaṃ ca saha bhrātrā lakṣmaṇena gamiṣyati / tasminn arthe niyuktaḥ san pitrā satyaparākramaḥ
a·raṇ·yaṃ ca sa·ha bhrāt·rā lak·ṣma·ṇe·na ga·miṣ·ya·ti / tas·minn ar·the ni·yuk·taḥ san pit·rā sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 6
nairṛto rāvaṇo nāma tasyā bhāryāṃ hariṣyati / rākṣasendro janasthānād avadhyaḥ suradānavaiḥ
nai·rṛ·to rā·va·ṇo nā·ma tas·yā bhār·yāṃ ha·riṣ·ya·ti / rāk·ṣa·sen·dro ja·nas·thā·nād a·vadh·yaḥ su·ra·dā·na·vaiḥ
- 7
sā ca kāmaiḥ pralobhyantī bhakṣyair bhojyaiś ca maithilī / na bhokṣyati mahābhāgā duḥkhamagnā yaśasvinī
sā ca kā·maiḥ pra·lobh·yan·tī bhak·ṣyair bhoj·yaiś ca mai·thi·lī / na bhok·ṣya·ti ma·hā·bhā·gā duḥ·kha·mag·nā ya·śas·vi·nī
- 8
paramānnaṃ tu vaidehyā jñātvā dāsyati vāsavaḥ / yad annam amṛtaprakhyaṃ surāṇām api durlabham
pa·ra·mān·naṃ tu vai·deh·yā jñāt·vā dās·ya·ti vā·sa·vaḥ / yad an·nam a·mṛ·tap·rakh·yaṃ su·rā·ṇām a·pi dur·la·bham
- 9
tad annaṃ maithilī prāpya vijñāyendrād idaṃ tv iti / agram uddhṛtya rāmāya bhūtale nirvapiṣyati
tad an·naṃ mai·thi·lī prāp·ya vij·ñā·yen·drād i·daṃ tv i·ti / ag·ram ud·dhṛt·ya rā·mā·ya bhū·ta·le nir·va·piṣ·ya·ti
- 10
yadi jīvati me bhartā lakṣmaṇena saha prabhuḥ / devatvaṃ gatayor vāpi tayor annam idaṃ tv iti
ya·di jī·va·ti me bhar·tā lak·ṣma·ṇe·na sa·ha pra·bhuḥ / de·vat·vaṃ ga·ta·yor vā·pi ta·yor an·nam i·daṃ tv i·ti
- 11
eṣyanty anveṣakās tasyā rāmadūtāḥ plavaṃgamāḥ / ākhyeyā rāmamahiṣī tvayā tebhyo vihaṃgama
eṣ·yanty an·ve·ṣa·kās tas·yā rā·ma·dū·tāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ākh·ye·yā rā·ma·ma·hi·ṣī tva·yā tebh·yo vi·haṃ·ga·ma
- 12
sarvathā tu na gantavyam īdṛśaḥ kva gamiṣyasi / deśakālau pratīkṣasva pakṣau tvaṃ pratipatsyase
sar·va·thā tu na gan·tav·yam ī·dṛ·śaḥ kva ga·miṣ·ya·si / de·śa·kā·lau pra·tīk·ṣas·va pak·ṣau tvaṃ pra·ti·pat·sya·se
- 13
utsaheyam ahaṃ kartum adyaiva tvāṃ sapakṣakam / ihasthas tvaṃ tu lokānāṃ hitaṃ kāryaṃ kariṣyasi
ut·sa·he·yam a·haṃ kar·tum ad·yai·va tvāṃ sa·pak·ṣa·kam / i·has·thas tvaṃ tu lo·kā·nāṃ hi·taṃ kār·yaṃ ka·riṣ·ya·si
- 14
tvayāpi khalu tat kāryaṃ tayoś ca nṛpaputrayoḥ / brāhmaṇānāṃ surāṇāṃ ca munīnāṃ vāsavasya ca
tva·yā·pi kha·lu tat kār·yaṃ ta·yoś ca nṛ·pa·put·ra·yoḥ / brāh·ma·ṇā·nāṃ su·rā·ṇāṃ ca mu·nī·nāṃ vā·sa·vas·ya ca
- 15
icchāmy aham api draṣṭuṃ bhrātaru rāmalakṣmaṇau / necche ciraṃ dhārayituṃ prāṇāṃs tyakṣye kalevaram
ic·chāmy a·ham a·pi draṣ·ṭuṃ bhrā·ta·ru rā·ma·lak·ṣma·ṇau / nec·che ci·raṃ dhā·ra·yi·tuṃ prā·ṇāṃs tyak·ṣye ka·le·va·ram
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 62 15 verses
- 1
etair anyaiś ca bahubhir vākyair vākyaviśāradaḥ / māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭaḥ sa svam āśramam
e·tair an·yaiś ca ba·hu·bhir vāk·yair vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / māṃ pra·śas·yābh·ya·nuj·ñāp·ya pra·viṣ·ṭaḥ sa svam āś·ra·mam
- 2
kandarāt tu visarpitvā parvatasya śanaiḥ śanaiḥ / ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye
kan·da·rāt tu vi·sar·pit·vā par·va·tas·ya śa·naiḥ śa·naiḥ / a·haṃ vin·dhyaṃ sa·mā·ruh·ya bha·va·taḥ pra·ti·pā·la·ye
- 3
adya tv etasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam / deśakālapratīkṣo 'smi hṛdi kṛtvā muner vacaḥ
ad·ya tv e·tas·ya kā·las·ya sāg·raṃ var·ṣa·śa·taṃ ga·tam / de·śa·kā·lap·ra·tīk·ṣo 'smi hṛ·di kṛt·vā mu·ner va·caḥ
- 4
mahāprasthānam āsādya svargate tu niśākare / māṃ nirdahati saṃtāpo vitarkair bahubhir vṛtam
ma·hāp·ras·thā·nam ā·sād·ya svar·ga·te tu ni·śā·ka·re / māṃ nir·da·ha·ti saṃ·tā·po vi·tar·kair ba·hu·bhir vṛ·tam
- 5
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ muni vākyair nivartaye / buddhir yā tena me dattā prāṇasaṃrakṣaṇāya tu / sā me 'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ
ut·thi·tāṃ ma·ra·ṇe bud·dhiṃ mu·ni vāk·yair ni·var·ta·ye / bud·dhir yā te·na me dat·tā prā·ṇa·saṃ·rak·ṣa·ṇā·ya tu / sā me 'pa·na·ya·te duḥ·khaṃ dīp·te·vāg·ni·śi·khā ta·maḥ
- 6
budhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ / putraḥ saṃtarjito vāgbhir na trātā maithilī katham
budh·ya·tā ca ma·yā vīr·yaṃ rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / put·raḥ saṃ·tar·ji·to vāg·bhir na trā·tā mai·thi·lī ka·tham
- 7
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītā vinākṛtau / na me daśarathasnehāt putreṇotpāditaṃ priyam
tas·yā vi·la·pi·taṃ śrut·vā tau ca sī·tā vi·nā·kṛ·tau / na me da·śa·ra·thas·ne·hāt put·re·ṇot·pā·di·taṃ pri·yam
- 8
tasya tv evaṃ bruvāṇasya saṃpāter vānaraiḥ saha / utpetatus tadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām
tas·ya tv e·vaṃ bru·vā·ṇas·ya saṃ·pā·ter vā·na·raiḥ sa·ha / ut·pe·ta·tus ta·dā pak·ṣau sa·mak·ṣaṃ va·na·cā·ri·ṇām
- 9
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣair udgatair aruṇacchadaiḥ / praharṣam atulaṃ lebhe vānarāṃś cedam abravīt
sa dṛṣ·ṭvā svāṃ ta·nuṃ pak·ṣair ud·ga·tair a·ru·ṇac·cha·daiḥ / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe vā·na·rāṃś ce·dam ab·ra·vīt
- 10
niśākarasya maharṣeḥ prabhāvād amitātmanaḥ / ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punar utthitau
ni·śā·ka·ras·ya ma·har·ṣeḥ pra·bhā·vād a·mi·tāt·ma·naḥ / ā·dit·ya·raś·mi·nir·dag·dhau pak·ṣau me pu·nar ut·thi·tau
- 11
yauvane vartamānasya mamāsīd yaḥ parākramaḥ / tam evādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣam eva ca
yau·va·ne var·ta·mā·nas·ya ma·mā·sīd yaḥ pa·rāk·ra·maḥ / tam e·vād·yā·va·gac·chā·mi ba·laṃ pau·ru·ṣam e·va ca
- 12
sarvathā kriyatāṃ yatnaḥ sītām adhigamiṣyatha / pakṣalābho mamāyaṃ vaḥ siddhipratyaya kārakaḥ
sar·va·thā kri·ya·tāṃ yat·naḥ sī·tām a·dhi·ga·miṣ·ya·tha / pak·ṣa·lā·bho ma·mā·yaṃ vaḥ sid·dhip·rat·ya·ya kā·ra·kaḥ
- 13
ity uktvā tān harīn sarvān saṃpātiḥ patatāṃ varaḥ / utpapāta gireḥ śṛṅgāj jijñāsuḥ khagamo gatim
ity uk·tvā tān ha·rīn sar·vān saṃ·pā·tiḥ pa·ta·tāṃ va·raḥ / ut·pa·pā·ta gi·reḥ śṛṅ·gāj jij·ñā·suḥ kha·ga·mo ga·tim
- 14
tasya tad vacanaṃ śrutvā prītisaṃhṛṣṭamānasāḥ / babhūvur hariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā prī·ti·saṃ·hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ / ba·bhū·vur ha·ri·śār·dū·lā vik·ra·mābh·yu·da·yon·mu·khāḥ
- 15
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdha pauruṣāḥ / abhijidabhimukhāṃ diśaṃ yayur janakasutā parimārgaṇonmukhāḥ
a·tha pa·va·na·sa·mā·na·vik·ra·māḥ pla·va·ga·va·rāḥ pra·ti·lab·dha pau·ru·ṣāḥ / a·bhi·ji·da·bhi·mu·khāṃ di·śaṃ ya·yur ja·na·ka·su·tā pa·ri·mār·ga·ṇon·mu·khāḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 63 24 verses
- 1
ākhyātā gṛdhrarājena samutpatya plavaṃgamāḥ / saṃgatāḥ prītisaṃyuktā vineduḥ siṃhavikramāḥ
ākh·yā·tā gṛdh·ra·rā·je·na sa·mut·pat·ya pla·vaṃ·ga·māḥ / saṃ·ga·tāḥ prī·ti·saṃ·yuk·tā vi·ne·duḥ siṃ·ha·vik·ra·māḥ
- 2
saṃpāter vacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam / hṛṣṭāḥ sāgaram ājagmuḥ sītādarśanakāṅkṣiṇaḥ
saṃ·pā·ter va·ca·naṃ śrut·vā ha·ra·yo rā·va·ṇak·ṣa·yam / hṛṣ·ṭāḥ sā·ga·ram ā·jag·muḥ sī·tā·dar·śa·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 3
abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśur bhīmavikramāḥ / kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbam iva sthitam
a·bhik·ram·ya tu taṃ de·śaṃ da·dṛ·śur bhī·ma·vik·ra·māḥ / kṛt·snaṃ lo·kas·ya ma·ha·taḥ pra·ti·bim·bam i·va sthi·tam
- 4
dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam / saṃniveśaṃ tataś cakruḥ sahitā vānarottamāḥ
dak·ṣi·ṇas·ya sa·mud·ras·ya sa·mā·sād·yot·ta·rāṃ di·śam / saṃ·ni·ve·śaṃ ta·taś cak·ruḥ sa·hi·tā vā·na·rot·ta·māḥ
- 5
sattvair mahadbhir vikṛtaiḥ krīḍadbhir vividhair jale / vyāttāsyaiḥ sumahākāyair ūrmibhiś ca samākulam
sat·tvair ma·had·bhir vi·kṛ·taiḥ krī·ḍad·bhir vi·vi·dhair ja·le / vyāt·tās·yaiḥ su·ma·hā·kā·yair ūr·mi·bhiś ca sa·mā·ku·lam
- 6
prasuptam iva cānyatra krīḍantam iva cānyataḥ / kva cit parvatamātraiś ca jalarāśibhir āvṛtam
pra·sup·tam i·va cān·yat·ra krī·ḍan·tam i·va cān·ya·taḥ / kva cit par·va·ta·māt·raiś ca ja·la·rā·śi·bhir ā·vṛ·tam
- 7
saṃkulaṃ dānavendraiś ca pātālatalavāsibhiḥ / romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ
saṃ·ku·laṃ dā·na·ven·draiś ca pā·tā·la·ta·la·vā·si·bhiḥ / ro·ma·har·ṣa·ka·raṃ dṛṣ·ṭvā vi·ṣe·duḥ ka·pi·kuñ·ja·rāḥ
- 8
ākāśam iva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣya vānarāḥ / viṣeduḥ sahasā sarve kathaṃ kāryam iti bruvan
ā·kā·śam i·va duṣ·pā·raṃ sā·ga·raṃ prek·ṣya vā·na·rāḥ / vi·ṣe·duḥ sa·ha·sā sar·ve ka·thaṃ kār·yam i·ti bru·van
- 9
viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt / āśvāsayām āsa harīn bhayārtān harisattamaḥ
vi·ṣaṇ·ṇāṃ vā·hi·nīṃ dṛṣ·ṭvā sā·ga·ras·ya ni·rīk·ṣa·ṇāt / āś·vā·sa·yām ā·sa ha·rīn bha·yār·tān ha·ri·sat·ta·maḥ
- 10
na niṣādena naḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattaraḥ / viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ
na ni·ṣā·de·na naḥ kār·yaṃ vi·ṣā·do do·ṣa·vat·ta·raḥ / vi·ṣā·do han·ti pu·ru·ṣaṃ bā·laṃ krud·dha i·vo·ra·gaḥ
- 11
viṣādo 'yaṃ prasahate vikrame paryupasthite / tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati
vi·ṣā·do 'yaṃ pra·sa·ha·te vik·ra·me par·yu·pas·thi·te / te·ja·sā tas·ya hī·nas·ya pu·ru·ṣār·tho na sidh·ya·ti
- 12
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyām aṅgado vānaraiḥ saha / harivṛddhaiḥ samāgamya punar mantram amantrayat
tas·yāṃ rāt·ryāṃ vya·tī·tā·yām aṅ·ga·do vā·na·raiḥ sa·ha / ha·ri·vṛd·dhaiḥ sa·mā·gam·ya pu·nar man·tram a·man·tra·yat
- 13
sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau / vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā
sā vā·na·rā·ṇāṃ dhva·ji·nī pa·ri·vār·yāṅ·ga·daṃ ba·bhau / vā·sa·vaṃ pa·ri·vār·ye·va ma·ru·tāṃ vā·hi·nī sthi·tā
- 14
ko 'nyas tāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥ stambhayituṃ bhavet / anyatra vālitanayād anyatra ca hanūmataḥ
ko 'nyas tāṃ vā·na·rīṃ se·nāṃ śak·taḥ stam·bha·yi·tuṃ bha·vet / an·yat·ra vā·li·ta·na·yād an·yat·ra ca ha·nū·ma·taḥ
- 15
tatas tān harivṛddhāṃś ca tac ca sainyam ariṃdamaḥ / anumānyāṅgadaḥ śrīmān vākyam arthavad abravīt
ta·tas tān ha·ri·vṛd·dhāṃś ca tac ca sain·yam a·riṃ·da·maḥ / a·nu·mān·yāṅ·ga·daḥ śrī·mān vāk·yam ar·tha·vad ab·ra·vīt
- 16
ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram / kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasaṃdham ariṃdamam
ka i·dā·nīṃ ma·hā·te·jā laṅ·gha·yiṣ·ya·ti sā·ga·ram / kaḥ ka·riṣ·ya·ti sug·rī·vaṃ sat·ya·saṃ·dham a·riṃ·da·mam
- 17
ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṃgamāḥ / imāṃś ca yūthapān sarvān mocayet ko mahābhayāt
ko vī·ro yo·ja·na·śa·taṃ laṅ·gha·ye·ta pla·vaṃ·ga·māḥ / i·māṃś ca yū·tha·pān sar·vān mo·ca·yet ko ma·hā·bha·yāt
- 18
kasya prasādād dārāṃś ca putrāṃś caiva gṛhāṇi ca / ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāḥ sukhino vayam
kas·ya pra·sā·dād dā·rāṃś ca put·rāṃś cai·va gṛ·hā·ṇi ca / i·to ni·vṛt·tāḥ paś·ye·ma sid·dhār·thāḥ su·khi·no va·yam
- 19
kasya prasādād rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / abhigacchema saṃhṛṣṭāḥ sugrīvaṃ ca mahābalam
kas·ya pra·sā·dād rā·maṃ ca lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / a·bhi·gac·che·ma saṃ·hṛṣ·ṭāḥ sug·rī·vaṃ ca ma·hā·ba·lam
- 20
yadi kaś cit samartho vaḥ sāgaraplavane hariḥ / sa dadātv iha naḥ śīghraṃ puṇyām abhayadakṣiṇām
ya·di kaś cit sa·mar·tho vaḥ sā·ga·rap·la·va·ne ha·riḥ / sa da·dātv i·ha naḥ śīgh·raṃ puṇ·yām a·bha·ya·dak·ṣi·ṇām
- 21
aṅgadasya vacaḥ śrutvā na kaś cit kiṃ cid abravīt / stimitevābhavat sarvā sā tatra harivāhinī
aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā na kaś cit kiṃ cid ab·ra·vīt / sti·mi·te·vā·bha·vat sar·vā sā tat·ra ha·ri·vā·hi·nī
- 22
punar evāṅgadaḥ prāha tān harīn harisattamaḥ / sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ
pu·nar e·vāṅ·ga·daḥ prā·ha tān ha·rīn ha·ri·sat·ta·maḥ / sar·ve ba·la·va·tāṃ śreṣ·ṭhā bha·van·to dṛ·ḍha·vik·ra·māḥ
- 23
vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāś cāpy abhīkṣṇaśaḥ / na hi vo gamane saṃgaḥ kadā cid api kasya cit
vya·pa·deś·ya ku·le jā·tāḥ pū·ji·tāś cāpy a·bhīk·ṣṇa·śaḥ / na hi vo ga·ma·ne saṃ·gaḥ ka·dā cid a·pi kas·ya cit
- 24
bruvadhvaṃ yasya yā śaktir gamane plavagarṣabhāḥ
bru·vadh·vaṃ yas·ya yā śak·tir ga·ma·ne pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 64 35 verses
- 1
tato 'ṅgadavacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ / svaṃ svaṃ gatau samutsāham āhus tatra yathākramam
ta·to 'ṅga·da·va·caḥ śrut·vā sar·ve te vā·na·rot·ta·māḥ / svaṃ svaṃ ga·tau sa·mut·sā·ham ā·hus tat·ra ya·thāk·ra·mam
- 2
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ / maindaś ca dvividaś caiva suṣeṇo jāmbavāṃs tathā
ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ / main·daś ca dvi·vi·daś cai·va su·ṣe·ṇo jām·ba·vāṃs ta·thā
- 3
ābabhāṣe gajas tatra plaveyaṃ daśayojanam / gavākṣo yojanāny āha gamiṣyāmīti viṃśatim
ā·ba·bhā·ṣe ga·jas tat·ra pla·ve·yaṃ da·śa·yo·ja·nam / ga·vāk·ṣo yo·ja·nāny ā·ha ga·miṣ·yā·mī·ti viṃ·śa·tim
- 4
gavayo vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha / triṃśataṃ tu gamiṣyāmi yojanānāṃ plavaṃgamāḥ
ga·va·yo vā·na·ras tat·ra vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / triṃ·śa·taṃ tu ga·miṣ·yā·mi yo·ja·nā·nāṃ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 5
śarabho vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha / catvāriṃśad gamiṣyāmi yojanānāṃ na saṃśayaḥ
śa·ra·bho vā·na·ras tat·ra vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / cat·vā·riṃ·śad ga·miṣ·yā·mi yo·ja·nā·nāṃ na saṃ·śa·yaḥ
- 6
vānarāṃs tu mahātejā abravīd gandhamādanaḥ / yojanānāṃ gamiṣyāmi pañcāśat tu na saṃśayaḥ
vā·na·rāṃs tu ma·hā·te·jā ab·ra·vīd gan·dha·mā·da·naḥ / yo·ja·nā·nāṃ ga·miṣ·yā·mi pañ·cā·śat tu na saṃ·śa·yaḥ
- 7
maindas tu vānaras tatra vānarāṃs tān uvāca ha / yojanānāṃ paraṃ ṣaṣṭim ahaṃ plavitum utsahe
main·das tu vā·na·ras tat·ra vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / yo·ja·nā·nāṃ pa·raṃ ṣaṣ·ṭim a·haṃ pla·vi·tum ut·sa·he
- 8
tatas tatra mahātejā dvividaḥ pratyabhāṣata / gamiṣyāmi na saṃdehaḥ saptatiṃ yojanāny aham
ta·tas tat·ra ma·hā·te·jā dvi·vi·daḥ prat·ya·bhā·ṣa·ta / ga·miṣ·yā·mi na saṃ·de·haḥ sap·ta·tiṃ yo·ja·nāny a·ham
- 9
suṣeṇas tu hariśreṣṭhaḥ proktavān kapisattamān / aśītiṃ yojanānāṃ tu plaveyaṃ plavagarṣabhāḥ
su·ṣe·ṇas tu ha·riś·reṣ·ṭhaḥ prok·ta·vān ka·pi·sat·ta·mān / a·śī·tiṃ yo·ja·nā·nāṃ tu pla·ve·yaṃ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 10
teṣāṃ kathayatāṃ tatra sarvāṃs tān anumānya ca / tato vṛddhatamas teṣāṃ jāmbavān pratyabhāṣata
te·ṣāṃ ka·tha·ya·tāṃ tat·ra sar·vāṃs tān a·nu·mān·ya ca / ta·to vṛd·dha·ta·mas te·ṣāṃ jām·ba·vān prat·ya·bhā·ṣa·ta
- 11
pūrvam asmākam apy āsīt kaś cid gatiparākramaḥ / te vayaṃ vayasaḥ pāram anuprāptāḥ sma sāmpratam
pūr·vam as·mā·kam apy ā·sīt kaś cid ga·ti·pa·rāk·ra·maḥ / te va·yaṃ va·ya·saḥ pā·ram a·nup·rāp·tāḥ sma sām·pra·tam
- 12
kiṃ tu naivaṃ gate śakyam idaṃ kāryam upekṣitum / yad arthaṃ kapirājaś ca rāmaś ca kṛtaniścayau
kiṃ tu nai·vaṃ ga·te śak·yam i·daṃ kār·yam u·pek·ṣi·tum / yad ar·thaṃ ka·pi·rā·jaś ca rā·maś ca kṛ·ta·niś·ca·yau
- 13
sāmprataṃ kālabhedena yā gatis tāṃ nibodhata / navatiṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmi na saṃśayaḥ
sām·pra·taṃ kā·la·bhe·de·na yā ga·tis tāṃ ni·bo·dha·ta / na·va·tiṃ yo·ja·nā·nāṃ tu ga·miṣ·yā·mi na saṃ·śa·yaḥ
- 14
tāṃś ca sarvān hariśreṣṭhāñ jāmbavān punar abravīt / na khalv etāvad evāsīd gamane me parākramaḥ
tāṃś ca sar·vān ha·riś·reṣ·ṭhāñ jām·ba·vān pu·nar ab·ra·vīt / na khalv e·tā·vad e·vā·sīd ga·ma·ne me pa·rāk·ra·maḥ
- 15
mayā mahābalaiś caiva yajñe viṣṇuḥ sanātanaḥ / pradakṣiṇīkṛtaḥ pūrvaṃ kramamāṇas trivikramaḥ
ma·yā ma·hā·ba·laiś cai·va yaj·ñe viṣ·ṇuḥ sa·nā·ta·naḥ / pra·dak·ṣi·ṇī·kṛ·taḥ pūr·vaṃ kra·ma·mā·ṇas tri·vik·ra·maḥ
- 16
sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ plavane mandavikramaḥ / yauvane ca tadāsīn me balam apratimaṃ paraiḥ
sa i·dā·nīm a·haṃ vṛd·dhaḥ pla·va·ne man·da·vik·ra·maḥ / yau·va·ne ca ta·dā·sīn me ba·lam ap·ra·ti·maṃ pa·raiḥ
- 17
saṃpraty etāvatīṃ śaktiṃ gamane tarkayāmy aham / naitāvatā ca saṃsiddhiḥ kāryasyāsya bhaviṣyati
saṃp·raty e·tā·va·tīṃ śak·tiṃ ga·ma·ne tar·ka·yāmy a·ham / nai·tā·va·tā ca saṃ·sid·dhiḥ kār·yas·yās·ya bha·viṣ·ya·ti
- 18
athottaram udārārtham abravīd aṅgadas tadā / anumānya mahāprājño jāmbavantaṃ mahākapim
a·thot·ta·ram u·dā·rār·tham ab·ra·vīd aṅ·ga·das ta·dā / a·nu·mān·ya ma·hāp·rāj·ño jām·ba·van·taṃ ma·hā·ka·pim
- 19
aham etad gamiṣyāmi yojanānāṃ śataṃ mahat / nivartane tu me śaktiḥ syān na veti na niścitam
a·ham e·tad ga·miṣ·yā·mi yo·ja·nā·nāṃ śa·taṃ ma·hat / ni·var·ta·ne tu me śak·tiḥ syān na ve·ti na niś·ci·tam
- 20
tam uvāca hariśreṣṭho jāmbavān vākyakovidaḥ / jñāyate gamane śaktis tava haryṛkṣasattama
tam u·vā·ca ha·riś·reṣ·ṭho jām·ba·vān vāk·ya·ko·vi·daḥ / jñā·ya·te ga·ma·ne śak·tis ta·va har·yṛk·ṣa·sat·ta·ma
- 21
kāmaṃ śatasahasraṃ vā na hy eṣa vidhir ucyate / yojanānāṃ bhavāñ śakto gantuṃ pratinivartitum
kā·maṃ śa·ta·sa·has·raṃ vā na hy e·ṣa vi·dhir uc·ya·te / yo·ja·nā·nāṃ bha·vāñ śak·to gan·tuṃ pra·ti·ni·var·ti·tum
- 22
na hi preṣayitā tata svāmī preṣyaḥ kathaṃ cana / bhavatāyaṃ janaḥ sarvaḥ preṣyaḥ plavagasattama
na hi pre·ṣa·yi·tā ta·ta svā·mī preṣ·yaḥ ka·thaṃ ca·na / bha·va·tā·yaṃ ja·naḥ sar·vaḥ preṣ·yaḥ pla·va·ga·sat·ta·ma
- 23
bhavān kalatram asmākaṃ svāmibhāve vyavasthitaḥ / svāmī kalatraṃ sainyasya gatir eṣā paraṃtapa
bha·vān ka·lat·ram as·mā·kaṃ svā·mi·bhā·ve vya·vas·thi·taḥ / svā·mī ka·lat·raṃ sain·yas·ya ga·tir e·ṣā pa·raṃ·ta·pa
- 24
tasmāt kalatravat tāta pratipālyaḥ sadā bhavān / api caitasya kāryasya bhavān mūlam ariṃdama
tas·māt ka·lat·ra·vat tā·ta pra·ti·pāl·yaḥ sa·dā bha·vān / a·pi cai·tas·ya kār·yas·ya bha·vān mū·lam a·riṃ·da·ma
- 25
mūlam arthasya saṃrakṣyam eṣa kāryavidāṃ nayaḥ / mūle hi sati sidhyanti guṇāḥ puṣpaphalādayaḥ
mū·lam ar·thas·ya saṃ·rak·ṣyam e·ṣa kār·ya·vi·dāṃ na·yaḥ / mū·le hi sa·ti sidh·yan·ti gu·ṇāḥ puṣ·pa·pha·lā·da·yaḥ
- 26
tad bhavān asyā kāryasya sādhane satyavikramaḥ / buddhivikramasaṃpanno hetur atra paraṃtapaḥ
tad bha·vān as·yā kār·yas·ya sā·dha·ne sat·ya·vik·ra·maḥ / bud·dhi·vik·ra·ma·saṃ·pan·no he·tur at·ra pa·raṃ·ta·paḥ
- 27
guruś ca guruputraś ca tvaṃ hi naḥ kapisattama / bhavantam āśritya vayaṃ samarthā hy arthasādhane
gu·ruś ca gu·ru·put·raś ca tvaṃ hi naḥ ka·pi·sat·ta·ma / bha·van·tam āś·rit·ya va·yaṃ sa·mar·thā hy ar·tha·sā·dha·ne
- 28
uktavākyaṃ mahāprājñaṃ jāmbavantaṃ mahākapiḥ / pratyuvācottaraṃ vākyaṃ vālisūnur athāṅgadaḥ
uk·ta·vāk·yaṃ ma·hāp·rāj·ñaṃ jām·ba·van·taṃ ma·hā·ka·piḥ / prat·yu·vā·cot·ta·raṃ vāk·yaṃ vā·li·sū·nur a·thāṅ·ga·daḥ
- 29
yadi nāhaṃ gamiṣyāmi nānyo vānarapuṃgavaḥ / punaḥ khalv idam asmābhiḥ kāryaṃ prāyopaveśanam
ya·di nā·haṃ ga·miṣ·yā·mi nān·yo vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / pu·naḥ khalv i·dam as·mā·bhiḥ kār·yaṃ prā·yo·pa·ve·śa·nam
- 30
na hy akṛtvā haripateḥ saṃdeśaṃ tasya dhīmataḥ / tatrāpi gatvā prāṇānāṃ paśyāmi parirakṣaṇam
na hy a·kṛt·vā ha·ri·pa·teḥ saṃ·de·śaṃ tas·ya dhī·ma·taḥ / tat·rā·pi gat·vā prā·ṇā·nāṃ paś·yā·mi pa·ri·rak·ṣa·ṇam
- 31
sa hi prasāde cātyarthaṃ kope ca harir īśvaraḥ / atītya tasya saṃdeśaṃ vināśo gamane bhavet
sa hi pra·sā·de cāt·yar·thaṃ ko·pe ca ha·rir īś·va·raḥ / a·tīt·ya tas·ya saṃ·de·śaṃ vi·nā·śo ga·ma·ne bha·vet
- 32
tad yathā hy asya kāryasya na bhavaty anyathā gatiḥ / tad bhavān eva dṛṣṭārthaḥ saṃcintayitum arhati
tad ya·thā hy as·ya kār·yas·ya na bha·vaty an·ya·thā ga·tiḥ / tad bha·vān e·va dṛṣ·ṭār·thaḥ saṃ·cin·ta·yi·tum ar·ha·ti
- 33
so 'ṅgadena tadā vīraḥ pratyuktaḥ plavagarṣabhaḥ / jāmbavān uttaraṃ vākyaṃ provācedaṃ tato 'ṅgadam
so 'ṅga·de·na ta·dā vī·raḥ prat·yuk·taḥ pla·va·gar·ṣa·bhaḥ / jām·ba·vān ut·ta·raṃ vāk·yaṃ pro·vā·ce·daṃ ta·to 'ṅga·dam
- 34
asya te vīra kāryasya na kiṃ cit parihīyate / eṣa saṃcodayāmy enaṃ yaḥ kāryaṃ sādhayiṣyati
as·ya te vī·ra kār·yas·ya na kiṃ cit pa·ri·hī·ya·te / e·ṣa saṃ·co·da·yāmy e·naṃ yaḥ kār·yaṃ sā·dha·yiṣ·ya·ti
- 35
tataḥ pratītaṃ plavatāṃ variṣṭham ekāntam āśritya sukhopaviṣṭam / saṃcodayām āsa haripravīro haripravīraṃ hanumantam eva
ta·taḥ pra·tī·taṃ pla·va·tāṃ va·riṣ·ṭham e·kān·tam āś·rit·ya su·kho·pa·viṣ·ṭam / saṃ·co·da·yām ā·sa ha·rip·ra·vī·ro ha·rip·ra·vī·raṃ ha·nu·man·tam e·va
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 65 36 verses
- 1
anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm / jāmbavān samudīkṣyaivaṃ hanumantam athābravīt
a·ne·ka·śa·ta·sā·has·rīṃ vi·ṣaṇ·ṇāṃ ha·ri·vā·hi·nīm / jām·ba·vān sa·mu·dīk·ṣyai·vaṃ ha·nu·man·tam a·thāb·ra·vīt
- 2
vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara / tūṣṇīm ekāntam āśritya hanuman kiṃ na jalpasi
vī·ra vā·na·ra·lo·kas·ya sar·va·śās·tra·vi·dāṃ va·ra / tūṣ·ṇīm e·kān·tam āś·rit·ya ha·nu·man kiṃ na jal·pa·si
- 3
hanuman harirājasya sugrīvasya samo hy asi / rāmalakṣmaṇayoś cāpi tejasā ca balena ca
ha·nu·man ha·ri·rā·jas·ya sug·rī·vas·ya sa·mo hy a·si / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yoś cā·pi te·ja·sā ca ba·le·na ca
- 4
ariṣṭaneminaḥ putrau vainateyo mahābalaḥ / garutmān iva vikhyāta uttamaḥ sarvapakṣiṇām
a·riṣ·ṭa·ne·mi·naḥ put·rau vai·na·te·yo ma·hā·ba·laḥ / ga·rut·mān i·va vikh·yā·ta ut·ta·maḥ sar·va·pak·ṣi·ṇām
- 5
bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ / bhujagān uddharan pakṣī mahāvego mahāyaśāḥ
ba·hu·śo hi ma·yā dṛṣ·ṭaḥ sā·ga·re sa ma·hā·ba·laḥ / bhu·ja·gān ud·dha·ran pak·ṣī ma·hā·ve·go ma·hā·ya·śāḥ
- 6
pakṣayor yad balaṃ tasya tāvad bhujabalaṃ tava / vikramaś cāpi vegaś ca na te tenāpahīyate
pak·ṣa·yor yad ba·laṃ tas·ya tā·vad bhu·ja·ba·laṃ ta·va / vik·ra·maś cā·pi ve·gaś ca na te te·nā·pa·hī·ya·te
- 7
balaṃ buddhiś ca tejaś ca sattvaṃ ca harisattama / viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kim ātmānaṃ na budhyase
ba·laṃ bud·dhiś ca te·jaś ca sat·tvaṃ ca ha·ri·sat·ta·ma / vi·śiṣ·ṭaṃ sar·va·bhū·te·ṣu kim āt·mā·naṃ na budh·ya·se
- 8
apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā / ajñaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ
ap·sa·rāp·sa·ra·sāṃ śreṣ·ṭhā vikh·yā·tā puñ·ji·kas·tha·lā / aj·ña·ne·ti pa·rikh·yā·tā pat·nī ke·sa·ri·ṇo ha·reḥ
- 9
abhiśāpād abhūt tāta vānarī kāmarūpiṇī / duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ
a·bhi·śā·pād a·bhūt tā·ta vā·na·rī kā·ma·rū·pi·ṇī / du·hi·tā vā·na·ren·dras·ya kuñ·ja·ras·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 10
kapitve cārusarvāṅgī kadā cit kāmarūpiṇī / mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā yauvanottamaśālinī
ka·pit·ve cā·ru·sar·vāṅ·gī ka·dā cit kā·ma·rū·pi·ṇī / mā·nu·ṣaṃ vig·ra·haṃ kṛt·vā yau·va·not·ta·ma·śā·li·nī
- 11
acarat parvatasyāgre prāvṛḍambudasaṃnibhe / vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī
a·ca·rat par·va·tas·yāg·re prā·vṛ·ḍam·bu·da·saṃ·ni·bhe / vi·cit·ra·māl·yā·bha·ra·ṇā ma·hār·hak·ṣau·ma·vā·si·nī
- 12
tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham / sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto 'paharac chanaiḥ
tas·yā vas·traṃ vi·śā·lāk·ṣyāḥ pī·taṃ rak·ta·da·śaṃ śu·bham / sthi·tā·yāḥ par·va·tas·yāg·re mā·ru·to 'pa·ha·rac cha·naiḥ
- 13
sa dadarśa tatas tasyā vṛttāv ūrū susaṃhatau / stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam
sa da·dar·śa ta·tas tas·yā vṛt·tāv ū·rū su·saṃ·ha·tau / sta·nau ca pī·nau sa·hi·tau su·jā·taṃ cā·ru cā·na·nam
- 14
tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm / dṛṣṭvaiva śubhasarvāgnīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ
tāṃ vi·śā·lā·ya·taś·ro·ṇīṃ ta·nu·madh·yāṃ ya·śas·vi·nīm / dṛṣ·ṭvai·va śu·bha·sar·vāg·nīṃ pa·va·naḥ kā·ma·mo·hi·taḥ
- 15
sa tāṃ bhujābhyāṃ pīnābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ / manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tām aninditām
sa tāṃ bhu·jābh·yāṃ pī·nābh·yāṃ par·yaṣ·va·ja·ta mā·ru·taḥ / man·ma·thā·viṣ·ṭa·sar·vāṅ·go ga·tāt·mā tām a·nin·di·tām
- 16
sā tu tatraiva saṃbhrāntā suvṛttā vākyam abravīt / ekapatnīvratam idaṃ ko nāśayitum icchati
sā tu tat·rai·va saṃbh·rān·tā su·vṛt·tā vāk·yam ab·ra·vīt / e·ka·pat·nīv·ra·tam i·daṃ ko nā·śa·yi·tum ic·cha·ti
- 17
añjanāyā vacaḥ śrutvā mārutaḥ pratyabhāṣata / na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūt te subhage bhayam
añ·ja·nā·yā va·caḥ śrut·vā mā·ru·taḥ prat·ya·bhā·ṣa·ta / na tvāṃ hiṃ·sā·mi suś·ro·ṇi mā bhūt te su·bha·ge bha·yam
- 18
manasāsmi gato yat tvāṃ pariṣvajya yaśasvini / vīryavān buddhisaṃpannaḥ putras tava bhaviṣyati
ma·na·sās·mi ga·to yat tvāṃ pa·riṣ·vaj·ya ya·śas·vi·ni / vīr·ya·vān bud·dhi·saṃ·pan·naḥ put·ras ta·va bha·viṣ·ya·ti
- 19
abhyutthitaṃ tataḥ sūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane / phalaṃ ceti jighṛkṣus tvam utplutyābhyapato divam
abh·yut·thi·taṃ ta·taḥ sūr·yaṃ bā·lo dṛṣ·ṭvā ma·hā·va·ne / pha·laṃ ce·ti ji·ghṛk·ṣus tvam ut·plut·yābh·ya·pa·to di·vam
- 20
śatāni trīṇi gatvātha yojanānāṃ mahākape / tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tato gataḥ
śa·tā·ni trī·ṇi gat·vā·tha yo·ja·nā·nāṃ ma·hā·ka·pe / te·ja·sā tas·ya nir·dhū·to na vi·ṣā·daṃ ta·to ga·taḥ
- 21
tāvad āpatatas tūrṇam antarikṣaṃ mahākape / kṣiptam indreṇa te vajraṃ krodhāviṣṭena dhīmatā
tā·vad ā·pa·ta·tas tūr·ṇam an·ta·rik·ṣaṃ ma·hā·ka·pe / kṣip·tam in·dre·ṇa te vaj·raṃ kro·dhā·viṣ·ṭe·na dhī·ma·tā
- 22
tataḥ śailāgraśikhare vāmo hanur abhajyata / tato hi nāmadheyaṃ te hanumān iti kīrtyate
ta·taḥ śai·lāg·ra·śi·kha·re vā·mo ha·nur a·bhaj·ya·ta / ta·to hi nā·ma·dhe·yaṃ te ha·nu·mān i·ti kīr·tya·te
- 23
tatas tvāṃ nihataṃ dṛṣṭvā vāyur gandhavahaḥ svayam / trailokye bhṛśasaṃkruddho na vavau vai prabhañjanaḥ
ta·tas tvāṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā vā·yur gan·dha·va·haḥ sva·yam / trai·lok·ye bhṛ·śa·saṃk·rud·dho na va·vau vai pra·bhañ·ja·naḥ
- 24
saṃbhrāntāś ca surāḥ sarve trailokye kṣubhite sati / prasādayanti saṃkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ
saṃbh·rān·tāś ca su·rāḥ sar·ve trai·lok·ye kṣu·bhi·te sa·ti / pra·sā·da·yan·ti saṃk·rud·dhaṃ mā·ru·taṃ bhu·va·neś·va·rāḥ
- 25
prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau / aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama
pra·sā·di·te ca pa·va·ne brah·mā tubh·yaṃ va·raṃ da·dau / a·śas·tra·vadh·ya·tāṃ tā·ta sa·ma·re sat·ya·vik·ra·ma
- 26
vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca / sahasranetraḥ prītātmā dadau te varam uttamam
vaj·ras·ya ca ni·pā·te·na vi·ru·jaṃ tvāṃ sa·mīk·ṣya ca / sa·has·ra·net·raḥ prī·tāt·mā da·dau te va·ram ut·ta·mam
- 27
svacchandataś ca maraṇaṃ te bhūyād iti vai prabho / sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ
svac·chan·da·taś ca ma·ra·ṇaṃ te bhū·yād i·ti vai pra·bho / sa tvaṃ ke·sa·ri·ṇaḥ put·raḥ kṣet·ra·jo bhī·ma·vik·ra·maḥ
- 28
mārutasyaurasaḥ putras tejasā cāpi tatsamaḥ / tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ
mā·ru·tas·yau·ra·saḥ put·ras te·ja·sā cā·pi tat·sa·maḥ / tvaṃ hi vā·yu·su·to vat·sa pla·va·ne cā·pi tat·sa·maḥ
- 29
vayam adya gataprāṇā bhavān asmāsu sāmpratam / dākṣyavikramasaṃpannaḥ pakṣirāja ivāparaḥ
va·yam ad·ya ga·tap·rā·ṇā bha·vān as·mā·su sām·pra·tam / dāk·ṣya·vik·ra·ma·saṃ·pan·naḥ pak·ṣi·rā·ja i·vā·pa·raḥ
- 30
trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā / triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam
tri·vik·ra·me ma·yā tā·ta sa·śai·la·va·na·kā·na·nā / triḥ sap·ta·kṛt·vaḥ pṛ·thi·vī pa·rik·rān·tā pra·dak·ṣi·ṇam
- 31
tadā cauṣadhayo 'smābhiḥ saṃcitā devaśāsanāt / niṣpannam amṛtaṃ yābhis tadāsīn no mahad balam
ta·dā cau·ṣa·dha·yo 'smā·bhiḥ saṃ·ci·tā de·va·śā·sa·nāt / niṣ·pan·nam a·mṛ·taṃ yā·bhis ta·dā·sīn no ma·had ba·lam
- 32
sa idānīm ahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ / sāmprataṃ kālam asmākaṃ bhavān sarvaguṇānvitaḥ
sa i·dā·nīm a·haṃ vṛd·dhaḥ pa·ri·hī·na·pa·rāk·ra·maḥ / sām·pra·taṃ kā·lam as·mā·kaṃ bha·vān sar·va·gu·ṇān·vi·taḥ
- 33
tad vijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatām uttamo hy asi / tvadvīryaṃ draṣṭukāmeyaṃ sarvā vānaravāhinī
tad vi·jṛm·bhas·va vik·rān·taḥ pla·va·tām ut·ta·mo hy a·si / tvad·vīr·yaṃ draṣ·ṭu·kā·me·yaṃ sar·vā vā·na·ra·vā·hi·nī
- 34
uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam / parā hi sarvabhūtānāṃ hanuman yā gatis tava
ut·tiṣ·ṭha ha·ri·śār·dū·la laṅ·gha·yas·va ma·hār·ṇa·vam / pa·rā hi sar·va·bhū·tā·nāṃ ha·nu·man yā ga·tis ta·va
- 35
viṣāṇṇā harayaḥ sarve hanuman kim upekṣase / vikramasva mahāvego viṣṇus trīn vikramān iva
vi·ṣāṇ·ṇā ha·ra·yaḥ sar·ve ha·nu·man kim u·pek·ṣa·se / vik·ra·mas·va ma·hā·ve·go viṣ·ṇus trīn vik·ra·mān i·va
- 36
tatas tu vai jāmbavatābhicoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ / praharṣayaṃs tāṃ harivīra vāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahad ātmanas tadā
ta·tas tu vai jām·ba·va·tā·bhi·co·di·taḥ pra·tī·ta·ve·gaḥ pa·va·nāt·ma·jaḥ ka·piḥ / pra·har·ṣa·yaṃs tāṃ ha·ri·vī·ra vā·hi·nīṃ ca·kā·ra rū·paṃ ma·had āt·ma·nas ta·dā
Kiṣkindhākāṇḍa · sarga 66 44 verses
- 1
saṃstūyamāno hanumān vyavardhata mahābalaḥ / samāvidhya ca lāṅgūlaṃ harṣāc ca balam eyivān
saṃs·tū·ya·mā·no ha·nu·mān vya·var·dha·ta ma·hā·ba·laḥ / sa·mā·vidh·ya ca lāṅ·gū·laṃ har·ṣāc ca ba·lam e·yi·vān
- 2
tasya saṃstūyamānasya sarvair vānarapuṃgavaiḥ / tejasāpūryamāṇasya rūpam āsīd anuttamam
tas·ya saṃs·tū·ya·mā·nas·ya sar·vair vā·na·ra·puṃ·ga·vaiḥ / te·ja·sā·pūr·ya·mā·ṇas·ya rū·pam ā·sīd a·nut·ta·mam
- 3
yathā vijṛmbhate siṃho vivṛddho girigahvare / mārutasyaurasaḥ putras tathā saṃprati jṛmbhate
ya·thā vi·jṛm·bha·te siṃ·ho vi·vṛd·dho gi·ri·gah·va·re / mā·ru·tas·yau·ra·saḥ put·ras ta·thā saṃp·ra·ti jṛm·bha·te
- 4
aśobhata mukhaṃ tasya jṛmbhamāṇasya dhīmataḥ / ambarīṣopamaṃ dīptaṃ vidhūma iva pāvakaḥ
a·śo·bha·ta mu·khaṃ tas·ya jṛm·bha·mā·ṇas·ya dhī·ma·taḥ / am·ba·rī·ṣo·pa·maṃ dīp·taṃ vi·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ
- 5
harīṇām utthito madhyāt saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ / abhivādya harīn vṛddhān hanumān idam abravīt
ha·rī·ṇām ut·thi·to madh·yāt saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ta·nū·ru·haḥ / a·bhi·vād·ya ha·rīn vṛd·dhān ha·nu·mān i·dam ab·ra·vīt
- 6
arujan parvatāgrāṇi hutāśanasakho 'nilaḥ / balavān aprameyaś ca vāyur ākāśagocaraḥ
a·ru·jan par·va·tāg·rā·ṇi hu·tā·śa·na·sa·kho 'ni·laḥ / ba·la·vān ap·ra·me·yaś ca vā·yur ā·kā·śa·go·ca·raḥ
- 7
tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ / mārutasyaurasaḥ putraḥ plavane nāsti me samaḥ
tas·yā·haṃ śīgh·ra·ve·gas·ya śīgh·ra·gas·ya ma·hāt·ma·naḥ / mā·ru·tas·yau·ra·saḥ put·raḥ pla·va·ne nās·ti me sa·maḥ
- 8
utsaheyaṃ hi vistīrṇam ālikhantam ivāmbaram / meruṃ girim asaṃgena parigantuṃ sahasraśaḥ
ut·sa·he·yaṃ hi vis·tīr·ṇam ā·li·khan·tam i·vām·ba·ram / me·ruṃ gi·rim a·saṃ·ge·na pa·ri·gan·tuṃ sa·has·ra·śaḥ
- 9
bāhuvegapraṇunnena sāgareṇāham utsahe / samāplāvayituṃ lokaṃ saparvatanadīhradam
bā·hu·ve·gap·ra·ṇun·ne·na sā·ga·re·ṇā·ham ut·sa·he / sa·māp·lā·va·yi·tuṃ lo·kaṃ sa·par·va·ta·na·dīh·ra·dam
- 10
mamorujaṅghāvegena bhaviṣyati samutthitaḥ / saṃmūrchitamahāgrāhaḥ samudro varuṇālayaḥ
ma·mo·ru·jaṅ·ghā·ve·ge·na bha·viṣ·ya·ti sa·mut·thi·taḥ / saṃ·mūr·chi·ta·ma·hāg·rā·haḥ sa·mud·ro va·ru·ṇā·la·yaḥ
- 11
pannagāśanam ākāśe patantaṃ pakṣisevitam / vainateyam ahaṃ śaktaḥ parigantuṃ sahasraśaḥ
pan·na·gā·śa·nam ā·kā·śe pa·tan·taṃ pak·ṣi·se·vi·tam / vai·na·te·yam a·haṃ śak·taḥ pa·ri·gan·tuṃ sa·has·ra·śaḥ
- 12
udayāt prasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam / anastamitam ādityam abhigantuṃ samutsahe
u·da·yāt pras·thi·taṃ vā·pi jva·lan·taṃ raś·mi·mā·li·nam / a·nas·ta·mi·tam ā·dit·yam a·bhi·gan·tuṃ sa·mut·sa·he
- 13
tato bhūmim asaṃspṛśya punar āgantum utsahe / pravegenaiva mahatā bhīmena plavagarṣabhāḥ
ta·to bhū·mim a·saṃs·pṛś·ya pu·nar ā·gan·tum ut·sa·he / pra·ve·ge·nai·va ma·ha·tā bhī·me·na pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 14
utsaheyam atikrāntuṃ sarvān ākāśagocarān / sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi dārayiṣyāmi medinīm
ut·sa·he·yam a·tik·rān·tuṃ sar·vān ā·kā·śa·go·ca·rān / sā·ga·raṃ kṣo·bha·yiṣ·yā·mi dā·ra·yiṣ·yā·mi me·di·nīm
- 15
parvatān kampayiṣyāmi plavamānaḥ plavaṃgamāḥ / hariṣye coruvegena plavamāno mahārṇavam
par·va·tān kam·pa·yiṣ·yā·mi pla·va·mā·naḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ha·riṣ·ye co·ru·ve·ge·na pla·va·mā·no ma·hār·ṇa·vam
- 16
latānāṃ vīrudhāṃ puṣpaṃ pādapānāṃ ca sarvaśaḥ / anuyāsyati mām adya plavamānaṃ vihāyasā / bhaviṣyati hi me panthāḥ svāteḥ panthā ivāmbare
la·tā·nāṃ vī·ru·dhāṃ puṣ·paṃ pā·da·pā·nāṃ ca sar·va·śaḥ / a·nu·yās·ya·ti mām ad·ya pla·va·mā·naṃ vi·hā·ya·sā / bha·viṣ·ya·ti hi me pan·thāḥ svā·teḥ pan·thā i·vām·ba·re
- 17
carantaṃ ghoram ākāśam utpatiṣyantam eva ca / drakṣyanti nipatantaṃ ca sarvabhūtāni vānarāḥ
ca·ran·taṃ gho·ram ā·kā·śam ut·pa·tiṣ·yan·tam e·va ca / drak·ṣyan·ti ni·pa·tan·taṃ ca sar·va·bhū·tā·ni vā·na·rāḥ
- 18
mahāmerupratīkāśaṃ māṃ drakṣyadhvaṃ plavaṃgamāḥ / divam āvṛtya gacchantaṃ grasamānam ivāmbaram
ma·hā·me·rup·ra·tī·kā·śaṃ māṃ drak·ṣyadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / di·vam ā·vṛt·ya gac·chan·taṃ gra·sa·mā·nam i·vām·ba·ram
- 19
vidhamiṣyāmi jīmūtān kampayiṣyāmi parvatān / sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi plavamānaḥ samāhitaḥ
vi·dha·miṣ·yā·mi jī·mū·tān kam·pa·yiṣ·yā·mi par·va·tān / sā·ga·raṃ kṣo·bha·yiṣ·yā·mi pla·va·mā·naḥ sa·mā·hi·taḥ
- 20
vainateyasya vā śaktir mama vā mārutasya vā / ṛte suparṇarājānaṃ mārutaṃ vā mahābalam / na hi bhūtaṃ prapaśyāmi yo māṃ plutam anuvrajet
vai·na·te·yas·ya vā śak·tir ma·ma vā mā·ru·tas·ya vā / ṛ·te su·par·ṇa·rā·jā·naṃ mā·ru·taṃ vā ma·hā·ba·lam / na hi bhū·taṃ pra·paś·yā·mi yo māṃ plu·tam a·nuv·ra·jet
- 21
nimeṣāntaramātreṇa nirālambhanam ambaram / sahasā nipatiṣyāmi ghanād vidyud ivotthitā
ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa ni·rā·lam·bha·nam am·ba·ram / sa·ha·sā ni·pa·tiṣ·yā·mi gha·nād vid·yud i·vot·thi·tā
- 22
bhaviṣyati hi me rūpaṃ plavamānasya sāgaram / viṣṇoḥ prakramamāṇasya tadā trīn vikramān iva
bha·viṣ·ya·ti hi me rū·paṃ pla·va·mā·nas·ya sā·ga·ram / viṣ·ṇoḥ prak·ra·ma·mā·ṇas·ya ta·dā trīn vik·ra·mān i·va
- 23
buddhyā cāhaṃ prapaśyāmi manaś ceṣṭā ca me tathā / ahaṃ drakṣyāmi vaidehīṃ pramodadhvaṃ plavaṃgamāḥ
bud·dhyā cā·haṃ pra·paś·yā·mi ma·naś ceṣ·ṭā ca me ta·thā / a·haṃ drak·ṣyā·mi vai·de·hīṃ pra·mo·dadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 24
mārutasya samo vege garuḍasya samo jave / ayutaṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmīti me matiḥ
mā·ru·tas·ya sa·mo ve·ge ga·ru·ḍas·ya sa·mo ja·ve / a·yu·taṃ yo·ja·nā·nāṃ tu ga·miṣ·yā·mī·ti me ma·tiḥ
- 25
vāsavasya savajrasya brahmaṇo vā svayambhuvaḥ / vikramya sahasā hastād amṛtaṃ tad ihānaye / laṅkāṃ vāpi samutkṣipya gaccheyam iti me matiḥ
vā·sa·vas·ya sa·vaj·ras·ya brah·ma·ṇo vā sva·yam·bhu·vaḥ / vik·ram·ya sa·ha·sā has·tād a·mṛ·taṃ tad i·hā·na·ye / laṅ·kāṃ vā·pi sa·mut·kṣip·ya gac·che·yam i·ti me ma·tiḥ
- 26
tam evaṃ vānaraśreṣṭhaṃ garjantam amitaujasaṃ / uvāca parisaṃhṛṣṭo jāmbavān harisattamaḥ
tam e·vaṃ vā·na·raś·reṣ·ṭhaṃ gar·jan·tam a·mi·tau·ja·saṃ / u·vā·ca pa·ri·saṃ·hṛṣ·ṭo jām·ba·vān ha·ri·sat·ta·maḥ
- 27
vīra kesariṇaḥ putra vegavan mārutātmaja / jñātīnāṃ vipulaṃ śokas tvayā tāta praṇāśitaḥ
vī·ra ke·sa·ri·ṇaḥ put·ra ve·ga·van mā·ru·tāt·ma·ja / jñā·tī·nāṃ vi·pu·laṃ śo·kas tva·yā tā·ta pra·ṇā·śi·taḥ
- 28
tava kalyāṇarucayaḥ kapimukhyāḥ samāgatāḥ / maṅgalaṃ kāryasiddhyarthaṃ kariṣyanti samāhitāḥ
ta·va kal·yā·ṇa·ru·ca·yaḥ ka·pi·mukh·yāḥ sa·mā·ga·tāḥ / maṅ·ga·laṃ kār·ya·sid·dhyar·thaṃ ka·riṣ·yan·ti sa·mā·hi·tāḥ
- 29
ṛṣīṇāṃ ca prasādena kapivṛddhamatena ca / gurūṇāṃ ca prasādena plavasva tvaṃ mahārṇavam
ṛ·ṣī·ṇāṃ ca pra·sā·de·na ka·pi·vṛd·dha·ma·te·na ca / gu·rū·ṇāṃ ca pra·sā·de·na pla·vas·va tvaṃ ma·hār·ṇa·vam
- 30
sthāsyāmaś caikapādena yāvadāgamanaṃ tava / tvadgatāni ca sarveṣāṃ jīvitāni vanaukasām
sthās·yā·maś cai·ka·pā·de·na yā·va·dā·ga·ma·naṃ ta·va / tvad·ga·tā·ni ca sar·ve·ṣāṃ jī·vi·tā·ni va·nau·ka·sām
- 31
tatas tu hariśārdūlas tān uvāca vanaukasaḥ / neyaṃ mama mahī vegaṃ plavane dhārayiṣyati
ta·tas tu ha·ri·śār·dū·las tān u·vā·ca va·nau·ka·saḥ / ne·yaṃ ma·ma ma·hī ve·gaṃ pla·va·ne dhā·ra·yiṣ·ya·ti
- 32
etāni hi nagasyāsya śilāsaṃkaṭaśālinaḥ / śikharāṇi mahendrasya sthirāṇi ca mahānti ca
e·tā·ni hi na·gas·yās·ya śi·lā·saṃ·ka·ṭa·śā·li·naḥ / śi·kha·rā·ṇi ma·hen·dras·ya sthi·rā·ṇi ca ma·hān·ti ca
- 33
etāni mama niṣpeṣaṃ pādayoḥ patatāṃ varāḥ / plavato dhārayiṣyanti yojanānām itaḥ śatam
e·tā·ni ma·ma niṣ·pe·ṣaṃ pā·da·yoḥ pa·ta·tāṃ va·rāḥ / pla·va·to dhā·ra·yiṣ·yan·ti yo·ja·nā·nām i·taḥ śa·tam
- 34
tatas tu mārutaprakhyaḥ sa harir mārutātmajaḥ / āruroha nagaśreṣṭhaṃ mahendram arimardanaḥ
ta·tas tu mā·ru·tap·rakh·yaḥ sa ha·rir mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ā·ru·ro·ha na·gaś·reṣ·ṭhaṃ ma·hen·dram a·ri·mar·da·naḥ
- 35
vṛtaṃ nānāvidhair vṛkṣair mṛgasevitaśādvalam / latākusumasaṃbādhaṃ nityapuṣpaphaladrumam
vṛ·taṃ nā·nā·vi·dhair vṛk·ṣair mṛ·ga·se·vi·ta·śād·va·lam / la·tā·ku·su·ma·saṃ·bā·dhaṃ nit·ya·puṣ·pa·pha·lad·ru·mam
- 36
siṃhaśārdūlacaritaṃ mattamātaṅgasevitam / mattadvijagaṇodghuṣṭaṃ salilotpīḍasaṃkulam
siṃ·ha·śār·dū·la·ca·ri·taṃ mat·ta·mā·taṅ·ga·se·vi·tam / mat·tad·vi·ja·ga·ṇod·ghuṣ·ṭaṃ sa·li·lot·pī·ḍa·saṃ·ku·lam
- 37
mahadbhir ucchritaṃ śṛṅgair mahendraṃ sa mahābalaḥ / vicacāra hariśreṣṭho mahendrasamavikramaḥ
ma·had·bhir uc·chri·taṃ śṛṅ·gair ma·hen·draṃ sa ma·hā·ba·laḥ / vi·ca·cā·ra ha·riś·reṣ·ṭho ma·hen·dra·sa·ma·vik·ra·maḥ
- 38
pādābhyāṃ pīḍitas tena mahāśailo mahātmanā / rarāsa siṃhābhihato mahān matta iva dvipaḥ
pā·dābh·yāṃ pī·ḍi·tas te·na ma·hā·śai·lo ma·hāt·ma·nā / ra·rā·sa siṃ·hā·bhi·ha·to ma·hān mat·ta i·va dvi·paḥ
- 39
mumoca salilotpīḍān viprakīrṇaśiloccayaḥ / vitrastamṛgamātaṅgaḥ prakampitamahādrumaḥ
mu·mo·ca sa·li·lot·pī·ḍān vip·ra·kīr·ṇa·śi·loc·ca·yaḥ / vit·ras·ta·mṛ·ga·mā·taṅ·gaḥ pra·kam·pi·ta·ma·hād·ru·maḥ
- 40
nānāgandharvamithunaiḥ pānasaṃsargakarkaśaiḥ / utpatadbhir vihaṃgaiś ca vidyādharagaṇair api
nā·nā·gan·dhar·va·mi·thu·naiḥ pā·na·saṃ·sar·ga·kar·ka·śaiḥ / ut·pa·tad·bhir vi·haṃ·gaiś ca vid·yā·dha·ra·ga·ṇair a·pi
- 41
tyajyamānamahāsānuḥ saṃnilīnamahoragaḥ / śailaśṛṅgaśilodghātas tadābhūt sa mahāgiriḥ
tyaj·ya·mā·na·ma·hā·sā·nuḥ saṃ·ni·lī·na·ma·ho·ra·gaḥ / śai·la·śṛṅ·ga·śi·lod·ghā·tas ta·dā·bhūt sa ma·hā·gi·riḥ
- 42
niḥśvasadbhis tadā tais tu bhujagair ardhaniḥsṛtaiḥ / sapatāka ivābhāti sa tadā dharaṇīdharaḥ
niḥś·va·sad·bhis ta·dā tais tu bhu·ja·gair ar·dha·niḥ·sṛ·taiḥ / sa·pa·tā·ka i·vā·bhā·ti sa ta·dā dha·ra·ṇī·dha·raḥ
- 43
ṛṣibhis trāsa saṃbhrāntais tyajyamānaḥ śiloccayaḥ / sīdan mahati kāntāre sārthahīna ivādhvagaḥ
ṛ·ṣi·bhis trā·sa saṃbh·rān·tais tyaj·ya·mā·naḥ śi·loc·ca·yaḥ / sī·dan ma·ha·ti kān·tā·re sār·tha·hī·na i·vādh·va·gaḥ
- 44
sa vegavān vegasamāhitātmā haripravīraḥ paravīrahantā / manaḥ samādhāya mahānubhāvo jagāma laṅkāṃ manasā manasvī
sa ve·ga·vān ve·ga·sa·mā·hi·tāt·mā ha·rip·ra·vī·raḥ pa·ra·vī·ra·han·tā / ma·naḥ sa·mā·dhā·ya ma·hā·nu·bhā·vo ja·gā·ma laṅ·kāṃ ma·na·sā ma·nas·vī
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.