Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Vālmīki Rāmāyaṇa रामायणम्
Book: 1. Bālakāṇḍa 2. Ayodhyākāṇḍa 3. Araṇyakāṇḍa 4. Kiṣkindhākāṇḍa 5. Sundarakāṇḍa 6. Yuddhakāṇḍa 7. Uttarakāṇḍa
Sanskrit in transliteration (the source has no Devanagari). Griffith’s English exists but is a verse paraphrase that does not line up verse by verse, so it is not shown.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation
6. Yuddhakāṇḍa
Yuddhakāṇḍa · sarga 1 16 verses
- 1
śrutvā hanumato vākyaṃ yathāvad abhibhāṣitam / rāmaḥ prītisamāyukto vākyam uttaram abravīt
śrut·vā ha·nu·ma·to vāk·yaṃ ya·thā·vad a·bhi·bhā·ṣi·tam / rā·maḥ prī·ti·sa·mā·yuk·to vāk·yam ut·ta·ram ab·ra·vīt
- 2
kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ sumahad bhuvi duṣkaram / manasāpi yad anyena na śakyaṃ dharaṇītale
kṛ·taṃ ha·nu·ma·tā kār·yaṃ su·ma·had bhu·vi duṣ·ka·ram / ma·na·sā·pi yad an·ye·na na śak·yaṃ dha·ra·ṇī·ta·le
- 3
na hi taṃ paripaśyāmi yas tareta mahārṇavam / anyatra garuṇād vāyor anyatra ca hanūmataḥ
na hi taṃ pa·ri·paś·yā·mi yas ta·re·ta ma·hār·ṇa·vam / an·yat·ra ga·ru·ṇād vā·yor an·yat·ra ca ha·nū·ma·taḥ
- 4
devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām / apradhṛṣyāṃ purīṃ laṅkāṃ rāvaṇena surakṣitām
de·va·dā·na·va·yak·ṣā·ṇāṃ gan·dhar·vo·ra·ga·rak·ṣa·sām / ap·ra·dhṛṣ·yāṃ pu·rīṃ laṅ·kāṃ rā·va·ṇe·na su·rak·ṣi·tām
- 5
praviṣṭaḥ sattvam āśritya jīvan ko nāma niṣkramet / ko viśet sudurādharṣāṃ rākṣasaiś ca surakṣitām / yo vīryabalasaṃpanno na samaḥ syād dhanūmataḥ
pra·viṣ·ṭaḥ sat·tvam āś·rit·ya jī·van ko nā·ma niṣ·kra·met / ko vi·śet su·du·rā·dhar·ṣāṃ rāk·ṣa·saiś ca su·rak·ṣi·tām / yo vīr·ya·ba·la·saṃ·pan·no na sa·maḥ syād dha·nū·ma·taḥ
- 6
bhṛtyakāryaṃ hanumatā sugrīvasya kṛtaṃ mahat / evaṃ vidhāya svabalaṃ sadṛśaṃ vikramasya ca
bhṛt·ya·kār·yaṃ ha·nu·ma·tā sug·rī·vas·ya kṛ·taṃ ma·hat / e·vaṃ vi·dhā·ya sva·ba·laṃ sa·dṛ·śaṃ vik·ra·mas·ya ca
- 7
yo hi bhṛtyo niyuktaḥ san bhartrā karmaṇi duṣkare / kuryāt tadanurāgeṇa tam āhuḥ puruṣottamam
yo hi bhṛt·yo ni·yuk·taḥ san bhar·trā kar·ma·ṇi duṣ·ka·re / kur·yāt ta·da·nu·rā·ge·ṇa tam ā·huḥ pu·ru·ṣot·ta·mam
- 8
niyukto nṛpateḥ kāryaṃ na kuryād yaḥ samāhitaḥ / bhṛtyo yuktaḥ samarthaś ca tam āhuḥ puruṣādhamam
ni·yuk·to nṛ·pa·teḥ kār·yaṃ na kur·yād yaḥ sa·mā·hi·taḥ / bhṛt·yo yuk·taḥ sa·mar·thaś ca tam ā·huḥ pu·ru·ṣā·dha·mam
- 9
tanniyoge niyuktena kṛtaṃ kṛtyaṃ hanūmatā / na cātmā laghutāṃ nītaḥ sugrīvaś cāpi toṣitaḥ
tan·ni·yo·ge ni·yuk·te·na kṛ·taṃ kṛt·yaṃ ha·nū·ma·tā / na cāt·mā la·ghu·tāṃ nī·taḥ sug·rī·vaś cā·pi to·ṣi·taḥ
- 10
ahaṃ ca raghuvaṃśaś ca lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ / vaidehyā darśanenādya dharmataḥ parirakṣitāḥ
a·haṃ ca ra·ghu·vaṃ·śaś ca lak·ṣma·ṇaś ca ma·hā·ba·laḥ / vai·deh·yā dar·śa·ne·nād·ya dhar·ma·taḥ pa·ri·rak·ṣi·tāḥ
- 11
idaṃ tu mama dīnasyā mano bhūyaḥ prakarṣati / yad ihāsya priyākhyātur na kurmi sadṛśaṃ priyam
i·daṃ tu ma·ma dī·nas·yā ma·no bhū·yaḥ pra·kar·ṣa·ti / yad i·hās·ya pri·yākh·yā·tur na kur·mi sa·dṛ·śaṃ pri·yam
- 12
eṣa sarvasvabhūtas tu pariṣvaṅgo hanūmataḥ / mayā kālam imaṃ prāpya dattas tasya mahātmanaḥ
e·ṣa sar·vas·va·bhū·tas tu pa·riṣ·vaṅ·go ha·nū·ma·taḥ / ma·yā kā·lam i·maṃ prāp·ya dat·tas tas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 13
sarvathā sukṛtaṃ tāvat sītāyāḥ parimārgaṇam / sāgaraṃ tu samāsādya punar naṣṭaṃ mano mama
sar·va·thā su·kṛ·taṃ tā·vat sī·tā·yāḥ pa·ri·mār·ga·ṇam / sā·ga·raṃ tu sa·mā·sād·ya pu·nar naṣ·ṭaṃ ma·no ma·ma
- 14
kathaṃ nāma samudrasya duṣpārasya mahāmbhasaḥ / harayo dakṣiṇaṃ pāraṃ gamiṣyanti samāhitāḥ
ka·thaṃ nā·ma sa·mud·ras·ya duṣ·pā·ras·ya ma·hām·bha·saḥ / ha·ra·yo dak·ṣi·ṇaṃ pā·raṃ ga·miṣ·yan·ti sa·mā·hi·tāḥ
- 15
yady apy eṣa tu vṛttānto vaidehyā gadito mama / samudrapāragamane harīṇāṃ kim ivottaram
yady apy e·ṣa tu vṛt·tān·to vai·deh·yā ga·di·to ma·ma / sa·mud·ra·pā·ra·ga·ma·ne ha·rī·ṇāṃ kim i·vot·ta·ram
- 16
ity uktvā śokasaṃbhrānto rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ / hanūmantaṃ mahābāhus tato dhyānam upāgamat
ity uk·tvā śo·ka·saṃbh·rān·to rā·maḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / ha·nū·man·taṃ ma·hā·bā·hus ta·to dhyā·nam u·pā·ga·mat
Yuddhakāṇḍa · sarga 2 21 verses
- 1
taṃ tu śokaparidyūnaṃ rāmaṃ daśarathātmajam / uvāca vacanaṃ śrīmān sugrīvaḥ śokanāśanam
taṃ tu śo·ka·pa·rid·yū·naṃ rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / u·vā·ca va·ca·naṃ śrī·mān sug·rī·vaḥ śo·ka·nā·śa·nam
- 2
kiṃ tvaṃ saṃtapyase vīra yathānyaḥ prākṛtas tathā / maivaṃ bhūs tyaja saṃtāpaṃ kṛtaghna iva sauhṛdam
kiṃ tvaṃ saṃ·tap·ya·se vī·ra ya·thān·yaḥ prā·kṛ·tas ta·thā / mai·vaṃ bhūs tya·ja saṃ·tā·paṃ kṛ·tagh·na i·va sau·hṛ·dam
- 3
saṃtāpasya ca te sthānaṃ na hi paśyāmi rāghava / pravṛttāv upalabdhāyāṃ jñāte ca nilaye ripoḥ
saṃ·tā·pas·ya ca te sthā·naṃ na hi paś·yā·mi rā·gha·va / pra·vṛt·tāv u·pa·lab·dhā·yāṃ jñā·te ca ni·la·ye ri·poḥ
- 4
dhṛtimāñ śāstravit prājñaḥ paṇḍitaś cāsi rāghava / tyajemāṃ pāpikāṃ buddhiṃ kṛtvātmevārthadūṣaṇīm
dhṛ·ti·māñ śās·tra·vit prāj·ñaḥ paṇ·ḍi·taś cā·si rā·gha·va / tya·je·māṃ pā·pi·kāṃ bud·dhiṃ kṛt·vāt·me·vār·tha·dū·ṣa·ṇīm
- 5
samudraṃ laṅghayitvā tu mahānakrasamākulam / laṅkām ārohayiṣyāmo haniṣyāmaś ca te ripum
sa·mud·raṃ laṅ·gha·yit·vā tu ma·hā·nak·ra·sa·mā·ku·lam / laṅ·kām ā·ro·ha·yiṣ·yā·mo ha·niṣ·yā·maś ca te ri·pum
- 6
nirutsāhasya dīnasya śokaparyākulātmanaḥ / sarvārthā vyavasīdanti vyasanaṃ cādhigacchati
ni·rut·sā·has·ya dī·nas·ya śo·ka·par·yā·ku·lāt·ma·naḥ / sar·vār·thā vya·va·sī·dan·ti vya·sa·naṃ cā·dhi·gac·cha·ti
- 7
ime śūrāḥ samarthāś ca sarve no hariyūthapāḥ / tvatpriyārthaṃ kṛtotsāhāḥ praveṣṭum api pāvakam
i·me śū·rāḥ sa·mar·thāś ca sar·ve no ha·ri·yū·tha·pāḥ / tvat·pri·yār·thaṃ kṛ·tot·sā·hāḥ pra·veṣ·ṭum a·pi pā·va·kam
- 8
eṣāṃ harṣeṇa jānāmi tarkaś cāsmin dṛḍho mama / vikrameṇa samāneṣye sītāṃ hatvā yathā ripum
e·ṣāṃ har·ṣe·ṇa jā·nā·mi tar·kaś cās·min dṛ·ḍho ma·ma / vik·ra·me·ṇa sa·mā·neṣ·ye sī·tāṃ hat·vā ya·thā ri·pum
- 9
setur atra yathā vadhyed yathā paśyema tāṃ purīm / tasya rākṣasarājasya tathā tvaṃ kuru rāghava
se·tur at·ra ya·thā vadh·yed ya·thā paś·ye·ma tāṃ pu·rīm / tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya ta·thā tvaṃ ku·ru rā·gha·va
- 10
dṛṣṭvā tāṃ hi purīṃ laṅkāṃ trikūṭaśikhare sthitām / hataṃ ca rāvaṇaṃ yuddhe darśanād upadhāraya
dṛṣ·ṭvā tāṃ hi pu·rīṃ laṅ·kāṃ tri·kū·ṭa·śi·kha·re sthi·tām / ha·taṃ ca rā·va·ṇaṃ yud·dhe dar·śa·nād u·pa·dhā·ra·ya
- 11
setubaddhaḥ samudre ca yāval laṅkā samīpataḥ / sarvaṃ tīrṇaṃ ca vai sainyaṃ jitam ity upadhāryatām
se·tu·bad·dhaḥ sa·mud·re ca yā·val laṅ·kā sa·mī·pa·taḥ / sar·vaṃ tīr·ṇaṃ ca vai sain·yaṃ ji·tam ity u·pa·dhār·ya·tām
- 12
ime hi samare śūrā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ / tad alaṃ viklavā buddhī rājan sarvārthanāśanī
i·me hi sa·ma·re śū·rā ha·ra·yaḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / tad a·laṃ vik·la·vā bud·dhī rā·jan sar·vār·tha·nā·śa·nī
- 13
puruṣasya hi loke 'smiñ śokaḥ śauryāpakarṣaṇaḥ / yat tu kāryaṃ manuṣyeṇa śauṇḍīryam avalambatā / śūrāṇāṃ hi manuṣyāṇāṃ tvadvidhānāṃ mahātmanām
pu·ru·ṣas·ya hi lo·ke 'smiñ śo·kaḥ śaur·yā·pa·kar·ṣa·ṇaḥ / yat tu kār·yaṃ ma·nuṣ·ye·ṇa śauṇ·ḍīr·yam a·va·lam·ba·tā / śū·rā·ṇāṃ hi ma·nuṣ·yā·ṇāṃ tvad·vi·dhā·nāṃ ma·hāt·ma·nām
- 14
vinaṣṭe vā pranaṣṭe vā śokaḥ sarvārthanāśanaḥ / tvaṃ tu buddhimatāṃ śreṣṭhaḥ sarvaśāstrārthakovidaḥ
vi·naṣ·ṭe vā pra·naṣ·ṭe vā śo·kaḥ sar·vār·tha·nā·śa·naḥ / tvaṃ tu bud·dhi·ma·tāṃ śreṣ·ṭhaḥ sar·va·śās·trār·tha·ko·vi·daḥ
- 15
madvidhaiḥ sacivaiḥ sārtham ariṃ jetum ihārhasi / na hi paśyāmy ahaṃ kaṃ cit triṣu lokeṣu rāghava
mad·vi·dhaiḥ sa·ci·vaiḥ sār·tham a·riṃ je·tum i·hār·ha·si / na hi paś·yāmy a·haṃ kaṃ cit tri·ṣu lo·ke·ṣu rā·gha·va
- 16
gṛhītadhanuṣo yas te tiṣṭhed abhimukho raṇe / vānareṣu samāsaktaṃ na te kāryaṃ vipatsyate
gṛ·hī·ta·dha·nu·ṣo yas te tiṣ·ṭhed a·bhi·mu·kho ra·ṇe / vā·na·re·ṣu sa·mā·sak·taṃ na te kār·yaṃ vi·pat·sya·te
- 17
acirād drakṣyase sītāṃ tīrtvā sāgaram akṣayam / tad alaṃ śokam ālambya krodham ālamba bhūpate
a·ci·rād drak·ṣya·se sī·tāṃ tīr·tvā sā·ga·ram ak·ṣa·yam / tad a·laṃ śo·kam ā·lam·bya kro·dham ā·lam·ba bhū·pa·te
- 18
niśceṣṭāḥ kṣatriyā mandāḥ sarve caṇḍasya bibhyati / laṅganārthaṃ ca ghorasya samudrasya nadīpateḥ
niś·ceṣ·ṭāḥ kṣat·ri·yā man·dāḥ sar·ve caṇ·ḍas·ya bibh·ya·ti / laṅ·ga·nār·thaṃ ca gho·ras·ya sa·mud·ras·ya na·dī·pa·teḥ
- 19
sahāsmābhir ihopetaḥ sūkṣmabuddhir vicāraya / ime hi samare śūrā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ
sa·hās·mā·bhir i·ho·pe·taḥ sūk·ṣma·bud·dhir vi·cā·ra·ya / i·me hi sa·ma·re śū·rā ha·ra·yaḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
- 20
tān arīn vidhamiṣyanti śilāpādapavṛṣṭibhiḥ / kathaṃ cit paripaśyāmas te vayaṃ varuṇālayam
tān a·rīn vi·dha·miṣ·yan·ti śi·lā·pā·da·pa·vṛṣ·ṭi·bhiḥ / ka·thaṃ cit pa·ri·paś·yā·mas te va·yaṃ va·ru·ṇā·la·yam
- 21
kim uktvā bahudhā cāpi sarvathā vijayī bhavān
kim uk·tvā ba·hu·dhā cā·pi sar·va·thā vi·ja·yī bha·vān
Yuddhakāṇḍa · sarga 3 32 verses
- 1
sugrīvasya vacaḥ śrutvā hetumat paramārthavit / pratijagrāha kākutstho hanūmantam athābravīt
sug·rī·vas·ya va·caḥ śrut·vā he·tu·mat pa·ra·mār·tha·vit / pra·ti·jag·rā·ha kā·kut·stho ha·nū·man·tam a·thāb·ra·vīt
- 2
tarasā setubandhena sāgarocchoṣaṇena vā / sarvathā susamartho 'smi sāgarasyāsya laṅghane
ta·ra·sā se·tu·ban·dhe·na sā·ga·roc·cho·ṣa·ṇe·na vā / sar·va·thā su·sa·mar·tho 'smi sā·ga·ras·yās·ya laṅ·gha·ne
- 3
kati durgāṇi durgāyā laṅkāyās tad bravīhi me / jñātum icchāmi tat sarvaṃ darśanād iva vānara
ka·ti dur·gā·ṇi dur·gā·yā laṅ·kā·yās tad bra·vī·hi me / jñā·tum ic·chā·mi tat sar·vaṃ dar·śa·nād i·va vā·na·ra
- 4
balasya parimāṇaṃ ca dvāradurgakriyām api / gupti karma ca laṅkāyā rakṣasāṃ sadanāni ca
ba·las·ya pa·ri·mā·ṇaṃ ca dvā·ra·dur·gak·ri·yām a·pi / gup·ti kar·ma ca laṅ·kā·yā rak·ṣa·sāṃ sa·da·nā·ni ca
- 5
yathāsukhaṃ yathāvac ca laṅkāyām asi dṛṣṭavān / saram ācakṣva tattvena sarvathā kuśalo hy asi
ya·thā·su·khaṃ ya·thā·vac ca laṅ·kā·yām a·si dṛṣ·ṭa·vān / sa·ram ā·cak·ṣva tat·tve·na sar·va·thā ku·śa·lo hy a·si
- 6
śrutvā rāmasya vacanaṃ hanūmān mārutātmajaḥ / vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭho rāmaṃ punar athābravīt
śrut·vā rā·mas·ya va·ca·naṃ ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / vāk·yaṃ vāk·ya·vi·dāṃ śreṣ·ṭho rā·maṃ pu·nar a·thāb·ra·vīt
- 7
śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye durgakarmavidhānataḥ / guptā purī yathā laṅkā rakṣitā ca yathā balaiḥ
śrū·ya·tāṃ sar·vam ākh·yās·ye dur·ga·kar·ma·vi·dhā·na·taḥ / gup·tā pu·rī ya·thā laṅ·kā rak·ṣi·tā ca ya·thā ba·laiḥ
- 8
parāṃ samṛddhiṃ laṅkāyāḥ sāgarasya ca bhīmatām / vibhāgaṃ ca balaughasya nirdeśaṃ vāhanasya ca
pa·rāṃ sa·mṛd·dhiṃ laṅ·kā·yāḥ sā·ga·ras·ya ca bhī·ma·tām / vi·bhā·gaṃ ca ba·lau·ghas·ya nir·de·śaṃ vā·ha·nas·ya ca
- 9
prahṛṣṭā muditā laṅkā mattadvipasamākulā / mahatī rathasaṃpūrṇā rakṣogaṇasamākulā
pra·hṛṣ·ṭā mu·di·tā laṅ·kā mat·tad·vi·pa·sa·mā·ku·lā / ma·ha·tī ra·tha·saṃ·pūr·ṇā rak·ṣo·ga·ṇa·sa·mā·ku·lā
- 10
dṛḍhabaddhakavāṭāni mahāparighavanti ca / dvārāṇi vipulāny asyāś catvāri sumahānti ca
dṛ·ḍha·bad·dha·ka·vā·ṭā·ni ma·hā·pa·ri·gha·van·ti ca / dvā·rā·ṇi vi·pu·lāny as·yāś cat·vā·ri su·ma·hān·ti ca
- 11
vapreṣūpalayantrāṇi balavanti mahānti ca / āgataṃ parasainyaṃ tais tatra pratinivāryate
vap·re·ṣū·pa·la·yan·trā·ṇi ba·la·van·ti ma·hān·ti ca / ā·ga·taṃ pa·ra·sain·yaṃ tais tat·ra pra·ti·ni·vār·ya·te
- 12
dvāreṣu saṃskṛtā bhīmāḥ kālāyasamayāḥ śitāḥ / śataśo rocitā vīraiḥ śataghnyo rakṣasāṃ gaṇaiḥ
dvā·re·ṣu saṃs·kṛ·tā bhī·māḥ kā·lā·ya·sa·ma·yāḥ śi·tāḥ / śa·ta·śo ro·ci·tā vī·raiḥ śa·tagh·nyo rak·ṣa·sāṃ ga·ṇaiḥ
- 13
sauvarṇaś ca mahāṃs tasyāḥ prākāro duṣpradharṣaṇaḥ / maṇividrumavaidūryamuktāvicaritāntaraḥ
sau·var·ṇaś ca ma·hāṃs tas·yāḥ prā·kā·ro duṣ·pra·dhar·ṣa·ṇaḥ / ma·ṇi·vid·ru·ma·vai·dūr·ya·muk·tā·vi·ca·ri·tān·ta·raḥ
- 14
sarvataś ca mahābhīmāḥ śītatoyā mahāśubhāḥ / agādhā grāhavatyaś ca parikhā mīnasevitāḥ
sar·va·taś ca ma·hā·bhī·māḥ śī·ta·to·yā ma·hā·śu·bhāḥ / a·gā·dhā grā·ha·vat·yaś ca pa·ri·khā mī·na·se·vi·tāḥ
- 15
dvāreṣu tāsāṃ catvāraḥ saṃkramāḥ paramāyatāḥ / yantrair upetā bahubhir mahadbhir dṛḍhasaṃdhibhiḥ
dvā·re·ṣu tā·sāṃ cat·vā·raḥ saṃk·ra·māḥ pa·ra·mā·ya·tāḥ / yan·trair u·pe·tā ba·hu·bhir ma·had·bhir dṛ·ḍha·saṃ·dhi·bhiḥ
- 16
trāyante saṃkramās tatra parasainyāgame sati / yantrais tair avakīryante parikhāsu samantataḥ
trā·yan·te saṃk·ra·mās tat·ra pa·ra·sain·yā·ga·me sa·ti / yan·trais tair a·va·kīr·yan·te pa·ri·khā·su sa·man·ta·taḥ
- 17
ekas tv akampyo balavān saṃkramaḥ sumahādṛḍhaḥ / kāñcanair bahubhiḥ stambhair vedikābhiś ca śobhitaḥ
e·kas tv a·kam·pyo ba·la·vān saṃk·ra·maḥ su·ma·hā·dṛ·ḍhaḥ / kāñ·ca·nair ba·hu·bhiḥ stam·bhair ve·di·kā·bhiś ca śo·bhi·taḥ
- 18
svayaṃ prakṛtisaṃpanno yuyutsū rāma rāvaṇaḥ / utthitaś cāpramattaś ca balānām anudarśane
sva·yaṃ pra·kṛ·ti·saṃ·pan·no yu·yut·sū rā·ma rā·va·ṇaḥ / ut·thi·taś cāp·ra·mat·taś ca ba·lā·nām a·nu·dar·śa·ne
- 19
laṅkā purī nirālambā devadurgā bhayāvahā / nādeyaṃ pārvataṃ vanyaṃ kṛtrimaṃ ca caturvidham
laṅ·kā pu·rī ni·rā·lam·bā de·va·dur·gā bha·yā·va·hā / nā·de·yaṃ pār·va·taṃ van·yaṃ kṛt·ri·maṃ ca ca·tur·vi·dham
- 20
sthitā pāre samudrasya dūrapārasya rāghava / naupathaś cāpi nāsty atra nirādeśaś ca sarvataḥ
sthi·tā pā·re sa·mud·ras·ya dū·ra·pā·ras·ya rā·gha·va / nau·pa·thaś cā·pi nāsty at·ra ni·rā·de·śaś ca sar·va·taḥ
- 21
śailāgre racitā durgā sā pūr devapuropamā / vājivāraṇasaṃpūrṇā laṅkā paramadurjayā
śai·lāg·re ra·ci·tā dur·gā sā pūr de·va·pu·ro·pa·mā / vā·ji·vā·ra·ṇa·saṃ·pūr·ṇā laṅ·kā pa·ra·ma·dur·ja·yā
- 22
parighāś ca śataghnyaś ca yantrāṇi vividhāni ca / śobhayanti purīṃ laṅkāṃ rāvaṇasya durātmanaḥ
pa·ri·ghāś ca śa·tagh·nyaś ca yan·trā·ṇi vi·vi·dhā·ni ca / śo·bha·yan·ti pu·rīṃ laṅ·kāṃ rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ
- 23
ayutaṃ rakṣasām atra paścimadvāram āśritam / śūlahastā durādharṣāḥ sarve khaḍgāgrayodhinaḥ
a·yu·taṃ rak·ṣa·sām at·ra paś·ci·mad·vā·ram āś·ri·tam / śū·la·has·tā du·rā·dhar·ṣāḥ sar·ve khaḍ·gāg·ra·yo·dhi·naḥ
- 24
niyutaṃ rakṣasām atra dakṣiṇadvāram āśritam / caturaṅgeṇa sainyena yodhās tatrāpy anuttamāḥ
ni·yu·taṃ rak·ṣa·sām at·ra dak·ṣi·ṇad·vā·ram āś·ri·tam / ca·tu·raṅ·ge·ṇa sain·ye·na yo·dhās tat·rāpy a·nut·ta·māḥ
- 25
prayutaṃ rakṣasām atra pūrvadvāraṃ samāśritam / carmakhaḍgadharāḥ sarve tathā sarvāstrakovidāḥ
pra·yu·taṃ rak·ṣa·sām at·ra pūr·vad·vā·raṃ sa·māś·ri·tam / car·ma·khaḍ·ga·dha·rāḥ sar·ve ta·thā sar·vās·tra·ko·vi·dāḥ
- 26
arbudaṃ rakṣasām atra uttaradvāram āśritam / rathinaś cāśvavāhāś ca kulaputrāḥ supūjitāḥ
ar·bu·daṃ rak·ṣa·sām at·ra ut·ta·rad·vā·ram āś·ri·tam / ra·thi·naś cāś·va·vā·hāś ca ku·la·put·rāḥ su·pū·ji·tāḥ
- 27
śataṃ śatasahasrāṇāṃ madhyamaṃ gulmam āśritam / yātudhānā durādharṣāḥ sāgrakoṭiś ca rakṣasām
śa·taṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇāṃ madh·ya·maṃ gul·mam āś·ri·tam / yā·tu·dhā·nā du·rā·dhar·ṣāḥ sāg·ra·ko·ṭiś ca rak·ṣa·sām
- 28
te mayā saṃkramā bhagnāḥ parikhāś cāvapūritāḥ / dagdhā ca nagarī laṅkā prākārāś cāvasāditāḥ
te ma·yā saṃk·ra·mā bhag·nāḥ pa·ri·khāś cā·va·pū·ri·tāḥ / dag·dhā ca na·ga·rī laṅ·kā prā·kā·rāś cā·va·sā·di·tāḥ
- 29
yena kena tu mārgeṇa tarāma varuṇālayam / hateti nagarī laṅkāṃ vānarair avadhāryatām
ye·na ke·na tu mār·ge·ṇa ta·rā·ma va·ru·ṇā·la·yam / ha·te·ti na·ga·rī laṅ·kāṃ vā·na·rair a·va·dhār·ya·tām
- 30
aṅgado dvivido maindo jāmbavān panaso nalaḥ / nīlaḥ senāpatiś caiva balaśeṣeṇa kiṃ tava
aṅ·ga·do dvi·vi·do main·do jām·ba·vān pa·na·so na·laḥ / nī·laḥ se·nā·pa·tiś cai·va ba·la·śe·ṣe·ṇa kiṃ ta·va
- 31
plavamānā hi gatvā tāṃ rāvaṇasya mahāpurīm / saprakārāṃ sabhavanām ānayiṣyanti maithilīm
pla·va·mā·nā hi gat·vā tāṃ rā·va·ṇas·ya ma·hā·pu·rīm / sap·ra·kā·rāṃ sa·bha·va·nām ā·na·yiṣ·yan·ti mai·thi·līm
- 32
evam ājñāpaya kṣipraṃ balānāṃ sarvasaṃgraham / muhūrtena tu yuktena prasthānam abhirocaya
e·vam āj·ñā·pa·ya kṣip·raṃ ba·lā·nāṃ sar·va·saṃg·ra·ham / mu·hūr·te·na tu yuk·te·na pras·thā·nam a·bhi·ro·ca·ya
Yuddhakāṇḍa · sarga 4 88 verses
- 1
śrutvā hanūmato vākyaṃ yathāvad anupūrvaśaḥ / tato 'bravīn mahātejā rāmaḥ satyaparākramaḥ
śrut·vā ha·nū·ma·to vāk·yaṃ ya·thā·vad a·nu·pūr·va·śaḥ / ta·to 'bra·vīn ma·hā·te·jā rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 2
yāṃ nivedayase laṅkāṃ purīṃ bhīmasya rakṣasaḥ / kṣipram enāṃ vadhiṣyāmi satyam etad bravīmi te
yāṃ ni·ve·da·ya·se laṅ·kāṃ pu·rīṃ bhī·mas·ya rak·ṣa·saḥ / kṣip·ram e·nāṃ va·dhiṣ·yā·mi sat·yam e·tad bra·vī·mi te
- 3
asmin muhūrte sugrīva prayāṇam abhirocaye / yukto muhūrto vijayaḥ prāpto madhyaṃ divākaraḥ
as·min mu·hūr·te sug·rī·va pra·yā·ṇam a·bhi·ro·ca·ye / yuk·to mu·hūr·to vi·ja·yaḥ prāp·to madh·yaṃ di·vā·ka·raḥ
- 4
uttarā phalgunī hy adya śvas tu hastena yokṣyate / abhiprayāma sugrīva sarvānīkasamāvṛtāḥ
ut·ta·rā phal·gu·nī hy ad·ya śvas tu has·te·na yok·ṣya·te / a·bhip·ra·yā·ma sug·rī·va sar·vā·nī·ka·sa·mā·vṛ·tāḥ
- 5
nimittāni ca dhanyāni yāni prādurbhavanti me / nihatya rāvaṇaṃ sītām ānayiṣyāmi jānakīm
ni·mit·tā·ni ca dhan·yā·ni yā·ni prā·dur·bha·van·ti me / ni·hat·ya rā·va·ṇaṃ sī·tām ā·na·yiṣ·yā·mi jā·na·kīm
- 6
upariṣṭād dhi nayanaṃ sphuramāṇam idaṃ mama / vijayaṃ samanuprāptaṃ śaṃsatīva manoratham
u·pa·riṣ·ṭād dhi na·ya·naṃ sphu·ra·mā·ṇam i·daṃ ma·ma / vi·ja·yaṃ sa·ma·nup·rāp·taṃ śaṃ·sa·tī·va ma·no·ra·tham
- 7
agre yātu balasyāsya nīlo mārgam avekṣitum / vṛtaḥ śatasahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām
ag·re yā·tu ba·las·yās·ya nī·lo mār·gam a·vek·ṣi·tum / vṛ·taḥ śa·ta·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām
- 8
phalamūlavatā nīla śītakānanavāriṇā / pathā madhumatā cāśu senāṃ senāpate naya
pha·la·mū·la·va·tā nī·la śī·ta·kā·na·na·vā·ri·ṇā / pa·thā ma·dhu·ma·tā cā·śu se·nāṃ se·nā·pa·te na·ya
- 9
dūṣayeyur durātmānaḥ pathi mūlaphalodakam / rākṣasāḥ parirakṣethās tebhyas tvaṃ nityam udyataḥ
dū·ṣa·ye·yur du·rāt·mā·naḥ pa·thi mū·la·pha·lo·da·kam / rāk·ṣa·sāḥ pa·ri·rak·ṣe·thās tebh·yas tvaṃ nit·yam ud·ya·taḥ
- 10
nimneṣu vanadurgeṣu vaneṣu ca vanaukasaḥ / abhiplutyābhipaśyeyuḥ pareṣāṃ nihataṃ balam
nim·ne·ṣu va·na·dur·ge·ṣu va·ne·ṣu ca va·nau·ka·saḥ / a·bhip·lut·yā·bhi·paś·ye·yuḥ pa·re·ṣāṃ ni·ha·taṃ ba·lam
- 11
sāgaraughanibhaṃ bhīmam agrānīkaṃ mahābalāḥ / kapisiṃhā prakarṣantu śataśo 'tha sahasraśaḥ
sā·ga·rau·gha·ni·bhaṃ bhī·mam ag·rā·nī·kaṃ ma·hā·ba·lāḥ / ka·pi·siṃ·hā pra·kar·ṣan·tu śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ
- 12
gajaś ca girisaṃkāśo gavayaś ca mahābalaḥ / gavākṣaś cāgrato yāntu gavāṃ dṛptā ivarṣabhāḥ
ga·jaś ca gi·ri·saṃ·kā·śo ga·va·yaś ca ma·hā·ba·laḥ / ga·vāk·ṣaś cāg·ra·to yān·tu ga·vāṃ dṛp·tā i·var·ṣa·bhāḥ
- 13
yātu vānaravāhinyā vānaraḥ plavatāṃ patiḥ / pālayan dakṣiṇaṃ pārśvam ṛṣabho vānararṣabhaḥ
yā·tu vā·na·ra·vā·hin·yā vā·na·raḥ pla·va·tāṃ pa·tiḥ / pā·la·yan dak·ṣi·ṇaṃ pār·śvam ṛ·ṣa·bho vā·na·rar·ṣa·bhaḥ
- 14
gandhahastīva durdharṣas tarasvī gandhamādanaḥ / yātu vānaravāhinyāḥ savyaṃ pārśvam adhiṣṭhitaḥ
gan·dha·has·tī·va dur·dhar·ṣas ta·ras·vī gan·dha·mā·da·naḥ / yā·tu vā·na·ra·vā·hin·yāḥ sav·yaṃ pār·śvam a·dhiṣ·ṭhi·taḥ
- 15
yāsyāmi balamadhye 'haṃ balaugham abhiharṣayan / adhiruhya hanūmantam airāvatam iveśvaraḥ
yās·yā·mi ba·la·madh·ye 'haṃ ba·lau·gham a·bhi·har·ṣa·yan / a·dhi·ruh·ya ha·nū·man·tam ai·rā·va·tam i·veś·va·raḥ
- 16
aṅgadenaiṣa saṃyātu lakṣmaṇaś cāntakopamaḥ / sārvabhaumeṇa bhūteśo draviṇādhipatir yathā
aṅ·ga·de·nai·ṣa saṃ·yā·tu lak·ṣma·ṇaś cān·ta·ko·pa·maḥ / sār·va·bhau·me·ṇa bhū·te·śo dra·vi·ṇā·dhi·pa·tir ya·thā
- 17
jāmbavāṃś ca suṣeṇaś ca vegadarśī ca vānaraḥ / ṛkṣarājo mahāsattvaḥ kukṣiṃ rakṣantu te trayaḥ
jām·ba·vāṃś ca su·ṣe·ṇaś ca ve·ga·dar·śī ca vā·na·raḥ / ṛk·ṣa·rā·jo ma·hā·sat·tvaḥ kuk·ṣiṃ rak·ṣan·tu te tra·yaḥ
- 18
rāghavasya vacaḥ śrutvā sugrīvo vāhinīpatiḥ / vyādideśa mahāvīryān vānarān vānararṣabhaḥ
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā sug·rī·vo vā·hi·nī·pa·tiḥ / vyā·di·de·śa ma·hā·vīr·yān vā·na·rān vā·na·rar·ṣa·bhaḥ
- 19
te vānaragaṇāḥ sarve samutpatya yuyutsavaḥ / guhābhyaḥ śikharebhyaś ca āśu pupluvire tadā
te vā·na·ra·ga·ṇāḥ sar·ve sa·mut·pat·ya yu·yut·sa·vaḥ / gu·hābh·yaḥ śi·kha·rebh·yaś ca ā·śu pup·lu·vi·re ta·dā
- 20
tato vānararājena lakṣmaṇena ca pūjitaḥ / jagāma rāmo dharmātmā sasainyo dakṣiṇāṃ diśam
ta·to vā·na·ra·rā·je·na lak·ṣma·ṇe·na ca pū·ji·taḥ / ja·gā·ma rā·mo dhar·māt·mā sa·sain·yo dak·ṣi·ṇāṃ di·śam
- 21
śataiḥ śatasahasraiś ca koṭībhir ayutair api / vāraṇābhiś ca haribhir yayau parivṛtas tadā
śa·taiḥ śa·ta·sa·has·raiś ca ko·ṭī·bhir a·yu·tair a·pi / vā·ra·ṇā·bhiś ca ha·ri·bhir ya·yau pa·ri·vṛ·tas ta·dā
- 22
taṃ yāntam anuyāti sma mahatī harivāhinī
taṃ yān·tam a·nu·yā·ti sma ma·ha·tī ha·ri·vā·hi·nī
- 23
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve sugrīveṇābhipālitāḥ / āplavantaḥ plavantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / kṣvelanto ninadantaś ca jagmur vai dakṣiṇāṃ diśam
hṛṣ·ṭāḥ pra·mu·di·tāḥ sar·ve sug·rī·ve·ṇā·bhi·pā·li·tāḥ / āp·la·van·taḥ pla·van·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / kṣve·lan·to ni·na·dan·taś ca jag·mur vai dak·ṣi·ṇāṃ di·śam
- 24
bhakṣayantaḥ sugandhīni madhūni ca phalāni ca / udvahanto mahāvṛkṣān mañjarīpuñjadhāriṇaḥ
bhak·ṣa·yan·taḥ su·gan·dhī·ni ma·dhū·ni ca pha·lā·ni ca / ud·va·han·to ma·hā·vṛk·ṣān mañ·ja·rī·puñ·ja·dhā·ri·ṇaḥ
- 25
anyonyaṃ sahasā dṛṣṭā nirvahanti kṣipanti ca / patantaś cotpatanty anye pātayanty apare parān
an·yon·yaṃ sa·ha·sā dṛṣ·ṭā nir·va·han·ti kṣi·pan·ti ca / pa·tan·taś cot·pa·tanty an·ye pā·ta·yanty a·pa·re pa·rān
- 26
rāvaṇo no nihantavyaḥ sarve ca rajanīcarāḥ / iti garjanti harayo rāghavasya samīpataḥ
rā·va·ṇo no ni·han·tav·yaḥ sar·ve ca ra·ja·nī·ca·rāḥ / i·ti gar·jan·ti ha·ra·yo rā·gha·vas·ya sa·mī·pa·taḥ
- 27
purastād ṛṣabho vīro nīlaḥ kumuda eva ca / pathānaṃ śodhayanti sma vānarair bahubhiḥ saha
pu·ras·tād ṛ·ṣa·bho vī·ro nī·laḥ ku·mu·da e·va ca / pa·thā·naṃ śo·dha·yan·ti sma vā·na·rair ba·hu·bhiḥ sa·ha
- 28
madhye tu rājā sugrīvo rāmo lakṣmaṇa eva ca / bahubhir balibhir bhīmair vṛtāḥ śatrunibarhaṇaḥ
madh·ye tu rā·jā sug·rī·vo rā·mo lak·ṣma·ṇa e·va ca / ba·hu·bhir ba·li·bhir bhī·mair vṛ·tāḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ
- 29
hariḥ śatabalir vīraḥ koṭībhir daśabhir vṛtaḥ / sarvām eko hy avaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm
ha·riḥ śa·ta·ba·lir vī·raḥ ko·ṭī·bhir da·śa·bhir vṛ·taḥ / sar·vām e·ko hy a·vaṣ·ṭabh·ya ra·rak·ṣa ha·ri·vā·hi·nīm
- 30
koṭīśataparīvāraḥ kesarī panaso gajaḥ / arkaś cātibalaḥ pārśvam ekaṃ tasyābhirakṣati
ko·ṭī·śa·ta·pa·rī·vā·raḥ ke·sa·rī pa·na·so ga·jaḥ / ar·kaś cā·ti·ba·laḥ pār·śvam e·kaṃ tas·yā·bhi·rak·ṣa·ti
- 31
suṣeṇo jāmbavāṃś caiva ṛkṣair bahubhir āvṛtaḥ / sugrīvaṃ purataḥ kṛtvā jaghanaṃ saṃrarakṣatuḥ
su·ṣe·ṇo jām·ba·vāṃś cai·va ṛk·ṣair ba·hu·bhir ā·vṛ·taḥ / sug·rī·vaṃ pu·ra·taḥ kṛt·vā ja·gha·naṃ saṃ·ra·rak·ṣa·tuḥ
- 32
teṣāṃ senāpatir vīro nīlo vānarapuṃgavaḥ / saṃpatan patatāṃ śreṣṭhas tad balaṃ paryapālayat
te·ṣāṃ se·nā·pa·tir vī·ro nī·lo vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / saṃ·pa·tan pa·ta·tāṃ śreṣ·ṭhas tad ba·laṃ par·ya·pā·la·yat
- 33
darīmikhaḥ prajaṅghaś ca jambho 'tha rabhasaḥ kapiḥ / sarvataś ca yayur vīrās tvarayantaḥ plavaṃgamān
da·rī·mi·khaḥ pra·jaṅ·ghaś ca jam·bho 'tha ra·bha·saḥ ka·piḥ / sar·va·taś ca ya·yur vī·rās tva·ra·yan·taḥ pla·vaṃ·ga·mān
- 34
evaṃ te hariśārdūlā gacchanto baladarpitāḥ / apaśyaṃs te giriśreṣṭhaṃ sahyaṃ drumalatāyutam
e·vaṃ te ha·ri·śār·dū·lā gac·chan·to ba·la·dar·pi·tāḥ / a·paś·yaṃs te gi·riś·reṣ·ṭhaṃ sah·yaṃ dru·ma·la·tā·yu·tam
- 35
sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tad vānarabalaṃ mahat / niḥsasarpa mahāghoṣaṃ bhīmavega ivārṇavaḥ
sā·ga·rau·gha·ni·bhaṃ bhī·maṃ tad vā·na·ra·ba·laṃ ma·hat / niḥ·sa·sar·pa ma·hā·gho·ṣaṃ bhī·ma·ve·ga i·vār·ṇa·vaḥ
- 36
tasya dāśaratheḥ pārśve śūrās te kapikuñjarāḥ / tūrṇam āpupluvuḥ sarve sadaśvā iva coditāḥ
tas·ya dā·śa·ra·theḥ pār·śve śū·rās te ka·pi·kuñ·ja·rāḥ / tūr·ṇam ā·pup·lu·vuḥ sar·ve sa·daś·vā i·va co·di·tāḥ
- 37
kapibhyām uhyamānau tau śuśubhate nararṣabhau / mahadbhyām iva saṃspṛṣṭau grāhābhyāṃ candrabhāskarau
ka·pibh·yām uh·ya·mā·nau tau śu·śu·bha·te na·rar·ṣa·bhau / ma·had·bhyām i·va saṃs·pṛṣ·ṭau grā·hābh·yāṃ can·dra·bhās·ka·rau
- 38
tam aṅgadagato rāmaṃ lakṣmaṇaḥ śubhayā girā / uvāca pratipūrṇārthaḥ smṛtimān pratibhānavān
tam aṅ·ga·da·ga·to rā·maṃ lak·ṣma·ṇaḥ śu·bha·yā gi·rā / u·vā·ca pra·ti·pūr·ṇār·thaḥ smṛ·ti·mān pra·ti·bhā·na·vān
- 39
hṛtām avāpya vaidehīṃ kṣipraṃ hatvā ca rāvaṇam / samṛddhārthaḥ samṛddhārthām ayodhyāṃ pratiyāsyasi
hṛ·tām a·vāp·ya vai·de·hīṃ kṣip·raṃ hat·vā ca rā·va·ṇam / sa·mṛd·dhār·thaḥ sa·mṛd·dhār·thām a·yodh·yāṃ pra·ti·yās·ya·si
- 40
mahānti ca nimittāni divi bhūmau ca rāghava / śubhānti tava paśyāmi sarvāṇy evārthasiddhaye
ma·hān·ti ca ni·mit·tā·ni di·vi bhū·mau ca rā·gha·va / śu·bhān·ti ta·va paś·yā·mi sar·vāṇy e·vār·tha·sid·dha·ye
- 41
anu vāti śubho vāyuḥ senāṃ mṛduhitaḥ sukhaḥ / pūrṇavalgusvarāś ceme pravadanti mṛgadvijāḥ
a·nu vā·ti śu·bho vā·yuḥ se·nāṃ mṛ·du·hi·taḥ su·khaḥ / pūr·ṇa·val·gus·va·rāś ce·me pra·va·dan·ti mṛ·gad·vi·jāḥ
- 42
prasannāś ca diśaḥ sarvā vimalaś ca divākaraḥ / uśanā ca prasannārcir anu tvāṃ bhārgavo gataḥ
pra·san·nāś ca di·śaḥ sar·vā vi·ma·laś ca di·vā·ka·raḥ / u·śa·nā ca pra·san·nār·cir a·nu tvāṃ bhār·ga·vo ga·taḥ
- 43
brahmarāśir viśuddhaś ca śuddhāś ca paramarṣayaḥ / arciṣmantaḥ prakāśante dhruvaṃ sarve pradakṣiṇam
brah·ma·rā·śir vi·śud·dhaś ca śud·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / ar·ciṣ·man·taḥ pra·kā·śan·te dhru·vaṃ sar·ve pra·dak·ṣi·ṇam
- 44
triśaṅkur vimalo bhāti rājarṣiḥ sapurohitaḥ / pitāmahavaro 'smākam iṣkvākūṇāṃ mahātmanām
tri·śaṅ·kur vi·ma·lo bhā·ti rā·jar·ṣiḥ sa·pu·ro·hi·taḥ / pi·tā·ma·ha·va·ro 'smā·kam iṣ·kvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām
- 45
vimale ca prakāśete viśākhe nirupadrave / nakṣatraṃ param asmākam ikṣvākūṇāṃ mahātmanām
vi·ma·le ca pra·kā·śe·te vi·śā·khe ni·ru·pad·ra·ve / nak·ṣat·raṃ pa·ram as·mā·kam ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām
- 46
nairṛtaṃ nairṛtānāṃ ca nakṣatram abhipīḍyate / mūlaṃ mūlavatā spṛṣṭaṃ dhūpyate dhūmaketunā
nai·rṛ·taṃ nai·rṛ·tā·nāṃ ca nak·ṣat·ram a·bhi·pīḍ·ya·te / mū·laṃ mū·la·va·tā spṛṣ·ṭaṃ dhūp·ya·te dhū·ma·ke·tu·nā
- 47
saraṃ caitad vināśāya rākṣasānām upasthitam / kāle kālagṛhītānāṃ nakatraṃ grahapīḍitam
sa·raṃ cai·tad vi·nā·śā·ya rāk·ṣa·sā·nām u·pas·thi·tam / kā·le kā·la·gṛ·hī·tā·nāṃ na·kat·raṃ gra·ha·pī·ḍi·tam
- 48
prasannāḥ surasāś cāpo vanāni phalavanti ca / pravānty abhyadhikaṃ gandhā yathartukusumā drumāḥ
pra·san·nāḥ su·ra·sāś cā·po va·nā·ni pha·la·van·ti ca / pra·vānty abh·ya·dhi·kaṃ gan·dhā ya·thar·tu·ku·su·mā dru·māḥ
- 49
vyūḍhāni kapisainyāni prakāśante 'dhikaṃ prabho / devānām iva sainyāni saṃgrāme tārakāmaye
vyū·ḍhā·ni ka·pi·sain·yā·ni pra·kā·śan·te 'dhi·kaṃ pra·bho / de·vā·nām i·va sain·yā·ni saṃg·rā·me tā·ra·kā·ma·ye
- 50
evam ārya samīkṣyaitān prīto bhavitum arhasi / iti bhrātaram āśvāsya hṛṣṭaḥ saumitrir abravīt
e·vam ār·ya sa·mīk·ṣyai·tān prī·to bha·vi·tum ar·ha·si / i·ti bhrā·ta·ram āś·vās·ya hṛṣ·ṭaḥ sau·mit·rir ab·ra·vīt
- 51
athāvṛtya mahīṃ kṛtsnāṃ jagāma mahatī camūḥ / ṛkṣavānaraśārdūlair nakhadaṃṣṭrāyudhair vṛtā
a·thā·vṛt·ya ma·hīṃ kṛt·snāṃ ja·gā·ma ma·ha·tī ca·mūḥ / ṛk·ṣa·vā·na·ra·śār·dū·lair na·kha·daṃṣ·ṭrā·yu·dhair vṛ·tā
- 52
karāgraiś caraṇāgraiś ca vānarair uddhataṃ rajaḥ / bhaumam antardadhe lokaṃ nivārya savituḥ prabhām
ka·rāg·raiś ca·ra·ṇāg·raiś ca vā·na·rair ud·dha·taṃ ra·jaḥ / bhau·mam an·tar·da·dhe lo·kaṃ ni·vār·ya sa·vi·tuḥ pra·bhām
- 53
sā sma yāti divārātraṃ mahatī harivāhinī / hṛṣṭapramuditā senā sugrīveṇābhirakṣitā
sā sma yā·ti di·vā·rāt·raṃ ma·ha·tī ha·ri·vā·hi·nī / hṛṣ·ṭap·ra·mu·di·tā se·nā sug·rī·ve·ṇā·bhi·rak·ṣi·tā
- 54
vanarās tvaritaṃ yānti sarve yuddhābhinandanaḥ / mumokṣayiṣavaḥ sītāṃ muhūrtaṃ kvāpi nāsata
va·na·rās tva·ri·taṃ yān·ti sar·ve yud·dhā·bhi·nan·da·naḥ / mu·mok·ṣa·yi·ṣa·vaḥ sī·tāṃ mu·hūr·taṃ kvā·pi nā·sa·ta
- 55
tataḥ pādapasaṃbādhaṃ nānāmṛgasamākulam / sahyaparvatam āsedur malayaṃ ca mahī dharam
ta·taḥ pā·da·pa·saṃ·bā·dhaṃ nā·nā·mṛ·ga·sa·mā·ku·lam / sah·ya·par·va·tam ā·se·dur ma·la·yaṃ ca ma·hī dha·ram
- 56
kānanāni vicitrāṇi nadīprasravaṇāni ca / paśyann api yayau rāmaḥ sahyasya malayasya ca
kā·na·nā·ni vi·cit·rā·ṇi na·dīp·ras·ra·va·ṇā·ni ca / paś·yann a·pi ya·yau rā·maḥ sah·yas·ya ma·la·yas·ya ca
- 57
campakāṃs tilakāṃś cūtān aśokān sinduvārakān / karavīrāṃś ca timiśān bhañjanti sma plavaṃgamāḥ
cam·pa·kāṃs ti·la·kāṃś cū·tān a·śo·kān sin·du·vā·ra·kān / ka·ra·vī·rāṃś ca ti·mi·śān bhañ·jan·ti sma pla·vaṃ·ga·māḥ
- 58
phalāny amṛtagandhīni mūlāni kusumāni ca / bubhujur vānarās tatra pādapānāṃ balotkaṭāḥ
pha·lāny a·mṛ·ta·gan·dhī·ni mū·lā·ni ku·su·mā·ni ca / bu·bhu·jur vā·na·rās tat·ra pā·da·pā·nāṃ ba·lot·ka·ṭāḥ
- 59
droṇamātrapramāṇāni lambamānāni vānarāḥ / yayuḥ pibanto hṛṣṭās te madhūni madhupiṅgalāḥ
dro·ṇa·māt·rap·ra·mā·ṇā·ni lam·ba·mā·nā·ni vā·na·rāḥ / ya·yuḥ pi·ban·to hṛṣ·ṭās te ma·dhū·ni ma·dhu·piṅ·ga·lāḥ
- 60
pādapān avabhañjanto vikarṣantas tathā latāḥ / vidhamanto girivarān prayayuḥ plavagarṣabhāḥ
pā·da·pān a·va·bhañ·jan·to vi·kar·ṣan·tas ta·thā la·tāḥ / vi·dha·man·to gi·ri·va·rān pra·ya·yuḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 61
vṛkṣebhyo 'nye tu kapayo nardanto madhudarpitāḥ / anye vṛkṣān prapadyante prapatanty api cāpare
vṛk·ṣebh·yo 'nye tu ka·pa·yo nar·dan·to ma·dhu·dar·pi·tāḥ / an·ye vṛk·ṣān pra·pad·yan·te pra·pa·tanty a·pi cā·pa·re
- 62
babhūva vasudhā tais tu saṃpūrṇā haripuṃgavaiḥ / yathā kamalakedāraiḥ pakvair iva vasuṃdharā
ba·bhū·va va·su·dhā tais tu saṃ·pūr·ṇā ha·ri·puṃ·ga·vaiḥ / ya·thā ka·ma·la·ke·dā·raiḥ pak·vair i·va va·suṃ·dha·rā
- 63
mahendram atha saṃprāpya rāmo rājīvalocanaḥ / adhyārohan mahābāhuḥ śikharaṃ drumabhūṣitam
ma·hen·dram a·tha saṃp·rāp·ya rā·mo rā·jī·va·lo·ca·naḥ / adh·yā·ro·han ma·hā·bā·huḥ śi·kha·raṃ dru·ma·bhū·ṣi·tam
- 64
tataḥ śikharam āruhya rāmo daśarathātmajaḥ / kūrmamīnasamākīrṇam apaśyat salilāśayam
ta·taḥ śi·kha·ram ā·ruh·ya rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / kūr·ma·mī·na·sa·mā·kīr·ṇam a·paś·yat sa·li·lā·śa·yam
- 65
te sahyaṃ samatikramya malayaṃ ca mahāgirim / āsedur ānupūrvyeṇa samudraṃ bhīmaniḥsvanam
te sah·yaṃ sa·ma·tik·ram·ya ma·la·yaṃ ca ma·hā·gi·rim / ā·se·dur ā·nu·pūr·vye·ṇa sa·mud·raṃ bhī·ma·niḥs·va·nam
- 66
avaruhya jagāmāśu velāvanam anuttamam / rāmo ramayatāṃ śreṣṭhaḥ sasugrīvaḥ salakṣmaṇaḥ
a·va·ruh·ya ja·gā·mā·śu ve·lā·va·nam a·nut·ta·mam / rā·mo ra·ma·ya·tāṃ śreṣ·ṭhaḥ sa·sug·rī·vaḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ
- 67
atha dhautopalatalāṃ toyaughaiḥ sahasotthitaiḥ / velām āsādya vipulāṃ rāmo vacanam abravīt
a·tha dhau·to·pa·la·ta·lāṃ to·yau·ghaiḥ sa·ha·sot·thi·taiḥ / ve·lām ā·sād·ya vi·pu·lāṃ rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt
- 68
ete vayam anuprāptāḥ sugrīva varuṇālayam / ihedānīṃ vicintā sā yā na pūrvaṃ samutthitā
e·te va·yam a·nup·rāp·tāḥ sug·rī·va va·ru·ṇā·la·yam / i·he·dā·nīṃ vi·cin·tā sā yā na pūr·vaṃ sa·mut·thi·tā
- 69
ataḥ paramatīro 'yaṃ sāgaraḥ saritāṃ pati / na cāyam anupāyena śakyas taritum arṇavaḥ
a·taḥ pa·ra·ma·tī·ro 'yaṃ sā·ga·raḥ sa·ri·tāṃ pa·ti / na cā·yam a·nu·pā·ye·na śak·yas ta·ri·tum ar·ṇa·vaḥ
- 70
tad ihaiva niveśo 'stu mantraḥ prastūyatām iha / yathedaṃ vānarabalaṃ paraṃ pāram avāpnuyāt
tad i·hai·va ni·ve·śo 'stu man·traḥ pras·tū·ya·tām i·ha / ya·the·daṃ vā·na·ra·ba·laṃ pa·raṃ pā·ram a·vāp·nu·yāt
- 71
itīva sa mahābāhuḥ sītāharaṇakarśitaḥ / rāmaḥ sāgaram āsādya vāsam ājñāpayat tadā
i·tī·va sa ma·hā·bā·huḥ sī·tā·ha·ra·ṇa·kar·śi·taḥ / rā·maḥ sā·ga·ram ā·sād·ya vā·sam āj·ñā·pa·yat ta·dā
- 72
saṃprāpto mantrakālo naḥ sāgarasyeha laṅghane / svāṃ svāṃ senāṃ samutsṛjya mā ca kaś cit kuto vrajet / gacchantu vānarāḥ śūrā jñeyaṃ channaṃ bhayaṃ ca naḥ
saṃp·rāp·to man·tra·kā·lo naḥ sā·ga·ras·ye·ha laṅ·gha·ne / svāṃ svāṃ se·nāṃ sa·mut·sṛj·ya mā ca kaś cit ku·to vra·jet / gac·chan·tu vā·na·rāḥ śū·rā jñe·yaṃ chan·naṃ bha·yaṃ ca naḥ
- 73
rāmasya vacanaṃ śrutvā sugrīvaḥ sahalakṣmaṇaḥ / senāṃ nyaveśayat tīre sāgarasya drumāyute
rā·mas·ya va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / se·nāṃ nya·ve·śa·yat tī·re sā·ga·ras·ya dru·mā·yu·te
- 74
virarāja samīpasthaṃ sāgarasya tu tad balam / madhupāṇḍujalaḥ śrīmān dvitīya iva sāgaraḥ
vi·ra·rā·ja sa·mī·pas·thaṃ sā·ga·ras·ya tu tad ba·lam / ma·dhu·pāṇ·ḍu·ja·laḥ śrī·mān dvi·tī·ya i·va sā·ga·raḥ
- 75
velāvanam upāgamya tatas te haripuṃgavāḥ / viniviṣṭāḥ paraṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇā mahodadheḥ
ve·lā·va·nam u·pā·gam·ya ta·tas te ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / vi·ni·viṣ·ṭāḥ pa·raṃ pā·raṃ kāṅ·kṣa·mā·ṇā ma·ho·da·dheḥ
- 76
sā mahārṇavam āsādya hṛṣṭā vānaravāhinī / vāyuvegasamādhūtaṃ paśyamānā mahārṇavam
sā ma·hār·ṇa·vam ā·sād·ya hṛṣ·ṭā vā·na·ra·vā·hi·nī / vā·yu·ve·ga·sa·mā·dhū·taṃ paś·ya·mā·nā ma·hār·ṇa·vam
- 77
dūrapāram asaṃbādhaṃ rakṣogaṇaniṣevitam / paśyanto varuṇāvāsaṃ niṣedur hariyūthapāḥ
dū·ra·pā·ram a·saṃ·bā·dhaṃ rak·ṣo·ga·ṇa·ni·ṣe·vi·tam / paś·yan·to va·ru·ṇā·vā·saṃ ni·ṣe·dur ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 78
caṇḍanakragrahaṃ ghoraṃ kṣapādau divasakṣaye / candrodaye samādhūtaṃ praticandrasamākulam
caṇ·ḍa·nak·rag·ra·haṃ gho·raṃ kṣa·pā·dau di·va·sak·ṣa·ye / can·dro·da·ye sa·mā·dhū·taṃ pra·ti·can·dra·sa·mā·ku·lam
- 79
caṇḍānilamahāgrāhaiḥ kīrṇaṃ timitimiṃgilaiḥ / dīptabhogair ivākrīrṇaṃ bhujaṃgair varuṇālayam
caṇ·ḍā·ni·la·ma·hāg·rā·haiḥ kīr·ṇaṃ ti·mi·ti·miṃ·gi·laiḥ / dīp·ta·bho·gair i·vāk·rīr·ṇaṃ bhu·jaṃ·gair va·ru·ṇā·la·yam
- 80
avagāḍhaṃ mahāsattair nānāśailasamākulam / durgaṃ drugam amārgaṃ tam agādham asurālayam
a·va·gā·ḍhaṃ ma·hā·sat·tair nā·nā·śai·la·sa·mā·ku·lam / dur·gaṃ dru·gam a·mār·gaṃ tam a·gā·dham a·su·rā·la·yam
- 81
makarair nāgabhogaiś ca vigāḍhā vātalohitāḥ / utpetuś ca nipetuś ca pravṛddhā jalarāśayaḥ
ma·ka·rair nā·ga·bho·gaiś ca vi·gā·ḍhā vā·ta·lo·hi·tāḥ / ut·pe·tuś ca ni·pe·tuś ca pra·vṛd·dhā ja·la·rā·śa·yaḥ
- 82
agnicūrṇam ivāviddhaṃ bhāskarāmbumanoragam / surāriviṣayaṃ ghoraṃ pātālaviṣamaṃ sadā
ag·ni·cūr·ṇam i·vā·vid·dhaṃ bhās·ka·rām·bu·ma·no·ra·gam / su·rā·ri·vi·ṣa·yaṃ gho·raṃ pā·tā·la·vi·ṣa·maṃ sa·dā
- 83
sāgaraṃ cāmbaraprakhyam ambaraṃ sāgaropamam / sāgaraṃ cāmbaraṃ ceti nirviśeṣam adṛśyata
sā·ga·raṃ cām·ba·rap·rakh·yam am·ba·raṃ sā·ga·ro·pa·mam / sā·ga·raṃ cām·ba·raṃ ce·ti nir·vi·śe·ṣam a·dṛś·ya·ta
- 84
saṃpṛktaṃ nabhasā hy ambhaḥ saṃpṛktaṃ ca nabho 'mbhasā / tādṛgrūpe sma dṛśyete tārā ratnasamākule
saṃ·pṛk·taṃ na·bha·sā hy am·bhaḥ saṃ·pṛk·taṃ ca na·bho 'mbha·sā / tā·dṛg·rū·pe sma dṛś·ye·te tā·rā rat·na·sa·mā·ku·le
- 85
samutpatitameghasya vīcci mālākulasya ca / viśeṣo na dvayor āsīt sāgarasyāmbarasya ca
sa·mut·pa·ti·ta·me·ghas·ya vīc·ci mā·lā·ku·las·ya ca / vi·śe·ṣo na dva·yor ā·sīt sā·ga·ras·yām·ba·ras·ya ca
- 86
anyonyair āhatāḥ saktāḥ sasvanur bhīmaniḥsvanāḥ / ūrmayaḥ sindhurājasya mahābherya ivāhave
an·yon·yair ā·ha·tāḥ sak·tāḥ sas·va·nur bhī·ma·niḥs·va·nāḥ / ūr·ma·yaḥ sin·dhu·rā·jas·ya ma·hā·bher·ya i·vā·ha·ve
- 87
ratnaughajalasaṃnādaṃ viṣaktam iva vāyunā / utpatantam iva kruddhaṃ yādogaṇasamākulam
rat·nau·gha·ja·la·saṃ·nā·daṃ vi·ṣak·tam i·va vā·yu·nā / ut·pa·tan·tam i·va krud·dhaṃ yā·do·ga·ṇa·sa·mā·ku·lam
- 88
dadṛśus te mahātmāno vātāhatajalāśayam / aniloddhūtam ākāśe pravalgatam ivormibhiḥ / bhrāntormijalasaṃnādaṃ pralolam iva sāgaram
da·dṛ·śus te ma·hāt·mā·no vā·tā·ha·ta·ja·lā·śa·yam / a·ni·lod·dhū·tam ā·kā·śe pra·val·ga·tam i·vor·mi·bhiḥ / bhrān·tor·mi·ja·la·saṃ·nā·daṃ pra·lo·lam i·va sā·ga·ram
Yuddhakāṇḍa · sarga 5 22 verses
- 1
sā tu nīlena vidhivat svārakṣā susamāhitā / sāgarasyottare tīre sādhu senā niveśitā
sā tu nī·le·na vi·dhi·vat svā·rak·ṣā su·sa·mā·hi·tā / sā·ga·ras·yot·ta·re tī·re sā·dhu se·nā ni·ve·śi·tā
- 2
maindaś ca dvividhaś cobhau tatra vānarapuṃgavau / viceratuś ca tāṃ senāṃ rakṣārthaṃ sarvato diśam
main·daś ca dvi·vi·dhaś co·bhau tat·ra vā·na·ra·puṃ·ga·vau / vi·ce·ra·tuś ca tāṃ se·nāṃ rak·ṣār·thaṃ sar·va·to di·śam
- 3
niviṣṭāyāṃ tu senāyāṃ tīre nadanadīpateḥ / pārśvasthaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāmo vacanam abravīt
ni·viṣ·ṭā·yāṃ tu se·nā·yāṃ tī·re na·da·na·dī·pa·teḥ / pār·śvas·thaṃ lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt
- 4
śokaś ca kila kālena gacchatā hy apagacchati / mama cāpaśyataḥ kāntām ahany ahani vardhate
śo·kaś ca ki·la kā·le·na gac·cha·tā hy a·pa·gac·cha·ti / ma·ma cā·paś·ya·taḥ kān·tām a·hany a·ha·ni var·dha·te
- 5
na me duḥkhaṃ priyā dūre na me duḥkhaṃ hṛteti ca / etad evānuśocāmi vayo 'syā hy ativartate
na me duḥ·khaṃ pri·yā dū·re na me duḥ·khaṃ hṛ·te·ti ca / e·tad e·vā·nu·śo·cā·mi va·yo 'syā hy a·ti·var·ta·te
- 6
vāhi vāta yataḥ kanyā tāṃ spṛṣṭvā mām api spṛśa / tvayi me gātrasaṃsparśaś candre dṛṣṭisamāgamaḥ
vā·hi vā·ta ya·taḥ kan·yā tāṃ spṛṣ·ṭvā mām a·pi spṛ·śa / tva·yi me gāt·ra·saṃs·par·śaś can·dre dṛṣ·ṭi·sa·mā·ga·maḥ
- 7
tan me dahati gātrāṇi viṣaṃ pītam ivāśaye / hā nātheti priyā sā māṃ hriyamāṇā yad abravīt
tan me da·ha·ti gāt·rā·ṇi vi·ṣaṃ pī·tam i·vā·śa·ye / hā nā·the·ti pri·yā sā māṃ hri·ya·mā·ṇā yad ab·ra·vīt
- 8
tadviyogendhanavatā taccintāvipulārciṣā / rātriṃ divaṃ śarīraṃ me dahyate madanāgninā
tad·vi·yo·gen·dha·na·va·tā tac·cin·tā·vi·pu·lār·ci·ṣā / rāt·riṃ di·vaṃ śa·rī·raṃ me dah·ya·te ma·da·nāg·ni·nā
- 9
avagāhyārṇavaṃ svapsye saumitre bhavatā vinā / kathaṃ cit prajvalan kāmaḥ samāsuptaṃ jale dahet
a·va·gāh·yār·ṇa·vaṃ svap·sye sau·mit·re bha·va·tā vi·nā / ka·thaṃ cit praj·va·lan kā·maḥ sa·mā·sup·taṃ ja·le da·het
- 10
bahv etat kāmayānasya śakyam etena jīvitum / yad ahaṃ sā ca vāmorur ekāṃ dharaṇim āśritau
bahv e·tat kā·ma·yā·nas·ya śak·yam e·te·na jī·vi·tum / yad a·haṃ sā ca vā·mo·rur e·kāṃ dha·ra·ṇim āś·ri·tau
- 11
kedārasyeva kedāraḥ sodakasya nirūdakaḥ / upasnehena jīvāmi jīvantīṃ yac chṛṇomi tām
ke·dā·ras·ye·va ke·dā·raḥ so·da·kas·ya ni·rū·da·kaḥ / u·pas·ne·he·na jī·vā·mi jī·van·tīṃ yac chṛ·ṇo·mi tām
- 12
kadā tu khalu susśoṇīṃ śatapatrāyatekṣaṇām / vijitya śatrūn drakṣyāmi sītāṃ sphītām iva śriyam
ka·dā tu kha·lu sus·śo·ṇīṃ śa·ta·pat·rā·ya·tek·ṣa·ṇām / vi·jit·ya śat·rūn drak·ṣyā·mi sī·tāṃ sphī·tām i·va śri·yam
- 13
kadā nu cārubimbauṣṭhaṃ tasyāḥ padmam ivānanam / īṣadunnamya pāsyāmi rasāyanam ivāturaḥ
ka·dā nu cā·ru·bim·bauṣ·ṭhaṃ tas·yāḥ pad·mam i·vā·na·nam / ī·ṣa·dun·nam·ya pās·yā·mi ra·sā·ya·nam i·vā·tu·raḥ
- 14
tau tasyāḥ saṃhatau pīnau stanau tālaphalopamau / kadā nu khalu sotkampau hasantyā māṃ bhajiṣyataḥ
tau tas·yāḥ saṃ·ha·tau pī·nau sta·nau tā·la·pha·lo·pa·mau / ka·dā nu kha·lu sot·kam·pau ha·san·tyā māṃ bha·jiṣ·ya·taḥ
- 15
sā nūnam asitāpāṅgī rakṣomadhyagatā satī / mannāthā nāthahīneva trātāraṃ nādhigacchati
sā nū·nam a·si·tā·pāṅ·gī rak·ṣo·madh·ya·ga·tā sa·tī / man·nā·thā nā·tha·hī·ne·va trā·tā·raṃ nā·dhi·gac·cha·ti
- 16
kadā vikṣobhya rakṣāṃsi sā vidhūyotpatiṣyati / vidhūya jaladān nīlāñ śaśilekhā śaratsv iva
ka·dā vik·ṣobh·ya rak·ṣāṃ·si sā vi·dhū·yot·pa·tiṣ·ya·ti / vi·dhū·ya ja·la·dān nī·lāñ śa·śi·le·khā śa·ratsv i·va
- 17
svabhāvatanukā nūnaṃ śokenānaśanena ca / bhūyas tanutarā sītā deśakālaviparyayāt
sva·bhā·va·ta·nu·kā nū·naṃ śo·ke·nā·na·śa·ne·na ca / bhū·yas ta·nu·ta·rā sī·tā de·śa·kā·la·vi·par·ya·yāt
- 18
kadā nu rākṣasendrasya nidhāyorasi sāyakān / sītāṃ pratyāhariṣyāmi śokam utsṛjya mānasaṃ
ka·dā nu rāk·ṣa·sen·dras·ya ni·dhā·yo·ra·si sā·ya·kān / sī·tāṃ prat·yā·ha·riṣ·yā·mi śo·kam ut·sṛj·ya mā·na·saṃ
- 19
kadā nu khalu māṃ sādhvī sītāmarasutopamā / sotkaṇṭhā kaṇṭham ālambya mokṣyaty ānandajaṃ jalam
ka·dā nu kha·lu māṃ sādh·vī sī·tā·ma·ra·su·to·pa·mā / sot·kaṇ·ṭhā kaṇ·ṭham ā·lam·bya mok·ṣyaty ā·nan·da·jaṃ ja·lam
- 20
kadā śokam imaṃ ghoraṃ maithilī viprayogajam / sahasā vipramokṣyāmi vāsaḥ śukletaraṃ yathā
ka·dā śo·kam i·maṃ gho·raṃ mai·thi·lī vip·ra·yo·ga·jam / sa·ha·sā vip·ra·mok·ṣyā·mi vā·saḥ śuk·le·ta·raṃ ya·thā
- 21
evaṃ vilapatas tasya tatra rāmasya dhīmataḥ / dinakṣayān mandavapur bhāskaro 'stam upāgamat
e·vaṃ vi·la·pa·tas tas·ya tat·ra rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / di·nak·ṣa·yān man·da·va·pur bhās·ka·ro 'stam u·pā·ga·mat
- 22
āśvāsito lakṣmaṇena rāmaḥ saṃdhyām upāsata / smaran kamalapatrākṣīṃ sītāṃ śokākulīkṛtaḥ
āś·vā·si·to lak·ṣma·ṇe·na rā·maḥ saṃdh·yām u·pā·sa·ta / sma·ran ka·ma·la·pat·rāk·ṣīṃ sī·tāṃ śo·kā·ku·lī·kṛ·taḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 6 18 verses
- 1
laṅkāyāṃ tu kṛtaṃ karma ghoraṃ dṛṣṭvā bhavāvaham / rākṣasendro hanumatā śakreṇeva mahātmanā / abravīd rākṣasān sarvān hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ
laṅ·kā·yāṃ tu kṛ·taṃ kar·ma gho·raṃ dṛṣ·ṭvā bha·vā·va·ham / rāk·ṣa·sen·dro ha·nu·ma·tā śak·re·ṇe·va ma·hāt·ma·nā / ab·ra·vīd rāk·ṣa·sān sar·vān hri·yā kiṃ cid a·vāṅ·mu·khaḥ
- 2
dharṣitā ca praviṣṭā ca laṅkā duṣprasahā purī / tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī
dhar·ṣi·tā ca pra·viṣ·ṭā ca laṅ·kā duṣ·pra·sa·hā pu·rī / te·na vā·na·ra·māt·re·ṇa dṛṣ·ṭā sī·tā ca jā·na·kī
- 3
prasādo dharṣitaś caityaḥ pravarā rākṣasā hatāḥ / āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā
pra·sā·do dhar·ṣi·taś cait·yaḥ pra·va·rā rāk·ṣa·sā ha·tāḥ / ā·vi·lā ca pu·rī laṅ·kā sar·vā ha·nu·ma·tā kṛ·tā
- 4
kiṃ kariṣyāmi bhadraṃ vaḥ kiṃ vā yuktam anantaram / ucyatāṃ naḥ samarthaṃ yat kṛtaṃ ca sukṛtaṃ bhavet
kiṃ ka·riṣ·yā·mi bhad·raṃ vaḥ kiṃ vā yuk·tam a·nan·ta·ram / uc·ya·tāṃ naḥ sa·mar·thaṃ yat kṛ·taṃ ca su·kṛ·taṃ bha·vet
- 5
mantramūlaṃ hi vijayaṃ prāhur āryā manasvinaḥ / tasmād vai rocaye mantraṃ rāmaṃ prati mahābalāḥ
man·tra·mū·laṃ hi vi·ja·yaṃ prā·hur ār·yā ma·nas·vi·naḥ / tas·mād vai ro·ca·ye man·traṃ rā·maṃ pra·ti ma·hā·ba·lāḥ
- 6
trividhāḥ puruṣā loke uttamādhamamadhyamāḥ / teṣāṃ tu samavetānāṃ guṇadoṣaṃ vadāmy aham
tri·vi·dhāḥ pu·ru·ṣā lo·ke ut·ta·mā·dha·ma·madh·ya·māḥ / te·ṣāṃ tu sa·ma·ve·tā·nāṃ gu·ṇa·do·ṣaṃ va·dāmy a·ham
- 7
mantribhir hitasaṃyuktaiḥ samarthair mantranirṇaye / mitrair vāpi samānārthair bāndhavair api vā hitaiḥ
man·tri·bhir hi·ta·saṃ·yuk·taiḥ sa·mar·thair man·tra·nir·ṇa·ye / mit·rair vā·pi sa·mā·nār·thair bān·dha·vair a·pi vā hi·taiḥ
- 8
sahito mantrayitvā yaḥ karmārambhān pravartayet / daive ca kurute yatnaṃ tam āhuḥ puruṣottamam
sa·hi·to man·tra·yit·vā yaḥ kar·mā·ram·bhān pra·var·ta·yet / dai·ve ca ku·ru·te yat·naṃ tam ā·huḥ pu·ru·ṣot·ta·mam
- 9
eko 'rthaṃ vimṛśed eko dharme prakurute manaḥ / ekaḥ kāryāṇi kurute tam āhur madhyamaṃ naram
e·ko 'rthaṃ vi·mṛ·śed e·ko dhar·me pra·ku·ru·te ma·naḥ / e·kaḥ kār·yā·ṇi ku·ru·te tam ā·hur madh·ya·maṃ na·ram
- 10
guṇadoṣāv aniścitya tyaktvā daivavyapāśrayam / kariṣyāmīti yaḥ kāryam upekṣet sa narādhamaḥ
gu·ṇa·do·ṣāv a·niś·cit·ya tyak·tvā dai·vav·ya·pāś·ra·yam / ka·riṣ·yā·mī·ti yaḥ kār·yam u·pek·ṣet sa na·rā·dha·maḥ
- 11
yatheme puruṣā nityam uttamādhamamadhyamāḥ / evaṃ mantro 'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ
ya·the·me pu·ru·ṣā nit·yam ut·ta·mā·dha·ma·madh·ya·māḥ / e·vaṃ man·tro 'pi vij·ñe·ya ut·ta·mā·dha·ma·madh·ya·maḥ
- 12
aikamatyam upāgamya śāstradṛṣṭena cakṣuṣā / mantriṇo yatra nirastās tam āhur mantram uttamam
ai·ka·mat·yam u·pā·gam·ya śās·tra·dṛṣ·ṭe·na cak·ṣu·ṣā / man·tri·ṇo yat·ra ni·ras·tās tam ā·hur man·tram ut·ta·mam
- 13
bahvyo 'pi matayo gatvā mantriṇo hy arthanirṇaye / punar yatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ
bah·vyo 'pi ma·ta·yo gat·vā man·tri·ṇo hy ar·tha·nir·ṇa·ye / pu·nar yat·rai·ka·tāṃ prāp·taḥ sa man·tro madh·ya·maḥ smṛ·taḥ
- 14
anyonyamatim āsthāya yatra saṃpratibhāṣyate / na caikamatye śreyo 'sti mantraḥ so 'dhama ucyate
an·yon·ya·ma·tim ās·thā·ya yat·ra saṃp·ra·ti·bhāṣ·ya·te / na cai·ka·mat·ye śre·yo 'sti man·traḥ so 'dha·ma uc·ya·te
- 15
tasmāt sumantritaṃ sādhu bhavanto mantrisattamāḥ / kāryaṃ saṃpratipadyantām etat kṛtyatamaṃ mama
tas·māt su·man·tri·taṃ sā·dhu bha·van·to man·tri·sat·ta·māḥ / kār·yaṃ saṃp·ra·ti·pad·yan·tām e·tat kṛt·ya·ta·maṃ ma·ma
- 16
vānarāṇāṃ hi vīrāṇāṃ sahasraiḥ parivāritaḥ / rāmo 'bhyeti purīṃ laṅkām asmākam uparodhakaḥ
vā·na·rā·ṇāṃ hi vī·rā·ṇāṃ sa·has·raiḥ pa·ri·vā·ri·taḥ / rā·mo 'bhye·ti pu·rīṃ laṅ·kām as·mā·kam u·pa·ro·dha·kaḥ
- 17
tariṣyati ca suvyaktaṃ rāghavaḥ sāgaraṃ sukham / tarasā yuktarūpeṇa sānujaḥ sabalānugaḥ
ta·riṣ·ya·ti ca suv·yak·taṃ rā·gha·vaḥ sā·ga·raṃ su·kham / ta·ra·sā yuk·ta·rū·pe·ṇa sā·nu·jaḥ sa·ba·lā·nu·gaḥ
- 18
asminn evaṃgate kārye viruddhe vānaraiḥ saha / hitaṃ pure ca sainye ca sarvaṃ saṃmantryatāṃ mama
as·minn e·vaṃ·ga·te kār·ye vi·rud·dhe vā·na·raiḥ sa·ha / hi·taṃ pu·re ca sain·ye ca sar·vaṃ saṃ·man·trya·tāṃ ma·ma
Yuddhakāṇḍa · sarga 7 16 verses
- 1
ity uktā rākṣasendreṇa rākṣasās te mahābalāḥ / ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram
ity uk·tā rāk·ṣa·sen·dre·ṇa rāk·ṣa·sās te ma·hā·ba·lāḥ / ū·cuḥ prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·seś·va·ram
- 2
rājan parighaśaktyṛṣṭiśūlapaṭṭasasaṃkulam / sumahan no balaṃ kasmād viṣādaṃ bhajate bhavān
rā·jan pa·ri·gha·śak·tyṛṣ·ṭi·śū·la·paṭ·ṭa·sa·saṃ·ku·lam / su·ma·han no ba·laṃ kas·mād vi·ṣā·daṃ bha·ja·te bha·vān
- 3
kailāsaśikharāvāsī yakṣair bahubhir āvṛtaḥ / sumahat kadanaṃ kṛtvā vaśyas te dhanadaḥ kṛtaḥ
kai·lā·sa·śi·kha·rā·vā·sī yak·ṣair ba·hu·bhir ā·vṛ·taḥ / su·ma·hat ka·da·naṃ kṛt·vā vaś·yas te dha·na·daḥ kṛ·taḥ
- 4
sa maheśvarasakhyena ślāghamānas tvayā vibho / nirjitaḥ samare roṣāl lokapālo mahābalaḥ
sa ma·heś·va·ra·sakh·ye·na ślā·gha·mā·nas tva·yā vi·bho / nir·ji·taḥ sa·ma·re ro·ṣāl lo·ka·pā·lo ma·hā·ba·laḥ
- 5
vinihatya ca yakṣaughān vikṣobhya ca vigṛhya ca / tvayā kailāsaśikharād vimānam idam āhṛtam
vi·ni·hat·ya ca yak·ṣau·ghān vik·ṣobh·ya ca vi·gṛh·ya ca / tva·yā kai·lā·sa·śi·kha·rād vi·mā·nam i·dam ā·hṛ·tam
- 6
mayena dānavendreṇa tvadbhayāt sakhyam icchatā / duhitā tava bhāryārthe dattā rākṣasapuṃgava
ma·ye·na dā·na·ven·dre·ṇa tvad·bha·yāt sakh·yam ic·cha·tā / du·hi·tā ta·va bhār·yār·the dat·tā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va
- 7
dānavendro madhur nāma vīryotsikto durāsadaḥ / vigṛhya vaśam ānītaḥ kumbhīnasyāḥ sukhāvahaḥ
dā·na·ven·dro ma·dhur nā·ma vīr·yot·sik·to du·rā·sa·daḥ / vi·gṛh·ya va·śam ā·nī·taḥ kum·bhī·nas·yāḥ su·khā·va·haḥ
- 8
nirjitās te mahābāho nāgā gatvā rasātalam / vāsukis takṣakaḥ śaṅkho jaṭī ca vaśam āhṛtāḥ
nir·ji·tās te ma·hā·bā·ho nā·gā gat·vā ra·sā·ta·lam / vā·su·kis tak·ṣa·kaḥ śaṅ·kho ja·ṭī ca va·śam ā·hṛ·tāḥ
- 9
akṣayā balavantaś ca śūrā labdhavarāḥ punaḥ / tvayā saṃvatsaraṃ yuddhvā samare dānavā vibho
ak·ṣa·yā ba·la·van·taś ca śū·rā lab·dha·va·rāḥ pu·naḥ / tva·yā saṃ·vat·sa·raṃ yud·dhvā sa·ma·re dā·na·vā vi·bho
- 10
svabalaṃ samupāśritya nītā vaśam ariṃdama / māyāś cādhigatās tatra bahavo rākṣasādhipa
sva·ba·laṃ sa·mu·pāś·rit·ya nī·tā va·śam a·riṃ·da·ma / mā·yāś cā·dhi·ga·tās tat·ra ba·ha·vo rāk·ṣa·sā·dhi·pa
- 11
śūrāś ca balavantaś ca varuṇasya sutā raṇe / nirjitās te mahābāho caturvidhabalānugāḥ
śū·rāś ca ba·la·van·taś ca va·ru·ṇas·ya su·tā ra·ṇe / nir·ji·tās te ma·hā·bā·ho ca·tur·vi·dha·ba·lā·nu·gāḥ
- 12
mṛtyudaṇḍamahāgrāhaṃ śālmalidvīpamaṇḍitam / avagāhya tvayā rājan yamasya balasāgaram
mṛt·yu·daṇ·ḍa·ma·hāg·rā·haṃ śāl·ma·lid·vī·pa·maṇ·ḍi·tam / a·va·gāh·ya tva·yā rā·jan ya·mas·ya ba·la·sā·ga·ram
- 13
jayaś ca viplulaḥ prāpto mṛtyuś ca pratiṣedhitaḥ / suyuddhena ca te sarve lokās tatra sutoṣitāḥ
ja·yaś ca vip·lu·laḥ prāp·to mṛt·yuś ca pra·ti·ṣe·dhi·taḥ / su·yud·dhe·na ca te sar·ve lo·kās tat·ra su·to·ṣi·tāḥ
- 14
kṣatriyair bahubhir vīraiḥ śakratulyaparākramaiḥ / āsīd vasumatī pūrṇā mahadbhir iva pādapaiḥ
kṣat·ri·yair ba·hu·bhir vī·raiḥ śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·maiḥ / ā·sīd va·su·ma·tī pūr·ṇā ma·had·bhir i·va pā·da·paiḥ
- 15
teṣāṃ vīryaguṇotsāhair na samo rāghavo raṇe / prasahya te tvayā rājan hatāḥ paramadurjayāḥ
te·ṣāṃ vīr·ya·gu·ṇot·sā·hair na sa·mo rā·gha·vo ra·ṇe / pra·sah·ya te tva·yā rā·jan ha·tāḥ pa·ra·ma·dur·ja·yāḥ
- 16
rājan nāpad ayukteyam āgatā prākṛtāj janāt / hṛdi naiva tvayā kāryā tvaṃ vadhiṣyasi rāghavam
rā·jan nā·pad a·yuk·te·yam ā·ga·tā prā·kṛ·tāj ja·nāt / hṛ·di nai·va tva·yā kār·yā tvaṃ va·dhiṣ·ya·si rā·gha·vam
Yuddhakāṇḍa · sarga 8 16 verses
- 1
tato nīlāmbudanibhaḥ prahasto nāma rākṣasaḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ śūraḥ senāpatis tadā
ta·to nī·lām·bu·da·ni·bhaḥ pra·has·to nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ śū·raḥ se·nā·pa·tis ta·dā
- 2
devadānavagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ / na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ kiṃ punar vānarā raṇe
de·va·dā·na·va·gan·dhar·vāḥ pi·śā·ca·pa·ta·go·ra·gāḥ / na tvāṃ dhar·ṣa·yi·tuṃ śak·tāḥ kiṃ pu·nar vā·na·rā ra·ṇe
- 3
sarve pramattā viśvastā vañcitāḥ sma hanūmatā / na hi me jīvato gacchej jīvan sa vanagocaraḥ
sar·ve pra·mat·tā viś·vas·tā vañ·ci·tāḥ sma ha·nū·ma·tā / na hi me jī·va·to gac·chej jī·van sa va·na·go·ca·raḥ
- 4
sarvāṃ sāgaraparyantāṃ saśailavanakānanām / karomy avānarāṃ bhūmim ājñāpayatu māṃ bhavān
sar·vāṃ sā·ga·ra·par·yan·tāṃ sa·śai·la·va·na·kā·na·nām / ka·romy a·vā·na·rāṃ bhū·mim āj·ñā·pa·ya·tu māṃ bha·vān
- 5
rakṣāṃ caiva vidhāsyāmi vānarād rajanīcara / nāgamiṣyati te duḥkhaṃ kiṃ cid ātmāparādhajam
rak·ṣāṃ cai·va vi·dhās·yā·mi vā·na·rād ra·ja·nī·ca·ra / nā·ga·miṣ·ya·ti te duḥ·khaṃ kiṃ cid āt·mā·pa·rā·dha·jam
- 6
abravīc ca susaṃkruddho durmukho nāma rākṣasaḥ / idaṃ na kṣamaṇīyaṃ hi sarveṣāṃ naḥ pradharṣaṇam
ab·ra·vīc ca su·saṃk·rud·dho dur·mu·kho nā·ma rāk·ṣa·saḥ / i·daṃ na kṣa·ma·ṇī·yaṃ hi sar·ve·ṣāṃ naḥ pra·dhar·ṣa·ṇam
- 7
ayaṃ paribhavo bhūyaḥ purasyāntaḥpurasya ca / śrīmato rākṣasendrasya vānarendrapradharṣaṇam
a·yaṃ pa·ri·bha·vo bhū·yaḥ pu·ras·yān·taḥ·pu·ras·ya ca / śrī·ma·to rāk·ṣa·sen·dras·ya vā·na·ren·drap·ra·dhar·ṣa·ṇam
- 8
asmin muhūrte hatvaiko nivartiṣyāmi vānarān / praviṣṭān sāgaraṃ bhīmam ambaraṃ vā rasātalam
as·min mu·hūr·te hat·vai·ko ni·var·tiṣ·yā·mi vā·na·rān / pra·viṣ·ṭān sā·ga·raṃ bhī·mam am·ba·raṃ vā ra·sā·ta·lam
- 9
tato 'bravīt susaṃkruddho vajradaṃṣṭro mahābalaḥ / pragṛhya parighaṃ ghoraṃ māṃsaśoṇitarūpitam
ta·to 'bra·vīt su·saṃk·rud·dho vaj·ra·daṃṣ·ṭro ma·hā·ba·laḥ / pra·gṛh·ya pa·ri·ghaṃ gho·raṃ māṃ·sa·śo·ṇi·ta·rū·pi·tam
- 10
kiṃ vo hanumatā kāryaṃ kṛpaṇena tapasvinā / rāme tiṣṭhati durdharṣe sugrīve sahalakṣmaṇe
kiṃ vo ha·nu·ma·tā kār·yaṃ kṛ·pa·ṇe·na ta·pas·vi·nā / rā·me tiṣ·ṭha·ti dur·dhar·ṣe sug·rī·ve sa·ha·lak·ṣma·ṇe
- 11
adya rāmaṃ sasugrīvaṃ parigheṇa salakṣmaṇam / āgamiṣyāmi hatvaiko vikṣobhya harivāhinīm
ad·ya rā·maṃ sa·sug·rī·vaṃ pa·ri·ghe·ṇa sa·lak·ṣma·ṇam / ā·ga·miṣ·yā·mi hat·vai·ko vik·ṣobh·ya ha·ri·vā·hi·nīm
- 12
kaumbhakarṇis tato vīro nikumbho nāma vīryavān / abravīt paramakurddho rāvaṇaṃ lokarāvaṇam
kaum·bha·kar·ṇis ta·to vī·ro ni·kum·bho nā·ma vīr·ya·vān / ab·ra·vīt pa·ra·ma·kur·ddho rā·va·ṇaṃ lo·ka·rā·va·ṇam
- 13
sarve bhavantas tiṣṭhantu mahārājena saṃgatāḥ / aham eko haniṣyāmi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam
sar·ve bha·van·tas tiṣ·ṭhan·tu ma·hā·rā·je·na saṃ·ga·tāḥ / a·ham e·ko ha·niṣ·yā·mi rā·gha·vaṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇam
- 14
tato vajrahanur nāma rākṣasaḥ parvatopamaḥ / kruddhaḥ parilihan vaktraṃ jihvayā vākyam abravīt
ta·to vaj·ra·ha·nur nā·ma rāk·ṣa·saḥ par·va·to·pa·maḥ / krud·dhaḥ pa·ri·li·han vak·traṃ jih·va·yā vāk·yam ab·ra·vīt
- 15
svairaṃ kurvantu kāryāṇi bhavanto vigatajvarāḥ / eko 'haṃ bhakṣayiṣyāmi tān sarvān hariyūthapān
svai·raṃ kur·van·tu kār·yā·ṇi bha·van·to vi·ga·taj·va·rāḥ / e·ko 'haṃ bhak·ṣa·yiṣ·yā·mi tān sar·vān ha·ri·yū·tha·pān
- 16
svasthāḥ krīḍantu niścintāḥ pibantu madhuvāruṇīm / aham eko haniṣyāmi sugrīvaṃ sahalakṣmaṇam / sāṅgadaṃ ca hanūmantaṃ rāmaṃ ca raṇakuñjaram
svas·thāḥ krī·ḍan·tu niś·cin·tāḥ pi·ban·tu ma·dhu·vā·ru·ṇīm / a·ham e·ko ha·niṣ·yā·mi sug·rī·vaṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇam / sāṅ·ga·daṃ ca ha·nū·man·taṃ rā·maṃ ca ra·ṇa·kuñ·ja·ram
Yuddhakāṇḍa · sarga 9 22 verses
- 1
tato nikumbho rabhasaḥ sūryaśatrur mahābalaḥ / suptaghno yajñakopaś ca mahāpārśvo mahodaraḥ
ta·to ni·kum·bho ra·bha·saḥ sūr·ya·śat·rur ma·hā·ba·laḥ / sup·tagh·no yaj·ña·ko·paś ca ma·hā·pār·śvo ma·ho·da·raḥ
- 2
agniketuś ca durdharṣo raśmiketuś ca rākṣasaḥ / indrajic ca mahātejā balavān rāvaṇātmajaḥ
ag·ni·ke·tuś ca dur·dhar·ṣo raś·mi·ke·tuś ca rāk·ṣa·saḥ / in·dra·jic ca ma·hā·te·jā ba·la·vān rā·va·ṇāt·ma·jaḥ
- 3
prahasto 'tha virūpākṣo vajradaṃṣṭro mahābalaḥ / dhūmrākṣaś cātikāyaś ca durmukhaś caiva rākṣasaḥ
pra·has·to 'tha vi·rū·pāk·ṣo vaj·ra·daṃṣ·ṭro ma·hā·ba·laḥ / dhūm·rāk·ṣaś cā·ti·kā·yaś ca dur·mu·khaś cai·va rāk·ṣa·saḥ
- 4
parighān paṭṭasān prāsāñ śaktiśūlaparaśvadhān / cāpāni ca sabāṇāni khaḍgāṃś ca vipulāñ śitān
pa·ri·ghān paṭ·ṭa·sān prā·sāñ śak·ti·śū·la·pa·raś·va·dhān / cā·pā·ni ca sa·bā·ṇā·ni khaḍ·gāṃś ca vi·pu·lāñ śi·tān
- 5
pragṛhya paramakruddhāḥ samutpatya ca rākṣasāḥ / abruvan rāvaṇaṃ sarve pradīptā iva tejasā
pra·gṛh·ya pa·ra·mak·rud·dhāḥ sa·mut·pat·ya ca rāk·ṣa·sāḥ / ab·ru·van rā·va·ṇaṃ sar·ve pra·dīp·tā i·va te·ja·sā
- 6
adya rāmaṃ vadhiṣyāmaḥ sugrīvaṃ ca salakṣmaṇam / kṛpaṇaṃ ca hanūmantaṃ laṅkā yena pradharṣitā
ad·ya rā·maṃ va·dhiṣ·yā·maḥ sug·rī·vaṃ ca sa·lak·ṣma·ṇam / kṛ·pa·ṇaṃ ca ha·nū·man·taṃ laṅ·kā ye·na pra·dhar·ṣi·tā
- 7
tān gṛhītāyudhān sarvān vārayitvā vibhīṣaṇaḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ punaḥ pratyupaveśya tān
tān gṛ·hī·tā·yu·dhān sar·vān vā·ra·yit·vā vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ pu·naḥ prat·yu·pa·veś·ya tān
- 8
apy upāyais tribhis tāta yo 'rthaḥ prāptuṃ na śakyate / tasya vikramakālāṃs tān yuktān āhur manīṣiṇaḥ
apy u·pā·yais tri·bhis tā·ta yo 'rthaḥ prāp·tuṃ na śak·ya·te / tas·ya vik·ra·ma·kā·lāṃs tān yuk·tān ā·hur ma·nī·ṣi·ṇaḥ
- 9
pramatteṣv abhiyukteṣu daivena prahateṣu ca / vikramās tāta sidhyanti parīkṣya vidhinā kṛtāḥ
pra·mat·teṣv a·bhi·yuk·te·ṣu dai·ve·na pra·ha·te·ṣu ca / vik·ra·mās tā·ta sidh·yan·ti pa·rīk·ṣya vi·dhi·nā kṛ·tāḥ
- 10
apramattaṃ kathaṃ taṃ tu vijigīṣuṃ bale sthitam / jitaroṣaṃ durādharṣaṃ pradharṣayitum icchatha
ap·ra·mat·taṃ ka·thaṃ taṃ tu vi·ji·gī·ṣuṃ ba·le sthi·tam / ji·ta·ro·ṣaṃ du·rā·dhar·ṣaṃ pra·dhar·ṣa·yi·tum ic·cha·tha
- 11
samudraṃ laṅghayitvā tu ghoraṃ nadanadīpatim / kṛtaṃ hanumatā karma duṣkaraṃ tarkayeta kaḥ
sa·mud·raṃ laṅ·gha·yit·vā tu gho·raṃ na·da·na·dī·pa·tim / kṛ·taṃ ha·nu·ma·tā kar·ma duṣ·ka·raṃ tar·ka·ye·ta kaḥ
- 12
balāny aparimeyāni vīryāṇi ca niśācarāḥ / pareṣāṃ sahasāvajñā na kartavyā kathaṃ cana
ba·lāny a·pa·ri·me·yā·ni vīr·yā·ṇi ca ni·śā·ca·rāḥ / pa·re·ṣāṃ sa·ha·sā·vaj·ñā na kar·tav·yā ka·thaṃ ca·na
- 13
kiṃ ca rākṣasarājasya rāmeṇāpakṛtaṃ purā / ājahāra janasthānād yasya bhāryāṃ yaśasvinaḥ
kiṃ ca rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya rā·me·ṇā·pa·kṛ·taṃ pu·rā / ā·ja·hā·ra ja·nas·thā·nād yas·ya bhār·yāṃ ya·śas·vi·naḥ
- 14
kharo yady ativṛttas tu rāmeṇa nihato raṇe / avaśyaṃ prāṇināṃ prāṇā rakṣitavyā yathā balam
kha·ro yady a·ti·vṛt·tas tu rā·me·ṇa ni·ha·to ra·ṇe / a·vaś·yaṃ prā·ṇi·nāṃ prā·ṇā rak·ṣi·tav·yā ya·thā ba·lam
- 15
etannimittaṃ vaidehī bhayaṃ naḥ sumahad bhavet / āhṛtā sā parityājyā kalahārthe kṛte na kim
e·tan·ni·mit·taṃ vai·de·hī bha·yaṃ naḥ su·ma·had bha·vet / ā·hṛ·tā sā pa·rit·yāj·yā ka·la·hār·the kṛ·te na kim
- 16
na naḥ kṣamaṃ vīryavatā tena dharmānuvartinā / vairaṃ nirarthakaṃ kartuṃ dīyatām asya maithilī
na naḥ kṣa·maṃ vīr·ya·va·tā te·na dhar·mā·nu·var·ti·nā / vai·raṃ ni·rar·tha·kaṃ kar·tuṃ dī·ya·tām as·ya mai·thi·lī
- 17
yāvan na sagajāṃ sāśvāṃ bahuratnasamākulām / purīṃ dārayate bāṇair dīyatām asya maithilī
yā·van na sa·ga·jāṃ sāś·vāṃ ba·hu·rat·na·sa·mā·ku·lām / pu·rīṃ dā·ra·ya·te bā·ṇair dī·ya·tām as·ya mai·thi·lī
- 18
yāvat sughorā mahatī durdharṣā harivāhinī / nāvaskandati no laṅkāṃ tāvat sītā pradīyatām
yā·vat su·gho·rā ma·ha·tī dur·dhar·ṣā ha·ri·vā·hi·nī / nā·vas·kan·da·ti no laṅ·kāṃ tā·vat sī·tā pra·dī·ya·tām
- 19
vinaśyed dhi purī laṅkā śūrāḥ sarve ca rākṣasāḥ / rāmasya dayitā patnī na svayaṃ yadi dīyate
vi·naś·yed dhi pu·rī laṅ·kā śū·rāḥ sar·ve ca rāk·ṣa·sāḥ / rā·mas·ya da·yi·tā pat·nī na sva·yaṃ ya·di dī·ya·te
- 20
prasādaye tvāṃ bandhutvāt kuruṣva vacanaṃ mama / hitaṃ pathyaṃ tv ahaṃ brūmi dīyatām asya maithilī
pra·sā·da·ye tvāṃ ban·dhut·vāt ku·ruṣ·va va·ca·naṃ ma·ma / hi·taṃ path·yaṃ tv a·haṃ brū·mi dī·ya·tām as·ya mai·thi·lī
- 21
purā śaratsūryamarīcisaṃnibhān navāgrapuṅkhān sudṛḍhān nṛpātmajaḥ / sṛjaty amoghān viśikhān vadhāya te pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī
pu·rā śa·rat·sūr·ya·ma·rī·ci·saṃ·ni·bhān na·vāg·ra·puṅ·khān su·dṛ·ḍhān nṛ·pāt·ma·jaḥ / sṛ·jaty a·mo·ghān vi·śi·khān va·dhā·ya te pra·dī·ya·tāṃ dā·śa·ra·thā·ya mai·thi·lī
- 22
tyajasva kopaṃ sukhadharmanāśanaṃ bhajasva dharmaṃ ratikīrtivardhanam / prasīda jīvema saputrabāndhavāḥ pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī
tya·jas·va ko·paṃ su·kha·dhar·ma·nā·śa·naṃ bha·jas·va dhar·maṃ ra·ti·kīr·ti·var·dha·nam / pra·sī·da jī·ve·ma sa·put·ra·bān·dha·vāḥ pra·dī·ya·tāṃ dā·śa·ra·thā·ya mai·thi·lī
Yuddhakāṇḍa · sarga 10 21 verses
- 1
suniviṣṭaṃ hitaṃ vākyam uktavantaṃ vibhīṣaṇam / abravīt paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ
su·ni·viṣ·ṭaṃ hi·taṃ vāk·yam uk·ta·van·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇam / ab·ra·vīt pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ rā·va·ṇaḥ kā·la·co·di·taḥ
- 2
vaset saha sapatnena kruddhenāśīviṣeṇa vā / na tu mitrapravādena saṃvasec chatrusevinā
va·set sa·ha sa·pat·ne·na krud·dhe·nā·śī·vi·ṣe·ṇa vā / na tu mit·rap·ra·vā·de·na saṃ·va·sec chat·ru·se·vi·nā
- 3
jānāmi śīlaṃ jñātīnāṃ sarvalokeṣu rākṣasa / hṛṣyanti vyasaneṣv ete jñātīnāṃ jñātayaḥ sadā
jā·nā·mi śī·laṃ jñā·tī·nāṃ sar·va·lo·ke·ṣu rāk·ṣa·sa / hṛṣ·yan·ti vya·sa·neṣv e·te jñā·tī·nāṃ jñā·ta·yaḥ sa·dā
- 4
pradhānaṃ sādhakaṃ vaidyaṃ dharmaśīlaṃ ca rākṣasa / jñātayo hy avamanyante śūraṃ paribhavanti ca
pra·dhā·naṃ sā·dha·kaṃ vaid·yaṃ dhar·ma·śī·laṃ ca rāk·ṣa·sa / jñā·ta·yo hy a·va·man·yan·te śū·raṃ pa·ri·bha·van·ti ca
- 5
nityam anyonyasaṃhṛṣṭā vyasaneṣv ātatāyinaḥ / pracchannahṛdayā ghorā jñātayas tu bhayāvahāḥ
nit·yam an·yon·ya·saṃ·hṛṣ·ṭā vya·sa·neṣv ā·ta·tā·yi·naḥ / prac·chan·na·hṛ·da·yā gho·rā jñā·ta·yas tu bha·yā·va·hāḥ
- 6
śrūyante hastibhir gītāḥ ślokāḥ padmavane kva cit / pāśahastān narān dṛṣṭvā śṛṇu tān gadato mama
śrū·yan·te has·ti·bhir gī·tāḥ ślo·kāḥ pad·ma·va·ne kva cit / pā·śa·has·tān na·rān dṛṣ·ṭvā śṛ·ṇu tān ga·da·to ma·ma
- 7
nāgnir nānyāni śastrāṇi na naḥ pāśā bhayāvahāḥ / ghorāḥ svārthaprayuktās tu jñātayo no bhayāvahāḥ
nāg·nir nān·yā·ni śas·trā·ṇi na naḥ pā·śā bha·yā·va·hāḥ / gho·rāḥ svār·thap·ra·yuk·tās tu jñā·ta·yo no bha·yā·va·hāḥ
- 8
upāyam ete vakṣyanti grahaṇe nātra saṃśayaḥ / kṛtsnād bhayāj jñātibhayaṃ sukaṣṭaṃ viditaṃ ca naḥ
u·pā·yam e·te vak·ṣyan·ti gra·ha·ṇe nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / kṛt·snād bha·yāj jñā·ti·bha·yaṃ su·kaṣ·ṭaṃ vi·di·taṃ ca naḥ
- 9
vidyate goṣu saṃpannaṃ vidyate brāhmaṇe damaḥ / vidyate strīṣu cāpalyaṃ vidyate jñātito bhayam
vid·ya·te go·ṣu saṃ·pan·naṃ vid·ya·te brāh·ma·ṇe da·maḥ / vid·ya·te strī·ṣu cā·pal·yaṃ vid·ya·te jñā·ti·to bha·yam
- 10
tato neṣṭam idaṃ saumya yad ahaṃ lokasatkṛtaḥ / aiśvaryam abhijātaś ca ripūṇāṃ mūrdhni ca sthitaḥ
ta·to neṣ·ṭam i·daṃ saum·ya yad a·haṃ lo·ka·sat·kṛ·taḥ / aiś·var·yam a·bhi·jā·taś ca ri·pū·ṇāṃ mūr·dhni ca sthi·taḥ
- 11
anyas tv evaṃvidhaṃ brūyād vākyam etan niśācara / asmin muhūrte na bhavet tvāṃ tu dhik kulapāṃsanam
an·yas tv e·vaṃ·vi·dhaṃ brū·yād vāk·yam e·tan ni·śā·ca·ra / as·min mu·hūr·te na bha·vet tvāṃ tu dhik ku·la·pāṃ·sa·nam
- 12
ity uktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ nyāyavādī vibhīṣaṇaḥ / utpapāta gadāpāṇiś caturbhiḥ saha rākṣasaiḥ
ity uk·taḥ pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ nyā·ya·vā·dī vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ut·pa·pā·ta ga·dā·pā·ṇiś ca·tur·bhiḥ sa·ha rāk·ṣa·saiḥ
- 13
abravīc ca tadā vākyaṃ jātakrodho vibhīṣaṇaḥ / antarikṣagataḥ śrīmān bhrātaraṃ rākṣasādhipam
ab·ra·vīc ca ta·dā vāk·yaṃ jā·tak·ro·dho vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / an·ta·rik·ṣa·ga·taḥ śrī·mān bhrā·ta·raṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam
- 14
sa tvaṃ bhrātāsi me rājan brūhi māṃ yad yad icchasi / idaṃ tu paruṣaṃ vākyaṃ na kṣamāmy anṛtaṃ tava
sa tvaṃ bhrā·tā·si me rā·jan brū·hi māṃ yad yad ic·cha·si / i·daṃ tu pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ na kṣa·māmy a·nṛ·taṃ ta·va
- 15
sunītaṃ hitakāmena vākyam uktaṃ daśānana / na gṛhṇanty akṛtātmānaḥ kālasya vaśam āgatāḥ
su·nī·taṃ hi·ta·kā·me·na vāk·yam uk·taṃ da·śā·na·na / na gṛh·ṇanty a·kṛ·tāt·mā·naḥ kā·las·ya va·śam ā·ga·tāḥ
- 16
sulabhāḥ puruṣā rājan satataṃ priyavādinaḥ / apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ
su·la·bhāḥ pu·ru·ṣā rā·jan sa·ta·taṃ pri·ya·vā·di·naḥ / ap·ri·yas·ya tu path·yas·ya vak·tā śro·tā ca dur·la·bhaḥ
- 17
baddhaṃ kālasya pāśena sarvabhūtāpahāriṇā / na naśyantam upekṣeyaṃ pradīptaṃ śaraṇaṃ yathā
bad·dhaṃ kā·las·ya pā·śe·na sar·va·bhū·tā·pa·hā·ri·ṇā / na naś·yan·tam u·pek·ṣe·yaṃ pra·dīp·taṃ śa·ra·ṇaṃ ya·thā
- 18
dīptapāvakasaṃkāśaiḥ śitaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ / na tvām icchāmy ahaṃ draṣṭuṃ rāmeṇa nihataṃ śaraiḥ
dīp·ta·pā·va·ka·saṃ·kā·śaiḥ śi·taiḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / na tvām ic·chāmy a·haṃ draṣ·ṭuṃ rā·me·ṇa ni·ha·taṃ śa·raiḥ
- 19
śūrāś ca balavantaś ca kṛtāstrāś ca raṇājire / kālābhipannā sīdanti yathā vālukasetavaḥ
śū·rāś ca ba·la·van·taś ca kṛ·tās·trāś ca ra·ṇā·ji·re / kā·lā·bhi·pan·nā sī·dan·ti ya·thā vā·lu·ka·se·ta·vaḥ
- 20
ātmānaṃ sarvathā rakṣa purīṃ cemāṃ sarākṣasām / svasti te 'stu gamiṣyāmi sukhī bhava mayā vinā
āt·mā·naṃ sar·va·thā rak·ṣa pu·rīṃ ce·māṃ sa·rāk·ṣa·sām / svas·ti te 'stu ga·miṣ·yā·mi su·khī bha·va ma·yā vi·nā
- 21
nivāryamāṇasya mayā hitaiṣiṇā na rocate te vacanaṃ niśācara / parītakālā hi gatāyuṣo narā hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhir īritam
ni·vār·ya·mā·ṇas·ya ma·yā hi·tai·ṣi·ṇā na ro·ca·te te va·ca·naṃ ni·śā·ca·ra / pa·rī·ta·kā·lā hi ga·tā·yu·ṣo na·rā hi·taṃ na gṛh·ṇan·ti su·hṛd·bhir ī·ri·tam
Yuddhakāṇḍa · sarga 11 59 verses
- 1
ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ / ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ
ity uk·tvā pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ rā·va·ṇaṃ rā·va·ṇā·nu·jaḥ / ā·ja·gā·ma mu·hūr·te·na yat·ra rā·maḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ
- 2
taṃ meruśikharākāraṃ dīptām iva śatahradām / gaganasthaṃ mahīsthās te dadṛśur vānarādhipāḥ
taṃ me·ru·śi·kha·rā·kā·raṃ dīp·tām i·va śa·tah·ra·dām / ga·ga·nas·thaṃ ma·hīs·thās te da·dṛ·śur vā·na·rā·dhi·pāḥ
- 3
tam ātmapañcamaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vānarādhipaḥ / vānaraiḥ saha durdharṣaś cintayām āsa buddhimān
tam āt·ma·pañ·ca·maṃ dṛṣ·ṭvā sug·rī·vo vā·na·rā·dhi·paḥ / vā·na·raiḥ sa·ha dur·dhar·ṣaś cin·ta·yām ā·sa bud·dhi·mān
- 4
cintayitvā muhūrtaṃ tu vānarāṃs tān uvāca ha / hanūmatpramukhān sarvān idaṃ vacanam uttamam
cin·ta·yit·vā mu·hūr·taṃ tu vā·na·rāṃs tān u·vā·ca ha / ha·nū·mat·pra·mu·khān sar·vān i·daṃ va·ca·nam ut·ta·mam
- 5
eṣa sarvāyudhopetaś caturbhiḥ saha rākṣasaiḥ / rākṣaso 'bhyeti paśyadhvam asmān hantuṃ na saṃśayaḥ
e·ṣa sar·vā·yu·dho·pe·taś ca·tur·bhiḥ sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / rāk·ṣa·so 'bhye·ti paś·yadh·vam as·mān han·tuṃ na saṃ·śa·yaḥ
- 6
sugrīvasya vacaḥ śrutvā sarve te vānarottamāḥ / sālān udyamya śailāṃś ca idaṃ vacanam abruvan
sug·rī·vas·ya va·caḥ śrut·vā sar·ve te vā·na·rot·ta·māḥ / sā·lān ud·yam·ya śai·lāṃś ca i·daṃ va·ca·nam ab·ru·van
- 7
śīghraṃ vyādiśa no rājan vadhāyaiṣāṃ durātmanām / nipatantu hatāś caite dharaṇyām alpajīvitāḥ
śīgh·raṃ vyā·di·śa no rā·jan va·dhā·yai·ṣāṃ du·rāt·ma·nām / ni·pa·tan·tu ha·tāś cai·te dha·raṇ·yām al·pa·jī·vi·tāḥ
- 8
teṣāṃ saṃbhāṣamāṇānām anyonyaṃ sa vibhīṣaṇaḥ / uttaraṃ tīram āsādya khastha eva vyatiṣṭhata
te·ṣāṃ saṃ·bhā·ṣa·mā·ṇā·nām an·yon·yaṃ sa vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ut·ta·raṃ tī·ram ā·sād·ya khas·tha e·va vya·tiṣ·ṭha·ta
- 9
uvāca ca mahāprājñaḥ svareṇa mahatā mahān / sugrīvaṃ tāṃś ca saṃprekṣya khastha eva vibhīṣaṇaḥ
u·vā·ca ca ma·hāp·rāj·ñaḥ sva·re·ṇa ma·ha·tā ma·hān / sug·rī·vaṃ tāṃś ca saṃp·rek·ṣya khas·tha e·va vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 10
rāvaṇo nāma durvṛtto rākṣaso rākṣaseśvaraḥ / tasyāham anujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ
rā·va·ṇo nā·ma dur·vṛt·to rāk·ṣa·so rāk·ṣa·seś·va·raḥ / tas·yā·ham a·nu·jo bhrā·tā vi·bhī·ṣa·ṇa i·ti śru·taḥ
- 11
tena sītā janasthānād dhṛtā hatvā jaṭāyuṣam / ruddhvā ca vivaśā dīnā rākṣasībhiḥ surakṣitā
te·na sī·tā ja·nas·thā·nād dhṛ·tā hat·vā ja·ṭā·yu·ṣam / rud·dhvā ca vi·va·śā dī·nā rāk·ṣa·sī·bhiḥ su·rak·ṣi·tā
- 12
tam ahaṃ hetubhir vākyair vividhaiś ca nyadarśayam / sādhu niryātyatāṃ sītā rāmāyeti punaḥ punaḥ
tam a·haṃ he·tu·bhir vāk·yair vi·vi·dhaiś ca nya·dar·śa·yam / sā·dhu nir·yāt·ya·tāṃ sī·tā rā·mā·ye·ti pu·naḥ pu·naḥ
- 13
sa ca na pratijagrāha rāvaṇaḥ kālacoditaḥ / ucyamāno hitaṃ vākyaṃ viparīta ivauṣadham
sa ca na pra·ti·jag·rā·ha rā·va·ṇaḥ kā·la·co·di·taḥ / uc·ya·mā·no hi·taṃ vāk·yaṃ vi·pa·rī·ta i·vau·ṣa·dham
- 14
so 'haṃ paruṣitas tena dāsavac cāvamānitaḥ / tyaktvā putrāṃś ca dārāṃś ca rāghavaṃ śaraṇaṃ gataḥ
so 'haṃ pa·ru·ṣi·tas te·na dā·sa·vac cā·va·mā·ni·taḥ / tyak·tvā put·rāṃś ca dā·rāṃś ca rā·gha·vaṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ
- 15
sarvalokaśaraṇyāya rāghavāya mahātmane / nivedayata māṃ kṣipraṃ vibhīṣaṇam upasthitam
sar·va·lo·ka·śa·raṇ·yā·ya rā·gha·vā·ya ma·hāt·ma·ne / ni·ve·da·ya·ta māṃ kṣip·raṃ vi·bhī·ṣa·ṇam u·pas·thi·tam
- 16
etat tu vacanaṃ śrutvā sugrīvo laghuvikramaḥ / lakṣmaṇasyāgrato rāmaṃ saṃrabdham idam abravīt
e·tat tu va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vo la·ghu·vik·ra·maḥ / lak·ṣma·ṇas·yāg·ra·to rā·maṃ saṃ·rab·dham i·dam ab·ra·vīt
- 17
rāvaṇasyānujo bhrātā vibhīṣaṇa iti śrutaḥ / caturbhiḥ saha rakṣobhir bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ
rā·va·ṇas·yā·nu·jo bhrā·tā vi·bhī·ṣa·ṇa i·ti śru·taḥ / ca·tur·bhiḥ sa·ha rak·ṣo·bhir bha·van·taṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ
- 18
rāvaṇena praṇihitaṃ tam avehi vibhīṣaṇam / tasyāhaṃ nigrahaṃ manye kṣamaṃ kṣamavatāṃ vara
rā·va·ṇe·na pra·ṇi·hi·taṃ tam a·ve·hi vi·bhī·ṣa·ṇam / tas·yā·haṃ nig·ra·haṃ man·ye kṣa·maṃ kṣa·ma·va·tāṃ va·ra
- 19
rākṣaso jihmayā buddhyā saṃdiṣṭo 'yam upasthitaḥ / prahartuṃ māyayā channo viśvaste tvayi rāghava
rāk·ṣa·so jih·ma·yā bud·dhyā saṃ·diṣ·ṭo 'yam u·pas·thi·taḥ / pra·har·tuṃ mā·ya·yā chan·no viś·vas·te tva·yi rā·gha·va
- 20
badhyatām eṣa tīvreṇa daṇḍena sacivaiḥ saha / rāvaṇasya nṛśaṃsasya bhrātā hy eṣa vibhīṣaṇaḥ
badh·ya·tām e·ṣa tīv·re·ṇa daṇ·ḍe·na sa·ci·vaiḥ sa·ha / rā·va·ṇas·ya nṛ·śaṃ·sas·ya bhrā·tā hy e·ṣa vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 21
evam uktvā tu taṃ rāmaṃ saṃrabdho vāhinīpatiḥ / vākyajño vākyakuśalaṃ tato maunam upāgamat
e·vam uk·tvā tu taṃ rā·maṃ saṃ·rab·dho vā·hi·nī·pa·tiḥ / vāk·yaj·ño vāk·ya·ku·śa·laṃ ta·to mau·nam u·pā·ga·mat
- 22
sugrīvasya tu tad vākyaṃ śrutvā rāmo mahābalaḥ / samīpasthān uvācedaṃ hanūmatpramukhān harīn
sug·rī·vas·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā rā·mo ma·hā·ba·laḥ / sa·mī·pas·thān u·vā·ce·daṃ ha·nū·mat·pra·mu·khān ha·rīn
- 23
yad uktaṃ kapirājena rāvaṇāvarajaṃ prati / vākyaṃ hetumad atyarthaṃ bhavadbhir api tac chrutam
yad uk·taṃ ka·pi·rā·je·na rā·va·ṇā·va·ra·jaṃ pra·ti / vāk·yaṃ he·tu·mad at·yar·thaṃ bha·vad·bhir a·pi tac chru·tam
- 24
suhṛdā hy arthakṛccheṣu yuktaṃ buddhimatā satā / samarthenāpi saṃdeṣṭuṃ śāśvatīṃ bhūtim icchatā
su·hṛ·dā hy ar·tha·kṛc·che·ṣu yuk·taṃ bud·dhi·ma·tā sa·tā / sa·mar·the·nā·pi saṃ·deṣ·ṭuṃ śāś·va·tīṃ bhū·tim ic·cha·tā
- 25
ity evaṃ paripṛṣṭās te svaṃ svaṃ matam atandritāḥ / sopacāraṃ tadā rāmam ūcur hitacikīrṣavaḥ
ity e·vaṃ pa·ri·pṛṣ·ṭās te svaṃ svaṃ ma·tam a·tan·dri·tāḥ / so·pa·cā·raṃ ta·dā rā·mam ū·cur hi·ta·ci·kīr·ṣa·vaḥ
- 26
ajñātaṃ nāsti te kiṃ cit triṣu lokeṣu rāghava / ātmānaṃ pūjayan rāma pṛcchasy asmān suhṛttayā
aj·ñā·taṃ nās·ti te kiṃ cit tri·ṣu lo·ke·ṣu rā·gha·va / āt·mā·naṃ pū·ja·yan rā·ma pṛc·chasy as·mān su·hṛt·ta·yā
- 27
tvaṃ hi satyavrataḥ śūro dhārmiko dṛḍhavikramaḥ / parīkṣya kārā smṛtimān nisṛṣṭātmā suhṛtsu ca
tvaṃ hi sat·yav·ra·taḥ śū·ro dhār·mi·ko dṛ·ḍha·vik·ra·maḥ / pa·rīk·ṣya kā·rā smṛ·ti·mān ni·sṛṣ·ṭāt·mā su·hṛt·su ca
- 28
tasmād ekaikaśas tāvad bruvantu sacivās tava / hetuto matisaṃpannāḥ samarthāś ca punaḥ punaḥ
tas·mād e·kai·ka·śas tā·vad bru·van·tu sa·ci·vās ta·va / he·tu·to ma·ti·saṃ·pan·nāḥ sa·mar·thāś ca pu·naḥ pu·naḥ
- 29
ity ukte rāghavāyātha matimān aṅgado 'grataḥ / vibhīṣaṇaparīkṣārtham uvāca vacanaṃ hariḥ
ity uk·te rā·gha·vā·yā·tha ma·ti·mān aṅ·ga·do 'gra·taḥ / vi·bhī·ṣa·ṇa·pa·rīk·ṣār·tham u·vā·ca va·ca·naṃ ha·riḥ
- 30
śatroḥ sakāśāt saṃprāptaḥ sarvathā śaṅkya eva hi / viśvāsayogyaḥ sahasā na kartavyo vibhīṣaṇaḥ
śat·roḥ sa·kā·śāt saṃp·rāp·taḥ sar·va·thā śaṅ·kya e·va hi / viś·vā·sa·yog·yaḥ sa·ha·sā na kar·tav·yo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 31
chādayitvātmabhāvaṃ hi caranti śaṭhabuddhayaḥ / praharanti ca randhreṣu so 'narthaḥ sumahān bhavet
chā·da·yit·vāt·ma·bhā·vaṃ hi ca·ran·ti śa·ṭha·bud·dha·yaḥ / pra·ha·ran·ti ca ran·dhre·ṣu so 'nar·thaḥ su·ma·hān bha·vet
- 32
arthānarthau viniścitya vyavasāyaṃ bhajeta ha / guṇataḥ saṃgrahaṃ kuryād doṣatas tu visarjayet
ar·thā·nar·thau vi·niś·cit·ya vya·va·sā·yaṃ bha·je·ta ha / gu·ṇa·taḥ saṃg·ra·haṃ kur·yād do·ṣa·tas tu vi·sar·ja·yet
- 33
yadi doṣo mahāṃs tasmiṃs tyajyatām aviśaṅkitam / guṇān vāpi bahūñ jñātvā saṃgrahaḥ kriyatāṃ nṛpa
ya·di do·ṣo ma·hāṃs tas·miṃs tyaj·ya·tām a·vi·śaṅ·ki·tam / gu·ṇān vā·pi ba·hūñ jñāt·vā saṃg·ra·haḥ kri·ya·tāṃ nṛ·pa
- 34
śarabhas tv atha niścitya sārthaṃ vacanam abravīt / kṣipram asmin naravyāghra cāraḥ pratividhīyatām
śa·ra·bhas tv a·tha niś·cit·ya sār·thaṃ va·ca·nam ab·ra·vīt / kṣip·ram as·min na·rav·yāgh·ra cā·raḥ pra·ti·vi·dhī·ya·tām
- 35
praṇidhāya hi cāreṇa yathāvat sūkṣmabuddhinā / parīkṣya ca tataḥ kāryo yathānyāyaṃ parigrahaḥ
pra·ṇi·dhā·ya hi cā·re·ṇa ya·thā·vat sūk·ṣma·bud·dhi·nā / pa·rīk·ṣya ca ta·taḥ kār·yo ya·thān·yā·yaṃ pa·rig·ra·haḥ
- 36
jāmbavāṃs tv atha saṃprekṣya śāstrabuddhyā vicakṣaṇaḥ / vākyaṃ vijñāpayām āsa guṇavad doṣavarjitam
jām·ba·vāṃs tv a·tha saṃp·rek·ṣya śās·tra·bud·dhyā vi·cak·ṣa·ṇaḥ / vāk·yaṃ vij·ñā·pa·yām ā·sa gu·ṇa·vad do·ṣa·var·ji·tam
- 37
baddhavairāc ca pāpāc ca rākṣasendrād vibhīṣaṇaḥ / adeśa kāle saṃprāptaḥ sarvathā śaṅkyatām ayam
bad·dha·vai·rāc ca pā·pāc ca rāk·ṣa·sen·drād vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / a·de·śa kā·le saṃp·rāp·taḥ sar·va·thā śaṅ·kya·tām a·yam
- 38
tato maindas tu saṃprekṣya nayāpanayakovidaḥ / vākyaṃ vacanasaṃpanno babhāṣe hetumattaram
ta·to main·das tu saṃp·rek·ṣya na·yā·pa·na·ya·ko·vi·daḥ / vāk·yaṃ va·ca·na·saṃ·pan·no ba·bhā·ṣe he·tu·mat·ta·ram
- 39
vacanaṃ nāma tasyaiṣa rāvaṇasya vibhīṣaṇaḥ / pṛcchyatāṃ madhureṇāyaṃ śanair naravareśvara
va·ca·naṃ nā·ma tas·yai·ṣa rā·va·ṇas·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / pṛc·chya·tāṃ ma·dhu·re·ṇā·yaṃ śa·nair na·ra·va·reś·va·ra
- 40
bhāvam asya tu vijñāya tatas tattvaṃ kariṣyasi / yadi dṛṣṭo na duṣṭo vā buddhipūrvaṃ nararṣabha
bhā·vam as·ya tu vij·ñā·ya ta·tas tat·tvaṃ ka·riṣ·ya·si / ya·di dṛṣ·ṭo na duṣ·ṭo vā bud·dhi·pūr·vaṃ na·rar·ṣa·bha
- 41
atha saṃskārasaṃpanno hanūmān sacivottamaḥ / uvāca vacanaṃ ślakṣṇam arthavan madhuraṃ laghu
a·tha saṃs·kā·ra·saṃ·pan·no ha·nū·mān sa·ci·vot·ta·maḥ / u·vā·ca va·ca·naṃ ślak·ṣṇam ar·tha·van ma·dhu·raṃ la·ghu
- 42
na bhavantaṃ matiśreṣṭhaṃ samarthaṃ vadatāṃ varam / atiśāyayituṃ śakto bṛhaspatir api bruvan
na bha·van·taṃ ma·tiś·reṣ·ṭhaṃ sa·mar·thaṃ va·da·tāṃ va·ram / a·ti·śā·ya·yi·tuṃ śak·to bṛ·has·pa·tir a·pi bru·van
- 43
na vādān nāpi saṃgharṣān nādhikyān na ca kāmataḥ / vakṣyāmi vacanaṃ rājan yathārthaṃ rāmagauravāt
na vā·dān nā·pi saṃ·ghar·ṣān nā·dhik·yān na ca kā·ma·taḥ / vak·ṣyā·mi va·ca·naṃ rā·jan ya·thār·thaṃ rā·ma·gau·ra·vāt
- 44
arthānarthanimittaṃ hi yad uktaṃ sacivais tava / tatra doṣaṃ prapaśyāmi kriyā na hy upapadyate
ar·thā·nar·tha·ni·mit·taṃ hi yad uk·taṃ sa·ci·vais ta·va / tat·ra do·ṣaṃ pra·paś·yā·mi kri·yā na hy u·pa·pad·ya·te
- 45
ṛte niyogāt sāmarthyam avaboddhuṃ na śakyate / sahasā viniyogo hi doṣavān pratibhāti me
ṛ·te ni·yo·gāt sā·mar·thyam a·va·bod·dhuṃ na śak·ya·te / sa·ha·sā vi·ni·yo·go hi do·ṣa·vān pra·ti·bhā·ti me
- 46
cārapraṇihitaṃ yuktaṃ yad uktaṃ sacivais tava / arthasyāsaṃbhavāt tatra kāraṇaṃ nopapadyate
cā·rap·ra·ṇi·hi·taṃ yuk·taṃ yad uk·taṃ sa·ci·vais ta·va / ar·thas·yā·saṃ·bha·vāt tat·ra kā·ra·ṇaṃ no·pa·pad·ya·te
- 47
adeśa kāle saṃprāpta ity ayaṃ yad vibhīṣaṇaḥ / vivakṣā cātra me 'stīyaṃ tāṃ nibodha yathā mati
a·de·śa kā·le saṃp·rāp·ta ity a·yaṃ yad vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vi·vak·ṣā cāt·ra me 'stī·yaṃ tāṃ ni·bo·dha ya·thā ma·ti
- 48
sa eṣa deśaḥ kālaś ca bhavatīha yathā tathā / puruṣāt puruṣaṃ prāpya tathā doṣaguṇāv api
sa e·ṣa de·śaḥ kā·laś ca bha·va·tī·ha ya·thā ta·thā / pu·ru·ṣāt pu·ru·ṣaṃ prāp·ya ta·thā do·ṣa·gu·ṇāv a·pi
- 49
daurātmyaṃ rāvaṇe dṛṣṭvā vikramaṃ ca tathā tvayi / yuktam āgamanaṃ tasya sadṛśaṃ tasya buddhitaḥ
dau·rāt·myaṃ rā·va·ṇe dṛṣ·ṭvā vik·ra·maṃ ca ta·thā tva·yi / yuk·tam ā·ga·ma·naṃ tas·ya sa·dṛ·śaṃ tas·ya bud·dhi·taḥ
- 50
ajñātarūpaiḥ puruṣaiḥ sa rājan pṛcchyatām iti / yad uktam atra me prekṣā kā cid asti samīkṣitā
aj·ñā·ta·rū·paiḥ pu·ru·ṣaiḥ sa rā·jan pṛc·chya·tām i·ti / yad uk·tam at·ra me prek·ṣā kā cid as·ti sa·mīk·ṣi·tā
- 51
pṛcchyamāno viśaṅketa sahasā buddhimān vacaḥ / tatra mitraṃ praduṣyeta mithyapṛṣṭaṃ sukhāgatam
pṛc·chya·mā·no vi·śaṅ·ke·ta sa·ha·sā bud·dhi·mān va·caḥ / tat·ra mit·raṃ pra·duṣ·ye·ta mith·ya·pṛṣ·ṭaṃ su·khā·ga·tam
- 52
aśakyaḥ sahasā rājan bhāvo vettuṃ parasya vai / antaḥ svabhāvair gītais tair naipuṇyaṃ paśyatā bhṛśam
a·śak·yaḥ sa·ha·sā rā·jan bhā·vo vet·tuṃ pa·ras·ya vai / an·taḥ sva·bhā·vair gī·tais tair nai·puṇ·yaṃ paś·ya·tā bhṛ·śam
- 53
na tv asya bruvato jātu lakṣyate duṣṭabhāvatā / prasannaṃ vadanaṃ cāpi tasmān me nāsti saṃśayaḥ
na tv as·ya bru·va·to jā·tu lak·ṣya·te duṣ·ṭa·bhā·va·tā / pra·san·naṃ va·da·naṃ cā·pi tas·mān me nās·ti saṃ·śa·yaḥ
- 54
aśaṅkitamatiḥ svastho na śaṭhaḥ parisarpati / na cāsya duṣṭā vāk cāpi tasmān nāstīha saṃśayaḥ
a·śaṅ·ki·ta·ma·tiḥ svas·tho na śa·ṭhaḥ pa·ri·sar·pa·ti / na cās·ya duṣ·ṭā vāk cā·pi tas·mān nās·tī·ha saṃ·śa·yaḥ
- 55
ākāraś chādyamāno 'pi na śakyo vinigūhitum / balād dhi vivṛṇoty eva bhāvam antargataṃ nṛṇām
ā·kā·raś chād·ya·mā·no 'pi na śak·yo vi·ni·gū·hi·tum / ba·lād dhi vi·vṛ·ṇoty e·va bhā·vam an·tar·ga·taṃ nṛ·ṇām
- 56
deśakālopapannaṃ ca kāryaṃ kāryavidāṃ vara / saphalaṃ kurute kṣipraṃ prayogeṇābhisaṃhitam
de·śa·kā·lo·pa·pan·naṃ ca kār·yaṃ kār·ya·vi·dāṃ va·ra / sa·pha·laṃ ku·ru·te kṣip·raṃ pra·yo·ge·ṇā·bhi·saṃ·hi·tam
- 57
udyogaṃ tava saṃprekṣya mithyāvṛttaṃ ca rāvaṇam / vālinaś ca vadhaṃ śrutvā sugrīvaṃ cābhiṣecitam
ud·yo·gaṃ ta·va saṃp·rek·ṣya mith·yā·vṛt·taṃ ca rā·va·ṇam / vā·li·naś ca va·dhaṃ śrut·vā sug·rī·vaṃ cā·bhi·ṣe·ci·tam
- 58
rājyaṃ prārthayamānaś ca buddhipūrvam ihāgataḥ / etāvat tu puraskṛtya yujyate tv asya saṃgrahaḥ
rāj·yaṃ prār·tha·ya·mā·naś ca bud·dhi·pūr·vam i·hā·ga·taḥ / e·tā·vat tu pu·ras·kṛt·ya yuj·ya·te tv as·ya saṃg·ra·haḥ
- 59
yathāśakti mayoktaṃ tu rākṣasasyārjavaṃ prati / tvaṃ pramāṇaṃ tu śeṣasya śrutvā buddhimatāṃ vara
ya·thā·śak·ti ma·yok·taṃ tu rāk·ṣa·sas·yār·ja·vaṃ pra·ti / tvaṃ pra·mā·ṇaṃ tu śe·ṣas·ya śrut·vā bud·dhi·ma·tāṃ va·ra
Yuddhakāṇḍa · sarga 12 22 verses
- 1
atha rāmaḥ prasannātmā śrutvā vāyusutasya ha / pratyabhāṣata durdharṣaḥ śrutavān ātmani sthitam
a·tha rā·maḥ pra·san·nāt·mā śrut·vā vā·yu·su·tas·ya ha / prat·ya·bhā·ṣa·ta dur·dhar·ṣaḥ śru·ta·vān āt·ma·ni sthi·tam
- 2
mamāpi tu vivakṣāsti kā cit prati vibhīṣaṇam / śrutam icchāmi tat sarvaṃ bhavadbhiḥ śreyasi sthitaiḥ
ma·mā·pi tu vi·vak·ṣās·ti kā cit pra·ti vi·bhī·ṣa·ṇam / śru·tam ic·chā·mi tat sar·vaṃ bha·vad·bhiḥ śre·ya·si sthi·taiḥ
- 3
mitrabhāvena saṃprāptaṃ na tyajeyaṃ kathaṃ cana / doṣo yady api tasya syāt satām etad agarhitam
mit·ra·bhā·ve·na saṃp·rāp·taṃ na tya·je·yaṃ ka·thaṃ ca·na / do·ṣo yady a·pi tas·ya syāt sa·tām e·tad a·gar·hi·tam
- 4
rāmasya vacanaṃ śrutvā sugrīvaḥ plavageśvaraḥ / pratyabhāṣata kākutsthaṃ sauhārdenābhicoditaḥ
rā·mas·ya va·ca·naṃ śrut·vā sug·rī·vaḥ pla·va·geś·va·raḥ / prat·ya·bhā·ṣa·ta kā·kut·sthaṃ sau·hār·de·nā·bhi·co·di·taḥ
- 5
kim atra citraṃ dharmajña lokanāthaśikhāmaṇe / yat tvam āryaṃ prabhāṣethāḥ sattvavān sapathe sthitaḥ
kim at·ra cit·raṃ dhar·maj·ña lo·ka·nā·tha·śi·khā·ma·ṇe / yat tvam ār·yaṃ pra·bhā·ṣe·thāḥ sat·tva·vān sa·pa·the sthi·taḥ
- 6
mama cāpy antarātmāyaṃ śuddhiṃ vetti vibhīṣaṇam / anumanāc ca bhāvāc ca sarvataḥ suparīkṣitaḥ
ma·ma cāpy an·ta·rāt·mā·yaṃ śud·dhiṃ vet·ti vi·bhī·ṣa·ṇam / a·nu·ma·nāc ca bhā·vāc ca sar·va·taḥ su·pa·rīk·ṣi·taḥ
- 7
tasmāt kṣipraṃ sahāsmābhis tulyo bhavatu rāghava / vibhīṣaṇo mahāprājñaḥ sakhitvaṃ cābhyupaitu naḥ
tas·māt kṣip·raṃ sa·hās·mā·bhis tul·yo bha·va·tu rā·gha·va / vi·bhī·ṣa·ṇo ma·hāp·rāj·ñaḥ sa·khit·vaṃ cābh·yu·pai·tu naḥ
- 8
sa sugrīvasya tad vākyaṃ rāmaḥ śrutvā vimṛśya ca / tataḥ śubhataraṃ vākyam uvāca haripuṃgavam
sa sug·rī·vas·ya tad vāk·yaṃ rā·maḥ śrut·vā vi·mṛś·ya ca / ta·taḥ śu·bha·ta·raṃ vāk·yam u·vā·ca ha·ri·puṃ·ga·vam
- 9
suduṣṭo vāpy aduṣṭo vā kim eṣa rajanīcaraḥ / sūkṣmam apy ahitaṃ kartuṃ mamāśaktaḥ kathaṃ cana
su·duṣ·ṭo vāpy a·duṣ·ṭo vā kim e·ṣa ra·ja·nī·ca·raḥ / sūk·ṣmam apy a·hi·taṃ kar·tuṃ ma·mā·śak·taḥ ka·thaṃ ca·na
- 10
piśācān dānavān yakṣān pṛthivyāṃ caiva rākṣasān / aṅgulyagreṇa tān hanyām icchan harigaṇeśvara
pi·śā·cān dā·na·vān yak·ṣān pṛ·thiv·yāṃ cai·va rāk·ṣa·sān / aṅ·gul·yag·re·ṇa tān han·yām ic·chan ha·ri·ga·ṇeś·va·ra
- 11
śrūyate hi kapotena śatruḥ śaraṇam āgataḥ / arcitaś ca yathānyāyaṃ svaiś ca māṃsair nimantritaḥ
śrū·ya·te hi ka·po·te·na śat·ruḥ śa·ra·ṇam ā·ga·taḥ / ar·ci·taś ca ya·thān·yā·yaṃ svaiś ca māṃ·sair ni·man·tri·taḥ
- 12
sa hi taṃ pratijagrāha bhāryā hartāram āgatam / kapoto vānaraśreṣṭha kiṃ punar madvidho janaḥ
sa hi taṃ pra·ti·jag·rā·ha bhār·yā har·tā·ram ā·ga·tam / ka·po·to vā·na·raś·reṣ·ṭha kiṃ pu·nar mad·vi·dho ja·naḥ
- 13
ṛṣeḥ kaṇvasya putreṇa kaṇḍunā paramarṣiṇā / śṛṇu gāthāṃ purā gītāṃ dharmiṣṭhāṃ satyavādinā
ṛ·ṣeḥ kaṇ·vas·ya put·re·ṇa kaṇ·ḍu·nā pa·ra·mar·ṣi·ṇā / śṛ·ṇu gā·thāṃ pu·rā gī·tāṃ dhar·miṣ·ṭhāṃ sat·ya·vā·di·nā
- 14
baddhāñjalipuṭaṃ dīnaṃ yācantaṃ śaraṇāgatam / na hanyād ānṛśaṃsyārtham api śatruṃ paraṃ pata
bad·dhāñ·ja·li·pu·ṭaṃ dī·naṃ yā·can·taṃ śa·ra·ṇā·ga·tam / na han·yād ā·nṛ·śaṃs·yār·tham a·pi śat·ruṃ pa·raṃ pa·ta
- 15
ārto vā yadi vā dṛptaḥ pareṣāṃ śaraṇaṃ gataḥ / ariḥ prāṇān parityajya rakṣitavyaḥ kṛtātmanā
ār·to vā ya·di vā dṛp·taḥ pa·re·ṣāṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ / a·riḥ prā·ṇān pa·rit·yaj·ya rak·ṣi·tav·yaḥ kṛ·tāt·ma·nā
- 16
sa ced bhayād vā mohād vā kāmād vāpi na rakṣati / svayā śaktyā yathātattvaṃ tat pāpaṃ lokagarhitam
sa ced bha·yād vā mo·hād vā kā·mād vā·pi na rak·ṣa·ti / sva·yā śak·tyā ya·thā·tat·tvaṃ tat pā·paṃ lo·ka·gar·hi·tam
- 17
vinaṣṭaḥ paśyatas tasya rakṣiṇaḥ śaraṇāgataḥ / ādāya sukṛtaṃ tasya sarvaṃ gacched arakṣitaḥ
vi·naṣ·ṭaḥ paś·ya·tas tas·ya rak·ṣi·ṇaḥ śa·ra·ṇā·ga·taḥ / ā·dā·ya su·kṛ·taṃ tas·ya sar·vaṃ gac·ched a·rak·ṣi·taḥ
- 18
evaṃ doṣo mahān atra prapannānām arakṣaṇe / asvargyaṃ cāyaśasyaṃ ca balavīryavināśanam
e·vaṃ do·ṣo ma·hān at·ra pra·pan·nā·nām a·rak·ṣa·ṇe / as·var·gyaṃ cā·ya·śas·yaṃ ca ba·la·vīr·ya·vi·nā·śa·nam
- 19
kariṣyāmi yathārthaṃ tu kaṇḍor vacanam uttamam / dharmiṣṭhaṃ ca yaśasyaṃ ca svargyaṃ syāt tu phalodaye
ka·riṣ·yā·mi ya·thār·thaṃ tu kaṇ·ḍor va·ca·nam ut·ta·mam / dhar·miṣ·ṭhaṃ ca ya·śas·yaṃ ca svar·gyaṃ syāt tu pha·lo·da·ye
- 20
sakṛd eva prapannāya tavāsmīti ca yācate / abhayaṃ sarvabhūtebhyo dadāmy etad vrataṃ mama
sa·kṛd e·va pra·pan·nā·ya ta·vās·mī·ti ca yā·ca·te / a·bha·yaṃ sar·va·bhū·tebh·yo da·dāmy e·tad vra·taṃ ma·ma
- 21
ānayainaṃ hariśreṣṭha dattam asyābhayaṃ mayā / vibhīṣaṇo vā sugrīva yadi vā rāvaṇaḥ svayam
ā·na·yai·naṃ ha·riś·reṣ·ṭha dat·tam as·yā·bha·yaṃ ma·yā / vi·bhī·ṣa·ṇo vā sug·rī·va ya·di vā rā·va·ṇaḥ sva·yam
- 22
tatas tu sugrīvavaco niśamya tad dharīśvareṇābhihitaṃ nareśvaraḥ / vibhīṣaṇenāśu jagāma saṃgamaṃ patatrirājena yathā puraṃdaraḥ
ta·tas tu sug·rī·va·va·co ni·śam·ya tad dha·rīś·va·re·ṇā·bhi·hi·taṃ na·reś·va·raḥ / vi·bhī·ṣa·ṇe·nā·śu ja·gā·ma saṃ·ga·maṃ pa·tat·ri·rā·je·na ya·thā pu·raṃ·da·raḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 13 23 verses
- 1
rāghaveṇābhaye datte saṃnato rāvaṇānujaḥ / khāt papātāvaniṃ hṛṣṭo bhaktair anucaraiḥ saha
rā·gha·ve·ṇā·bha·ye dat·te saṃ·na·to rā·va·ṇā·nu·jaḥ / khāt pa·pā·tā·va·niṃ hṛṣ·ṭo bhak·tair a·nu·ca·raiḥ sa·ha
- 2
sa tu rāmasya dharmātmā nipapāta vibhīṣaṇaḥ / pādayoḥ śaraṇānveṣī caturbhiḥ saha rākṣasaiḥ
sa tu rā·mas·ya dhar·māt·mā ni·pa·pā·ta vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / pā·da·yoḥ śa·ra·ṇān·ve·ṣī ca·tur·bhiḥ sa·ha rāk·ṣa·saiḥ
- 3
abravīc ca tadā rāmaṃ vākyaṃ tatra vibhīṣaṇaḥ / dharmayuktaṃ ca yuktaṃ ca sāmprataṃ saṃpraharṣaṇam
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·maṃ vāk·yaṃ tat·ra vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / dhar·ma·yuk·taṃ ca yuk·taṃ ca sām·pra·taṃ saṃp·ra·har·ṣa·ṇam
- 4
anujo rāvaṇasyāhaṃ tena cāsmy avamānitaḥ / bhavantaṃ sarvabhūtānāṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ
a·nu·jo rā·va·ṇas·yā·haṃ te·na cāsmy a·va·mā·ni·taḥ / bha·van·taṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ śa·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ ga·taḥ
- 5
parityaktā mayā laṅkā mitrāṇi ca dhanāni ca / bhavadgataṃ me rājyaṃ ca jīvitaṃ ca sukhāni ca
pa·rit·yak·tā ma·yā laṅ·kā mit·rā·ṇi ca dha·nā·ni ca / bha·vad·ga·taṃ me rāj·yaṃ ca jī·vi·taṃ ca su·khā·ni ca
- 6
rākṣasānāṃ vadhe sāhyaṃ laṅkāyāś ca pradharṣaṇe / kariṣyāmi yathāprāṇaṃ pravekṣyāmi ca vāhinīm
rāk·ṣa·sā·nāṃ va·dhe sāh·yaṃ laṅ·kā·yāś ca pra·dhar·ṣa·ṇe / ka·riṣ·yā·mi ya·thāp·rā·ṇaṃ pra·vek·ṣyā·mi ca vā·hi·nīm
- 7
iti bruvāṇaṃ rāmas tu pariṣvajya vibhīṣaṇam / abravīl lakṣmaṇaṃ prītaḥ samudrāj jalam ānaya
i·ti bru·vā·ṇaṃ rā·mas tu pa·riṣ·vaj·ya vi·bhī·ṣa·ṇam / ab·ra·vīl lak·ṣma·ṇaṃ prī·taḥ sa·mud·rāj ja·lam ā·na·ya
- 8
tena cemaṃ mahāprājñam abhiṣiñca vibhīṣaṇam / rājānaṃ rakṣasāṃ kṣipraṃ prasanne mayi mānada
te·na ce·maṃ ma·hāp·rāj·ñam a·bhi·ṣiñ·ca vi·bhī·ṣa·ṇam / rā·jā·naṃ rak·ṣa·sāṃ kṣip·raṃ pra·san·ne ma·yi mā·na·da
- 9
evam uktas tu saumitrir abhyaṣiñcad vibhīṣaṇam / madhye vānaramukhyānāṃ rājānaṃ rāmaśāsanāt
e·vam uk·tas tu sau·mit·rir abh·ya·ṣiñ·cad vi·bhī·ṣa·ṇam / madh·ye vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ rā·jā·naṃ rā·ma·śā·sa·nāt
- 10
taṃ prasādaṃ tu rāmasya dṛṣṭvā sadyaḥ plavaṃgamāḥ / pracukruśur mahānādān sādhu sādhv iti cābruvan
taṃ pra·sā·daṃ tu rā·mas·ya dṛṣ·ṭvā sad·yaḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / pra·cuk·ru·śur ma·hā·nā·dān sā·dhu sādhv i·ti cāb·ru·van
- 11
abravīc ca hanūmāṃś ca sugrīvaś ca vibhīṣaṇam / kathaṃ sāgaram akṣobhyaṃ tarāma varuṇālayam
ab·ra·vīc ca ha·nū·māṃś ca sug·rī·vaś ca vi·bhī·ṣa·ṇam / ka·thaṃ sā·ga·ram ak·ṣobh·yaṃ ta·rā·ma va·ru·ṇā·la·yam
- 12
upāyair abhigacchāmo yathā nadanadīpatim / tarāma tarasā sarve sasainyā varuṇālayam
u·pā·yair a·bhi·gac·chā·mo ya·thā na·da·na·dī·pa·tim / ta·rā·ma ta·ra·sā sar·ve sa·sain·yā va·ru·ṇā·la·yam
- 13
evam uktas tu dharmajñaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ / samudraṃ rāghavo rājā śaraṇaṃ gantum arhati
e·vam uk·tas tu dhar·maj·ñaḥ prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / sa·mud·raṃ rā·gha·vo rā·jā śa·ra·ṇaṃ gan·tum ar·ha·ti
- 14
khānitaḥ sagareṇāyam aprameyo mahodadhiḥ / kartum arhati rāmasya jñāteḥ kāryaṃ mahodadhiḥ
khā·ni·taḥ sa·ga·re·ṇā·yam ap·ra·me·yo ma·ho·da·dhiḥ / kar·tum ar·ha·ti rā·mas·ya jñā·teḥ kār·yaṃ ma·ho·da·dhiḥ
- 15
evaṃ vibhīṣaṇenokte rākṣasena vipaścitā / prakṛtyā dharmaśīlasya rāghavasyāpy arocata
e·vaṃ vi·bhī·ṣa·ṇe·nok·te rāk·ṣa·se·na vi·paś·ci·tā / pra·kṛt·yā dhar·ma·śī·las·ya rā·gha·vas·yāpy a·ro·ca·ta
- 16
sa lakṣmaṇaṃ mahātejāḥ sugrīvaṃ ca harīśvaram / satkriyārthaṃ kriyādakṣaḥ smitapūrvam uvāca ha
sa lak·ṣma·ṇaṃ ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vaṃ ca ha·rīś·va·ram / sat·kri·yār·thaṃ kri·yā·dak·ṣaḥ smi·ta·pūr·vam u·vā·ca ha
- 17
vibhīṣaṇasya mantro 'yaṃ mama lakṣmaṇa rocate / brūhi tvaṃ sahasugrīvas tavāpi yadi rocate
vi·bhī·ṣa·ṇas·ya man·tro 'yaṃ ma·ma lak·ṣma·ṇa ro·ca·te / brū·hi tvaṃ sa·ha·sug·rī·vas ta·vā·pi ya·di ro·ca·te
- 18
sugrīvaḥ paṇḍito nityaṃ bhavān mantravicakṣaṇaḥ / ubhābhyāṃ saṃpradhāryāryaṃ rocate yat tad ucyatām
sug·rī·vaḥ paṇ·ḍi·to nit·yaṃ bha·vān man·tra·vi·cak·ṣa·ṇaḥ / u·bhābh·yāṃ saṃp·ra·dhār·yār·yaṃ ro·ca·te yat tad uc·ya·tām
- 19
evam uktau tu tau vīrāv ubhau sugrīvalakṣmaṇau / samudācāra saṃyuktam idaṃ vacanam ūcatuḥ
e·vam uk·tau tu tau vī·rāv u·bhau sug·rī·va·lak·ṣma·ṇau / sa·mu·dā·cā·ra saṃ·yuk·tam i·daṃ va·ca·nam ū·ca·tuḥ
- 20
kimarthaṃ no naravyāghra na rociṣyati rāghava / vibhīṣaṇena yat tūktam asmin kāle sukhāvaham
ki·mar·thaṃ no na·rav·yāgh·ra na ro·ciṣ·ya·ti rā·gha·va / vi·bhī·ṣa·ṇe·na yat tūk·tam as·min kā·le su·khā·va·ham
- 21
abaddhvā sāgare setuṃ ghore 'smin varuṇālaye / laṅkā nāsādituṃ śakyā sendrair api surāsuraiḥ
a·bad·dhvā sā·ga·re se·tuṃ gho·re 'smin va·ru·ṇā·la·ye / laṅ·kā nā·sā·di·tuṃ śak·yā sen·drair a·pi su·rā·su·raiḥ
- 22
vibhīṣaṇasya śūrasya yathārthaṃ kriyatāṃ vacaḥ / alaṃ kālātyayaṃ kṛtvā samudro 'yaṃ niyujyatām
vi·bhī·ṣa·ṇas·ya śū·ras·ya ya·thār·thaṃ kri·ya·tāṃ va·caḥ / a·laṃ kā·lāt·ya·yaṃ kṛt·vā sa·mud·ro 'yaṃ ni·yuj·ya·tām
- 23
evam uktaḥ kuśāstīrṇe tīre nadanadīpateḥ / saṃviveśa tadā rāmo vedyām iva hutāśanaḥ
e·vam uk·taḥ ku·śās·tīr·ṇe tī·re na·da·na·dī·pa·teḥ / saṃ·vi·ve·śa ta·dā rā·mo ved·yām i·va hu·tā·śa·naḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 14 21 verses
- 1
tasya rāmasya suptasya kuśāstīrṇe mahītale / niyamād apramattasya niśās tisro 'ticakramuḥ
tas·ya rā·mas·ya sup·tas·ya ku·śās·tīr·ṇe ma·hī·ta·le / ni·ya·mād ap·ra·mat·tas·ya ni·śās tis·ro 'ti·cak·ra·muḥ
- 2
na ca darśayate mandas tadā rāmasya sāgaraḥ / prayatenāpi rāmeṇa yathārham abhipūjitaḥ
na ca dar·śa·ya·te man·das ta·dā rā·mas·ya sā·ga·raḥ / pra·ya·te·nā·pi rā·me·ṇa ya·thār·ham a·bhi·pū·ji·taḥ
- 3
samudrasya tataḥ kruddho rāmo raktāntalocanaḥ / samīpastham uvācedaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣmaṇam
sa·mud·ras·ya ta·taḥ krud·dho rā·mo rak·tān·ta·lo·ca·naḥ / sa·mī·pas·tham u·vā·ce·daṃ lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣma·ṇam
- 4
paśya tāvad anāryasya pūjyamānasya lakṣmaṇa / avalepaṃ samudrasya na darśayati yat svayam
paś·ya tā·vad a·nār·yas·ya pūj·ya·mā·nas·ya lak·ṣma·ṇa / a·va·le·paṃ sa·mud·ras·ya na dar·śa·ya·ti yat sva·yam
- 5
praśamaś ca kṣamā caiva ārjavaṃ priyavāditā / asāmarthyaṃ phalanty ete nirguṇeṣu satāṃ guṇāḥ
pra·śa·maś ca kṣa·mā cai·va ār·ja·vaṃ pri·ya·vā·di·tā / a·sā·mar·thyaṃ pha·lanty e·te nir·gu·ṇe·ṣu sa·tāṃ gu·ṇāḥ
- 6
ātmapraśaṃsinaṃ duṣṭaṃ dhṛṣṭaṃ viparidhāvakam / sarvatrotsṛṣṭadaṇḍaṃ ca lokaḥ satkurute naram
āt·map·ra·śaṃ·si·naṃ duṣ·ṭaṃ dhṛṣ·ṭaṃ vi·pa·ri·dhā·va·kam / sar·vat·rot·sṛṣ·ṭa·daṇ·ḍaṃ ca lo·kaḥ sat·ku·ru·te na·ram
- 7
na sāmnā śakyate kīrtir na sāmnā śakyate yaśaḥ / prāptuṃ lakṣmaṇa loke 'smiñ jayo vā raṇamūdhani
na sām·nā śak·ya·te kīr·tir na sām·nā śak·ya·te ya·śaḥ / prāp·tuṃ lak·ṣma·ṇa lo·ke 'smiñ ja·yo vā ra·ṇa·mū·dha·ni
- 8
adya madbāṇanirbhinnair makarair makarālayam / niruddhatoyaṃ saumitre plavadbhiḥ paśya sarvataḥ
ad·ya mad·bā·ṇa·nir·bhin·nair ma·ka·rair ma·ka·rā·la·yam / ni·rud·dha·to·yaṃ sau·mit·re pla·vad·bhiḥ paś·ya sar·va·taḥ
- 9
mahābhogāni matsyānāṃ kariṇāṃ ca karān iha / bhogāṃś ca paśya nāgānāṃ mayā bhinnāni lakṣmaṇa
ma·hā·bho·gā·ni mat·syā·nāṃ ka·ri·ṇāṃ ca ka·rān i·ha / bho·gāṃś ca paś·ya nā·gā·nāṃ ma·yā bhin·nā·ni lak·ṣma·ṇa
- 10
saśaṅkhaśuktikā jālaṃ samīnamakaraṃ śaraiḥ / adya yuddhena mahatā samudraṃ pariśoṣaye
sa·śaṅ·kha·śuk·ti·kā jā·laṃ sa·mī·na·ma·ka·raṃ śa·raiḥ / ad·ya yud·dhe·na ma·ha·tā sa·mud·raṃ pa·ri·śo·ṣa·ye
- 11
kṣamayā hi samāyuktaṃ mām ayaṃ makarālayaḥ / asamarthaṃ vijānāti dhik kṣamām īdṛśe jane
kṣa·ma·yā hi sa·mā·yuk·taṃ mām a·yaṃ ma·ka·rā·la·yaḥ / a·sa·mar·thaṃ vi·jā·nā·ti dhik kṣa·mām ī·dṛ·śe ja·ne
- 12
cāpam ānaya saumitre śarāṃś cāśīviṣopamān / adyākṣobhyam api kruddhaḥ kṣobhayiṣyāmi sāgaram
cā·pam ā·na·ya sau·mit·re śa·rāṃś cā·śī·vi·ṣo·pa·mān / ad·yāk·ṣobh·yam a·pi krud·dhaḥ kṣo·bha·yiṣ·yā·mi sā·ga·ram
- 13
velāsu kṛtamaryādaṃ sahasormisamākulam / nirmaryādaṃ kariṣyāmi sāyakair varuṇālayam
ve·lā·su kṛ·ta·mar·yā·daṃ sa·ha·sor·mi·sa·mā·ku·lam / nir·mar·yā·daṃ ka·riṣ·yā·mi sā·ya·kair va·ru·ṇā·la·yam
- 14
evam uktvā dhanuṣpāṇiḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ / babhūva rāmo durdharṣo yugāntāgnir iva jvalan
e·vam uk·tvā dha·nuṣ·pā·ṇiḥ kro·dha·vis·phā·ri·tek·ṣa·ṇaḥ / ba·bhū·va rā·mo dur·dhar·ṣo yu·gān·tāg·nir i·va jva·lan
- 15
saṃpīḍya ca dhanur ghoraṃ kampayitvā śarair jagat / mumoca viśikhān ugrān vajrāṇīva śatakratuḥ
saṃ·pīḍ·ya ca dha·nur gho·raṃ kam·pa·yit·vā śa·rair ja·gat / mu·mo·ca vi·śi·khān ug·rān vaj·rā·ṇī·va śa·tak·ra·tuḥ
- 16
te jvalanto mahāvegās tejasā sāyakottamāḥ / praviśanti samudrasya salilaṃ trastapannagam
te jva·lan·to ma·hā·ve·gās te·ja·sā sā·ya·kot·ta·māḥ / pra·vi·śan·ti sa·mud·ras·ya sa·li·laṃ tras·ta·pan·na·gam
- 17
tato vegaḥ samudrasya sanakramakaro mahān / saṃbabhūva mahāghoraḥ samārutaravas tadā
ta·to ve·gaḥ sa·mud·ras·ya sa·nak·ra·ma·ka·ro ma·hān / saṃ·ba·bhū·va ma·hā·gho·raḥ sa·mā·ru·ta·ra·vas ta·dā
- 18
mahormimālāvitataḥ śaṅkhaśuktisamākulaḥ / sadhūmaparivṛttormiḥ sahasābhūn mahodadhiḥ
ma·hor·mi·mā·lā·vi·ta·taḥ śaṅ·kha·śuk·ti·sa·mā·ku·laḥ / sa·dhū·ma·pa·ri·vṛt·tor·miḥ sa·ha·sā·bhūn ma·ho·da·dhiḥ
- 19
vyathitāḥ pannagāś cāsan dīptāsyā dīptalocanāḥ / dānavāś ca mahāvīryāḥ pātālatalavāsinaḥ
vya·thi·tāḥ pan·na·gāś cā·san dīp·tās·yā dīp·ta·lo·ca·nāḥ / dā·na·vāś ca ma·hā·vīr·yāḥ pā·tā·la·ta·la·vā·si·naḥ
- 20
ūrmayaḥ sindhurājasya sanakramakarās tadā / vindhyamandarasaṃkāśāḥ samutpetuḥ sahasraśaḥ
ūr·ma·yaḥ sin·dhu·rā·jas·ya sa·nak·ra·ma·ka·rās ta·dā / vin·dhya·man·da·ra·saṃ·kā·śāḥ sa·mut·pe·tuḥ sa·has·ra·śaḥ
- 21
āghūrṇitataraṅgaughaḥ saṃbhrāntoragarākṣasaḥ / udvartita mahāgrāhaḥ saṃvṛttaḥ salilāśayaḥ
ā·ghūr·ṇi·ta·ta·raṅ·gau·ghaḥ saṃbh·rān·to·ra·ga·rāk·ṣa·saḥ / ud·var·ti·ta ma·hāg·rā·haḥ saṃ·vṛt·taḥ sa·li·lā·śa·yaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 15 33 verses
- 1
tato madhyāt samudrasya sāgaraḥ svayam utthitaḥ / udayan hi mahāśailān meror iva divākaraḥ / pannagaiḥ saha dīptāsyaiḥ samudraḥ pratyadṛśyata
ta·to madh·yāt sa·mud·ras·ya sā·ga·raḥ sva·yam ut·thi·taḥ / u·da·yan hi ma·hā·śai·lān me·ror i·va di·vā·ka·raḥ / pan·na·gaiḥ sa·ha dīp·tās·yaiḥ sa·mud·raḥ prat·ya·dṛś·ya·ta
- 2
snigdhavaidūryasaṃkāśo jāmbūnadavibhūṣitaḥ / raktamālyāmbaradharaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ
snig·dha·vai·dūr·ya·saṃ·kā·śo jām·bū·na·da·vi·bhū·ṣi·taḥ / rak·ta·māl·yām·ba·ra·dha·raḥ pad·ma·pat·ra·ni·bhek·ṣa·ṇaḥ
- 3
sāgaraḥ samatikramya pūrvam āmantrya vīryavān / abravīt prāñjalir vākyaṃ rāghavaṃ śarapāṇinam
sā·ga·raḥ sa·ma·tik·ram·ya pūr·vam ā·man·trya vīr·ya·vān / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ rā·gha·vaṃ śa·ra·pā·ṇi·nam
- 4
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca rāghavaḥ / svabhāve saumya tiṣṭhanti śāśvataṃ mārgam āśritāḥ
pṛ·thi·vī vā·yur ā·kā·śam ā·po jyo·tiś ca rā·gha·vaḥ / sva·bhā·ve saum·ya tiṣ·ṭhan·ti śāś·va·taṃ mār·gam āś·ri·tāḥ
- 5
tat svabhāvo mamāpy eṣa yad agādho 'ham aplavaḥ / vikāras tu bhaved rādha etat te pravadāmy aham
tat sva·bhā·vo ma·māpy e·ṣa yad a·gā·dho 'ham ap·la·vaḥ / vi·kā·ras tu bha·ved rā·dha e·tat te pra·va·dāmy a·ham
- 6
na kāmān na ca lobhād vā na bhayāt pārthivātmaja / grāhanakrākulajalaṃ stambhayeyaṃ kathaṃ cana
na kā·mān na ca lo·bhād vā na bha·yāt pār·thi·vāt·ma·ja / grā·ha·nak·rā·ku·la·ja·laṃ stam·bha·ye·yaṃ ka·thaṃ ca·na
- 7
vidhāsye rāma yenāpi viṣahiṣye hy ahaṃ tathā / grāhā na prahariṣyanti yāvat senā tariṣyati
vi·dhās·ye rā·ma ye·nā·pi vi·ṣa·hiṣ·ye hy a·haṃ ta·thā / grā·hā na pra·ha·riṣ·yan·ti yā·vat se·nā ta·riṣ·ya·ti
- 8
ayaṃ saumya nalo nāma tanujo viśvakarmaṇaḥ / pitrā dattavaraḥ śrīmān pratimo viśvakarmaṇaḥ
a·yaṃ saum·ya na·lo nā·ma ta·nu·jo viś·va·kar·ma·ṇaḥ / pit·rā dat·ta·va·raḥ śrī·mān pra·ti·mo viś·va·kar·ma·ṇaḥ
- 9
eṣa setuṃ mahotsāhaḥ karotu mayi vānaraḥ / tam ahaṃ dhārayiṣyāmi tathā hy eṣa yathā pitā
e·ṣa se·tuṃ ma·hot·sā·haḥ ka·ro·tu ma·yi vā·na·raḥ / tam a·haṃ dhā·ra·yiṣ·yā·mi ta·thā hy e·ṣa ya·thā pi·tā
- 10
evam uktvodadhir naṣṭaḥ samutthāya nalas tataḥ / abravīd vānaraśreṣṭho vākyaṃ rāmaṃ mahābalaḥ
e·vam uk·tvo·da·dhir naṣ·ṭaḥ sa·mut·thā·ya na·las ta·taḥ / ab·ra·vīd vā·na·raś·reṣ·ṭho vāk·yaṃ rā·maṃ ma·hā·ba·laḥ
- 11
ahaṃ setuṃ kariṣyāmi vistīrṇe varuṇālaye / pituḥ sāmarthyam āsthāya tattvam āha mahodadhiḥ
a·haṃ se·tuṃ ka·riṣ·yā·mi vis·tīr·ṇe va·ru·ṇā·la·ye / pi·tuḥ sā·mar·thyam ās·thā·ya tat·tvam ā·ha ma·ho·da·dhiḥ
- 12
mama mātur varo datto mandare viśvakarmaṇā / aurasas tasya putro 'haṃ sadṛśo viśvakarmaṇā
ma·ma mā·tur va·ro dat·to man·da·re viś·va·kar·ma·ṇā / au·ra·sas tas·ya put·ro 'haṃ sa·dṛ·śo viś·va·kar·ma·ṇā
- 13
na cāpy aham anukto vai prabrūyām ātmano guṇān / kāmam adyaiva badhnantu setuṃ vānarapuṃgavāḥ
na cāpy a·ham a·nuk·to vai prab·rū·yām āt·ma·no gu·ṇān / kā·mam ad·yai·va badh·nan·tu se·tuṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ
- 14
tato nisṛṣṭarāmeṇa sarvato hariyūthapāḥ / abhipetur mahāraṇyaṃ hṛṣṭāḥ śatasahasraśaḥ
ta·to ni·sṛṣ·ṭa·rā·me·ṇa sar·va·to ha·ri·yū·tha·pāḥ / a·bhi·pe·tur ma·hā·raṇ·yaṃ hṛṣ·ṭāḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ
- 15
te nagān nagasaṃkāśāḥ śākhāmṛgagaṇarṣabhāḥ / babhañjur vānarās tatra pracakarṣuś ca sāgaram
te na·gān na·ga·saṃ·kā·śāḥ śā·khā·mṛ·ga·ga·ṇar·ṣa·bhāḥ / ba·bhañ·jur vā·na·rās tat·ra pra·ca·kar·ṣuś ca sā·ga·ram
- 16
te sālaiś cāśvakarṇaiś ca dhavair vaṃśaiś ca vānarāḥ / kuṭajair arjunais tālais tikalais timiśair api
te sā·laiś cāś·va·kar·ṇaiś ca dha·vair vaṃ·śaiś ca vā·na·rāḥ / ku·ṭa·jair ar·ju·nais tā·lais ti·ka·lais ti·mi·śair a·pi
- 17
bilvakaiḥ saptaparṇaiś ca karṇikāraiś ca puṣpitaiḥ / cūtaiś cāśokavṛkṣaiś ca sāgaraṃ samapūrayan
bil·va·kaiḥ sap·ta·par·ṇaiś ca kar·ṇi·kā·raiś ca puṣ·pi·taiḥ / cū·taiś cā·śo·ka·vṛk·ṣaiś ca sā·ga·raṃ sa·ma·pū·ra·yan
- 18
samūlāṃś ca vimūlāṃś ca pādapān harisattamāḥ / indraketūn ivodyamya prajahrur harayas tarūn
sa·mū·lāṃś ca vi·mū·lāṃś ca pā·da·pān ha·ri·sat·ta·māḥ / in·dra·ke·tūn i·vod·yam·ya pra·jah·rur ha·ra·yas ta·rūn
- 19
prakṣipyamāṇair acalaiḥ sahasā jalam uddhatam / samutpatitam ākāśam apāsarpat tatas tataḥ
prak·ṣip·ya·mā·ṇair a·ca·laiḥ sa·ha·sā ja·lam ud·dha·tam / sa·mut·pa·ti·tam ā·kā·śam a·pā·sar·pat ta·tas ta·taḥ
- 20
daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanam āyatam / nalaś cakre mahāsetuṃ madhye nadanadīpateḥ
da·śa·yo·ja·na·vis·tīr·ṇaṃ śa·ta·yo·ja·nam ā·ya·tam / na·laś cak·re ma·hā·se·tuṃ madh·ye na·da·na·dī·pa·teḥ
- 21
śilānāṃ kṣipyamāṇānāṃ śailānāṃ tatra pātyatām / babhūva tumulaḥ śabdas tadā tasmin mahodadhau
śi·lā·nāṃ kṣip·ya·mā·ṇā·nāṃ śai·lā·nāṃ tat·ra pāt·ya·tām / ba·bhū·va tu·mu·laḥ śab·das ta·dā tas·min ma·ho·da·dhau
- 22
sa nalena kṛtaḥ setuḥ sāgare makarālaye / śuśubhe subhagaḥ śrīmān svātīpatha ivāmbare
sa na·le·na kṛ·taḥ se·tuḥ sā·ga·re ma·ka·rā·la·ye / śu·śu·bhe su·bha·gaḥ śrī·mān svā·tī·pa·tha i·vām·ba·re
- 23
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ
ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ
- 24
āplavantaḥ plavantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / tam acintyam asahyaṃ ca adbhutaṃ lomaharṣaṇam / dadṛśuḥ sarvabhūtāni sāgare setubandhanam
āp·la·van·taḥ pla·van·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / tam a·cin·tyam a·sah·yaṃ ca ad·bhu·taṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / da·dṛ·śuḥ sar·va·bhū·tā·ni sā·ga·re se·tu·ban·dha·nam
- 25
tāni koṭisahasrāṇi vānarāṇāṃ mahaujasām / badhnantaḥ sāgare setuṃ jagmuḥ pāraṃ mahodadheḥ
tā·ni ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi vā·na·rā·ṇāṃ ma·hau·ja·sām / badh·nan·taḥ sā·ga·re se·tuṃ jag·muḥ pā·raṃ ma·ho·da·dheḥ
- 26
viśālaḥ sukṛtaḥ śrīmān subhūmiḥ susamāhitaḥ / aśobhata mahāsetuḥ sīmanta iva sāgare
vi·śā·laḥ su·kṛ·taḥ śrī·mān su·bhū·miḥ su·sa·mā·hi·taḥ / a·śo·bha·ta ma·hā·se·tuḥ sī·man·ta i·va sā·ga·re
- 27
tataḥ pare samudrasya gadāpāṇir vibhīṣaṇaḥ / pareṣām abhighatārtham atiṣṭhat sacivaiḥ saha
ta·taḥ pa·re sa·mud·ras·ya ga·dā·pā·ṇir vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / pa·re·ṣām a·bhi·gha·tār·tham a·tiṣ·ṭhat sa·ci·vaiḥ sa·ha
- 28
agratas tasya sainyasya śrīmān rāmaḥ salakṣmaṇaḥ / jagāma dhanvī dharmātmā sugrīveṇa samanvitaḥ
ag·ra·tas tas·ya sain·yas·ya śrī·mān rā·maḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ / ja·gā·ma dhan·vī dhar·māt·mā sug·rī·ve·ṇa sa·man·vi·taḥ
- 29
anye madhyena gacchanti pārśvato 'nye plavaṃgamāḥ / salile prapatanty anye mārgam anye na lebhire / ke cid vaihāyasa gatāḥ suparṇā iva pupluvuḥ
an·ye madh·ye·na gac·chan·ti pār·śva·to 'nye pla·vaṃ·ga·māḥ / sa·li·le pra·pa·tanty an·ye mār·gam an·ye na le·bhi·re / ke cid vai·hā·ya·sa ga·tāḥ su·par·ṇā i·va pup·lu·vuḥ
- 30
ghoṣeṇa mahatā ghoṣaṃ sāgarasya samucchritam / bhīmam antardadhe bhīmā tarantī harivāhinī
gho·ṣe·ṇa ma·ha·tā gho·ṣaṃ sā·ga·ras·ya sa·muc·chri·tam / bhī·mam an·tar·da·dhe bhī·mā ta·ran·tī ha·ri·vā·hi·nī
- 31
vānarāṇāṃ hi sā tīrṇā vāhinī nala setunā / tīre niviviśe rājñā bahumūlaphalodake
vā·na·rā·ṇāṃ hi sā tīr·ṇā vā·hi·nī na·la se·tu·nā / tī·re ni·vi·vi·śe rāj·ñā ba·hu·mū·la·pha·lo·da·ke
- 32
tad adbhutaṃ rāghava karma duṣkaraṃ samīkṣya devāḥ saha siddhacāraṇaiḥ / upetya rāmaṃ sahitā maharṣibhiḥ samabhyaṣiñcan suśubhair jalaiḥ pṛthak
tad ad·bhu·taṃ rā·gha·va kar·ma duṣ·ka·raṃ sa·mīk·ṣya de·vāḥ sa·ha sid·dha·cā·ra·ṇaiḥ / u·pet·ya rā·maṃ sa·hi·tā ma·har·ṣi·bhiḥ sa·mabh·ya·ṣiñ·can su·śu·bhair ja·laiḥ pṛ·thak
- 33
jayasva śatrūn naradeva medinīṃ sasāgarāṃ pālaya śāśvatīḥ samāḥ / itīva rāmaṃ naradevasatkṛtaṃ śubhair vacobhir vividhair apūjayan
ja·yas·va śat·rūn na·ra·de·va me·di·nīṃ sa·sā·ga·rāṃ pā·la·ya śāś·va·tīḥ sa·māḥ / i·tī·va rā·maṃ na·ra·de·va·sat·kṛ·taṃ śu·bhair va·co·bhir vi·vi·dhair a·pū·ja·yan
Yuddhakāṇḍa · sarga 16 29 verses
- 1
sabale sāgaraṃ tīrṇe rāme daśarathātmaje / amātyau rāvaṇaḥ śrīmān abravīc chukasāraṇau
sa·ba·le sā·ga·raṃ tīr·ṇe rā·me da·śa·ra·thāt·ma·je / a·māt·yau rā·va·ṇaḥ śrī·mān ab·ra·vīc chu·ka·sā·ra·ṇau
- 2
samagraṃ sāgaraṃ tīrṇaṃ dustaraṃ vānaraṃ balam / abhūtapūrvaṃ rāmeṇa sāgare setubandhanam
sa·mag·raṃ sā·ga·raṃ tīr·ṇaṃ dus·ta·raṃ vā·na·raṃ ba·lam / a·bhū·ta·pūr·vaṃ rā·me·ṇa sā·ga·re se·tu·ban·dha·nam
- 3
sāgare setubandhaṃ tu na śraddadhyāṃ kathaṃ cana / avaśyaṃ cāpi saṃkhyeyaṃ tan mayā vānaraṃ balam
sā·ga·re se·tu·ban·dhaṃ tu na śrad·dadh·yāṃ ka·thaṃ ca·na / a·vaś·yaṃ cā·pi saṃkh·ye·yaṃ tan ma·yā vā·na·raṃ ba·lam
- 4
bhavantau vānaraṃ sainyaṃ praviśyānupalakṣitau / parimāṇaṃ ca vīryaṃ ca ye ca mukhyāḥ plavaṃgamāḥ
bha·van·tau vā·na·raṃ sain·yaṃ pra·viś·yā·nu·pa·lak·ṣi·tau / pa·ri·mā·ṇaṃ ca vīr·yaṃ ca ye ca mukh·yāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 5
mantriṇo ye ca rāmasya sugrīvasya ca saṃmatāḥ / ye pūrvam abhivartante ye ca śūrāḥ plavaṃgamāḥ
man·tri·ṇo ye ca rā·mas·ya sug·rī·vas·ya ca saṃ·ma·tāḥ / ye pūr·vam a·bhi·var·tan·te ye ca śū·rāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 6
sa ca setur yathā baddhaḥ sāgare salilārṇave / niveśaś ca yathā teṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām
sa ca se·tur ya·thā bad·dhaḥ sā·ga·re sa·li·lār·ṇa·ve / ni·ve·śaś ca ya·thā te·ṣāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām
- 7
rāmasya vyavasāyaṃ ca vīryaṃ praharaṇāni ca / lakṣmaṇasya ca vīrasya tattvato jñātum arhatha
rā·mas·ya vya·va·sā·yaṃ ca vīr·yaṃ pra·ha·ra·ṇā·ni ca / lak·ṣma·ṇas·ya ca vī·ras·ya tat·tva·to jñā·tum ar·ha·tha
- 8
kaś ca senāpatis teṣāṃ vānarāṇāṃ mahaujasām / etaj jñātvā yathātattvaṃ śīghram agantum arhathaḥ
kaś ca se·nā·pa·tis te·ṣāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ma·hau·ja·sām / e·taj jñāt·vā ya·thā·tat·tvaṃ śīgh·ram a·gan·tum ar·ha·thaḥ
- 9
iti pratisamādiṣṭau rākṣasau śukasāraṇau / harirūpadharau vīrau praviṣṭau vānaraṃ balam
i·ti pra·ti·sa·mā·diṣ·ṭau rāk·ṣa·sau śu·ka·sā·ra·ṇau / ha·ri·rū·pa·dha·rau vī·rau pra·viṣ·ṭau vā·na·raṃ ba·lam
- 10
tatas tad vānaraṃ sainyam acintyaṃ lomaharṣaṇam / saṃkhyātuṃ nādhyagacchetāṃ tadā tau śukasāraṇau
ta·tas tad vā·na·raṃ sain·yam a·cin·tyaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / saṃkh·yā·tuṃ nādh·ya·gac·che·tāṃ ta·dā tau śu·ka·sā·ra·ṇau
- 11
tat sthitaṃ parvatāgreṣu nirdareṣu guhāsu ca / samudrasya ca tīreṣu vaneṣūpavaneṣu ca
tat sthi·taṃ par·va·tāg·re·ṣu nir·da·re·ṣu gu·hā·su ca / sa·mud·ras·ya ca tī·re·ṣu va·ne·ṣū·pa·va·ne·ṣu ca
- 12
taramāṇaṃ ca tīrṇaṃ ca tartukāmaṃ ca sarvaśaḥ / niviṣṭaṃ niviśac caiva bhīmanādaṃ mahābalam
ta·ra·mā·ṇaṃ ca tīr·ṇaṃ ca tar·tu·kā·maṃ ca sar·va·śaḥ / ni·viṣ·ṭaṃ ni·vi·śac cai·va bhī·ma·nā·daṃ ma·hā·ba·lam
- 13
tau dadarśa mahātejāḥ pracchannau ca vibhīṣaṇaḥ / ācacakṣe 'tha rāmāya gṛhītvā śukasāraṇau / laṅkāyāḥ samanuprāptau cārau parapuraṃjayau
tau da·dar·śa ma·hā·te·jāḥ prac·chan·nau ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ā·ca·cak·ṣe 'tha rā·mā·ya gṛ·hīt·vā śu·ka·sā·ra·ṇau / laṅ·kā·yāḥ sa·ma·nup·rāp·tau cā·rau pa·ra·pu·raṃ·ja·yau
- 14
tau dṛṣṭvā vyathitau rāmaṃ nirāśau jīvite tadā / kṛtāñjalipuṭau bhītau vacanaṃ cedam ūcatuḥ
tau dṛṣ·ṭvā vya·thi·tau rā·maṃ ni·rā·śau jī·vi·te ta·dā / kṛ·tāñ·ja·li·pu·ṭau bhī·tau va·ca·naṃ ce·dam ū·ca·tuḥ
- 15
āvām ihāgatau saumya rāvaṇaprahitāv ubhau / parijñātuṃ balaṃ kṛtsnaṃ tavedaṃ raghunandana
ā·vām i·hā·ga·tau saum·ya rā·va·ṇap·ra·hi·tāv u·bhau / pa·rij·ñā·tuṃ ba·laṃ kṛt·snaṃ ta·ve·daṃ ra·ghu·nan·da·na
- 16
tayos tad vacanaṃ śrutvā rāmo daśarathātmajaḥ / abravīt prahasan vākyaṃ sarvabhūtahite rataḥ
ta·yos tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīt pra·ha·san vāk·yaṃ sar·va·bhū·ta·hi·te ra·taḥ
- 17
yadi dṛṣṭaṃ balaṃ kṛtsnaṃ vayaṃ vā susamīkṣitāḥ / yathoktaṃ vā kṛtaṃ kāryaṃ chandataḥ pratigamyatām
ya·di dṛṣ·ṭaṃ ba·laṃ kṛt·snaṃ va·yaṃ vā su·sa·mīk·ṣi·tāḥ / ya·thok·taṃ vā kṛ·taṃ kār·yaṃ chan·da·taḥ pra·ti·gam·ya·tām
- 18
praviśya nagarīṃ laṅkāṃ bhavadbhyāṃ dhanadānujaḥ / vaktavyo rakṣasāṃ rājā yathoktaṃ vacanaṃ mama
pra·viś·ya na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ bha·vad·bhyāṃ dha·na·dā·nu·jaḥ / vak·tav·yo rak·ṣa·sāṃ rā·jā ya·thok·taṃ va·ca·naṃ ma·ma
- 19
yad balaṃ ca samāśritya sītāṃ me hṛtavān asi / tad darśaya yathākāmaṃ sasainyaḥ sahabāndhavaḥ
yad ba·laṃ ca sa·māś·rit·ya sī·tāṃ me hṛ·ta·vān a·si / tad dar·śa·ya ya·thā·kā·maṃ sa·sain·yaḥ sa·ha·bān·dha·vaḥ
- 20
śvaḥkāle nagarīṃ laṅkāṃ saprākārāṃ satoraṇām / rākṣasaṃ ca balaṃ paśya śarair vidhvaṃsitaṃ mayā
śvaḥ·kā·le na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ sap·rā·kā·rāṃ sa·to·ra·ṇām / rāk·ṣa·saṃ ca ba·laṃ paś·ya śa·rair vidh·vaṃ·si·taṃ ma·yā
- 21
ghoraṃ roṣam ahaṃ mokṣye balaṃ dhāraya rāvaṇa / śvaḥkāle vajravān vajraṃ dānaveṣv iva vāsavaḥ
gho·raṃ ro·ṣam a·haṃ mok·ṣye ba·laṃ dhā·ra·ya rā·va·ṇa / śvaḥ·kā·le vaj·ra·vān vaj·raṃ dā·na·veṣv i·va vā·sa·vaḥ
- 22
iti pratisamādiṣṭau rākṣasau śukasāraṇau / āgamya nagarīṃ laṅkām abrūtāṃ rākṣasādhipam
i·ti pra·ti·sa·mā·diṣ·ṭau rāk·ṣa·sau śu·ka·sā·ra·ṇau / ā·gam·ya na·ga·rīṃ laṅ·kām ab·rū·tāṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam
- 23
vibhīṣaṇagṛhītau tu vadhārhau rākṣaseśvara / dṛṣṭvā dharmātmanā muktau rāmeṇāmitatejasā
vi·bhī·ṣa·ṇa·gṛ·hī·tau tu va·dhār·hau rāk·ṣa·seś·va·ra / dṛṣ·ṭvā dhar·māt·ma·nā muk·tau rā·me·ṇā·mi·ta·te·ja·sā
- 24
ekasthānagatā yatra catvāraḥ puruṣarṣabhāḥ / lokapālopamāḥ śūrāḥ kṛtāstrā dṛḍhavikramāḥ
e·kas·thā·na·ga·tā yat·ra cat·vā·raḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / lo·ka·pā·lo·pa·māḥ śū·rāḥ kṛ·tās·trā dṛ·ḍha·vik·ra·māḥ
- 25
rāmo dāśarathiḥ śrīmāṃl lakṣmaṇaś ca vibhīṣaṇaḥ / sugrīvaś ca mahātejā mahendrasamavikramaḥ
rā·mo dā·śa·ra·thiḥ śrī·māṃl lak·ṣma·ṇaś ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / sug·rī·vaś ca ma·hā·te·jā ma·hen·dra·sa·ma·vik·ra·maḥ
- 26
ete śaktāḥ purīṃ laṅkāṃ saprākārāṃ satoraṇām / utpāṭya saṃkrāmayituṃ sarve tiṣṭhantu vānarāḥ
e·te śak·tāḥ pu·rīṃ laṅ·kāṃ sap·rā·kā·rāṃ sa·to·ra·ṇām / ut·pāṭ·ya saṃk·rā·ma·yi·tuṃ sar·ve tiṣ·ṭhan·tu vā·na·rāḥ
- 27
yādṛśaṃ tasya rāmasya rūpaṃ praharaṇāni ca / vadhiṣyati purīṃ laṅkām ekas tiṣṭhantu te trayaḥ
yā·dṛ·śaṃ tas·ya rā·mas·ya rū·paṃ pra·ha·ra·ṇā·ni ca / va·dhiṣ·ya·ti pu·rīṃ laṅ·kām e·kas tiṣ·ṭhan·tu te tra·yaḥ
- 28
rāmalakṣmaṇaguptā sā sugrīveṇa ca vāhinī / babhūva durdharṣatarā sarvair api surāsuraiḥ
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·gup·tā sā sug·rī·ve·ṇa ca vā·hi·nī / ba·bhū·va dur·dhar·ṣa·ta·rā sar·vair a·pi su·rā·su·raiḥ
- 29
prahṛṣṭarūpā dhvajinī vanaukasāṃ mahātmanāṃ saṃprati yoddhum icchatām / alaṃ virodhena śamo vidhīyatāṃ pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī
pra·hṛṣ·ṭa·rū·pā dhva·ji·nī va·nau·ka·sāṃ ma·hāt·ma·nāṃ saṃp·ra·ti yod·dhum ic·cha·tām / a·laṃ vi·ro·dhe·na śa·mo vi·dhī·ya·tāṃ pra·dī·ya·tāṃ dā·śa·ra·thā·ya mai·thi·lī
Yuddhakāṇḍa · sarga 17 40 verses
- 1
tad vacaḥ pathyam aklībaṃ sāraṇenābhibhāṣitam / niśamya rāvaṇo rājā pratyabhāṣata sāraṇam
tad va·caḥ path·yam ak·lī·baṃ sā·ra·ṇe·nā·bhi·bhā·ṣi·tam / ni·śam·ya rā·va·ṇo rā·jā prat·ya·bhā·ṣa·ta sā·ra·ṇam
- 2
yadi mām abhiyuñjīran devagandharvadānavāḥ / naiva sītāṃ pradāsyāmi sarvalokabhayād api
ya·di mām a·bhi·yuñ·jī·ran de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ / nai·va sī·tāṃ pra·dās·yā·mi sar·va·lo·ka·bha·yād a·pi
- 3
tvaṃ tu saumya paritrasto haribhir nirjito bhṛśam / pratipradānam adyaiva sītāyāḥ sādhu manyase / ko hi nāma sapatno māṃ samare jetum arhati
tvaṃ tu saum·ya pa·rit·ras·to ha·ri·bhir nir·ji·to bhṛ·śam / pra·tip·ra·dā·nam ad·yai·va sī·tā·yāḥ sā·dhu man·ya·se / ko hi nā·ma sa·pat·no māṃ sa·ma·re je·tum ar·ha·ti
- 4
ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / āruroha tataḥ śrīmān prāsādaṃ himapāṇḍuram / bahutālasamutsedhaṃ rāvaṇo 'tha didṛkṣayā
ity uk·tvā pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ā·ru·ro·ha ta·taḥ śrī·mān prā·sā·daṃ hi·ma·pāṇ·ḍu·ram / ba·hu·tā·la·sa·mut·se·dhaṃ rā·va·ṇo 'tha di·dṛk·ṣa·yā
- 5
tābhyāṃ carābhyāṃ sahito rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ / paśyamānaḥ samudraṃ ca parvatāṃś ca vanāni ca / dadarśa pṛthivīdeśaṃ susaṃpūrṇaṃ plavaṃgamaiḥ
tābh·yāṃ ca·rābh·yāṃ sa·hi·to rā·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / paś·ya·mā·naḥ sa·mud·raṃ ca par·va·tāṃś ca va·nā·ni ca / da·dar·śa pṛ·thi·vī·de·śaṃ su·saṃ·pūr·ṇaṃ pla·vaṃ·ga·maiḥ
- 6
tad apāram asaṃkhyeyaṃ vānarāṇāṃ mahad balam / ālokya rāvaṇo rājā paripapraccha sāraṇam
tad a·pā·ram a·saṃkh·ye·yaṃ vā·na·rā·ṇāṃ ma·had ba·lam / ā·lok·ya rā·va·ṇo rā·jā pa·ri·pap·rac·cha sā·ra·ṇam
- 7
eṣāṃ vānaramukhyānāṃ ke śūrāḥ ke mahābalāḥ / ke pūrvam abhivartante mahotsāhāḥ samantataḥ
e·ṣāṃ vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ke śū·rāḥ ke ma·hā·ba·lāḥ / ke pūr·vam a·bhi·var·tan·te ma·hot·sā·hāḥ sa·man·ta·taḥ
- 8
keṣāṃ śṛṇoti sugrīvaḥ ke vā yūthapayūthapāḥ / sāraṇācakṣva me sarvaṃ ke pradhānāḥ plavaṃgamāḥ
ke·ṣāṃ śṛ·ṇo·ti sug·rī·vaḥ ke vā yū·tha·pa·yū·tha·pāḥ / sā·ra·ṇā·cak·ṣva me sar·vaṃ ke pra·dhā·nāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 9
sāraṇo rākṣasendrasya vacanaṃ paripṛcchataḥ / ācacakṣe 'tha mukhyajño mukhyāṃs tāṃs tu vanaukasaḥ
sā·ra·ṇo rāk·ṣa·sen·dras·ya va·ca·naṃ pa·ri·pṛc·cha·taḥ / ā·ca·cak·ṣe 'tha mukh·yaj·ño mukh·yāṃs tāṃs tu va·nau·ka·saḥ
- 10
eṣa yo 'bhimukho laṅkāṃ nardaṃs tiṣṭhati vānaraḥ / yūthapānāṃ sahasrāṇāṃ śatena parivāritaḥ
e·ṣa yo 'bhi·mu·kho laṅ·kāṃ nar·daṃs tiṣ·ṭha·ti vā·na·raḥ / yū·tha·pā·nāṃ sa·has·rā·ṇāṃ śa·te·na pa·ri·vā·ri·taḥ
- 11
yasya ghoṣeṇa mahatā saprākārā satoraṇā / laṅkā pravepate sarvā saśailavanakānanā
yas·ya gho·ṣe·ṇa ma·ha·tā sap·rā·kā·rā sa·to·ra·ṇā / laṅ·kā pra·ve·pa·te sar·vā sa·śai·la·va·na·kā·na·nā
- 12
sarvaśākhāmṛgendrasya sugrīvasya mahātmanaḥ / balāgre tiṣṭhate vīro nīlo nāmaiṣa yūthapaḥ
sar·va·śā·khā·mṛ·gen·dras·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ba·lāg·re tiṣ·ṭha·te vī·ro nī·lo nā·mai·ṣa yū·tha·paḥ
- 13
bāhū pragṛhya yaḥ padbhyāṃ mahīṃ gacchati vīryavān / laṅkām abhimukhaḥ kopād abhīkṣṇaṃ ca vijṛmbhate
bā·hū pra·gṛh·ya yaḥ pad·bhyāṃ ma·hīṃ gac·cha·ti vīr·ya·vān / laṅ·kām a·bhi·mu·khaḥ ko·pād a·bhīk·ṣṇaṃ ca vi·jṛm·bha·te
- 14
giriśṛṅgapratīkāśaḥ padmakiñjalkasaṃnibhaḥ / sphoṭayaty abhisaṃrabdho lāṅgūlaṃ ca punaḥ punaḥ
gi·ri·śṛṅ·gap·ra·tī·kā·śaḥ pad·ma·kiñ·jal·ka·saṃ·ni·bhaḥ / spho·ṭa·yaty a·bhi·saṃ·rab·dho lāṅ·gū·laṃ ca pu·naḥ pu·naḥ
- 15
yasya lāṅgūlaśabdena svanantīva diśo daśa / eṣa vānararājena surgrīveṇābhiṣecitaḥ / yauvarājye 'ṅgado nāma tvām āhvayati saṃyuge
yas·ya lāṅ·gū·la·śab·de·na sva·nan·tī·va di·śo da·śa / e·ṣa vā·na·ra·rā·je·na sur·grī·ve·ṇā·bhi·ṣe·ci·taḥ / yau·va·rāj·ye 'ṅga·do nā·ma tvām āh·va·ya·ti saṃ·yu·ge
- 16
ye tu viṣṭabhya gātrāṇi kṣveḍayanti nadanti ca / utthāya ca vijṛmbhante krodhena haripuṃgavāḥ
ye tu viṣ·ṭabh·ya gāt·rā·ṇi kṣve·ḍa·yan·ti na·dan·ti ca / ut·thā·ya ca vi·jṛm·bhan·te kro·dhe·na ha·ri·puṃ·ga·vāḥ
- 17
ete duṣprasahā ghorāś caṇḍāś caṇḍaparākramāḥ / aṣṭau śatasahasrāṇi daśakoṭiśatāni ca
e·te duṣ·pra·sa·hā gho·rāś caṇ·ḍāś caṇ·ḍa·pa·rāk·ra·māḥ / aṣ·ṭau śa·ta·sa·has·rā·ṇi da·śa·ko·ṭi·śa·tā·ni ca
- 18
ya enam anugacchanti vīrāś candanavāsinaḥ / eṣa āśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
ya e·nam a·nu·gac·chan·ti vī·rāś can·da·na·vā·si·naḥ / e·ṣa ā·śaṃ·sa·te laṅ·kāṃ sve·nā·nī·ke·na mar·di·tum
- 19
śveto rajatasaṃkāśaḥ sabalo bhīmavikramaḥ / buddhimān vānaraḥ śūras triṣu lokeṣu viśrutaḥ
śve·to ra·ja·ta·saṃ·kā·śaḥ sa·ba·lo bhī·ma·vik·ra·maḥ / bud·dhi·mān vā·na·raḥ śū·ras tri·ṣu lo·ke·ṣu viś·ru·taḥ
- 20
tūrṇaṃ sugrīvam āgamya punar gacchati vānaraḥ / vibhajan vānarīṃ senām anīkāni praharṣayan
tūr·ṇaṃ sug·rī·vam ā·gam·ya pu·nar gac·cha·ti vā·na·raḥ / vi·bha·jan vā·na·rīṃ se·nām a·nī·kā·ni pra·har·ṣa·yan
- 21
yaḥ purā gomatītīre ramyaṃ paryeti parvatam / nāmnā saṃkocano nāma nānānagayuto giriḥ
yaḥ pu·rā go·ma·tī·tī·re ram·yaṃ par·ye·ti par·va·tam / nām·nā saṃ·ko·ca·no nā·ma nā·nā·na·ga·yu·to gi·riḥ
- 22
tatra rājyaṃ praśāsty eṣa kumudo nāma yūthapaḥ / yo 'sau śatasahasrāṇāṃ sahasraṃ parikarṣati
tat·ra rāj·yaṃ pra·śāsty e·ṣa ku·mu·do nā·ma yū·tha·paḥ / yo 'sau śa·ta·sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·raṃ pa·ri·kar·ṣa·ti
- 23
yasya vālā bahuvyāmā dīrghalāṅgūlam āśritāḥ / tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ
yas·ya vā·lā ba·huv·yā·mā dīr·gha·lāṅ·gū·lam āś·ri·tāḥ / tām·rāḥ pī·tāḥ si·tāḥ śve·tāḥ pra·kīr·ṇā gho·ra·kar·ma·ṇaḥ
- 24
adīno roṣaṇaś caṇḍaḥ saṃgrāmam abhikāṅkṣati / eṣaivāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
a·dī·no ro·ṣa·ṇaś caṇ·ḍaḥ saṃg·rā·mam a·bhi·kāṅ·kṣa·ti / e·ṣai·vā·śaṃ·sa·te laṅ·kāṃ sve·nā·nī·ke·na mar·di·tum
- 25
yas tv eṣa siṃhasaṃkāśaḥ kapilo dīrghakesaraḥ / nibhṛtaḥ prekṣate laṅkāṃ didhakṣann iva cakṣuṣā
yas tv e·ṣa siṃ·ha·saṃ·kā·śaḥ ka·pi·lo dīr·gha·ke·sa·raḥ / ni·bhṛ·taḥ prek·ṣa·te laṅ·kāṃ di·dhak·ṣann i·va cak·ṣu·ṣā
- 26
vindhyaṃ kṛṣṇagiriṃ sahyaṃ parvataṃ ca sudarśanam / rājan satatam adhyāste rambho nāmaiṣa yūthapaḥ
vin·dhyaṃ kṛṣ·ṇa·gi·riṃ sah·yaṃ par·va·taṃ ca su·dar·śa·nam / rā·jan sa·ta·tam adh·yās·te ram·bho nā·mai·ṣa yū·tha·paḥ
- 27
śataṃ śatasahasrāṇāṃ triṃśac ca hariyūthapāḥ / parivāryānugacchanti laṅkāṃ marditum ojasā
śa·taṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇāṃ triṃ·śac ca ha·ri·yū·tha·pāḥ / pa·ri·vār·yā·nu·gac·chan·ti laṅ·kāṃ mar·di·tum o·ja·sā
- 28
yas tu karṇau vivṛṇute jṛmbhate ca punaḥ punaḥ / na ca saṃvijate mṛtyor na ca yūthād vidhāvati
yas tu kar·ṇau vi·vṛ·ṇu·te jṛm·bha·te ca pu·naḥ pu·naḥ / na ca saṃ·vi·ja·te mṛt·yor na ca yū·thād vi·dhā·va·ti
- 29
mahābalo vītabhayo ramyaṃ sālveya parvatam / rājan satatam adhyāste śarabho nāma yūthapaḥ
ma·hā·ba·lo vī·ta·bha·yo ram·yaṃ sāl·ve·ya par·va·tam / rā·jan sa·ta·tam adh·yās·te śa·ra·bho nā·ma yū·tha·paḥ
- 30
etasya balinaḥ sarve vihārā nāma yūthapāḥ / rājañ śatasahasrāṇi catvāriṃśat tathaiva ca
e·tas·ya ba·li·naḥ sar·ve vi·hā·rā nā·ma yū·tha·pāḥ / rā·jañ śa·ta·sa·has·rā·ṇi cat·vā·riṃ·śat ta·thai·va ca
- 31
yas tu megha ivākāśaṃ mahān āvṛtya tiṣṭhati / madhye vānaravīrāṇāṃ surāṇām iva vāsavaḥ
yas tu me·gha i·vā·kā·śaṃ ma·hān ā·vṛt·ya tiṣ·ṭha·ti / madh·ye vā·na·ra·vī·rā·ṇāṃ su·rā·ṇām i·va vā·sa·vaḥ
- 32
bherīṇām iva saṃnādo yasyaiṣa śrūyate mahān / ghoraḥ śākhāmṛgendrāṇāṃ saṃgrāmam abhikāṅkṣatām
bhe·rī·ṇām i·va saṃ·nā·do yas·yai·ṣa śrū·ya·te ma·hān / gho·raḥ śā·khā·mṛ·gen·drā·ṇāṃ saṃg·rā·mam a·bhi·kāṅ·kṣa·tām
- 33
eṣa parvatam adhyāste pāriyātram anuttamam / yuddhe duṣprasaho nityaṃ panaso nāma yūthapaḥ
e·ṣa par·va·tam adh·yās·te pā·ri·yāt·ram a·nut·ta·mam / yud·dhe duṣ·pra·sa·ho nit·yaṃ pa·na·so nā·ma yū·tha·paḥ
- 34
enaṃ śatasahasrāṇāṃ śatārdhaṃ paryupāsate / yūthapā yūthapaśreṣṭhaṃ yeṣāṃ yūthāni bhāgaśaḥ
e·naṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇāṃ śa·tār·dhaṃ par·yu·pā·sa·te / yū·tha·pā yū·tha·paś·reṣ·ṭhaṃ ye·ṣāṃ yū·thā·ni bhā·ga·śaḥ
- 35
yas tu bhīmāṃ pravalgantīṃ camūṃ tiṣṭhati śobhayan / sthitāṃ tīre samudrasya dvitīya iva sāgaraḥ
yas tu bhī·māṃ pra·val·gan·tīṃ ca·mūṃ tiṣ·ṭha·ti śo·bha·yan / sthi·tāṃ tī·re sa·mud·ras·ya dvi·tī·ya i·va sā·ga·raḥ
- 36
eṣa dardarasaṃkāśo vinato nāma yūthapaḥ / pibaṃś carati parṇāśāṃ nadīnām uttamāṃ nadīm
e·ṣa dar·da·ra·saṃ·kā·śo vi·na·to nā·ma yū·tha·paḥ / pi·baṃś ca·ra·ti par·ṇā·śāṃ na·dī·nām ut·ta·māṃ na·dīm
- 37
ṣaṣṭiḥ śatasahasrāṇi balam asya plavaṃgamāḥ / tvām āhvayati yuddhāya krathano nāma yūthapaḥ
ṣaṣ·ṭiḥ śa·ta·sa·has·rā·ṇi ba·lam as·ya pla·vaṃ·ga·māḥ / tvām āh·va·ya·ti yud·dhā·ya kra·tha·no nā·ma yū·tha·paḥ
- 38
yas tu gairikavarṇābhaṃ vapuḥ puṣyati vānaraḥ / gavayo nāma tejasvī tvāṃ krodhād abhivartate
yas tu gai·ri·ka·var·ṇā·bhaṃ va·puḥ puṣ·ya·ti vā·na·raḥ / ga·va·yo nā·ma te·jas·vī tvāṃ kro·dhād a·bhi·var·ta·te
- 39
enaṃ śatasahasrāṇi saptatiḥ paryupāsate / eṣa āśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
e·naṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi sap·ta·tiḥ par·yu·pā·sa·te / e·ṣa ā·śaṃ·sa·te laṅ·kāṃ sve·nā·nī·ke·na mar·di·tum
- 40
ete duṣprasahā ghorā balinaḥ kāmarūpiṇaḥ / yūthapā yūthapaśreṣṭhā yeṣāṃ saṃkhyā na vidyate
e·te duṣ·pra·sa·hā gho·rā ba·li·naḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / yū·tha·pā yū·tha·paś·reṣ·ṭhā ye·ṣāṃ saṃkh·yā na vid·ya·te
Yuddhakāṇḍa · sarga 18 42 verses
- 1
tāṃs tu te 'haṃ pravakṣyāmi prekṣamāṇasya yūthapān / rāghavārthe parākrāntā ye na rakṣanti jīvitam
tāṃs tu te 'haṃ pra·vak·ṣyā·mi prek·ṣa·mā·ṇas·ya yū·tha·pān / rā·gha·vār·the pa·rāk·rān·tā ye na rak·ṣan·ti jī·vi·tam
- 2
snigdhā yasya bahuśyāmā bālā lāṅgūlam āśritāḥ / tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ
snig·dhā yas·ya ba·huś·yā·mā bā·lā lāṅ·gū·lam āś·ri·tāḥ / tām·rāḥ pī·tāḥ si·tāḥ śve·tāḥ pra·kīr·ṇā gho·ra·kar·ma·ṇaḥ
- 3
pragṛhītāḥ prakāśante sūryasyeva marīcayaḥ / pṛthivyāṃ cānukṛṣyante haro nāmaiṣa yūthapaḥ
pra·gṛ·hī·tāḥ pra·kā·śan·te sūr·yas·ye·va ma·rī·ca·yaḥ / pṛ·thiv·yāṃ cā·nu·kṛṣ·yan·te ha·ro nā·mai·ṣa yū·tha·paḥ
- 4
yaṃ pṛṣṭhato 'nugacchanti śataśo 'tha sahasraśaḥ / drumān udyamya sahitā laṅkārohaṇatatparāḥ
yaṃ pṛṣ·ṭha·to 'nu·gac·chan·ti śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ / dru·mān ud·yam·ya sa·hi·tā laṅ·kā·ro·ha·ṇa·tat·pa·rāḥ
- 5
eṣa koṭīsahasreṇa vānarāṇāṃ mahaujasām / ākāṅkṣate tvāṃ saṃgrāme jetuṃ parapuraṃjaya
e·ṣa ko·ṭī·sa·has·re·ṇa vā·na·rā·ṇāṃ ma·hau·ja·sām / ā·kāṅ·kṣa·te tvāṃ saṃg·rā·me je·tuṃ pa·ra·pu·raṃ·ja·ya
- 6
nīlān iva mahāmeghāṃs tiṣṭhato yāṃs tu paśyasi / asitāñ janasaṃkāśān yuddhe satyaparākramān
nī·lān i·va ma·hā·me·ghāṃs tiṣ·ṭha·to yāṃs tu paś·ya·si / a·si·tāñ ja·na·saṃ·kā·śān yud·dhe sat·ya·pa·rāk·ra·mān
- 7
nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrāṃs tīkṣṇakopān bhayāvahān / asaṃkhyeyān anirdeśyān paraṃ pāram ivodadheḥ
na·kha·daṃṣ·ṭrā·yu·dhān vī·rāṃs tīk·ṣṇa·ko·pān bha·yā·va·hān / a·saṃkh·ye·yān a·nir·deś·yān pa·raṃ pā·ram i·vo·da·dheḥ
- 8
parvateṣu ca ye ke cid viṣameṣu nadīṣu ca / ete tvām abhivartante rājann ṛṣkāḥ sudāruṇāḥ
par·va·te·ṣu ca ye ke cid vi·ṣa·me·ṣu na·dī·ṣu ca / e·te tvām a·bhi·var·tan·te rā·jann ṛṣ·kāḥ su·dā·ru·ṇāḥ
- 9
eṣāṃ madhye sthito rājan bhīmākṣo bhīmadarśanaḥ / parjanya iva jīmūtaiḥ samantāt parivāritaḥ
e·ṣāṃ madh·ye sthi·to rā·jan bhī·māk·ṣo bhī·ma·dar·śa·naḥ / par·jan·ya i·va jī·mū·taiḥ sa·man·tāt pa·ri·vā·ri·taḥ
- 10
ṛkṣavantaṃ giriśreṣṭham adhyāste narmadāṃ piban / sarvarkṣāṇām adhipatir dhūmro nāmaiṣa yūthapaḥ
ṛk·ṣa·van·taṃ gi·riś·reṣ·ṭham adh·yās·te nar·ma·dāṃ pi·ban / sar·var·kṣā·ṇām a·dhi·pa·tir dhūm·ro nā·mai·ṣa yū·tha·paḥ
- 11
yavīyān asya tu bhrātā paśyainaṃ parvatopamam / bhrātrā samāno rūpeṇa viśiṣṭas tu parākrame
ya·vī·yān as·ya tu bhrā·tā paś·yai·naṃ par·va·to·pa·mam / bhrāt·rā sa·mā·no rū·pe·ṇa vi·śiṣ·ṭas tu pa·rāk·ra·me
- 12
sa eṣa jāmbavān nāma mahāyūthapayūthapaḥ / praśānto guruvartī ca saṃprahāreṣv amarṣaṇaḥ
sa e·ṣa jām·ba·vān nā·ma ma·hā·yū·tha·pa·yū·tha·paḥ / pra·śān·to gu·ru·var·tī ca saṃp·ra·hā·reṣv a·mar·ṣa·ṇaḥ
- 13
etena sāhyaṃ sumahat kṛtaṃ śakrasya dhīmatā / devāsure jāmbavatā labdhāś ca bahavo varāḥ
e·te·na sāh·yaṃ su·ma·hat kṛ·taṃ śak·ras·ya dhī·ma·tā / de·vā·su·re jām·ba·va·tā lab·dhāś ca ba·ha·vo va·rāḥ
- 14
āruhya parvatāgrebhyo mahābhravipulāḥ śilāḥ / muñcanti vipulākārā na mṛtyor udvijanti ca
ā·ruh·ya par·va·tāg·rebh·yo ma·hābh·ra·vi·pu·lāḥ śi·lāḥ / muñ·can·ti vi·pu·lā·kā·rā na mṛt·yor ud·vi·jan·ti ca
- 15
rākṣasānāṃ ca sadṛśāḥ piśācānāṃ ca romaśāḥ / etasya sainye bahavo vicaranty agnitejasaḥ
rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sa·dṛ·śāḥ pi·śā·cā·nāṃ ca ro·ma·śāḥ / e·tas·ya sain·ye ba·ha·vo vi·ca·ranty ag·ni·te·ja·saḥ
- 16
yaṃ tv enam abhisaṃrabdhaṃ plavamānam iva sthitam / prekṣante vānarāḥ sarve sthitaṃ yūthapayūthapam
yaṃ tv e·nam a·bhi·saṃ·rab·dhaṃ pla·va·mā·nam i·va sthi·tam / prek·ṣan·te vā·na·rāḥ sar·ve sthi·taṃ yū·tha·pa·yū·tha·pam
- 17
eṣa rājan sahasrākṣaṃ paryupāste harīśvaraḥ / balena balasaṃpanno rambho nāmaiṣa yūthapaḥ
e·ṣa rā·jan sa·has·rāk·ṣaṃ par·yu·pās·te ha·rīś·va·raḥ / ba·le·na ba·la·saṃ·pan·no ram·bho nā·mai·ṣa yū·tha·paḥ
- 18
yaḥ sthitaṃ yojane śailaṃ gacchan pārśvena sevate / ūrdhvaṃ tathaiva kāyena gataḥ prāpnoti yojanam
yaḥ sthi·taṃ yo·ja·ne śai·laṃ gac·chan pār·śve·na se·va·te / ūr·dhvaṃ ta·thai·va kā·ye·na ga·taḥ prāp·no·ti yo·ja·nam
- 19
yasmān na paramaṃ rūpaṃ catuṣpādeṣu vidyate / śrutaḥ saṃnādano nāma vānarāṇāṃ pitāmahaḥ
yas·mān na pa·ra·maṃ rū·paṃ ca·tuṣ·pā·de·ṣu vid·ya·te / śru·taḥ saṃ·nā·da·no nā·ma vā·na·rā·ṇāṃ pi·tā·ma·haḥ
- 20
yena yuddhaṃ tadā dattaṃ raṇe śakrasya dhīmatā / parājayaś ca na prāptaḥ so 'yaṃ yūthapayūthapaḥ / yasya vikramamāṇasya śakrasyeva parākramaḥ
ye·na yud·dhaṃ ta·dā dat·taṃ ra·ṇe śak·ras·ya dhī·ma·tā / pa·rā·ja·yaś ca na prāp·taḥ so 'yaṃ yū·tha·pa·yū·tha·paḥ / yas·ya vik·ra·ma·mā·ṇas·ya śak·ras·ye·va pa·rāk·ra·maḥ
- 21
eṣa gandharvakanyāyām utpannaḥ kṛṣṇavartmanā / purā devāsure yuddhe sāhyārthaṃ tridivaukasām
e·ṣa gan·dhar·va·kan·yā·yām ut·pan·naḥ kṛṣ·ṇa·var·tma·nā / pu·rā de·vā·su·re yud·dhe sāh·yār·thaṃ tri·di·vau·ka·sām
- 22
yasya vaiśravaṇo rājā jambūm upaniṣevate / yo rājā parvatendrāṇāṃ bahukiṃnarasevinām
yas·ya vaiś·ra·va·ṇo rā·jā jam·būm u·pa·ni·ṣe·va·te / yo rā·jā par·va·ten·drā·ṇāṃ ba·hu·kiṃ·na·ra·se·vi·nām
- 23
vihārasukhado nityaṃ bhrātus te rākṣasādhipa / tatraiṣa vasati śrīmān balavān vānararṣabhaḥ / yuddheṣv akatthano nityaṃ krathano nāma yūthapaḥ
vi·hā·ra·su·kha·do nit·yaṃ bhrā·tus te rāk·ṣa·sā·dhi·pa / tat·rai·ṣa va·sa·ti śrī·mān ba·la·vān vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / yud·dheṣv a·kat·tha·no nit·yaṃ kra·tha·no nā·ma yū·tha·paḥ
- 24
vṛtaḥ koṭisahasreṇa harīṇāṃ samupasthitaḥ / eṣaivāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
vṛ·taḥ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa ha·rī·ṇāṃ sa·mu·pas·thi·taḥ / e·ṣai·vā·śaṃ·sa·te laṅ·kāṃ sve·nā·nī·ke·na mar·di·tum
- 25
yo gaṅgām anu paryeti trāsayan hastiyūthapān / hastināṃ vānarāṇāṃ ca pūrvavairam anusmaran
yo gaṅ·gām a·nu par·ye·ti trā·sa·yan has·ti·yū·tha·pān / has·ti·nāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca pūr·va·vai·ram a·nus·ma·ran
- 26
eṣa yūthapatir netā gacchan giriguhāśayaḥ / harīṇāṃ vāhinī mukhyo nadīṃ haimavatīm anu
e·ṣa yū·tha·pa·tir ne·tā gac·chan gi·ri·gu·hā·śa·yaḥ / ha·rī·ṇāṃ vā·hi·nī mukh·yo na·dīṃ hai·ma·va·tīm a·nu
- 27
uśīra bījam āśritya parvataṃ mandaropamam / ramate vānaraśreṣṭho divi śakra iva svayam
u·śī·ra bī·jam āś·rit·ya par·va·taṃ man·da·ro·pa·mam / ra·ma·te vā·na·raś·reṣ·ṭho di·vi śak·ra i·va sva·yam
- 28
enaṃ śatasahasrāṇāṃ sahasram abhivartate / eṣa durmarṣaṇo rājan pramāthī nāma yūthapaḥ
e·naṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·ram a·bhi·var·ta·te / e·ṣa dur·mar·ṣa·ṇo rā·jan pra·mā·thī nā·ma yū·tha·paḥ
- 29
vātenevoddhataṃ meghaṃ yam enam anupaśyasi / vivartamānaṃ bahuśo yatraitad bahulaṃ rajaḥ
vā·te·ne·vod·dha·taṃ me·ghaṃ yam e·nam a·nu·paś·ya·si / vi·var·ta·mā·naṃ ba·hu·śo yat·rai·tad ba·hu·laṃ ra·jaḥ
- 30
ete 'sitamukhā ghorā golāṅgūlā mahābalāḥ / śataṃ śatasahasrāṇi dṛṣṭvā vai setubandhanam
e·te 'si·ta·mu·khā gho·rā go·lāṅ·gū·lā ma·hā·ba·lāḥ / śa·taṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇi dṛṣ·ṭvā vai se·tu·ban·dha·nam
- 31
golāṅgūlaṃ mahāvegaṃ gavākṣaṃ nāma yūthapam / parivāryābhivartante laṅkāṃ marditum ojasā
go·lāṅ·gū·laṃ ma·hā·ve·gaṃ ga·vāk·ṣaṃ nā·ma yū·tha·pam / pa·ri·vār·yā·bhi·var·tan·te laṅ·kāṃ mar·di·tum o·ja·sā
- 32
bhramarācaritā yatra sarvakāmaphaladrumāḥ / yaṃ sūryatulyavarṇābham anuparyeti parvatam
bhra·ma·rā·ca·ri·tā yat·ra sar·va·kā·ma·pha·lad·ru·māḥ / yaṃ sūr·ya·tul·ya·var·ṇā·bham a·nu·par·ye·ti par·va·tam
- 33
yasya bhāsā sadā bhānti tadvarṇā mṛgapakṣiṇaḥ / yasya prasthaṃ mahātmāno na tyajanti maharṣayaḥ
yas·ya bhā·sā sa·dā bhān·ti tad·var·ṇā mṛ·ga·pak·ṣi·ṇaḥ / yas·ya pras·thaṃ ma·hāt·mā·no na tya·jan·ti ma·har·ṣa·yaḥ
- 34
tatraiṣa ramate rājan ramye kāñcanaparvate / mukhyo vānaramukhyānāṃ kesarī nāma yūthapaḥ
tat·rai·ṣa ra·ma·te rā·jan ram·ye kāñ·ca·na·par·va·te / mukh·yo vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ke·sa·rī nā·ma yū·tha·paḥ
- 35
ṣaṣṭir girisahasrāṇāṃ ramyāḥ kāñcanaparvatāḥ / teṣāṃ madhye girivaras tvam ivānagha rakṣasām
ṣaṣ·ṭir gi·ri·sa·has·rā·ṇāṃ ram·yāḥ kāñ·ca·na·par·va·tāḥ / te·ṣāṃ madh·ye gi·ri·va·ras tvam i·vā·na·gha rak·ṣa·sām
- 36
tatraite kapilāḥ śvetās tāmrāsyā madhupiṅgalāḥ / nivasanty uttamagirau tīkṣṇadaṃṣṭrānakhāyudhāḥ
tat·rai·te ka·pi·lāḥ śve·tās tām·rās·yā ma·dhu·piṅ·ga·lāḥ / ni·va·santy ut·ta·ma·gi·rau tīk·ṣṇa·daṃṣ·ṭrā·na·khā·yu·dhāḥ
- 37
siṃha iva caturdaṃṣṭrā vyāghrā iva durāsadāḥ / sarve vaiśvanarasamā jvalitāśīviṣopamāḥ
siṃ·ha i·va ca·tur·daṃṣ·ṭrā vyāgh·rā i·va du·rā·sa·dāḥ / sar·ve vaiś·va·na·ra·sa·mā jva·li·tā·śī·vi·ṣo·pa·māḥ
- 38
sudīrghāñcitalāṅgūlā mattamātaṃgasaṃnibhāḥ / mahāparvatasaṃkāśā mahājīmūtanisvanāḥ
su·dīr·ghāñ·ci·ta·lāṅ·gū·lā mat·ta·mā·taṃ·ga·saṃ·ni·bhāḥ / ma·hā·par·va·ta·saṃ·kā·śā ma·hā·jī·mū·ta·nis·va·nāḥ
- 39
eṣa caiṣām adhipatir madhye tiṣṭhati vīryavān / nāmnā pṛthivyāṃ vikhyāto rājañ śatabalīti yaḥ / eṣaivāśaṃsate laṅkāṃ svenānīkena marditum
e·ṣa cai·ṣām a·dhi·pa·tir madh·ye tiṣ·ṭha·ti vīr·ya·vān / nām·nā pṛ·thiv·yāṃ vikh·yā·to rā·jañ śa·ta·ba·lī·ti yaḥ / e·ṣai·vā·śaṃ·sa·te laṅ·kāṃ sve·nā·nī·ke·na mar·di·tum
- 40
gajo gavākṣo gavayo nalo nīlaś ca vānaraḥ / ekaika eva yūthānāṃ koṭibhir daśabhir vṛtaḥ
ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yo na·lo nī·laś ca vā·na·raḥ / e·kai·ka e·va yū·thā·nāṃ ko·ṭi·bhir da·śa·bhir vṛ·taḥ
- 41
tathānye vānaraśreṣṭhā vindhyaparvatavāsinaḥ / na śakyante bahutvāt tu saṃkhyātuṃ laghuvikramāḥ
ta·thān·ye vā·na·raś·reṣ·ṭhā vin·dhya·par·va·ta·vā·si·naḥ / na śak·yan·te ba·hut·vāt tu saṃkh·yā·tuṃ la·ghu·vik·ra·māḥ
- 42
sarve mahārāja mahāprabhāvāḥ sarve mahāśailanikāśakāyāḥ / sarve samarthāḥ pṛthivīṃ kṣaṇena kartuṃ pravidhvastavikīrṇaśailām
sar·ve ma·hā·rā·ja ma·hāp·ra·bhā·vāḥ sar·ve ma·hā·śai·la·ni·kā·śa·kā·yāḥ / sar·ve sa·mar·thāḥ pṛ·thi·vīṃ kṣa·ṇe·na kar·tuṃ pra·vidh·vas·ta·vi·kīr·ṇa·śai·lām
Yuddhakāṇḍa · sarga 19 34 verses
- 1
sāraṇasya vacaḥ śrutvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam / balam ālokayan sarvaṃ śuko vākyam athābravīt
sā·ra·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / ba·lam ā·lo·ka·yan sar·vaṃ śu·ko vāk·yam a·thāb·ra·vīt
- 2
sthitān paśyasi yān etān mattān iva mahādvipān / nyagrodhān iva gāṅgeyān sālān haimavatīn iva
sthi·tān paś·ya·si yān e·tān mat·tān i·va ma·hād·vi·pān / nyag·ro·dhān i·va gāṅ·ge·yān sā·lān hai·ma·va·tīn i·va
- 3
ete duṣprasahā rājan balinaḥ kāmarūpiṇaḥ / daityadānavasaṃkāśā yuddhe devaparākramāḥ
e·te duṣ·pra·sa·hā rā·jan ba·li·naḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / dait·ya·dā·na·va·saṃ·kā·śā yud·dhe de·va·pa·rāk·ra·māḥ
- 4
eṣāṃ koṭisahasrāṇi nava pañcaca sapta ca / tathā śaṅkhasahasrāṇi tathā vṛndaśatāni ca
e·ṣāṃ ko·ṭi·sa·has·rā·ṇi na·va pañ·ca·ca sap·ta ca / ta·thā śaṅ·kha·sa·has·rā·ṇi ta·thā vṛn·da·śa·tā·ni ca
- 5
ete sugrīvasacivāḥ kiṣkindhānilayāḥ sadā / harayo devagandharvair utpannāḥ kāmarūpiṇaḥ
e·te sug·rī·va·sa·ci·vāḥ kiṣ·kin·dhā·ni·la·yāḥ sa·dā / ha·ra·yo de·va·gan·dhar·vair ut·pan·nāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
- 6
yau tau paśyasi tiṣṭhantau kumārau devarūpiṇau / maindaś ca dvividaś cobhau tābhyāṃ nāsti samo yudhi
yau tau paś·ya·si tiṣ·ṭhan·tau ku·mā·rau de·va·rū·pi·ṇau / main·daś ca dvi·vi·daś co·bhau tābh·yāṃ nās·ti sa·mo yu·dhi
- 7
brahmaṇā samanujñātāv amṛtaprāśināv ubhau / āśaṃsete yudhā laṅkām etau marditum ojasā
brah·ma·ṇā sa·ma·nuj·ñā·tāv a·mṛ·tap·rā·śi·nāv u·bhau / ā·śaṃ·se·te yu·dhā laṅ·kām e·tau mar·di·tum o·ja·sā
- 8
yāv etāv etayoḥ pārśve sthitau parvatasaṃnibhau / sumukho vimukhaś caiva mṛtyuputrau pituḥ samau
yāv e·tāv e·ta·yoḥ pār·śve sthi·tau par·va·ta·saṃ·ni·bhau / su·mu·kho vi·mu·khaś cai·va mṛt·yu·put·rau pi·tuḥ sa·mau
- 9
yaṃ tu paśyasi tiṣṭhantaṃ prabhinnam iva kuñjaram / yo balāt kṣobhayet kruddhaḥ samudram api vānaraḥ
yaṃ tu paś·ya·si tiṣ·ṭhan·taṃ pra·bhin·nam i·va kuñ·ja·ram / yo ba·lāt kṣo·bha·yet krud·dhaḥ sa·mud·ram a·pi vā·na·raḥ
- 10
eṣo 'bhigantā laṅkāyā vaidehyās tava ca prabho / enaṃ paśya purā dṛṣṭaṃ vānaraṃ punar āgatam
e·ṣo 'bhi·gan·tā laṅ·kā·yā vai·deh·yās ta·va ca pra·bho / e·naṃ paś·ya pu·rā dṛṣ·ṭaṃ vā·na·raṃ pu·nar ā·ga·tam
- 11
jyeṣṭhaḥ kesariṇaḥ putro vātātmaja iti śrutaḥ / hanūmān iti vikhyāto laṅghito yena sāgaraḥ
jyeṣ·ṭhaḥ ke·sa·ri·ṇaḥ put·ro vā·tāt·ma·ja i·ti śru·taḥ / ha·nū·mān i·ti vikh·yā·to laṅ·ghi·to ye·na sā·ga·raḥ
- 12
kāmarūpī hariśreṣṭho balarūpasamanvitaḥ / anivāryagatiś caiva yathā satatagaḥ prabhuḥ
kā·ma·rū·pī ha·riś·reṣ·ṭho ba·la·rū·pa·sa·man·vi·taḥ / a·ni·vār·ya·ga·tiś cai·va ya·thā sa·ta·ta·gaḥ pra·bhuḥ
- 13
udyantaṃ bhāskaraṃ dṛṣṭvā bālaḥ kila pipāsitaḥ / triyojanasahasraṃ tu adhvānam avatīrya hi
ud·yan·taṃ bhās·ka·raṃ dṛṣ·ṭvā bā·laḥ ki·la pi·pā·si·taḥ / tri·yo·ja·na·sa·has·raṃ tu adh·vā·nam a·va·tīr·ya hi
- 14
ādityam āhariṣyāmi na me kṣut pratiyāsyati / iti saṃcintya manasā puraiṣa baladarpitaḥ
ā·dit·yam ā·ha·riṣ·yā·mi na me kṣut pra·ti·yās·ya·ti / i·ti saṃ·cin·tya ma·na·sā pu·rai·ṣa ba·la·dar·pi·taḥ
- 15
anādhṛṣyatamaṃ devam api devarṣidānavaiḥ / anāsādyaiva patito bhāskarodayane girau
a·nā·dhṛṣ·ya·ta·maṃ de·vam a·pi de·var·ṣi·dā·na·vaiḥ / a·nā·sād·yai·va pa·ti·to bhās·ka·ro·da·ya·ne gi·rau
- 16
patitasya kaper asya hanur ekā śilātale / kiṃ cid bhinnā dṛḍhahanor hanūmān eṣa tena vai
pa·ti·tas·ya ka·per as·ya ha·nur e·kā śi·lā·ta·le / kiṃ cid bhin·nā dṛ·ḍha·ha·nor ha·nū·mān e·ṣa te·na vai
- 17
satyam āgamayogena mamaiṣa vidito hariḥ / nāsya śakyaṃ balaṃ rūpaṃ prabhāvo vānubhāṣitum
sat·yam ā·ga·ma·yo·ge·na ma·mai·ṣa vi·di·to ha·riḥ / nās·ya śak·yaṃ ba·laṃ rū·paṃ pra·bhā·vo vā·nu·bhā·ṣi·tum
- 18
eṣa āśaṃsate laṅkām eko marditum ojasā / yaś caiṣo 'nantaraḥ śūraḥ śyāmaḥ padmanibhekṣaṇaḥ
e·ṣa ā·śaṃ·sa·te laṅ·kām e·ko mar·di·tum o·ja·sā / yaś cai·ṣo 'nan·ta·raḥ śū·raḥ śyā·maḥ pad·ma·ni·bhek·ṣa·ṇaḥ
- 19
ikṣvākūṇām atiratho loke vikhyāta pauruṣaḥ / yasmin na calate dharmo yo dharmaṃ nātivartate
ik·ṣvā·kū·ṇām a·ti·ra·tho lo·ke vikh·yā·ta pau·ru·ṣaḥ / yas·min na ca·la·te dhar·mo yo dhar·maṃ nā·ti·var·ta·te
- 20
yo brāhmam astraṃ vedāṃś ca veda vedavidāṃ varaḥ / yo bhindyād gaganaṃ bāṇaiḥ parvatāṃś cāpi dārayet
yo brāh·mam as·traṃ ve·dāṃś ca ve·da ve·da·vi·dāṃ va·raḥ / yo bhin·dyād ga·ga·naṃ bā·ṇaiḥ par·va·tāṃś cā·pi dā·ra·yet
- 21
yasya mṛtyor iva krodhaḥ śakrasyeva parākramaḥ / sa eṣa rāmas tvāṃ yoddhuṃ rājan samabhivartate
yas·ya mṛt·yor i·va kro·dhaḥ śak·ras·ye·va pa·rāk·ra·maḥ / sa e·ṣa rā·mas tvāṃ yod·dhuṃ rā·jan sa·ma·bhi·var·ta·te
- 22
yaś caiṣa dakṣiṇe pārśve śuddhajāmbūnadaprabhaḥ / viśālavakṣās tāmrākṣo nīlakuñcitamūrdhajaḥ
yaś cai·ṣa dak·ṣi·ṇe pār·śve śud·dha·jām·bū·na·dap·ra·bhaḥ / vi·śā·la·vak·ṣās tām·rāk·ṣo nī·la·kuñ·ci·ta·mūr·dha·jaḥ
- 23
eṣo 'sya lakṣmaṇo nāma bhrātā prāṇasamaḥ priyaḥ / naye yuddhe ca kuśalaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ
e·ṣo 'sya lak·ṣma·ṇo nā·ma bhrā·tā prā·ṇa·sa·maḥ pri·yaḥ / na·ye yud·dhe ca ku·śa·laḥ sar·va·śās·tra·vi·śā·ra·daḥ
- 24
amarṣī durjayo jetā vikrānto buddhimān balī / rāmasya dakṣiṇo bāhur nityaṃ prāṇo bahiścaraḥ
a·mar·ṣī dur·ja·yo je·tā vik·rān·to bud·dhi·mān ba·lī / rā·mas·ya dak·ṣi·ṇo bā·hur nit·yaṃ prā·ṇo ba·hiś·ca·raḥ
- 25
na hy eṣa rāghavasyārthe jīvitaṃ parirakṣati / eṣaivāśaṃsate yuddhe nihantuṃ sarvarākṣasān
na hy e·ṣa rā·gha·vas·yār·the jī·vi·taṃ pa·ri·rak·ṣa·ti / e·ṣai·vā·śaṃ·sa·te yud·dhe ni·han·tuṃ sar·va·rāk·ṣa·sān
- 26
yas tu savyam asau pakṣaṃ rāmasyāśritya tiṣṭhati / rakṣogaṇaparikṣipto rājā hy eṣa vibhīṣaṇaḥ
yas tu sav·yam a·sau pak·ṣaṃ rā·mas·yāś·rit·ya tiṣ·ṭha·ti / rak·ṣo·ga·ṇa·pa·rik·ṣip·to rā·jā hy e·ṣa vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 27
śrīmatā rājarājena laṅkāyām abhiṣecitaḥ / tvām eva pratisaṃrabdho yuddhāyaiṣo 'bhivartate
śrī·ma·tā rā·ja·rā·je·na laṅ·kā·yām a·bhi·ṣe·ci·taḥ / tvām e·va pra·ti·saṃ·rab·dho yud·dhā·yai·ṣo 'bhi·var·ta·te
- 28
yaṃ tu paśyasi tiṣṭhantaṃ madhye girim ivācalam / sarvaśākhāmṛgendrāṇāṃ bhartāram aparājitam
yaṃ tu paś·ya·si tiṣ·ṭhan·taṃ madh·ye gi·rim i·vā·ca·lam / sar·va·śā·khā·mṛ·gen·drā·ṇāṃ bhar·tā·ram a·pa·rā·ji·tam
- 29
tejasā yaśasā buddhyā jñānenābhijanena ca / yaḥ kapīn ati babhrāja himavān iva parvatān
te·ja·sā ya·śa·sā bud·dhyā jñā·ne·nā·bhi·ja·ne·na ca / yaḥ ka·pīn a·ti babh·rā·ja hi·ma·vān i·va par·va·tān
- 30
kiṣkindhāṃ yaḥ samadhyāste guhāṃ sagahanadrumām / durgāṃ parvatadurgasthāṃ pradhānaiḥ saha yūthapaiḥ
kiṣ·kin·dhāṃ yaḥ sa·madh·yās·te gu·hāṃ sa·ga·ha·nad·ru·mām / dur·gāṃ par·va·ta·dur·gas·thāṃ pra·dhā·naiḥ sa·ha yū·tha·paiḥ
- 31
yasyaiṣā kāñcanī mālā śobhate śatapuṣkarā / kāntā devamanuṣyāṇāṃ yasyāṃ lakṣmīḥ pratiṣṭhitā
yas·yai·ṣā kāñ·ca·nī mā·lā śo·bha·te śa·ta·puṣ·ka·rā / kān·tā de·va·ma·nuṣ·yā·ṇāṃ yas·yāṃ lak·ṣmīḥ pra·tiṣ·ṭhi·tā
- 32
etāṃ ca mālāṃ tārāṃ ca kapirājyaṃ ca śāśvatam / sugrīvo vālinaṃ hatvā rāmeṇa pratipāditaḥ
e·tāṃ ca mā·lāṃ tā·rāṃ ca ka·pi·rāj·yaṃ ca śāś·va·tam / sug·rī·vo vā·li·naṃ hat·vā rā·me·ṇa pra·ti·pā·di·taḥ
- 33
evaṃ koṭisahasreṇa śaṅkūnāṃ ca śatena ca / sugrīvo vānarendras tvāṃ yuddhārtham abhivartate
e·vaṃ ko·ṭi·sa·has·re·ṇa śaṅ·kū·nāṃ ca śa·te·na ca / sug·rī·vo vā·na·ren·dras tvāṃ yud·dhār·tham a·bhi·var·ta·te
- 34
imāṃ mahārājasamīkṣya vāhinīm upasthitāṃ prajvalitagrahopamām / tataḥ prayatnaḥ paramo vidhīyatāṃ yathā jayaḥ syān na paraiḥ parājayaḥ
i·māṃ ma·hā·rā·ja·sa·mīk·ṣya vā·hi·nīm u·pas·thi·tāṃ praj·va·li·tag·ra·ho·pa·mām / ta·taḥ pra·yat·naḥ pa·ra·mo vi·dhī·ya·tāṃ ya·thā ja·yaḥ syān na pa·raiḥ pa·rā·ja·yaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 20 24 verses
- 1
śukena tu samākhyātāṃs tān dṛṣṭvā hariyūthapān / samīpasthaṃ ca rāmasya bhrātaraṃ svaṃ vibhīṣaṇam
śu·ke·na tu sa·mākh·yā·tāṃs tān dṛṣ·ṭvā ha·ri·yū·tha·pān / sa·mī·pas·thaṃ ca rā·mas·ya bhrā·ta·raṃ svaṃ vi·bhī·ṣa·ṇam
- 2
lakṣmaṇaṃ ca mahāvīryaṃ bhujaṃ rāmasya dakṣiṇam / sarvavānararājaṃ ca sugrīvaṃ bhīmavikramam
lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·vīr·yaṃ bhu·jaṃ rā·mas·ya dak·ṣi·ṇam / sar·va·vā·na·ra·rā·jaṃ ca sug·rī·vaṃ bhī·ma·vik·ra·mam
- 3
kiṃ cid āvignahṛdayo jātakrodhaś ca rāvaṇaḥ / bhartsayām āsa tau vīrau kathānte śukasāraṇau
kiṃ cid ā·vig·na·hṛ·da·yo jā·tak·ro·dhaś ca rā·va·ṇaḥ / bhar·tsa·yām ā·sa tau vī·rau ka·thān·te śu·ka·sā·ra·ṇau
- 4
adhomukhau tau praṇatāv abravīc chukasāraṇau / roṣagadgadayā vācā saṃrabdhaḥ paruṣaṃ vacaḥ
a·dho·mu·khau tau pra·ṇa·tāv ab·ra·vīc chu·ka·sā·ra·ṇau / ro·ṣa·gad·ga·da·yā vā·cā saṃ·rab·dhaḥ pa·ru·ṣaṃ va·caḥ
- 5
na tāvat sadṛśaṃ nāma sacivair upajīvibhiḥ / vipriyaṃ nṛpater vaktuṃ nigrahapragrahe vibhoḥ
na tā·vat sa·dṛ·śaṃ nā·ma sa·ci·vair u·pa·jī·vi·bhiḥ / vip·ri·yaṃ nṛ·pa·ter vak·tuṃ nig·ra·hap·rag·ra·he vi·bhoḥ
- 6
ripūṇāṃ pratikūlānāṃ yuddhārtham abhivartatām / ubhābhyāṃ sadṛśaṃ nāma vaktum aprastave stavam
ri·pū·ṇāṃ pra·ti·kū·lā·nāṃ yud·dhār·tham a·bhi·var·ta·tām / u·bhābh·yāṃ sa·dṛ·śaṃ nā·ma vak·tum ap·ras·ta·ve sta·vam
- 7
ācāryā guravo vṛddhā vṛthā vāṃ paryupāsitāḥ / sāraṃ yad rājaśāstrāṇām anujīvyaṃ na gṛhyate
ā·cār·yā gu·ra·vo vṛd·dhā vṛ·thā vāṃ par·yu·pā·si·tāḥ / sā·raṃ yad rā·ja·śās·trā·ṇām a·nu·jīv·yaṃ na gṛh·ya·te
- 8
gṛhīto vā na vijñāto bhāro jñānasya vochyate / īdṛśaiḥ sacivair yukto mūrkhair diṣṭyā dharāmy aham
gṛ·hī·to vā na vij·ñā·to bhā·ro jñā·nas·ya voch·ya·te / ī·dṛ·śaiḥ sa·ci·vair yuk·to mūr·khair diṣ·ṭyā dha·rāmy a·ham
- 9
kiṃ nu mṛtyor bhayaṃ nāsti māṃ vaktuṃ paruṣaṃ vacaḥ / yasya me śāsato jihvā prayacchati śubhāśubham
kiṃ nu mṛt·yor bha·yaṃ nās·ti māṃ vak·tuṃ pa·ru·ṣaṃ va·caḥ / yas·ya me śā·sa·to jih·vā pra·yac·cha·ti śu·bhā·śu·bham
- 10
apy eva dahanaṃ spṛṣṭvā vane tiṣṭhanti pādapāḥ / rājadoṣaparāmṛṣṭās tiṣṭhante nāparādhinaḥ
apy e·va da·ha·naṃ spṛṣ·ṭvā va·ne tiṣ·ṭhan·ti pā·da·pāḥ / rā·ja·do·ṣa·pa·rā·mṛṣ·ṭās tiṣ·ṭhan·te nā·pa·rā·dhi·naḥ
- 11
hanyām aham imau pāpau śatrupakṣapraśaṃsakau / yadi pūrvopakārair me na krodho mṛdutāṃ vrajet
han·yām a·ham i·mau pā·pau śat·ru·pak·ṣap·ra·śaṃ·sa·kau / ya·di pūr·vo·pa·kā·rair me na kro·dho mṛ·du·tāṃ vra·jet
- 12
apadhvaṃsata gacchadhvaṃ saṃnikarṣād ito mama / na hi vāṃ hantum icchāmi smarann upakṛtāni vām / hatāv eva kṛtaghnau tau mayi snehaparāṅmukhau
a·padh·vaṃ·sa·ta gac·chadh·vaṃ saṃ·ni·kar·ṣād i·to ma·ma / na hi vāṃ han·tum ic·chā·mi sma·rann u·pa·kṛ·tā·ni vām / ha·tāv e·va kṛ·tagh·nau tau ma·yi sne·ha·pa·rāṅ·mu·khau
- 13
evam uktau tu savrīḍau tāv ubhau śukasāraṇau / rāvaṇaṃ jayaśabdena pratinandyābhiniḥsṛtau
e·vam uk·tau tu sav·rī·ḍau tāv u·bhau śu·ka·sā·ra·ṇau / rā·va·ṇaṃ ja·ya·śab·de·na pra·ti·nan·dyā·bhi·niḥ·sṛ·tau
- 14
abravīt sa daśagrīvaḥ samīpasthaṃ mahodaram / upasthāpaya śīghraṃ me cārān nītiviśāradān
ab·ra·vīt sa da·śag·rī·vaḥ sa·mī·pas·thaṃ ma·ho·da·ram / u·pas·thā·pa·ya śīgh·raṃ me cā·rān nī·ti·vi·śā·ra·dān
- 15
tataś carāḥ saṃtvaritāḥ prāptāḥ pārthivaśāsanāt / upasthitāḥ prāñjalayo vardhayitvā jayāśiṣā
ta·taś ca·rāḥ saṃt·va·ri·tāḥ prāp·tāḥ pār·thi·va·śā·sa·nāt / u·pas·thi·tāḥ prāñ·ja·la·yo var·dha·yit·vā ja·yā·śi·ṣā
- 16
tān abravīt tato vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / cārān pratyayikāñ śūrān bhaktān vigatasādhvasān
tān ab·ra·vīt ta·to vāk·yaṃ rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / cā·rān prat·ya·yi·kāñ śū·rān bhak·tān vi·ga·ta·sādh·va·sān
- 17
ito gacchata rāmasya vyavasāyaṃ parīkṣatha / mantreṣv abhyantarā ye 'sya prītyā tena samāgatāḥ
i·to gac·cha·ta rā·mas·ya vya·va·sā·yaṃ pa·rīk·ṣa·tha / man·treṣv abh·yan·ta·rā ye 'sya prīt·yā te·na sa·mā·ga·tāḥ
- 18
kathaṃ svapiti jāgarti kim anyac ca kariṣyati / vijñāya nipuṇaṃ sarvam āgantavyam aśeṣataḥ
ka·thaṃ sva·pi·ti jā·gar·ti kim an·yac ca ka·riṣ·ya·ti / vij·ñā·ya ni·pu·ṇaṃ sar·vam ā·gan·tav·yam a·śe·ṣa·taḥ
- 19
cāreṇa viditaḥ śatruḥ paṇḍitair vasudhādhipaiḥ / yuddhe svalpena yatnena samāsādya nirasyate
cā·re·ṇa vi·di·taḥ śat·ruḥ paṇ·ḍi·tair va·su·dhā·dhi·paiḥ / yud·dhe sval·pe·na yat·ne·na sa·mā·sād·ya ni·ras·ya·te
- 20
cārās tu te tathety uktvā prahṛṣṭā rākṣaseśvaram / kṛtvā pradakṣiṇaṃ jagmur yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ
cā·rās tu te ta·thety uk·tvā pra·hṛṣ·ṭā rāk·ṣa·seś·va·ram / kṛt·vā pra·dak·ṣi·ṇaṃ jag·mur yat·ra rā·maḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ
- 21
te suvelasya śailasya samīpe rāmalakṣmaṇau / pracchannā dadṛśur gatvā sasugrīvavibhīṣaṇau
te su·ve·las·ya śai·las·ya sa·mī·pe rā·ma·lak·ṣma·ṇau / prac·chan·nā da·dṛ·śur gat·vā sa·sug·rī·va·vi·bhī·ṣa·ṇau
- 22
te tu dharmātmanā dṛṣṭā rākṣasendreṇa rākṣasāḥ / vibhīṣaṇena tatrasthā nigṛhītā yadṛcchayā
te tu dhar·māt·ma·nā dṛṣ·ṭā rāk·ṣa·sen·dre·ṇa rāk·ṣa·sāḥ / vi·bhī·ṣa·ṇe·na tat·ras·thā ni·gṛ·hī·tā ya·dṛc·cha·yā
- 23
vānarair arditās te tu vikrāntair laghuvikramaiḥ / punar laṅkām anuprāptāḥ śvasanto naṣṭacetasaḥ
vā·na·rair ar·di·tās te tu vik·rān·tair la·ghu·vik·ra·maiḥ / pu·nar laṅ·kām a·nup·rāp·tāḥ śva·san·to naṣ·ṭa·ce·ta·saḥ
- 24
tato daśagrīvam upasthitās te cārā bahirnityacarā niśācarāḥ / gireḥ suvelasya samīpavāsinaṃ nyavedayan bhīmabalaṃ mahābalāḥ
ta·to da·śag·rī·vam u·pas·thi·tās te cā·rā ba·hir·nit·ya·ca·rā ni·śā·ca·rāḥ / gi·reḥ su·ve·las·ya sa·mī·pa·vā·si·naṃ nya·ve·da·yan bhī·ma·ba·laṃ ma·hā·ba·lāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 21 35 verses
- 1
tatas tam akṣobhya balaṃ laṅkādhipataye carāḥ / suvele rāghavaṃ śaile niviṣṭaṃ pratyavedayan
ta·tas tam ak·ṣobh·ya ba·laṃ laṅ·kā·dhi·pa·ta·ye ca·rāḥ / su·ve·le rā·gha·vaṃ śai·le ni·viṣ·ṭaṃ prat·ya·ve·da·yan
- 2
cārāṇāṃ rāvaṇaḥ śrutvā prāptaṃ rāmaṃ mahābalam / jātodvego 'bhavat kiṃ cic chārdūlaṃ vākyam abravīt
cā·rā·ṇāṃ rā·va·ṇaḥ śrut·vā prāp·taṃ rā·maṃ ma·hā·ba·lam / jā·tod·ve·go 'bha·vat kiṃ cic chār·dū·laṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 3
ayathāvac ca te varṇo dīnaś cāsi niśācara / nāsi kaccid amitrāṇāṃ kruddhānāṃ vaśam āgataḥ
a·ya·thā·vac ca te var·ṇo dī·naś cā·si ni·śā·ca·ra / nā·si kac·cid a·mit·rā·ṇāṃ krud·dhā·nāṃ va·śam ā·ga·taḥ
- 4
iti tenānuśiṣṭas tu vācaṃ mandam udīrayat / tadā rākṣasaśārdūlaṃ śārdūlo bhayavihvalaḥ
i·ti te·nā·nu·śiṣ·ṭas tu vā·caṃ man·dam u·dī·ra·yat / ta·dā rāk·ṣa·sa·śār·dū·laṃ śār·dū·lo bha·ya·vih·va·laḥ
- 5
na te cārayituṃ śakyā rājan vānarapuṃgavāḥ / vikrāntā balavantaś ca rāghaveṇa ca rakṣitāḥ
na te cā·ra·yi·tuṃ śak·yā rā·jan vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / vik·rān·tā ba·la·van·taś ca rā·gha·ve·ṇa ca rak·ṣi·tāḥ
- 6
nāpi saṃbhāṣituṃ śakyāḥ saṃpraśno 'tra na labhyate / sarvato rakṣyate panthā vānaraiḥ parvatopamaiḥ
nā·pi saṃ·bhā·ṣi·tuṃ śak·yāḥ saṃp·raś·no 'tra na labh·ya·te / sar·va·to rak·ṣya·te pan·thā vā·na·raiḥ par·va·to·pa·maiḥ
- 7
praviṣṭamātre jñāto 'haṃ bale tasminn acārite / balād gṛhīto bahubhir bahudhāsmi vidāritaḥ
pra·viṣ·ṭa·māt·re jñā·to 'haṃ ba·le tas·minn a·cā·ri·te / ba·lād gṛ·hī·to ba·hu·bhir ba·hu·dhās·mi vi·dā·ri·taḥ
- 8
jānubhir muṣṭibhir dantais talaiś cābhihato bhṛśam / pariṇīto 'smi haribhir balavadbhir amarṣaṇaiḥ
jā·nu·bhir muṣ·ṭi·bhir dan·tais ta·laiś cā·bhi·ha·to bhṛ·śam / pa·ri·ṇī·to 'smi ha·ri·bhir ba·la·vad·bhir a·mar·ṣa·ṇaiḥ
- 9
pariṇīya ca sarvatra nīto 'haṃ rāmasaṃsadam / rudhirādigdhasarvāṅgo vihvalaś calitendriyaḥ
pa·ri·ṇī·ya ca sar·vat·ra nī·to 'haṃ rā·ma·saṃ·sa·dam / ru·dhi·rā·dig·dha·sar·vāṅ·go vih·va·laś ca·li·ten·dri·yaḥ
- 10
haribhir vadhyamānaś ca yācamānaḥ kṛtāñjaliḥ / rāghaveṇa paritrāto jīvāmi ha yadṛcchayā
ha·ri·bhir vadh·ya·mā·naś ca yā·ca·mā·naḥ kṛ·tāñ·ja·liḥ / rā·gha·ve·ṇa pa·rit·rā·to jī·vā·mi ha ya·dṛc·cha·yā
- 11
eṣa śailaiḥ śilābhiś ca pūrayitvā mahārṇavam / dvāram āśritya laṅkāyā rāmas tiṣṭhati sāyudhaḥ
e·ṣa śai·laiḥ śi·lā·bhiś ca pū·ra·yit·vā ma·hār·ṇa·vam / dvā·ram āś·rit·ya laṅ·kā·yā rā·mas tiṣ·ṭha·ti sā·yu·dhaḥ
- 12
garuḍavyūham āsthāya sarvato haribhir vṛtaḥ / māṃ visṛjya mahātejā laṅkām evābhivartate
ga·ru·ḍav·yū·ham ās·thā·ya sar·va·to ha·ri·bhir vṛ·taḥ / māṃ vi·sṛj·ya ma·hā·te·jā laṅ·kām e·vā·bhi·var·ta·te
- 13
purā prākāram āyāti kṣipram ekataraṃ kuru / sītāṃ cāsmai prayacchāśu suyuddhaṃ vā pradīyatām
pu·rā prā·kā·ram ā·yā·ti kṣip·ram e·ka·ta·raṃ ku·ru / sī·tāṃ cās·mai pra·yac·chā·śu su·yud·dhaṃ vā pra·dī·ya·tām
- 14
manasā saṃtatāpātha tac chrutvā rākṣasādhipaḥ / śārdūlasya mahad vākyam athovāca sa rāvaṇaḥ
ma·na·sā saṃ·ta·tā·pā·tha tac chrut·vā rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / śār·dū·las·ya ma·had vāk·yam a·tho·vā·ca sa rā·va·ṇaḥ
- 15
yadi māṃ pratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ / naiva sītāṃ pradāsyāmi sarvalokabhayād api
ya·di māṃ pra·ti·yudh·ye·ran de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ / nai·va sī·tāṃ pra·dās·yā·mi sar·va·lo·ka·bha·yād a·pi
- 16
evam uktvā mahātejā rāvaṇaḥ punar abravīt / cāritā bhavatā senā ke 'tra śūrāḥ plavaṃgamāḥ
e·vam uk·tvā ma·hā·te·jā rā·va·ṇaḥ pu·nar ab·ra·vīt / cā·ri·tā bha·va·tā se·nā ke 'tra śū·rāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 17
kīdṛśāḥ kiṃprabhāvāś ca vānarā ye durāsadāḥ / kasya putrāś ca pautrāś ca tattvam ākhyāhi rākṣasa
kī·dṛ·śāḥ kiṃp·ra·bhā·vāś ca vā·na·rā ye du·rā·sa·dāḥ / kas·ya put·rāś ca paut·rāś ca tat·tvam ākh·yā·hi rāk·ṣa·sa
- 18
tatr atra pratipatsyāmi jñātvā teṣāṃ balābalam / avaśyaṃ balasaṃkhyānaṃ kartavyaṃ yuddham icchatā
tatr at·ra pra·ti·pat·syā·mi jñāt·vā te·ṣāṃ ba·lā·ba·lam / a·vaś·yaṃ ba·la·saṃkh·yā·naṃ kar·tav·yaṃ yud·dham ic·cha·tā
- 19
athaivam uktaḥ śārdūlo rāvaṇenottamaś caraḥ / idaṃ vacanam ārebhe vaktuṃ rāvaṇasaṃnidhau
a·thai·vam uk·taḥ śār·dū·lo rā·va·ṇe·not·ta·maś ca·raḥ / i·daṃ va·ca·nam ā·re·bhe vak·tuṃ rā·va·ṇa·saṃ·ni·dhau
- 20
atharkṣarajasaḥ putro yudhi rājan sudurjayaḥ / gadgadasyātha putro 'tra jāmbavān iti viśrutaḥ
a·thar·kṣa·ra·ja·saḥ put·ro yu·dhi rā·jan su·dur·ja·yaḥ / gad·ga·das·yā·tha put·ro 'tra jām·ba·vān i·ti viś·ru·taḥ
- 21
gadgadasyaiva putro 'nyo guruputraḥ śatakratoḥ / kadanaṃ yasya putreṇa kṛtam ekena rakṣasām
gad·ga·das·yai·va put·ro 'nyo gu·ru·put·raḥ śa·tak·ra·toḥ / ka·da·naṃ yas·ya put·re·ṇa kṛ·tam e·ke·na rak·ṣa·sām
- 22
suṣeṇaś cāpi dharmātmā putro dharmasya vīryavān / saumyaḥ somātmajaś cātra rājan dadhimukhaḥ kapiḥ
su·ṣe·ṇaś cā·pi dhar·māt·mā put·ro dhar·mas·ya vīr·ya·vān / saum·yaḥ so·māt·ma·jaś cāt·ra rā·jan da·dhi·mu·khaḥ ka·piḥ
- 23
sumukho durmukhaś cātra vegadarśī ca vānaraḥ / mṛtyur vānararūpeṇa nūnaṃ sṛṣṭaḥ svayambhuvā
su·mu·kho dur·mu·khaś cāt·ra ve·ga·dar·śī ca vā·na·raḥ / mṛt·yur vā·na·ra·rū·pe·ṇa nū·naṃ sṛṣ·ṭaḥ sva·yam·bhu·vā
- 24
putro hutavahasyātha nīlaḥ senāpatiḥ svayam / anilasya ca putro 'tra hanūmān iti viśrutaḥ
put·ro hu·ta·va·has·yā·tha nī·laḥ se·nā·pa·tiḥ sva·yam / a·ni·las·ya ca put·ro 'tra ha·nū·mān i·ti viś·ru·taḥ
- 25
naptā śakrasya durdharṣo balavān aṅgado yuvā / maindaś ca dvividaś cobhau balināv aśvisaṃbhavau
nap·tā śak·ras·ya dur·dhar·ṣo ba·la·vān aṅ·ga·do yu·vā / main·daś ca dvi·vi·daś co·bhau ba·li·nāv aś·vi·saṃ·bha·vau
- 26
putrā vaivasvatasyātra pañcakālāntakopamāḥ / gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ
put·rā vai·vas·va·tas·yāt·ra pañ·ca·kā·lān·ta·ko·pa·māḥ / ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ
- 27
śveto jyotirmukhaś cātra bhāskarasyātmasaṃbhavau / varuṇasya ca putro 'tha hemakūṭaḥ plavaṃgamaḥ
śve·to jyo·tir·mu·khaś cāt·ra bhās·ka·ras·yāt·ma·saṃ·bha·vau / va·ru·ṇas·ya ca put·ro 'tha he·ma·kū·ṭaḥ pla·vaṃ·ga·maḥ
- 28
viśvakarmasuto vīro nalaḥ plavagasattamaḥ / vikrānto vegavān atra vasuputraḥ sudurdharaḥ
viś·va·kar·ma·su·to vī·ro na·laḥ pla·va·ga·sat·ta·maḥ / vik·rān·to ve·ga·vān at·ra va·su·put·raḥ su·dur·dha·raḥ
- 29
daśavānarakoṭyaś ca śūrāṇāṃ yuddhakāṅkṣiṇām / śrīmatāṃ devaputrāṇāṃ śeṣān nākhyātum utsahe
da·śa·vā·na·ra·koṭ·yaś ca śū·rā·ṇāṃ yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇām / śrī·ma·tāṃ de·va·put·rā·ṇāṃ śe·ṣān nākh·yā·tum ut·sa·he
- 30
putro daśarathasyaiṣa siṃhasaṃhanano yuvā / dūṣaṇo nihato yena kharaś ca triśirās tathā
put·ro da·śa·ra·thas·yai·ṣa siṃ·ha·saṃ·ha·na·no yu·vā / dū·ṣa·ṇo ni·ha·to ye·na kha·raś ca tri·śi·rās ta·thā
- 31
nāsti rāmasya sadṛśo vikrame bhuvi kaś cana / virādho nihato yena kabandhaś cāntakopamaḥ
nās·ti rā·mas·ya sa·dṛ·śo vik·ra·me bhu·vi kaś ca·na / vi·rā·dho ni·ha·to ye·na ka·ban·dhaś cān·ta·ko·pa·maḥ
- 32
vaktuṃ na śakto rāmasya naraḥ kaś cid guṇān kṣitau / janasthānagatā yena tāvanto rākṣasā hatāḥ
vak·tuṃ na śak·to rā·mas·ya na·raḥ kaś cid gu·ṇān kṣi·tau / ja·nas·thā·na·ga·tā ye·na tā·van·to rāk·ṣa·sā ha·tāḥ
- 33
lakṣmaṇaś cātra dharmātmā mātaṃgānām ivarṣabhaḥ / yasya bāṇapathaṃ prāpya na jīved api vāsavaḥ
lak·ṣma·ṇaś cāt·ra dhar·māt·mā mā·taṃ·gā·nām i·var·ṣa·bhaḥ / yas·ya bā·ṇa·pa·thaṃ prāp·ya na jī·ved a·pi vā·sa·vaḥ
- 34
rākṣasānāṃ variṣṭhaś ca tava bhrātā vibhīṣaṇaḥ / parigṛhya purīṃ laṅkāṃ rāghavasya hite rataḥ
rāk·ṣa·sā·nāṃ va·riṣ·ṭhaś ca ta·va bhrā·tā vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / pa·ri·gṛh·ya pu·rīṃ laṅ·kāṃ rā·gha·vas·ya hi·te ra·taḥ
- 35
iti sarvaṃ samākhyātaṃ tavedaṃ vānaraṃ balam / suvele 'dhiṣṭhitaṃ śaile śeṣakārye bhavān gatiḥ
i·ti sar·vaṃ sa·mākh·yā·taṃ ta·ve·daṃ vā·na·raṃ ba·lam / su·ve·le 'dhiṣ·ṭhi·taṃ śai·le śe·ṣa·kār·ye bha·vān ga·tiḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 22 43 verses
- 1
tatas tam akṣobhyabalaṃ laṅkāyāṃ nṛpateś caraḥ / suvele rāghavaṃ śaile niviṣṭaṃ pratyavedayan
ta·tas tam ak·ṣobh·ya·ba·laṃ laṅ·kā·yāṃ nṛ·pa·teś ca·raḥ / su·ve·le rā·gha·vaṃ śai·le ni·viṣ·ṭaṃ prat·ya·ve·da·yan
- 2
cārāṇāṃ rāvaṇaḥ śrutvā prāptaṃ rāmaṃ mahābalam / jātodvego 'bhavat kiṃ cit sacivāṃś cedam abravīt
cā·rā·ṇāṃ rā·va·ṇaḥ śrut·vā prāp·taṃ rā·maṃ ma·hā·ba·lam / jā·tod·ve·go 'bha·vat kiṃ cit sa·ci·vāṃś ce·dam ab·ra·vīt
- 3
mantriṇaḥ śīghram āyāntu sarve vai susamāhitāḥ / ayaṃ no mantrakālo hi saṃprāpta iva rākṣasāḥ
man·tri·ṇaḥ śīgh·ram ā·yān·tu sar·ve vai su·sa·mā·hi·tāḥ / a·yaṃ no man·tra·kā·lo hi saṃp·rāp·ta i·va rāk·ṣa·sāḥ
- 4
tasya tac chāsanaṃ śrutvā mantriṇo 'bhyāgaman drutam / tataḥ saṃmantrayām āsa sacivai rākṣasaiḥ saha
tas·ya tac chā·sa·naṃ śrut·vā man·tri·ṇo 'bhyā·ga·man dru·tam / ta·taḥ saṃ·man·tra·yām ā·sa sa·ci·vai rāk·ṣa·saiḥ sa·ha
- 5
mantrayitvā sa durdharṣaḥ kṣamaṃ yat samanantaram / visarjayitvā sacivān praviveśa svam ālayam
man·tra·yit·vā sa dur·dhar·ṣaḥ kṣa·maṃ yat sa·ma·nan·ta·ram / vi·sar·ja·yit·vā sa·ci·vān pra·vi·ve·śa svam ā·la·yam
- 6
tato rākṣasam āhūya vidyujjihvaṃ mahābalam / māyāvidaṃ mahāmāyaḥ prāviśad yatra maithilī
ta·to rāk·ṣa·sam ā·hū·ya vid·yuj·jih·vaṃ ma·hā·ba·lam / mā·yā·vi·daṃ ma·hā·mā·yaḥ prā·vi·śad yat·ra mai·thi·lī
- 7
vidyujjihvaṃ ca māyājñam abravīd rākṣasādhipaḥ / mohayiṣyāmahe sītāṃ māyayā janakātmajām
vid·yuj·jih·vaṃ ca mā·yāj·ñam ab·ra·vīd rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / mo·ha·yiṣ·yā·ma·he sī·tāṃ mā·ya·yā ja·na·kāt·ma·jām
- 8
śiro māyāmayaṃ gṛhya rāghavasya niśācara / māṃ tvaṃ samupatiṣṭhasva mahac ca saśaraṃ dhanuḥ
śi·ro mā·yā·ma·yaṃ gṛh·ya rā·gha·vas·ya ni·śā·ca·ra / māṃ tvaṃ sa·mu·pa·tiṣ·ṭhas·va ma·hac ca sa·śa·raṃ dha·nuḥ
- 9
evam uktas tathety āha vidyujjihvo niśācaraḥ / tasya tuṣṭo 'bhavad rājā pradadau ca vibhūṣaṇam
e·vam uk·tas ta·thety ā·ha vid·yuj·jih·vo ni·śā·ca·raḥ / tas·ya tuṣ·ṭo 'bha·vad rā·jā pra·da·dau ca vi·bhū·ṣa·ṇam
- 10
aśokavanikāyāṃ tu praviveśa mahābalaḥ / tato dīnām adainyārhāṃ dadarśa dhanadānujaḥ / adhomukhīṃ śokaparām upaviṣṭāṃ mahītale
a·śo·ka·va·ni·kā·yāṃ tu pra·vi·ve·śa ma·hā·ba·laḥ / ta·to dī·nām a·dain·yār·hāṃ da·dar·śa dha·na·dā·nu·jaḥ / a·dho·mu·khīṃ śo·ka·pa·rām u·pa·viṣ·ṭāṃ ma·hī·ta·le
- 11
bhartāram eva dhyāyantīm aśokavanikāṃ gatām / upāsyamānāṃ ghorābhī rākṣasībhir adūrataḥ
bhar·tā·ram e·va dhyā·yan·tīm a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām / u·pās·ya·mā·nāṃ gho·rā·bhī rāk·ṣa·sī·bhir a·dū·ra·taḥ
- 12
upasṛtya tataḥ sītāṃ praharṣan nāma kīrtayan / idaṃ ca vacanaṃ dhṛṣṭam uvāca janakātmajām
u·pa·sṛt·ya ta·taḥ sī·tāṃ pra·har·ṣan nā·ma kīr·ta·yan / i·daṃ ca va·ca·naṃ dhṛṣ·ṭam u·vā·ca ja·na·kāt·ma·jām
- 13
sāntvyamānā mayā bhadre yam upāśritya valgase / khara hantā sa te bhartā rāghavaḥ samare hataḥ
sān·tvya·mā·nā ma·yā bhad·re yam u·pāś·rit·ya val·ga·se / kha·ra han·tā sa te bhar·tā rā·gha·vaḥ sa·ma·re ha·taḥ
- 14
chinnaṃ te sarvato mūlaṃ darpas te nihato mayā / vyasanenātmanaḥ sīte mama bhāryā bhaviṣyasi
chin·naṃ te sar·va·to mū·laṃ dar·pas te ni·ha·to ma·yā / vya·sa·ne·nāt·ma·naḥ sī·te ma·ma bhār·yā bha·viṣ·ya·si
- 15
alpapuṇye nivṛttārthe mūḍhe paṇḍitamānini / śṛṇu bhartṛbadhaṃ sīte ghoraṃ vṛtravadhaṃ yathā
al·pa·puṇ·ye ni·vṛt·tār·the mū·ḍhe paṇ·ḍi·ta·mā·ni·ni / śṛ·ṇu bhar·tṛ·ba·dhaṃ sī·te gho·raṃ vṛt·ra·va·dhaṃ ya·thā
- 16
samāyātaḥ samudrāntaṃ māṃ hantuṃ kila rāghavaḥ / vānarendrapraṇītena balena mahatā vṛtaḥ
sa·mā·yā·taḥ sa·mud·rān·taṃ māṃ han·tuṃ ki·la rā·gha·vaḥ / vā·na·ren·drap·ra·ṇī·te·na ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ
- 17
saṃniviṣṭaḥ samudrasya tīram āsādya dakṣiṇam / balena mahatā rāmo vrajaty astaṃ divākare
saṃ·ni·viṣ·ṭaḥ sa·mud·ras·ya tī·ram ā·sād·ya dak·ṣi·ṇam / ba·le·na ma·ha·tā rā·mo vra·jaty as·taṃ di·vā·ka·re
- 18
athādhvani pariśrāntam ardharātre sthitaṃ balam / sukhasuptaṃ samāsādya cāritaṃ prathamaṃ caraiḥ
a·thādh·va·ni pa·riś·rān·tam ar·dha·rāt·re sthi·taṃ ba·lam / su·kha·sup·taṃ sa·mā·sād·ya cā·ri·taṃ pra·tha·maṃ ca·raiḥ
- 19
tat prahastapraṇītena balena mahatā mama / balam asya hataṃ rātrau yatra rāmaḥ sulakṣmaṇaḥ
tat pra·has·tap·ra·ṇī·te·na ba·le·na ma·ha·tā ma·ma / ba·lam as·ya ha·taṃ rāt·rau yat·ra rā·maḥ su·lak·ṣma·ṇaḥ
- 20
paṭṭasān parighān khaḍgāṃś cakrān daṇḍān mahāyasān / bāṇajālāni śūlāni bhāsvarān kūṭamudgarān
paṭ·ṭa·sān pa·ri·ghān khaḍ·gāṃś cak·rān daṇ·ḍān ma·hā·ya·sān / bā·ṇa·jā·lā·ni śū·lā·ni bhās·va·rān kū·ṭa·mud·ga·rān
- 21
yaṣṭīś ca tomarān prāsaṃś cakrāṇi musalāni ca / udyamyodyamya rakṣobhir vānareṣu nipātitāḥ
yaṣ·ṭīś ca to·ma·rān prā·saṃś cak·rā·ṇi mu·sa·lā·ni ca / ud·yam·yod·yam·ya rak·ṣo·bhir vā·na·re·ṣu ni·pā·ti·tāḥ
- 22
atha suptasya rāmasya prahastena pramāthinā / asaktaṃ kṛtahastena śiraś chinnaṃ mahāsinā
a·tha sup·tas·ya rā·mas·ya pra·has·te·na pra·mā·thi·nā / a·sak·taṃ kṛ·ta·has·te·na śi·raś chin·naṃ ma·hā·si·nā
- 23
vibhīṣaṇaḥ samutpatya nigṛhīto yadṛcchayā / diśaḥ pravrājitaḥ sarvair lakṣmaṇaḥ plavagaiḥ saha
vi·bhī·ṣa·ṇaḥ sa·mut·pat·ya ni·gṛ·hī·to ya·dṛc·cha·yā / di·śaḥ prav·rā·ji·taḥ sar·vair lak·ṣma·ṇaḥ pla·va·gaiḥ sa·ha
- 24
sugrīvo grīvayā śete bhagnayā plavagādhipaḥ / nirastahanukaḥ śete hanūmān rākṣasair hataḥ
sug·rī·vo grī·va·yā śe·te bhag·na·yā pla·va·gā·dhi·paḥ / ni·ras·ta·ha·nu·kaḥ śe·te ha·nū·mān rāk·ṣa·sair ha·taḥ
- 25
jāmbavān atha jānubhyām utpatan nihato yudhi / paṭṭasair bahubhiś chinno nikṛttaḥ pādapo yathā
jām·ba·vān a·tha jā·nubh·yām ut·pa·tan ni·ha·to yu·dhi / paṭ·ṭa·sair ba·hu·bhiś chin·no ni·kṛt·taḥ pā·da·po ya·thā
- 26
maindaś ca dvividaś cobhau nihatau vānararṣabhau / niḥśvasantau rudantau ca rudhireṇa samukṣitau
main·daś ca dvi·vi·daś co·bhau ni·ha·tau vā·na·rar·ṣa·bhau / niḥś·va·san·tau ru·dan·tau ca ru·dhi·re·ṇa sa·muk·ṣi·tau
- 27
asinābhyāhataś chinno madhye ripuniṣūdanaḥ / abhiṣṭanati medinyāṃ panasaḥ panaso yathā
a·si·nābh·yā·ha·taś chin·no madh·ye ri·pu·ni·ṣū·da·naḥ / a·bhiṣ·ṭa·na·ti me·din·yāṃ pa·na·saḥ pa·na·so ya·thā
- 28
nārācair bahubhiś chinnaḥ śete daryāṃ darīmukhaḥ / kumudas tu mahātejā niṣkūjan sāyakair hataḥ
nā·rā·cair ba·hu·bhiś chin·naḥ śe·te dar·yāṃ da·rī·mu·khaḥ / ku·mu·das tu ma·hā·te·jā niṣ·kū·jan sā·ya·kair ha·taḥ
- 29
aṅgado bahubhiś chinnaḥ śarair āsādya rākṣasaiḥ / pātito rudhirodgārī kṣitau nipatito 'ṅgadaḥ
aṅ·ga·do ba·hu·bhiś chin·naḥ śa·rair ā·sād·ya rāk·ṣa·saiḥ / pā·ti·to ru·dhi·rod·gā·rī kṣi·tau ni·pa·ti·to 'ṅga·daḥ
- 30
harayo mathitā nāgai rathajālais tathāpare / śāyitā mṛditās tatra vāyuvegair ivāmbudāḥ
ha·ra·yo ma·thi·tā nā·gai ra·tha·jā·lais ta·thā·pa·re / śā·yi·tā mṛ·di·tās tat·ra vā·yu·ve·gair i·vām·bu·dāḥ
- 31
pradrutāś ca pare trastā hanyamānā jaghanyataḥ / abhidrutās tu rakṣobhiḥ siṃhair iva mahādvipāḥ
prad·ru·tāś ca pa·re tras·tā han·ya·mā·nā ja·ghan·ya·taḥ / a·bhid·ru·tās tu rak·ṣo·bhiḥ siṃ·hair i·va ma·hād·vi·pāḥ
- 32
sāgare patitāḥ ke cit ke cid gaganam āśritāḥ / ṛkṣā vṛkṣān upārūḍhā vānarais tu vimiśritāḥ
sā·ga·re pa·ti·tāḥ ke cit ke cid ga·ga·nam āś·ri·tāḥ / ṛk·ṣā vṛk·ṣān u·pā·rū·ḍhā vā·na·rais tu vi·miś·ri·tāḥ
- 33
sāgarasya ca tīreṣu śaileṣu ca vaneṣu ca / piṅgākṣās te virūpākṣair bahubhir bahavo hatāḥ
sā·ga·ras·ya ca tī·re·ṣu śai·le·ṣu ca va·ne·ṣu ca / piṅ·gāk·ṣās te vi·rū·pāk·ṣair ba·hu·bhir ba·ha·vo ha·tāḥ
- 34
evaṃ tava hato bhartā sasainyo mama senayā / kṣatajārdraṃ rajodhvastam idaṃ cāsyāhṛtaṃ śiraḥ
e·vaṃ ta·va ha·to bhar·tā sa·sain·yo ma·ma se·na·yā / kṣa·ta·jār·draṃ ra·jodh·vas·tam i·daṃ cās·yā·hṛ·taṃ śi·raḥ
- 35
tataḥ paramadurdharṣo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / sītāyām upaśṛṇvantyāṃ rākṣasīm idam abravīt
ta·taḥ pa·ra·ma·dur·dhar·ṣo rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / sī·tā·yām u·pa·śṛṇ·van·tyāṃ rāk·ṣa·sīm i·dam ab·ra·vīt
- 36
rākṣasaṃ krūrakarmāṇaṃ vidyujjihvaṃ tvam ānaya / yena tad rāghavaśiraḥ saṃgrāmāt svayam āhṛtam
rāk·ṣa·saṃ krū·ra·kar·mā·ṇaṃ vid·yuj·jih·vaṃ tvam ā·na·ya / ye·na tad rā·gha·va·śi·raḥ saṃg·rā·māt sva·yam ā·hṛ·tam
- 37
vidyujjihvas tato gṛhya śiras tat saśarāsanam / praṇāmaṃ śirasā kṛtvā rāvaṇasyāgrataḥ sthitaḥ
vid·yuj·jih·vas ta·to gṛh·ya śi·ras tat sa·śa·rā·sa·nam / pra·ṇā·maṃ śi·ra·sā kṛt·vā rā·va·ṇas·yāg·ra·taḥ sthi·taḥ
- 38
tam abravīt tato rājā rāvaṇo rākṣasaṃ sthitam / vidyujjihvaṃ mahājihvaṃ samīpaparivartinam
tam ab·ra·vīt ta·to rā·jā rā·va·ṇo rāk·ṣa·saṃ sthi·tam / vid·yuj·jih·vaṃ ma·hā·jih·vaṃ sa·mī·pa·pa·ri·var·ti·nam
- 39
agrataḥ kuru sītāyāḥ śīghraṃ dāśaratheḥ śiraḥ / avasthāṃ paścimāṃ bhartuḥ kṛpaṇā sādhu paśyatu
ag·ra·taḥ ku·ru sī·tā·yāḥ śīgh·raṃ dā·śa·ra·theḥ śi·raḥ / a·vas·thāṃ paś·ci·māṃ bhar·tuḥ kṛ·pa·ṇā sā·dhu paś·ya·tu
- 40
evam uktaṃ tu tad rakṣaḥ śiras tat priyadarśanam / upanikṣipya sītāyāḥ kṣipram antaradhīyata
e·vam uk·taṃ tu tad rak·ṣaḥ śi·ras tat pri·ya·dar·śa·nam / u·pa·nik·ṣip·ya sī·tā·yāḥ kṣip·ram an·ta·ra·dhī·ya·ta
- 41
rāvaṇaś cāpi cikṣepa bhāsvaraṃ kārmukaṃ mahat / triṣu lokeṣu vikhyātaṃ sītām idam uvāca ha
rā·va·ṇaś cā·pi cik·ṣe·pa bhās·va·raṃ kār·mu·kaṃ ma·hat / tri·ṣu lo·ke·ṣu vikh·yā·taṃ sī·tām i·dam u·vā·ca ha
- 42
idaṃ tat tava rāmasya kārmukaṃ jyāsamanvitam / iha prahastenānītaṃ hatvā taṃ niśi mānuṣam
i·daṃ tat ta·va rā·mas·ya kār·mu·kaṃ jyā·sa·man·vi·tam / i·ha pra·has·te·nā·nī·taṃ hat·vā taṃ ni·śi mā·nu·ṣam
- 43
sa vidyujjihvena sahaiva tac chiro dhanuś ca bhūmau vinikīrya rāvaṇaḥ / videharājasya sutāṃ yaśasvinīṃ tato 'bravīt tāṃ bhava me vaśānugā
sa vid·yuj·jih·ve·na sa·hai·va tac chi·ro dha·nuś ca bhū·mau vi·ni·kīr·ya rā·va·ṇaḥ / vi·de·ha·rā·jas·ya su·tāṃ ya·śas·vi·nīṃ ta·to 'bra·vīt tāṃ bha·va me va·śā·nu·gā
Yuddhakāṇḍa · sarga 23 42 verses
- 1
sā sītā tac chiro dṛṣṭvā tac ca kārmukam uttamam / sugrīvapratisaṃsargam ākhyātaṃ ca hanūmatā
sā sī·tā tac chi·ro dṛṣ·ṭvā tac ca kār·mu·kam ut·ta·mam / sug·rī·vap·ra·ti·saṃ·sar·gam ākh·yā·taṃ ca ha·nū·ma·tā
- 2
nayane mukhavarṇaṃ ca bhartus tat sadṛśaṃ mukham / keśān keśāntadeśaṃ ca taṃ ca cūḍāmaṇiṃ śubham
na·ya·ne mu·kha·var·ṇaṃ ca bhar·tus tat sa·dṛ·śaṃ mu·kham / ke·śān ke·śān·ta·de·śaṃ ca taṃ ca cū·ḍā·ma·ṇiṃ śu·bham
- 3
etaiḥ sarvair abhijñānair abhijñāya suduḥkhitā / vijagarhe 'tha kaikeyīṃ krośantī kurarī yathā
e·taiḥ sar·vair a·bhij·ñā·nair a·bhij·ñā·ya su·duḥ·khi·tā / vi·ja·gar·he 'tha kai·ke·yīṃ kro·śan·tī ku·ra·rī ya·thā
- 4
sakāmā bhava kaikeyi hato 'yaṃ kulanandanaḥ / kulam utsāditaṃ sarvaṃ tvayā kalahaśīlayā
sa·kā·mā bha·va kai·ke·yi ha·to 'yaṃ ku·la·nan·da·naḥ / ku·lam ut·sā·di·taṃ sar·vaṃ tva·yā ka·la·ha·śī·la·yā
- 5
āryeṇa kiṃ nu kaikeyyāḥ kṛtaṃ rāmeṇa vipriyam / yad gṛhāc cīravasanas tayā prasthāpito vanam
ār·ye·ṇa kiṃ nu kai·key·yāḥ kṛ·taṃ rā·me·ṇa vip·ri·yam / yad gṛ·hāc cī·ra·va·sa·nas ta·yā pras·thā·pi·to va·nam
- 6
evam uktvā tu vaidehī vepamānā tapasvinī / jagāma jagatīṃ bālā chinnā tu kadalī yathā
e·vam uk·tvā tu vai·de·hī ve·pa·mā·nā ta·pas·vi·nī / ja·gā·ma ja·ga·tīṃ bā·lā chin·nā tu ka·da·lī ya·thā
- 7
sā muhūrtāt samāśvasya pratilabhya ca cetanām / tac chiraḥ samupāghrāya vilalāpāyatekṣaṇā
sā mu·hūr·tāt sa·māś·vas·ya pra·ti·labh·ya ca ce·ta·nām / tac chi·raḥ sa·mu·pāgh·rā·ya vi·la·lā·pā·ya·tek·ṣa·ṇā
- 8
hā hatāsmi mahābāho vīravratam anuvratā / imāṃ te paścimāvasthāṃ gatāsmi vidhavā kṛtā
hā ha·tās·mi ma·hā·bā·ho vī·rav·ra·tam a·nuv·ra·tā / i·māṃ te paś·ci·mā·vas·thāṃ ga·tās·mi vi·dha·vā kṛ·tā
- 9
prathamaṃ maraṇaṃ nāryā bhartur vaiguṇyam ucyate / suvṛttaḥ sādhuvṛttāyāḥ saṃvṛttas tvaṃ mamāgrataḥ
pra·tha·maṃ ma·ra·ṇaṃ nār·yā bhar·tur vai·guṇ·yam uc·ya·te / su·vṛt·taḥ sā·dhu·vṛt·tā·yāḥ saṃ·vṛt·tas tvaṃ ma·māg·ra·taḥ
- 10
duḥkhād duḥkhaṃ prapannāyā magnāyāḥ śokasāgare / yo hi mām udyatas trātuṃ so 'pi tvaṃ vinipātitaḥ
duḥ·khād duḥ·khaṃ pra·pan·nā·yā mag·nā·yāḥ śo·ka·sā·ga·re / yo hi mām ud·ya·tas trā·tuṃ so 'pi tvaṃ vi·ni·pā·ti·taḥ
- 11
sā śvaśrūr mama kausalyā tvayā putreṇa rāghava / vatseneva yathā dhenur vivatsā vatsalā kṛtā
sā śvaś·rūr ma·ma kau·sal·yā tva·yā put·re·ṇa rā·gha·va / vat·se·ne·va ya·thā dhe·nur vi·vat·sā vat·sa·lā kṛ·tā
- 12
ādiṣṭaṃ dīrgham āyus te yair acintyaparākrama / anṛtaṃ vacanaṃ teṣām alpāyur asi rāghava
ā·diṣ·ṭaṃ dīr·gham ā·yus te yair a·cin·tya·pa·rāk·ra·ma / a·nṛ·taṃ va·ca·naṃ te·ṣām al·pā·yur a·si rā·gha·va
- 13
atha vā naśyati prajñā prājñasyāpi satas tava / pacaty enaṃ tathā kālo bhūtānāṃ prabhavo hy ayam
a·tha vā naś·ya·ti praj·ñā prāj·ñas·yā·pi sa·tas ta·va / pa·caty e·naṃ ta·thā kā·lo bhū·tā·nāṃ pra·bha·vo hy a·yam
- 14
adṛṣṭaṃ mṛtyum āpannaḥ kasmāt tvaṃ nayaśāstravit / vyasanānām upāyajñaḥ kuśalo hy asi varjane
a·dṛṣ·ṭaṃ mṛt·yum ā·pan·naḥ kas·māt tvaṃ na·ya·śās·tra·vit / vya·sa·nā·nām u·pā·yaj·ñaḥ ku·śa·lo hy a·si var·ja·ne
- 15
tathā tvaṃ saṃpariṣvajya raudrayātinṛśaṃsayā / kālarātryā mayācchidya hṛtaḥ kamalalocanaḥ
ta·thā tvaṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya raud·ra·yā·ti·nṛ·śaṃ·sa·yā / kā·la·rāt·ryā ma·yāc·chid·ya hṛ·taḥ ka·ma·la·lo·ca·naḥ
- 16
upaśeṣe mahābāho māṃ vihāya tapasvinīm / priyām iva śubhāṃ nārīṃ pṛthivīṃ puruṣarṣabha
u·pa·śe·ṣe ma·hā·bā·ho māṃ vi·hā·ya ta·pas·vi·nīm / pri·yām i·va śu·bhāṃ nā·rīṃ pṛ·thi·vīṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha
- 17
arcitaṃ satataṃ yatnād gandhamālyair mayā tava / idaṃ te matpriyaṃ vīra dhanuḥ kāñcanabhūṣitam
ar·ci·taṃ sa·ta·taṃ yat·nād gan·dha·māl·yair ma·yā ta·va / i·daṃ te mat·pri·yaṃ vī·ra dha·nuḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣi·tam
- 18
pitrā daśarathena tvaṃ śvaśureṇa mamānagha / pūrvaiś ca pitṛbhiḥ sārdhaṃ nūnaṃ svarge samāgataḥ
pit·rā da·śa·ra·the·na tvaṃ śva·śu·re·ṇa ma·mā·na·gha / pūr·vaiś ca pi·tṛ·bhiḥ sār·dhaṃ nū·naṃ svar·ge sa·mā·ga·taḥ
- 19
divi nakṣatrabhūtas tvaṃ mahat karma kṛtaṃ priyam / puṇyaṃ rājarṣivaṃśaṃ tvam ātmanaḥ samupekṣase
di·vi nak·ṣat·ra·bhū·tas tvaṃ ma·hat kar·ma kṛ·taṃ pri·yam / puṇ·yaṃ rā·jar·ṣi·vaṃ·śaṃ tvam āt·ma·naḥ sa·mu·pek·ṣa·se
- 20
kiṃ mān na prekṣase rājan kiṃ māṃ na pratibhāṣase / bālāṃ bālena saṃprāptāṃ bhāryāṃ māṃ sahacāriṇīm
kiṃ mān na prek·ṣa·se rā·jan kiṃ māṃ na pra·ti·bhā·ṣa·se / bā·lāṃ bā·le·na saṃp·rāp·tāṃ bhār·yāṃ māṃ sa·ha·cā·ri·ṇīm
- 21
saṃśrutaṃ gṛhṇatā pāṇiṃ cariṣyāmīti yat tvayā / smara tan mama kākutstha naya mām api duḥkhitām
saṃś·ru·taṃ gṛh·ṇa·tā pā·ṇiṃ ca·riṣ·yā·mī·ti yat tva·yā / sma·ra tan ma·ma kā·kut·stha na·ya mām a·pi duḥ·khi·tām
- 22
kasmān mām apahāya tvaṃ gato gatimatāṃ vara / asmāl lokād amuṃ lokaṃ tyaktvā mām iha duḥkhitām
kas·mān mām a·pa·hā·ya tvaṃ ga·to ga·ti·ma·tāṃ va·ra / as·māl lo·kād a·muṃ lo·kaṃ tyak·tvā mām i·ha duḥ·khi·tām
- 23
kalyāṇair ucitaṃ yat tat pariṣvaktaṃ mayaiva tu / kravyādais tac charīraṃ te nūnaṃ viparikṛṣyate
kal·yā·ṇair u·ci·taṃ yat tat pa·riṣ·vak·taṃ ma·yai·va tu / krav·yā·dais tac cha·rī·raṃ te nū·naṃ vi·pa·ri·kṛṣ·ya·te
- 24
agniṣṭomādibhir yajñair iṣṭavān āptadakṣiṇaiḥ / agnihotreṇa saṃskāraṃ kena tvaṃ tu na lapsyase
ag·niṣ·ṭo·mā·di·bhir yaj·ñair iṣ·ṭa·vān āp·ta·dak·ṣi·ṇaiḥ / ag·ni·hot·re·ṇa saṃs·kā·raṃ ke·na tvaṃ tu na lap·sya·se
- 25
pravrajyām upapannānāṃ trayāṇām ekam āgatam / pariprakṣyati kausalyā lakṣmaṇaṃ śokalālasā
prav·raj·yām u·pa·pan·nā·nāṃ tra·yā·ṇām e·kam ā·ga·tam / pa·rip·rak·ṣya·ti kau·sal·yā lak·ṣma·ṇaṃ śo·ka·lā·la·sā
- 26
sa tasyāḥ paripṛcchantyā vadhaṃ mitrabalasya te / tava cākhyāsyate nūnaṃ niśāyāṃ rākṣasair vadham
sa tas·yāḥ pa·ri·pṛc·chan·tyā va·dhaṃ mit·ra·ba·las·ya te / ta·va cākh·yās·ya·te nū·naṃ ni·śā·yāṃ rāk·ṣa·sair va·dham
- 27
sā tvāṃ suptaṃ hataṃ śrutvā māṃ ca rakṣogṛhaṃ gatām / hṛdayena vidīrṇena na bhaviṣyati rāghava
sā tvāṃ sup·taṃ ha·taṃ śrut·vā māṃ ca rak·ṣo·gṛ·haṃ ga·tām / hṛ·da·ye·na vi·dīr·ṇe·na na bha·viṣ·ya·ti rā·gha·va
- 28
sādhu pātaya māṃ kṣipraṃ rāmasyopari rāvaṇaḥ / samānaya patiṃ patnyā kuru kalyāṇam uttamam
sā·dhu pā·ta·ya māṃ kṣip·raṃ rā·mas·yo·pa·ri rā·va·ṇaḥ / sa·mā·na·ya pa·tiṃ pat·nyā ku·ru kal·yā·ṇam ut·ta·mam
- 29
śirasā me śiraś cāsya kāyaṃ kāyena yojaya / rāvaṇānugamiṣyāmi gatiṃ bhartur mahātmanaḥ / muhūrtam api necchāmi jīvituṃ pāpajīvinā
śi·ra·sā me śi·raś cās·ya kā·yaṃ kā·ye·na yo·ja·ya / rā·va·ṇā·nu·ga·miṣ·yā·mi ga·tiṃ bhar·tur ma·hāt·ma·naḥ / mu·hūr·tam a·pi nec·chā·mi jī·vi·tuṃ pā·pa·jī·vi·nā
- 30
śrutaṃ mayā vedavidāṃ brāhmaṇānāṃ pitur gṛhe / yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ
śru·taṃ ma·yā ve·da·vi·dāṃ brāh·ma·ṇā·nāṃ pi·tur gṛ·he / yā·sāṃ strī·ṇāṃ pri·yo bhar·tā tā·sāṃ lo·kā ma·ho·da·yāḥ
- 31
kṣamā yasmin damas tyāgaḥ satyaṃ dharmaḥ kṛtajñatā / ahiṃsā caiva bhūtānāṃ tam ṛte kā gatir mama
kṣa·mā yas·min da·mas tyā·gaḥ sat·yaṃ dhar·maḥ kṛ·taj·ña·tā / a·hiṃ·sā cai·va bhū·tā·nāṃ tam ṛ·te kā ga·tir ma·ma
- 32
iti sā duḥkhasaṃtaptā vilalāpāyatekṣaṇā / bhartuḥ śiro dhanus tatra samīkṣya janakātmajā
i·ti sā duḥ·kha·saṃ·tap·tā vi·la·lā·pā·ya·tek·ṣa·ṇā / bhar·tuḥ śi·ro dha·nus tat·ra sa·mīk·ṣya ja·na·kāt·ma·jā
- 33
evaṃ lālapyamānāyāṃ sītāyāṃ tatra rākṣasaḥ / abhicakrāma bhartāram anīkasthaḥ kṛtāñjaliḥ
e·vaṃ lā·lap·ya·mā·nā·yāṃ sī·tā·yāṃ tat·ra rāk·ṣa·saḥ / a·bhi·cak·rā·ma bhar·tā·ram a·nī·kas·thaḥ kṛ·tāñ·ja·liḥ
- 34
vijayasvāryaputreti so 'bhivādya prasādya ca / nyavedayad anuprāptaṃ prahastaṃ vāhinīpatim
vi·ja·yas·vār·ya·put·re·ti so 'bhi·vād·ya pra·sād·ya ca / nya·ve·da·yad a·nup·rāp·taṃ pra·has·taṃ vā·hi·nī·pa·tim
- 35
amātyaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ prahastaḥ samupasthitaḥ / kiṃ cid ātyayikaṃ kāryaṃ teṣāṃ tvaṃ darśanaṃ kuru
a·māt·yaiḥ sa·hi·taḥ sar·vaiḥ pra·has·taḥ sa·mu·pas·thi·taḥ / kiṃ cid āt·ya·yi·kaṃ kār·yaṃ te·ṣāṃ tvaṃ dar·śa·naṃ ku·ru
- 36
etac chrutvā daśagrīvo rākṣasaprativeditam / aśokavanikāṃ tyaktvā mantriṇāṃ darśanaṃ yayau
e·tac chrut·vā da·śag·rī·vo rāk·ṣa·sap·ra·ti·ve·di·tam / a·śo·ka·va·ni·kāṃ tyak·tvā man·tri·ṇāṃ dar·śa·naṃ ya·yau
- 37
sa tu sarvaṃ samarthyaiva mantribhiḥ kṛtyam ātmanaḥ / sabhāṃ praviśya vidadhe viditvā rāmavikramam
sa tu sar·vaṃ sa·mar·thyai·va man·tri·bhiḥ kṛt·yam āt·ma·naḥ / sa·bhāṃ pra·viś·ya vi·da·dhe vi·dit·vā rā·ma·vik·ra·mam
- 38
antardhānaṃ tu tac chīrṣaṃ tac ca kārmukam uttamam / jagāma rāvaṇasyaiva niryāṇasamanantaram
an·tar·dhā·naṃ tu tac chīr·ṣaṃ tac ca kār·mu·kam ut·ta·mam / ja·gā·ma rā·va·ṇas·yai·va nir·yā·ṇa·sa·ma·nan·ta·ram
- 39
rākṣasendras tu taiḥ sārdhaṃ mantribhir bhīmavikramaiḥ / samarthayām āsa tadā rāmakāryaviniścayam
rāk·ṣa·sen·dras tu taiḥ sār·dhaṃ man·tri·bhir bhī·ma·vik·ra·maiḥ / sa·mar·tha·yām ā·sa ta·dā rā·ma·kār·ya·vi·niś·ca·yam
- 40
avidūrasthitān sarvān balādhyakṣān hitaiṣiṇaḥ / abravīt kālasadṛśo rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
a·vi·dū·ras·thi·tān sar·vān ba·lādh·yak·ṣān hi·tai·ṣi·ṇaḥ / ab·ra·vīt kā·la·sa·dṛ·śo rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 41
śīghraṃ bherīninādena sphuṭakoṇāhatena me / samānayadhvaṃ sainyāni vaktavyaṃ ca na kāraṇam
śīgh·raṃ bhe·rī·ni·nā·de·na sphu·ṭa·ko·ṇā·ha·te·na me / sa·mā·na·yadh·vaṃ sain·yā·ni vak·tav·yaṃ ca na kā·ra·ṇam
- 42
tatas tatheti pratigṛhya tad vaco balādhipās te mahad ātmano balam / samānayaṃś caiva samāgataṃ ca te nyavedayan bhartari yuddhakāṅkṣiṇi
ta·tas ta·the·ti pra·ti·gṛh·ya tad va·co ba·lā·dhi·pās te ma·had āt·ma·no ba·lam / sa·mā·na·yaṃś cai·va sa·mā·ga·taṃ ca te nya·ve·da·yan bhar·ta·ri yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇi
Yuddhakāṇḍa · sarga 24 36 verses
- 1
sītāṃ tu mohitāṃ dṛṣṭvā saramā nāma rākṣasī / āsasādāśu vaidehīṃ priyāṃ praṇayinī sakhī
sī·tāṃ tu mo·hi·tāṃ dṛṣ·ṭvā sa·ra·mā nā·ma rāk·ṣa·sī / ā·sa·sā·dā·śu vai·de·hīṃ pri·yāṃ pra·ṇa·yi·nī sa·khī
- 2
sā hi tatra kṛtā mitraṃ sītayā rakṣyamāṇayā / rakṣantī rāvaṇād iṣṭā sānukrośā dṛḍhavratā
sā hi tat·ra kṛ·tā mit·raṃ sī·ta·yā rak·ṣya·mā·ṇa·yā / rak·ṣan·tī rā·va·ṇād iṣ·ṭā sā·nuk·ro·śā dṛ·ḍhav·ra·tā
- 3
sā dadarśa sakhīṃ sītāṃ saramā naṣṭacetanām / upāvṛtyotthitāṃ dhvastāṃ vaḍavām iva pāṃsuṣu
sā da·dar·śa sa·khīṃ sī·tāṃ sa·ra·mā naṣ·ṭa·ce·ta·nām / u·pā·vṛt·yot·thi·tāṃ dhvas·tāṃ va·ḍa·vām i·va pāṃ·su·ṣu
- 4
tāṃ samāśvāsayām āsa sakhī snehena suvratā / uktā yad rāvaṇena tvaṃ pratyuktaṃ ca svayaṃ tvayā
tāṃ sa·māś·vā·sa·yām ā·sa sa·khī sne·he·na suv·ra·tā / uk·tā yad rā·va·ṇe·na tvaṃ prat·yuk·taṃ ca sva·yaṃ tva·yā
- 5
sakhīsnehena tad bhīru mayā sarvaṃ pratiśrutam / līnayā ganahe śūhye bhayam utsṛjya rāvaṇāt / tava hetor viśālākṣi na hi me jīvitaṃ priyam
sa·khīs·ne·he·na tad bhī·ru ma·yā sar·vaṃ pra·tiś·ru·tam / lī·na·yā ga·na·he śūh·ye bha·yam ut·sṛj·ya rā·va·ṇāt / ta·va he·tor vi·śā·lāk·ṣi na hi me jī·vi·taṃ pri·yam
- 6
sa saṃbhrāntaś ca niṣkrānto yat kṛte rākṣasādhipaḥ / tac ca me viditaṃ sarvam abhiniṣkramya maithili
sa saṃbh·rān·taś ca niṣ·krān·to yat kṛ·te rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / tac ca me vi·di·taṃ sar·vam a·bhi·niṣ·kram·ya mai·thi·li
- 7
na śakyaṃ sauptikaṃ kartuṃ rāmasya viditātmanaḥ / vadhaś ca puruṣavyāghre tasminn evopapadyate
na śak·yaṃ saup·ti·kaṃ kar·tuṃ rā·mas·ya vi·di·tāt·ma·naḥ / va·dhaś ca pu·ru·ṣav·yāgh·re tas·minn e·vo·pa·pad·ya·te
- 8
na caiva vānarā hantuṃ śakyāḥ pādapayodhinaḥ / surā devarṣabheṇeva rāmeṇa hi surakṣitāḥ
na cai·va vā·na·rā han·tuṃ śak·yāḥ pā·da·pa·yo·dhi·naḥ / su·rā de·var·ṣa·bhe·ṇe·va rā·me·ṇa hi su·rak·ṣi·tāḥ
- 9
dīrghavṛttabhujaḥ śrīmān mahoraskaḥ pratāpavān / dhanvī saṃhananopeto dharmātmā bhuvi viśrutaḥ
dīr·gha·vṛt·ta·bhu·jaḥ śrī·mān ma·ho·ras·kaḥ pra·tā·pa·vān / dhan·vī saṃ·ha·na·no·pe·to dhar·māt·mā bhu·vi viś·ru·taḥ
- 10
vikrānto rakṣitā nityam ātmanaś ca parasya ca / lakṣmaṇena saha bhrātrā kuśalī nayaśāstravit
vik·rān·to rak·ṣi·tā nit·yam āt·ma·naś ca pa·ras·ya ca / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā ku·śa·lī na·ya·śās·tra·vit
- 11
hantā parabalaughānām acintyabalapauruṣaḥ / na hato rāghavaḥ śrīmān sīte śatrunibarhaṇaḥ
han·tā pa·ra·ba·lau·ghā·nām a·cin·tya·ba·la·pau·ru·ṣaḥ / na ha·to rā·gha·vaḥ śrī·mān sī·te śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ
- 12
ayuktabuddhikṛtyena sarvabhūtavirodhinā / iyaṃ prayuktā raudreṇa māyā māyāvidā tvayi
a·yuk·ta·bud·dhi·kṛt·ye·na sar·va·bhū·ta·vi·ro·dhi·nā / i·yaṃ pra·yuk·tā raud·re·ṇa mā·yā mā·yā·vi·dā tva·yi
- 13
śokas te vigataḥ sarvaḥ kalyāṇaṃ tvām upasthitam / dhruvaṃ tvāṃ bhajate lakṣmīḥ priyaṃ prītikaraṃ śṛṇu
śo·kas te vi·ga·taḥ sar·vaḥ kal·yā·ṇaṃ tvām u·pas·thi·tam / dhru·vaṃ tvāṃ bha·ja·te lak·ṣmīḥ pri·yaṃ prī·ti·ka·raṃ śṛ·ṇu
- 14
uttīrya sāgaraṃ rāmaḥ saha vānarasenayā / saṃniviṣṭaḥ samudrasya tīram āsādya dakṣiṇam
ut·tīr·ya sā·ga·raṃ rā·maḥ sa·ha vā·na·ra·se·na·yā / saṃ·ni·viṣ·ṭaḥ sa·mud·ras·ya tī·ram ā·sād·ya dak·ṣi·ṇam
- 15
dṛṣṭo me paripūrṇārthaḥ kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ / sahitaiḥ sāgarāntasthair balais tiṣṭhati rakṣitaḥ
dṛṣ·ṭo me pa·ri·pūr·ṇār·thaḥ kā·kut·sthaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / sa·hi·taiḥ sā·ga·rān·tas·thair ba·lais tiṣ·ṭha·ti rak·ṣi·taḥ
- 16
anena preṣitā ye ca rākṣasā laghuvikramaḥ / rāghavas tīrṇa ity evaṃ pravṛttis tair ihāhṛtā
a·ne·na pre·ṣi·tā ye ca rāk·ṣa·sā la·ghu·vik·ra·maḥ / rā·gha·vas tīr·ṇa ity e·vaṃ pra·vṛt·tis tair i·hā·hṛ·tā
- 17
sa tāṃ śrutvā viśālākṣi pravṛttiṃ rākṣasādhipaḥ / eṣa mantrayate sarvaiḥ sacivaiḥ saha rāvaṇaḥ
sa tāṃ śrut·vā vi·śā·lāk·ṣi pra·vṛt·tiṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / e·ṣa man·tra·ya·te sar·vaiḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha rā·va·ṇaḥ
- 18
iti bruvāṇā saramā rākṣasī sītayā saha / sarvodyogena sainyānāṃ śabdaṃ śuśrāva bhairavam
i·ti bru·vā·ṇā sa·ra·mā rāk·ṣa·sī sī·ta·yā sa·ha / sar·vod·yo·ge·na sain·yā·nāṃ śab·daṃ śuś·rā·va bhai·ra·vam
- 19
daṇḍanirghātavādinyāḥ śrutvā bheryā mahāsvanam / uvāca saramā sītām idaṃ madhurabhāṣiṇī
daṇ·ḍa·nir·ghā·ta·vā·din·yāḥ śrut·vā bher·yā ma·hās·va·nam / u·vā·ca sa·ra·mā sī·tām i·daṃ ma·dhu·ra·bhā·ṣi·ṇī
- 20
saṃnāhajananī hy eṣā bhairavā bhīru bherikā / bherīnādaṃ ca gambhīraṃ śṛṇu toyadanisvanam
saṃ·nā·ha·ja·na·nī hy e·ṣā bhai·ra·vā bhī·ru bhe·ri·kā / bhe·rī·nā·daṃ ca gam·bhī·raṃ śṛ·ṇu to·ya·da·nis·va·nam
- 21
kalpyante mattamātaṃgā yujyante rathavājinaḥ / tatra tatra ca saṃnaddhāḥ saṃpatanti padātayaḥ
kal·pyan·te mat·ta·mā·taṃ·gā yuj·yan·te ra·tha·vā·ji·naḥ / tat·ra tat·ra ca saṃ·nad·dhāḥ saṃ·pa·tan·ti pa·dā·ta·yaḥ
- 22
āpūryante rājamārgāḥ sainyair adbhutadarśanaiḥ / vegavadbhir nadadbhiś ca toyaughair iva sāgaraḥ
ā·pūr·yan·te rā·ja·mār·gāḥ sain·yair ad·bhu·ta·dar·śa·naiḥ / ve·ga·vad·bhir na·dad·bhiś ca to·yau·ghair i·va sā·ga·raḥ
- 23
śāstrāṇāṃ ca prasannānāṃ carmaṇāṃ varmaṇāṃ tathā / rathavājigajānāṃ ca bhūṣitānāṃ ca rakṣasām
śās·trā·ṇāṃ ca pra·san·nā·nāṃ car·ma·ṇāṃ var·ma·ṇāṃ ta·thā / ra·tha·vā·ji·ga·jā·nāṃ ca bhū·ṣi·tā·nāṃ ca rak·ṣa·sām
- 24
prabhāṃ visṛjatāṃ paśya nānāvarṇāṃ samutthitām / vanaṃ nirdahato dharme yathārūpaṃ vibhāvasoḥ
pra·bhāṃ vi·sṛ·ja·tāṃ paś·ya nā·nā·var·ṇāṃ sa·mut·thi·tām / va·naṃ nir·da·ha·to dhar·me ya·thā·rū·paṃ vi·bhā·va·soḥ
- 25
ghaṇṭānāṃ śṛṇu nirghoṣaṃ rathānāṃ śṛṇu nisvanam / hayānāṃ heṣamāṇānāṃ śṛṇu tūryadhvaniṃ yathā
ghaṇ·ṭā·nāṃ śṛ·ṇu nir·gho·ṣaṃ ra·thā·nāṃ śṛ·ṇu nis·va·nam / ha·yā·nāṃ he·ṣa·mā·ṇā·nāṃ śṛ·ṇu tūr·yadh·va·niṃ ya·thā
- 26
udyatāyudhahastānāṃ rākṣasendrānuyāyinām / saṃbhramo rakṣasām eṣa tumulo lomaharṣaṇaḥ
ud·ya·tā·yu·dha·has·tā·nāṃ rāk·ṣa·sen·drā·nu·yā·yi·nām / saṃbh·ra·mo rak·ṣa·sām e·ṣa tu·mu·lo lo·ma·har·ṣa·ṇaḥ
- 27
śrīs tvāṃ bhajati śokaghnī rakṣasāṃ bhayam āgatam / rāmāt kamalapatrākṣi daityānām iva vāsavāt
śrīs tvāṃ bha·ja·ti śo·kagh·nī rak·ṣa·sāṃ bha·yam ā·ga·tam / rā·māt ka·ma·la·pat·rāk·ṣi dait·yā·nām i·va vā·sa·vāt
- 28
avajitya jitakrodhas tam acintyaparākramaḥ / rāvaṇaṃ samare hatvā bhartā tvādhigamiṣyati
a·va·jit·ya ji·tak·ro·dhas tam a·cin·tya·pa·rāk·ra·maḥ / rā·va·ṇaṃ sa·ma·re hat·vā bhar·tā tvā·dhi·ga·miṣ·ya·ti
- 29
vikramiṣyati rakṣaḥsu bhartā te sahalakṣmaṇaḥ / yathā śatruṣu śatrughno viṣṇunā saha vāsavaḥ
vik·ra·miṣ·ya·ti rak·ṣaḥ·su bhar·tā te sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / ya·thā śat·ru·ṣu śat·rugh·no viṣ·ṇu·nā sa·ha vā·sa·vaḥ
- 30
āgatasya hi rāmasya kṣipram aṅkagatāṃ satīm / ahaṃ drakṣyāmi siddhārthāṃ tvāṃ śatrau vinipātite
ā·ga·tas·ya hi rā·mas·ya kṣip·ram aṅ·ka·ga·tāṃ sa·tīm / a·haṃ drak·ṣyā·mi sid·dhār·thāṃ tvāṃ śat·rau vi·ni·pā·ti·te
- 31
aśrūṇy ānandajāni tvaṃ vartayiṣyasi śobhane / samāgamya pariṣvaktā tasyorasi mahorasaḥ
aś·rūṇy ā·nan·da·jā·ni tvaṃ var·ta·yiṣ·ya·si śo·bha·ne / sa·mā·gam·ya pa·riṣ·vak·tā tas·yo·ra·si ma·ho·ra·saḥ
- 32
acirān mokṣyate sīte devi te jaghanaṃ gatām / dhṛtām etāṃ bahūn māsān veṇīṃ rāmo mahābalaḥ
a·ci·rān mok·ṣya·te sī·te de·vi te ja·gha·naṃ ga·tām / dhṛ·tām e·tāṃ ba·hūn mā·sān ve·ṇīṃ rā·mo ma·hā·ba·laḥ
- 33
tasya dṛṣṭvā mukhaṃ devi pūrṇacandram ivoditam / mokṣyase śokajaṃ vāri nirmokam iva pannagī
tas·ya dṛṣ·ṭvā mu·khaṃ de·vi pūr·ṇa·can·dram i·vo·di·tam / mok·ṣya·se śo·ka·jaṃ vā·ri nir·mo·kam i·va pan·na·gī
- 34
rāvaṇaṃ samare hatvā nacirād eva maithili / tvayā samagraṃ priyayā sukhārho lapsyate sukham
rā·va·ṇaṃ sa·ma·re hat·vā na·ci·rād e·va mai·thi·li / tva·yā sa·mag·raṃ pri·ya·yā su·khār·ho lap·sya·te su·kham
- 35
samāgatā tvaṃ rāmeṇa modiṣyasi mahātmanā / suvarṣeṇa samāyuktā yathā sasyena medinī
sa·mā·ga·tā tvaṃ rā·me·ṇa mo·diṣ·ya·si ma·hāt·ma·nā / su·var·ṣe·ṇa sa·mā·yuk·tā ya·thā sas·ye·na me·di·nī
- 36
girivaram abhito 'nuvartamāno haya iva maṇḍalam āśu yaḥ karoti / tam iha śaraṇam abhyupehi devi divasakaraṃ prabhavo hy ayaṃ prajānām
gi·ri·va·ram a·bhi·to 'nu·var·ta·mā·no ha·ya i·va maṇ·ḍa·lam ā·śu yaḥ ka·ro·ti / tam i·ha śa·ra·ṇam abh·yu·pe·hi de·vi di·va·sa·ka·raṃ pra·bha·vo hy a·yaṃ pra·jā·nām
Yuddhakāṇḍa · sarga 25 28 verses
- 1
atha tāṃ jātasaṃtāpāṃ tena vākyena mohitām / saramā hlādayām āsa pṛtivīṃ dyaur ivāmbhasā
a·tha tāṃ jā·ta·saṃ·tā·pāṃ te·na vāk·ye·na mo·hi·tām / sa·ra·mā hlā·da·yām ā·sa pṛ·ti·vīṃ dyaur i·vām·bha·sā
- 2
tatas tasyā hitaṃ sakhyāś cikīrṣantī sakhī vacaḥ / uvāca kāle kālajñā smitapūrvābhibhāṣiṇī
ta·tas tas·yā hi·taṃ sakh·yāś ci·kīr·ṣan·tī sa·khī va·caḥ / u·vā·ca kā·le kā·laj·ñā smi·ta·pūr·vā·bhi·bhā·ṣi·ṇī
- 3
utsaheyam ahaṃ gatvā tvadvākyam asitekṣaṇe / nivedya kuśalaṃ rāme praticchannā nivartitum
ut·sa·he·yam a·haṃ gat·vā tvad·vāk·yam a·si·tek·ṣa·ṇe / ni·ved·ya ku·śa·laṃ rā·me pra·tic·chan·nā ni·var·ti·tum
- 4
na hi me kramamāṇāyā nirālambe vihāyasi / samartho gatim anvetuṃ pavano garuḍo 'pi vā
na hi me kra·ma·mā·ṇā·yā ni·rā·lam·be vi·hā·ya·si / sa·mar·tho ga·tim an·ve·tuṃ pa·va·no ga·ru·ḍo 'pi vā
- 5
evaṃ bruvāṇāṃ tāṃ sītā saramāṃ punar abravīt / madhuraṃ ślakṣṇayā vācā pūrvaśokābhipannayā
e·vaṃ bru·vā·ṇāṃ tāṃ sī·tā sa·ra·māṃ pu·nar ab·ra·vīt / ma·dhu·raṃ ślak·ṣṇa·yā vā·cā pūr·va·śo·kā·bhi·pan·na·yā
- 6
samarthā gaganaṃ gantum api vā tvaṃ rasātalam / avagacchāmy akartavyaṃ kartavyaṃ te madantare
sa·mar·thā ga·ga·naṃ gan·tum a·pi vā tvaṃ ra·sā·ta·lam / a·va·gac·chāmy a·kar·tav·yaṃ kar·tav·yaṃ te ma·dan·ta·re
- 7
matpriyaṃ yadi kartavyaṃ yadi buddhiḥ sthirā tava / jñātum icchāmi taṃ gatvā kiṃ karotīti rāvaṇaḥ
mat·pri·yaṃ ya·di kar·tav·yaṃ ya·di bud·dhiḥ sthi·rā ta·va / jñā·tum ic·chā·mi taṃ gat·vā kiṃ ka·ro·tī·ti rā·va·ṇaḥ
- 8
sa hi māyābalaḥ krūro rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ / māṃ mohayati duṣṭātmā pītamātreva vāruṇī
sa hi mā·yā·ba·laḥ krū·ro rā·va·ṇaḥ śat·ru·rā·va·ṇaḥ / māṃ mo·ha·ya·ti duṣ·ṭāt·mā pī·ta·māt·re·va vā·ru·ṇī
- 9
tarjāpayati māṃ nityaṃ bhartsāpayati cāsakṛt / rākṣasībhiḥ sughorābhir yā māṃ rakṣanti nityaśaḥ
tar·jā·pa·ya·ti māṃ nit·yaṃ bhar·tsā·pa·ya·ti cā·sa·kṛt / rāk·ṣa·sī·bhiḥ su·gho·rā·bhir yā māṃ rak·ṣan·ti nit·ya·śaḥ
- 10
udvignā śaṅkitā cāsmi na ca svasthaṃ mano mama / tad bhayāc cāham udvignā aśokavanikāṃ gatāḥ
ud·vig·nā śaṅ·ki·tā cās·mi na ca svas·thaṃ ma·no ma·ma / tad bha·yāc cā·ham ud·vig·nā a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tāḥ
- 11
yadi nāma kathā tasya niścitaṃ vāpi yad bhavet / nivedayethāḥ sarvaṃ tat paro me syād anugrahaḥ
ya·di nā·ma ka·thā tas·ya niś·ci·taṃ vā·pi yad bha·vet / ni·ve·da·ye·thāḥ sar·vaṃ tat pa·ro me syād a·nug·ra·haḥ
- 12
sā tv evaṃ bruvatīṃ sītāṃ saramā valgubhāṣiṇī / uvāca vacanaṃ tasyāḥ spṛśantī bāṣpaviklavam
sā tv e·vaṃ bru·va·tīṃ sī·tāṃ sa·ra·mā val·gu·bhā·ṣi·ṇī / u·vā·ca va·ca·naṃ tas·yāḥ spṛ·śan·tī bāṣ·pa·vik·la·vam
- 13
eṣa te yady abhiprāyas tasmād gacchāmi jānaki / gṛhya śatror abhiprāyam upāvṛttāṃ ca paśya mām
e·ṣa te yady a·bhip·rā·yas tas·mād gac·chā·mi jā·na·ki / gṛh·ya śat·ror a·bhip·rā·yam u·pā·vṛt·tāṃ ca paś·ya mām
- 14
evam uktvā tato gatvā samīpaṃ tasya rakṣasaḥ / śuśrāva kathitaṃ tasya rāvaṇasya samantriṇaḥ
e·vam uk·tvā ta·to gat·vā sa·mī·paṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ / śuś·rā·va ka·thi·taṃ tas·ya rā·va·ṇas·ya sa·man·tri·ṇaḥ
- 15
sā śrutvā niścayaṃ tasya niścayajñā durātmanaḥ / punar evāgamat kṣipram aśokavanikāṃ tadā
sā śrut·vā niś·ca·yaṃ tas·ya niś·ca·yaj·ñā du·rāt·ma·naḥ / pu·nar e·vā·ga·mat kṣip·ram a·śo·ka·va·ni·kāṃ ta·dā
- 16
sā praviṣṭā punas tatra dadarśa janakātmajām / pratīkṣamāṇāṃ svām eva bhraṣṭapadmām iva śriyam
sā pra·viṣ·ṭā pu·nas tat·ra da·dar·śa ja·na·kāt·ma·jām / pra·tīk·ṣa·mā·ṇāṃ svām e·va bhraṣ·ṭa·pad·mām i·va śri·yam
- 17
tāṃ tu sītā punaḥ prāptāṃ saramāṃ valgubhāṣiṇīm / pariṣvajya ca susnigdhaṃ dadau ca svayam āsanam
tāṃ tu sī·tā pu·naḥ prāp·tāṃ sa·ra·māṃ val·gu·bhā·ṣi·ṇīm / pa·riṣ·vaj·ya ca sus·nig·dhaṃ da·dau ca sva·yam ā·sa·nam
- 18
ihāsīnā sukhaṃ sarvam ākhyāhi mama tattvataḥ / krūrasya niścayaṃ tasya rāvaṇasya durātmanaḥ
i·hā·sī·nā su·khaṃ sar·vam ākh·yā·hi ma·ma tat·tva·taḥ / krū·ras·ya niś·ca·yaṃ tas·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ
- 19
evam uktā tu saramā sītayā vepamānayā / kathitaṃ sarvam ācaṣṭa rāvaṇasya samantriṇaḥ
e·vam uk·tā tu sa·ra·mā sī·ta·yā ve·pa·mā·na·yā / ka·thi·taṃ sar·vam ā·caṣ·ṭa rā·va·ṇas·ya sa·man·tri·ṇaḥ
- 20
jananyā rākṣasendro vai tvanmokṣārthaṃ bṛhadvacaḥ / aviddhena ca vaidehi mantrivṛddhena bodhitaḥ
ja·nan·yā rāk·ṣa·sen·dro vai tvan·mok·ṣār·thaṃ bṛ·had·va·caḥ / a·vid·dhe·na ca vai·de·hi man·tri·vṛd·dhe·na bo·dhi·taḥ
- 21
dīyatām abhisatkṛtya manujendrāya maithilī / nidarśanaṃ te paryāptaṃ janasthāne yad adbhutam
dī·ya·tām a·bhi·sat·kṛt·ya ma·nu·jen·drā·ya mai·thi·lī / ni·dar·śa·naṃ te par·yāp·taṃ ja·nas·thā·ne yad ad·bhu·tam
- 22
laṅghanaṃ ca samudrasya darśanaṃ ca hanūmataḥ / vadhaṃ ca rakṣasāṃ yuddhe kaḥ kuryān mānuṣo bhuvi
laṅ·gha·naṃ ca sa·mud·ras·ya dar·śa·naṃ ca ha·nū·ma·taḥ / va·dhaṃ ca rak·ṣa·sāṃ yud·dhe kaḥ kur·yān mā·nu·ṣo bhu·vi
- 23
evaṃ sa mantrivṛddhaiś ca mātrā ca bahu bhāṣitaḥ / na tvām utsahate moktum artahm arthaparo yathā
e·vaṃ sa man·tri·vṛd·dhaiś ca māt·rā ca ba·hu bhā·ṣi·taḥ / na tvām ut·sa·ha·te mok·tum ar·tahm ar·tha·pa·ro ya·thā
- 24
notsahaty amṛto moktuṃ yuddhe tvām iti maithili / sāmātyasya nṛśaṃsasya niścayo hy eṣa vartate
not·sa·haty a·mṛ·to mok·tuṃ yud·dhe tvām i·ti mai·thi·li / sā·māt·yas·ya nṛ·śaṃ·sas·ya niś·ca·yo hy e·ṣa var·ta·te
- 25
tad eṣā susthirā buddhir mṛtyulobhād upasthitā / bhayān na śaktas tvāṃ moktum anirastas tu saṃyuge / rākṣasānāṃ ca sarveṣām ātmanaś ca vadhena hi
tad e·ṣā sus·thi·rā bud·dhir mṛt·yu·lo·bhād u·pas·thi·tā / bha·yān na śak·tas tvāṃ mok·tum a·ni·ras·tas tu saṃ·yu·ge / rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sar·ve·ṣām āt·ma·naś ca va·dhe·na hi
- 26
nihatya rāvaṇaṃ saṃkhye sarvathā niśitaiḥ śaraiḥ / pratineṣyati rāmas tvām ayodhyām asitekṣaṇe
ni·hat·ya rā·va·ṇaṃ saṃkh·ye sar·va·thā ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / pra·ti·neṣ·ya·ti rā·mas tvām a·yodh·yām a·si·tek·ṣa·ṇe
- 27
etasminn antare śabdo bherīśaṅkhasamākulaḥ / śruto vai sarvasainyānāṃ kampayan dharaṇītalam
e·tas·minn an·ta·re śab·do bhe·rī·śaṅ·kha·sa·mā·ku·laḥ / śru·to vai sar·va·sain·yā·nāṃ kam·pa·yan dha·ra·ṇī·ta·lam
- 28
śrutvā tu taṃ vānarasainyaśabdaṃ laṅkāgatā rākṣasarājabhṛtyāḥ / naṣṭaujaso dainyaparītaceṣṭāḥ śreyo na paśyanti nṛpasya doṣaiḥ
śrut·vā tu taṃ vā·na·ra·sain·ya·śab·daṃ laṅ·kā·ga·tā rāk·ṣa·sa·rā·ja·bhṛt·yāḥ / naṣ·ṭau·ja·so dain·ya·pa·rī·ta·ceṣ·ṭāḥ śre·yo na paś·yan·ti nṛ·pas·ya do·ṣaiḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 26 33 verses
- 1
tena śaṅkhavimiśreṇa bherīśabdena rāghavaḥ / upayato mahābāhū rāmaḥ parapuraṃjayaḥ
te·na śaṅ·kha·vi·miś·re·ṇa bhe·rī·śab·de·na rā·gha·vaḥ / u·pa·ya·to ma·hā·bā·hū rā·maḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ
- 2
taṃ ninādaṃ niśamyātha rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / muhūrtaṃ dhyānam āsthāya sacivān abhyudaikṣata
taṃ ni·nā·daṃ ni·śam·yā·tha rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / mu·hūr·taṃ dhyā·nam ās·thā·ya sa·ci·vān abh·yu·daik·ṣa·ta
- 3
atha tān sacivāṃs tatra sarvān ābhāṣya rāvaṇaḥ / sabhāṃ saṃnādayan sarvām ity uvāca mahābalaḥ
a·tha tān sa·ci·vāṃs tat·ra sar·vān ā·bhāṣ·ya rā·va·ṇaḥ / sa·bhāṃ saṃ·nā·da·yan sar·vām ity u·vā·ca ma·hā·ba·laḥ
- 4
taraṇaṃ sāgarasyāpi vikramaṃ balasaṃcayam / yad uktavanto rāmasya bhavantas tan mayā śrutam / bhavataś cāpy ahaṃ vedmi yuddhe satyaparākramān
ta·ra·ṇaṃ sā·ga·ras·yā·pi vik·ra·maṃ ba·la·saṃ·ca·yam / yad uk·ta·van·to rā·mas·ya bha·van·tas tan ma·yā śru·tam / bha·va·taś cāpy a·haṃ ved·mi yud·dhe sat·ya·pa·rāk·ra·mān
- 5
tatas tu sumahāprājño mālyavān nāma rākṣasaḥ / rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mātuḥ paitāmaho 'bravīt
ta·tas tu su·ma·hāp·rāj·ño māl·ya·vān nā·ma rāk·ṣa·saḥ / rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā mā·tuḥ pai·tā·ma·ho 'bra·vīt
- 6
vidyāsv abhivinīto yo rājā rājan nayānugaḥ / sa śāsti ciram aiśvaryam arīṃś ca kurute vaśe
vid·yāsv a·bhi·vi·nī·to yo rā·jā rā·jan na·yā·nu·gaḥ / sa śās·ti ci·ram aiś·var·yam a·rīṃś ca ku·ru·te va·śe
- 7
saṃdadhāno hi kālena vigṛhṇaṃś cāribhiḥ saha / svapakṣavardhanaṃ kurvan mahad aiśvaryam aśnute
saṃ·da·dhā·no hi kā·le·na vi·gṛh·ṇaṃś cā·ri·bhiḥ sa·ha / sva·pak·ṣa·var·dha·naṃ kur·van ma·had aiś·var·yam aś·nu·te
- 8
hīyamānena kartavyo rājñā saṃdhiḥ samena ca / na śatrum avamanyeta jyāyān kurvīta vigraham
hī·ya·mā·ne·na kar·tav·yo rāj·ñā saṃ·dhiḥ sa·me·na ca / na śat·rum a·va·man·ye·ta jyā·yān kur·vī·ta vig·ra·ham
- 9
tan mahyaṃ rocate saṃdhiḥ saha rāmeṇa rāvaṇa / yadartham abhiyuktāḥ sma sītā tasmai pradīyatām
tan mah·yaṃ ro·ca·te saṃ·dhiḥ sa·ha rā·me·ṇa rā·va·ṇa / ya·dar·tham a·bhi·yuk·tāḥ sma sī·tā tas·mai pra·dī·ya·tām
- 10
tasya devarṣayaḥ sarve gandharvāś ca jayaiṣiṇaḥ / virodhaṃ mā gamas tena saṃdhis te tena rocatām
tas·ya de·var·ṣa·yaḥ sar·ve gan·dhar·vāś ca ja·yai·ṣi·ṇaḥ / vi·ro·dhaṃ mā ga·mas te·na saṃ·dhis te te·na ro·ca·tām
- 11
asṛjad bhagavān pakṣau dvāv eva hi pitāmahaḥ / surāṇām asurāṇāṃ ca dharmādharmau tadāśrayau
a·sṛ·jad bha·ga·vān pak·ṣau dvāv e·va hi pi·tā·ma·haḥ / su·rā·ṇām a·su·rā·ṇāṃ ca dhar·mā·dhar·mau ta·dāś·ra·yau
- 12
dharmo hi śrūyate pakṣaḥ surāṇāṃ ca mahātmanām / adharmo rakṣasaṃ pakṣo hy asurāṇāṃ ca rāvaṇa
dhar·mo hi śrū·ya·te pak·ṣaḥ su·rā·ṇāṃ ca ma·hāt·ma·nām / a·dhar·mo rak·ṣa·saṃ pak·ṣo hy a·su·rā·ṇāṃ ca rā·va·ṇa
- 13
dharmo vai grasate 'dharmaṃ tataḥ kṛtam abhūd yugam / adharmo grasate dharmaṃ tatas tiṣyaḥ pravartate
dhar·mo vai gra·sa·te 'dhar·maṃ ta·taḥ kṛ·tam a·bhūd yu·gam / a·dhar·mo gra·sa·te dhar·maṃ ta·tas tiṣ·yaḥ pra·var·ta·te
- 14
tat tvayā caratā lokān dharmo vinihato mahān / adharmaḥ pragṛhītaś ca tenāsmadbalinaḥ pare
tat tva·yā ca·ra·tā lo·kān dhar·mo vi·ni·ha·to ma·hān / a·dhar·maḥ pra·gṛ·hī·taś ca te·nās·mad·ba·li·naḥ pa·re
- 15
sa pramādād vivṛddhas te 'dharmo 'hir grasate hi naḥ / vivardhayati pakṣaṃ ca surāṇāṃ surabhāvanaḥ
sa pra·mā·dād vi·vṛd·dhas te 'dhar·mo 'hir gra·sa·te hi naḥ / vi·var·dha·ya·ti pak·ṣaṃ ca su·rā·ṇāṃ su·ra·bhā·va·naḥ
- 16
viṣayeṣu prasaktena yatkiṃcitkāriṇā tvayā / ṛṣīṇām agnikalpānām udvego janito mahān / teṣāṃ prabhāvo durdharṣaḥ pradīpta iva pāvakaḥ
vi·ṣa·ye·ṣu pra·sak·te·na yat·kiṃ·cit·kā·ri·ṇā tva·yā / ṛ·ṣī·ṇām ag·ni·kal·pā·nām ud·ve·go ja·ni·to ma·hān / te·ṣāṃ pra·bhā·vo dur·dhar·ṣaḥ pra·dīp·ta i·va pā·va·kaḥ
- 17
tapasā bhāvitātmāno dharmasyānugrahe ratāḥ / mukhyair yajñair yajanty ete nityaṃ tais tair dvijātayaḥ
ta·pa·sā bhā·vi·tāt·mā·no dhar·mas·yā·nug·ra·he ra·tāḥ / mukh·yair yaj·ñair ya·janty e·te nit·yaṃ tais tair dvi·jā·ta·yaḥ
- 18
juhvaty agnīṃś ca vidhivad vedāṃś coccair adhīyate / abhibhūya ca rakṣāṃsi brahmaghoṣān udairayan / diśo vipradrutāḥ sarve stanayitnur ivoṣṇage
juh·vaty ag·nīṃś ca vi·dhi·vad ve·dāṃś coc·cair a·dhī·ya·te / a·bhi·bhū·ya ca rak·ṣāṃ·si brah·ma·gho·ṣān u·dai·ra·yan / di·śo vip·rad·ru·tāḥ sar·ve sta·na·yit·nur i·voṣ·ṇa·ge
- 19
ṛṣīṇām agnikalpānām agnihotrasamutthitaḥ / ādatte rakṣasāṃ tejo dhūmo vyāpya diśo daśa
ṛ·ṣī·ṇām ag·ni·kal·pā·nām ag·ni·hot·ra·sa·mut·thi·taḥ / ā·dat·te rak·ṣa·sāṃ te·jo dhū·mo vyāp·ya di·śo da·śa
- 20
teṣu teṣu ca deśeṣu puṇyeṣu ca dṛḍhavrataiḥ / caryamāṇaṃ tapas tīvraṃ saṃtāpayati rākṣasān
te·ṣu te·ṣu ca de·śe·ṣu puṇ·ye·ṣu ca dṛ·ḍhav·ra·taiḥ / car·ya·mā·ṇaṃ ta·pas tīv·raṃ saṃ·tā·pa·ya·ti rāk·ṣa·sān
- 21
utpātān vividhān dṛṣṭvā ghorān bahuvidhāṃs tathā / vināśam anupaśyāmi sarveṣāṃ rakṣasām aham
ut·pā·tān vi·vi·dhān dṛṣ·ṭvā gho·rān ba·hu·vi·dhāṃs ta·thā / vi·nā·śam a·nu·paś·yā·mi sar·ve·ṣāṃ rak·ṣa·sām a·ham
- 22
kharābhis tanitā ghorā meghāḥ pratibhayaṃkaraḥ / śoṇitenābhivarṣanti laṅkām uṣṇena sarvataḥ
kha·rā·bhis ta·ni·tā gho·rā me·ghāḥ pra·ti·bha·yaṃ·ka·raḥ / śo·ṇi·te·nā·bhi·var·ṣan·ti laṅ·kām uṣ·ṇe·na sar·va·taḥ
- 23
rudatāṃ vāhanānāṃ ca prapatanty asrabindavaḥ / dhvajā dhvastā vivarṇāś ca na prabhānti yathāpuram
ru·da·tāṃ vā·ha·nā·nāṃ ca pra·pa·tanty as·ra·bin·da·vaḥ / dhva·jā dhvas·tā vi·var·ṇāś ca na pra·bhān·ti ya·thā·pu·ram
- 24
vyālā gomāyavo gṛdhrā vāśanti ca subhairavam / praviśya laṅkām aniśaṃ samavāyāṃś ca kurvate
vyā·lā go·mā·ya·vo gṛdh·rā vā·śan·ti ca su·bhai·ra·vam / pra·viś·ya laṅ·kām a·ni·śaṃ sa·ma·vā·yāṃś ca kur·va·te
- 25
kālikāḥ pāṇḍurair dantaiḥ prahasanty agrataḥ sthitāḥ / striyaḥ svapneṣu muṣṇantyo gṛhāṇi pratibhāṣya ca
kā·li·kāḥ pāṇ·ḍu·rair dan·taiḥ pra·ha·santy ag·ra·taḥ sthi·tāḥ / stri·yaḥ svap·ne·ṣu muṣ·ṇan·tyo gṛ·hā·ṇi pra·ti·bhāṣ·ya ca
- 26
gṛhāṇāṃ balikarmāṇi śvānaḥ paryupabhuñjate / kharā goṣu prajāyante mūṣikā nakulaiḥ saha
gṛ·hā·ṇāṃ ba·li·kar·mā·ṇi śvā·naḥ par·yu·pa·bhuñ·ja·te / kha·rā go·ṣu pra·jā·yan·te mū·ṣi·kā na·ku·laiḥ sa·ha
- 27
mārjārā dvīpibhiḥ sārdhaṃ sūkarāḥ śunakaiḥ saha / kiṃnarā rākṣasaiś cāpi sameyur mānuṣaiḥ saha
mār·jā·rā dvī·pi·bhiḥ sār·dhaṃ sū·ka·rāḥ śu·na·kaiḥ sa·ha / kiṃ·na·rā rāk·ṣa·saiś cā·pi sa·me·yur mā·nu·ṣaiḥ sa·ha
- 28
pāṇḍurā raktapādāś ca vihagāḥ kālacoditāḥ / rākṣasānāṃ vināśāya kapotā vicaranti ca
pāṇ·ḍu·rā rak·ta·pā·dāś ca vi·ha·gāḥ kā·la·co·di·tāḥ / rāk·ṣa·sā·nāṃ vi·nā·śā·ya ka·po·tā vi·ca·ran·ti ca
- 29
cīkī kūcīti vāśantyaḥ śārikā veśmasu sthitāḥ / patanti grathitāś cāpi nirjitāḥ kalahaiṣiṇaḥ
cī·kī kū·cī·ti vā·śan·tyaḥ śā·ri·kā veś·ma·su sthi·tāḥ / pa·tan·ti gra·thi·tāś cā·pi nir·ji·tāḥ ka·la·hai·ṣi·ṇaḥ
- 30
karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ / kālo gṛhāṇi sarveṣāṃ kāle kāle 'nvavekṣate / etāny anyāni duṣṭāni nimittāny utpatanti ca
ka·rā·lo vi·ka·ṭo muṇ·ḍaḥ pu·ru·ṣaḥ kṛṣ·ṇa·piṅ·ga·laḥ / kā·lo gṛ·hā·ṇi sar·ve·ṣāṃ kā·le kā·le 'nva·vek·ṣa·te / e·tāny an·yā·ni duṣ·ṭā·ni ni·mit·tāny ut·pa·tan·ti ca
- 31
viṣṇuṃ manyāmahe rāmaṃ mānuṣaṃ deham āsthitam / na hi mānuṣamātro 'sau rāghavo dṛḍhavikramaḥ
viṣ·ṇuṃ man·yā·ma·he rā·maṃ mā·nu·ṣaṃ de·ham ās·thi·tam / na hi mā·nu·ṣa·māt·ro 'sau rā·gha·vo dṛ·ḍha·vik·ra·maḥ
- 32
yena baddhaḥ samudrasya sa setuḥ paramādbhutaḥ / kuruṣva nararājena saṃdhiṃ rāmeṇa rāvaṇa
ye·na bad·dhaḥ sa·mud·ras·ya sa se·tuḥ pa·ra·mād·bhu·taḥ / ku·ruṣ·va na·ra·rā·je·na saṃ·dhiṃ rā·me·ṇa rā·va·ṇa
- 33
idaṃ vacas tatra nigadya mālyavan parīkṣya rakṣo'dhipater manaḥ punaḥ / anuttameṣūttamapauruṣo balī babhūva tūṣṇīṃ samavekṣya rāvaṇam
i·daṃ va·cas tat·ra ni·gad·ya māl·ya·van pa·rīk·ṣya rak·ṣo'dhi·pa·ter ma·naḥ pu·naḥ / a·nut·ta·me·ṣūt·ta·ma·pau·ru·ṣo ba·lī ba·bhū·va tūṣ·ṇīṃ sa·ma·vek·ṣya rā·va·ṇam
Yuddhakāṇḍa · sarga 27 22 verses
- 1
tat tu mālyavato vākyaṃ hitam uktaṃ daśānanaḥ / na marṣayati duṣṭātmā kālasya vaśam āgataḥ
tat tu māl·ya·va·to vāk·yaṃ hi·tam uk·taṃ da·śā·na·naḥ / na mar·ṣa·ya·ti duṣ·ṭāt·mā kā·las·ya va·śam ā·ga·taḥ
- 2
sa baddhvā bhrukuṭiṃ vaktre krodhasya vaśam āgataḥ / amarṣāt parivṛttākṣo mālyavantam athābravīt
sa bad·dhvā bhru·ku·ṭiṃ vak·tre kro·dhas·ya va·śam ā·ga·taḥ / a·mar·ṣāt pa·ri·vṛt·tāk·ṣo māl·ya·van·tam a·thāb·ra·vīt
- 3
hitabuddhyā yad ahitaṃ vacaḥ paruṣam ucyate / parapakṣaṃ praviśyaiva naitac chrotragataṃ mama
hi·ta·bud·dhyā yad a·hi·taṃ va·caḥ pa·ru·ṣam uc·ya·te / pa·ra·pak·ṣaṃ pra·viś·yai·va nai·tac chrot·ra·ga·taṃ ma·ma
- 4
mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmam ekaṃ śākhāmṛgāśrayam / samarthaṃ manyase kena tyaktaṃ pitrā vanālayam
mā·nu·ṣaṃ kṛ·pa·ṇaṃ rā·mam e·kaṃ śā·khā·mṛ·gāś·ra·yam / sa·mar·thaṃ man·ya·se ke·na tyak·taṃ pit·rā va·nā·la·yam
- 5
rakṣasām īśvaraṃ māṃ ca devatānāṃ bhayaṃkaram / hīnaṃ māṃ manyase kena ahīnaṃ sarvavikramaiḥ
rak·ṣa·sām īś·va·raṃ māṃ ca de·va·tā·nāṃ bha·yaṃ·ka·ram / hī·naṃ māṃ man·ya·se ke·na a·hī·naṃ sar·va·vik·ra·maiḥ
- 6
vīradveṣeṇa vā śaṅke pakṣapātena vā ripoḥ / tvayāhaṃ paruṣāṇy uktaḥ paraprotsāhanena vā
vī·rad·ve·ṣe·ṇa vā śaṅ·ke pak·ṣa·pā·te·na vā ri·poḥ / tva·yā·haṃ pa·ru·ṣāṇy uk·taḥ pa·rap·rot·sā·ha·ne·na vā
- 7
prabhavantaṃ padasthaṃ hi paruṣaṃ ko 'bhidhāsyati / paṇḍitaḥ śāstratattvajño vinā protsāhanād ripoḥ
pra·bha·van·taṃ pa·das·thaṃ hi pa·ru·ṣaṃ ko 'bhi·dhās·ya·ti / paṇ·ḍi·taḥ śās·tra·tat·tvaj·ño vi·nā prot·sā·ha·nād ri·poḥ
- 8
ānīya ca vanāt sītāṃ padmahīnām iva śriyam / kimarthaṃ pratidāsyāmi rāghavasya bhayād aham
ā·nī·ya ca va·nāt sī·tāṃ pad·ma·hī·nām i·va śri·yam / ki·mar·thaṃ pra·ti·dās·yā·mi rā·gha·vas·ya bha·yād a·ham
- 9
vṛtaṃ vānarakoṭībhiḥ sasugrīvaṃ salakṣmaṇam / paśya kaiś cid ahobhis tvaṃ rāghavaṃ nihataṃ mayā
vṛ·taṃ vā·na·ra·ko·ṭī·bhiḥ sa·sug·rī·vaṃ sa·lak·ṣma·ṇam / paś·ya kaiś cid a·ho·bhis tvaṃ rā·gha·vaṃ ni·ha·taṃ ma·yā
- 10
dvandve yasya na tiṣṭhanti daivatāny api saṃyuge / sa kasmād rāvaṇo yuddhe bhayam āhārayiṣyati
dvan·dve yas·ya na tiṣ·ṭhan·ti dai·va·tāny a·pi saṃ·yu·ge / sa kas·mād rā·va·ṇo yud·dhe bha·yam ā·hā·ra·yiṣ·ya·ti
- 11
dvidhā bhajyeyam apy evaṃ na nameyaṃ tu kasya cit / eṣa me sahajo doṣaḥ svabhāvo duratikramaḥ
dvi·dhā bhaj·ye·yam apy e·vaṃ na na·me·yaṃ tu kas·ya cit / e·ṣa me sa·ha·jo do·ṣaḥ sva·bhā·vo du·ra·tik·ra·maḥ
- 12
yadi tāvat samudre tu setur baddho yadṛcchayā / rāmeṇa vismayaḥ ko 'tra yena te bhayam āgatam
ya·di tā·vat sa·mud·re tu se·tur bad·dho ya·dṛc·cha·yā / rā·me·ṇa vis·ma·yaḥ ko 'tra ye·na te bha·yam ā·ga·tam
- 13
sa tu tīrtvārṇavaṃ rāmaḥ saha vānarasenayā / pratijānāmi te satyaṃ na jīvan pratiyāsyati
sa tu tīr·tvār·ṇa·vaṃ rā·maḥ sa·ha vā·na·ra·se·na·yā / pra·ti·jā·nā·mi te sat·yaṃ na jī·van pra·ti·yās·ya·ti
- 14
evaṃ bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ ruṣṭaṃ vijñāya rāvaṇam / vrīḍito mālyavān vākyaṃ nottaraṃ pratyapadyata
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ saṃ·rab·dhaṃ ruṣ·ṭaṃ vij·ñā·ya rā·va·ṇam / vrī·ḍi·to māl·ya·vān vāk·yaṃ not·ta·raṃ prat·ya·pad·ya·ta
- 15
jayāśiṣā ca rājānaṃ vardhayitvā yathocitam / mālyavān abhyanujñāto jagāma svaṃ niveśanam
ja·yā·śi·ṣā ca rā·jā·naṃ var·dha·yit·vā ya·tho·ci·tam / māl·ya·vān abh·ya·nuj·ñā·to ja·gā·ma svaṃ ni·ve·śa·nam
- 16
rāvaṇas tu sahāmātyo mantrayitvā vimṛśya ca / laṅkāyām atulāṃ guptiṃ kārayām āsa rākṣasaḥ
rā·va·ṇas tu sa·hā·māt·yo man·tra·yit·vā vi·mṛś·ya ca / laṅ·kā·yām a·tu·lāṃ gup·tiṃ kā·ra·yām ā·sa rāk·ṣa·saḥ
- 17
vyādideśa ca pūrvasyāṃ prahastaṃ dvāri rākṣasaṃ / dakṣiṇasyāṃ mahāvīryau mahāpārśva mahodarau
vyā·di·de·śa ca pūr·vas·yāṃ pra·has·taṃ dvā·ri rāk·ṣa·saṃ / dak·ṣi·ṇas·yāṃ ma·hā·vīr·yau ma·hā·pār·śva ma·ho·da·rau
- 18
paścimāyām atho dvāri putram indrajitaṃ tathā / vyādideśa mahāmāyaṃ rākṣasair bahubhir vṛtam
paś·ci·mā·yām a·tho dvā·ri put·ram in·dra·ji·taṃ ta·thā / vyā·di·de·śa ma·hā·mā·yaṃ rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·tam
- 19
uttarasyāṃ puradvāri vyādiśya śukasāraṇau / svayaṃ cātra bhaviṣyāmi mantriṇas tān uvāca ha
ut·ta·ras·yāṃ pu·rad·vā·ri vyā·diś·ya śu·ka·sā·ra·ṇau / sva·yaṃ cāt·ra bha·viṣ·yā·mi man·tri·ṇas tān u·vā·ca ha
- 20
rākṣasaṃ tu virūpākṣaṃ mahāvīryaparākramam / madhyame 'sthāpayad gulme bahubhiḥ saha rākṣasaiḥ
rāk·ṣa·saṃ tu vi·rū·pāk·ṣaṃ ma·hā·vīr·ya·pa·rāk·ra·mam / madh·ya·me 'sthā·pa·yad gul·me ba·hu·bhiḥ sa·ha rāk·ṣa·saiḥ
- 21
evaṃvidhānaṃ laṅkāyāṃ kṛtvā rākṣasapuṃgavaḥ / mene kṛtārtham ātmānaṃ kṛtāntavaśam āgataḥ
e·vaṃ·vi·dhā·naṃ laṅ·kā·yāṃ kṛt·vā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / me·ne kṛ·tār·tham āt·mā·naṃ kṛ·tān·ta·va·śam ā·ga·taḥ
- 22
visarjayām āsa tataḥ sa mantriṇo vidhānam ājñāpya purasya puṣkalam / jayāśiṣā mantragaṇena pūjito viveśa so 'ntaḥpuram ṛddhiman mahat
vi·sar·ja·yām ā·sa ta·taḥ sa man·tri·ṇo vi·dhā·nam āj·ñāp·ya pu·ras·ya puṣ·ka·lam / ja·yā·śi·ṣā man·tra·ga·ṇe·na pū·ji·to vi·ve·śa so 'ntaḥ·pu·ram ṛd·dhi·man ma·hat
Yuddhakāṇḍa · sarga 28 36 verses
- 1
naravānararājau tau sa ca vāyusutaḥ kapiḥ / jāmbavān ṛkṣarājaś ca rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ
na·ra·vā·na·ra·rā·jau tau sa ca vā·yu·su·taḥ ka·piḥ / jām·ba·vān ṛk·ṣa·rā·jaś ca rāk·ṣa·saś ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 2
aṅgado vāliputraś ca saumitriḥ śarabhaḥ kapiḥ / suṣeṇaḥ sahadāyādo maindo dvivida eva ca
aṅ·ga·do vā·li·put·raś ca sau·mit·riḥ śa·ra·bhaḥ ka·piḥ / su·ṣe·ṇaḥ sa·ha·dā·yā·do main·do dvi·vi·da e·va ca
- 3
gajo gavākṣo kumudo nalo 'tha panasas tathā / amitraviṣayaṃ prāptāḥ samavetāḥ samarthayan
ga·jo ga·vāk·ṣo ku·mu·do na·lo 'tha pa·na·sas ta·thā / a·mit·ra·vi·ṣa·yaṃ prāp·tāḥ sa·ma·ve·tāḥ sa·mar·tha·yan
- 4
iyaṃ sā lakṣyate laṅkā purī rāvaṇapālitā / sāsuroragagandharvair amarair api durjayā
i·yaṃ sā lak·ṣya·te laṅ·kā pu·rī rā·va·ṇa·pā·li·tā / sā·su·ro·ra·ga·gan·dhar·vair a·ma·rair a·pi dur·ja·yā
- 5
kāryasiddhiṃ puraskṛtya mantrayadhvaṃ vinirṇaye / nityaṃ saṃnihito hy atra rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
kār·ya·sid·dhiṃ pu·ras·kṛt·ya man·tra·yadh·vaṃ vi·nir·ṇa·ye / nit·yaṃ saṃ·ni·hi·to hy at·ra rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 6
tathā teṣu bruvāṇeṣu rāvaṇāvarajo 'bravīt / vākyam agrāmyapadavat puṣkalārthaṃ vibhīṣaṇaḥ
ta·thā te·ṣu bru·vā·ṇe·ṣu rā·va·ṇā·va·ra·jo 'bra·vīt / vāk·yam ag·rām·ya·pa·da·vat puṣ·ka·lār·thaṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 7
analaḥ śarabhaś caiva saṃpātiḥ praghasas tathā / gatvā laṅkāṃ mamāmātyāḥ purīṃ punar ihāgatāḥ
a·na·laḥ śa·ra·bhaś cai·va saṃ·pā·tiḥ pra·gha·sas ta·thā / gat·vā laṅ·kāṃ ma·mā·māt·yāḥ pu·rīṃ pu·nar i·hā·ga·tāḥ
- 8
bhūtvā śakunayaḥ sarve praviṣṭāś ca ripor balam / vidhānaṃ vihitaṃ yac ca tad dṛṣṭvā samupasthitāḥ
bhūt·vā śa·ku·na·yaḥ sar·ve pra·viṣ·ṭāś ca ri·por ba·lam / vi·dhā·naṃ vi·hi·taṃ yac ca tad dṛṣ·ṭvā sa·mu·pas·thi·tāḥ
- 9
saṃvidhānaṃ yathāhus te rāvaṇasya durātmanaḥ / rāma tad bruvataḥ sarvaṃ yathātathyena me śṛṇu
saṃ·vi·dhā·naṃ ya·thā·hus te rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / rā·ma tad bru·va·taḥ sar·vaṃ ya·thā·tath·ye·na me śṛ·ṇu
- 10
pūrvaṃ prahastaḥ sabalo dvāram āsādya tiṣṭhati / dakṣiṇaṃ ca mahāvīryau mahāpārśvamahodarau
pūr·vaṃ pra·has·taḥ sa·ba·lo dvā·ram ā·sād·ya tiṣ·ṭha·ti / dak·ṣi·ṇaṃ ca ma·hā·vīr·yau ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau
- 11
indrajit paścimadvāraṃ rākṣasair bahubhir vṛtaḥ / paṭṭasāsidhanuṣmadbhiḥ śūlamudgarapāṇibhiḥ
in·dra·jit paś·ci·mad·vā·raṃ rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·taḥ / paṭ·ṭa·sā·si·dha·nuṣ·mad·bhiḥ śū·la·mud·ga·ra·pā·ṇi·bhiḥ
- 12
nānāpraharaṇaiḥ śūrair āvṛto rāvaṇātmajaḥ / rākṣasānāṃ sahasrais tu bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ
nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śū·rair ā·vṛ·to rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·rais tu ba·hu·bhiḥ śas·tra·pā·ṇi·bhiḥ
- 13
yuktaḥ paramasaṃvigno rākṣasair bahubhir vṛtaḥ / uttaraṃ nagaradvāraṃ rāvaṇaḥ svayam āsthitaḥ
yuk·taḥ pa·ra·ma·saṃ·vig·no rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·taḥ / ut·ta·raṃ na·ga·rad·vā·raṃ rā·va·ṇaḥ sva·yam ās·thi·taḥ
- 14
virūpākṣas tu mahatā śūlakhaḍgadhanuṣmatā / balena rākṣasaiḥ sārdhaṃ madhyamaṃ gulmam āsthitaḥ
vi·rū·pāk·ṣas tu ma·ha·tā śū·la·khaḍ·ga·dha·nuṣ·ma·tā / ba·le·na rāk·ṣa·saiḥ sār·dhaṃ madh·ya·maṃ gul·mam ās·thi·taḥ
- 15
etān evaṃvidhān gulmāṃl laṅkāyāṃ samudīkṣya te / māmakāḥ sacivāḥ sarve śīghraṃ punar ihāgatāḥ
e·tān e·vaṃ·vi·dhān gul·māṃl laṅ·kā·yāṃ sa·mu·dīk·ṣya te / mā·ma·kāḥ sa·ci·vāḥ sar·ve śīgh·raṃ pu·nar i·hā·ga·tāḥ
- 16
gajānāṃ ca sahasraṃ ca rathānām ayutaṃ pure / hayānām ayute dve ca sāgrakoṭī ca rakṣasām
ga·jā·nāṃ ca sa·has·raṃ ca ra·thā·nām a·yu·taṃ pu·re / ha·yā·nām a·yu·te dve ca sāg·ra·ko·ṭī ca rak·ṣa·sām
- 17
vikrāntā balavantaś ca saṃyugeṣv ātatāyinaḥ / iṣṭā rākṣasarājasya nityam ete niśācarāḥ
vik·rān·tā ba·la·van·taś ca saṃ·yu·geṣv ā·ta·tā·yi·naḥ / iṣ·ṭā rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya nit·yam e·te ni·śā·ca·rāḥ
- 18
ekaikasyātra yuddhārthe rākṣasasya viśāṃ pate / parivāraḥ sahasrāṇāṃ sahasram upatiṣṭhate
e·kai·kas·yāt·ra yud·dhār·the rāk·ṣa·sas·ya vi·śāṃ pa·te / pa·ri·vā·raḥ sa·has·rā·ṇāṃ sa·has·ram u·pa·tiṣ·ṭha·te
- 19
etāṃ pravṛttiṃ laṅkāyāṃ mantriproktaṃ vibhīṣaṇaḥ / rāmaṃ kamalapatrākṣam idam uttaram abravīt
e·tāṃ pra·vṛt·tiṃ laṅ·kā·yāṃ man·trip·rok·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / rā·maṃ ka·ma·la·pat·rāk·ṣam i·dam ut·ta·ram ab·ra·vīt
- 20
kuberaṃ tu yadā rāma rāvaṇaḥ pratyayudhyata / ṣaṣṭiḥ śatasahasrāṇi tadā niryānti rākṣasāḥ
ku·be·raṃ tu ya·dā rā·ma rā·va·ṇaḥ prat·ya·yudh·ya·ta / ṣaṣ·ṭiḥ śa·ta·sa·has·rā·ṇi ta·dā nir·yān·ti rāk·ṣa·sāḥ
- 21
parākrameṇa vīryeṇa tejasā sattvagauravāt / sadṛśā yo 'tra darpeṇa rāvaṇasya durātmanaḥ
pa·rāk·ra·me·ṇa vīr·ye·ṇa te·ja·sā sat·tva·gau·ra·vāt / sa·dṛ·śā yo 'tra dar·pe·ṇa rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ
- 22
atra manyur na kartavyo roṣaye tvāṃ na bhīṣaye / samartho hy asi vīryeṇa surāṇām api nigrahe
at·ra man·yur na kar·tav·yo ro·ṣa·ye tvāṃ na bhī·ṣa·ye / sa·mar·tho hy a·si vīr·ye·ṇa su·rā·ṇām a·pi nig·ra·he
- 23
tad bhavāṃś caturaṅgeṇa balena mahatā vṛtaḥ / vyūhyedaṃ vānarānīkaṃ nirmathiṣyasi rāvaṇam
tad bha·vāṃś ca·tu·raṅ·ge·ṇa ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ / vyūh·ye·daṃ vā·na·rā·nī·kaṃ nir·ma·thiṣ·ya·si rā·va·ṇam
- 24
rāvaṇāvaraje vākyam evaṃ bruvati rāghavaḥ / śatrūṇāṃ pratighātārtham idaṃ vacanam abravīt
rā·va·ṇā·va·ra·je vāk·yam e·vaṃ bru·va·ti rā·gha·vaḥ / śat·rū·ṇāṃ pra·ti·ghā·tār·tham i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 25
pūrvadvāre tu laṅkāyā nīlo vānarapuṃgavaḥ / prahastaṃ pratiyoddhā syād vānarair bahubhir vṛtaḥ
pūr·vad·vā·re tu laṅ·kā·yā nī·lo vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / pra·has·taṃ pra·ti·yod·dhā syād vā·na·rair ba·hu·bhir vṛ·taḥ
- 26
aṅgado vāliputras tu balena mahatā vṛtaḥ / dakṣiṇe bādhatāṃ dvāre mahāpārśvamahodarau
aṅ·ga·do vā·li·put·ras tu ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ / dak·ṣi·ṇe bā·dha·tāṃ dvā·re ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau
- 27
hanūmān paścimadvāraṃ nipīḍya pavanātmajaḥ / praviśatv aprameyātmā bahubhiḥ kapibhir vṛtaḥ
ha·nū·mān paś·ci·mad·vā·raṃ ni·pīḍ·ya pa·va·nāt·ma·jaḥ / pra·vi·śatv ap·ra·me·yāt·mā ba·hu·bhiḥ ka·pi·bhir vṛ·taḥ
- 28
daityadānavasaṃghānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām / viprakārapriyaḥ kṣudro varadānabalānvitaḥ
dait·ya·dā·na·va·saṃ·ghā·nām ṛ·ṣī·ṇāṃ ca ma·hāt·ma·nām / vip·ra·kā·rap·ri·yaḥ kṣud·ro va·ra·dā·na·ba·lān·vi·taḥ
- 29
parikrāmati yaḥ sarvāṃl lokān saṃtāpayan prajāḥ / tasyāhaṃ rākṣasendrasya svayam eva vadhe dhṛtaḥ
pa·rik·rā·ma·ti yaḥ sar·vāṃl lo·kān saṃ·tā·pa·yan pra·jāḥ / tas·yā·haṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya sva·yam e·va va·dhe dhṛ·taḥ
- 30
uttaraṃ nagaradvāram ahaṃ saumitriṇā saha / nipīḍyābhipravekṣyāmi sabalo yatra rāvaṇaḥ
ut·ta·raṃ na·ga·rad·vā·ram a·haṃ sau·mit·ri·ṇā sa·ha / ni·pīḍ·yā·bhip·ra·vek·ṣyā·mi sa·ba·lo yat·ra rā·va·ṇaḥ
- 31
vānarendraś ca balavān ṛkṣarājaś ca jāmbavān / rākṣasendrānujaś caiva gulme bhavatu madhyame
vā·na·ren·draś ca ba·la·vān ṛk·ṣa·rā·jaś ca jām·ba·vān / rāk·ṣa·sen·drā·nu·jaś cai·va gul·me bha·va·tu madh·ya·me
- 32
na caiva mānuṣaṃ rūpaṃ kāryaṃ haribhir āhave / eṣā bhavatu naḥ saṃjñā yuddhe 'smin vānare bale
na cai·va mā·nu·ṣaṃ rū·paṃ kār·yaṃ ha·ri·bhir ā·ha·ve / e·ṣā bha·va·tu naḥ saṃj·ñā yud·dhe 'smin vā·na·re ba·le
- 33
vānarā eva niścihnaṃ svajane 'smin bhaviṣyati / vayaṃ tu mānuṣeṇaiva sapta yotsyāmahe parān
vā·na·rā e·va niś·cih·naṃ sva·ja·ne 'smin bha·viṣ·ya·ti / va·yaṃ tu mā·nu·ṣe·ṇai·va sap·ta yot·syā·ma·he pa·rān
- 34
aham eva saha bhrātrā lakṣmaṇena mahaujasā / ātmanā pañcamaś cāyaṃ sakhā mama vibhīṣaṇaḥ
a·ham e·va sa·ha bhrāt·rā lak·ṣma·ṇe·na ma·hau·ja·sā / āt·ma·nā pañ·ca·maś cā·yaṃ sa·khā ma·ma vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 35
sa rāmaḥ kāryasiddhyartham evam uktvā vibhīṣaṇam / suvelārohaṇe buddhiṃ cakāra matimān matim
sa rā·maḥ kār·ya·sid·dhyar·tham e·vam uk·tvā vi·bhī·ṣa·ṇam / su·ve·lā·ro·ha·ṇe bud·dhiṃ ca·kā·ra ma·ti·mān ma·tim
- 36
tatas tu rāmo mahatā balena pracchādya sarvāṃ pṛthivīṃ mahātmā / prahṛṣṭarūpo 'bhijagāma laṅkāṃ kṛtvā matiṃ so 'rivadhe mahātmā
ta·tas tu rā·mo ma·ha·tā ba·le·na prac·chād·ya sar·vāṃ pṛ·thi·vīṃ ma·hāt·mā / pra·hṛṣ·ṭa·rū·po 'bhi·ja·gā·ma laṅ·kāṃ kṛt·vā ma·tiṃ so 'ri·va·dhe ma·hāt·mā
Yuddhakāṇḍa · sarga 29 18 verses
- 1
sa tu kṛtvā suvelasya matim ārohaṇaṃ prati / lakṣmaṇānugato rāmaḥ sugrīvam idam abravīt
sa tu kṛt·vā su·ve·las·ya ma·tim ā·ro·ha·ṇaṃ pra·ti / lak·ṣma·ṇā·nu·ga·to rā·maḥ sug·rī·vam i·dam ab·ra·vīt
- 2
vibhīṣaṇaṃ ca dharmajñam anuraktaṃ niśācaram / mantrajñaṃ ca vidhijñaṃ ca ślakṣṇayā parayā girā
vi·bhī·ṣa·ṇaṃ ca dhar·maj·ñam a·nu·rak·taṃ ni·śā·ca·ram / man·traj·ñaṃ ca vi·dhij·ñaṃ ca ślak·ṣṇa·yā pa·ra·yā gi·rā
- 3
suvelaṃ sādhu śailendram imaṃ dhātuśataiś citam / adhyārohāmahe sarve vatsyāmo 'tra niśām imām
su·ve·laṃ sā·dhu śai·len·dram i·maṃ dhā·tu·śa·taiś ci·tam / adh·yā·ro·hā·ma·he sar·ve vat·syā·mo 'tra ni·śām i·mām
- 4
laṅkāṃ cālokayiṣyāmo nilayaṃ tasya rakṣasaḥ / yena me maraṇāntāya hṛtā bhāryā durātmanā
laṅ·kāṃ cā·lo·ka·yiṣ·yā·mo ni·la·yaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ / ye·na me ma·ra·ṇān·tā·ya hṛ·tā bhār·yā du·rāt·ma·nā
- 5
yena dharmo na vijñāto na vṛttaṃ na kulaṃ tathā / rākṣasyā nīcayā buddhyā yena tad garhitaṃ kṛtam
ye·na dhar·mo na vij·ñā·to na vṛt·taṃ na ku·laṃ ta·thā / rāk·ṣas·yā nī·ca·yā bud·dhyā ye·na tad gar·hi·taṃ kṛ·tam
- 6
yasmin me vardhate roṣaḥ kīrtite rākṣasādhame / yasyāparādhān nīcasya vadhaṃ drakṣyāmi rakṣasām
yas·min me var·dha·te ro·ṣaḥ kīr·ti·te rāk·ṣa·sā·dha·me / yas·yā·pa·rā·dhān nī·cas·ya va·dhaṃ drak·ṣyā·mi rak·ṣa·sām
- 7
eko hi kurute pāpaṃ kālapāśavaśaṃ gataḥ / nīcenātmāpacāreṇa kulaṃ tena vinaśyati
e·ko hi ku·ru·te pā·paṃ kā·la·pā·śa·va·śaṃ ga·taḥ / nī·ce·nāt·mā·pa·cā·re·ṇa ku·laṃ te·na vi·naś·ya·ti
- 8
evaṃ saṃmantrayann eva sakrodho rāvaṇaṃ prati / rāmaḥ suvelaṃ vāsāya citrasānum upāruhat
e·vaṃ saṃ·man·tra·yann e·va sak·ro·dho rā·va·ṇaṃ pra·ti / rā·maḥ su·ve·laṃ vā·sā·ya cit·ra·sā·num u·pā·ru·hat
- 9
pṛṣṭhato lakṣmaṇa cainam anvagacchat samāhitaḥ / saśaraṃ cāpam udyamya sumahad vikrame rataḥ
pṛṣ·ṭha·to lak·ṣma·ṇa cai·nam an·va·gac·chat sa·mā·hi·taḥ / sa·śa·raṃ cā·pam ud·yam·ya su·ma·had vik·ra·me ra·taḥ
- 10
tam anvarohat sugrīvaḥ sāmātyaḥ savibhīṣaṇaḥ / hanūmān aṅgado nīlo maindo dvivida eva ca
tam an·va·ro·hat sug·rī·vaḥ sā·māt·yaḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ha·nū·mān aṅ·ga·do nī·lo main·do dvi·vi·da e·va ca
- 11
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ / panasaḥ kumudaś caiva haro rambhaś ca yūthapaḥ
ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ / pa·na·saḥ ku·mu·daś cai·va ha·ro ram·bhaś ca yū·tha·paḥ
- 12
ete cānye ca bahavo vānarāḥ śīghragāminaḥ / te vāyuvegapravaṇās taṃ giriṃ giricāriṇaḥ / adhyārohanta śataśaḥ suvelaṃ yatra rāghavaḥ
e·te cān·ye ca ba·ha·vo vā·na·rāḥ śīgh·ra·gā·mi·naḥ / te vā·yu·ve·gap·ra·va·ṇās taṃ gi·riṃ gi·ri·cā·ri·ṇaḥ / adh·yā·ro·han·ta śa·ta·śaḥ su·ve·laṃ yat·ra rā·gha·vaḥ
- 13
te tv adīrgheṇa kālena girim āruhya sarvataḥ / dadṛśuḥ śikhare tasya viṣaktām iva khe purīm
te tv a·dīr·ghe·ṇa kā·le·na gi·rim ā·ruh·ya sar·va·taḥ / da·dṛ·śuḥ śi·kha·re tas·ya vi·ṣak·tām i·va khe pu·rīm
- 14
tāṃ śubhāṃ pravaradvārāṃ prākāravaraśobhitām / laṅkāṃ rākṣasasaṃpūrṇāṃ dadṛśur hariyūthapāḥ
tāṃ śu·bhāṃ pra·va·rad·vā·rāṃ prā·kā·ra·va·ra·śo·bhi·tām / laṅ·kāṃ rāk·ṣa·sa·saṃ·pūr·ṇāṃ da·dṛ·śur ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 15
prākāracayasaṃsthaiś ca tathā nīlair niśācaraiḥ / dadṛśus te hariśreṣṭhāḥ prākāram aparaṃ kṛtam
prā·kā·ra·ca·ya·saṃs·thaiś ca ta·thā nī·lair ni·śā·ca·raiḥ / da·dṛ·śus te ha·riś·reṣ·ṭhāḥ prā·kā·ram a·pa·raṃ kṛ·tam
- 16
te dṛṣṭvā vānarāḥ sarve rākṣasān yuddhakāṅkṣiṇaḥ / mumucur vipulān nādāṃs tatra rāmasya paśyataḥ
te dṛṣ·ṭvā vā·na·rāḥ sar·ve rāk·ṣa·sān yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇaḥ / mu·mu·cur vi·pu·lān nā·dāṃs tat·ra rā·mas·ya paś·ya·taḥ
- 17
tato 'stam agamat sūryaḥ saṃdhyayā pratirañjitaḥ / pūrṇacandrapradīpā ca kṣapā samabhivartate
ta·to 'stam a·ga·mat sūr·yaḥ saṃdh·ya·yā pra·ti·rañ·ji·taḥ / pūr·ṇa·can·drap·ra·dī·pā ca kṣa·pā sa·ma·bhi·var·ta·te
- 18
tataḥ sa rāmo harivāhinīpatir vibhīṣaṇena pratinandya satkṛtaḥ / salakṣmaṇo yūthapayūthasaṃvṛtaḥ suvela pṛṣṭhe nyavasad yathāsukham
ta·taḥ sa rā·mo ha·ri·vā·hi·nī·pa·tir vi·bhī·ṣa·ṇe·na pra·ti·nan·dya sat·kṛ·taḥ / sa·lak·ṣma·ṇo yū·tha·pa·yū·tha·saṃ·vṛ·taḥ su·ve·la pṛṣ·ṭhe nya·va·sad ya·thā·su·kham
Yuddhakāṇḍa · sarga 30 26 verses
- 1
tāṃ rātrim uṣitās tatra suvele haripuṃgavāḥ / laṅkāyāṃ dadṛśur vīrā vanāny upavanāni ca
tāṃ rāt·rim u·ṣi·tās tat·ra su·ve·le ha·ri·puṃ·ga·vāḥ / laṅ·kā·yāṃ da·dṛ·śur vī·rā va·nāny u·pa·va·nā·ni ca
- 2
samasaumyāni ramyāṇi viśālāny āyatāni ca / dṛṣṭiramyāṇi te dṛṣṭvā babhūvur jātavismayāḥ
sa·ma·saum·yā·ni ram·yā·ṇi vi·śā·lāny ā·ya·tā·ni ca / dṛṣ·ṭi·ram·yā·ṇi te dṛṣ·ṭvā ba·bhū·vur jā·ta·vis·ma·yāḥ
- 3
campakāśokapuṃnāgasālatālasamākulā / tamālavanasaṃchannā nāgamālāsamāvṛtā
cam·pa·kā·śo·ka·puṃ·nā·ga·sā·la·tā·la·sa·mā·ku·lā / ta·mā·la·va·na·saṃ·chan·nā nā·ga·mā·lā·sa·mā·vṛ·tā
- 4
hintālair arjunair nīpaiḥ saptaparṇaiś ca puṣpitaiḥ / tilakaiḥ karṇikāraiś ca paṭālaiś ca samantataḥ
hin·tā·lair ar·ju·nair nī·paiḥ sap·ta·par·ṇaiś ca puṣ·pi·taiḥ / ti·la·kaiḥ kar·ṇi·kā·raiś ca pa·ṭā·laiś ca sa·man·ta·taḥ
- 5
śuśubhe puṣpitāgraiś ca latāparigatair drumaiḥ / laṅkā bahuvidhair divyair yathendrasyāmarāvatī
śu·śu·bhe puṣ·pi·tāg·raiś ca la·tā·pa·ri·ga·tair dru·maiḥ / laṅ·kā ba·hu·vi·dhair div·yair ya·then·dras·yā·ma·rā·va·tī
- 6
vicitrakusumopetai raktakomalapallavaiḥ / śādvalaiś ca tathā nīlaiś citrābhir vanarājibhiḥ
vi·cit·ra·ku·su·mo·pe·tai rak·ta·ko·ma·la·pal·la·vaiḥ / śād·va·laiś ca ta·thā nī·laiś cit·rā·bhir va·na·rā·ji·bhiḥ
- 7
gandhāḍhyāny abhiramyāṇi puṣpāṇi ca phalāni ca / dhārayanty agamās tatra bhūṣaṇānīva mānavāḥ
gan·dhāḍh·yāny a·bhi·ram·yā·ṇi puṣ·pā·ṇi ca pha·lā·ni ca / dhā·ra·yanty a·ga·mās tat·ra bhū·ṣa·ṇā·nī·va mā·na·vāḥ
- 8
tac caitrarathasaṃkāśaṃ manojñaṃ nandanopamam / vanaṃ sarvartukaṃ ramyaṃ śuśubhe ṣaṭpadāyutam
tac cait·ra·ra·tha·saṃ·kā·śaṃ ma·noj·ñaṃ nan·da·no·pa·mam / va·naṃ sar·var·tu·kaṃ ram·yaṃ śu·śu·bhe ṣaṭ·pa·dā·yu·tam
- 9
natyūhakoyaṣṭibhakair nṛtyamānaiś ca barhibhiḥ / rutaṃ parabhṛtānāṃ ca śuśruve vananirjhare
nat·yū·ha·ko·yaṣ·ṭi·bha·kair nṛt·ya·mā·naiś ca bar·hi·bhiḥ / ru·taṃ pa·ra·bhṛ·tā·nāṃ ca śuś·ru·ve va·na·nir·jha·re
- 10
nityamattavihaṃgāni bhramarācaritāni ca / kokilākulaṣaṇḍāni vihagābhirutāni ca
nit·ya·mat·ta·vi·haṃ·gā·ni bhra·ma·rā·ca·ri·tā·ni ca / ko·ki·lā·ku·la·ṣaṇ·ḍā·ni vi·ha·gā·bhi·ru·tā·ni ca
- 11
bhṛṅgarājābhigītāni bhramaraiḥ sevitāni ca / koṇālakavighuṣṭāni sārasābhirutāni ca
bhṛṅ·ga·rā·jā·bhi·gī·tā·ni bhra·ma·raiḥ se·vi·tā·ni ca / ko·ṇā·la·ka·vi·ghuṣ·ṭā·ni sā·ra·sā·bhi·ru·tā·ni ca
- 12
viviśus te tatas tāni vanāny upavanāni ca / hṛṣṭāḥ pramuditā vīrā harayaḥ kāmarūpiṇaḥ
vi·vi·śus te ta·tas tā·ni va·nāny u·pa·va·nā·ni ca / hṛṣ·ṭāḥ pra·mu·di·tā vī·rā ha·ra·yaḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
- 13
teṣāṃ praviśatāṃ tatra vānarāṇāṃ mahaujasām / puṣpasaṃsargasurabhir vavau ghrāṇasukho 'nilaḥ
te·ṣāṃ pra·vi·śa·tāṃ tat·ra vā·na·rā·ṇāṃ ma·hau·ja·sām / puṣ·pa·saṃ·sar·ga·su·ra·bhir va·vau ghrā·ṇa·su·kho 'ni·laḥ
- 14
anye tu harivīrāṇāṃ yūthān niṣkramya yūthapāḥ / sugrīveṇābhyanujñātā laṅkāṃ jagmuḥ patākinīm
an·ye tu ha·ri·vī·rā·ṇāṃ yū·thān niṣ·kram·ya yū·tha·pāḥ / sug·rī·ve·ṇābh·ya·nuj·ñā·tā laṅ·kāṃ jag·muḥ pa·tā·ki·nīm
- 15
vitrāsayanto vihagāṃs trāsayanto mṛgadvipān / kampayantaś ca tāṃ laṅkāṃ nādaiḥ svair nadatāṃ varāḥ
vit·rā·sa·yan·to vi·ha·gāṃs trā·sa·yan·to mṛ·gad·vi·pān / kam·pa·yan·taś ca tāṃ laṅ·kāṃ nā·daiḥ svair na·da·tāṃ va·rāḥ
- 16
kurvantas te mahāvegā mahīṃ cāraṇapīḍitām / rajaś ca sahasaivordhvaṃ jagāma caraṇoddhatam
kur·van·tas te ma·hā·ve·gā ma·hīṃ cā·ra·ṇa·pī·ḍi·tām / ra·jaś ca sa·ha·sai·vor·dhvaṃ ja·gā·ma ca·ra·ṇod·dha·tam
- 17
ṛkṣāḥ siṃhā varāhāś ca mahiṣā vāraṇā mṛgāḥ / tena śabdena vitrastā jagmur bhītā diśo daśa
ṛk·ṣāḥ siṃ·hā va·rā·hāś ca ma·hi·ṣā vā·ra·ṇā mṛ·gāḥ / te·na śab·de·na vit·ras·tā jag·mur bhī·tā di·śo da·śa
- 18
śikharaṃ tu trikūṭasya prāṃśu caikaṃ divispṛśam / samantāt puṣpasaṃchannaṃ mahārajatasaṃnibham
śi·kha·raṃ tu tri·kū·ṭas·ya prāṃ·śu cai·kaṃ di·vis·pṛ·śam / sa·man·tāt puṣ·pa·saṃ·chan·naṃ ma·hā·ra·ja·ta·saṃ·ni·bham
- 19
śatayojanavistīrṇaṃ vimalaṃ cārudarśanam / ślakṣṇaṃ śrīman mahac caiva duṣprāpaṃ śakunair api
śa·ta·yo·ja·na·vis·tīr·ṇaṃ vi·ma·laṃ cā·ru·dar·śa·nam / ślak·ṣṇaṃ śrī·man ma·hac cai·va duṣ·prā·paṃ śa·ku·nair a·pi
- 20
manasāpi durārohaṃ kiṃ punaḥ karmaṇā janaiḥ / niviṣṭā tatra śikhare laṅkā rāvaṇapālitā
ma·na·sā·pi du·rā·ro·haṃ kiṃ pu·naḥ kar·ma·ṇā ja·naiḥ / ni·viṣ·ṭā tat·ra śi·kha·re laṅ·kā rā·va·ṇa·pā·li·tā
- 21
sā purī gopurair uccaiḥ pāṇḍurāmbudasaṃnibhaiḥ / kāñcanena ca sālena rājatena ca śobhitā
sā pu·rī go·pu·rair uc·caiḥ pāṇ·ḍu·rām·bu·da·saṃ·ni·bhaiḥ / kāñ·ca·ne·na ca sā·le·na rā·ja·te·na ca śo·bhi·tā
- 22
prāsādaiś ca vimānaiś ca laṅkā paramabhūṣitā / ghanair ivātapāpāye madhyamaṃ vaiṣṇavaṃ padam
prā·sā·daiś ca vi·mā·naiś ca laṅ·kā pa·ra·ma·bhū·ṣi·tā / gha·nair i·vā·ta·pā·pā·ye madh·ya·maṃ vaiṣ·ṇa·vaṃ pa·dam
- 23
yasyāṃ stambhasahasreṇa prāsādaḥ samalaṃkṛtaḥ / kailāsaśikharākāro dṛśyate kham ivollikhan
yas·yāṃ stam·bha·sa·has·re·ṇa prā·sā·daḥ sa·ma·laṃ·kṛ·taḥ / kai·lā·sa·śi·kha·rā·kā·ro dṛś·ya·te kham i·vol·li·khan
- 24
caityaḥ sa rākṣasendrasya babhūva purabhūṣaṇam / śatena rakṣasāṃ nityaṃ yaḥ samagreṇa rakṣyate
cait·yaḥ sa rāk·ṣa·sen·dras·ya ba·bhū·va pu·ra·bhū·ṣa·ṇam / śa·te·na rak·ṣa·sāṃ nit·yaṃ yaḥ sa·mag·re·ṇa rak·ṣya·te
- 25
tāṃ samṛddhāṃ samṛddhārtho lakṣmīvāṃl lakṣmaṇāgrajaḥ / rāvaṇasya purīṃ rāmo dadarśa saha vānaraiḥ
tāṃ sa·mṛd·dhāṃ sa·mṛd·dhār·tho lak·ṣmī·vāṃl lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / rā·va·ṇas·ya pu·rīṃ rā·mo da·dar·śa sa·ha vā·na·raiḥ
- 26
tāṃ ratnapūrṇāṃ bahusaṃvidhānāṃ prāsādamālābhir alaṃkṛtāṃ ca / purīṃ mahāyantrakavāṭamukhyāṃ dadarśa rāmo mahatā balena
tāṃ rat·na·pūr·ṇāṃ ba·hu·saṃ·vi·dhā·nāṃ prā·sā·da·mā·lā·bhir a·laṃ·kṛ·tāṃ ca / pu·rīṃ ma·hā·yan·tra·ka·vā·ṭa·mukh·yāṃ da·dar·śa rā·mo ma·ha·tā ba·le·na
Yuddhakāṇḍa · sarga 31 86 verses
- 1
atha tasmin nimittāni dṛṣṭvā lakṣmaṇapūrvajaḥ / lakṣmaṇaṃ lakṣmisaṃpannam idaṃ vacanam abravīt
a·tha tas·min ni·mit·tā·ni dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇa·pūr·va·jaḥ / lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣmi·saṃ·pan·nam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 2
parigṛhyodakaṃ śītaṃ vanāni phalavanti ca / balaughaṃ saṃvibhajyemaṃ vyūhya tiṣṭhema lakṣmaṇa
pa·ri·gṛh·yo·da·kaṃ śī·taṃ va·nā·ni pha·la·van·ti ca / ba·lau·ghaṃ saṃ·vi·bhaj·ye·maṃ vyūh·ya tiṣ·ṭhe·ma lak·ṣma·ṇa
- 3
lokakṣayakaraṃ bhīmaṃ bhayaṃ paśyāmy upasthitam / nibarhaṇaṃ pravīrāṇām ṛkṣavānararakṣasām
lo·kak·ṣa·ya·ka·raṃ bhī·maṃ bha·yaṃ paś·yāmy u·pas·thi·tam / ni·bar·ha·ṇaṃ pra·vī·rā·ṇām ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣa·sām
- 4
vātāś ca paruṣaṃ vānti kampate ca vasuṃdharā / parvatāgrāṇi vepante patanti dharaṇīdharāḥ
vā·tāś ca pa·ru·ṣaṃ vān·ti kam·pa·te ca va·suṃ·dha·rā / par·va·tāg·rā·ṇi ve·pan·te pa·tan·ti dha·ra·ṇī·dha·rāḥ
- 5
meghāḥ kravyādasaṃkāśāḥ paruṣāḥ paruṣasvanāḥ / krūrāḥ krūraṃ pravarṣanti miśraṃ śoṇitabindubhiḥ
me·ghāḥ krav·yā·da·saṃ·kā·śāḥ pa·ru·ṣāḥ pa·ru·ṣas·va·nāḥ / krū·rāḥ krū·raṃ pra·var·ṣan·ti miś·raṃ śo·ṇi·ta·bin·du·bhiḥ
- 6
raktacandanasaṃkāśā saṃdhyāparamadāruṇā / jvalac ca nipataty etad ādityād agnimaṇḍalam
rak·ta·can·da·na·saṃ·kā·śā saṃdh·yā·pa·ra·ma·dā·ru·ṇā / jva·lac ca ni·pa·taty e·tad ā·dit·yād ag·ni·maṇ·ḍa·lam
- 7
ādityam abhivāśyante janayanto mahad bhayam / dīnā dīnasvarā ghorā apraśastā mṛgadvijāḥ
ā·dit·yam a·bhi·vāś·yan·te ja·na·yan·to ma·had bha·yam / dī·nā dī·nas·va·rā gho·rā ap·ra·śas·tā mṛ·gad·vi·jāḥ
- 8
rajanyām aprakāśaś ca saṃtāpayati candramāḥ / kṛṣṇaraktāṃśuparyanto yathā lokasya saṃkṣaye
ra·jan·yām ap·ra·kā·śaś ca saṃ·tā·pa·ya·ti can·dra·māḥ / kṛṣ·ṇa·rak·tāṃ·śu·par·yan·to ya·thā lo·kas·ya saṃk·ṣa·ye
- 9
hrasvo rūkṣo 'praśastaś ca pariveṣaḥ sulohitaḥ / ādityamaṇḍale nīlaṃ lakṣma lakṣmaṇa dṛśyate
hras·vo rūk·ṣo 'pra·śas·taś ca pa·ri·ve·ṣaḥ su·lo·hi·taḥ / ā·dit·ya·maṇ·ḍa·le nī·laṃ lak·ṣma lak·ṣma·ṇa dṛś·ya·te
- 10
dṛśyante na yathāvac ca nakṣatrāṇy abhivartate / yugāntam iva lokasya paśya lakṣmaṇa śaṃsati
dṛś·yan·te na ya·thā·vac ca nak·ṣat·rāṇy a·bhi·var·ta·te / yu·gān·tam i·va lo·kas·ya paś·ya lak·ṣma·ṇa śaṃ·sa·ti
- 11
kākāḥ śyenās tathā gṛdhrā nīcaiḥ paripatanti ca / śivāś cāpy aśivā vācaḥ pravadanti mahāsvanāḥ
kā·kāḥ śye·nās ta·thā gṛdh·rā nī·caiḥ pa·ri·pa·tan·ti ca / śi·vāś cāpy a·śi·vā vā·caḥ pra·va·dan·ti ma·hās·va·nāḥ
- 12
kṣipram adya durādharṣāṃ purīṃ rāvaṇapālitām / abhiyāma javenaiva sarvato haribhir vṛtāḥ
kṣip·ram ad·ya du·rā·dhar·ṣāṃ pu·rīṃ rā·va·ṇa·pā·li·tām / a·bhi·yā·ma ja·ve·nai·va sar·va·to ha·ri·bhir vṛ·tāḥ
- 13
ity evaṃ tu vadan vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ / tasmād avātarac chīghraṃ parvatāgrān mahābalaḥ
ity e·vaṃ tu va·dan vī·ro lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / tas·mād a·vā·ta·rac chīgh·raṃ par·va·tāg·rān ma·hā·ba·laḥ
- 14
avatīrya tu dharmātmā tasmāc chailāt sa rāghavaḥ / paraiḥ paramadurdharṣaṃ dadarśa balam ātmanaḥ
a·va·tīr·ya tu dhar·māt·mā tas·māc chai·lāt sa rā·gha·vaḥ / pa·raiḥ pa·ra·ma·dur·dhar·ṣaṃ da·dar·śa ba·lam āt·ma·naḥ
- 15
saṃnahya tu sasugrīvaḥ kapirājabalaṃ mahat / kālajño rāghavaḥ kāle saṃyugāyābhyacodayat
saṃ·nah·ya tu sa·sug·rī·vaḥ ka·pi·rā·ja·ba·laṃ ma·hat / kā·laj·ño rā·gha·vaḥ kā·le saṃ·yu·gā·yābh·ya·co·da·yat
- 16
tataḥ kāle mahābāhur balena mahatā vṛtaḥ / prasthitaḥ purato dhanvī laṅkām abhimukhaḥ purīm
ta·taḥ kā·le ma·hā·bā·hur ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ / pras·thi·taḥ pu·ra·to dhan·vī laṅ·kām a·bhi·mu·khaḥ pu·rīm
- 17
taṃ vibhīṣaṇa sugrīvau hanūmāñ jāmbavān nalaḥ / ṛkṣarājas tathā nīlo lakṣmaṇaś cānyayus tadā
taṃ vi·bhī·ṣa·ṇa sug·rī·vau ha·nū·māñ jām·ba·vān na·laḥ / ṛk·ṣa·rā·jas ta·thā nī·lo lak·ṣma·ṇaś cān·ya·yus ta·dā
- 18
tataḥ paścāt sumahatī pṛtanarkṣavanaukasām / pracchādya mahatīṃ bhūmim anuyāti sma rāghavam
ta·taḥ paś·cāt su·ma·ha·tī pṛ·ta·nar·kṣa·va·nau·ka·sām / prac·chād·ya ma·ha·tīṃ bhū·mim a·nu·yā·ti sma rā·gha·vam
- 19
śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃś ca mahīruhām / jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ paravāraṇāḥ
śai·la·śṛṅ·gā·ṇi śa·ta·śaḥ pra·vṛd·dhāṃś ca ma·hī·ru·hām / ja·gṛ·huḥ kuñ·ja·rap·rakh·yā vā·na·rāḥ pa·ra·vā·ra·ṇāḥ
- 20
tau tv adīrgheṇa kālena bhrātarau rāmalakṣmaṇau / rāvaṇasya purīṃ laṅkām āsedatur ariṃdamau
tau tv a·dīr·ghe·ṇa kā·le·na bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / rā·va·ṇas·ya pu·rīṃ laṅ·kām ā·se·da·tur a·riṃ·da·mau
- 21
patākāmālinīṃ ramyām udyānavanaśobhitām / citravaprāṃ suduṣprāpām uccaprākāratoraṇām
pa·tā·kā·mā·li·nīṃ ram·yām ud·yā·na·va·na·śo·bhi·tām / cit·ra·vap·rāṃ su·duṣ·prā·pām uc·cap·rā·kā·ra·to·ra·ṇām
- 22
tāṃ surair api durdharṣāṃ rāmavākyapracoditāḥ / yathānideśaṃ saṃpīḍya nyaviśanta vanaukasaḥ
tāṃ su·rair a·pi dur·dhar·ṣāṃ rā·ma·vāk·yap·ra·co·di·tāḥ / ya·thā·ni·de·śaṃ saṃ·pīḍ·ya nya·vi·śan·ta va·nau·ka·saḥ
- 23
laṅkāyās tūttaradvāraṃ śailaśṛṅgam ivonnatam / rāmaḥ sahānujo dhanvī jugopa ca rurodha ca
laṅ·kā·yās tūt·ta·rad·vā·raṃ śai·la·śṛṅ·gam i·von·na·tam / rā·maḥ sa·hā·nu·jo dhan·vī ju·go·pa ca ru·ro·dha ca
- 24
laṅkām upaniviṣṭaś ca rāmo daśarathātmajaḥ / lakṣmaṇānucaro vīraḥ purīṃ rāvaṇapālitām
laṅ·kām u·pa·ni·viṣ·ṭaś ca rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / lak·ṣma·ṇā·nu·ca·ro vī·raḥ pu·rīṃ rā·va·ṇa·pā·li·tām
- 25
uttaradvāram āsādya yatra tiṣṭhati rāvaṇaḥ / nānyo rāmād dhi tad dvāraṃ samarthaḥ parirakṣitum
ut·ta·rad·vā·ram ā·sād·ya yat·ra tiṣ·ṭha·ti rā·va·ṇaḥ / nān·yo rā·mād dhi tad dvā·raṃ sa·mar·thaḥ pa·ri·rak·ṣi·tum
- 26
rāvaṇādhiṣṭhitaṃ bhīmaṃ varuṇeneva sāgaram / sāyudhau rākṣasair bhīmair abhiguptaṃ samantataḥ / laghūnāṃ trāsajananaṃ pātālam iva dānavaiḥ
rā·va·ṇā·dhiṣ·ṭhi·taṃ bhī·maṃ va·ru·ṇe·ne·va sā·ga·ram / sā·yu·dhau rāk·ṣa·sair bhī·mair a·bhi·gup·taṃ sa·man·ta·taḥ / la·ghū·nāṃ trā·sa·ja·na·naṃ pā·tā·lam i·va dā·na·vaiḥ
- 27
vinyastāni ca yodhānāṃ bahūni vividhāni ca / dadarśāyudhajālāni tathaiva kavacāni ca
vin·yas·tā·ni ca yo·dhā·nāṃ ba·hū·ni vi·vi·dhā·ni ca / da·dar·śā·yu·dha·jā·lā·ni ta·thai·va ka·va·cā·ni ca
- 28
pūrvaṃ tu dvāram āsādya nīlo haricamūpatiḥ / atiṣṭhat saha maindena dvividena ca vīryavān
pūr·vaṃ tu dvā·ram ā·sād·ya nī·lo ha·ri·ca·mū·pa·tiḥ / a·tiṣ·ṭhat sa·ha main·de·na dvi·vi·de·na ca vīr·ya·vān
- 29
aṅgado dakṣiṇadvāraṃ jagrāha sumahābalaḥ / ṛṣabheṇa gavākṣeṇa gajena gavayena ca
aṅ·ga·do dak·ṣi·ṇad·vā·raṃ jag·rā·ha su·ma·hā·ba·laḥ / ṛ·ṣa·bhe·ṇa ga·vāk·ṣe·ṇa ga·je·na ga·va·ye·na ca
- 30
hanūmān paścimadvāraṃ rarakṣa balavān kapiḥ / pramāthi praghasābhyāṃ ca vīrair anyaiś ca saṃgataḥ
ha·nū·mān paś·ci·mad·vā·raṃ ra·rak·ṣa ba·la·vān ka·piḥ / pra·mā·thi pra·gha·sābh·yāṃ ca vī·rair an·yaiś ca saṃ·ga·taḥ
- 31
madhyame ca svayaṃ gulme sugrīvaḥ samatiṣṭhata / saha sarvair hariśreṣṭhaiḥ suparṇaśvasanopamaiḥ
madh·ya·me ca sva·yaṃ gul·me sug·rī·vaḥ sa·ma·tiṣ·ṭha·ta / sa·ha sar·vair ha·riś·reṣ·ṭhaiḥ su·par·ṇaś·va·sa·no·pa·maiḥ
- 32
vānarāṇāṃ tu ṣaṭtriṃśat koṭyaḥ prakhyātayūthapāḥ / nipīḍyopaniviṣṭāś ca sugrīvo yatra vānaraḥ
vā·na·rā·ṇāṃ tu ṣaṭ·triṃ·śat koṭ·yaḥ prakh·yā·ta·yū·tha·pāḥ / ni·pīḍ·yo·pa·ni·viṣ·ṭāś ca sug·rī·vo yat·ra vā·na·raḥ
- 33
śāsanena tu rāmasya lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ / dvāre dvāre harīṇāṃ tu koṭiṃ koṭiṃ nyaveśayat
śā·sa·ne·na tu rā·mas·ya lak·ṣma·ṇaḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / dvā·re dvā·re ha·rī·ṇāṃ tu ko·ṭiṃ ko·ṭiṃ nya·ve·śa·yat
- 34
paścimena tu rāmasya sugrīvaḥ saha jāmbavān / adūrān madhyame gulme tasthau bahubalānugaḥ
paś·ci·me·na tu rā·mas·ya sug·rī·vaḥ sa·ha jām·ba·vān / a·dū·rān madh·ya·me gul·me tas·thau ba·hu·ba·lā·nu·gaḥ
- 35
te tu vānaraśārdūlāḥ śārdūlā iva daṃṣṭriṇaḥ / gṛhītvā drumaśailāgrān hṛṣṭā yuddhāya tasthire
te tu vā·na·ra·śār·dū·lāḥ śār·dū·lā i·va daṃṣ·ṭri·ṇaḥ / gṛ·hīt·vā dru·ma·śai·lāg·rān hṛṣ·ṭā yud·dhā·ya tas·thi·re
- 36
sarve vikṛtalāṅgūlāḥ sarve daṃṣṭrānakhāyudhāḥ / sarve vikṛtacitrāṅgāḥ sarve ca vikṛtānanāḥ
sar·ve vi·kṛ·ta·lāṅ·gū·lāḥ sar·ve daṃṣ·ṭrā·na·khā·yu·dhāḥ / sar·ve vi·kṛ·ta·cit·rāṅ·gāḥ sar·ve ca vi·kṛ·tā·na·nāḥ
- 37
daśanāgabalāḥ ke cit ke cid daśaguṇottarāḥ / ke cin nāgasahasrasya babhūvus tulyavikramāḥ
da·śa·nā·ga·ba·lāḥ ke cit ke cid da·śa·gu·ṇot·ta·rāḥ / ke cin nā·ga·sa·has·ras·ya ba·bhū·vus tul·ya·vik·ra·māḥ
- 38
santi caughā balāḥ ke cit ke cic chataguṇottarāḥ / aprameyabalāś cānye tatrāsan hariyūthapāḥ
san·ti cau·ghā ba·lāḥ ke cit ke cic cha·ta·gu·ṇot·ta·rāḥ / ap·ra·me·ya·ba·lāś cān·ye tat·rā·san ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 39
adbhutaś ca vicitraś ca teṣām āsīt samāgamaḥ / tatra vānarasainyānāṃ śalabhānām ivodgamaḥ
ad·bhu·taś ca vi·cit·raś ca te·ṣām ā·sīt sa·mā·ga·maḥ / tat·ra vā·na·ra·sain·yā·nāṃ śa·la·bhā·nām i·vod·ga·maḥ
- 40
paripūrṇam ivākāśaṃ saṃchanneva ca medinī / laṅkām upaniviṣṭaiś ca saṃpatadbhiś ca vānaraiḥ
pa·ri·pūr·ṇam i·vā·kā·śaṃ saṃ·chan·ne·va ca me·di·nī / laṅ·kām u·pa·ni·viṣ·ṭaiś ca saṃ·pa·tad·bhiś ca vā·na·raiḥ
- 41
śataṃ śatasahasrāṇāṃ pṛthag ṛkṣavanaukasām / laṅkā dvārāṇy upājagmur anye yoddhuṃ samantataḥ
śa·taṃ śa·ta·sa·has·rā·ṇāṃ pṛ·thag ṛk·ṣa·va·nau·ka·sām / laṅ·kā dvā·rāṇy u·pā·jag·mur an·ye yod·dhuṃ sa·man·ta·taḥ
- 42
āvṛtaḥ sa giriḥ sarvais taiḥ samantāt plavaṃgamaiḥ / ayutānāṃ sahasraṃ ca purīṃ tām abhyavartata
ā·vṛ·taḥ sa gi·riḥ sar·vais taiḥ sa·man·tāt pla·vaṃ·ga·maiḥ / a·yu·tā·nāṃ sa·has·raṃ ca pu·rīṃ tām abh·ya·var·ta·ta
- 43
vānarair balavadbhiś ca babhūva drumapāṇibhiḥ / sarvataḥ saṃvṛtā laṅkā duṣpraveśāpi vāyunā
vā·na·rair ba·la·vad·bhiś ca ba·bhū·va dru·ma·pā·ṇi·bhiḥ / sar·va·taḥ saṃ·vṛ·tā laṅ·kā duṣ·pra·ve·śā·pi vā·yu·nā
- 44
rākṣasā vismayaṃ jagmuḥ sahasābhinipīḍitāḥ / vānarair meghasaṃkāśaiḥ śakratulyaparākramaiḥ
rāk·ṣa·sā vis·ma·yaṃ jag·muḥ sa·ha·sā·bhi·ni·pī·ḍi·tāḥ / vā·na·rair me·gha·saṃ·kā·śaiḥ śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·maiḥ
- 45
mahāñ śabdo 'bhavat tatra balaughasyābhivartataḥ / sāgarasyeva bhinnasya yathā syāt salilasvanaḥ
ma·hāñ śab·do 'bha·vat tat·ra ba·lau·ghas·yā·bhi·var·ta·taḥ / sā·ga·ras·ye·va bhin·nas·ya ya·thā syāt sa·li·las·va·naḥ
- 46
tena śabdena mahatā saprākārā satoraṇā / laṅkā pracalitā sarvā saśailavanakānanā
te·na śab·de·na ma·ha·tā sap·rā·kā·rā sa·to·ra·ṇā / laṅ·kā pra·ca·li·tā sar·vā sa·śai·la·va·na·kā·na·nā
- 47
rāmalakṣmaṇaguptā sā sugrīveṇa ca vāhinī / babhūva durdharṣatarā sarvair api surāsuraiḥ
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·gup·tā sā sug·rī·ve·ṇa ca vā·hi·nī / ba·bhū·va dur·dhar·ṣa·ta·rā sar·vair a·pi su·rā·su·raiḥ
- 48
rāghavaḥ saṃniveśyaivaṃ sainyaṃ svaṃ rakṣasāṃ vadhe / saṃmantrya mantribhiḥ sārdhaṃ niścitya ca punaḥ punaḥ
rā·gha·vaḥ saṃ·ni·veś·yai·vaṃ sain·yaṃ svaṃ rak·ṣa·sāṃ va·dhe / saṃ·man·trya man·tri·bhiḥ sār·dhaṃ niś·cit·ya ca pu·naḥ pu·naḥ
- 49
ānantaryam abhiprepsuḥ kramayogārthatattvavit / vibhīṣaṇasyānumate rājadharmam anusmaran / aṅgadaṃ vālitanayaṃ samāhūyedam abravīt
ā·nan·tar·yam a·bhip·rep·suḥ kra·ma·yo·gār·tha·tat·tva·vit / vi·bhī·ṣa·ṇas·yā·nu·ma·te rā·ja·dhar·mam a·nus·ma·ran / aṅ·ga·daṃ vā·li·ta·na·yaṃ sa·mā·hū·ye·dam ab·ra·vīt
- 50
gatvā saumya daśagrīvaṃ brūhi madvacanāt kape / laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ bhayaṃ tyaktvā gatavyathaḥ
gat·vā saum·ya da·śag·rī·vaṃ brū·hi mad·va·ca·nāt ka·pe / laṅ·gha·yit·vā pu·rīṃ laṅ·kāṃ bha·yaṃ tyak·tvā ga·tav·ya·thaḥ
- 51
bhraṣṭaśrīkagataiśvaryamumūrṣo naṣṭacetanaḥ / ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca gandharvāpsarasāṃ tathā
bhraṣ·ṭaś·rī·ka·ga·taiś·var·ya·mu·mūr·ṣo naṣ·ṭa·ce·ta·naḥ / ṛ·ṣī·ṇāṃ de·va·tā·nāṃ ca gan·dhar·vāp·sa·ra·sāṃ ta·thā
- 52
nāgānām atha yakṣāṇāṃ rājñāṃ ca rajanīcara / yac ca pāpaṃ kṛtaṃ mohād avaliptena rākṣasa
nā·gā·nām a·tha yak·ṣā·ṇāṃ rāj·ñāṃ ca ra·ja·nī·ca·ra / yac ca pā·paṃ kṛ·taṃ mo·hād a·va·lip·te·na rāk·ṣa·sa
- 53
nūnam adya gato darpaḥ svayambhū varadānajaḥ / yasya daṇḍadharas te 'haṃ dārāharaṇakarśitaḥ / daṇḍaṃ dhārayamāṇas tu laṅkādvare vyavasthitaḥ
nū·nam ad·ya ga·to dar·paḥ sva·yam·bhū va·ra·dā·na·jaḥ / yas·ya daṇ·ḍa·dha·ras te 'haṃ dā·rā·ha·ra·ṇa·kar·śi·taḥ / daṇ·ḍaṃ dhā·ra·ya·mā·ṇas tu laṅ·kād·va·re vya·vas·thi·taḥ
- 54
padavīṃ devatānāṃ ca maharṣīṇāṃ ca rākṣasa / rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ gamiṣyasi mayā hataḥ
pa·da·vīṃ de·va·tā·nāṃ ca ma·har·ṣī·ṇāṃ ca rāk·ṣa·sa / rā·jar·ṣī·ṇāṃ ca sar·ve·ṣāṃ ga·miṣ·ya·si ma·yā ha·taḥ
- 55
balena yena vai sītāṃ māyayā rākṣasādhama / mām atikrāmayitvā tvaṃ hṛtavāṃs tad vidarśaya
ba·le·na ye·na vai sī·tāṃ mā·ya·yā rāk·ṣa·sā·dha·ma / mām a·tik·rā·ma·yit·vā tvaṃ hṛ·ta·vāṃs tad vi·dar·śa·ya
- 56
arākṣasam imaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ / na cec charaṇam abhyeṣi mām upādāya maithilīm
a·rāk·ṣa·sam i·maṃ lo·kaṃ kar·tās·mi ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / na cec cha·ra·ṇam abh·ye·ṣi mām u·pā·dā·ya mai·thi·līm
- 57
dharmātmā rakṣasāṃ śreṣṭhaḥ saṃprāpto 'yaṃ vibhīṣaṇaḥ / laṅkaiśvaryaṃ dhruvaṃ śrīmān ayaṃ prāpnoty akaṇṭakam
dhar·māt·mā rak·ṣa·sāṃ śreṣ·ṭhaḥ saṃp·rāp·to 'yaṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / laṅ·kaiś·var·yaṃ dhru·vaṃ śrī·mān a·yaṃ prāp·noty a·kaṇ·ṭa·kam
- 58
na hi rājyam adharmeṇa bhoktuṃ kṣaṇam api tvayā / śakyaṃ mūrkhasahāyena pāpenāvijitātmanā
na hi rāj·yam a·dhar·me·ṇa bhok·tuṃ kṣa·ṇam a·pi tva·yā / śak·yaṃ mūr·kha·sa·hā·ye·na pā·pe·nā·vi·ji·tāt·ma·nā
- 59
yudhyasva vā dhṛtiṃ kṛtvā śauryam ālambya rākṣasa / maccharais tvaṃ raṇe śāntas tataḥ pūto bhaviṣyasi
yudh·yas·va vā dhṛ·tiṃ kṛt·vā śaur·yam ā·lam·bya rāk·ṣa·sa / mac·cha·rais tvaṃ ra·ṇe śān·tas ta·taḥ pū·to bha·viṣ·ya·si
- 60
yady āviśasi lokāṃs trīn pakṣibhūto manojavaḥ / mama cakṣuṣpathaṃ prāpya na jīvan pratiyāsyasi
yady ā·vi·śa·si lo·kāṃs trīn pak·ṣi·bhū·to ma·no·ja·vaḥ / ma·ma cak·ṣuṣ·pa·thaṃ prāp·ya na jī·van pra·ti·yās·ya·si
- 61
bravīmi tvāṃ hitaṃ vākyaṃ kriyatām aurdhvadekikam / sudṛṣṭā kriyatāṃ laṅkā jīvitaṃ te mayi sthitam
bra·vī·mi tvāṃ hi·taṃ vāk·yaṃ kri·ya·tām aur·dhva·de·ki·kam / su·dṛṣ·ṭā kri·ya·tāṃ laṅ·kā jī·vi·taṃ te ma·yi sthi·tam
- 62
ity uktaḥ sa tu tāreyo rāmeṇākliṣṭakarmaṇā / jagāmākāśam āviśya mūrtimān iva havyavāṭ
ity uk·taḥ sa tu tā·re·yo rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā / ja·gā·mā·kā·śam ā·viś·ya mūr·ti·mān i·va hav·ya·vāṭ
- 63
so 'tipatya muhūrtena śrīmān rāvaṇamandiram / dadarśāsīnam avyagraṃ rāvaṇaṃ sacivaiḥ saha
so 'ti·pat·ya mu·hūr·te·na śrī·mān rā·va·ṇa·man·di·ram / da·dar·śā·sī·nam av·yag·raṃ rā·va·ṇaṃ sa·ci·vaiḥ sa·ha
- 64
tatas tasyāvidūreṇa nipatya haripuṃgavaḥ / dīptāgnisadṛśas tasthāv aṅgadaḥ kanakāṅgadaḥ
ta·tas tas·yā·vi·dū·re·ṇa ni·pat·ya ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / dīp·tāg·ni·sa·dṛ·śas tas·thāv aṅ·ga·daḥ ka·na·kāṅ·ga·daḥ
- 65
tad rāmavacanaṃ sarvam anyūnādhikam uttamam / sāmātyaṃ śrāvayām āsa nivedyātmānam ātmanā
tad rā·ma·va·ca·naṃ sar·vam an·yū·nā·dhi·kam ut·ta·mam / sā·māt·yaṃ śrā·va·yām ā·sa ni·ved·yāt·mā·nam āt·ma·nā
- 66
dūto 'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / vāliputro 'ṅgado nāma yadi te śrotram āgataḥ
dū·to 'haṃ ko·sa·len·dras·ya rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / vā·li·put·ro 'ṅga·do nā·ma ya·di te śrot·ram ā·ga·taḥ
- 67
āha tvāṃ rāghavo rāmaḥ kausalyānandavardhanaḥ / niṣpatya pratiyudhyasva nṛśaṃsaṃ puruṣādhama
ā·ha tvāṃ rā·gha·vo rā·maḥ kau·sal·yā·nan·da·var·dha·naḥ / niṣ·pat·ya pra·ti·yudh·yas·va nṛ·śaṃ·saṃ pu·ru·ṣā·dha·ma
- 68
hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ saputrajñātibāndhavam / nirudvignās trayo lokā bhaviṣyanti hate tvayi
han·tās·mi tvāṃ sa·hā·māt·yaṃ sa·put·raj·ñā·ti·bān·dha·vam / ni·rud·vig·nās tra·yo lo·kā bha·viṣ·yan·ti ha·te tva·yi
- 69
devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām / śatrum adyoddhariṣyāmi tvām ṛṣīṇāṃ ca kaṇṭakam
de·va·dā·na·va·yak·ṣā·ṇāṃ gan·dhar·vo·ra·ga·rak·ṣa·sām / śat·rum ad·yod·dha·riṣ·yā·mi tvām ṛ·ṣī·ṇāṃ ca kaṇ·ṭa·kam
- 70
vibhīṣaṇasya caiśvaryaṃ bhaviṣyati hate tvayi / na cet satkṛtya vaidehīṃ praṇipatya pradāsyasi
vi·bhī·ṣa·ṇas·ya caiś·var·yaṃ bha·viṣ·ya·ti ha·te tva·yi / na cet sat·kṛt·ya vai·de·hīṃ pra·ṇi·pat·ya pra·dās·ya·si
- 71
ity evaṃ paruṣaṃ vākyaṃ bruvāṇe haripuṃgave / amarṣavaśam āpanno niśācaragaṇeśvaraḥ
ity e·vaṃ pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ bru·vā·ṇe ha·ri·puṃ·ga·ve / a·mar·ṣa·va·śam ā·pan·no ni·śā·ca·ra·ga·ṇeś·va·raḥ
- 72
tataḥ sa roṣatāmrākṣaḥ śaśāsa sacivāṃs tadā / gṛhyatām eṣa durmedhā vadhyatām iti cāsakṛt
ta·taḥ sa ro·ṣa·tām·rāk·ṣaḥ śa·śā·sa sa·ci·vāṃs ta·dā / gṛh·ya·tām e·ṣa dur·me·dhā vadh·ya·tām i·ti cā·sa·kṛt
- 73
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā dīptāgnisamatejasaḥ / jagṛhus taṃ tato ghorāś catvāro rajanīcarāḥ
rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā dīp·tāg·ni·sa·ma·te·ja·saḥ / ja·gṛ·hus taṃ ta·to gho·rāś cat·vā·ro ra·ja·nī·ca·rāḥ
- 74
grāhayām āsa tāreyaḥ svayam ātmānam ātmanā / balaṃ darśayituṃ vīro yātudhānagaṇe tadā
grā·ha·yām ā·sa tā·re·yaḥ sva·yam āt·mā·nam āt·ma·nā / ba·laṃ dar·śa·yi·tuṃ vī·ro yā·tu·dhā·na·ga·ṇe ta·dā
- 75
sa tān bāhudvaye saktān ādāya patagān iva / prāsādaṃ śailasaṃkāśam utpāpātāṅgadas tadā
sa tān bā·hud·va·ye sak·tān ā·dā·ya pa·ta·gān i·va / prā·sā·daṃ śai·la·saṃ·kā·śam ut·pā·pā·tāṅ·ga·das ta·dā
- 76
te 'ntarikṣād vinirdhūtās tasya vegena rākṣasāḥ / bhumau nipatitāḥ sarve rākṣasendrasya paśyataḥ
te 'nta·rik·ṣād vi·nir·dhū·tās tas·ya ve·ge·na rāk·ṣa·sāḥ / bhu·mau ni·pa·ti·tāḥ sar·ve rāk·ṣa·sen·dras·ya paś·ya·taḥ
- 77
tataḥ prāsādaśikharaṃ śailaśṛṅgam ivonnatam / tat paphāla tadākrāntaṃ daśagrīvasya paśyataḥ
ta·taḥ prā·sā·da·śi·kha·raṃ śai·la·śṛṅ·gam i·von·na·tam / tat pa·phā·la ta·dāk·rān·taṃ da·śag·rī·vas·ya paś·ya·taḥ
- 78
bhaṅktvā prāsādaśikharaṃ nāma viśrāvya cātmanaḥ / vinadya sumahānādam utpapāta vihāyasā
bhaṅ·ktvā prā·sā·da·śi·kha·raṃ nā·ma viś·rāv·ya cāt·ma·naḥ / vi·nad·ya su·ma·hā·nā·dam ut·pa·pā·ta vi·hā·ya·sā
- 79
rāvaṇas tu paraṃ cakre krodhaṃ prāsādadharṣaṇāt / vināśaṃ cātmanaḥ paśyan niḥśvāsaparamo 'bhavat
rā·va·ṇas tu pa·raṃ cak·re kro·dhaṃ prā·sā·da·dhar·ṣa·ṇāt / vi·nā·śaṃ cāt·ma·naḥ paś·yan niḥś·vā·sa·pa·ra·mo 'bha·vat
- 80
rāmas tu bahubhir hṛṣṭair ninadadbhiḥ plavaṃgamaiḥ / vṛto ripuvadhākāṅkṣī yuddhāyaivābhyavartata
rā·mas tu ba·hu·bhir hṛṣ·ṭair ni·na·dad·bhiḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ / vṛ·to ri·pu·va·dhā·kāṅ·kṣī yud·dhā·yai·vābh·ya·var·ta·ta
- 81
suṣeṇas tu mahāvīryo girikūṭopamo hariḥ / bahubhiḥ saṃvṛtas tatra vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ
su·ṣe·ṇas tu ma·hā·vīr·yo gi·ri·kū·ṭo·pa·mo ha·riḥ / ba·hu·bhiḥ saṃ·vṛ·tas tat·ra vā·na·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ
- 82
caturdvārāṇi sarvāṇi sugrīvavacanāt kapiḥ / paryākramata durdharṣo nakṣatrāṇīva candramāḥ
ca·tur·dvā·rā·ṇi sar·vā·ṇi sug·rī·va·va·ca·nāt ka·piḥ / par·yāk·ra·ma·ta dur·dhar·ṣo nak·ṣat·rā·ṇī·va can·dra·māḥ
- 83
teṣām akṣauhiṇiśataṃ samavekṣya vanaukasām / laṅkām upaniviṣṭānāṃ sāgaraṃ cātivartatām
te·ṣām ak·ṣau·hi·ṇi·śa·taṃ sa·ma·vek·ṣya va·nau·ka·sām / laṅ·kām u·pa·ni·viṣ·ṭā·nāṃ sā·ga·raṃ cā·ti·var·ta·tām
- 84
rākṣasā vismayaṃ jagmus trāsaṃ jagmus tathāpare / apare samaroddharṣād dharṣam evopapedire
rāk·ṣa·sā vis·ma·yaṃ jag·mus trā·saṃ jag·mus ta·thā·pa·re / a·pa·re sa·ma·rod·dhar·ṣād dhar·ṣam e·vo·pa·pe·di·re
- 85
kṛtsnaṃ hi kapibhir vyāptaṃ prākāraparikhāntaram / dadṛśū rākṣasā dīnāḥ prākāraṃ vānarīkṛtam
kṛt·snaṃ hi ka·pi·bhir vyāp·taṃ prā·kā·ra·pa·ri·khān·ta·ram / da·dṛ·śū rāk·ṣa·sā dī·nāḥ prā·kā·raṃ vā·na·rī·kṛ·tam
- 86
tasmin mahābhīṣaṇake pravṛtte kolāhale rākṣasarājadhānyām / pragṛhya rakṣāṃsi mahāyudhāni yugāntavātā iva saṃviceruḥ
tas·min ma·hā·bhī·ṣa·ṇa·ke pra·vṛt·te ko·lā·ha·le rāk·ṣa·sa·rā·ja·dhān·yām / pra·gṛh·ya rak·ṣāṃ·si ma·hā·yu·dhā·ni yu·gān·ta·vā·tā i·va saṃ·vi·ce·ruḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 32 32 verses
- 1
tatas te rākṣasās tatra gatvā rāvaṇamandiram / nyavedayan purīṃ ruddhāṃ rāmeṇa saha vānaraiḥ
ta·tas te rāk·ṣa·sās tat·ra gat·vā rā·va·ṇa·man·di·ram / nya·ve·da·yan pu·rīṃ rud·dhāṃ rā·me·ṇa sa·ha vā·na·raiḥ
- 2
ruddhāṃ tu nagarīṃ śrutvā jātakrodho niśācaraḥ / vidhānaṃ dviguṇaṃ śrutvā prāsādaṃ so 'dhyarohata
rud·dhāṃ tu na·ga·rīṃ śrut·vā jā·tak·ro·dho ni·śā·ca·raḥ / vi·dhā·naṃ dvi·gu·ṇaṃ śrut·vā prā·sā·daṃ so 'dhya·ro·ha·ta
- 3
sa dadarśāvṛtāṃ laṅkāṃ saśailavanakānanām / asaṃkhyeyair harigaṇaiḥ sarvato yuddhakāṅkṣibhiḥ
sa da·dar·śā·vṛ·tāṃ laṅ·kāṃ sa·śai·la·va·na·kā·na·nām / a·saṃkh·ye·yair ha·ri·ga·ṇaiḥ sar·va·to yud·dha·kāṅ·kṣi·bhiḥ
- 4
sa dṛṣṭvā vānaraiḥ sarvāṃ vasudhāṃ kavalīkṛtām / kathaṃ kṣapayitavyāḥ syur iti cintāparo 'bhavat
sa dṛṣ·ṭvā vā·na·raiḥ sar·vāṃ va·su·dhāṃ ka·va·lī·kṛ·tām / ka·thaṃ kṣa·pa·yi·tav·yāḥ syur i·ti cin·tā·pa·ro 'bha·vat
- 5
sa cintayitvā suciraṃ dhairyam ālambya rāvaṇaḥ / rāghavaṃ hariyūthāṃś ca dadarśāyatalocanaḥ
sa cin·ta·yit·vā su·ci·raṃ dhair·yam ā·lam·bya rā·va·ṇaḥ / rā·gha·vaṃ ha·ri·yū·thāṃś ca da·dar·śā·ya·ta·lo·ca·naḥ
- 6
prekṣato rākṣasendrasya tāny anīkāni bhāgaśaḥ / rāghavapriyakāmārthaṃ laṅkām āruruhus tadā
prek·ṣa·to rāk·ṣa·sen·dras·ya tāny a·nī·kā·ni bhā·ga·śaḥ / rā·gha·vap·ri·ya·kā·mār·thaṃ laṅ·kām ā·ru·ru·hus ta·dā
- 7
te tāmravaktrā hemābhā rāmārthe tyaktajīvitāḥ / laṅkām evāhyavartanta sālatālaśilāyudhāḥ
te tām·ra·vak·trā he·mā·bhā rā·mār·the tyak·ta·jī·vi·tāḥ / laṅ·kām e·vāh·ya·var·tan·ta sā·la·tā·la·śi·lā·yu·dhāḥ
- 8
te drumaiḥ parvatāgraiś ca muṣṭibhiś ca plavaṃgamāḥ / prāsādāgrāṇi coccāni mamantus toraṇāni ca
te dru·maiḥ par·va·tāg·raiś ca muṣ·ṭi·bhiś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / prā·sā·dāg·rā·ṇi coc·cā·ni ma·man·tus to·ra·ṇā·ni ca
- 9
pārikhāḥ pūrayanti sma prasannasalilāyutāḥ / pāṃsubhiḥ parvatāgraiś ca tṛṇaiḥ kāṣṭhaiś ca vānarāḥ
pā·ri·khāḥ pū·ra·yan·ti sma pra·san·na·sa·li·lā·yu·tāḥ / pāṃ·su·bhiḥ par·va·tāg·raiś ca tṛ·ṇaiḥ kāṣ·ṭhaiś ca vā·na·rāḥ
- 10
tataḥ sahasrayūthāś ca koṭiyūthāś ca yūthapāḥ / koṭīśatayutāś cānye laṅkām āruruhus tadā
ta·taḥ sa·has·ra·yū·thāś ca ko·ṭi·yū·thāś ca yū·tha·pāḥ / ko·ṭī·śa·ta·yu·tāś cān·ye laṅ·kām ā·ru·ru·hus ta·dā
- 11
kāñcanāni pramṛdnantas toraṇāni plavaṃgamāḥ / kailāsaśikharābhāni gopurāṇi pramathya ca
kāñ·ca·nā·ni pra·mṛd·nan·tas to·ra·ṇā·ni pla·vaṃ·ga·māḥ / kai·lā·sa·śi·kha·rā·bhā·ni go·pu·rā·ṇi pra·math·ya ca
- 12
āplavantaḥ plavantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / laṅkāṃ tām abhyavartanta mahāvāraṇasaṃnibhāḥ
āp·la·van·taḥ pla·van·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / laṅ·kāṃ tām abh·ya·var·tan·ta ma·hā·vā·ra·ṇa·saṃ·ni·bhāḥ
- 13
jayaty atibalo rāmo lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ / rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ
ja·yaty a·ti·ba·lo rā·mo lak·ṣma·ṇaś ca ma·hā·ba·laḥ / rā·jā ja·ya·ti sug·rī·vo rā·gha·ve·ṇā·bhi·pā·li·taḥ
- 14
ity evaṃ ghoṣayantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / abhyadhāvanta laṅkāyāḥ prākāraṃ kāmarūpiṇaḥ
ity e·vaṃ gho·ṣa·yan·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / abh·ya·dhā·van·ta laṅ·kā·yāḥ prā·kā·raṃ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
- 15
vīrabāhuḥ subāhuś ca nalaś ca vanagocaraḥ / nipīḍyopaniviṣṭās te prākāraṃ hariyūthapāḥ
vī·ra·bā·huḥ su·bā·huś ca na·laś ca va·na·go·ca·raḥ / ni·pīḍ·yo·pa·ni·viṣ·ṭās te prā·kā·raṃ ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 16
etasminn antare cakruḥ skandhāvāraniveśanam
e·tas·minn an·ta·re cak·ruḥ skan·dhā·vā·ra·ni·ve·śa·nam
- 17
pūrvadvāraṃ tu kumudaḥ koṭibhir daśabhir vṛtaḥ / āvṛtya balavāṃs tasthau haribhir jitakāśibhiḥ
pūr·vad·vā·raṃ tu ku·mu·daḥ ko·ṭi·bhir da·śa·bhir vṛ·taḥ / ā·vṛt·ya ba·la·vāṃs tas·thau ha·ri·bhir ji·ta·kā·śi·bhiḥ
- 18
dakṣiṇadvāram āgamya vīraḥ śatabaliḥ kapiḥ / āvṛtya balavāṃs tasthau viṃśatyā koṭibhir vṛtaḥ
dak·ṣi·ṇad·vā·ram ā·gam·ya vī·raḥ śa·ta·ba·liḥ ka·piḥ / ā·vṛt·ya ba·la·vāṃs tas·thau viṃ·śat·yā ko·ṭi·bhir vṛ·taḥ
- 19
suṣeṇaḥ paścimadvāraṃ gatas tārā pitā hariḥ / āvṛtya balavāṃs tasthau ṣaṣṭi koṭibhir āvṛtaḥ
su·ṣe·ṇaḥ paś·ci·mad·vā·raṃ ga·tas tā·rā pi·tā ha·riḥ / ā·vṛt·ya ba·la·vāṃs tas·thau ṣaṣ·ṭi ko·ṭi·bhir ā·vṛ·taḥ
- 20
uttaradvāram āsādya rāmaḥ saumitriṇā saha / āvṛtya balavāṃs tasthau sugrīvaś ca harīśvaraḥ
ut·ta·rad·vā·ram ā·sād·ya rā·maḥ sau·mit·ri·ṇā sa·ha / ā·vṛt·ya ba·la·vāṃs tas·thau sug·rī·vaś ca ha·rīś·va·raḥ
- 21
golāṅgūlo mahākāyo gavākṣo bhīmadarśanaḥ / vṛtaḥ koṭyā mahāvīryas tasthau rāmasya pārvataḥ
go·lāṅ·gū·lo ma·hā·kā·yo ga·vāk·ṣo bhī·ma·dar·śa·naḥ / vṛ·taḥ koṭ·yā ma·hā·vīr·yas tas·thau rā·mas·ya pār·va·taḥ
- 22
ṛṣkāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraḥ śatrunibarhaṇaḥ / vṛtaḥ koṭyā mahāvīryas tasthau rāmasya pārśvataḥ
ṛṣ·kā·ṇāṃ bhī·ma·ve·gā·nāṃ dhūm·raḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / vṛ·taḥ koṭ·yā ma·hā·vīr·yas tas·thau rā·mas·ya pār·śva·taḥ
- 23
saṃnaddhas tu mahāvīryo gadāpāṇir vibhīṣaṇaḥ / vṛto yas tais tu sacivais tasthau tatra mahābalaḥ
saṃ·nad·dhas tu ma·hā·vīr·yo ga·dā·pā·ṇir vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vṛ·to yas tais tu sa·ci·vais tas·thau tat·ra ma·hā·ba·laḥ
- 24
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ / samantāt parighāvanto rarakṣur harivāhinīm
ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ / sa·man·tāt pa·ri·ghā·van·to ra·rak·ṣur ha·ri·vā·hi·nīm
- 25
tataḥ kopaparītātmā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / niryāṇaṃ sarvasainyānāṃ drutam ājñāpayat tadā
ta·taḥ ko·pa·pa·rī·tāt·mā rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / nir·yā·ṇaṃ sar·va·sain·yā·nāṃ dru·tam āj·ñā·pa·yat ta·dā
- 26
niṣpatanti tataḥ sainyā hṛṣṭā rāvaṇacoditāḥ / samaye pūryamāṇasya vegā iva mahodadheḥ
niṣ·pa·tan·ti ta·taḥ sain·yā hṛṣ·ṭā rā·va·ṇa·co·di·tāḥ / sa·ma·ye pūr·ya·mā·ṇas·ya ve·gā i·va ma·ho·da·dheḥ
- 27
etasminn antare ghoraḥ saṃgrāmaḥ samapadyata / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca yathā devāsure purā
e·tas·minn an·ta·re gho·raḥ saṃg·rā·maḥ sa·ma·pad·ya·ta / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca ya·thā de·vā·su·re pu·rā
- 28
te gadābhiḥ pradīptābhiḥ śaktiśūlaparaśvadhaiḥ / nijaghnur vānarān ghorāḥ kathayantaḥ svavikramān
te ga·dā·bhiḥ pra·dīp·tā·bhiḥ śak·ti·śū·la·pa·raś·va·dhaiḥ / ni·jagh·nur vā·na·rān gho·rāḥ ka·tha·yan·taḥ sva·vik·ra·mān
- 29
tathā vṛkṣair mahākāyāḥ parvatāgraiś ca vānarāḥ / rākṣasās tāni rakṣāṃsi nakhair dantaiś ca vegitāḥ
ta·thā vṛk·ṣair ma·hā·kā·yāḥ par·va·tāg·raiś ca vā·na·rāḥ / rāk·ṣa·sās tā·ni rak·ṣāṃ·si na·khair dan·taiś ca ve·gi·tāḥ
- 30
rākṣasās tv apare bhīmāḥ prākārasthā mahīgatān / bhiṇḍipālaiś ca khaḍgaiś ca śūlaiś caiva vyadārayan
rāk·ṣa·sās tv a·pa·re bhī·māḥ prā·kā·ras·thā ma·hī·ga·tān / bhiṇ·ḍi·pā·laiś ca khaḍ·gaiś ca śū·laiś cai·va vya·dā·ra·yan
- 31
vānarāś cāpi saṃkruddhāḥ prākārasthān mahīgatāḥ / rākṣasān pātayām āsuḥ samāplutya plavaṃgamāḥ
vā·na·rāś cā·pi saṃk·rud·dhāḥ prā·kā·ras·thān ma·hī·ga·tāḥ / rāk·ṣa·sān pā·ta·yām ā·suḥ sa·māp·lut·ya pla·vaṃ·ga·māḥ
- 32
sa saṃprahāras tumulo māṃsaśoṇitakardamaḥ / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca saṃbabhūvādbhutopamāḥ
sa saṃp·ra·hā·ras tu·mu·lo māṃ·sa·śo·ṇi·ta·kar·da·maḥ / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca saṃ·ba·bhū·vād·bhu·to·pa·māḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 33 46 verses
- 1
yudhyatāṃ tu tatas teṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām / rakṣasāṃ saṃbabhūvātha balakopaḥ sudāruṇaḥ
yudh·ya·tāṃ tu ta·tas te·ṣāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / rak·ṣa·sāṃ saṃ·ba·bhū·vā·tha ba·la·ko·paḥ su·dā·ru·ṇaḥ
- 2
te hayaiḥ kāñcanāpīḍair dhvajaiś cāgniśikhopamaiḥ / rathaiś cādityasaṃkāśaiḥ kavacaiś ca manoramaiḥ
te ha·yaiḥ kāñ·ca·nā·pī·ḍair dhva·jaiś cāg·ni·śi·kho·pa·maiḥ / ra·thaiś cā·dit·ya·saṃ·kā·śaiḥ ka·va·caiś ca ma·no·ra·maiḥ
- 3
niryayū rākṣasavyāghrā nādayanto diśo daśa / rākṣasā bhīmakarmāṇo rāvaṇasya jayaiṣiṇaḥ
nir·ya·yū rāk·ṣa·sav·yāgh·rā nā·da·yan·to di·śo da·śa / rāk·ṣa·sā bhī·ma·kar·mā·ṇo rā·va·ṇas·ya ja·yai·ṣi·ṇaḥ
- 4
vānarāṇām api camūr mahatī jayam iccatām / abhyadhāvata tāṃ senāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām
vā·na·rā·ṇām a·pi ca·mūr ma·ha·tī ja·yam ic·ca·tām / abh·ya·dhā·va·ta tāṃ se·nāṃ rak·ṣa·sāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām
- 5
etasminn antare teṣām anyonyam abhidhāvatām / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca dvandvayuddham avartata
e·tas·minn an·ta·re te·ṣām an·yon·yam a·bhi·dhā·va·tām / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca dvan·dva·yud·dham a·var·ta·ta
- 6
aṅgadenendrajit sārdhaṃ vāliputreṇa rākṣasaḥ / ayudhyata mahātejās tryambakeṇa yathāndhakaḥ
aṅ·ga·de·nen·dra·jit sār·dhaṃ vā·li·put·re·ṇa rāk·ṣa·saḥ / a·yudh·ya·ta ma·hā·te·jās tryam·ba·ke·ṇa ya·thān·dha·kaḥ
- 7
prajaṅghena ca saṃpātir nityaṃ durmarṣaṇo raṇe / jambūmālinam ārabdho hanūmān api vānaraḥ
pra·jaṅ·ghe·na ca saṃ·pā·tir nit·yaṃ dur·mar·ṣa·ṇo ra·ṇe / jam·bū·mā·li·nam ā·rab·dho ha·nū·mān a·pi vā·na·raḥ
- 8
saṃgataḥ sumahākrodho rākṣaso rāvaṇānujaḥ / samare tīkṣṇavegena mitraghnena vibhīṣaṇaḥ
saṃ·ga·taḥ su·ma·hāk·ro·dho rāk·ṣa·so rā·va·ṇā·nu·jaḥ / sa·ma·re tīk·ṣṇa·ve·ge·na mit·ragh·ne·na vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 9
tapanena gajaḥ sārdhaṃ rākṣasena mahābalaḥ / nikumbhena mahātejā nīlo 'pi samayudhyata
ta·pa·ne·na ga·jaḥ sār·dhaṃ rāk·ṣa·se·na ma·hā·ba·laḥ / ni·kum·bhe·na ma·hā·te·jā nī·lo 'pi sa·ma·yudh·ya·ta
- 10
vānarendras tu sugrīvaḥ praghasena samāgataḥ / saṃgataḥ samare śrīmān virūpākṣeṇa lakṣmaṇaḥ
vā·na·ren·dras tu sug·rī·vaḥ pra·gha·se·na sa·mā·ga·taḥ / saṃ·ga·taḥ sa·ma·re śrī·mān vi·rū·pāk·ṣe·ṇa lak·ṣma·ṇaḥ
- 11
agniketuś ca durdharṣo raśmiketuś ca rākṣasaḥ / suptaghno yajñakopaś ca rāmeṇa saha saṃgatāḥ
ag·ni·ke·tuś ca dur·dhar·ṣo raś·mi·ke·tuś ca rāk·ṣa·saḥ / sup·tagh·no yaj·ña·ko·paś ca rā·me·ṇa sa·ha saṃ·ga·tāḥ
- 12
vajramuṣṭis tu maindena dvividenāśaniprabhaḥ / rākṣasābhyāṃ sughorābhyāṃ kapimukhyau samāgatau
vaj·ra·muṣ·ṭis tu main·de·na dvi·vi·de·nā·śa·nip·ra·bhaḥ / rāk·ṣa·sābh·yāṃ su·gho·rābh·yāṃ ka·pi·mukh·yau sa·mā·ga·tau
- 13
vīraḥ pratapano ghoro rākṣaso raṇadurdharaḥ / samare tīkṣṇavegena nalena samayudhyata
vī·raḥ pra·ta·pa·no gho·ro rāk·ṣa·so ra·ṇa·dur·dha·raḥ / sa·ma·re tīk·ṣṇa·ve·ge·na na·le·na sa·ma·yudh·ya·ta
- 14
dharmasya putro balavān suṣeṇa iti viśrutaḥ / sa vidyunmālinā sārdham ayudhyata mahākapiḥ
dhar·mas·ya put·ro ba·la·vān su·ṣe·ṇa i·ti viś·ru·taḥ / sa vid·yun·mā·li·nā sār·dham a·yudh·ya·ta ma·hā·ka·piḥ
- 15
vānarāś cāpare bhīmā rākṣasair aparaiḥ saha / dvandvaṃ samīyur bahudhā yuddhāya bahubhiḥ saha
vā·na·rāś cā·pa·re bhī·mā rāk·ṣa·sair a·pa·raiḥ sa·ha / dvan·dvaṃ sa·mī·yur ba·hu·dhā yud·dhā·ya ba·hu·bhiḥ sa·ha
- 16
tatrāsīt sumahad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca vīrāṇāṃ jayam icchatām
tat·rā·sīt su·ma·had yud·dhaṃ tu·mu·laṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca vī·rā·ṇāṃ ja·yam ic·cha·tām
- 17
harirākṣasadehebhyaḥ prasṛtāḥ keśaśāḍvalāḥ / śarīrasaṃghāṭavahāḥ prasusruḥ śoṇitāpagāḥ
ha·ri·rāk·ṣa·sa·de·hebh·yaḥ pra·sṛ·tāḥ ke·śa·śāḍ·va·lāḥ / śa·rī·ra·saṃ·ghā·ṭa·va·hāḥ pra·sus·ruḥ śo·ṇi·tā·pa·gāḥ
- 18
ājaghānendrajit kruddho vajreṇeva śatakratuḥ / aṅgadaṃ gadayā vīraṃ śatrusainyavidāraṇam
ā·ja·ghā·nen·dra·jit krud·dho vaj·re·ṇe·va śa·tak·ra·tuḥ / aṅ·ga·daṃ ga·da·yā vī·raṃ śat·ru·sain·ya·vi·dā·ra·ṇam
- 19
tasya kāñcanacitrāṅgaṃ rathaṃ sāśvaṃ sasārathim / jaghāna samare śrīmān aṅgado vegavān kapiḥ
tas·ya kāñ·ca·na·cit·rāṅ·gaṃ ra·thaṃ sāś·vaṃ sa·sā·ra·thim / ja·ghā·na sa·ma·re śrī·mān aṅ·ga·do ve·ga·vān ka·piḥ
- 20
saṃpātis tu tribhir bāṇaiḥ prajaṅghena samāhataḥ / nijaghānāśvakarṇena prajaṅghaṃ raṇamūrdhani
saṃ·pā·tis tu tri·bhir bā·ṇaiḥ pra·jaṅ·ghe·na sa·mā·ha·taḥ / ni·ja·ghā·nāś·va·kar·ṇe·na pra·jaṅ·ghaṃ ra·ṇa·mūr·dha·ni
- 21
jambūmālī rathasthas tu rathaśaktyā mahābalaḥ / bibheda samare kruddho hanūmantaṃ stanāntare
jam·bū·mā·lī ra·thas·thas tu ra·tha·śak·tyā ma·hā·ba·laḥ / bi·bhe·da sa·ma·re krud·dho ha·nū·man·taṃ sta·nān·ta·re
- 22
tasya taṃ ratham āsthāya hanūmān mārutātmajaḥ / pramamātha talenāśu saha tenaiva rakṣasā
tas·ya taṃ ra·tham ās·thā·ya ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / pra·ma·mā·tha ta·le·nā·śu sa·ha te·nai·va rak·ṣa·sā
- 23
bhinnagātraḥ śarais tīkṣṇaiḥ kṣiprahastena rakṣasā / prajaghānādriśṛṅgeṇa tapanaṃ muṣṭinā gajaḥ
bhin·na·gāt·raḥ śa·rais tīk·ṣṇaiḥ kṣip·ra·has·te·na rak·ṣa·sā / pra·ja·ghā·nād·ri·śṛṅ·ge·ṇa ta·pa·naṃ muṣ·ṭi·nā ga·jaḥ
- 24
grasantam iva sainyāni praghasaṃ vānarādhipaḥ / sugrīvaḥ saptaparṇena nirbibheda jaghāna ca
gra·san·tam i·va sain·yā·ni pra·gha·saṃ vā·na·rā·dhi·paḥ / sug·rī·vaḥ sap·ta·par·ṇe·na nir·bi·bhe·da ja·ghā·na ca
- 25
prapīḍya śaravarṣeṇa rākṣasaṃ bhīmadarśanam / nijaghāna virūpākṣaṃ śareṇaikena lakṣmaṇaḥ
pra·pīḍ·ya śa·ra·var·ṣe·ṇa rāk·ṣa·saṃ bhī·ma·dar·śa·nam / ni·ja·ghā·na vi·rū·pāk·ṣaṃ śa·re·ṇai·ke·na lak·ṣma·ṇaḥ
- 26
agniketuś ca durdharṣo raśmiketuś ca rākṣasaḥ / suptighno yajñakopaś ca rāmaṃ nirbibhiduḥ śaraiḥ
ag·ni·ke·tuś ca dur·dhar·ṣo raś·mi·ke·tuś ca rāk·ṣa·saḥ / sup·tigh·no yaj·ña·ko·paś ca rā·maṃ nir·bi·bhi·duḥ śa·raiḥ
- 27
teṣāṃ caturṇāṃ rāmas tu śirāṃsi samare śaraiḥ / kruddhaś caturbhiś ciccheda ghorair agniśikhopamaiḥ
te·ṣāṃ ca·tur·ṇāṃ rā·mas tu śi·rāṃ·si sa·ma·re śa·raiḥ / krud·dhaś ca·tur·bhiś cic·che·da gho·rair ag·ni·śi·kho·pa·maiḥ
- 28
vajramuṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe / papāta sarathaḥ sāśvaḥ purāṭṭa iva bhūtale
vaj·ra·muṣ·ṭis tu main·de·na muṣ·ṭi·nā ni·ha·to ra·ṇe / pa·pā·ta sa·ra·thaḥ sāś·vaḥ pu·rāṭ·ṭa i·va bhū·ta·le
- 29
vajrāśanisamasparśo dvivido 'py aśaniprabham / jaghāna giriśṛṅgeṇa miṣatāṃ sarvarakṣasām
vaj·rā·śa·ni·sa·mas·par·śo dvi·vi·do 'py a·śa·nip·ra·bham / ja·ghā·na gi·ri·śṛṅ·ge·ṇa mi·ṣa·tāṃ sar·va·rak·ṣa·sām
- 30
dvividaṃ vānarendraṃ tu drumayodhinam āhave / śarair aśanisaṃkāśaiḥ sa vivyādhāśaniprabhaḥ
dvi·vi·daṃ vā·na·ren·draṃ tu dru·ma·yo·dhi·nam ā·ha·ve / śa·rair a·śa·ni·saṃ·kā·śaiḥ sa viv·yā·dhā·śa·nip·ra·bhaḥ
- 31
sa śarair atividdhāṅgo dvividaḥ krodhamūrchitaḥ / sālena sarathaṃ sāśvaṃ nijaghānāśaniprabham
sa śa·rair a·ti·vid·dhāṅ·go dvi·vi·daḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / sā·le·na sa·ra·thaṃ sāś·vaṃ ni·ja·ghā·nā·śa·nip·ra·bham
- 32
nikumbhas tu raṇe nīlaṃ nīlāñjanacayaprabham / nirbibheda śarais tīkṣṇaiḥ karair megham ivāṃśumān
ni·kum·bhas tu ra·ṇe nī·laṃ nī·lāñ·ja·na·ca·yap·ra·bham / nir·bi·bhe·da śa·rais tīk·ṣṇaiḥ ka·rair me·gham i·vāṃ·śu·mān
- 33
punaḥ śaraśatenātha kṣiprahasto niśācaraḥ / bibheda samare nīlaṃ nikumbhaḥ prajahāsa ca
pu·naḥ śa·ra·śa·te·nā·tha kṣip·ra·has·to ni·śā·ca·raḥ / bi·bhe·da sa·ma·re nī·laṃ ni·kum·bhaḥ pra·ja·hā·sa ca
- 34
tasyaiva rathacakreṇa nīlo viṣṇur ivāhave / śiraś ciccheda samare nikumbhasya ca sāratheḥ
tas·yai·va ra·tha·cak·re·ṇa nī·lo viṣ·ṇur i·vā·ha·ve / śi·raś cic·che·da sa·ma·re ni·kum·bhas·ya ca sā·ra·theḥ
- 35
vidyunmālī rathasthas tu śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ / suṣeṇaṃ tāḍayām āsa nanāda ca muhur muhuḥ
vid·yun·mā·lī ra·thas·thas tu śa·raiḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / su·ṣe·ṇaṃ tā·ḍa·yām ā·sa na·nā·da ca mu·hur mu·huḥ
- 36
taṃ rathastham atho dṛṣṭvā suṣeṇo vānarottamaḥ / giriśṛṅgeṇa mahatā ratham āśu nyapātayat
taṃ ra·thas·tham a·tho dṛṣ·ṭvā su·ṣe·ṇo vā·na·rot·ta·maḥ / gi·ri·śṛṅ·ge·ṇa ma·ha·tā ra·tham ā·śu nya·pā·ta·yat
- 37
lāghavena tu saṃyukto vidyunmālī niśācaraḥ / apakramya rathāt tūrṇaṃ gadāpāṇiḥ kṣitau sthitaḥ
lā·gha·ve·na tu saṃ·yuk·to vid·yun·mā·lī ni·śā·ca·raḥ / a·pak·ram·ya ra·thāt tūr·ṇaṃ ga·dā·pā·ṇiḥ kṣi·tau sthi·taḥ
- 38
tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ suṣeṇo haripuṃgavaḥ / śilāṃ sumahatīṃ gṛhya niśācaram abhidravat
ta·taḥ kro·dha·sa·mā·viṣ·ṭaḥ su·ṣe·ṇo ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / śi·lāṃ su·ma·ha·tīṃ gṛh·ya ni·śā·ca·ram a·bhid·ra·vat
- 39
tam āpatantaṃ gadayā vidyunmālī niśācaraḥ / vakṣasy abhijagnānāśu suṣeṇaṃ harisattamam
tam ā·pa·tan·taṃ ga·da·yā vid·yun·mā·lī ni·śā·ca·raḥ / vak·ṣasy a·bhi·jag·nā·nā·śu su·ṣe·ṇaṃ ha·ri·sat·ta·mam
- 40
gadāprahāraṃ taṃ ghoram acintyaplavagottamaḥ / tāṃ śilāṃ pātayām āsa tasyorasi mahāmṛdhe
ga·dāp·ra·hā·raṃ taṃ gho·ram a·cin·tyap·la·va·got·ta·maḥ / tāṃ śi·lāṃ pā·ta·yām ā·sa tas·yo·ra·si ma·hā·mṛ·dhe
- 41
śilāprahārābhihato vidyunmālī niśācaraḥ / niṣpiṣṭahṛdayo bhūmau gatāsur nipapāta ha
śi·lāp·ra·hā·rā·bhi·ha·to vid·yun·mā·lī ni·śā·ca·raḥ / niṣ·piṣ·ṭa·hṛ·da·yo bhū·mau ga·tā·sur ni·pa·pā·ta ha
- 42
evaṃ tair vānaraiḥ śūraiḥ śūrās te rajanīcarāḥ / dvandve vimṛditās tatra daityā iva divaukasaiḥ
e·vaṃ tair vā·na·raiḥ śū·raiḥ śū·rās te ra·ja·nī·ca·rāḥ / dvan·dve vi·mṛ·di·tās tat·ra dait·yā i·va di·vau·ka·saiḥ
- 43
bhallaiḥ khaḍgair gadābhiś ca śaktitomara paṭṭasaiḥ / apaviddhaś ca bhinnaś ca rathaiḥ sāṃgrāmikair hayaiḥ
bhal·laiḥ khaḍ·gair ga·dā·bhiś ca śak·ti·to·ma·ra paṭ·ṭa·saiḥ / a·pa·vid·dhaś ca bhin·naś ca ra·thaiḥ sāṃg·rā·mi·kair ha·yaiḥ
- 44
nihataiḥ kuñjarair mattais tathā vānararākṣasaiḥ / cakrākṣayugadaṇḍaiś ca bhagnair dharaṇisaṃśritaiḥ / babhūvāyodhanaṃ ghoraṃ gomāyugaṇasevitam
ni·ha·taiḥ kuñ·ja·rair mat·tais ta·thā vā·na·ra·rāk·ṣa·saiḥ / cak·rāk·ṣa·yu·ga·daṇ·ḍaiś ca bhag·nair dha·ra·ṇi·saṃś·ri·taiḥ / ba·bhū·vā·yo·dha·naṃ gho·raṃ go·mā·yu·ga·ṇa·se·vi·tam
- 45
kabandhāni samutpetur dikṣu vānararakṣasām / vimarde tumule tasmin devāsuraraṇopame
ka·ban·dhā·ni sa·mut·pe·tur dik·ṣu vā·na·ra·rak·ṣa·sām / vi·mar·de tu·mu·le tas·min de·vā·su·ra·ra·ṇo·pa·me
- 46
vidāryamāṇā haripuṃgavais tadā niśācarāḥ śoṇitadigdhagātrāḥ / punaḥ suyuddhaṃ tarasā samāśritā divākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ
vi·dār·ya·mā·ṇā ha·ri·puṃ·ga·vais ta·dā ni·śā·ca·rāḥ śo·ṇi·ta·dig·dha·gāt·rāḥ / pu·naḥ su·yud·dhaṃ ta·ra·sā sa·māś·ri·tā di·vā·ka·ras·yās·ta·ma·yā·bhi·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 34 30 verses
- 1
yudhyatām eva teṣāṃ tu tadā vānararakṣasām / ravir astaṃ gato rātriḥ pravṛttā prāṇahāriṇī
yudh·ya·tām e·va te·ṣāṃ tu ta·dā vā·na·ra·rak·ṣa·sām / ra·vir as·taṃ ga·to rāt·riḥ pra·vṛt·tā prā·ṇa·hā·ri·ṇī
- 2
anyonyaṃ baddhavairāṇāṃ ghorāṇāṃ jayam icchatām / saṃpravṛttaṃ niśāyuddhaṃ tadā vāraṇarakṣasām
an·yon·yaṃ bad·dha·vai·rā·ṇāṃ gho·rā·ṇāṃ ja·yam ic·cha·tām / saṃp·ra·vṛt·taṃ ni·śā·yud·dhaṃ ta·dā vā·ra·ṇa·rak·ṣa·sām
- 3
rākṣaso 'sīti harayo hariś cāsīti rākṣasāḥ / anyonyaṃ samare jaghnus tasmiṃs tamasi dāruṇe
rāk·ṣa·so 'sī·ti ha·ra·yo ha·riś cā·sī·ti rāk·ṣa·sāḥ / an·yon·yaṃ sa·ma·re jagh·nus tas·miṃs ta·ma·si dā·ru·ṇe
- 4
jahi dāraya caitīti kathaṃ vidravasīti ca / evaṃ sutumulaḥ śabdas tasmiṃs tamasi śuśruve
ja·hi dā·ra·ya cai·tī·ti ka·thaṃ vid·ra·va·sī·ti ca / e·vaṃ su·tu·mu·laḥ śab·das tas·miṃs ta·ma·si śuś·ru·ve
- 5
kālāḥ kāñcanasaṃnāhās tasmiṃs tamasi rākṣasāḥ / saṃprādṛśyanta śailendrā dīptauṣadhivanā iva
kā·lāḥ kāñ·ca·na·saṃ·nā·hās tas·miṃs ta·ma·si rāk·ṣa·sāḥ / saṃp·rā·dṛś·yan·ta śai·len·drā dīp·tau·ṣa·dhi·va·nā i·va
- 6
tasmiṃs tamasi duṣpāre rākṣasāḥ krodhamūrchitāḥ / paripetur mahāvegā bhakṣayantaḥ plavaṃgamān
tas·miṃs ta·ma·si duṣ·pā·re rāk·ṣa·sāḥ kro·dha·mūr·chi·tāḥ / pa·ri·pe·tur ma·hā·ve·gā bhak·ṣa·yan·taḥ pla·vaṃ·ga·mān
- 7
te hayān kāñcanāpīḍan dhvajāṃś cāgniśikhopamān / āplutya daśanais tīkṣṇair bhīmakopā vyadārayan
te ha·yān kāñ·ca·nā·pī·ḍan dhva·jāṃś cāg·ni·śi·kho·pa·mān / āp·lut·ya da·śa·nais tīk·ṣṇair bhī·ma·ko·pā vya·dā·ra·yan
- 8
kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajino rathān / cakarṣuś ca dadaṃśuś ca daśanaiḥ krodhamūrchitāḥ
kuñ·ja·rān kuñ·ja·rā·ro·hān pa·tā·kādh·va·ji·no ra·thān / ca·kar·ṣuś ca da·daṃ·śuś ca da·śa·naiḥ kro·dha·mūr·chi·tāḥ
- 9
lakṣmaṇaś cāpi rāmaś ca śarair āśīviṣomapaiḥ / dṛśyādṛśyāni rakṣāṃsi pravarāṇi nijaghnatuḥ
lak·ṣma·ṇaś cā·pi rā·maś ca śa·rair ā·śī·vi·ṣo·ma·paiḥ / dṛś·yā·dṛś·yā·ni rak·ṣāṃ·si pra·va·rā·ṇi ni·jagh·na·tuḥ
- 10
turaṃgakhuravidhvastaṃ rathanemisamuddhatam / rurodha karṇanetrāṇiṇyudhyatāṃ dharaṇīrajaḥ
tu·raṃ·ga·khu·ra·vidh·vas·taṃ ra·tha·ne·mi·sa·mud·dha·tam / ru·ro·dha kar·ṇa·net·rā·ṇiṇ·yudh·ya·tāṃ dha·ra·ṇī·ra·jaḥ
- 11
vartamāne tathā ghore saṃgrāme lomaharṣaṇe / rudhirodā mahāvegā nadyas tatra prasusruvuḥ
var·ta·mā·ne ta·thā gho·re saṃg·rā·me lo·ma·har·ṣa·ṇe / ru·dhi·ro·dā ma·hā·ve·gā nad·yas tat·ra pra·sus·ru·vuḥ
- 12
tato bherīmṛdaṅgānāṃ paṇavānāṃ ca nisvanaḥ / śaṅkhaveṇusvanonmiśraḥ saṃbabhūvādbhutopamaḥ
ta·to bhe·rī·mṛ·daṅ·gā·nāṃ pa·ṇa·vā·nāṃ ca nis·va·naḥ / śaṅ·kha·ve·ṇus·va·non·miś·raḥ saṃ·ba·bhū·vād·bhu·to·pa·maḥ
- 13
hatānāṃ stanamānānāṃ rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ / śastrāṇāṃ vānarāṇāṃ ca saṃbabhūvātidāruṇaḥ
ha·tā·nāṃ sta·na·mā·nā·nāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ca nis·va·naḥ / śas·trā·ṇāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca saṃ·ba·bhū·vā·ti·dā·ru·ṇaḥ
- 14
śastrapuṣpopahārā ca tatrāsīd yuddhamedinī / durjñeyā durniveśā ca śoṇitāsravakardamā
śas·tra·puṣ·po·pa·hā·rā ca tat·rā·sīd yud·dha·me·di·nī / dur·jñe·yā dur·ni·ve·śā ca śo·ṇi·tās·ra·va·kar·da·mā
- 15
sā babhūva niśā ghorā harirākṣasahāriṇī / kālarātrīva bhūtānāṃ sarveṣāṃ duratikramā
sā ba·bhū·va ni·śā gho·rā ha·ri·rāk·ṣa·sa·hā·ri·ṇī / kā·la·rāt·rī·va bhū·tā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ du·ra·tik·ra·mā
- 16
tatas te rākṣasās tatra tasmiṃs tamasi dāruṇe / rāmam evābhyadhāvanta saṃhṛṣṭā śaravṛṣṭibhiḥ
ta·tas te rāk·ṣa·sās tat·ra tas·miṃs ta·ma·si dā·ru·ṇe / rā·mam e·vābh·ya·dhā·van·ta saṃ·hṛṣ·ṭā śa·ra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ
- 17
teṣām āpatatāṃ śabdaḥ kruddhānām abhigarjatām / udvarta iva saptānāṃ samudrāṇām abhūt svanaḥ
te·ṣām ā·pa·ta·tāṃ śab·daḥ krud·dhā·nām a·bhi·gar·ja·tām / ud·var·ta i·va sap·tā·nāṃ sa·mud·rā·ṇām a·bhūt sva·naḥ
- 18
teṣāṃ rāmaḥ śaraiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍ jaghāna niśācarān / nimeṣāntaramātreṇa śitair agniśikhopamaiḥ
te·ṣāṃ rā·maḥ śa·raiḥ ṣaḍ·bhiḥ ṣaḍ ja·ghā·na ni·śā·ca·rān / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa śi·tair ag·ni·śi·kho·pa·maiḥ
- 19
yajñaśatruś ca durdharṣo mahāpārśvamahodarau / vajradaṃṣṭro mahākāyas tau cobhau śukasāraṇau
yaj·ña·śat·ruś ca dur·dhar·ṣo ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau / vaj·ra·daṃṣ·ṭro ma·hā·kā·yas tau co·bhau śu·ka·sā·ra·ṇau
- 20
te tu rāmeṇa bāṇaughaḥ sarvamarmasu tāḍitāḥ / yuddhād apasṛtās tatra sāvaśeṣāyuṣo 'bhavan
te tu rā·me·ṇa bā·ṇau·ghaḥ sar·va·mar·ma·su tā·ḍi·tāḥ / yud·dhād a·pa·sṛ·tās tat·ra sā·va·śe·ṣā·yu·ṣo 'bha·van
- 21
tataḥ kāñcanacitrāṅgaiḥ śarair agniśikhopamaiḥ / diśaś cakāra vimalāḥ pradiśaś ca mahābalaḥ
ta·taḥ kāñ·ca·na·cit·rāṅ·gaiḥ śa·rair ag·ni·śi·kho·pa·maiḥ / di·śaś ca·kā·ra vi·ma·lāḥ pra·di·śaś ca ma·hā·ba·laḥ
- 22
ye tv anye rākṣasā vīrā rāmasyābhimukhe sthitāḥ / te 'pi naṣṭāḥ samāsādya pataṃgā iva pāvakam
ye tv an·ye rāk·ṣa·sā vī·rā rā·mas·yā·bhi·mu·khe sthi·tāḥ / te 'pi naṣ·ṭāḥ sa·mā·sād·ya pa·taṃ·gā i·va pā·va·kam
- 23
suvarṇapuṅkhair viśikhaiḥ saṃpatadbhiḥ sahasraśaḥ / babhūva rajanī citrā khadyotair iva śāradī
su·var·ṇa·puṅ·khair vi·śi·khaiḥ saṃ·pa·tad·bhiḥ sa·has·ra·śaḥ / ba·bhū·va ra·ja·nī cit·rā khad·yo·tair i·va śā·ra·dī
- 24
rākṣasānāṃ ca ninadair harīṇāṃ cāpi garjitaiḥ / sā babhūva niśā ghorā bhūyo ghoratarā tadā
rāk·ṣa·sā·nāṃ ca ni·na·dair ha·rī·ṇāṃ cā·pi gar·ji·taiḥ / sā ba·bhū·va ni·śā gho·rā bhū·yo gho·ra·ta·rā ta·dā
- 25
tena śabdena mahatā pravṛddhena samantataḥ / trikūṭaḥ kandarākīrṇaḥ pravyāharad ivācalaḥ
te·na śab·de·na ma·ha·tā pra·vṛd·dhe·na sa·man·ta·taḥ / tri·kū·ṭaḥ kan·da·rā·kīr·ṇaḥ prav·yā·ha·rad i·vā·ca·laḥ
- 26
golāṅgūlā mahākāyās tamasā tulyavarcasaḥ / saṃpariṣvajya bāhubhyāṃ bhakṣayan rajanīcarān
go·lāṅ·gū·lā ma·hā·kā·yās ta·ma·sā tul·ya·var·ca·saḥ / saṃ·pa·riṣ·vaj·ya bā·hubh·yāṃ bhak·ṣa·yan ra·ja·nī·ca·rān
- 27
aṅgadas tu raṇe śatruṃ nihantuṃ samupasthitaḥ / rāvaṇer nijaghānāśu sārathiṃ ca hayān api
aṅ·ga·das tu ra·ṇe śat·ruṃ ni·han·tuṃ sa·mu·pas·thi·taḥ / rā·va·ṇer ni·ja·ghā·nā·śu sā·ra·thiṃ ca ha·yān a·pi
- 28
indrajit tu rathaṃ tyaktvā hatāśvo hatasārathiḥ / aṅgadena mahāmāyas tatraivāntaradhīyata
in·dra·jit tu ra·thaṃ tyak·tvā ha·tāś·vo ha·ta·sā·ra·thiḥ / aṅ·ga·de·na ma·hā·mā·yas tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta
- 29
so 'ntardhāna gataḥ pāpo rāvaṇī raṇakarkaśaḥ / brahmadattavaro vīro rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ / adṛśyo niśitān bāṇān mumocāśanivarcasaḥ
so 'ntar·dhā·na ga·taḥ pā·po rā·va·ṇī ra·ṇa·kar·ka·śaḥ / brah·ma·dat·ta·va·ro vī·ro rā·va·ṇiḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / a·dṛś·yo ni·śi·tān bā·ṇān mu·mo·cā·śa·ni·var·ca·saḥ
- 30
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva ghorair nāgamayaiḥ śaraiḥ / bibheda samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rākṣasaḥ
sa rā·maṃ lak·ṣma·ṇaṃ cai·va gho·rair nā·ga·ma·yaiḥ śa·raiḥ / bi·bhe·da sa·ma·re krud·dhaḥ sar·va·gāt·re·ṣu rāk·ṣa·saḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 35 26 verses
- 1
sa tasya gatim anvicchan rājaputraḥ pratāpavān / dideśātibalo rāmo daśavānarayūthapān
sa tas·ya ga·tim an·vic·chan rā·ja·put·raḥ pra·tā·pa·vān / di·de·śā·ti·ba·lo rā·mo da·śa·vā·na·ra·yū·tha·pān
- 2
dvau suṣeṇasya dāyādau nīlaṃ ca plavagarṣabham / aṅgadaṃ vāliputraṃ ca śarabhaṃ ca tarasvinam
dvau su·ṣe·ṇas·ya dā·yā·dau nī·laṃ ca pla·va·gar·ṣa·bham / aṅ·ga·daṃ vā·li·put·raṃ ca śa·ra·bhaṃ ca ta·ras·vi·nam
- 3
vinataṃ jāmbavantaṃ ca sānuprasthaṃ mahābalam / ṛṣabhaṃ carṣabhaskandham ādideśa paraṃtapaḥ
vi·na·taṃ jām·ba·van·taṃ ca sā·nup·ras·thaṃ ma·hā·ba·lam / ṛ·ṣa·bhaṃ car·ṣa·bhas·kan·dham ā·di·de·śa pa·raṃ·ta·paḥ
- 4
te saṃprahṛṣṭā harayo bhīmān udyamya pādapān / ākāśaṃ viviśuḥ sarve mārgāmāṇā diśo daśa
te saṃp·ra·hṛṣ·ṭā ha·ra·yo bhī·mān ud·yam·ya pā·da·pān / ā·kā·śaṃ vi·vi·śuḥ sar·ve mār·gā·mā·ṇā di·śo da·śa
- 5
teṣāṃ vegavatāṃ vegam iṣubhir vegavattaraiḥ / astravit paramāstreṇa vārayām āsa rāvaṇiḥ
te·ṣāṃ ve·ga·va·tāṃ ve·gam i·ṣu·bhir ve·ga·vat·ta·raiḥ / as·tra·vit pa·ra·mās·tre·ṇa vā·ra·yām ā·sa rā·va·ṇiḥ
- 6
taṃ bhīmavegā harayo nārācaiḥ kṣatavikṣatāḥ / andhakāre na dadṛśur meghaiḥ sūryam ivāvṛtam
taṃ bhī·ma·ve·gā ha·ra·yo nā·rā·caiḥ kṣa·ta·vik·ṣa·tāḥ / an·dha·kā·re na da·dṛ·śur me·ghaiḥ sūr·yam i·vā·vṛ·tam
- 7
rāmalakṣmaṇayor eva sarvamarmabhidaḥ śarān / bhṛśam āveśayām āsa rāvaṇiḥ samitiṃjayaḥ
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor e·va sar·va·mar·ma·bhi·daḥ śa·rān / bhṛ·śam ā·ve·śa·yām ā·sa rā·va·ṇiḥ sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ
- 8
nirantaraśarīrau tu bhrātarau rāmalakṣmaṇau / kruddhenendrajitā vīrau pannagaiḥ śaratāṃ gataiḥ
ni·ran·ta·ra·śa·rī·rau tu bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / krud·dhe·nen·dra·ji·tā vī·rau pan·na·gaiḥ śa·ra·tāṃ ga·taiḥ
- 9
tayoḥ kṣatajamārgeṇa susrāva rudhiraṃ bahu / tāv ubhau ca prakāśete puṣpitāv iva kiṃśukau
ta·yoḥ kṣa·ta·ja·mār·ge·ṇa sus·rā·va ru·dhi·raṃ ba·hu / tāv u·bhau ca pra·kā·śe·te puṣ·pi·tāv i·va kiṃ·śu·kau
- 10
tataḥ paryantaraktākṣo bhinnāñjanacayopamaḥ / rāvaṇir bhrātarau vākyam antardhānagato 'bravīt
ta·taḥ par·yan·ta·rak·tāk·ṣo bhin·nāñ·ja·na·ca·yo·pa·maḥ / rā·va·ṇir bhrā·ta·rau vāk·yam an·tar·dhā·na·ga·to 'bra·vīt
- 11
yudhyamānam anālakṣyaṃ śakro 'pi tridaśeśvaraḥ / draṣṭum āsādituṃ vāpi na śaktaḥ kiṃ punar yuvām
yudh·ya·mā·nam a·nā·lak·ṣyaṃ śak·ro 'pi tri·da·śeś·va·raḥ / draṣ·ṭum ā·sā·di·tuṃ vā·pi na śak·taḥ kiṃ pu·nar yu·vām
- 12
prāvṛtāv iṣujālena rāghavau kaṅkapatriṇā / eṣa roṣaparītātmā nayāmi yamasādanam
prā·vṛ·tāv i·ṣu·jā·le·na rā·gha·vau kaṅ·ka·pat·ri·ṇā / e·ṣa ro·ṣa·pa·rī·tāt·mā na·yā·mi ya·ma·sā·da·nam
- 13
evam uktvā tu dharmajñau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / nirbibheda śitair bāṇaiḥ prajaharṣa nanāda ca
e·vam uk·tvā tu dhar·maj·ñau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / nir·bi·bhe·da śi·tair bā·ṇaiḥ pra·ja·har·ṣa na·nā·da ca
- 14
bhinnāñjanacayaśyāmo visphārya vipulaṃ dhanuḥ / bhūyo bhūyaḥ śarān ghorān visasarja mahāmṛdhe
bhin·nāñ·ja·na·ca·yaś·yā·mo vis·phār·ya vi·pu·laṃ dha·nuḥ / bhū·yo bhū·yaḥ śa·rān gho·rān vi·sa·sar·ja ma·hā·mṛ·dhe
- 15
tato marmasu marmajño majjayan niśitāñ śarān / rāmalakṣmaṇayor vīro nanāda ca muhur muhuḥ
ta·to mar·ma·su mar·maj·ño maj·ja·yan ni·śi·tāñ śa·rān / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor vī·ro na·nā·da ca mu·hur mu·huḥ
- 16
baddhau tu śarabandhena tāv ubhau raṇamūrdhani / nimeṣāntaramātreṇa na śekatur udīkṣitum
bad·dhau tu śa·ra·ban·dhe·na tāv u·bhau ra·ṇa·mūr·dha·ni / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa na śe·ka·tur u·dīk·ṣi·tum
- 17
tato vibhinnasarvāṅgau śaraśalyācitāv ubhau / dhvajāv iva mahendrasya rajjumuktau prakampitau
ta·to vi·bhin·na·sar·vāṅ·gau śa·ra·śal·yā·ci·tāv u·bhau / dhva·jāv i·va ma·hen·dras·ya raj·ju·muk·tau pra·kam·pi·tau
- 18
tau saṃpracalitau vīrau marmabhedena karśitau / nipetatur maheṣvāsau jagatyāṃ jagatīpatī
tau saṃp·ra·ca·li·tau vī·rau mar·ma·bhe·de·na kar·śi·tau / ni·pe·ta·tur ma·heṣ·vā·sau ja·gat·yāṃ ja·ga·tī·pa·tī
- 19
tau vīraśayane vīrau śayānau rudhirokṣitau / śaraveṣṭitasarvāṅgāv ārtau paramapīḍitau
tau vī·ra·śa·ya·ne vī·rau śa·yā·nau ru·dhi·rok·ṣi·tau / śa·ra·veṣ·ṭi·ta·sar·vāṅ·gāv ār·tau pa·ra·ma·pī·ḍi·tau
- 20
na hy aviddhaṃ tayor gātraṃ babhūvāṅgulam antaram / nānirbhinnaṃ na cāstabdham ā karāgrād ajihmagaiḥ
na hy a·vid·dhaṃ ta·yor gāt·raṃ ba·bhū·vāṅ·gu·lam an·ta·ram / nā·nir·bhin·naṃ na cās·tab·dham ā ka·rāg·rād a·jih·ma·gaiḥ
- 21
tau tu krūreṇa nihatau rakṣasā kāmarūpiṇā / asṛksusruvatus tīvraṃ jalaṃ prasravaṇāv iva
tau tu krū·re·ṇa ni·ha·tau rak·ṣa·sā kā·ma·rū·pi·ṇā / a·sṛk·sus·ru·va·tus tīv·raṃ ja·laṃ pras·ra·va·ṇāv i·va
- 22
papāta prathamaṃ rāmo viddho marmasu mārgaṇaiḥ / krodhād indrajitā yena purā śakro vinirjitaḥ
pa·pā·ta pra·tha·maṃ rā·mo vid·dho mar·ma·su mār·ga·ṇaiḥ / kro·dhād in·dra·ji·tā ye·na pu·rā śak·ro vi·nir·ji·taḥ
- 23
nāracair ardhanārācair bhallair añjalikair api / vivyādha vatsadantaiś ca siṃhadaṃṣṭraiḥ kṣurais tathā
nā·ra·cair ar·dha·nā·rā·cair bhal·lair añ·ja·li·kair a·pi / viv·yā·dha vat·sa·dan·taiś ca siṃ·ha·daṃṣ·ṭraiḥ kṣu·rais ta·thā
- 24
sa vīraśayane śiśye vijyam ādāya kārmukam / bhinnamuṣṭiparīṇāhaṃ triṇataṃ rukmabhūṣitam
sa vī·ra·śa·ya·ne śiś·ye vij·yam ā·dā·ya kār·mu·kam / bhin·na·muṣ·ṭi·pa·rī·ṇā·haṃ tri·ṇa·taṃ ruk·ma·bhū·ṣi·tam
- 25
bāṇapātāntare rāmaṃ patitaṃ puruṣarṣabham / sa tatra lakṣmaṇo dṛṣṭvā nirāśo jīvite 'bhavat
bā·ṇa·pā·tān·ta·re rā·maṃ pa·ti·taṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bham / sa tat·ra lak·ṣma·ṇo dṛṣ·ṭvā ni·rā·śo jī·vi·te 'bha·vat
- 26
baddhau tu vīrau patitau śayānau tau vānarāḥ saṃparivārya tasthuḥ / samāgatā vāyusutapramukhyā viṣadam ārtāḥ paramaṃ ca jagmuḥ
bad·dhau tu vī·rau pa·ti·tau śa·yā·nau tau vā·na·rāḥ saṃ·pa·ri·vār·ya tas·thuḥ / sa·mā·ga·tā vā·yu·su·tap·ra·mukh·yā vi·ṣa·dam ār·tāḥ pa·ra·maṃ ca jag·muḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 36 43 verses
- 1
tato dyāṃ pṛthivīṃ caiva vīkṣamāṇā vanaukasaḥ / dadṛśuḥ saṃtatau bāṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau
ta·to dyāṃ pṛ·thi·vīṃ cai·va vīk·ṣa·mā·ṇā va·nau·ka·saḥ / da·dṛ·śuḥ saṃ·ta·tau bā·ṇair bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 2
vṛṣṭvevoparate deve kṛtakarmaṇi rākṣase / ājagāmātha taṃ deśaṃ sasugrīvo vibhīṣaṇaḥ
vṛṣ·ṭve·vo·pa·ra·te de·ve kṛ·ta·kar·ma·ṇi rāk·ṣa·se / ā·ja·gā·mā·tha taṃ de·śaṃ sa·sug·rī·vo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 3
nīladvividamaindāś ca suṣeṇasumukhāṅgadāḥ / tūrṇaṃ hanumatā sārdham anvaśocanta rāghavau
nī·lad·vi·vi·da·main·dāś ca su·ṣe·ṇa·su·mu·khāṅ·ga·dāḥ / tūr·ṇaṃ ha·nu·ma·tā sār·dham an·va·śo·can·ta rā·gha·vau
- 4
niśceṣṭau mandaniḥśvāsau śoṇitaughapariplutau / śarajālācitau stabdhau śayānau śaratalpayoḥ
niś·ceṣ·ṭau man·da·niḥś·vā·sau śo·ṇi·tau·gha·pa·rip·lu·tau / śa·ra·jā·lā·ci·tau stab·dhau śa·yā·nau śa·ra·tal·pa·yoḥ
- 5
niḥśvasantau yathā sarpau niśceṣṭau mandavikramau / rudhirasrāvadigdhāṅgau tāpanīyāv iva dhvajau
niḥś·va·san·tau ya·thā sar·pau niś·ceṣ·ṭau man·da·vik·ra·mau / ru·dhi·ras·rā·va·dig·dhāṅ·gau tā·pa·nī·yāv i·va dhva·jau
- 6
tau vīraśayane vīrau śayānau mandaceṣṭitau / yūthapais taiḥ parivṛtau bāṣpavyākulalocanaiḥ
tau vī·ra·śa·ya·ne vī·rau śa·yā·nau man·da·ceṣ·ṭi·tau / yū·tha·pais taiḥ pa·ri·vṛ·tau bāṣ·pav·yā·ku·la·lo·ca·naiḥ
- 7
rāghavau patitau dṛṣṭvā śarajālasamāvṛtau / babhūvur vyathitāḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ
rā·gha·vau pa·ti·tau dṛṣ·ṭvā śa·ra·jā·la·sa·mā·vṛ·tau / ba·bhū·vur vya·thi·tāḥ sar·ve vā·na·rāḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇāḥ
- 8
antarikṣaṃ nirīkṣanto diśaḥ sarvāś ca vānarāḥ / na cainaṃ māyayā channaṃ dadṛśū rāvaṇiṃ raṇe
an·ta·rik·ṣaṃ ni·rīk·ṣan·to di·śaḥ sar·vāś ca vā·na·rāḥ / na cai·naṃ mā·ya·yā chan·naṃ da·dṛ·śū rā·va·ṇiṃ ra·ṇe
- 9
taṃ tu māyāpraticchinnaṃ māyayaiva vibhīṣaṇaḥ / vīkṣamāṇo dadarśātha bhrātuḥ putram avasthitam
taṃ tu mā·yāp·ra·tic·chin·naṃ mā·ya·yai·va vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vīk·ṣa·mā·ṇo da·dar·śā·tha bhrā·tuḥ put·ram a·vas·thi·tam
- 10
tam apratima karmāṇam apratidvandvam āhave / dadarśāntarhitaṃ vīraṃ varadānād vibhīṣaṇaḥ
tam ap·ra·ti·ma kar·mā·ṇam ap·ra·tid·van·dvam ā·ha·ve / da·dar·śān·tar·hi·taṃ vī·raṃ va·ra·dā·nād vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 11
indrajit tv ātmanaḥ karma tau śayānau samīkṣya ca / uvāca paramaprīto harṣayan sarvanairṛtān
in·dra·jit tv āt·ma·naḥ kar·ma tau śa·yā·nau sa·mīk·ṣya ca / u·vā·ca pa·ra·map·rī·to har·ṣa·yan sar·va·nai·rṛ·tān
- 12
dūṣaṇasya ca hantārau kharasya ca mahābalau / sāditau māmakair bāṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau
dū·ṣa·ṇas·ya ca han·tā·rau kha·ras·ya ca ma·hā·ba·lau / sā·di·tau mā·ma·kair bā·ṇair bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 13
nemau mokṣayituṃ śakyāv etasmād iṣubandhanāt / sarvair api samāgamya sarṣisaṅghaiḥ surāsuraiḥ
ne·mau mok·ṣa·yi·tuṃ śak·yāv e·tas·mād i·ṣu·ban·dha·nāt / sar·vair a·pi sa·mā·gam·ya sar·ṣi·saṅ·ghaiḥ su·rā·su·raiḥ
- 14
yatkṛte cintayānasya śokārtasya pitur mama / aspṛṣṭvā śayanaṃ gātrais triyāmā yāti śarvatī
yat·kṛ·te cin·ta·yā·nas·ya śo·kār·tas·ya pi·tur ma·ma / as·pṛṣ·ṭvā śa·ya·naṃ gāt·rais tri·yā·mā yā·ti śar·va·tī
- 15
kṛtsneyaṃ yatkṛte laṅkā nadī varṣāsv ivākulā / so 'yaṃ mūlaharo 'narthaḥ sarveṣāṃ nihato mayā
kṛt·sne·yaṃ yat·kṛ·te laṅ·kā na·dī var·ṣāsv i·vā·ku·lā / so 'yaṃ mū·la·ha·ro 'nar·thaḥ sar·ve·ṣāṃ ni·ha·to ma·yā
- 16
rāmasya lakṣmaṇasyaiva sarveṣāṃ ca vanaukasām / vikramā niṣphalāḥ sarve yathā śaradi toyadāḥ
rā·mas·ya lak·ṣma·ṇas·yai·va sar·ve·ṣāṃ ca va·nau·ka·sām / vik·ra·mā niṣ·pha·lāḥ sar·ve ya·thā śa·ra·di to·ya·dāḥ
- 17
evam uktvā tu tān sarvān rākṣasān paripārśvagān / yūthapān api tān sarvāṃs tāḍayām āsa rāvaṇiḥ
e·vam uk·tvā tu tān sar·vān rāk·ṣa·sān pa·ri·pār·śva·gān / yū·tha·pān a·pi tān sar·vāṃs tā·ḍa·yām ā·sa rā·va·ṇiḥ
- 18
tān ardayitvā bāṇaughais trāsayitvā ca vānarān / prajahāsa mahābāhur vacanaṃ cedam abravīt
tān ar·da·yit·vā bā·ṇau·ghais trā·sa·yit·vā ca vā·na·rān / pra·ja·hā·sa ma·hā·bā·hur va·ca·naṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 19
śarabandhena ghoreṇa mayā baddhau camūmukhe / sahitau bhrātarāv etau niśāmayata rākṣasāḥ
śa·ra·ban·dhe·na gho·re·ṇa ma·yā bad·dhau ca·mū·mu·khe / sa·hi·tau bhrā·ta·rāv e·tau ni·śā·ma·ya·ta rāk·ṣa·sāḥ
- 20
evam uktās tu te sarve rākṣasāḥ kūṭayodhinaḥ / paraṃ vismayam ājagmuḥ karmaṇā tena toṣitāḥ
e·vam uk·tās tu te sar·ve rāk·ṣa·sāḥ kū·ṭa·yo·dhi·naḥ / pa·raṃ vis·ma·yam ā·jag·muḥ kar·ma·ṇā te·na to·ṣi·tāḥ
- 21
vineduś ca mahānādān sarve te jaladopamāḥ / hato rāma iti jñātvā rāvaṇiṃ samapūjayan
vi·ne·duś ca ma·hā·nā·dān sar·ve te ja·la·do·pa·māḥ / ha·to rā·ma i·ti jñāt·vā rā·va·ṇiṃ sa·ma·pū·ja·yan
- 22
niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāmalakṣmaṇau / vasudhāyāṃ nirucchvāsau hatāv ity anvamanyata
niṣ·pan·dau tu ta·dā dṛṣ·ṭvā tāv u·bhau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / va·su·dhā·yāṃ ni·ruc·chvā·sau ha·tāv ity an·va·man·ya·ta
- 23
harṣeṇa tu samāviṣṭa indrajit samitiṃjayaḥ / praviveśa purīṃ laṅkāṃ harṣayan sarvanairṛtān
har·ṣe·ṇa tu sa·mā·viṣ·ṭa in·dra·jit sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ laṅ·kāṃ har·ṣa·yan sar·va·nai·rṛ·tān
- 24
rāmalakṣmaṇayor dṛṣṭvā śarīre sāyakaiś cite / sarvāṇi cāṅgopāṅgāni sugrīvaṃ bhayam āviśat
rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor dṛṣ·ṭvā śa·rī·re sā·ya·kaiś ci·te / sar·vā·ṇi cāṅ·go·pāṅ·gā·ni sug·rī·vaṃ bha·yam ā·vi·śat
- 25
tam uvāca paritrastaṃ vānarendraṃ vibhīṣaṇaḥ / sabāṣpavadanaṃ dīnaṃ śokavyākulalocanam
tam u·vā·ca pa·rit·ras·taṃ vā·na·ren·draṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / sa·bāṣ·pa·va·da·naṃ dī·naṃ śo·kav·yā·ku·la·lo·ca·nam
- 26
alaṃ trāsena sugrīva bāṣpavego nigṛhyatām / evaṃ prāyāṇi yuddhāni vijayo nāsti naiṣṭhikaḥ
a·laṃ trā·se·na sug·rī·va bāṣ·pa·ve·go ni·gṛh·ya·tām / e·vaṃ prā·yā·ṇi yud·dhā·ni vi·ja·yo nās·ti naiṣ·ṭhi·kaḥ
- 27
saśeṣabhāgyatāsmākaṃ yadi vīra bhaviṣyati / moham etau prahāsyete bhrātarau rāmalakṣmaṇau
sa·śe·ṣa·bhāg·ya·tās·mā·kaṃ ya·di vī·ra bha·viṣ·ya·ti / mo·ham e·tau pra·hās·ye·te bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 28
paryavasthāpayātmānam anāthaṃ māṃ ca vānara / satyadharmānuraktānāṃ nāsti mṛtyukṛtaṃ bhayam
par·ya·vas·thā·pa·yāt·mā·nam a·nā·thaṃ māṃ ca vā·na·ra / sat·ya·dhar·mā·nu·rak·tā·nāṃ nās·ti mṛt·yu·kṛ·taṃ bha·yam
- 29
evam uktvā tatas tasya jalaklinnena pāṇinā / sugrīvasya śubhe netre pramamārja vibhīṣaṇaḥ
e·vam uk·tvā ta·tas tas·ya ja·lak·lin·ne·na pā·ṇi·nā / sug·rī·vas·ya śu·bhe net·re pra·ma·mār·ja vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 30
pramṛjya vadanaṃ tasya kapirājasya dhīmataḥ / abravīt kālasaṃprātam asaṃbhrāntam idaṃ vacaḥ
pra·mṛj·ya va·da·naṃ tas·ya ka·pi·rā·jas·ya dhī·ma·taḥ / ab·ra·vīt kā·la·saṃp·rā·tam a·saṃbh·rān·tam i·daṃ va·caḥ
- 31
na kālaḥ kapirājendra vaiklavyam anuvartitum / atisneho 'py akāle 'smin maraṇāyopapadyate
na kā·laḥ ka·pi·rā·jen·dra vaik·lav·yam a·nu·var·ti·tum / a·tis·ne·ho 'py a·kā·le 'smin ma·ra·ṇā·yo·pa·pad·ya·te
- 32
tasmād utsṛjya vaiklavyaṃ sarvakāryavināśanam / hitaṃ rāmapurogāṇāṃ sainyānām anucintyatām
tas·mād ut·sṛj·ya vaik·lav·yaṃ sar·va·kār·ya·vi·nā·śa·nam / hi·taṃ rā·ma·pu·ro·gā·ṇāṃ sain·yā·nām a·nu·cin·tya·tām
- 33
atha vā rakṣyatāṃ rāmo yāvat saṃjñā viparyayaḥ / labdhasaṃjñau tu kākutsthau bhayaṃ no vyapaneṣyataḥ
a·tha vā rak·ṣya·tāṃ rā·mo yā·vat saṃj·ñā vi·par·ya·yaḥ / lab·dha·saṃj·ñau tu kā·kut·sthau bha·yaṃ no vya·pa·neṣ·ya·taḥ
- 34
naitat kiṃ cana rāmasya na ca rāmo mumūrṣati / na hy enaṃ hāsyate lakṣmīr durlabhā yā gatāyuṣām
nai·tat kiṃ ca·na rā·mas·ya na ca rā·mo mu·mūr·ṣa·ti / na hy e·naṃ hās·ya·te lak·ṣmīr dur·la·bhā yā ga·tā·yu·ṣām
- 35
tasmād āśvāsayātmānaṃ balaṃ cāśvāsaya svakam / yāvat sarvāṇi sainyāni punaḥ saṃsthāpayāmy aham
tas·mād āś·vā·sa·yāt·mā·naṃ ba·laṃ cāś·vā·sa·ya sva·kam / yā·vat sar·vā·ṇi sain·yā·ni pu·naḥ saṃs·thā·pa·yāmy a·ham
- 36
ete hy utphullanayanās trāsād āgatasādhvasāḥ / karṇe karṇe prakathitā harayo haripuṃgava
e·te hy ut·phul·la·na·ya·nās trā·sād ā·ga·ta·sādh·va·sāḥ / kar·ṇe kar·ṇe pra·ka·thi·tā ha·ra·yo ha·ri·puṃ·ga·va
- 37
māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantam anīkaṃ saṃpraharṣitum / tyajantu harayas trāsaṃ bhuktapūrvām iva srajam
māṃ tu dṛṣ·ṭvā pra·dhā·van·tam a·nī·kaṃ saṃp·ra·har·ṣi·tum / tya·jan·tu ha·ra·yas trā·saṃ bhuk·ta·pūr·vām i·va sra·jam
- 38
samāśvāsya tu sugrīvaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ / vidrutaṃ vānarānīkaṃ tat samāśvāsayat punaḥ
sa·māś·vās·ya tu sug·rī·vaṃ rāk·ṣa·sen·dro vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vid·ru·taṃ vā·na·rā·nī·kaṃ tat sa·māś·vā·sa·yat pu·naḥ
- 39
indrajit tu mahāmāyaḥ sarvasainyasamāvṛtaḥ / viveśa nagarīṃ laṅkāṃ pitaraṃ cābhyupāgamat
in·dra·jit tu ma·hā·mā·yaḥ sar·va·sain·ya·sa·mā·vṛ·taḥ / vi·ve·śa na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ pi·ta·raṃ cābh·yu·pā·ga·mat
- 40
tatra rāvaṇam āsīnam abhivādya kṛtāñjaliḥ / ācacakṣe priyaṃ pitre nihatau rāmalakṣmaṇau
tat·ra rā·va·ṇam ā·sī·nam a·bhi·vād·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / ā·ca·cak·ṣe pri·yaṃ pit·re ni·ha·tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 41
utpapāta tato hṛṣṭaḥ putraṃ ca pariṣasvaje / rāvaṇo rakṣasāṃ madhye śrutvā śatrū nipātitau
ut·pa·pā·ta ta·to hṛṣ·ṭaḥ put·raṃ ca pa·ri·ṣas·va·je / rā·va·ṇo rak·ṣa·sāṃ madh·ye śrut·vā śat·rū ni·pā·ti·tau
- 42
upāghrāya sa mūrdhny enaṃ papraccha prītamānasaḥ / pṛcchate ca yathāvṛttaṃ pitre sarvaṃ nyavedayat
u·pāgh·rā·ya sa mūrdhny e·naṃ pap·rac·cha prī·ta·mā·na·saḥ / pṛc·cha·te ca ya·thā·vṛt·taṃ pit·re sar·vaṃ nya·ve·da·yat
- 43
sa harṣavegānugatāntarātmā śrutvā vacas tasya mahārathasya / jahau jvaraṃ dāśaratheḥ samutthitaṃ prahṛṣya vācābhinananda putram
sa har·ṣa·ve·gā·nu·ga·tān·ta·rāt·mā śrut·vā va·cas tas·ya ma·hā·ra·thas·ya / ja·hau jva·raṃ dā·śa·ra·theḥ sa·mut·thi·taṃ pra·hṛṣ·ya vā·cā·bhi·na·nan·da put·ram
Yuddhakāṇḍa · sarga 37 21 verses
- 1
pratipraviṣṭe laṅkāṃ tu kṛtārthe rāvaṇātmaje / rāghavaṃ parivāryārtā rarakṣur vānararṣabhāḥ
pra·tip·ra·viṣ·ṭe laṅ·kāṃ tu kṛ·tār·the rā·va·ṇāt·ma·je / rā·gha·vaṃ pa·ri·vār·yār·tā ra·rak·ṣur vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 2
hanūmān aṅgado nīlaḥ suṣeṇaḥ kumudo nalaḥ / gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ
ha·nū·mān aṅ·ga·do nī·laḥ su·ṣe·ṇaḥ ku·mu·do na·laḥ / ga·jo ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ śa·ra·bho gan·dha·mā·da·naḥ
- 3
jāmbavān ṛṣabhaḥ sundo rambhaḥ śatabaliḥ pṛthuḥ / vyūḍhānīkāś ca yattāś ca drumān ādāya sarvataḥ
jām·ba·vān ṛ·ṣa·bhaḥ sun·do ram·bhaḥ śa·ta·ba·liḥ pṛ·thuḥ / vyū·ḍhā·nī·kāś ca yat·tāś ca dru·mān ā·dā·ya sar·va·taḥ
- 4
vīkṣamāṇā diśaḥ sarvās tiryag ūrdhvaṃ ca vānarāḥ / tṛṇeṣv api ca ceṣṭatsu rākṣasā iti menire
vīk·ṣa·mā·ṇā di·śaḥ sar·vās tir·yag ūr·dhvaṃ ca vā·na·rāḥ / tṛ·ṇeṣv a·pi ca ceṣ·ṭat·su rāk·ṣa·sā i·ti me·ni·re
- 5
rāvaṇaś cāpi saṃhṛṣṭo visṛjyendrajitaṃ sutam / ājuhāva tataḥ sītā rakṣaṇī rākṣasīs tadā
rā·va·ṇaś cā·pi saṃ·hṛṣ·ṭo vi·sṛj·yen·dra·ji·taṃ su·tam / ā·ju·hā·va ta·taḥ sī·tā rak·ṣa·ṇī rāk·ṣa·sīs ta·dā
- 6
rākṣasyas trijaṭā cāpi śāsanāt tam upasthitāḥ / tā uvāca tato hṛṣṭo rākṣasī rākṣaseśvaraḥ
rāk·ṣas·yas tri·ja·ṭā cā·pi śā·sa·nāt tam u·pas·thi·tāḥ / tā u·vā·ca ta·to hṛṣ·ṭo rāk·ṣa·sī rāk·ṣa·seś·va·raḥ
- 7
hatāv indrajitākhyāta vaidehyā rāmalakṣmaṇau / puṣpakaṃ ca samāropya darśayadhvaṃ hatau raṇe
ha·tāv in·dra·ji·tākh·yā·ta vai·deh·yā rā·ma·lak·ṣma·ṇau / puṣ·pa·kaṃ ca sa·mā·rop·ya dar·śa·yadh·vaṃ ha·tau ra·ṇe
- 8
yad āśrayād avaṣṭabdho neyaṃ mām upatiṣṭhati / so 'syā bhartā saha bhrātrā nirasto raṇamūrdhani
yad āś·ra·yād a·vaṣ·ṭab·dho ne·yaṃ mām u·pa·tiṣ·ṭha·ti / so 'syā bhar·tā sa·ha bhrāt·rā ni·ras·to ra·ṇa·mūr·dha·ni
- 9
nirviśaṅkā nirudvignā nirapekṣā ca maithilī / mām upasthāsyate sītā sarvābharaṇabhūṣitā
nir·vi·śaṅ·kā ni·rud·vig·nā ni·ra·pek·ṣā ca mai·thi·lī / mām u·pas·thās·ya·te sī·tā sar·vā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tā
- 10
adya kālavaśaṃ prāptaṃ raṇe rāmaṃ salakṣmaṇam / avekṣya vinivṛttāśā nānyāṃ gatim apaśyatī
ad·ya kā·la·va·śaṃ prāp·taṃ ra·ṇe rā·maṃ sa·lak·ṣma·ṇam / a·vek·ṣya vi·ni·vṛt·tā·śā nān·yāṃ ga·tim a·paś·ya·tī
- 11
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāvaṇasya durātmanaḥ / rākṣasyas tās tathety uktvā prajagmur yatra puṣpakam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / rāk·ṣas·yas tās ta·thety uk·tvā pra·jag·mur yat·ra puṣ·pa·kam
- 12
tataḥ puṣpakam ādaya rākṣasyo rāvaṇājñayā / aśokavanikāsthāṃ tāṃ maithilīṃ samupānayan
ta·taḥ puṣ·pa·kam ā·da·ya rāk·ṣas·yo rā·va·ṇāj·ña·yā / a·śo·ka·va·ni·kās·thāṃ tāṃ mai·thi·līṃ sa·mu·pā·na·yan
- 13
tām ādāya tu rākṣasyo bhartṛśokaparāyaṇām / sītām āropayām āsur vimānaṃ puṣpakaṃ tadā
tām ā·dā·ya tu rāk·ṣas·yo bhar·tṛ·śo·ka·pa·rā·ya·ṇām / sī·tām ā·ro·pa·yām ā·sur vi·mā·naṃ puṣ·pa·kaṃ ta·dā
- 14
tataḥ puṣpakam āropya sītāṃ trijaṭayā saha / rāvaṇo 'kārayal laṅkāṃ patākādhvajamālinīm
ta·taḥ puṣ·pa·kam ā·rop·ya sī·tāṃ tri·ja·ṭa·yā sa·ha / rā·va·ṇo 'kā·ra·yal laṅ·kāṃ pa·tā·kādh·va·ja·mā·li·nīm
- 15
prāghoṣayata hṛṣṭaś ca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ / rāghavo lakṣmaṇaś caiva hatāv indrajitā raṇe
prā·gho·ṣa·ya·ta hṛṣ·ṭaś ca laṅ·kā·yāṃ rāk·ṣa·seś·va·raḥ / rā·gha·vo lak·ṣma·ṇaś cai·va ha·tāv in·dra·ji·tā ra·ṇe
- 16
vimānenāpi sītā tu gatvā trijaṭayā saha / dadarśa vānarāṇāṃ tu sarvaṃ sinyaṃ nipātitam
vi·mā·ne·nā·pi sī·tā tu gat·vā tri·ja·ṭa·yā sa·ha / da·dar·śa vā·na·rā·ṇāṃ tu sar·vaṃ sin·yaṃ ni·pā·ti·tam
- 17
prahṛṣṭamanasaś cāpi dadarśa piśitāśanān / vānarāṃś cāpi duḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ
pra·hṛṣ·ṭa·ma·na·saś cā·pi da·dar·śa pi·śi·tā·śa·nān / vā·na·rāṃś cā·pi duḥ·khār·tān rā·ma·lak·ṣma·ṇa·pār·śva·taḥ
- 18
tataḥ sītā dadarśobhau śayānau śatatalpayoḥ / lakṣmaṇaṃ caiva rāmaṃ ca visaṃjñau śarapīḍitau
ta·taḥ sī·tā da·dar·śo·bhau śa·yā·nau śa·ta·tal·pa·yoḥ / lak·ṣma·ṇaṃ cai·va rā·maṃ ca vi·saṃj·ñau śa·ra·pī·ḍi·tau
- 19
vidhvastakavacau vīrau vipraviddhaśarāsanau / sāyakaiś chinnasarvāṅgau śarastambhamayau kṣitau
vidh·vas·ta·ka·va·cau vī·rau vip·ra·vid·dha·śa·rā·sa·nau / sā·ya·kaiś chin·na·sar·vāṅ·gau śa·ras·tam·bha·ma·yau kṣi·tau
- 20
tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra vīrau sā puruṣarṣabhau / duḥkhārtā subhṛśaṃ sītā karuṇaṃ vilalāpa ha
tau dṛṣ·ṭvā bhrā·ta·rau tat·ra vī·rau sā pu·ru·ṣar·ṣa·bhau / duḥ·khār·tā su·bhṛ·śaṃ sī·tā ka·ru·ṇaṃ vi·la·lā·pa ha
- 21
sā bāṣpaśokābhihatā samīkṣya tau bhrātarau devasamaprabhāvau / vitarkayantī nidhanaṃ tayoḥ sā duḥkhānvitā vākyam idaṃ jagāda
sā bāṣ·pa·śo·kā·bhi·ha·tā sa·mīk·ṣya tau bhrā·ta·rau de·va·sa·map·ra·bhā·vau / vi·tar·ka·yan·tī ni·dha·naṃ ta·yoḥ sā duḥ·khān·vi·tā vāk·yam i·daṃ ja·gā·da
Yuddhakāṇḍa · sarga 38 37 verses
- 1
bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahābalam / vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ śokakarśitā
bhar·tā·raṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam / vi·la·lā·pa bhṛ·śaṃ sī·tā ka·ru·ṇaṃ śo·ka·kar·śi·tā
- 2
ūcur lakṣaṇikā ye māṃ putriṇy avidhaveti ca / te 'sya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ
ū·cur lak·ṣa·ṇi·kā ye māṃ put·riṇy a·vi·dha·ve·ti ca / te 'sya sar·ve ha·te rā·me 'jñā·ni·no 'nṛ·ta·vā·di·naḥ
- 3
yajvano mahiṣīṃ ye mām ūcuḥ patnīṃ ca satriṇaḥ / te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ
yaj·va·no ma·hi·ṣīṃ ye mām ū·cuḥ pat·nīṃ ca sat·ri·ṇaḥ / te 'dya sar·ve ha·te rā·me 'jñā·ni·no 'nṛ·ta·vā·di·naḥ
- 4
vīrapārthivapatnī tvaṃ ye dhanyeti ca māṃ viduḥ / te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ
vī·ra·pār·thi·va·pat·nī tvaṃ ye dhan·ye·ti ca māṃ vi·duḥ / te 'dya sar·ve ha·te rā·me 'jñā·ni·no 'nṛ·ta·vā·di·naḥ
- 5
ūcuḥ saṃśravaṇe ye māṃ dvijāḥ kārtāntikāḥ śubhām / te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ
ū·cuḥ saṃś·ra·va·ṇe ye māṃ dvi·jāḥ kār·tān·ti·kāḥ śu·bhām / te 'dya sar·ve ha·te rā·me 'jñā·ni·no 'nṛ·ta·vā·di·naḥ
- 6
imāni khalu padmāni pādayor yaiḥ kila striyaḥ / adhirājye 'bhiṣicyante narendraiḥ patibhiḥ saha
i·mā·ni kha·lu pad·mā·ni pā·da·yor yaiḥ ki·la stri·yaḥ / a·dhi·rāj·ye 'bhi·ṣic·yan·te na·ren·draiḥ pa·ti·bhiḥ sa·ha
- 7
vaidhavyaṃ yānti yair nāryo 'lakṣaṇair bhāgyadurlabhāḥ / nātmanas tāni paśyāmi paśyantī hatalakṣaṇā
vai·dhav·yaṃ yān·ti yair nār·yo 'lak·ṣa·ṇair bhāg·ya·dur·la·bhāḥ / nāt·ma·nas tā·ni paś·yā·mi paś·yan·tī ha·ta·lak·ṣa·ṇā
- 8
satyānīmāni padmāni strīṇām uktvāni lakṣaṇe / tāny adya nihate rāme vitathāni bhavanti me
sat·yā·nī·mā·ni pad·mā·ni strī·ṇām uk·tvā·ni lak·ṣa·ṇe / tāny ad·ya ni·ha·te rā·me vi·ta·thā·ni bha·van·ti me
- 9
keśāḥ sūkṣmāḥ samā nīlā bhruvau cāsaṃgate mama / vṛtte cālomaśe jaṅghe dantāś cāviralā mama
ke·śāḥ sūk·ṣmāḥ sa·mā nī·lā bhru·vau cā·saṃ·ga·te ma·ma / vṛt·te cā·lo·ma·śe jaṅ·ghe dan·tāś cā·vi·ra·lā ma·ma
- 10
śaṅkhe netre karau pādau gulphāv ūrū ca me citau / anuvṛttā nakhāḥ snigdhāḥ samāś cāṅgulayo mama
śaṅ·khe net·re ka·rau pā·dau gul·phāv ū·rū ca me ci·tau / a·nu·vṛt·tā na·khāḥ snig·dhāḥ sa·māś cāṅ·gu·la·yo ma·ma
- 11
stanau cāviralau pīnau mamemau magnacūcukau / magnā cotsaṅginī nābhiḥ pārśvoraskaṃ ca me citam
sta·nau cā·vi·ra·lau pī·nau ma·me·mau mag·na·cū·cu·kau / mag·nā cot·saṅ·gi·nī nā·bhiḥ pār·śvo·ras·kaṃ ca me ci·tam
- 12
mama varṇo maṇinibho mṛdūny aṅgaruhāṇi ca / pratiṣṭhitāṃ dvadaśabhir mām ūcuḥ śubhalakṣaṇām
ma·ma var·ṇo ma·ṇi·ni·bho mṛ·dūny aṅ·ga·ru·hā·ṇi ca / pra·tiṣ·ṭhi·tāṃ dva·da·śa·bhir mām ū·cuḥ śu·bha·lak·ṣa·ṇām
- 13
samagrayavam acchidraṃ pāṇipādaṃ ca varṇavat / mandasmitety eva ca māṃ kanyālakṣaṇikā viduḥ
sa·mag·ra·ya·vam ac·chid·raṃ pā·ṇi·pā·daṃ ca var·ṇa·vat / man·das·mi·tety e·va ca māṃ kan·yā·lak·ṣa·ṇi·kā vi·duḥ
- 14
adhirājye 'bhiṣeko me brāhmaṇaiḥ patinā saha / kṛtāntakuśalair uktaṃ tat sarvaṃ vitathīkṛtam
a·dhi·rāj·ye 'bhi·ṣe·ko me brāh·ma·ṇaiḥ pa·ti·nā sa·ha / kṛ·tān·ta·ku·śa·lair uk·taṃ tat sar·vaṃ vi·ta·thī·kṛ·tam
- 15
śodhayitvā janasthānaṃ pravṛttim upalabhya ca / tīrtvā sāgaram akṣobhyaṃ bhrātarau goṣpade hatau
śo·dha·yit·vā ja·nas·thā·naṃ pra·vṛt·tim u·pa·labh·ya ca / tīr·tvā sā·ga·ram ak·ṣobh·yaṃ bhrā·ta·rau goṣ·pa·de ha·tau
- 16
nanu vāruṇam āgneyam aindraṃ vāyavyam eva ca / astraṃ brahmaśiraś caiva rāghavau pratyapadyatām
na·nu vā·ru·ṇam āg·ne·yam ain·draṃ vā·yav·yam e·va ca / as·traṃ brah·ma·śi·raś cai·va rā·gha·vau prat·ya·pad·ya·tām
- 17
adṛśyamānena raṇe māyayā vāsavopamau / mama nāthāv anāthāyā nihatau rāmalakṣmaṇau
a·dṛś·ya·mā·ne·na ra·ṇe mā·ya·yā vā·sa·vo·pa·mau / ma·ma nā·thāv a·nā·thā·yā ni·ha·tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 18
na hi dṛṣṭipathaṃ prāpya rāghavasya raṇe ripuḥ / jīvan pratinivarteta yady api syān manojavaḥ
na hi dṛṣ·ṭi·pa·thaṃ prāp·ya rā·gha·vas·ya ra·ṇe ri·puḥ / jī·van pra·ti·ni·var·te·ta yady a·pi syān ma·no·ja·vaḥ
- 19
na kālasyātibhāro 'sti kṛtāntaś ca sudurjayaḥ / yatra rāmaḥ saha bhrātrā śete yudhi nipāthitaḥ
na kā·las·yā·ti·bhā·ro 'sti kṛ·tān·taś ca su·dur·ja·yaḥ / yat·ra rā·maḥ sa·ha bhrāt·rā śe·te yu·dhi ni·pā·thi·taḥ
- 20
nāhaṃ śocāmi bhartāraṃ nihataṃ na ca lakṣmaṇam / nātmānaṃ jananī cāpi yathā śvaśrūṃ tapasvinīm
nā·haṃ śo·cā·mi bhar·tā·raṃ ni·ha·taṃ na ca lak·ṣma·ṇam / nāt·mā·naṃ ja·na·nī cā·pi ya·thā śvaś·rūṃ ta·pas·vi·nīm
- 21
sā hi cintayate nityaṃ samāptavratam āgatam / kadā drakṣyāmi sītāṃ ca rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam
sā hi cin·ta·ya·te nit·yaṃ sa·māp·tav·ra·tam ā·ga·tam / ka·dā drak·ṣyā·mi sī·tāṃ ca rā·maṃ ca sa·ha·lak·ṣma·ṇam
- 22
paridevayamānāṃ tāṃ rākṣasī trijaṭābravīt / mā viṣādaṃ kṛthā devi bhartāyaṃ tava jīvati
pa·ri·de·va·ya·mā·nāṃ tāṃ rāk·ṣa·sī tri·ja·ṭāb·ra·vīt / mā vi·ṣā·daṃ kṛ·thā de·vi bhar·tā·yaṃ ta·va jī·va·ti
- 23
kāraṇāni ca vakṣyāmi mahānti sadṛśāni ca / yathemau jīvato devi bhrātarau rāmalakṣmaṇau
kā·ra·ṇā·ni ca vak·ṣyā·mi ma·hān·ti sa·dṛ·śā·ni ca / ya·the·mau jī·va·to de·vi bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 24
na hi kopaparītāni harṣaparyutsukāni ca / bhavanti yudhi yodhānāṃ mukhāni nihate patau
na hi ko·pa·pa·rī·tā·ni har·ṣa·par·yut·su·kā·ni ca / bha·van·ti yu·dhi yo·dhā·nāṃ mu·khā·ni ni·ha·te pa·tau
- 25
idaṃ vimānaṃ vaidehi puṣpakaṃ nāma nāmataḥ / divyaṃ tvāṃ dhārayen nedaṃ yady etau gajajīvitau
i·daṃ vi·mā·naṃ vai·de·hi puṣ·pa·kaṃ nā·ma nā·ma·taḥ / div·yaṃ tvāṃ dhā·ra·yen ne·daṃ yady e·tau ga·ja·jī·vi·tau
- 26
hatavīrapradhānā hi hatotsāhā nirudyamā / senā bhramati saṃkhyeṣu hatakarṇeva naur jale
ha·ta·vī·rap·ra·dhā·nā hi ha·tot·sā·hā ni·rud·ya·mā / se·nā bhra·ma·ti saṃkh·ye·ṣu ha·ta·kar·ṇe·va naur ja·le
- 27
iyaṃ punar asaṃbhrāntā nirudvignā tarasvinī / senā rakṣati kākutsthau māyayā nirjitau raṇe
i·yaṃ pu·nar a·saṃbh·rān·tā ni·rud·vig·nā ta·ras·vi·nī / se·nā rak·ṣa·ti kā·kut·sthau mā·ya·yā nir·ji·tau ra·ṇe
- 28
sā tvaṃ bhava suvisrabdhā anumānaiḥ sukhodayaiḥ / ahatau paśya kākutsthau snehād etad bravīmi te
sā tvaṃ bha·va su·vis·rab·dhā a·nu·mā·naiḥ su·kho·da·yaiḥ / a·ha·tau paś·ya kā·kut·sthau sne·hād e·tad bra·vī·mi te
- 29
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana / cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭāsi mano mama
a·nṛ·taṃ nok·ta·pūr·vaṃ me na ca vak·ṣye ka·dā ca·na / cā·rit·ra·su·kha·śī·lat·vāt pra·viṣ·ṭā·si ma·no ma·ma
- 30
nemau śakyau raṇe jetuṃ sendrair api surāsuraiḥ / etayor ānanaṃ dṛṣṭvā mayā cāveditaṃ tava
ne·mau śak·yau ra·ṇe je·tuṃ sen·drair a·pi su·rā·su·raiḥ / e·ta·yor ā·na·naṃ dṛṣ·ṭvā ma·yā cā·ve·di·taṃ ta·va
- 31
idaṃ ca sumahac cihnaṃ śanaiḥ paśyasva maithili / niḥsaṃjñāv apy ubhāv etau naiva lakṣmīr viyujyate
i·daṃ ca su·ma·hac cih·naṃ śa·naiḥ paś·yas·va mai·thi·li / niḥ·saṃj·ñāv apy u·bhāv e·tau nai·va lak·ṣmīr vi·yuj·ya·te
- 32
prāyeṇa gatasattvānāṃ puruṣāṇāṃ gatāyuṣām / dṛśyamāneṣu vaktreṣu paraṃ bhavati vaikṛtam
prā·ye·ṇa ga·ta·sat·tvā·nāṃ pu·ru·ṣā·ṇāṃ ga·tā·yu·ṣām / dṛś·ya·mā·ne·ṣu vak·tre·ṣu pa·raṃ bha·va·ti vai·kṛ·tam
- 33
tyaja śokaṃ ca duḥkhaṃ ca mohaṃ ca janakātmaje / rāmalakṣmaṇayor arthe nādya śakyam ajīvitum
tya·ja śo·kaṃ ca duḥ·khaṃ ca mo·haṃ ca ja·na·kāt·ma·je / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor ar·the nād·ya śak·yam a·jī·vi·tum
- 34
śrutvā tu vacanaṃ tasyāḥ sītā surasutopamā / kṛtāñjalir uvācedam evam astv iti maithilī
śrut·vā tu va·ca·naṃ tas·yāḥ sī·tā su·ra·su·to·pa·mā / kṛ·tāñ·ja·lir u·vā·ce·dam e·vam astv i·ti mai·thi·lī
- 35
vimānaṃ puṣpakaṃ tat tu samivartya manojavam / dīnā trijaṭayā sītā laṅkām eva praveśitā
vi·mā·naṃ puṣ·pa·kaṃ tat tu sa·mi·var·tya ma·no·ja·vam / dī·nā tri·ja·ṭa·yā sī·tā laṅ·kām e·va pra·ve·śi·tā
- 36
tatas trijaṭayā sārdhaṃ puṣpakād avaruhya sā / aśokavanikām eva rakṣasībhiḥ praveśitā
ta·tas tri·ja·ṭa·yā sār·dhaṃ puṣ·pa·kād a·va·ruh·ya sā / a·śo·ka·va·ni·kām e·va rak·ṣa·sī·bhiḥ pra·ve·śi·tā
- 37
praviśya sītā bahuvṛkṣaṣaṇḍāṃ tāṃ rākṣasendrasya vihārabhūmim / saṃprekṣya saṃcintya ca rājaputrau paraṃ viṣādaṃ samupājagāma
pra·viś·ya sī·tā ba·hu·vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍāṃ tāṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya vi·hā·ra·bhū·mim / saṃp·rek·ṣya saṃ·cin·tya ca rā·ja·put·rau pa·raṃ vi·ṣā·daṃ sa·mu·pā·ja·gā·ma
Yuddhakāṇḍa · sarga 39 32 verses
- 1
ghoreṇa śarabandhena baddhau daśarathātmajau / niśvasantau yathā nāgau śayānau rudhirokṣitau
gho·re·ṇa śa·ra·ban·dhe·na bad·dhau da·śa·ra·thāt·ma·jau / niś·va·san·tau ya·thā nā·gau śa·yā·nau ru·dhi·rok·ṣi·tau
- 2
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ sasugrīvā mahābalāḥ / parivārya mahātmānau tasthuḥ śokapariplutāḥ
sar·ve te vā·na·raś·reṣ·ṭhāḥ sa·sug·rī·vā ma·hā·ba·lāḥ / pa·ri·vār·ya ma·hāt·mā·nau tas·thuḥ śo·ka·pa·rip·lu·tāḥ
- 3
etasminn antere rāmaḥ pratyabudhyata vīryavān / sthiratvāt sattvayogāc ca śaraiḥ saṃdānito 'pi san
e·tas·minn an·te·re rā·maḥ prat·ya·budh·ya·ta vīr·ya·vān / sthi·rat·vāt sat·tva·yo·gāc ca śa·raiḥ saṃ·dā·ni·to 'pi san
- 4
tato dṛṣṭvā sarudhiraṃ viṣaṇṇaṃ gāḍham arpitam / bhrātaraṃ dīnavadanaṃ paryadevayad āturaḥ
ta·to dṛṣ·ṭvā sa·ru·dhi·raṃ vi·ṣaṇ·ṇaṃ gā·ḍham ar·pi·tam / bhrā·ta·raṃ dī·na·va·da·naṃ par·ya·de·va·yad ā·tu·raḥ
- 5
kiṃ nu me sītayā kāryaṃ kiṃ kāryaṃ jīvitena vā / śayānaṃ yo 'dya paśyāmi bhrātaraṃ yudhi nirjitam
kiṃ nu me sī·ta·yā kār·yaṃ kiṃ kār·yaṃ jī·vi·te·na vā / śa·yā·naṃ yo 'dya paś·yā·mi bhrā·ta·raṃ yu·dhi nir·ji·tam
- 6
śakyā sītā samā nārī prāptuṃ loke vicinvatā / na lakṣmaṇasamo bhrātā sacivaḥ sāmparāyikaḥ
śak·yā sī·tā sa·mā nā·rī prāp·tuṃ lo·ke vi·cin·va·tā / na lak·ṣma·ṇa·sa·mo bhrā·tā sa·ci·vaḥ sām·pa·rā·yi·kaḥ
- 7
parityakṣyāmy ahaṃ prāṇān vānarāṇāṃ tu paśyatām / yadi pañcatvam āpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ
pa·rit·yak·ṣyāmy a·haṃ prā·ṇān vā·na·rā·ṇāṃ tu paś·ya·tām / ya·di pañ·cat·vam ā·pan·naḥ su·mit·rā·nan·da·var·dha·naḥ
- 8
kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm / katham ambāṃ sumitrāṃca putradarśanalālasām
kiṃ nu vak·ṣyā·mi kau·sal·yāṃ mā·ta·raṃ kiṃ nu kai·ka·yīm / ka·tham am·bāṃ su·mit·rāṃ·ca put·ra·dar·śa·na·lā·la·sām
- 9
vivatsāṃ vepamānāṃ ca krośantīṃ kurarīm iva / katham āśvāsayiṣyāmi yadi yāsyāmi taṃ vinā
vi·vat·sāṃ ve·pa·mā·nāṃ ca kro·śan·tīṃ ku·ra·rīm i·va / ka·tham āś·vā·sa·yiṣ·yā·mi ya·di yās·yā·mi taṃ vi·nā
- 10
kathaṃ vakṣyāmi śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam / mayā saha vanaṃ yāto vinā tenāgataḥ punaḥ
ka·thaṃ vak·ṣyā·mi śat·rugh·naṃ bha·ra·taṃ ca ya·śas·vi·nam / ma·yā sa·ha va·naṃ yā·to vi·nā te·nā·ga·taḥ pu·naḥ
- 11
upālambhaṃ na śakṣyāmi soḍhuṃ bata sumitrayā / ihaiva dehaṃ tyakṣyāmi na hi jīvitum utsahe
u·pā·lam·bhaṃ na śak·ṣyā·mi so·ḍhuṃ ba·ta su·mit·ra·yā / i·hai·va de·haṃ tyak·ṣyā·mi na hi jī·vi·tum ut·sa·he
- 12
dhiṅ māṃ duṣkṛtakarmāṇam anāryaṃ yatkṛte hy asau / lakṣmaṇaḥ patitaḥ śete śaratalpe gatāsuvat
dhiṅ māṃ duṣ·kṛ·ta·kar·mā·ṇam a·nār·yaṃ yat·kṛ·te hy a·sau / lak·ṣma·ṇaḥ pa·ti·taḥ śe·te śa·ra·tal·pe ga·tā·su·vat
- 13
tvaṃ nityaṃ suviṣaṇṇaṃ mām āśvāsayasi lakṣmaṇa / gatāsur nādya śaknoṣi mām ārtam abhibhāṣitum
tvaṃ nit·yaṃ su·vi·ṣaṇ·ṇaṃ mām āś·vā·sa·ya·si lak·ṣma·ṇa / ga·tā·sur nād·ya śak·no·ṣi mām ār·tam a·bhi·bhā·ṣi·tum
- 14
yenādya bahavo yuddhe rākṣasā nihatāḥ kṣitau / tasyām eva kṣitau vīraḥ sa śete nihataḥ paraiḥ
ye·nād·ya ba·ha·vo yud·dhe rāk·ṣa·sā ni·ha·tāḥ kṣi·tau / tas·yām e·va kṣi·tau vī·raḥ sa śe·te ni·ha·taḥ pa·raiḥ
- 15
śayānaḥ śaratalpe 'smin svaśoṇitapariplutaḥ / śarajālaiś cito bhāti bhāskaro 'stam iva vrajan
śa·yā·naḥ śa·ra·tal·pe 'smin sva·śo·ṇi·ta·pa·rip·lu·taḥ / śa·ra·jā·laiś ci·to bhā·ti bhās·ka·ro 'stam i·va vra·jan
- 16
bāṇābhihatamarmatvān na śaknoty abhivīkṣitum / rujā cābruvato hy asya dṛṣṭirāgeṇa sūcyate
bā·ṇā·bhi·ha·ta·mar·mat·vān na śak·noty a·bhi·vīk·ṣi·tum / ru·jā cāb·ru·va·to hy as·ya dṛṣ·ṭi·rā·ge·ṇa sūc·ya·te
- 17
yathaiva māṃ vanaṃ yāntam anuyāto mahādyutiḥ / aham apy anuyāsyāmi tathaivainaṃ yamakṣayam
ya·thai·va māṃ va·naṃ yān·tam a·nu·yā·to ma·hād·yu·tiḥ / a·ham apy a·nu·yās·yā·mi ta·thai·vai·naṃ ya·mak·ṣa·yam
- 18
iṣṭabandhujano nityaṃ māṃ ca nityam anuvrataḥ / imām adya gato 'vasthāṃ mamānāryasya durnayaiḥ
iṣ·ṭa·ban·dhu·ja·no nit·yaṃ māṃ ca nit·yam a·nuv·ra·taḥ / i·mām ad·ya ga·to 'vas·thāṃ ma·mā·nār·yas·ya dur·na·yaiḥ
- 19
suruṣṭenāpi vīreṇa lakṣmaṇenā na saṃsmare / paruṣaṃ vipriyaṃ vāpi śrāvitaṃ na kadā cana
su·ruṣ·ṭe·nā·pi vī·re·ṇa lak·ṣma·ṇe·nā na saṃs·ma·re / pa·ru·ṣaṃ vip·ri·yaṃ vā·pi śrā·vi·taṃ na ka·dā ca·na
- 20
visasarjaikavegena pañcabāṇaśatāni yaḥ / iṣvastreṣv adhikas tasmāt kārtavīryāc ca lakṣmaṇaḥ
vi·sa·sar·jai·ka·ve·ge·na pañ·ca·bā·ṇa·śa·tā·ni yaḥ / iṣ·vas·treṣv a·dhi·kas tas·māt kār·ta·vīr·yāc ca lak·ṣma·ṇaḥ
- 21
astrair astrāṇi yo hanyāc chakrasyāpi mahātmanaḥ / so 'yam urvyāṃhataḥ śete mahārhaśayanocitaḥ
as·trair as·trā·ṇi yo han·yāc chak·ras·yā·pi ma·hāt·ma·naḥ / so 'yam ur·vyāṃ·ha·taḥ śe·te ma·hār·ha·śa·ya·no·ci·taḥ
- 22
tac ca mithyā pralaptaṃ māṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ / yan mayā na kṛto rājā rākṣasānāṃ vibhīṣaṇaḥ
tac ca mith·yā pra·lap·taṃ māṃ pra·dhak·ṣya·ti na saṃ·śa·yaḥ / yan ma·yā na kṛ·to rā·jā rāk·ṣa·sā·nāṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 23
asmin muhūrte sugrīva pratiyātum ito 'rhasi / matvā hīnaṃ mayā rājan rāvaṇo 'bhidraved balī
as·min mu·hūr·te sug·rī·va pra·ti·yā·tum i·to 'rha·si / mat·vā hī·naṃ ma·yā rā·jan rā·va·ṇo 'bhid·ra·ved ba·lī
- 24
aṅgadaṃ tu puraskṛtya sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ / sāgaraṃ tara sugrīva punas tenaiva setunā
aṅ·ga·daṃ tu pu·ras·kṛt·ya sa·sain·yaḥ sa·su·hṛj·ja·naḥ / sā·ga·raṃ ta·ra sug·rī·va pu·nas te·nai·va se·tu·nā
- 25
kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ yad anyair duṣkaraṃ raṇe / ṛkṣarājena tuṣyāmi golāṅgūlādhipena ca
kṛ·taṃ ha·nu·ma·tā kār·yaṃ yad an·yair duṣ·ka·raṃ ra·ṇe / ṛk·ṣa·rā·je·na tuṣ·yā·mi go·lāṅ·gū·lā·dhi·pe·na ca
- 26
aṅgadena kṛtaṃ karma maindena dvividena ca / yuddhaṃ kesariṇā saṃkhye ghoraṃ saṃpātinā kṛtam
aṅ·ga·de·na kṛ·taṃ kar·ma main·de·na dvi·vi·de·na ca / yud·dhaṃ ke·sa·ri·ṇā saṃkh·ye gho·raṃ saṃ·pā·ti·nā kṛ·tam
- 27
gavayena gavākṣeṇa śarabheṇa gajena ca / anyaiś ca haribhir yuddhaṃ madārthe tyaktajīvitaiḥ
ga·va·ye·na ga·vāk·ṣe·ṇa śa·ra·bhe·ṇa ga·je·na ca / an·yaiś ca ha·ri·bhir yud·dhaṃ ma·dār·the tyak·ta·jī·vi·taiḥ
- 28
na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ / yat tu śakyaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa / kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā
na cā·tik·ra·mi·tuṃ śak·yaṃ dai·vaṃ sug·rī·va mā·nu·ṣaiḥ / yat tu śak·yaṃ va·yas·ye·na su·hṛ·dā vā pa·raṃ·ta·pa / kṛ·taṃ sug·rī·va tat sar·vaṃ bha·va·tā·dhar·ma·bhī·ru·ṇā
- 29
mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānararṣabhāḥ / anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ gantum arhatha
mit·ra·kār·yaṃ kṛ·tam i·daṃ bha·vad·bhir vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / a·nuj·ñā·tā ma·yā sar·ve ya·theṣ·ṭaṃ gan·tum ar·ha·tha
- 30
śuśruvus tasya te sarve vānarāḥ paridevitam / vartayāṃ cakrur aśrūṇi netraiḥ kṛṣṇetarekṣaṇāḥ
śuś·ru·vus tas·ya te sar·ve vā·na·rāḥ pa·ri·de·vi·tam / var·ta·yāṃ cak·rur aś·rū·ṇi net·raiḥ kṛṣ·ṇe·ta·rek·ṣa·ṇāḥ
- 31
tataḥ sarvāṇy anīkāni sthāpayitvā vibhīṣaṇaḥ / ājagāma gadāpāṇis tvarito yatra rāghavaḥ
ta·taḥ sar·vāṇy a·nī·kā·ni sthā·pa·yit·vā vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ā·ja·gā·ma ga·dā·pā·ṇis tva·ri·to yat·ra rā·gha·vaḥ
- 32
taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ yāntaṃ nīlāñjanacayopamam / vānarā dudruvuḥ sarve manyamānās tu rāvaṇim
taṃ dṛṣ·ṭvā tva·ri·taṃ yān·taṃ nī·lāñ·ja·na·ca·yo·pa·mam / vā·na·rā dud·ru·vuḥ sar·ve man·ya·mā·nās tu rā·va·ṇim
Yuddhakāṇḍa · sarga 40 64 verses
- 1
athovāca mahātejā harirājo mahābalaḥ / kim iyaṃ vyathitā senā mūḍhavāteva naur jale
a·tho·vā·ca ma·hā·te·jā ha·ri·rā·jo ma·hā·ba·laḥ / kim i·yaṃ vya·thi·tā se·nā mū·ḍha·vā·te·va naur ja·le
- 2
sugrīvasya vacaḥ śrutvā vāliputro 'ṅgado 'bravīt / na tvaṃ paśyasi rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam
sug·rī·vas·ya va·caḥ śrut·vā vā·li·put·ro 'ṅga·do 'bra·vīt / na tvaṃ paś·ya·si rā·maṃ ca lak·ṣma·ṇaṃ ca ma·hā·ba·lam
- 3
śarajālācitau vīrāv ubhau daśarathātmajau / śaratalpe mahātmānau śayānau rudhirokṣitau
śa·ra·jā·lā·ci·tau vī·rāv u·bhau da·śa·ra·thāt·ma·jau / śa·ra·tal·pe ma·hāt·mā·nau śa·yā·nau ru·dhi·rok·ṣi·tau
- 4
athābravīd vānarendraḥ sugrīvaḥ putram aṅgadam / nānimittam idaṃ manye bhavitavyaṃ bhayena tu
a·thāb·ra·vīd vā·na·ren·draḥ sug·rī·vaḥ put·ram aṅ·ga·dam / nā·ni·mit·tam i·daṃ man·ye bha·vi·tav·yaṃ bha·ye·na tu
- 5
viṣaṇṇavadanā hy ete tyaktapraharaṇā diśaḥ / prapalāyanti harayas trāsād utphullalocanāḥ
vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·nā hy e·te tyak·tap·ra·ha·ra·ṇā di·śaḥ / pra·pa·lā·yan·ti ha·ra·yas trā·sād ut·phul·la·lo·ca·nāḥ
- 6
anyonyasya na lajjante na nirīkṣanti pṛṣṭhataḥ / viprakarṣanti cānyonyaṃ patitaṃ laṅghayanti ca
an·yon·yas·ya na laj·jan·te na ni·rīk·ṣan·ti pṛṣ·ṭha·taḥ / vip·ra·kar·ṣan·ti cān·yon·yaṃ pa·ti·taṃ laṅ·gha·yan·ti ca
- 7
etasminn antare vīro gadāpāṇir vibhīṣaṇaḥ / sugrīvaṃ vardhayām āsa rāghavaṃ ca niraikṣata
e·tas·minn an·ta·re vī·ro ga·dā·pā·ṇir vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / sug·rī·vaṃ var·dha·yām ā·sa rā·gha·vaṃ ca ni·raik·ṣa·ta
- 8
vibhīṣaṇaṃ taṃ sugrīvo dṛṣṭvā vānarabhīṣaṇam / ṛkṣarājaṃ samīpasthaṃ jāmbavantam uvāca ha
vi·bhī·ṣa·ṇaṃ taṃ sug·rī·vo dṛṣ·ṭvā vā·na·ra·bhī·ṣa·ṇam / ṛk·ṣa·rā·jaṃ sa·mī·pas·thaṃ jām·ba·van·tam u·vā·ca ha
- 9
vibhīṣaṇo 'yaṃ saṃprāpto yaṃ dṛṣṭvā vānararṣabhāḥ / vidravanti paritrastā rāvaṇātmajaśaṅkayā
vi·bhī·ṣa·ṇo 'yaṃ saṃp·rāp·to yaṃ dṛṣ·ṭvā vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / vid·ra·van·ti pa·rit·ras·tā rā·va·ṇāt·ma·ja·śaṅ·ka·yā
- 10
śīghram etān suvitrastān bahudhā vipradhāvitān / paryavasthāpayākhyāhi vibhīṣaṇam upasthitam
śīgh·ram e·tān su·vit·ras·tān ba·hu·dhā vip·ra·dhā·vi·tān / par·ya·vas·thā·pa·yākh·yā·hi vi·bhī·ṣa·ṇam u·pas·thi·tam
- 11
sugrīveṇaivam uktas tu jāmbavān ṛkṣapārthivaḥ / vānarān sāntvayām āsa saṃnivartya prahāvataḥ
sug·rī·ve·ṇai·vam uk·tas tu jām·ba·vān ṛk·ṣa·pār·thi·vaḥ / vā·na·rān sān·tva·yām ā·sa saṃ·ni·var·tya pra·hā·va·taḥ
- 12
te nivṛttāḥ punaḥ sarve vānarās tyaktasaṃbhramāḥ / ṛkṣarājavacaḥ śrutvā taṃ ca dṛṣṭvā vibhīṣaṇam
te ni·vṛt·tāḥ pu·naḥ sar·ve vā·na·rās tyak·ta·saṃbh·ra·māḥ / ṛk·ṣa·rā·ja·va·caḥ śrut·vā taṃ ca dṛṣ·ṭvā vi·bhī·ṣa·ṇam
- 13
vibhīṣaṇas tu rāmasya dṛṣṭvā gātraṃ śaraiś citam / lakṣmaṇasya ca dharmātmā babhūva vyathitendriyaḥ
vi·bhī·ṣa·ṇas tu rā·mas·ya dṛṣ·ṭvā gāt·raṃ śa·raiś ci·tam / lak·ṣma·ṇas·ya ca dhar·māt·mā ba·bhū·va vya·thi·ten·dri·yaḥ
- 14
jalaklinnena hastena tayor netre pramṛjya ca / śokasaṃpīḍitamanā ruroda vilalāpa ca
ja·lak·lin·ne·na has·te·na ta·yor net·re pra·mṛj·ya ca / śo·ka·saṃ·pī·ḍi·ta·ma·nā ru·ro·da vi·la·lā·pa ca
- 15
imau tau sattvasaṃpannau vikrāntau priyasaṃyugau / imām avasthāṃ gamitau rākasaiḥ kūṭayodhibhiḥ
i·mau tau sat·tva·saṃ·pan·nau vik·rān·tau pri·ya·saṃ·yu·gau / i·mām a·vas·thāṃ ga·mi·tau rā·ka·saiḥ kū·ṭa·yo·dhi·bhiḥ
- 16
bhrātuḥ putreṇa me tena duṣputreṇa durātmanā / rākṣasyā jihmayā buddhyā chalitāv ṛjuvikramau
bhrā·tuḥ put·re·ṇa me te·na duṣ·put·re·ṇa du·rāt·ma·nā / rāk·ṣas·yā jih·ma·yā bud·dhyā cha·li·tāv ṛ·ju·vik·ra·mau
- 17
śarair imāv alaṃ viddhau rudhireṇa samukṣitau / vasudhāyām ima suptau dṛśyete śalyakāv iva
śa·rair i·māv a·laṃ vid·dhau ru·dhi·re·ṇa sa·muk·ṣi·tau / va·su·dhā·yām i·ma sup·tau dṛś·ye·te śal·ya·kāv i·va
- 18
yayor vīryam upāśritya pratiṣṭhā kāṅkṣitā mayā / tāv ubhau dehanāśāya prasuptau puruṣarṣabhau
ya·yor vīr·yam u·pāś·rit·ya pra·tiṣ·ṭhā kāṅ·kṣi·tā ma·yā / tāv u·bhau de·ha·nā·śā·ya pra·sup·tau pu·ru·ṣar·ṣa·bhau
- 19
jīvann adya vipanno 'smi naṣṭarājyamanorathaḥ / prāptapratijñaś ca ripuḥ sakāmo rāvaṇaḥ kṛtaḥ
jī·vann ad·ya vi·pan·no 'smi naṣ·ṭa·rāj·ya·ma·no·ra·thaḥ / prāp·tap·ra·tij·ñaś ca ri·puḥ sa·kā·mo rā·va·ṇaḥ kṛ·taḥ
- 20
evaṃ vilapamānaṃ taṃ pariṣvajya vibhīṣaṇam / sugrīvaḥ sattvasaṃpanno harirājo 'bravīd idam
e·vaṃ vi·la·pa·mā·naṃ taṃ pa·riṣ·vaj·ya vi·bhī·ṣa·ṇam / sug·rī·vaḥ sat·tva·saṃ·pan·no ha·ri·rā·jo 'bra·vīd i·dam
- 21
rājyaṃ prāpsyasi dharmajña laṅkāyāṃ nātra saṃśayaḥ / rāvaṇaḥ saha putreṇa sa rājyaṃ neha lapsyate
rāj·yaṃ prāp·sya·si dhar·maj·ña laṅ·kā·yāṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / rā·va·ṇaḥ sa·ha put·re·ṇa sa rāj·yaṃ ne·ha lap·sya·te
- 22
śarasaṃpīḍitāv etāv ubhau rāghavalakṣmaṇau / tyaktvā mohaṃ vadhiṣyete sagaṇaṃ rāvaṇaṃ raṇe
śa·ra·saṃ·pī·ḍi·tāv e·tāv u·bhau rā·gha·va·lak·ṣma·ṇau / tyak·tvā mo·haṃ va·dhiṣ·ye·te sa·ga·ṇaṃ rā·va·ṇaṃ ra·ṇe
- 23
tam evaṃ sāntvayitvā tu samāśvāsya ca rākṣasaṃ / suṣeṇaṃ śvaśuraṃ pārśve sugrīvas tam uvāca ha
tam e·vaṃ sān·tva·yit·vā tu sa·māś·vās·ya ca rāk·ṣa·saṃ / su·ṣe·ṇaṃ śva·śu·raṃ pār·śve sug·rī·vas tam u·vā·ca ha
- 24
saha śūrair harigaṇair labdhasaṃjñāv ariṃdamau / gaccha tvaṃ bhrātarau gṛhya kiṣkindhāṃ rāmalakṣmaṇau
sa·ha śū·rair ha·ri·ga·ṇair lab·dha·saṃj·ñāv a·riṃ·da·mau / gac·cha tvaṃ bhrā·ta·rau gṛh·ya kiṣ·kin·dhāṃ rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 25
ahaṃ tu rāvaṇaṃ hatvā saputraṃ sahabāndhavam / maithilīm ānayiṣyāmi śakro naṣṭām iva śriyam
a·haṃ tu rā·va·ṇaṃ hat·vā sa·put·raṃ sa·ha·bān·dha·vam / mai·thi·līm ā·na·yiṣ·yā·mi śak·ro naṣ·ṭām i·va śri·yam
- 26
śrutvaitad vānarendrasya suṣeṇo vākyam abravīt / devāsuraṃ mahāyuddham anubhūtaṃ sudāruṇam
śrut·vai·tad vā·na·ren·dras·ya su·ṣe·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt / de·vā·su·raṃ ma·hā·yud·dham a·nu·bhū·taṃ su·dā·ru·ṇam
- 27
tadā sma dānavā devāñ śarasaṃsparśakovidāḥ / nijaghnuḥ śastraviduṣaś chādayanto muhur muhuḥ
ta·dā sma dā·na·vā de·vāñ śa·ra·saṃs·par·śa·ko·vi·dāḥ / ni·jagh·nuḥ śas·tra·vi·du·ṣaś chā·da·yan·to mu·hur mu·huḥ
- 28
tān ārtān naṣṭasaṃjñāṃś ca parāsūṃś ca bṛhaspatiḥ / vidhyābhir mantrayuktābhir oṣadhībhiś cikitsati
tān ār·tān naṣ·ṭa·saṃj·ñāṃś ca pa·rā·sūṃś ca bṛ·has·pa·tiḥ / vidh·yā·bhir man·tra·yuk·tā·bhir o·ṣa·dhī·bhiś ci·kit·sa·ti
- 29
tāny auṣadhāny ānayituṃ kṣīrodaṃ yāntu sāgaram / javena vānarāḥ śīghraṃ saṃpāti panasādayaḥ
tāny au·ṣa·dhāny ā·na·yi·tuṃ kṣī·ro·daṃ yān·tu sā·ga·ram / ja·ve·na vā·na·rāḥ śīgh·raṃ saṃ·pā·ti pa·na·sā·da·yaḥ
- 30
harayas tu vijānanti pārvatī te mahauṣadhī / saṃjīvakaraṇīṃ divyāṃ viśalyāṃ devanirmitām
ha·ra·yas tu vi·jā·nan·ti pār·va·tī te ma·hau·ṣa·dhī / saṃ·jī·va·ka·ra·ṇīṃ div·yāṃ vi·śal·yāṃ de·va·nir·mi·tām
- 31
candraś ca nāma droṇaś ca parvatau sāgarottame / amṛtaṃ yatra mathitaṃ tatra te paramauṣadhī
can·draś ca nā·ma dro·ṇaś ca par·va·tau sā·ga·rot·ta·me / a·mṛ·taṃ yat·ra ma·thi·taṃ tat·ra te pa·ra·mau·ṣa·dhī
- 32
te tatra nihite devaiḥ parvate paramauṣadhī / ayaṃ vāyusuto rājan hanūmāṃs tatra gacchatu
te tat·ra ni·hi·te de·vaiḥ par·va·te pa·ra·mau·ṣa·dhī / a·yaṃ vā·yu·su·to rā·jan ha·nū·māṃs tat·ra gac·cha·tu
- 33
etasminn antare vāyur meghāṃś cāpi savidyutaḥ / paryasyan sāgare toyaṃ kampayann iva parvatān
e·tas·minn an·ta·re vā·yur me·ghāṃś cā·pi sa·vid·yu·taḥ / par·yas·yan sā·ga·re to·yaṃ kam·pa·yann i·va par·va·tān
- 34
mahatā pakṣavātena sarve dvīpamahādrumāḥ / nipetur bhagnaviṭapāḥ samūlā lavaṇāmbhasi
ma·ha·tā pak·ṣa·vā·te·na sar·ve dvī·pa·ma·hād·ru·māḥ / ni·pe·tur bhag·na·vi·ṭa·pāḥ sa·mū·lā la·va·ṇām·bha·si
- 35
abhavan pannagās trastā bhoginas tatravāsinaḥ / śīghraṃ sarvāṇi yādāṃsi jagmuś ca lavaṇārṇavam
a·bha·van pan·na·gās tras·tā bho·gi·nas tat·ra·vā·si·naḥ / śīgh·raṃ sar·vā·ṇi yā·dāṃ·si jag·muś ca la·va·ṇār·ṇa·vam
- 36
tato muhūrtad garuḍaṃ vainateyaṃ mahābalam / vānarā dadṛśuḥ sarve jvalantam iva pāvakam
ta·to mu·hūr·tad ga·ru·ḍaṃ vai·na·te·yaṃ ma·hā·ba·lam / vā·na·rā da·dṛ·śuḥ sar·ve jva·lan·tam i·va pā·va·kam
- 37
tam āgatam abhiprekṣya nāgās te vipradudruvuḥ / yais tau satpuruṣau baddhau śarabhūtair mahābalau
tam ā·ga·tam a·bhip·rek·ṣya nā·gās te vip·ra·dud·ru·vuḥ / yais tau sat·pu·ru·ṣau bad·dhau śa·ra·bhū·tair ma·hā·ba·lau
- 38
tataḥ suparṇaḥ kākutsthau dṛṣṭvā pratyabhinandya ca / vimamarśa ca pāṇibhyāṃ mukhe candrasamaprabhe
ta·taḥ su·par·ṇaḥ kā·kut·sthau dṛṣ·ṭvā prat·ya·bhi·nan·dya ca / vi·ma·mar·śa ca pā·ṇibh·yāṃ mu·khe can·dra·sa·map·ra·bhe
- 39
vainateyena saṃspṛṣṭās tayoḥ saṃruruhur vraṇāḥ / suvarṇe ca tanū snigdhe tayor āśu babhūvatuḥ
vai·na·te·ye·na saṃs·pṛṣ·ṭās ta·yoḥ saṃ·ru·ru·hur vra·ṇāḥ / su·var·ṇe ca ta·nū snig·dhe ta·yor ā·śu ba·bhū·va·tuḥ
- 40
tejo vīryaṃ balaṃ cauja utsāhaś ca mahāguṇāḥ / pradarśanaṃ ca buddhiś ca smṛtiś ca dviguṇaṃ tayoḥ
te·jo vīr·yaṃ ba·laṃ cau·ja ut·sā·haś ca ma·hā·gu·ṇāḥ / pra·dar·śa·naṃ ca bud·dhiś ca smṛ·tiś ca dvi·gu·ṇaṃ ta·yoḥ
- 41
tāv utthāpya mahāvīryau garuḍo vāsavopamau / ubhau tau sasvaje hṛṣṭau rāmaś cainam uvāca ha
tāv ut·thāp·ya ma·hā·vīr·yau ga·ru·ḍo vā·sa·vo·pa·mau / u·bhau tau sas·va·je hṛṣ·ṭau rā·maś cai·nam u·vā·ca ha
- 42
bhavatprasādād vyasanaṃ rāvaṇiprabhavaṃ mahat / āvām iha vyatikrāntau śīghraṃ ca balinau kṛtau
bha·vat·pra·sā·dād vya·sa·naṃ rā·va·ṇip·ra·bha·vaṃ ma·hat / ā·vām i·ha vya·tik·rān·tau śīgh·raṃ ca ba·li·nau kṛ·tau
- 43
yathā tātaṃ daśarathaṃ yathājaṃ ca pitāmaham / tathā bhavantam āsādya hṛṣayaṃ me prasīdati
ya·thā tā·taṃ da·śa·ra·thaṃ ya·thā·jaṃ ca pi·tā·ma·ham / ta·thā bha·van·tam ā·sād·ya hṛ·ṣa·yaṃ me pra·sī·da·ti
- 44
ko bhavān rūpasaṃpanno divyasraganulepanaḥ / vasāno viraje vastre divyābharaṇabhūṣitaḥ
ko bha·vān rū·pa·saṃ·pan·no div·yas·ra·ga·nu·le·pa·naḥ / va·sā·no vi·ra·je vas·tre div·yā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·taḥ
- 45
tam uvāca mahātejā vainateyo mahābalaḥ / patatrirājaḥ prītātmā harṣaparyākulekṣaṇaḥ
tam u·vā·ca ma·hā·te·jā vai·na·te·yo ma·hā·ba·laḥ / pa·tat·ri·rā·jaḥ prī·tāt·mā har·ṣa·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇaḥ
- 46
ahaṃ sakhā te kākutstha priyaḥ prāṇo bahiścaraḥ / garutmān iha saṃprāpto yuvayoḥ sāhyakāraṇāt
a·haṃ sa·khā te kā·kut·stha pri·yaḥ prā·ṇo ba·hiś·ca·raḥ / ga·rut·mān i·ha saṃp·rāp·to yu·va·yoḥ sāh·ya·kā·ra·ṇāt
- 47
asurā vā mahāvīryā dānavā vā mahābalāḥ / surāś cāpi sagandharvāḥ puraskṛtya śatakratum
a·su·rā vā ma·hā·vīr·yā dā·na·vā vā ma·hā·ba·lāḥ / su·rāś cā·pi sa·gan·dhar·vāḥ pu·ras·kṛt·ya śa·tak·ra·tum
- 48
nemaṃ mokṣayituṃ śaktāḥ śarabandhaṃ sudāruṇam / māyā balād indrajitā nirmitaṃ krūrakarmaṇā
ne·maṃ mok·ṣa·yi·tuṃ śak·tāḥ śa·ra·ban·dhaṃ su·dā·ru·ṇam / mā·yā ba·lād in·dra·ji·tā nir·mi·taṃ krū·ra·kar·ma·ṇā
- 49
ete nāgāḥ kādraveyās tīkṣṇadaṃṣṭrāviṣolbaṇāḥ / rakṣomāyā prabhāvena śarā bhūtvā tvadāśritāḥ
e·te nā·gāḥ kād·ra·ve·yās tīk·ṣṇa·daṃṣ·ṭrā·vi·ṣol·ba·ṇāḥ / rak·ṣo·mā·yā pra·bhā·ve·na śa·rā bhūt·vā tva·dāś·ri·tāḥ
- 50
sabhāgyaś cāsi dharmajña rāma satyaparākrama / lakṣmaṇena saha bhrātrā samare ripughātinā
sa·bhāg·yaś cā·si dhar·maj·ña rā·ma sat·ya·pa·rāk·ra·ma / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā sa·ma·re ri·pu·ghā·ti·nā
- 51
imaṃ śrutvā tu vṛttāntaṃ tvaramāṇo 'ham āgataḥ / sahasā yuvayoḥ snehāt sakhitvam anupālayan
i·maṃ śrut·vā tu vṛt·tān·taṃ tva·ra·mā·ṇo 'ham ā·ga·taḥ / sa·ha·sā yu·va·yoḥ sne·hāt sa·khit·vam a·nu·pā·la·yan
- 52
mokṣitau ca mahāghorād asmāt sāyakabandhanāt / apramādaś ca kartavyo yuvābhyāṃ nityam eva hi
mok·ṣi·tau ca ma·hā·gho·rād as·māt sā·ya·ka·ban·dha·nāt / ap·ra·mā·daś ca kar·tav·yo yu·vābh·yāṃ nit·yam e·va hi
- 53
prakṛtyā rākṣasāḥ sarve saṃgrāme kūṭayodhinaḥ / śūrāṇāṃ śuddhabhāvānāṃ bhavatām ārjavaṃ balam
pra·kṛt·yā rāk·ṣa·sāḥ sar·ve saṃg·rā·me kū·ṭa·yo·dhi·naḥ / śū·rā·ṇāṃ śud·dha·bhā·vā·nāṃ bha·va·tām ār·ja·vaṃ ba·lam
- 54
tan na viśvasitavyaṃ vo rākṣasānāṃ raṇājire / etenaivopamānena nityajihmā hi rākṣasāḥ
tan na viś·va·si·tav·yaṃ vo rāk·ṣa·sā·nāṃ ra·ṇā·ji·re / e·te·nai·vo·pa·mā·ne·na nit·ya·jih·mā hi rāk·ṣa·sāḥ
- 55
evam uktvā tato rāmaṃ suparṇaḥ sumahābalaḥ / pariṣvajya suhṛtsnigdham āpraṣṭum upacakrame
e·vam uk·tvā ta·to rā·maṃ su·par·ṇaḥ su·ma·hā·ba·laḥ / pa·riṣ·vaj·ya su·hṛt·snig·dham āp·raṣ·ṭum u·pa·cak·ra·me
- 56
sakhe rāghava dharmajña ripūṇām api vatsala / abhyanujñātum icchāmi gamiṣyāmi yathāgatam
sa·khe rā·gha·va dhar·maj·ña ri·pū·ṇām a·pi vat·sa·la / abh·ya·nuj·ñā·tum ic·chā·mi ga·miṣ·yā·mi ya·thā·ga·tam
- 57
bālavṛddhāvaśeṣāṃ tu laṅkāṃ kṛtvā śarormibhiḥ / rāvaṇaṃ ca ripuṃ hatvā sītāṃ samupalapsyase
bā·la·vṛd·dhā·va·śe·ṣāṃ tu laṅ·kāṃ kṛt·vā śa·ror·mi·bhiḥ / rā·va·ṇaṃ ca ri·puṃ hat·vā sī·tāṃ sa·mu·pa·lap·sya·se
- 58
ity evam uktvā vacanaṃ suparṇaḥ śīghravikramaḥ / rāmaṃ ca virujaṃ kṛtvā madhye teṣāṃ vanaukasām
ity e·vam uk·tvā va·ca·naṃ su·par·ṇaḥ śīgh·ra·vik·ra·maḥ / rā·maṃ ca vi·ru·jaṃ kṛt·vā madh·ye te·ṣāṃ va·nau·ka·sām
- 59
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā pariṣvajya ca vīryavān / jagāmākāśam āviśya suparṇaḥ pavano yathā
pra·dak·ṣi·ṇaṃ ta·taḥ kṛt·vā pa·riṣ·vaj·ya ca vīr·ya·vān / ja·gā·mā·kā·śam ā·viś·ya su·par·ṇaḥ pa·va·no ya·thā
- 60
virujau rāghavau dṛṣṭvā tato vānarayūthapāḥ / siṃhanādāṃs tadā nedur lāṅgūlaṃ dudhuvuś ca te
vi·ru·jau rā·gha·vau dṛṣ·ṭvā ta·to vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / siṃ·ha·nā·dāṃs ta·dā ne·dur lāṅ·gū·laṃ du·dhu·vuś ca te
- 61
tato bherīḥ samājaghnur mṛdaṅgāṃś ca vyanādayan / dadhmuḥ śaṅkhān saṃprahṛṣṭāḥ kṣvelanty api yathāpuram
ta·to bhe·rīḥ sa·mā·jagh·nur mṛ·daṅ·gāṃś ca vya·nā·da·yan / dadh·muḥ śaṅ·khān saṃp·ra·hṛṣ·ṭāḥ kṣve·lanty a·pi ya·thā·pu·ram
- 62
āsphoṭyāsphoṭya vikrāntā vānarā nagayodhinaḥ / drumān utpāṭya vividhāṃs tasthuḥ śatasahasraśaḥ
ās·phoṭ·yās·phoṭ·ya vik·rān·tā vā·na·rā na·ga·yo·dhi·naḥ / dru·mān ut·pāṭ·ya vi·vi·dhāṃs tas·thuḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ
- 63
visṛjanto mahānādāṃs trāsayanto niśācarān / laṅkādvārāṇy upājagmur yoddhukāmāḥ plavaṃgamāḥ
vi·sṛ·jan·to ma·hā·nā·dāṃs trā·sa·yan·to ni·śā·ca·rān / laṅ·kād·vā·rāṇy u·pā·jag·mur yod·dhu·kā·māḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 64
tatas tu bhīmas tumulo ninādo babhūva śākhāmṛgayūthapānām / kṣaye nidāghasya yathā ghanānāṃ nādaḥ subhīmo nadatāṃ niśīthe
ta·tas tu bhī·mas tu·mu·lo ni·nā·do ba·bhū·va śā·khā·mṛ·ga·yū·tha·pā·nām / kṣa·ye ni·dā·ghas·ya ya·thā gha·nā·nāṃ nā·daḥ su·bhī·mo na·da·tāṃ ni·śī·the
Yuddhakāṇḍa · sarga 41 35 verses
- 1
teṣāṃ sutumulaṃ śabdaṃ vānarāṇāṃ tarasvinām / nardatāṃ rākṣasaiḥ sārdhaṃ tadā śuśrāva rāvaṇaḥ
te·ṣāṃ su·tu·mu·laṃ śab·daṃ vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / nar·da·tāṃ rāk·ṣa·saiḥ sār·dhaṃ ta·dā śuś·rā·va rā·va·ṇaḥ
- 2
snigdhagambhīranirghoṣaṃ śrutvā sa ninadaṃ bhṛśam / sacivānāṃ tatas teṣāṃ madhye vacanam abravīt
snig·dha·gam·bhī·ra·nir·gho·ṣaṃ śrut·vā sa ni·na·daṃ bhṛ·śam / sa·ci·vā·nāṃ ta·tas te·ṣāṃ madh·ye va·ca·nam ab·ra·vīt
- 3
yathāsau saṃprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ / bahūnāṃ sumahān nādo meghānām iva garjatām
ya·thā·sau saṃp·ra·hṛṣ·ṭā·nāṃ vā·na·rā·ṇāṃ sa·mut·thi·taḥ / ba·hū·nāṃ su·ma·hān nā·do me·ghā·nām i·va gar·ja·tām
- 4
vyaktaṃ sumahatī prītir eteṣāṃ nātra saṃśayaḥ / tathā hi vipulair nādaiś cukṣubhe varuṇālayaḥ
vyak·taṃ su·ma·ha·tī prī·tir e·te·ṣāṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / ta·thā hi vi·pu·lair nā·daiś cuk·ṣu·bhe va·ru·ṇā·la·yaḥ
- 5
tau tu baddhau śarais tīṣkṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau / ayaṃ ca sumahān nādaḥ śaṅkāṃ janayatīva me
tau tu bad·dhau śa·rais tīṣ·kṇair bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / a·yaṃ ca su·ma·hān nā·daḥ śaṅ·kāṃ ja·na·ya·tī·va me
- 6
etat tu vacanaṃ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ / uvāca nairṛtāṃs tatra samīpaparivartinaḥ
e·tat tu va·ca·naṃ cok·tvā man·tri·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / u·vā·ca nai·rṛ·tāṃs tat·ra sa·mī·pa·pa·ri·var·ti·naḥ
- 7
jñāyatāṃ tūrṇam etaṣāṃ sarveṣāṃ vanacāriṇām / śokakāle samutpanne harṣakāraṇam utthitam
jñā·ya·tāṃ tūr·ṇam e·ta·ṣāṃ sar·ve·ṣāṃ va·na·cā·ri·ṇām / śo·ka·kā·le sa·mut·pan·ne har·ṣa·kā·ra·ṇam ut·thi·tam
- 8
tathoktās tena saṃbhrāntāḥ prākāram adhiruhya te / dadṛśuḥ pālitāṃ senāṃ sugrīveṇa mahātmanā
ta·thok·tās te·na saṃbh·rān·tāḥ prā·kā·ram a·dhi·ruh·ya te / da·dṛ·śuḥ pā·li·tāṃ se·nāṃ sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā
- 9
tau ca muktau sughoreṇa śarabandhena rāghavau / samutthitau mahābhāgau viṣeduḥ prekṣya rākṣasāḥ
tau ca muk·tau su·gho·re·ṇa śa·ra·ban·dhe·na rā·gha·vau / sa·mut·thi·tau ma·hā·bhā·gau vi·ṣe·duḥ prek·ṣya rāk·ṣa·sāḥ
- 10
saṃtrastahṛdayā sarve prākārād avaruhya te / viṣaṇṇavadanāḥ sarve rākṣasendram upasthitāḥ
saṃt·ras·ta·hṛ·da·yā sar·ve prā·kā·rād a·va·ruh·ya te / vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·nāḥ sar·ve rāk·ṣa·sen·dram u·pas·thi·tāḥ
- 11
tad apriyaṃ dīnamukhā rāvaṇasya niśācarāḥ / kṛtsnaṃ nivedayām āsur yathāvad vākyakovidāḥ
tad ap·ri·yaṃ dī·na·mu·khā rā·va·ṇas·ya ni·śā·ca·rāḥ / kṛt·snaṃ ni·ve·da·yām ā·sur ya·thā·vad vāk·ya·ko·vi·dāḥ
- 12
yau tāv indrajitā yuddhe bhrātarau rāmalakṣmaṇau / nibaddhau śarabandhena niṣprakampabhujau kṛtau
yau tāv in·dra·ji·tā yud·dhe bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / ni·bad·dhau śa·ra·ban·dhe·na niṣ·pra·kam·pa·bhu·jau kṛ·tau
- 13
vimuktau śarabandhena tau dṛśyete raṇājire / pāśān iva gajau chittvā gajendrasamavikramau
vi·muk·tau śa·ra·ban·dhe·na tau dṛś·ye·te ra·ṇā·ji·re / pā·śān i·va ga·jau chit·tvā ga·jen·dra·sa·ma·vik·ra·mau
- 14
tac chrutvā vacanaṃ teṣāṃ rākṣasendro mahābalaḥ / cintāśokasamākrānto viṣaṇṇavadano 'bravīt
tac chrut·vā va·ca·naṃ te·ṣāṃ rāk·ṣa·sen·dro ma·hā·ba·laḥ / cin·tā·śo·ka·sa·māk·rān·to vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·no 'bra·vīt
- 15
ghorair dattavarair baddhau śarair āśīviṣomapaiḥ / amoghaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ pramathyendrajitā yudhi
gho·rair dat·ta·va·rair bad·dhau śa·rair ā·śī·vi·ṣo·ma·paiḥ / a·mo·ghaiḥ sūr·ya·saṃ·kā·śaiḥ pra·math·yen·dra·ji·tā yu·dhi
- 16
tam astrabandham āsādya yadi muktau ripū mama / saṃśayastham idaṃ sarvam anupaśyāmy ahaṃ balam
tam as·tra·ban·dham ā·sād·ya ya·di muk·tau ri·pū ma·ma / saṃ·śa·yas·tham i·daṃ sar·vam a·nu·paś·yāmy a·haṃ ba·lam
- 17
niṣphalāḥ khalu saṃvṛttāḥ śarā vāsukitejasaḥ / ādattaṃ yais tu saṃgrāme ripūṇāṃ mama jīvitam
niṣ·pha·lāḥ kha·lu saṃ·vṛt·tāḥ śa·rā vā·su·ki·te·ja·saḥ / ā·dat·taṃ yais tu saṃg·rā·me ri·pū·ṇāṃ ma·ma jī·vi·tam
- 18
evam uktvā tu saṃkruddho niśvasann urago yathā / abravīd rakṣasāṃ madhye dhūmrākṣaṃ nāma rākasaṃ
e·vam uk·tvā tu saṃk·rud·dho niś·va·sann u·ra·go ya·thā / ab·ra·vīd rak·ṣa·sāṃ madh·ye dhūm·rāk·ṣaṃ nā·ma rā·ka·saṃ
- 19
balena mahatā yukto rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām / tvaṃ vadhāyābhiniryāhi rāmasya saha vānaraiḥ
ba·le·na ma·ha·tā yuk·to rak·ṣa·sāṃ bhī·ma·kar·ma·ṇām / tvaṃ va·dhā·yā·bhi·nir·yā·hi rā·mas·ya sa·ha vā·na·raiḥ
- 20
evam uktas tu dhūmrākṣo rākṣasendreṇa dhīmatā / kṛtvā praṇāmaṃ saṃhṛṣṭo nirjagāma nṛpālayāt
e·vam uk·tas tu dhūm·rāk·ṣo rāk·ṣa·sen·dre·ṇa dhī·ma·tā / kṛt·vā pra·ṇā·maṃ saṃ·hṛṣ·ṭo nir·ja·gā·ma nṛ·pā·la·yāt
- 21
abhiniṣkramya taddvāraṃ balādhyakṣam uvāca ha / tvarayasva balaṃ tūrṇaṃ kiṃ cireṇa yuyutsataḥ
a·bhi·niṣ·kram·ya tad·dvā·raṃ ba·lādh·yak·ṣam u·vā·ca ha / tva·ra·yas·va ba·laṃ tūr·ṇaṃ kiṃ ci·re·ṇa yu·yut·sa·taḥ
- 22
dhūmrākṣasya vacaḥ śrutvā balādhyakṣo balānugaḥ / balam udyojayām āsa rāvaṇasyājñayā drutam
dhūm·rāk·ṣas·ya va·caḥ śrut·vā ba·lādh·yak·ṣo ba·lā·nu·gaḥ / ba·lam ud·yo·ja·yām ā·sa rā·va·ṇas·yāj·ña·yā dru·tam
- 23
te baddhaghaṇṭā balino ghorarūpā niśācarāḥ / vinardamānāḥ saṃhṛṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan
te bad·dha·ghaṇ·ṭā ba·li·no gho·ra·rū·pā ni·śā·ca·rāḥ / vi·nar·da·mā·nāḥ saṃ·hṛṣ·ṭā dhūm·rāk·ṣaṃ par·ya·vā·ra·yan
- 24
vividhāyudhahastāś ca śūlamudgarapāṇayaḥ / gadābhiḥ paṭṭasair daṇḍair āyasair musalair bhṛśam
vi·vi·dhā·yu·dha·has·tāś ca śū·la·mud·ga·ra·pā·ṇa·yaḥ / ga·dā·bhiḥ paṭ·ṭa·sair daṇ·ḍair ā·ya·sair mu·sa·lair bhṛ·śam
- 25
parighair bhiṇḍipālaiś ca bhallaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ / niryayū rākṣasā ghorā nardanto jaladā yathā
pa·ri·ghair bhiṇ·ḍi·pā·laiś ca bhal·laiḥ prā·saiḥ pa·raś·va·dhaiḥ / nir·ya·yū rāk·ṣa·sā gho·rā nar·dan·to ja·la·dā ya·thā
- 26
rathaiḥ kavacinas tv anye dhvajaiś ca samalaṃkṛtaiḥ / suvarṇajālavihitaiḥ kharaiś ca vividhānanaiḥ
ra·thaiḥ ka·va·ci·nas tv an·ye dhva·jaiś ca sa·ma·laṃ·kṛ·taiḥ / su·var·ṇa·jā·la·vi·hi·taiḥ kha·raiś ca vi·vi·dhā·na·naiḥ
- 27
hayaiḥ paramaśīghraiś ca gajendraiś ca madotkaṭaiḥ / niryayū rākṣasavyāghrā vyāghrā iva durāsadāḥ
ha·yaiḥ pa·ra·ma·śīgh·raiś ca ga·jen·draiś ca ma·dot·ka·ṭaiḥ / nir·ya·yū rāk·ṣa·sav·yāgh·rā vyāgh·rā i·va du·rā·sa·dāḥ
- 28
vṛkasiṃhamukhair yuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ / āruroha rathaṃ divyaṃ dhūmrākṣaḥ kharanisvanaḥ
vṛ·ka·siṃ·ha·mu·khair yuk·taṃ kha·raiḥ ka·na·ka·bhū·ṣa·ṇaiḥ / ā·ru·ro·ha ra·thaṃ div·yaṃ dhūm·rāk·ṣaḥ kha·ra·nis·va·naḥ
- 29
sa niryāto mahāvīryo dhūmrākṣo rākṣasair vṛtaḥ / prahasan paścimadvāraṃ hanūmān yatra yūthapaḥ
sa nir·yā·to ma·hā·vīr·yo dhūm·rāk·ṣo rāk·ṣa·sair vṛ·taḥ / pra·ha·san paś·ci·mad·vā·raṃ ha·nū·mān yat·ra yū·tha·paḥ
- 30
prayāntaṃ tu mahāghoraṃ rākṣasaṃ bhīmadarśanam / antarikṣagatāḥ krūrāḥ śakunāḥ pratyavārayan
pra·yān·taṃ tu ma·hā·gho·raṃ rāk·ṣa·saṃ bhī·ma·dar·śa·nam / an·ta·rik·ṣa·ga·tāḥ krū·rāḥ śa·ku·nāḥ prat·ya·vā·ra·yan
- 31
rathaśīrṣe mahābhīmo gṛdhraś ca nipapāta ha / dhvajāgre grathitāś caiva nipetuḥ kuṇapāśanāḥ
ra·tha·śīr·ṣe ma·hā·bhī·mo gṛdh·raś ca ni·pa·pā·ta ha / dhva·jāg·re gra·thi·tāś cai·va ni·pe·tuḥ ku·ṇa·pā·śa·nāḥ
- 32
rudhirārdro mahāñ śvetaḥ kabandhaḥ patito bhuvi / visvaraṃ cotsṛjan nādaṃ dhūmrākṣasya samīpataḥ
ru·dhi·rār·dro ma·hāñ śve·taḥ ka·ban·dhaḥ pa·ti·to bhu·vi / vis·va·raṃ cot·sṛ·jan nā·daṃ dhūm·rāk·ṣas·ya sa·mī·pa·taḥ
- 33
vavarṣa rudhiraṃ devaḥ saṃcacāla ca medinī / pratilomaṃ vavau vāyur nirghātasamanisvanaḥ / timiraughāvṛtās tatra diśaś ca na cakāśire
va·var·ṣa ru·dhi·raṃ de·vaḥ saṃ·ca·cā·la ca me·di·nī / pra·ti·lo·maṃ va·vau vā·yur nir·ghā·ta·sa·ma·nis·va·naḥ / ti·mi·rau·ghā·vṛ·tās tat·ra di·śaś ca na ca·kā·śi·re
- 34
sa tūtpātāṃs tato dṛṣṭvā rākṣasānāṃ bhayāvahān / prādurbhūtān sughorāṃś ca dhūmrākṣo vyathito 'bhavat
sa tūt·pā·tāṃs ta·to dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sā·nāṃ bha·yā·va·hān / prā·dur·bhū·tān su·gho·rāṃś ca dhūm·rāk·ṣo vya·thi·to 'bha·vat
- 35
tataḥ subhīmo bahubhir niśācarair vṛto 'bhiniṣkramya raṇotsuko balī / dadarśa tāṃ rāghavabāhupālitāṃ samudrakalpāṃ bahuvānarīṃ camūm
ta·taḥ su·bhī·mo ba·hu·bhir ni·śā·ca·rair vṛ·to 'bhi·niṣ·kram·ya ra·ṇot·su·ko ba·lī / da·dar·śa tāṃ rā·gha·va·bā·hu·pā·li·tāṃ sa·mud·ra·kal·pāṃ ba·hu·vā·na·rīṃ ca·mūm
Yuddhakāṇḍa · sarga 42 37 verses
- 1
dhūmrākṣaṃ prekṣya niryāntaṃ rākṣasaṃ bhīmanisvanam / vinedur vānarāḥ sarve prahṛṣṭā yuddhakāṅkṣiṇaḥ
dhūm·rāk·ṣaṃ prek·ṣya nir·yān·taṃ rāk·ṣa·saṃ bhī·ma·nis·va·nam / vi·ne·dur vā·na·rāḥ sar·ve pra·hṛṣ·ṭā yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 2
teṣāṃ tu tumulaṃ yuddhaṃ saṃjajñe harirakṣasām / anyonyaṃ pādapair ghorair nighnataṃ śūlamudgaraiḥ
te·ṣāṃ tu tu·mu·laṃ yud·dhaṃ saṃ·jaj·ñe ha·ri·rak·ṣa·sām / an·yon·yaṃ pā·da·pair gho·rair nigh·na·taṃ śū·la·mud·ga·raiḥ
- 3
rākṣasair vānarā ghorā vinikṛttāḥ samantataḥ / vānarai rākṣasāś cāpi drumair bhūmau samīkṛtāḥ
rāk·ṣa·sair vā·na·rā gho·rā vi·ni·kṛt·tāḥ sa·man·ta·taḥ / vā·na·rai rāk·ṣa·sāś cā·pi dru·mair bhū·mau sa·mī·kṛ·tāḥ
- 4
rākṣasāś cāpi saṃkruddhā vānarān niśitaiḥ śaraiḥ / vivyadhur ghorasaṃkāśaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ
rāk·ṣa·sāś cā·pi saṃk·rud·dhā vā·na·rān ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / viv·ya·dhur gho·ra·saṃ·kā·śaiḥ kaṅ·ka·pat·rair a·jih·ma·gaiḥ
- 5
te gadābhiś ca bhīmābhiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ / ghoraiś ca parighaiś citrais triśūlaiś cāpi saṃśitaiḥ
te ga·dā·bhiś ca bhī·mā·bhiḥ paṭ·ṭa·saiḥ kū·ṭa·mud·ga·raiḥ / gho·raiś ca pa·ri·ghaiś cit·rais tri·śū·laiś cā·pi saṃ·śi·taiḥ
- 6
vidāryamāṇā rakṣobhir vānarās te mahābalāḥ / amarṣāj janitoddharṣāś cakruḥ karmāṇy abhītavat
vi·dār·ya·mā·ṇā rak·ṣo·bhir vā·na·rās te ma·hā·ba·lāḥ / a·mar·ṣāj ja·ni·tod·dhar·ṣāś cak·ruḥ kar·māṇy a·bhī·ta·vat
- 7
śaranirbhinnagātrās te śūlanirbhinnadehinaḥ / jagṛhus te drumāṃs tatra śilāś ca hariyūthapāḥ
śa·ra·nir·bhin·na·gāt·rās te śū·la·nir·bhin·na·de·hi·naḥ / ja·gṛ·hus te dru·māṃs tat·ra śi·lāś ca ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 8
te bhīmavegā harayo nardamānās tatas tataḥ / mamanthū rākṣasān bhīmān nāmāni ca babhāṣire
te bhī·ma·ve·gā ha·ra·yo nar·da·mā·nās ta·tas ta·taḥ / ma·man·thū rāk·ṣa·sān bhī·mān nā·mā·ni ca ba·bhā·ṣi·re
- 9
tad babhūvādbhutaṃ ghoraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām / śilābhir vividhābhiś ca bahuśākhaiś ca pādapaiḥ
tad ba·bhū·vād·bhu·taṃ gho·raṃ yud·dhaṃ vā·na·ra·rak·ṣa·sām / śi·lā·bhir vi·vi·dhā·bhiś ca ba·hu·śā·khaiś ca pā·da·paiḥ
- 10
rākṣasā mathitāḥ ke cid vānarair jitakāśibhiḥ / vavarṣū rudhiraṃ ke cin mukhai rudhirabhojanāḥ
rāk·ṣa·sā ma·thi·tāḥ ke cid vā·na·rair ji·ta·kā·śi·bhiḥ / va·var·ṣū ru·dhi·raṃ ke cin mu·khai ru·dhi·ra·bho·ja·nāḥ
- 11
pārśveṣu dāritāḥ ke cit ke cid rāśīkṛtā drumaiḥ / śilābhiś cūrṇitāḥ ke cit ke cid dantair vidāritāḥ
pār·śve·ṣu dā·ri·tāḥ ke cit ke cid rā·śī·kṛ·tā dru·maiḥ / śi·lā·bhiś cūr·ṇi·tāḥ ke cit ke cid dan·tair vi·dā·ri·tāḥ
- 12
dhvajair vimathitair bhagnaiḥ kharaiś ca vinipātitaiḥ / rathair vidhvaṃsitaiś cāpi patitai rajanīcaraiḥ
dhva·jair vi·ma·thi·tair bhag·naiḥ kha·raiś ca vi·ni·pā·ti·taiḥ / ra·thair vidh·vaṃ·si·taiś cā·pi pa·ti·tai ra·ja·nī·ca·raiḥ
- 13
vānarair bhīmavikrāntair āplutyāplutya vegitaiḥ / rākṣasāḥ karajais tīkṣṇair mukheṣu vinikartitāḥ
vā·na·rair bhī·ma·vik·rān·tair āp·lut·yāp·lut·ya ve·gi·taiḥ / rāk·ṣa·sāḥ ka·ra·jais tīk·ṣṇair mu·khe·ṣu vi·ni·kar·ti·tāḥ
- 14
vivarṇavadanā bhūyo viprakīrṇaśiroruhāḥ / mūḍhāḥ śoṇitagandhena nipetur dharaṇītale
vi·var·ṇa·va·da·nā bhū·yo vip·ra·kīr·ṇa·śi·ro·ru·hāḥ / mū·ḍhāḥ śo·ṇi·ta·gan·dhe·na ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 15
naye tu paramakruddhā rākṣasā bhīmavikramāḥ / talair evābhidhāvanti vajrasparśasamair harīn
na·ye tu pa·ra·mak·rud·dhā rāk·ṣa·sā bhī·ma·vik·ra·māḥ / ta·lair e·vā·bhi·dhā·van·ti vaj·ras·par·śa·sa·mair ha·rīn
- 16
vanarair āpatantas te vegitā vegavattaraiḥ / muṣṭibhiś caraṇair dantaiḥ pādapaiś cāpapothitāḥ
va·na·rair ā·pa·tan·tas te ve·gi·tā ve·ga·vat·ta·raiḥ / muṣ·ṭi·bhiś ca·ra·ṇair dan·taiḥ pā·da·paiś cā·pa·po·thi·tāḥ
- 17
sanyaṃ tu vidrutaṃ dṛṣṭvā dhūmrākṣo rākṣasarṣabhaḥ / krodhena kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ yuyutsatām
san·yaṃ tu vid·ru·taṃ dṛṣ·ṭvā dhūm·rāk·ṣo rāk·ṣa·sar·ṣa·bhaḥ / kro·dhe·na ka·da·naṃ cak·re vā·na·rā·ṇāṃ yu·yut·sa·tām
- 18
prāsaiḥ pramathitāḥ ke cid vānarāḥ śoṇitasravāḥ / mudgarair āhatāḥ ke cit patitā dharaṇītale
prā·saiḥ pra·ma·thi·tāḥ ke cid vā·na·rāḥ śo·ṇi·tas·ra·vāḥ / mud·ga·rair ā·ha·tāḥ ke cit pa·ti·tā dha·ra·ṇī·ta·le
- 19
parighair mathitaḥ ke cid bhiṇḍipālair vidāritāḥ / paṭṭasair āhatāḥ ke cid vihvalanto gatāsavaḥ
pa·ri·ghair ma·thi·taḥ ke cid bhiṇ·ḍi·pā·lair vi·dā·ri·tāḥ / paṭ·ṭa·sair ā·ha·tāḥ ke cid vih·va·lan·to ga·tā·sa·vaḥ
- 20
ke cid vinihatā bhūmau rudhirārdrā vanaukasaḥ / ke cid vidrāvitā naṣṭāḥ saṃkruddhai rākṣasair yudhi
ke cid vi·ni·ha·tā bhū·mau ru·dhi·rār·drā va·nau·ka·saḥ / ke cid vid·rā·vi·tā naṣ·ṭāḥ saṃk·rud·dhai rāk·ṣa·sair yu·dhi
- 21
vibhinnahṛdayāḥ ke cid ekapārśvena śāyitāḥ / vidāritāstraśūlai ca ke cid āntrair vinisrutāḥ
vi·bhin·na·hṛ·da·yāḥ ke cid e·ka·pār·śve·na śā·yi·tāḥ / vi·dā·ri·tās·tra·śū·lai ca ke cid ān·trair vi·nis·ru·tāḥ
- 22
tat subhīmaṃ mahad yuddhaṃ harirākasa saṃkulam / prababhau śastrabahulaṃ śilāpādapasaṃkulam
tat su·bhī·maṃ ma·had yud·dhaṃ ha·ri·rā·ka·sa saṃ·ku·lam / pra·ba·bhau śas·tra·ba·hu·laṃ śi·lā·pā·da·pa·saṃ·ku·lam
- 23
dhanurjyātantrimadhuraṃ hikkātālasamanvitam / mandrastanitasaṃgītaṃ yuddhagāndharvam ābabhau
dha·nur·jyā·tan·tri·ma·dhu·raṃ hik·kā·tā·la·sa·man·vi·tam / man·dras·ta·ni·ta·saṃ·gī·taṃ yud·dha·gān·dhar·vam ā·ba·bhau
- 24
dhūmrākṣas tu dhanuṣpāṇir vānarān raṇamūrdhani / hasan vidrāvayām āsa diśas tāñ śaravṛṣṭibhiḥ
dhūm·rāk·ṣas tu dha·nuṣ·pā·ṇir vā·na·rān ra·ṇa·mūr·dha·ni / ha·san vid·rā·va·yām ā·sa di·śas tāñ śa·ra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ
- 25
dhūmrākṣeṇārditaṃ sainyaṃ vyathitaṃ dṛśya mārutiḥ / abhyavartata saṃkruddhaḥ pragṛhya vipulāṃ śilām
dhūm·rāk·ṣe·ṇār·di·taṃ sain·yaṃ vya·thi·taṃ dṛś·ya mā·ru·tiḥ / abh·ya·var·ta·ta saṃk·rud·dhaḥ pra·gṛh·ya vi·pu·lāṃ śi·lām
- 26
krodhād dviguṇatāmrākṣaḥ pitṛtulyaparākramaḥ / śilāṃ tāṃ pātayām āsa dhūmrākṣasya rathaṃ prati
kro·dhād dvi·gu·ṇa·tām·rāk·ṣaḥ pi·tṛ·tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ / śi·lāṃ tāṃ pā·ta·yām ā·sa dhūm·rāk·ṣas·ya ra·thaṃ pra·ti
- 27
āpatantīṃ śilāṃ dṛṣṭvā gadām udyamya saṃbhramāt / rathād āplutya vegena vasudhāyāṃ vyatiṣṭhata
ā·pa·tan·tīṃ śi·lāṃ dṛṣ·ṭvā ga·dām ud·yam·ya saṃbh·ra·māt / ra·thād āp·lut·ya ve·ge·na va·su·dhā·yāṃ vya·tiṣ·ṭha·ta
- 28
sā pramathya rathaṃ tasya nipapāta śilābhuvi / sacakrakūbaraṃ sāśvaṃ sadhvajaṃ saśarāsanam
sā pra·math·ya ra·thaṃ tas·ya ni·pa·pā·ta śi·lā·bhu·vi / sa·cak·ra·kū·ba·raṃ sāś·vaṃ sadh·va·jaṃ sa·śa·rā·sa·nam
- 29
sa bhaṅktvā tu rathaṃ tasya hanūmān mārutātmajaḥ / rakṣasāṃ kadanaṃ cakre saskandhaviṭapair drumaiḥ
sa bhaṅ·ktvā tu ra·thaṃ tas·ya ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / rak·ṣa·sāṃ ka·da·naṃ cak·re sas·kan·dha·vi·ṭa·pair dru·maiḥ
- 30
vibhinnaśiraso bhūtvā rākṣasāḥ śoṇitokṣitāḥ / drumaiḥ pramathitāś cānye nipetur dharaṇītale
vi·bhin·na·śi·ra·so bhūt·vā rāk·ṣa·sāḥ śo·ṇi·tok·ṣi·tāḥ / dru·maiḥ pra·ma·thi·tāś cān·ye ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 31
vidrāvya rākṣasaṃ sainyaṃ hanūmān mārutātmajaḥ / gireḥ śikharam ādāya dhūmrākṣam abhidudruve
vid·rāv·ya rāk·ṣa·saṃ sain·yaṃ ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / gi·reḥ śi·kha·ram ā·dā·ya dhūm·rāk·ṣam a·bhi·dud·ru·ve
- 32
tam āpatantaṃ dhūmrākṣo gadām udyamya vīryavān / vinardamānaḥ sahasā hanūmantam abhidravat
tam ā·pa·tan·taṃ dhūm·rāk·ṣo ga·dām ud·yam·ya vīr·ya·vān / vi·nar·da·mā·naḥ sa·ha·sā ha·nū·man·tam a·bhid·ra·vat
- 33
tataḥ kruddhas tu vegena gadāṃ tāṃ bahukaṇṭakām / pātayām āsa dhūmrākṣo mastake tu hanūmataḥ
ta·taḥ krud·dhas tu ve·ge·na ga·dāṃ tāṃ ba·hu·kaṇ·ṭa·kām / pā·ta·yām ā·sa dhūm·rāk·ṣo mas·ta·ke tu ha·nū·ma·taḥ
- 34
tāḍitaḥ sa tayā tatra gadayā bhīmarūpayā / sa kapir mārutabalas taṃ prahāram acintayan / dhūmrākṣasya śiro madhye giriśṛṅgam apātayat
tā·ḍi·taḥ sa ta·yā tat·ra ga·da·yā bhī·ma·rū·pa·yā / sa ka·pir mā·ru·ta·ba·las taṃ pra·hā·ram a·cin·ta·yan / dhūm·rāk·ṣas·ya śi·ro madh·ye gi·ri·śṛṅ·gam a·pā·ta·yat
- 35
sa vihvalitasarvāṅgo giriśṛṅgeṇa tāḍitaḥ / papāta sahasā bhūmau vikīrṇa iva parvataḥ
sa vih·va·li·ta·sar·vāṅ·go gi·ri·śṛṅ·ge·ṇa tā·ḍi·taḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā bhū·mau vi·kīr·ṇa i·va par·va·taḥ
- 36
dhūmrākṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hataśeṣā niśācarāḥ / trastāḥ praviviśur laṅkāṃ vadhyamānāḥ plavaṃgamaiḥ
dhūm·rāk·ṣaṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā ha·ta·śe·ṣā ni·śā·ca·rāḥ / tras·tāḥ pra·vi·vi·śur laṅ·kāṃ vadh·ya·mā·nāḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ
- 37
sa tu pavanasuto nihatya śatruṃ kṣatajavahāḥ saritaś ca saṃvikīrya / ripuvadhajanitaśramo mahātmā mudam agamat kapibhiś ca pūjyamānaḥ
sa tu pa·va·na·su·to ni·hat·ya śat·ruṃ kṣa·ta·ja·va·hāḥ sa·ri·taś ca saṃ·vi·kīr·ya / ri·pu·va·dha·ja·ni·taś·ra·mo ma·hāt·mā mu·dam a·ga·mat ka·pi·bhiś ca pūj·ya·mā·naḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 43 27 verses
- 1
dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / balādhyakṣam uvācedaṃ kṛtāñjalim upasthitam
dhūm·rāk·ṣaṃ ni·ha·taṃ śrut·vā rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ba·lādh·yak·ṣam u·vā·ce·daṃ kṛ·tāñ·ja·lim u·pas·thi·tam
- 2
śīghraṃ niryāntu durdharṣā rākṣasā bhīmavikramāḥ / akampanaṃ puraskṛtya sarvaśastraprakovidam
śīgh·raṃ nir·yān·tu dur·dhar·ṣā rāk·ṣa·sā bhī·ma·vik·ra·māḥ / a·kam·pa·naṃ pu·ras·kṛt·ya sar·va·śas·trap·ra·ko·vi·dam
- 3
tato nānāpraharaṇā bhīmākṣā bhīmadarśanāḥ / niṣpetū rākṣasā mukhyā balādhyakṣapracoditāḥ
ta·to nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā bhī·māk·ṣā bhī·ma·dar·śa·nāḥ / niṣ·pe·tū rāk·ṣa·sā mukh·yā ba·lādh·yak·ṣap·ra·co·di·tāḥ
- 4
ratham āsthāya vipulaṃ taptakāñcanakuṇḍalaḥ / rākasaiḥ saṃvṛto ghorais tadā niryāty akampanaḥ
ra·tham ās·thā·ya vi·pu·laṃ tap·ta·kāñ·ca·na·kuṇ·ḍa·laḥ / rā·ka·saiḥ saṃ·vṛ·to gho·rais ta·dā nir·yāty a·kam·pa·naḥ
- 5
na hi kampayituṃ śakyaḥ surair api mahāmṛdhe / akampanas tatas teṣām āditya iva tejasā
na hi kam·pa·yi·tuṃ śak·yaḥ su·rair a·pi ma·hā·mṛ·dhe / a·kam·pa·nas ta·tas te·ṣām ā·dit·ya i·va te·ja·sā
- 6
tasya nidhāvamānasya saṃrabdhasya yuyutsayā / akasmād dainyam āgacchad dhayānāṃ rathavāhinām
tas·ya ni·dhā·va·mā·nas·ya saṃ·rab·dhas·ya yu·yut·sa·yā / a·kas·mād dain·yam ā·gac·chad dha·yā·nāṃ ra·tha·vā·hi·nām
- 7
vyasphuran nayanaṃ cāsya savyaṃ yuddhābhinandinaḥ / vivarṇo mukhavarṇaś ca gadgadaś cābhavat svaraḥ
vyas·phu·ran na·ya·naṃ cās·ya sav·yaṃ yud·dhā·bhi·nan·di·naḥ / vi·var·ṇo mu·kha·var·ṇaś ca gad·ga·daś cā·bha·vat sva·raḥ
- 8
abhavat sudine cāpi durdine rūkṣamārutam / ūcuḥ khagā mṛgāḥ sarve vācaḥ krūrā bhayāvahāḥ
a·bha·vat su·di·ne cā·pi dur·di·ne rūk·ṣa·mā·ru·tam / ū·cuḥ kha·gā mṛ·gāḥ sar·ve vā·caḥ krū·rā bha·yā·va·hāḥ
- 9
sa siṃhopacitaskandhaḥ śārdūlasamavikramaḥ / tān utpātān acintyaiva nirjagāma raṇājiram
sa siṃ·ho·pa·ci·tas·kan·dhaḥ śār·dū·la·sa·ma·vik·ra·maḥ / tān ut·pā·tān a·cin·tyai·va nir·ja·gā·ma ra·ṇā·ji·ram
- 10
tadā nirgacchatas tasya rakṣasaḥ saha rākṣasaiḥ / babhūva sumahān nādaḥ kṣobhayann iva sāgaram
ta·dā nir·gac·cha·tas tas·ya rak·ṣa·saḥ sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / ba·bhū·va su·ma·hān nā·daḥ kṣo·bha·yann i·va sā·ga·ram
- 11
tena śabdena vitrastā vānarāṇāṃ mahācamūḥ / drumaśailapraharaṇā yoddhuṃ samavatiṣṭhata
te·na śab·de·na vit·ras·tā vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūḥ / dru·ma·śai·lap·ra·ha·ra·ṇā yod·dhuṃ sa·ma·va·tiṣ·ṭha·ta
- 12
teṣāṃ yuddhaṃ mahāraudraṃ saṃjajñe kapirakṣasām / rāmarāvaṇayor arthe samabhityaktajīvinām
te·ṣāṃ yud·dhaṃ ma·hā·raud·raṃ saṃ·jaj·ñe ka·pi·rak·ṣa·sām / rā·ma·rā·va·ṇa·yor ar·the sa·ma·bhit·yak·ta·jī·vi·nām
- 13
sarve hy atibalāḥ śūrāḥ sarve parvatasaṃnibhāḥ / harayo rākṣasāś caiva parasparajighaṃsavaḥ
sar·ve hy a·ti·ba·lāḥ śū·rāḥ sar·ve par·va·ta·saṃ·ni·bhāḥ / ha·ra·yo rāk·ṣa·sāś cai·va pa·ras·pa·ra·ji·ghaṃ·sa·vaḥ
- 14
teṣāṃ vinardātāṃ śabdaḥ saṃyuge 'titarasvinām / śuśruve sumahān krodhād anyonyam abhigarjatām
te·ṣāṃ vi·nar·dā·tāṃ śab·daḥ saṃ·yu·ge 'ti·ta·ras·vi·nām / śuś·ru·ve su·ma·hān kro·dhād an·yon·yam a·bhi·gar·ja·tām
- 15
rajaś cāruṇavarṇābhaṃ subhīmam abhavad bhṛśam / uddhūtaṃ harirakṣobhiḥ saṃrurodha diśo daśa
ra·jaś cā·ru·ṇa·var·ṇā·bhaṃ su·bhī·mam a·bha·vad bhṛ·śam / ud·dhū·taṃ ha·ri·rak·ṣo·bhiḥ saṃ·ru·ro·dha di·śo da·śa
- 16
anyonyaṃ rajasā tena kauśeyoddhūtapāṇḍunā / saṃvṛtāni ca bhūtāni dadṛśur na raṇājire
an·yon·yaṃ ra·ja·sā te·na kau·śe·yod·dhū·ta·pāṇ·ḍu·nā / saṃ·vṛ·tā·ni ca bhū·tā·ni da·dṛ·śur na ra·ṇā·ji·re
- 17
na dhvajo na patākāvā varma vā turago 'pi vā / āyudhaṃ syandanaṃ vāpi dadṛśe tena reṇunā
na dhva·jo na pa·tā·kā·vā var·ma vā tu·ra·go 'pi vā / ā·yu·dhaṃ syan·da·naṃ vā·pi da·dṛ·śe te·na re·ṇu·nā
- 18
śabdaś ca sumahāṃs teṣāṃ nardatām abhidhāvatām / śrūyate tumule yuddhe na rūpāṇi cakāśire
śab·daś ca su·ma·hāṃs te·ṣāṃ nar·da·tām a·bhi·dhā·va·tām / śrū·ya·te tu·mu·le yud·dhe na rū·pā·ṇi ca·kā·śi·re
- 19
harīn eva susaṃkruddhā harayo jaghnur āhave / rākṣasāś cāpi rakṣāṃsi nijaghnus timire tadā
ha·rīn e·va su·saṃk·rud·dhā ha·ra·yo jagh·nur ā·ha·ve / rāk·ṣa·sāś cā·pi rak·ṣāṃ·si ni·jagh·nus ti·mi·re ta·dā
- 20
parāṃś caiva vinighnantaḥ svāṃś ca vānararākṣasāḥ / rudhirārdraṃ tadā cakrur mahīṃ paṅkānulepanām
pa·rāṃś cai·va vi·nigh·nan·taḥ svāṃś ca vā·na·ra·rāk·ṣa·sāḥ / ru·dhi·rār·draṃ ta·dā cak·rur ma·hīṃ paṅ·kā·nu·le·pa·nām
- 21
tatas tu rudhiraugheṇa siktaṃ vyapagataṃ rajaḥ / śarīraśavasaṃkīrṇā babhūva ca vasuṃdharā
ta·tas tu ru·dhi·rau·ghe·ṇa sik·taṃ vya·pa·ga·taṃ ra·jaḥ / śa·rī·ra·śa·va·saṃ·kīr·ṇā ba·bhū·va ca va·suṃ·dha·rā
- 22
drumaśaktiśilāprāsair gadāparighatomaraiḥ / harayo rākṣasās tūrṇaṃ jaghnur anyonyam ojasā
dru·ma·śak·ti·śi·lāp·rā·sair ga·dā·pa·ri·gha·to·ma·raiḥ / ha·ra·yo rāk·ṣa·sās tūr·ṇaṃ jagh·nur an·yon·yam o·ja·sā
- 23
bāhubhiḥ parighākārair yudhyantaḥ parvatopamāḥ / harayo bhīmakarmāṇo rākṣasāñ jaghnur āhave
bā·hu·bhiḥ pa·ri·ghā·kā·rair yudh·yan·taḥ par·va·to·pa·māḥ / ha·ra·yo bhī·ma·kar·mā·ṇo rāk·ṣa·sāñ jagh·nur ā·ha·ve
- 24
rākṣasāś cāpi saṃkruddhāḥ prāsatomarapāṇayaḥ / kapīn nijaghnire tatra śastraiḥ paramadāruṇaiḥ
rāk·ṣa·sāś cā·pi saṃk·rud·dhāḥ prā·sa·to·ma·ra·pā·ṇa·yaḥ / ka·pīn ni·jagh·ni·re tat·ra śas·traiḥ pa·ra·ma·dā·ru·ṇaiḥ
- 25
harayas tv api rakṣāṃsi mahādrumamahāśmabhiḥ / vidārayanty abhikramya śastrāṇy ācchidya vīryataḥ
ha·ra·yas tv a·pi rak·ṣāṃ·si ma·hād·ru·ma·ma·hāś·ma·bhiḥ / vi·dā·ra·yanty a·bhik·ram·ya śas·trāṇy āc·chid·ya vīr·ya·taḥ
- 26
etasminn antare vīrā harayaḥ kumudo nalaḥ / maindaś ca paramakruddhaś cakrur vegam anuttamam
e·tas·minn an·ta·re vī·rā ha·ra·yaḥ ku·mu·do na·laḥ / main·daś ca pa·ra·mak·rud·dhaś cak·rur ve·gam a·nut·ta·mam
- 27
te tu vṛkṣair mahāvegā rākṣasānāṃ camūmukhe / kadanaṃ sumaha cakrur līlayā hariyūthapāḥ
te tu vṛk·ṣair ma·hā·ve·gā rāk·ṣa·sā·nāṃ ca·mū·mu·khe / ka·da·naṃ su·ma·ha cak·rur lī·la·yā ha·ri·yū·tha·pāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 44 38 verses
- 1
tad dṛṣṭvā sumahat karma kṛtaṃ vānarasattamaiḥ / krodham āhārayām āsa yudhi tīvram akampanaḥ
tad dṛṣ·ṭvā su·ma·hat kar·ma kṛ·taṃ vā·na·ra·sat·ta·maiḥ / kro·dham ā·hā·ra·yām ā·sa yu·dhi tīv·ram a·kam·pa·naḥ
- 2
krodhamūrchitarūpas tu dhnuvan paramakārmukam / dṛṣṭvā tu karma śatrūṇāṃ sārathiṃ vākyam abravīt
kro·dha·mūr·chi·ta·rū·pas tu dhnu·van pa·ra·ma·kār·mu·kam / dṛṣ·ṭvā tu kar·ma śat·rū·ṇāṃ sā·ra·thiṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 3
tatraiva tāvat tvaritaṃ rathaṃ prāpaya sārathe / ete 'tra bahavo ghnanti subahūn rākṣasān raṇe
tat·rai·va tā·vat tva·ri·taṃ ra·thaṃ prā·pa·ya sā·ra·the / e·te 'tra ba·ha·vo ghnan·ti su·ba·hūn rāk·ṣa·sān ra·ṇe
- 4
ete 'tra balavanto hi bhīmakāyāś ca vānarāḥ / drumaśailapraharaṇās tiṣṭhanti pramukhe mama
e·te 'tra ba·la·van·to hi bhī·ma·kā·yāś ca vā·na·rāḥ / dru·ma·śai·lap·ra·ha·ra·ṇās tiṣ·ṭhan·ti pra·mu·khe ma·ma
- 5
etān nihantum icchāmi samaraślāghino hy aham / etaiḥ pramathitaṃ sarvaṃ dṛśyate rākṣasaṃ balam
e·tān ni·han·tum ic·chā·mi sa·ma·raś·lā·ghi·no hy a·ham / e·taiḥ pra·ma·thi·taṃ sar·vaṃ dṛś·ya·te rāk·ṣa·saṃ ba·lam
- 6
tataḥ prajavitāśvena rathena rathināṃ varaḥ / harīn abhyahanat krodhāc charajālair akampanaḥ
ta·taḥ pra·ja·vi·tāś·ve·na ra·the·na ra·thi·nāṃ va·raḥ / ha·rīn abh·ya·ha·nat kro·dhāc cha·ra·jā·lair a·kam·pa·naḥ
- 7
na sthātuṃ vānarāḥ śekuḥ kiṃ punar yoddhum āhave / akampanaśarair bhagnāḥ sarva eva pradudruvuḥ
na sthā·tuṃ vā·na·rāḥ śe·kuḥ kiṃ pu·nar yod·dhum ā·ha·ve / a·kam·pa·na·śa·rair bhag·nāḥ sar·va e·va pra·dud·ru·vuḥ
- 8
tān mṛtyuvaśam āpannān akampanavaśaṃ gatān / samīkṣya hanumāñ jñātīn upatasthe mahābalaḥ
tān mṛt·yu·va·śam ā·pan·nān a·kam·pa·na·va·śaṃ ga·tān / sa·mīk·ṣya ha·nu·māñ jñā·tīn u·pa·tas·the ma·hā·ba·laḥ
- 9
taṃ mahāplavagaṃ dṛṣṭvā sarve plavagayūthapāḥ / sametya samare vīrāḥ sahitāḥ paryavārayan
taṃ ma·hāp·la·va·gaṃ dṛṣ·ṭvā sar·ve pla·va·ga·yū·tha·pāḥ / sa·met·ya sa·ma·re vī·rāḥ sa·hi·tāḥ par·ya·vā·ra·yan
- 10
vyavasthitaṃ hanūmantaṃ te dṛṣṭvā hariyūthapāḥ / babhūvur balavanto hi balavantam upāśritāḥ
vya·vas·thi·taṃ ha·nū·man·taṃ te dṛṣ·ṭvā ha·ri·yū·tha·pāḥ / ba·bhū·vur ba·la·van·to hi ba·la·van·tam u·pāś·ri·tāḥ
- 11
akampanas tu śailābhaṃ hanūmantam avasthitam / mahendra iva dhārābhiḥ śarair abhivavarṣa ha
a·kam·pa·nas tu śai·lā·bhaṃ ha·nū·man·tam a·vas·thi·tam / ma·hen·dra i·va dhā·rā·bhiḥ śa·rair a·bhi·va·var·ṣa ha
- 12
acintayitvā bāṇaughāñ śarīre patitāñ śitān / akampanavadhārthāya mano dadhre mahābalaḥ
a·cin·ta·yit·vā bā·ṇau·ghāñ śa·rī·re pa·ti·tāñ śi·tān / a·kam·pa·na·va·dhār·thā·ya ma·no dadh·re ma·hā·ba·laḥ
- 13
sa prahasya mahātejā hanūmān mārutātmajaḥ / abhidudrāva tad rakṣaḥ kampayann iva medinīm
sa pra·has·ya ma·hā·te·jā ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / a·bhi·dud·rā·va tad rak·ṣaḥ kam·pa·yann i·va me·di·nīm
- 14
tasyābhinardamānasya dīpyamānasya tejasā / babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ
tas·yā·bhi·nar·da·mā·nas·ya dīp·ya·mā·nas·ya te·ja·sā / ba·bhū·va rū·paṃ dur·dhar·ṣaṃ dīp·tas·ye·va vi·bhā·va·soḥ
- 15
ātmānaṃ tv apraharaṇaṃ jñātvā krodhasamanvitaḥ / śailam utpāṭayām āsa vegena haripuṃgavaḥ
āt·mā·naṃ tv ap·ra·ha·ra·ṇaṃ jñāt·vā kro·dha·sa·man·vi·taḥ / śai·lam ut·pā·ṭa·yām ā·sa ve·ge·na ha·ri·puṃ·ga·vaḥ
- 16
taṃ gṛhītvā mahāśailaṃ pāṇinaikena mārutiḥ / vinadya sumahānādaṃ bhrāmayām āsa vīryavān
taṃ gṛ·hīt·vā ma·hā·śai·laṃ pā·ṇi·nai·ke·na mā·ru·tiḥ / vi·nad·ya su·ma·hā·nā·daṃ bhrā·ma·yām ā·sa vīr·ya·vān
- 17
tatas tam abhidudrāva rākṣasendram akampanam / yathā hi namuciṃ saṃkhye vajreṇeva puraṃdaraḥ
ta·tas tam a·bhi·dud·rā·va rāk·ṣa·sen·dram a·kam·pa·nam / ya·thā hi na·mu·ciṃ saṃkh·ye vaj·re·ṇe·va pu·raṃ·da·raḥ
- 18
akampanas tu tad dṛṣṭvā giriśṛṅgaṃ samudyatam / dūrād eva mahābāṇair ardhacandrair vyadārayat
a·kam·pa·nas tu tad dṛṣ·ṭvā gi·ri·śṛṅ·gaṃ sa·mud·ya·tam / dū·rād e·va ma·hā·bā·ṇair ar·dha·can·drair vya·dā·ra·yat
- 19
tat parvatāgram ākāśe rakṣobāṇavidāritam / vikīrṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hanūmān krodhamūrchitaḥ
tat par·va·tāg·ram ā·kā·śe rak·ṣo·bā·ṇa·vi·dā·ri·tam / vi·kīr·ṇaṃ pa·ti·taṃ dṛṣ·ṭvā ha·nū·mān kro·dha·mūr·chi·taḥ
- 20
so 'śvakarṇaṃ samāsādya roṣadarpānvito hariḥ / tūrṇam utpāṭayām āsa mahāgirim ivocchritam
so 'śva·kar·ṇaṃ sa·mā·sād·ya ro·ṣa·dar·pān·vi·to ha·riḥ / tūr·ṇam ut·pā·ṭa·yām ā·sa ma·hā·gi·rim i·voc·chri·tam
- 21
taṃ gṛhītvā mahāskandhaṃ so 'śvakarṇaṃ mahādyutiḥ / prahasya parayā prītyā bhrāmayām āsa saṃyuge
taṃ gṛ·hīt·vā ma·hās·kan·dhaṃ so 'śva·kar·ṇaṃ ma·hād·yu·tiḥ / pra·has·ya pa·ra·yā prīt·yā bhrā·ma·yām ā·sa saṃ·yu·ge
- 22
pradhāvann uruvegena prabhañjaṃs tarasā drumān / hanūmān paramakruddhaś caraṇair dārayat kṣitim
pra·dhā·vann u·ru·ve·ge·na pra·bhañ·jaṃs ta·ra·sā dru·mān / ha·nū·mān pa·ra·mak·rud·dhaś ca·ra·ṇair dā·ra·yat kṣi·tim
- 23
gajāṃś ca sagajārohān sarathān rathinas tathā / jaghāna hanumān dhīmān rākṣasāṃś ca padātikān
ga·jāṃś ca sa·ga·jā·ro·hān sa·ra·thān ra·thi·nas ta·thā / ja·ghā·na ha·nu·mān dhī·mān rāk·ṣa·sāṃś ca pa·dā·ti·kān
- 24
tam antakam iva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam / hanūmantam abhiprekṣya rākṣasā vipradudruvuḥ
tam an·ta·kam i·va krud·dhaṃ sa·ma·re prā·ṇa·hā·ri·ṇam / ha·nū·man·tam a·bhip·rek·ṣya rāk·ṣa·sā vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 25
tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham / dadarśākampano vīraś cukrodha ca nanāda ca
tam ā·pa·tan·taṃ saṃk·rud·dhaṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ bha·yā·va·ham / da·dar·śā·kam·pa·no vī·raś cuk·ro·dha ca na·nā·da ca
- 26
sa caturdaśabhir bāṇaiḥ śitair dehavidāraṇaiḥ / nirbibheda hanūmantaṃ mahāvīryam akampanaḥ
sa ca·tur·da·śa·bhir bā·ṇaiḥ śi·tair de·ha·vi·dā·ra·ṇaiḥ / nir·bi·bhe·da ha·nū·man·taṃ ma·hā·vīr·yam a·kam·pa·naḥ
- 27
sa tathā pratividdhas tu bahvībhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ / hanūmān dadṛśe vīraḥ prarūḍha iva sānumān
sa ta·thā pra·ti·vid·dhas tu bah·vī·bhiḥ śa·ra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ / ha·nū·mān da·dṛ·śe vī·raḥ pra·rū·ḍha i·va sā·nu·mān
- 28
tato 'nyaṃ vṛkṣam utpāṭya kṛtvā vegam anuttamam / śirasy abhijaghānāśu rākṣasendram akampanam
ta·to 'nyaṃ vṛk·ṣam ut·pāṭ·ya kṛt·vā ve·gam a·nut·ta·mam / śi·rasy a·bhi·ja·ghā·nā·śu rāk·ṣa·sen·dram a·kam·pa·nam
- 29
sa vṛkṣeṇa hatas tena sakrodhena mahātmanā / rākṣaso vānarendreṇa papāta sa mamāra ca
sa vṛk·ṣe·ṇa ha·tas te·na sak·ro·dhe·na ma·hāt·ma·nā / rāk·ṣa·so vā·na·ren·dre·ṇa pa·pā·ta sa ma·mā·ra ca
- 30
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasendram akampanam / vyathitā rākṣasāḥ sarve kṣitikampa iva drumāḥ
taṃ dṛṣ·ṭvā ni·ha·taṃ bhū·mau rāk·ṣa·sen·dram a·kam·pa·nam / vya·thi·tā rāk·ṣa·sāḥ sar·ve kṣi·ti·kam·pa i·va dru·māḥ
- 31
tyaktapraharaṇāḥ sarve rākṣasās te parājitāḥ / laṅkām abhiyayus trastā vānarais tair abhidrutāḥ
tyak·tap·ra·ha·ra·ṇāḥ sar·ve rāk·ṣa·sās te pa·rā·ji·tāḥ / laṅ·kām a·bhi·ya·yus tras·tā vā·na·rais tair a·bhid·ru·tāḥ
- 32
te muktakeśāḥ saṃbhrāntā bhagnamānāḥ parājitāḥ / sravacchramajalair aṅgaiḥ śvasanto vipradudruvuḥ
te muk·ta·ke·śāḥ saṃbh·rān·tā bhag·na·mā·nāḥ pa·rā·ji·tāḥ / sra·vac·chra·ma·ja·lair aṅ·gaiḥ śva·san·to vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 33
anyonyaṃ pramamantus te viviśur nagaraṃ bhayāt / pṛṣṭhatas te susaṃmūḍhāḥ prekṣamāṇā muhur muhuḥ
an·yon·yaṃ pra·ma·man·tus te vi·vi·śur na·ga·raṃ bha·yāt / pṛṣ·ṭha·tas te su·saṃ·mū·ḍhāḥ prek·ṣa·mā·ṇā mu·hur mu·huḥ
- 34
teṣu laṅkāṃ praviṣṭeṣu rākṣaseṣu mahābalāḥ / sametya harayaḥ sarve hanūmantam apūjayan
te·ṣu laṅ·kāṃ pra·viṣ·ṭe·ṣu rāk·ṣa·se·ṣu ma·hā·ba·lāḥ / sa·met·ya ha·ra·yaḥ sar·ve ha·nū·man·tam a·pū·ja·yan
- 35
so 'pi prahṛṣṭas tān sarvān harīn saṃpratyapūjayat / hanūmān sattvasaṃpanno yathārham anukūlataḥ
so 'pi pra·hṛṣ·ṭas tān sar·vān ha·rīn saṃp·rat·ya·pū·ja·yat / ha·nū·mān sat·tva·saṃ·pan·no ya·thār·ham a·nu·kū·la·taḥ
- 36
vineduś ca yathā prāṇaṃ harayo jitakāśinaḥ / cakarṣuś ca punas tatra saprāṇān eva rākṣasān
vi·ne·duś ca ya·thā prā·ṇaṃ ha·ra·yo ji·ta·kā·śi·naḥ / ca·kar·ṣuś ca pu·nas tat·ra sap·rā·ṇān e·va rāk·ṣa·sān
- 37
sa vīraśobhām abhajan mahākapiḥ sametya rakṣāṃsi nihatya mārutiḥ / mahāsuraṃ bhīmam amitranāśanaṃ yathaiva viṣṇur balinaṃ camūmukhe
sa vī·ra·śo·bhām a·bha·jan ma·hā·ka·piḥ sa·met·ya rak·ṣāṃ·si ni·hat·ya mā·ru·tiḥ / ma·hā·su·raṃ bhī·mam a·mit·ra·nā·śa·naṃ ya·thai·va viṣ·ṇur ba·li·naṃ ca·mū·mu·khe
- 38
apūjayan devagaṇās tadā kapiṃ svayaṃ ca rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ / tathaiva sugrīvamukhāḥ plavaṃgamā vibhīṣaṇaś caiva mahābalas tadā
a·pū·ja·yan de·va·ga·ṇās ta·dā ka·piṃ sva·yaṃ ca rā·mo 'ti·ba·laś ca lak·ṣma·ṇaḥ / ta·thai·va sug·rī·va·mu·khāḥ pla·vaṃ·ga·mā vi·bhī·ṣa·ṇaś cai·va ma·hā·ba·las ta·dā
Yuddhakāṇḍa · sarga 45 42 verses
- 1
akampanavadhaṃ śrutvā kruddho vai rākṣaseśvaraḥ / kiṃ cid dīnamukhaś cāpi sacivāṃs tān udaikṣata
a·kam·pa·na·va·dhaṃ śrut·vā krud·dho vai rāk·ṣa·seś·va·raḥ / kiṃ cid dī·na·mu·khaś cā·pi sa·ci·vāṃs tān u·daik·ṣa·ta
- 2
sa tu dhyātvā muhūrtaṃ tu mantribhiḥ saṃvicārya ca / purīṃ pariyayau laṅkāṃ sarvān gulmān avekṣitum
sa tu dhyāt·vā mu·hūr·taṃ tu man·tri·bhiḥ saṃ·vi·cār·ya ca / pu·rīṃ pa·ri·ya·yau laṅ·kāṃ sar·vān gul·mān a·vek·ṣi·tum
- 3
tāṃ rākṣasagaṇair guptāṃ gulmair bahubhir āvṛtām / dadarśa nagarīṃ laṅkāṃ patākādhvajamālinīm
tāṃ rāk·ṣa·sa·ga·ṇair gup·tāṃ gul·mair ba·hu·bhir ā·vṛ·tām / da·dar·śa na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ pa·tā·kādh·va·ja·mā·li·nīm
- 4
ruddhāṃ tu nagarīṃ dṛṣṭvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / uvācāmarṣitaḥ kāle prahastaṃ yuddhakovidam
rud·dhāṃ tu na·ga·rīṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / u·vā·cā·mar·ṣi·taḥ kā·le pra·has·taṃ yud·dha·ko·vi·dam
- 5
purasyopaniviṣṭasya sahasā pīḍitasya ca / nānyaṃ yuddhāt prapaśyāmi mokṣaṃ yuddhaviśārada
pu·ras·yo·pa·ni·viṣ·ṭas·ya sa·ha·sā pī·ḍi·tas·ya ca / nān·yaṃ yud·dhāt pra·paś·yā·mi mok·ṣaṃ yud·dha·vi·śā·ra·da
- 6
ahaṃ vā kumbhakarṇo vā tvaṃ vā senāpatir mama / indrajid vā nikumbho vā vaheyur bhāram īdṛśam
a·haṃ vā kum·bha·kar·ṇo vā tvaṃ vā se·nā·pa·tir ma·ma / in·dra·jid vā ni·kum·bho vā va·he·yur bhā·ram ī·dṛ·śam
- 7
sa tvaṃ balam itaḥ śīghram ādāya parigṛhya ca / vijayāyābhiniryāhi yatra sarve vanaukasaḥ
sa tvaṃ ba·lam i·taḥ śīgh·ram ā·dā·ya pa·ri·gṛh·ya ca / vi·ja·yā·yā·bhi·nir·yā·hi yat·ra sar·ve va·nau·ka·saḥ
- 8
niryāṇād eva te nūnaṃ capalā harivāhinī / nardatāṃ rākṣasendrāṇāṃ śrutvā nādaṃ draviṣyati
nir·yā·ṇād e·va te nū·naṃ ca·pa·lā ha·ri·vā·hi·nī / nar·da·tāṃ rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ śrut·vā nā·daṃ dra·viṣ·ya·ti
- 9
capalā hy avinītāś ca calacittāś ca vānarāḥ / na sahiṣyanti te nādaṃ siṃhanādam iva dvipāḥ
ca·pa·lā hy a·vi·nī·tāś ca ca·la·cit·tāś ca vā·na·rāḥ / na sa·hiṣ·yan·ti te nā·daṃ siṃ·ha·nā·dam i·va dvi·pāḥ
- 10
vidrute ca bale tasmin rāmaḥ saumitriṇā saha / avaśaste nirālambaḥ prahastavaśam eṣyati
vid·ru·te ca ba·le tas·min rā·maḥ sau·mit·ri·ṇā sa·ha / a·va·śas·te ni·rā·lam·baḥ pra·has·ta·va·śam eṣ·ya·ti
- 11
āpatsaṃśayitā śreyo nātra niḥsaṃśayīkṛtā / pratilomānulomaṃ vā yad vā no manyase hitam
ā·pat·saṃ·śa·yi·tā śre·yo nāt·ra niḥ·saṃ·śa·yī·kṛ·tā / pra·ti·lo·mā·nu·lo·maṃ vā yad vā no man·ya·se hi·tam
- 12
rāvaṇenaivam uktas tu prahasto vāhinīpatiḥ / rākṣasendram uvācedam asurendram ivośanā
rā·va·ṇe·nai·vam uk·tas tu pra·has·to vā·hi·nī·pa·tiḥ / rāk·ṣa·sen·dram u·vā·ce·dam a·su·ren·dram i·vo·śa·nā
- 13
rājan mantritapūrvaṃ naḥ kuśalaiḥ saha mantribhiḥ / vivādaś cāpi no vṛttaḥ samavekṣya parasparam
rā·jan man·tri·ta·pūr·vaṃ naḥ ku·śa·laiḥ sa·ha man·tri·bhiḥ / vi·vā·daś cā·pi no vṛt·taḥ sa·ma·vek·ṣya pa·ras·pa·ram
- 14
pradānena tu sītāyāḥ śreyo vyavasitaṃ mayā / apradāne punar yuddhaṃ dṛṣṭam etat tathaiva naḥ
pra·dā·ne·na tu sī·tā·yāḥ śre·yo vya·va·si·taṃ ma·yā / ap·ra·dā·ne pu·nar yud·dhaṃ dṛṣ·ṭam e·tat ta·thai·va naḥ
- 15
so 'haṃ dānaiś ca mānaiś ca satataṃ pūjitas tvayā / sāntvaiś ca vividhaiḥ kāle kiṃ na kuryāṃ priyaṃ tava
so 'haṃ dā·naiś ca mā·naiś ca sa·ta·taṃ pū·ji·tas tva·yā / sān·tvaiś ca vi·vi·dhaiḥ kā·le kiṃ na kur·yāṃ pri·yaṃ ta·va
- 16
na hi me jīvitaṃ rakṣyaṃ putradāradhanāni vā / tvaṃ paśya māṃ juhūṣantaṃ tvadarthe jīvitaṃ yudhi
na hi me jī·vi·taṃ rak·ṣyaṃ put·ra·dā·ra·dha·nā·ni vā / tvaṃ paś·ya māṃ ju·hū·ṣan·taṃ tva·dar·the jī·vi·taṃ yu·dhi
- 17
evam uktvā tu bhartāraṃ rāvaṇaṃ vāhinīpatiḥ / samānayata me śīghraṃ rākṣasānāṃ mahad balam
e·vam uk·tvā tu bhar·tā·raṃ rā·va·ṇaṃ vā·hi·nī·pa·tiḥ / sa·mā·na·ya·ta me śīgh·raṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·had ba·lam
- 18
madbāṇāśanivegena hatānāṃ tu raṇājire / adya tṛpyantu māṃsena pakṣiṇaḥ kānanaukasām
mad·bā·ṇā·śa·ni·ve·ge·na ha·tā·nāṃ tu ra·ṇā·ji·re / ad·ya tṛp·yan·tu māṃ·se·na pak·ṣi·ṇaḥ kā·na·nau·ka·sām
- 19
ity uktās te prahastena balādhyakṣāḥ kṛtatvarāḥ / balam udyojayām āsus tasmin rākṣasamandire
ity uk·tās te pra·has·te·na ba·lādh·yak·ṣāḥ kṛ·tat·va·rāḥ / ba·lam ud·yo·ja·yām ā·sus tas·min rāk·ṣa·sa·man·di·re
- 20
sā babhūva muhūrtena tigmanānāvidhāyudhaiḥ / laṅkā rākṣasavīrais tair gajair iva samākulā
sā ba·bhū·va mu·hūr·te·na tig·ma·nā·nā·vi·dhā·yu·dhaiḥ / laṅ·kā rāk·ṣa·sa·vī·rais tair ga·jair i·va sa·mā·ku·lā
- 21
hutāśanaṃ tarpayatāṃ brāhmaṇāṃś ca namasyatām / ājyagandhaprativahaḥ surabhir māruto vavau
hu·tā·śa·naṃ tar·pa·ya·tāṃ brāh·ma·ṇāṃś ca na·mas·ya·tām / āj·ya·gan·dhap·ra·ti·va·haḥ su·ra·bhir mā·ru·to va·vau
- 22
srajaś ca vividhākārā jagṛhus tv abhimantritāḥ / saṃgrāmasajjāḥ saṃhṛṣṭā dhārayan rākṣasās tadā
sra·jaś ca vi·vi·dhā·kā·rā ja·gṛ·hus tv a·bhi·man·tri·tāḥ / saṃg·rā·ma·saj·jāḥ saṃ·hṛṣ·ṭā dhā·ra·yan rāk·ṣa·sās ta·dā
- 23
sadhanuṣkāḥ kavacino vegād āplutya rākṣasāḥ / rāvaṇaṃ prekṣya rājānaṃ prahastaṃ paryavārayan
sa·dha·nuṣ·kāḥ ka·va·ci·no ve·gād āp·lut·ya rāk·ṣa·sāḥ / rā·va·ṇaṃ prek·ṣya rā·jā·naṃ pra·has·taṃ par·ya·vā·ra·yan
- 24
athāmantrya ca rājānaṃ bherīm āhatya bhairavām / āruroha rathaṃ divyaṃ prahastaḥ sajjakalpitam
a·thā·man·trya ca rā·jā·naṃ bhe·rīm ā·hat·ya bhai·ra·vām / ā·ru·ro·ha ra·thaṃ div·yaṃ pra·has·taḥ saj·ja·kal·pi·tam
- 25
hayair mahājavair yuktaṃ samyak sūtasusaṃyutam / mahājaladanirghoṣaṃ sākṣāc candrārkabhāsvaram
ha·yair ma·hā·ja·vair yuk·taṃ sam·yak sū·ta·su·saṃ·yu·tam / ma·hā·ja·la·da·nir·gho·ṣaṃ sāk·ṣāc can·drār·ka·bhās·va·ram
- 26
uragadhvajadurdharṣaṃ suvarūthaṃ svapaskaram / suvarṇajālasaṃyuktaṃ prahasantam iva śriyā
u·ra·gadh·va·ja·dur·dhar·ṣaṃ su·va·rū·thaṃ sva·pas·ka·ram / su·var·ṇa·jā·la·saṃ·yuk·taṃ pra·ha·san·tam i·va śri·yā
- 27
tatas taṃ ratham āsthāya rāvaṇārpitaśāsanaḥ / laṅkāyā niryayau tūrṇaṃ balena mahatā vṛtaḥ
ta·tas taṃ ra·tham ās·thā·ya rā·va·ṇār·pi·ta·śā·sa·naḥ / laṅ·kā·yā nir·ya·yau tūr·ṇaṃ ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ
- 28
tato duṃdubhinirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ / śuśruve śaṅkhaśabdaś ca prayāte vāhinīpatau
ta·to duṃ·du·bhi·nir·gho·ṣaḥ par·jan·ya·ni·na·do·pa·maḥ / śuś·ru·ve śaṅ·kha·śab·daś ca pra·yā·te vā·hi·nī·pa·tau
- 29
ninadantaḥ svarān ghorān rākṣasā jagmur agrataḥ / bhīmarūpā mahākāyāḥ prahastasya puraḥsarāḥ
ni·na·dan·taḥ sva·rān gho·rān rāk·ṣa·sā jag·mur ag·ra·taḥ / bhī·ma·rū·pā ma·hā·kā·yāḥ pra·has·tas·ya pu·raḥ·sa·rāḥ
- 30
vyūḍhenaiva sughoreṇa pūrvadvārāt sa niryayau / gajayūthanikāśena balena mahatā vṛtaḥ
vyū·ḍhe·nai·va su·gho·re·ṇa pūr·vad·vā·rāt sa nir·ya·yau / ga·ja·yū·tha·ni·kā·śe·na ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ
- 31
sāgarapratimaughena vṛtas tena balena saḥ / prahasto niryayau tūrṇaṃ kruddhaḥ kālāntakopamaḥ
sā·ga·rap·ra·ti·mau·ghe·na vṛ·tas te·na ba·le·na saḥ / pra·has·to nir·ya·yau tūr·ṇaṃ krud·dhaḥ kā·lān·ta·ko·pa·maḥ
- 32
tasya niryāṇa ghoṣeṇa rākṣasānāṃ ca nardatām / laṅkāyāṃ sarvabhūtāni vinedur vikṛtaiḥ svaraiḥ
tas·ya nir·yā·ṇa gho·ṣe·ṇa rāk·ṣa·sā·nāṃ ca nar·da·tām / laṅ·kā·yāṃ sar·va·bhū·tā·ni vi·ne·dur vi·kṛ·taiḥ sva·raiḥ
- 33
vyabhram ākāśam āviśya māṃsaśoṇitabhojanāḥ / maṇḍalāny apasavyāni khagāś cakrū rathaṃ prati
vyabh·ram ā·kā·śam ā·viś·ya māṃ·sa·śo·ṇi·ta·bho·ja·nāḥ / maṇ·ḍa·lāny a·pa·sav·yā·ni kha·gāś cak·rū ra·thaṃ pra·ti
- 34
vamantyaḥ pāvakajvālāḥ śivā ghorā vavāśire
va·man·tyaḥ pā·va·kaj·vā·lāḥ śi·vā gho·rā va·vā·śi·re
- 35
antarikṣāt papātolkā vāyuś ca paruṣo vavau / anyonyam abhisaṃrabdhā grahāś ca na cakāśire
an·ta·rik·ṣāt pa·pā·tol·kā vā·yuś ca pa·ru·ṣo va·vau / an·yon·yam a·bhi·saṃ·rab·dhā gra·hāś ca na ca·kā·śi·re
- 36
vavarṣū rudhiraṃ cāsya siṣicuś ca puraḥsarān / ketumūrdhani gṛdhro 'sya vilīno dakṣiṇāmukhaḥ
va·var·ṣū ru·dhi·raṃ cās·ya si·ṣi·cuś ca pu·raḥ·sa·rān / ke·tu·mūr·dha·ni gṛdh·ro 'sya vi·lī·no dak·ṣi·ṇā·mu·khaḥ
- 37
sārather bahuśaś cāsya saṃgrāmam avagāhataḥ / pratodo nyapatad dhastāt sūtasya hayasādinaḥ
sā·ra·ther ba·hu·śaś cās·ya saṃg·rā·mam a·va·gā·ha·taḥ / pra·to·do nya·pa·tad dhas·tāt sū·tas·ya ha·ya·sā·di·naḥ
- 38
niryāṇa śrīś ca yāsyāsīd bhāsvarā ca sudurlabhā / sā nanāśa muhūrtena same ca skhalitā hayāḥ
nir·yā·ṇa śrīś ca yās·yā·sīd bhās·va·rā ca su·dur·la·bhā / sā na·nā·śa mu·hūr·te·na sa·me ca skha·li·tā ha·yāḥ
- 39
prahastaṃ tv abhiniryāntaṃ prakhyāta balapauruṣam / yudhi nānāpraharaṇā kapisenābhyavartata
pra·has·taṃ tv a·bhi·nir·yān·taṃ prakh·yā·ta ba·la·pau·ru·ṣam / yu·dhi nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā ka·pi·se·nābh·ya·var·ta·ta
- 40
atha ghoṣaḥ sutumulo harīṇāṃ samajāyata / vṛkṣān ārujatāṃ caiva gurvīś cāgṛhṇatāṃ śilāḥ
a·tha gho·ṣaḥ su·tu·mu·lo ha·rī·ṇāṃ sa·ma·jā·ya·ta / vṛk·ṣān ā·ru·ja·tāṃ cai·va gur·vīś cā·gṛh·ṇa·tāṃ śi·lāḥ
- 41
ubhe pramudite sainye rakṣogaṇavanaukasām / vegitānāṃ samarthānām anyonyavadhakāṅkṣiṇām / parasparaṃ cāhvayatāṃ ninādaḥ śrūyate mahān
u·bhe pra·mu·di·te sain·ye rak·ṣo·ga·ṇa·va·nau·ka·sām / ve·gi·tā·nāṃ sa·mar·thā·nām an·yon·ya·va·dha·kāṅ·kṣi·ṇām / pa·ras·pa·raṃ cāh·va·ya·tāṃ ni·nā·daḥ śrū·ya·te ma·hān
- 42
tataḥ prahastaḥ kapirājavāhinīm abhipratasthe vijayāya durmatiḥ / vivṛddhavegāṃ ca viveśa tāṃ camūṃ yathā mumūrṣuḥ śalabho vibhāvasum
ta·taḥ pra·has·taḥ ka·pi·rā·ja·vā·hi·nīm a·bhip·ra·tas·the vi·ja·yā·ya dur·ma·tiḥ / vi·vṛd·dha·ve·gāṃ ca vi·ve·śa tāṃ ca·mūṃ ya·thā mu·mūr·ṣuḥ śa·la·bho vi·bhā·va·sum
Yuddhakāṇḍa · sarga 46 51 verses
- 1
tataḥ prahastaṃ niryāntaṃ bhīmaṃ bhīmaparākramam / garjantaṃ sumahākāyaṃ rākṣasair abhisaṃvṛtam
ta·taḥ pra·has·taṃ nir·yān·taṃ bhī·maṃ bhī·ma·pa·rāk·ra·mam / gar·jan·taṃ su·ma·hā·kā·yaṃ rāk·ṣa·sair a·bhi·saṃ·vṛ·tam
- 2
dadarśa mahatī senā vānarāṇāṃ balīyasām / atisaṃjātaroṣāṇāṃ prahastam abhigarjatām
da·dar·śa ma·ha·tī se·nā vā·na·rā·ṇāṃ ba·lī·ya·sām / a·ti·saṃ·jā·ta·ro·ṣā·ṇāṃ pra·has·tam a·bhi·gar·ja·tām
- 3
khaḍgaśaktyaṣṭibāṇāś ca śūlāni musalāni ca / gadāś ca parighāḥ prāsā vividhāś ca paraśvadhāḥ
khaḍ·ga·śak·tyaṣ·ṭi·bā·ṇāś ca śū·lā·ni mu·sa·lā·ni ca / ga·dāś ca pa·ri·ghāḥ prā·sā vi·vi·dhāś ca pa·raś·va·dhāḥ
- 4
dhanūṃṣi ca vicitrāṇi rākṣasānāṃ jayaiṣiṇām / pragṛhītāny aśobhanta vānarān abhidhāvatām
dha·nūṃ·ṣi ca vi·cit·rā·ṇi rāk·ṣa·sā·nāṃ ja·yai·ṣi·ṇām / pra·gṛ·hī·tāny a·śo·bhan·ta vā·na·rān a·bhi·dhā·va·tām
- 5
jagṛhuḥ pādapāṃś cāpi puṣpitān vānararṣabhāḥ / śilāś ca vipulā dīrghā yoddhukāmāḥ plavaṃgamāḥ
ja·gṛ·huḥ pā·da·pāṃś cā·pi puṣ·pi·tān vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / śi·lāś ca vi·pu·lā dīr·ghā yod·dhu·kā·māḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 6
teṣām anyonyam āsādya saṃgrāmaḥ sumahān abhūt / bahūnām aśmavṛṣṭiṃ ca śaravṛṣṭiṃ ca varṣatām
te·ṣām an·yon·yam ā·sād·ya saṃg·rā·maḥ su·ma·hān a·bhūt / ba·hū·nām aś·ma·vṛṣ·ṭiṃ ca śa·ra·vṛṣ·ṭiṃ ca var·ṣa·tām
- 7
bahavo rākṣasā yuddhe bahūn vānarayūthapān / vānarā rākṣasāṃś cāpi nijaghnur bahavo bahūn
ba·ha·vo rāk·ṣa·sā yud·dhe ba·hūn vā·na·ra·yū·tha·pān / vā·na·rā rāk·ṣa·sāṃś cā·pi ni·jagh·nur ba·ha·vo ba·hūn
- 8
śūlaiḥ pramathitāḥ ke cit ke cit tu paramāyudhaiḥ / parighair āhatāḥ ke cit ke cic chinnāḥ paraśvadhaiḥ
śū·laiḥ pra·ma·thi·tāḥ ke cit ke cit tu pa·ra·mā·yu·dhaiḥ / pa·ri·ghair ā·ha·tāḥ ke cit ke cic chin·nāḥ pa·raś·va·dhaiḥ
- 9
nirucchvāsāḥ punaḥ ke cit patitā dharaṇītale / vibhinnahṛdayāḥ ke cid iṣusaṃtānasaṃditāḥ
ni·ruc·chvā·sāḥ pu·naḥ ke cit pa·ti·tā dha·ra·ṇī·ta·le / vi·bhin·na·hṛ·da·yāḥ ke cid i·ṣu·saṃ·tā·na·saṃ·di·tāḥ
- 10
ke cid dvidhākṛtāḥ khaḍgaiḥ sphurantaḥ patitā bhuvi / vānarā rākṣasaiḥ śūlaiḥ pārśvataś ca vidāritāḥ
ke cid dvi·dhā·kṛ·tāḥ khaḍ·gaiḥ sphu·ran·taḥ pa·ti·tā bhu·vi / vā·na·rā rāk·ṣa·saiḥ śū·laiḥ pār·śva·taś ca vi·dā·ri·tāḥ
- 11
vānaraiś cāpi saṃkruddhai rākṣasaughāḥ samantataḥ / pādapair giriśṛṅgaiś ca saṃpiṣṭā vasudhātale
vā·na·raiś cā·pi saṃk·rud·dhai rāk·ṣa·sau·ghāḥ sa·man·ta·taḥ / pā·da·pair gi·ri·śṛṅ·gaiś ca saṃ·piṣ·ṭā va·su·dhā·ta·le
- 12
vajrasparśatalair hastair muṣṭibhiś ca hatā bhṛśam / vemuḥ śoṇitam āsyebhyo viśīrṇadaśanekṣaṇaḥ
vaj·ras·par·śa·ta·lair has·tair muṣ·ṭi·bhiś ca ha·tā bhṛ·śam / ve·muḥ śo·ṇi·tam ās·yebh·yo vi·śīr·ṇa·da·śa·nek·ṣa·ṇaḥ
- 13
ārtasvaraṃ ca svanatāṃ siṃhanādaṃ ca nardatām / babhūva tumulaḥ śabdo harīṇāṃ rakṣasāṃ yudhi
ār·tas·va·raṃ ca sva·na·tāṃ siṃ·ha·nā·daṃ ca nar·da·tām / ba·bhū·va tu·mu·laḥ śab·do ha·rī·ṇāṃ rak·ṣa·sāṃ yu·dhi
- 14
vānarā rākṣasāḥ kruddhā vīramārgam anuvratāḥ / vivṛttanayanāḥ krūrāś cakruḥ karmāṇy abhītavat
vā·na·rā rāk·ṣa·sāḥ krud·dhā vī·ra·mār·gam a·nuv·ra·tāḥ / vi·vṛt·ta·na·ya·nāḥ krū·rāś cak·ruḥ kar·māṇy a·bhī·ta·vat
- 15
narāntakaḥ kumbhahanur mahānādaḥ samunnataḥ / ete prahastasacivāḥ sarve jaghnur vanaukasaḥ
na·rān·ta·kaḥ kum·bha·ha·nur ma·hā·nā·daḥ sa·mun·na·taḥ / e·te pra·has·ta·sa·ci·vāḥ sar·ve jagh·nur va·nau·ka·saḥ
- 16
teṣām āpatatāṃ śīghraṃ nighnatāṃ cāpi vānarān / dvivido giriśṛṅgeṇa jaghānaikaṃ narāntakam
te·ṣām ā·pa·ta·tāṃ śīgh·raṃ nigh·na·tāṃ cā·pi vā·na·rān / dvi·vi·do gi·ri·śṛṅ·ge·ṇa ja·ghā·nai·kaṃ na·rān·ta·kam
- 17
durmukhaḥ punar utpāṭya kapiḥ sa vipuladrumam / rākṣasaṃ kṣiprahastas tu samunnatam apothayat
dur·mu·khaḥ pu·nar ut·pāṭ·ya ka·piḥ sa vi·pu·lad·ru·mam / rāk·ṣa·saṃ kṣip·ra·has·tas tu sa·mun·na·tam a·po·tha·yat
- 18
jāmbavāṃs tu susaṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ śilām / pātayām āsa tejasvī mahānādasya vakṣasi
jām·ba·vāṃs tu su·saṃk·rud·dhaḥ pra·gṛh·ya ma·ha·tīṃ śi·lām / pā·ta·yām ā·sa te·jas·vī ma·hā·nā·das·ya vak·ṣa·si
- 19
atha kumbhahanus tatra tāreṇāsādya vīryavān / vṛkṣeṇābhihato mūrdhni prāṇāṃs tatyāja rākṣasaḥ
a·tha kum·bha·ha·nus tat·ra tā·re·ṇā·sād·ya vīr·ya·vān / vṛk·ṣe·ṇā·bhi·ha·to mūr·dhni prā·ṇāṃs tat·yā·ja rāk·ṣa·saḥ
- 20
amṛṣyamāṇas tat karma prahasto ratham āsthitaḥ / cakāra kadanaṃ ghoraṃ dhanuṣpāṇir vanaukasām
a·mṛṣ·ya·mā·ṇas tat kar·ma pra·has·to ra·tham ās·thi·taḥ / ca·kā·ra ka·da·naṃ gho·raṃ dha·nuṣ·pā·ṇir va·nau·ka·sām
- 21
āvarta iva saṃjajñe ubhayoḥ senayos tadā / kṣubhitasyāprameyasya sāgarasyeva nisvanaḥ
ā·var·ta i·va saṃ·jaj·ñe u·bha·yoḥ se·na·yos ta·dā / kṣu·bhi·tas·yāp·ra·me·yas·ya sā·ga·ras·ye·va nis·va·naḥ
- 22
mahatā hi śaraugheṇa prahasto yuddhakovidaḥ / ardayām āsa saṃkruddho vānarān paramāhave
ma·ha·tā hi śa·rau·ghe·ṇa pra·has·to yud·dha·ko·vi·daḥ / ar·da·yām ā·sa saṃk·rud·dho vā·na·rān pa·ra·mā·ha·ve
- 23
vānarāṇāṃ śarīrais tu rākṣasānāṃ ca medinī / babhūva nicitā ghorā patitair iva parvataiḥ
vā·na·rā·ṇāṃ śa·rī·rais tu rāk·ṣa·sā·nāṃ ca me·di·nī / ba·bhū·va ni·ci·tā gho·rā pa·ti·tair i·va par·va·taiḥ
- 24
sā mahīrudhiraugheṇa pracchannā saṃprakāśate / saṃchannā mādhave māsi palāśair iva puṣpitaiḥ
sā ma·hī·ru·dhi·rau·ghe·ṇa prac·chan·nā saṃp·ra·kā·śa·te / saṃ·chan·nā mā·dha·ve mā·si pa·lā·śair i·va puṣ·pi·taiḥ
- 25
hatavīraughavaprāṃ tu bhagnāyudhamahādrumām / śoṇitaughamahātoyāṃ yamasāgaragāminīm
ha·ta·vī·rau·gha·vap·rāṃ tu bhag·nā·yu·dha·ma·hād·ru·mām / śo·ṇi·tau·gha·ma·hā·to·yāṃ ya·ma·sā·ga·ra·gā·mi·nīm
- 26
yakṛtplīhamahāpaṅkāṃ vinikīrṇāntraśaivalām / bhinnakāyaśiromīnām aṅgāvayavaśāḍvalām
ya·kṛt·plī·ha·ma·hā·paṅ·kāṃ vi·ni·kīr·ṇān·tra·śai·va·lām / bhin·na·kā·ya·śi·ro·mī·nām aṅ·gā·va·ya·va·śāḍ·va·lām
- 27
gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṃ kaṅkasārasasevitām / medhaḥphenasamākīrṇām ārtastanitanisvanām
gṛdh·ra·haṃ·sa·ga·ṇā·kīr·ṇāṃ kaṅ·ka·sā·ra·sa·se·vi·tām / me·dhaḥ·phe·na·sa·mā·kīr·ṇām ār·tas·ta·ni·ta·nis·va·nām
- 28
tāṃ kāpuruṣadustārāṃ yuddhabhūmimayīṃ nadīm / nadīm iva ghanāpāye haṃsasārasasevitām
tāṃ kā·pu·ru·ṣa·dus·tā·rāṃ yud·dha·bhū·mi·ma·yīṃ na·dīm / na·dīm i·va gha·nā·pā·ye haṃ·sa·sā·ra·sa·se·vi·tām
- 29
rākṣasāḥ kapimukhyāś ca terus tāṃ dustarāṃ nadīm / yathā padmarajodhvastāṃ nalinīṃ gajayūthapāḥ
rāk·ṣa·sāḥ ka·pi·mukh·yāś ca te·rus tāṃ dus·ta·rāṃ na·dīm / ya·thā pad·ma·ra·jodh·vas·tāṃ na·li·nīṃ ga·ja·yū·tha·pāḥ
- 30
tataḥ sṛjantaṃ bāṇaughān prahastaṃ syandane sthitam / dadarśa tarasā nīlo vinighnantaṃ plavaṃgamān
ta·taḥ sṛ·jan·taṃ bā·ṇau·ghān pra·has·taṃ syan·da·ne sthi·tam / da·dar·śa ta·ra·sā nī·lo vi·nigh·nan·taṃ pla·vaṃ·ga·mān
- 31
sa taṃ paramadurdharṣam āpatantaṃ mahākapiḥ / prahastaṃ tāḍayām āsa vṛkṣam utpāṭya vīryavān
sa taṃ pa·ra·ma·dur·dhar·ṣam ā·pa·tan·taṃ ma·hā·ka·piḥ / pra·has·taṃ tā·ḍa·yām ā·sa vṛk·ṣam ut·pāṭ·ya vīr·ya·vān
- 32
sa tenābhihataḥ kruddho nadan rākṣasapuṃgavaḥ / vavarṣa śaravarṣāṇi plavagānāṃ camūpatau
sa te·nā·bhi·ha·taḥ krud·dho na·dan rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / va·var·ṣa śa·ra·var·ṣā·ṇi pla·va·gā·nāṃ ca·mū·pa·tau
- 33
apārayan vārayituṃ pratyagṛhṇān nimīlitaḥ / yathaiva govṛṣo varṣaṃ śāradaṃ śīghram āgatam
a·pā·ra·yan vā·ra·yi·tuṃ prat·ya·gṛh·ṇān ni·mī·li·taḥ / ya·thai·va go·vṛ·ṣo var·ṣaṃ śā·ra·daṃ śīgh·ram ā·ga·tam
- 34
evam eva prahastasya śaravarṣaṃ durāsadam / nimīlitākṣaḥ sahasā nīlaḥ sehe sudāruṇam
e·vam e·va pra·has·tas·ya śa·ra·var·ṣaṃ du·rā·sa·dam / ni·mī·li·tāk·ṣaḥ sa·ha·sā nī·laḥ se·he su·dā·ru·ṇam
- 35
roṣitaḥ śaravarṣeṇa sālena mahatā mahān / prajaghāna hayān nīlaḥ prahastasya manojavān
ro·ṣi·taḥ śa·ra·var·ṣe·ṇa sā·le·na ma·ha·tā ma·hān / pra·ja·ghā·na ha·yān nī·laḥ pra·has·tas·ya ma·no·ja·vān
- 36
vidhanus tu kṛtas tena prahasto vāhinīpatiḥ / pragṛhya musalaṃ ghoraṃ syandanād avapupluve
vi·dha·nus tu kṛ·tas te·na pra·has·to vā·hi·nī·pa·tiḥ / pra·gṛh·ya mu·sa·laṃ gho·raṃ syan·da·nād a·va·pup·lu·ve
- 37
tāv ubhau vāhinīmukhyau jātaroṣau tarasvinau / sthitau kṣatajadigdhāṅgau prabhinnāv iva kuñjarau
tāv u·bhau vā·hi·nī·mukh·yau jā·ta·ro·ṣau ta·ras·vi·nau / sthi·tau kṣa·ta·ja·dig·dhāṅ·gau pra·bhin·nāv i·va kuñ·ja·rau
- 38
ullikhantau sutīkṣṇābhir daṃṣṭrābhir itaretaram / siṃhaśārdūlasadṛśau siṃhaśārdūlaceṣṭitau
ul·li·khan·tau su·tīk·ṣṇā·bhir daṃṣ·ṭrā·bhir i·ta·re·ta·ram / siṃ·ha·śār·dū·la·sa·dṛ·śau siṃ·ha·śār·dū·la·ceṣ·ṭi·tau
- 39
vikrāntavijayau vīrau samareṣv anivartinau / kāṅkṣamāṇau yaśaḥ prāptuṃ vṛtravāsavayoḥ samau
vik·rān·ta·vi·ja·yau vī·rau sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nau / kāṅ·kṣa·mā·ṇau ya·śaḥ prāp·tuṃ vṛt·ra·vā·sa·va·yoḥ sa·mau
- 40
ājaghāna tadā nīlaṃ lalāṭe musalena saḥ / prahastaḥ paramāyastas tasya susrāva śoṇitam
ā·ja·ghā·na ta·dā nī·laṃ la·lā·ṭe mu·sa·le·na saḥ / pra·has·taḥ pa·ra·mā·yas·tas tas·ya sus·rā·va śo·ṇi·tam
- 41
tataḥ śoṇitadigdhāṅgaḥ pragṛhya sumahātarum / prahastasyorasi kruddho visasarja mahākapiḥ
ta·taḥ śo·ṇi·ta·dig·dhāṅ·gaḥ pra·gṛh·ya su·ma·hā·ta·rum / pra·has·tas·yo·ra·si krud·dho vi·sa·sar·ja ma·hā·ka·piḥ
- 42
tam acintyaprahāraṃ sa pragṛhya musalaṃ mahat / abhidudrāva balinaṃ balī nīlaṃ plavaṃgamam
tam a·cin·tyap·ra·hā·raṃ sa pra·gṛh·ya mu·sa·laṃ ma·hat / a·bhi·dud·rā·va ba·li·naṃ ba·lī nī·laṃ pla·vaṃ·ga·mam
- 43
tam ugravegaṃ saṃrabdham āpatantaṃ mahākapiḥ / tataḥ saṃprekṣya jagrāha mahāvego mahāśilām
tam ug·ra·ve·gaṃ saṃ·rab·dham ā·pa·tan·taṃ ma·hā·ka·piḥ / ta·taḥ saṃp·rek·ṣya jag·rā·ha ma·hā·ve·go ma·hā·śi·lām
- 44
tasya yuddhābhikāmasya mṛdhe musalayodhinaḥ / prahastasya śilāṃ nīlo mūrdhni tūrṇam apātayat
tas·ya yud·dhā·bhi·kā·mas·ya mṛ·dhe mu·sa·la·yo·dhi·naḥ / pra·has·tas·ya śi·lāṃ nī·lo mūr·dhni tūr·ṇam a·pā·ta·yat
- 45
sā tena kapimukhyena vimuktā mahatī śilā / bibheda bahudhā ghorā prahastasya śiras tadā
sā te·na ka·pi·mukh·ye·na vi·muk·tā ma·ha·tī śi·lā / bi·bhe·da ba·hu·dhā gho·rā pra·has·tas·ya śi·ras ta·dā
- 46
sa gatāsur gataśrīko gatasattvo gatendriyaḥ / papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ
sa ga·tā·sur ga·taś·rī·ko ga·ta·sat·tvo ga·ten·dri·yaḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā bhū·mau chin·na·mū·la i·va dru·maḥ
- 47
vibhinnaśirasas tasya bahu susrāvaśoṇitam / śarīrād api susrāva gireḥ prasravaṇaṃ yathā
vi·bhin·na·śi·ra·sas tas·ya ba·hu sus·rā·va·śo·ṇi·tam / śa·rī·rād a·pi sus·rā·va gi·reḥ pras·ra·va·ṇaṃ ya·thā
- 48
hate prahaste nīlena tad akampyaṃ mahad balam / rakṣasām aprahṛṣṭānāṃ laṅkām abhijagāma ha
ha·te pra·has·te nī·le·na tad a·kam·pyaṃ ma·had ba·lam / rak·ṣa·sām ap·ra·hṛṣ·ṭā·nāṃ laṅ·kām a·bhi·ja·gā·ma ha
- 49
na śekuḥ samavasthātuṃ nihate vāhinīpatau / setubandhaṃ samāsādya viśīrṇaṃ salilaṃ yathā
na śe·kuḥ sa·ma·vas·thā·tuṃ ni·ha·te vā·hi·nī·pa·tau / se·tu·ban·dhaṃ sa·mā·sād·ya vi·śīr·ṇaṃ sa·li·laṃ ya·thā
- 50
hate tasmiṃś camūmukhye rākṣasas te nirudyamāḥ / rakṣaḥpatigṛhaṃ gatvā dhyānamūkatvam āgatāḥ
ha·te tas·miṃś ca·mū·mukh·ye rāk·ṣa·sas te ni·rud·ya·māḥ / rak·ṣaḥ·pa·ti·gṛ·haṃ gat·vā dhyā·na·mū·kat·vam ā·ga·tāḥ
- 51
tatas tu nīlo vijayī mahābalaḥ praśasyamānaḥ svakṛtena karmaṇā / sametya rāmeṇa salakṣmaṇena prahṛṣṭarūpas tu babhūva yūthapaḥ
ta·tas tu nī·lo vi·ja·yī ma·hā·ba·laḥ pra·śas·ya·mā·naḥ sva·kṛ·te·na kar·ma·ṇā / sa·met·ya rā·me·ṇa sa·lak·ṣma·ṇe·na pra·hṛṣ·ṭa·rū·pas tu ba·bhū·va yū·tha·paḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 47 135 verses
- 1
tasmin hate rākṣasasainyapāle plavaṃgamānām ṛṣabheṇa yuddhe / bhīmāyudhaṃ sāgaratulyavegaṃ pradudruve rākṣasarājasainyam
tas·min ha·te rāk·ṣa·sa·sain·ya·pā·le pla·vaṃ·ga·mā·nām ṛ·ṣa·bhe·ṇa yud·dhe / bhī·mā·yu·dhaṃ sā·ga·ra·tul·ya·ve·gaṃ pra·dud·ru·ve rāk·ṣa·sa·rā·ja·sain·yam
- 2
gatvā tu rakṣo'dhipateḥ śaśaṃsuḥ senāpatiṃ pāvakasūnuśastam / tac cāpi teṣāṃ vacanaṃ niśamya rakṣo'dhipaḥ krodhavaśaṃ jagāma
gat·vā tu rak·ṣo'dhi·pa·teḥ śa·śaṃ·suḥ se·nā·pa·tiṃ pā·va·ka·sū·nu·śas·tam / tac cā·pi te·ṣāṃ va·ca·naṃ ni·śam·ya rak·ṣo'dhi·paḥ kro·dha·va·śaṃ ja·gā·ma
- 3
saṃkhye prahastaṃ nihataṃ niśamya śokārditaḥ krodhaparītacetāḥ / uvāca tān nairṛtayodhamukhyān indro yathā cāmarayodhamukhyān
saṃkh·ye pra·has·taṃ ni·ha·taṃ ni·śam·ya śo·kār·di·taḥ kro·dha·pa·rī·ta·ce·tāḥ / u·vā·ca tān nai·rṛ·ta·yo·dha·mukh·yān in·dro ya·thā cā·ma·ra·yo·dha·mukh·yān
- 4
nāvajñā ripave kāryā yair indrabalasūdanaḥ / sūditaḥ sainyapālo me sānuyātraḥ sakuñjaraḥ
nā·vaj·ñā ri·pa·ve kār·yā yair in·dra·ba·la·sū·da·naḥ / sū·di·taḥ sain·ya·pā·lo me sā·nu·yāt·raḥ sa·kuñ·ja·raḥ
- 5
so 'haṃ ripuvināśāya vijayāyāvicārayan / svayam eva gamiṣyāmi raṇaśīrṣaṃ tad adbhutam
so 'haṃ ri·pu·vi·nā·śā·ya vi·ja·yā·yā·vi·cā·ra·yan / sva·yam e·va ga·miṣ·yā·mi ra·ṇa·śīr·ṣaṃ tad ad·bhu·tam
- 6
adya tad vānarānīkaṃ rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam / nirdahiṣyāmi bāṇaughair vanaṃ dīptair ivāgnibhiḥ
ad·ya tad vā·na·rā·nī·kaṃ rā·maṃ ca sa·ha·lak·ṣma·ṇam / nir·da·hiṣ·yā·mi bā·ṇau·ghair va·naṃ dīp·tair i·vāg·ni·bhiḥ
- 7
sa evam uktvā jvalanaprakāśaṃ rathaṃ turaṃgottamarājiyuktam / prakāśamānaṃ vapuṣā jvalantaṃ samārurohāmararājaśatruḥ
sa e·vam uk·tvā jva·la·nap·ra·kā·śaṃ ra·thaṃ tu·raṃ·got·ta·ma·rā·ji·yuk·tam / pra·kā·śa·mā·naṃ va·pu·ṣā jva·lan·taṃ sa·mā·ru·ro·hā·ma·ra·rā·ja·śat·ruḥ
- 8
sa śaṅkhabherīpaṭaha praṇādair āsphoṭitakṣveḍitasiṃhanādaiḥ / puṇyaiḥ stavaiś cāpy abhipūjyamānas tadā yayau rākṣasarājamukhyaḥ
sa śaṅ·kha·bhe·rī·pa·ṭa·ha pra·ṇā·dair ās·pho·ṭi·tak·ṣve·ḍi·ta·siṃ·ha·nā·daiḥ / puṇ·yaiḥ sta·vaiś cāpy a·bhi·pūj·ya·mā·nas ta·dā ya·yau rāk·ṣa·sa·rā·ja·mukh·yaḥ
- 9
sa śailajīmūtanikāśa rūpair māṃsāśanaiḥ pāvakadīptanetraiḥ / babhau vṛto rākṣasarājamukhyair bhūtair vṛto rudra ivāmareśaḥ
sa śai·la·jī·mū·ta·ni·kā·śa rū·pair māṃ·sā·śa·naiḥ pā·va·ka·dīp·ta·net·raiḥ / ba·bhau vṛ·to rāk·ṣa·sa·rā·ja·mukh·yair bhū·tair vṛ·to rud·ra i·vā·ma·re·śaḥ
- 10
tato nagaryāḥ sahasā mahaujā niṣkramya tad vānarasainyam ugram / mahārṇavābhrastanitaṃ dadarśa samudyataṃ pādapaśailahastam
ta·to na·gar·yāḥ sa·ha·sā ma·hau·jā niṣ·kram·ya tad vā·na·ra·sain·yam ug·ram / ma·hār·ṇa·vābh·ras·ta·ni·taṃ da·dar·śa sa·mud·ya·taṃ pā·da·pa·śai·la·has·tam
- 11
tad rākṣasānīkam atipracaṇḍam ālokya rāmo bhujagendrabāhuḥ / vibhīṣaṇaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭham uvāca senānugataḥ pṛthuśrīḥ
tad rāk·ṣa·sā·nī·kam a·tip·ra·caṇ·ḍam ā·lok·ya rā·mo bhu·ja·gen·dra·bā·huḥ / vi·bhī·ṣa·ṇaṃ śas·tra·bhṛ·tāṃ va·riṣ·ṭham u·vā·ca se·nā·nu·ga·taḥ pṛ·thuś·rīḥ
- 12
nānāpatākādhvajaśastrajuṣṭaṃ prāsāsiśūlāyudhacakrajuṣṭam / sainyaṃ nagendropamanāgajuṣṭaṃ kasyedam akṣobhyam abhīrujuṣṭam
nā·nā·pa·tā·kādh·va·ja·śas·tra·juṣ·ṭaṃ prā·sā·si·śū·lā·yu·dha·cak·ra·juṣ·ṭam / sain·yaṃ na·gen·dro·pa·ma·nā·ga·juṣ·ṭaṃ kas·ye·dam ak·ṣobh·yam a·bhī·ru·juṣ·ṭam
- 13
tatas tu rāmasya niśamya vākyaṃ vibhīṣaṇaḥ śakrasamānavīryaḥ / śaśaṃsa rāmasya balapravekaṃ mahātmanāṃ rākṣasapuṃgavānām
ta·tas tu rā·mas·ya ni·śam·ya vāk·yaṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ śak·ra·sa·mā·na·vīr·yaḥ / śa·śaṃ·sa rā·mas·ya ba·lap·ra·ve·kaṃ ma·hāt·ma·nāṃ rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vā·nām
- 14
yo 'sau gajaskandhagato mahātmā navoditārkopamatāmravaktraḥ / prakampayan nāgaśiro 'bhyupaiti hy akampanaṃ tv enam avehi rājan
yo 'sau ga·jas·kan·dha·ga·to ma·hāt·mā na·vo·di·tār·ko·pa·ma·tām·ra·vak·traḥ / pra·kam·pa·yan nā·ga·śi·ro 'bhyu·pai·ti hy a·kam·pa·naṃ tv e·nam a·ve·hi rā·jan
- 15
yo 'sau rathastho mṛgarājaketur dhūnvan dhanuḥ śakradhanuḥprakāśam / karīva bhāty ugravivṛttadaṃṣṭraḥ sa indrajin nāma varapradhānaḥ
yo 'sau ra·thas·tho mṛ·ga·rā·ja·ke·tur dhūn·van dha·nuḥ śak·ra·dha·nuḥp·ra·kā·śam / ka·rī·va bhāty ug·ra·vi·vṛt·ta·daṃṣ·ṭraḥ sa in·dra·jin nā·ma va·rap·ra·dhā·naḥ
- 16
yaś caiṣa vindhyāstamahendrakalpo dhanvī rathastho 'tiratho 'tivīryaḥ / visphārayaṃś cāpam atulyamānaṃ nāmnātikāyo 'tivivṛddhakāyaḥ
yaś cai·ṣa vin·dhyās·ta·ma·hen·dra·kal·po dhan·vī ra·thas·tho 'ti·ra·tho 'ti·vīr·yaḥ / vis·phā·ra·yaṃś cā·pam a·tul·ya·mā·naṃ nām·nā·ti·kā·yo 'ti·vi·vṛd·dha·kā·yaḥ
- 17
yo 'sau navārkoditatāmracakṣur āruhya ghaṇṭāninadapraṇādam / gajaṃ kharaṃ garjati vai mahātmā mahodaro nāma sa eṣa vīraḥ
yo 'sau na·vār·ko·di·ta·tām·ra·cak·ṣur ā·ruh·ya ghaṇ·ṭā·ni·na·dap·ra·ṇā·dam / ga·jaṃ kha·raṃ gar·ja·ti vai ma·hāt·mā ma·ho·da·ro nā·ma sa e·ṣa vī·raḥ
- 18
yo 'sau hayaṃ kāñcanacitrabhāṇḍam āruhya saṃdhyābhragiriprakāśam / prāsaṃ samudyamya marīcinaddhaṃ piśāca eṣāśanitulyavegaḥ
yo 'sau ha·yaṃ kāñ·ca·na·cit·ra·bhāṇ·ḍam ā·ruh·ya saṃdh·yābh·ra·gi·rip·ra·kā·śam / prā·saṃ sa·mud·yam·ya ma·rī·ci·nad·dhaṃ pi·śā·ca e·ṣā·śa·ni·tul·ya·ve·gaḥ
- 19
yaś caiṣa śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya vidyutprabhaṃ kiṃkaravajravegam / vṛṣendram āsthāya giriprakāśam āyāti so 'sau triśirā yaśasvī
yaś cai·ṣa śū·laṃ ni·śi·taṃ pra·gṛh·ya vid·yut·pra·bhaṃ kiṃ·ka·ra·vaj·ra·ve·gam / vṛ·ṣen·dram ās·thā·ya gi·rip·ra·kā·śam ā·yā·ti so 'sau tri·śi·rā ya·śas·vī
- 20
asau ca jīmūtanikāśa rūpaḥ kumbhaḥ pṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ / samāhitaḥ pannagarājaketur visphārayan bhāti dhanur vidhūnvan
a·sau ca jī·mū·ta·ni·kā·śa rū·paḥ kum·bhaḥ pṛ·thuv·yū·ḍha·su·jā·ta·vak·ṣāḥ / sa·mā·hi·taḥ pan·na·ga·rā·ja·ke·tur vis·phā·ra·yan bhā·ti dha·nur vi·dhūn·van
- 21
yaś caiṣa jāmbūnadavajrajuṣṭaṃ dīptaṃ sadhūmaṃ parighaṃ pragṛhya / āyāti rakṣobalaketubhūtaḥ so 'sau nikumbho 'dbhutaghorakarmā
yaś cai·ṣa jām·bū·na·da·vaj·ra·juṣ·ṭaṃ dīp·taṃ sa·dhū·maṃ pa·ri·ghaṃ pra·gṛh·ya / ā·yā·ti rak·ṣo·ba·la·ke·tu·bhū·taḥ so 'sau ni·kum·bho 'dbhu·ta·gho·ra·kar·mā
- 22
yaś caiṣa cāpāsiśaraughajuṣṭaṃ patākinaṃ pāvakadīptarūpam / rathaṃ samāsthāya vibhāty udagro narāntako 'sau nagaśṛṅgayodhī
yaś cai·ṣa cā·pā·si·śa·rau·gha·juṣ·ṭaṃ pa·tā·ki·naṃ pā·va·ka·dīp·ta·rū·pam / ra·thaṃ sa·mās·thā·ya vi·bhāty u·dag·ro na·rān·ta·ko 'sau na·ga·śṛṅ·ga·yo·dhī
- 23
yaś caiṣa nānāvidhaghorarūpair vyāghroṣṭranāgendramṛgendravaktraiḥ / bhūtair vṛto bhāti vivṛttanetraiḥ so 'sau surāṇām api darpahantā
yaś cai·ṣa nā·nā·vi·dha·gho·ra·rū·pair vyāgh·roṣ·ṭra·nā·gen·dra·mṛ·gen·dra·vak·traiḥ / bhū·tair vṛ·to bhā·ti vi·vṛt·ta·net·raiḥ so 'sau su·rā·ṇām a·pi dar·pa·han·tā
- 24
yatraitad indupratimaṃ vibhātic chattraṃ sitaṃ sūkṣmaśalākam agryam / atraiṣa rakṣo'dhipatir mahātmā bhūtair vṛto rudra ivāvabhāti
yat·rai·tad in·dup·ra·ti·maṃ vi·bhā·tic chat·traṃ si·taṃ sūk·ṣma·śa·lā·kam ag·ryam / at·rai·ṣa rak·ṣo'dhi·pa·tir ma·hāt·mā bhū·tair vṛ·to rud·ra i·vā·va·bhā·ti
- 25
asau kirīṭī calakuṇḍalāsyo nāgendravindhyopamabhīmakāyaḥ / mahendravaivasvatadarpahantā rakṣo'dhipaḥ sūrya ivāvabhāti
a·sau ki·rī·ṭī ca·la·kuṇ·ḍa·lās·yo nā·gen·dra·vin·dhyo·pa·ma·bhī·ma·kā·yaḥ / ma·hen·dra·vai·vas·va·ta·dar·pa·han·tā rak·ṣo'dhi·paḥ sūr·ya i·vā·va·bhā·ti
- 26
pratyuvāca tato rāmo vibhīṣaṇam ariṃdamam / aho dīpto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
prat·yu·vā·ca ta·to rā·mo vi·bhī·ṣa·ṇam a·riṃ·da·mam / a·ho dīp·to ma·hā·te·jā rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ
- 27
āditya iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇaḥ / suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejaḥsamāvṛtam
ā·dit·ya i·va duṣ·prek·ṣyo raś·mi·bhir bhā·ti rā·va·ṇaḥ / suv·yak·taṃ lak·ṣa·ye hy as·ya rū·paṃ te·jaḥ·sa·mā·vṛ·tam
- 28
devadānavavīrāṇāṃ vapur naivaṃvidhaṃ bhavet / yādṛśaṃ rākṣasendrasya vapur etat prakāśate
de·va·dā·na·va·vī·rā·ṇāṃ va·pur nai·vaṃ·vi·dhaṃ bha·vet / yā·dṛ·śaṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya va·pur e·tat pra·kā·śa·te
- 29
sarve parvatasaṃkāśāḥ sarve parvatayodhinaḥ / sarve dīptāyudhadharā yodhaś cāsya mahaujasaḥ
sar·ve par·va·ta·saṃ·kā·śāḥ sar·ve par·va·ta·yo·dhi·naḥ / sar·ve dīp·tā·yu·dha·dha·rā yo·dhaś cās·ya ma·hau·ja·saḥ
- 30
bhāti rākṣasarājo 'sau pradīptair bhīmavikramaiḥ / bhūtaiḥ parivṛtas tīkṣṇair dehavadbhir ivāntakaḥ
bhā·ti rāk·ṣa·sa·rā·jo 'sau pra·dīp·tair bhī·ma·vik·ra·maiḥ / bhū·taiḥ pa·ri·vṛ·tas tīk·ṣṇair de·ha·vad·bhir i·vān·ta·kaḥ
- 31
evam uktvā tato rāmo dhanur ādāya vīryavān / lakṣmaṇānucaras tasthau samuddhṛtya śarottamam
e·vam uk·tvā ta·to rā·mo dha·nur ā·dā·ya vīr·ya·vān / lak·ṣma·ṇā·nu·ca·ras tas·thau sa·mud·dhṛt·ya śa·rot·ta·mam
- 32
tataḥ sa rakṣo'dhipatir mahātmā rakṣāṃsi tāny āha mahābalāni / dvāreṣu caryāgṛhagopureṣu sunirvṛtās tiṣṭhata nirviśaṅkāḥ
ta·taḥ sa rak·ṣo'dhi·pa·tir ma·hāt·mā rak·ṣāṃ·si tāny ā·ha ma·hā·ba·lā·ni / dvā·re·ṣu car·yā·gṛ·ha·go·pu·re·ṣu su·nir·vṛ·tās tiṣ·ṭha·ta nir·vi·śaṅ·kāḥ
- 33
visarjayitvā sahasā tatas tān gateṣu rakṣaḥsu yathāniyogam / vyadārayad vānarasāgaraughaṃ mahājhaṣaḥ pūrmam ivārṇavaugham
vi·sar·ja·yit·vā sa·ha·sā ta·tas tān ga·te·ṣu rak·ṣaḥ·su ya·thā·ni·yo·gam / vya·dā·ra·yad vā·na·ra·sā·ga·rau·ghaṃ ma·hā·jha·ṣaḥ pūr·mam i·vār·ṇa·vau·gham
- 34
tam āpatantaṃ sahasā samīkṣya dīpteṣucāpaṃ yudhi rākṣasendram / mahat samutpāṭya mahīdharāgraṃ dudrāva rakṣo'dhipatiṃ harīśaḥ
tam ā·pa·tan·taṃ sa·ha·sā sa·mīk·ṣya dīp·te·ṣu·cā·paṃ yu·dhi rāk·ṣa·sen·dram / ma·hat sa·mut·pāṭ·ya ma·hī·dha·rāg·raṃ dud·rā·va rak·ṣo'dhi·pa·tiṃ ha·rī·śaḥ
- 35
tac chailaśṛṅgaṃ bahuvṛkṣasānuṃ pragṛhya cikṣepa niśācarāya / tam āpatantaṃ sahasā samīkṣya bibheda bāṇais tapanīyapuṅkhaiḥ
tac chai·la·śṛṅ·gaṃ ba·hu·vṛk·ṣa·sā·nuṃ pra·gṛh·ya cik·ṣe·pa ni·śā·ca·rā·ya / tam ā·pa·tan·taṃ sa·ha·sā sa·mīk·ṣya bi·bhe·da bā·ṇais ta·pa·nī·ya·puṅ·khaiḥ
- 36
tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣe śṛṅge vikīrṇe patite pṛthivyām / mahāhikalpaṃ śaram antakābhaṃ samādade rākṣasalokanāthaḥ
tas·min pra·vṛd·dhot·ta·ma·sā·nu·vṛk·ṣe śṛṅ·ge vi·kīr·ṇe pa·ti·te pṛ·thiv·yām / ma·hā·hi·kal·paṃ śa·ram an·ta·kā·bhaṃ sa·mā·da·de rāk·ṣa·sa·lo·ka·nā·thaḥ
- 37
sa taṃ gṛhītvānilatulyavegaṃ savisphuliṅgajvalanaprakāśam / bāṇaṃ mahendrāśanitulyavegaṃ cikṣepa sugrīvavadhāya ruṣṭaḥ
sa taṃ gṛ·hīt·vā·ni·la·tul·ya·ve·gaṃ sa·vis·phu·liṅ·gaj·va·la·nap·ra·kā·śam / bā·ṇaṃ ma·hen·drā·śa·ni·tul·ya·ve·gaṃ cik·ṣe·pa sug·rī·va·va·dhā·ya ruṣ·ṭaḥ
- 38
sa sāyako rāvaṇabāhumuktaḥ śakrāśaniprakhyavapuḥ śitāgraḥ / sugrīvam āsādya bibheda vegād guheritā kraucam ivograśaktiḥ
sa sā·ya·ko rā·va·ṇa·bā·hu·muk·taḥ śak·rā·śa·nip·rakh·ya·va·puḥ śi·tāg·raḥ / sug·rī·vam ā·sād·ya bi·bhe·da ve·gād gu·he·ri·tā krau·cam i·vog·ra·śak·tiḥ
- 39
sa sāyakārto viparītacetāḥ kūjan pṛthivyāṃ nipapāta vīraḥ / taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visaṃjmaṃ neduḥ prahṛṣṭā yudhi yātudhānāḥ
sa sā·ya·kār·to vi·pa·rī·ta·ce·tāḥ kū·jan pṛ·thiv·yāṃ ni·pa·pā·ta vī·raḥ / taṃ prek·ṣya bhū·mau pa·ti·taṃ vi·saṃj·maṃ ne·duḥ pra·hṛṣ·ṭā yu·dhi yā·tu·dhā·nāḥ
- 40
tato gavākṣo gavayaḥ sudaṃṣṭras tatharṣabho jyotimukho nalaś ca / śailān samudyamya vivṛddhakāyāḥ pradudruvus taṃ prati rākṣasendram
ta·to ga·vāk·ṣo ga·va·yaḥ su·daṃṣ·ṭras ta·thar·ṣa·bho jyo·ti·mu·kho na·laś ca / śai·lān sa·mud·yam·ya vi·vṛd·dha·kā·yāḥ pra·dud·ru·vus taṃ pra·ti rāk·ṣa·sen·dram
- 41
teṣāṃ prahārān sa cakāra meghān rakṣo'dhipo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ / tān vānarendrān api bāṇajālair bibheda jāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ
te·ṣāṃ pra·hā·rān sa ca·kā·ra me·ghān rak·ṣo'dhi·po bā·ṇa·ga·ṇaiḥ śi·tāg·raiḥ / tān vā·na·ren·drān a·pi bā·ṇa·jā·lair bi·bhe·da jām·bū·na·da·cit·ra·puṅ·khaiḥ
- 42
te vānarendrās tridaśāribāṇair bhinnā nipetur bhuvi bhīmarūpāḥ / tatas tu tad vānarasainyam ugraṃ pracchādayām āsa sa bāṇajālaiḥ
te vā·na·ren·drās tri·da·śā·ri·bā·ṇair bhin·nā ni·pe·tur bhu·vi bhī·ma·rū·pāḥ / ta·tas tu tad vā·na·ra·sain·yam ug·raṃ prac·chā·da·yām ā·sa sa bā·ṇa·jā·laiḥ
- 43
te vadhyamānāḥ patitāgryavīrā nānadyamānā bhayaśalyaviddhāḥ / śākhāmṛgā rāvaṇasāyakārtā jagmuḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmam
te vadh·ya·mā·nāḥ pa·ti·tāg·rya·vī·rā nā·nad·ya·mā·nā bha·ya·śal·ya·vid·dhāḥ / śā·khā·mṛ·gā rā·va·ṇa·sā·ya·kār·tā jag·muḥ śa·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ sma rā·mam
- 44
tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān ādāya rāmaḥ saharā jagāma / taṃ lakṣmaṇaḥ prāñjalir abhyupetya uvāca vākyaṃ paramārthayuktam
ta·to ma·hāt·mā sa dha·nur dha·nuṣ·mān ā·dā·ya rā·maḥ sa·ha·rā ja·gā·ma / taṃ lak·ṣma·ṇaḥ prāñ·ja·lir abh·yu·pet·ya u·vā·ca vāk·yaṃ pa·ra·mār·tha·yuk·tam
- 45
kāmam āryaḥ suparyāpto vadhāyāsya durātmanaḥ / vidhamiṣyāmy ahaṃ nīcam anujānīhi māṃ vibho
kā·mam ār·yaḥ su·par·yāp·to va·dhā·yās·ya du·rāt·ma·naḥ / vi·dha·miṣ·yāmy a·haṃ nī·cam a·nu·jā·nī·hi māṃ vi·bho
- 46
tam abravīn mahātejā rāmaḥ satyaparākramaḥ / gaccha yatnaparaś cāpi bhava lakṣmaṇa saṃyuge
tam ab·ra·vīn ma·hā·te·jā rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ / gac·cha yat·na·pa·raś cā·pi bha·va lak·ṣma·ṇa saṃ·yu·ge
- 47
rāvaṇo hi mahāvīryo raṇe 'dbhutaparākramaḥ / trailokyenāpi saṃkruddho duṣprasahyo na saṃśayaḥ
rā·va·ṇo hi ma·hā·vīr·yo ra·ṇe 'dbhu·ta·pa·rāk·ra·maḥ / trai·lok·ye·nā·pi saṃk·rud·dho duṣ·pra·sah·yo na saṃ·śa·yaḥ
- 48
tasya cchidrāṇi mārgasva svacchidrāṇi ca gopaya / cakṣuṣā dhanuṣā yatnād rakṣātmānaṃ samāhitaḥ
tas·ya cchid·rā·ṇi mār·gas·va svac·chid·rā·ṇi ca go·pa·ya / cak·ṣu·ṣā dha·nu·ṣā yat·nād rak·ṣāt·mā·naṃ sa·mā·hi·taḥ
- 49
rāghavasya vacaḥ śrutvā saṃpariṣvajya pūjya ca / abhivādya tato rāmaṃ yayau saumitrir āhavam
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā saṃ·pa·riṣ·vaj·ya pūj·ya ca / a·bhi·vād·ya ta·to rā·maṃ ya·yau sau·mit·rir ā·ha·vam
- 50
sa rāvaṇaṃ vāraṇahastabāhur dadarśa dīptodyatabhīmacāpam / pracchādayantaṃ śaravṛṣṭijālais tān vānarān bhinnavikīrṇadehān
sa rā·va·ṇaṃ vā·ra·ṇa·has·ta·bā·hur da·dar·śa dīp·tod·ya·ta·bhī·ma·cā·pam / prac·chā·da·yan·taṃ śa·ra·vṛṣ·ṭi·jā·lais tān vā·na·rān bhin·na·vi·kīr·ṇa·de·hān
- 51
tam ālokya mahātejā hanūmān mārutātmajā / nivārya śarajālāni pradudrāva sa rāvaṇam
tam ā·lok·ya ma·hā·te·jā ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jā / ni·vār·ya śa·ra·jā·lā·ni pra·dud·rā·va sa rā·va·ṇam
- 52
rathaṃ tasya samāsādya bhujam udyamya dakṣiṇam / trāsayan rāvaṇaṃ dhīmān hanūmān vākyam abravīt
ra·thaṃ tas·ya sa·mā·sād·ya bhu·jam ud·yam·ya dak·ṣi·ṇam / trā·sa·yan rā·va·ṇaṃ dhī·mān ha·nū·mān vāk·yam ab·ra·vīt
- 53
devadānavagandharvā yakṣāś ca saha rākṣasaiḥ / avadhyatvāt tvayā bhagnā vānarebhyas tu te bhayam
de·va·dā·na·va·gan·dhar·vā yak·ṣāś ca sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / a·vadh·yat·vāt tva·yā bhag·nā vā·na·rebh·yas tu te bha·yam
- 54
eṣa me dakṣiṇo bāhuḥ pañcaśākhaḥ samudyataḥ / vidhamiṣyati te dehād bhūtātmānaṃ ciroṣitam
e·ṣa me dak·ṣi·ṇo bā·huḥ pañ·ca·śā·khaḥ sa·mud·ya·taḥ / vi·dha·miṣ·ya·ti te de·hād bhū·tāt·mā·naṃ ci·ro·ṣi·tam
- 55
śrutvā hanūmato vākyaṃ rāvaṇo bhīmavikramaḥ / saṃraktanayanaḥ krodhād idaṃ vacanam abravīt
śrut·vā ha·nū·ma·to vāk·yaṃ rā·va·ṇo bhī·ma·vik·ra·maḥ / saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ kro·dhād i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 56
kṣipraṃ prahara niḥśaṅkaṃ sthirāṃ kīrtim avāpnuhi / tatas tvāṃ jñātivikrāntaṃ nāśayiṣyāmi vānara
kṣip·raṃ pra·ha·ra niḥ·śaṅ·kaṃ sthi·rāṃ kīr·tim a·vāp·nu·hi / ta·tas tvāṃ jñā·ti·vik·rān·taṃ nā·śa·yiṣ·yā·mi vā·na·ra
- 57
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā vāyusūnur vaco 'bravīt / prahṛtaṃ hi mayā pūrvam akṣaṃ smara sutaṃ tava
rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā vā·yu·sū·nur va·co 'bra·vīt / pra·hṛ·taṃ hi ma·yā pūr·vam ak·ṣaṃ sma·ra su·taṃ ta·va
- 58
evam ukto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / ājaghānānilasutaṃ talenorasi vīryavān
e·vam uk·to ma·hā·te·jā rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ā·ja·ghā·nā·ni·la·su·taṃ ta·le·no·ra·si vīr·ya·vān
- 59
sa talābhihatas tena cacāla ca muhur muhuḥ / ājaghānābhisaṃkruddhas talenaivāmaradviṣam
sa ta·lā·bhi·ha·tas te·na ca·cā·la ca mu·hur mu·huḥ / ā·ja·ghā·nā·bhi·saṃk·rud·dhas ta·le·nai·vā·ma·rad·vi·ṣam
- 60
tatas talenābhihato vānareṇa mahātmanā / daśagrīvaḥ samādhūto yathā bhūmicale 'calaḥ
ta·tas ta·le·nā·bhi·ha·to vā·na·re·ṇa ma·hāt·ma·nā / da·śag·rī·vaḥ sa·mā·dhū·to ya·thā bhū·mi·ca·le 'ca·laḥ
- 61
saṃgrāme taṃ tathā dṛṣṭva rāvaṇaṃ talatāḍitam / ṛṣayo vānarāḥ siddhā nedur devāḥ sahāsurāḥ
saṃg·rā·me taṃ ta·thā dṛṣ·ṭva rā·va·ṇaṃ ta·la·tā·ḍi·tam / ṛ·ṣa·yo vā·na·rāḥ sid·dhā ne·dur de·vāḥ sa·hā·su·rāḥ
- 62
athāśvasya mahātejā rāvaṇo vākyam abravīt / sādhu vānaravīryeṇa ślāghanīyo 'si me ripuḥ
a·thāś·vas·ya ma·hā·te·jā rā·va·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt / sā·dhu vā·na·ra·vīr·ye·ṇa ślā·gha·nī·yo 'si me ri·puḥ
- 63
rāvaṇenaivam uktas tu mārutir vākyam abravīt / dhig astu mama vīryaṃ tu yat tvaṃ jīvasi rāvaṇa
rā·va·ṇe·nai·vam uk·tas tu mā·ru·tir vāk·yam ab·ra·vīt / dhig as·tu ma·ma vīr·yaṃ tu yat tvaṃ jī·va·si rā·va·ṇa
- 64
sakṛt tu praharedānīṃ durbuddhe kiṃ vikatthase / tatas tvāṃ māmako muṣṭir nayiṣyāmi yathākṣayam / tato mārutivākyena krodhas tasya tadājvalat
sa·kṛt tu pra·ha·re·dā·nīṃ dur·bud·dhe kiṃ vi·kat·tha·se / ta·tas tvāṃ mā·ma·ko muṣ·ṭir na·yiṣ·yā·mi ya·thāk·ṣa·yam / ta·to mā·ru·ti·vāk·ye·na kro·dhas tas·ya ta·dāj·va·lat
- 65
saṃraktanayano yatnān muṣṭim udyamya dakṣiṇam / pātayām āsa vegena vānarorasi vīryavān / hanūmān vakṣasi vyūdhe saṃcacāla hataḥ punaḥ
saṃ·rak·ta·na·ya·no yat·nān muṣ·ṭim ud·yam·ya dak·ṣi·ṇam / pā·ta·yām ā·sa ve·ge·na vā·na·ro·ra·si vīr·ya·vān / ha·nū·mān vak·ṣa·si vyū·dhe saṃ·ca·cā·la ha·taḥ pu·naḥ
- 66
vihvalaṃ taṃ tadā dṛṣṭvā hanūmantaṃ mahābalam / rathenātirathaḥ śīghraṃ nīlaṃ prati samabhyagāt
vih·va·laṃ taṃ ta·dā dṛṣ·ṭvā ha·nū·man·taṃ ma·hā·ba·lam / ra·the·nā·ti·ra·thaḥ śīgh·raṃ nī·laṃ pra·ti sa·mabh·ya·gāt
- 67
pannagapratimair bhīmaiḥ paramarmātibhedibhiḥ / śarair ādīpayām āsa nīlaṃ haricamūpatim
pan·na·gap·ra·ti·mair bhī·maiḥ pa·ra·mar·mā·ti·bhe·di·bhiḥ / śa·rair ā·dī·pa·yām ā·sa nī·laṃ ha·ri·ca·mū·pa·tim
- 68
sa śaraughasamāyasto nīlaḥ kapicamūpatiḥ / kareṇaikena śailāgraṃ rakṣo'dhipataye 'sṛjat
sa śa·rau·gha·sa·mā·yas·to nī·laḥ ka·pi·ca·mū·pa·tiḥ / ka·re·ṇai·ke·na śai·lāg·raṃ rak·ṣo'dhi·pa·ta·ye 'sṛ·jat
- 69
hanūmān api tejasvī samāśvasto mahāmanāḥ / viprekṣamāṇo yuddhepsuḥ saroṣam idam abravīt
ha·nū·mān a·pi te·jas·vī sa·māś·vas·to ma·hā·ma·nāḥ / vip·rek·ṣa·mā·ṇo yud·dhep·suḥ sa·ro·ṣam i·dam ab·ra·vīt
- 70
nīlena saha saṃyuktaṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram / anyena yudhyamānasya na yuktam abhidhāvanam
nī·le·na sa·ha saṃ·yuk·taṃ rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·seś·va·ram / an·ye·na yudh·ya·mā·nas·ya na yuk·tam a·bhi·dhā·va·nam
- 71
rāvaṇo 'pi mahātejās tac chṛṅgaṃ saptabhiḥ śaraiḥ / ājaghāna sutīkṣṇāgrais tad vikīrṇaṃ papāta ha
rā·va·ṇo 'pi ma·hā·te·jās tac chṛṅ·gaṃ sap·ta·bhiḥ śa·raiḥ / ā·ja·ghā·na su·tīk·ṣṇāg·rais tad vi·kīr·ṇaṃ pa·pā·ta ha
- 72
tad vikīrṇaṃ gireḥ śṛṅgaṃ dṛṣṭvā haricamūpatiḥ / kālāgnir iva jajvāla krodhena paravīrahā
tad vi·kīr·ṇaṃ gi·reḥ śṛṅ·gaṃ dṛṣ·ṭvā ha·ri·ca·mū·pa·tiḥ / kā·lāg·nir i·va jaj·vā·la kro·dhe·na pa·ra·vī·ra·hā
- 73
so 'śvakarṇān dhavān sālāṃś cūtāṃś cāpi supuṣpitān / anyāṃś ca vividhān vṛkṣān nīlaś cikṣepa saṃyuge
so 'śva·kar·ṇān dha·vān sā·lāṃś cū·tāṃś cā·pi su·puṣ·pi·tān / an·yāṃś ca vi·vi·dhān vṛk·ṣān nī·laś cik·ṣe·pa saṃ·yu·ge
- 74
sa tān vṛkṣān samāsādya praticiccheda rāvaṇaḥ / abhyavarṣat sughoreṇa śaravarṣeṇa pāvakim
sa tān vṛk·ṣān sa·mā·sād·ya pra·ti·cic·che·da rā·va·ṇaḥ / abh·ya·var·ṣat su·gho·re·ṇa śa·ra·var·ṣe·ṇa pā·va·kim
- 75
abhivṛṣṭaḥ śaraugheṇa megheneva mahācalaḥ / hrasvaṃ kṛtvā tadā rūpaṃ dhvajāgre nipapāta ha
a·bhi·vṛṣ·ṭaḥ śa·rau·ghe·ṇa me·ghe·ne·va ma·hā·ca·laḥ / hras·vaṃ kṛt·vā ta·dā rū·paṃ dhva·jāg·re ni·pa·pā·ta ha
- 76
pāvakātmajam ālokya dhvajāgre samavasthitam / jajvāla rāvaṇaḥ krodhāt tato nīlo nanāda ha
pā·va·kāt·ma·jam ā·lok·ya dhva·jāg·re sa·ma·vas·thi·tam / jaj·vā·la rā·va·ṇaḥ kro·dhāt ta·to nī·lo na·nā·da ha
- 77
dhvajāgre dhanuṣaś cāgre kirīṭāgre ca taṃ harim / lakṣmaṇo 'tha hanūmāṃś ca dṛṣṭvā rāmaś ca vismitāḥ
dhva·jāg·re dha·nu·ṣaś cāg·re ki·rī·ṭāg·re ca taṃ ha·rim / lak·ṣma·ṇo 'tha ha·nū·māṃś ca dṛṣ·ṭvā rā·maś ca vis·mi·tāḥ
- 78
rāvaṇo 'pi mahātejāḥ kapilāghavavismitaḥ / astram āhārayām āsa dīptam āgneyam adbhutam
rā·va·ṇo 'pi ma·hā·te·jāḥ ka·pi·lā·gha·va·vis·mi·taḥ / as·tram ā·hā·ra·yām ā·sa dīp·tam āg·ne·yam ad·bhu·tam
- 79
tatas te cukruśur hṛṣṭā labdhalakṣyāḥ plavaṃgamāḥ / nīlalāghavasaṃbhrāntaṃ dṛṣṭvā rāvaṇam āhave
ta·tas te cuk·ru·śur hṛṣ·ṭā lab·dha·lak·ṣyāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / nī·la·lā·gha·va·saṃbh·rān·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇam ā·ha·ve
- 80
vānarāṇāṃ ca nādena saṃrabdho rāvaṇas tadā / saṃbhramāviṣṭahṛdayo na kiṃ cit pratyapadyata
vā·na·rā·ṇāṃ ca nā·de·na saṃ·rab·dho rā·va·ṇas ta·dā / saṃbh·ra·mā·viṣ·ṭa·hṛ·da·yo na kiṃ cit prat·ya·pad·ya·ta
- 81
āgneyenātha saṃyuktaṃ gṛhītvā rāvaṇaḥ śaram / dhvajaśīrṣasthitaṃ nīlam udaikṣata niśācaraḥ
āg·ne·ye·nā·tha saṃ·yuk·taṃ gṛ·hīt·vā rā·va·ṇaḥ śa·ram / dhva·ja·śīr·ṣas·thi·taṃ nī·lam u·daik·ṣa·ta ni·śā·ca·raḥ
- 82
tato 'bravīn mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / kape lāghavayukto 'si māyayā parayānayā
ta·to 'bra·vīn ma·hā·te·jā rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ka·pe lā·gha·va·yuk·to 'si mā·ya·yā pa·ra·yā·na·yā
- 83
jīvitaṃ khalu rakṣasva yadi śaknoṣi vānara / tāni tāny ātmarūpāṇi sṛjase tvam anekaśaḥ
jī·vi·taṃ kha·lu rak·ṣas·va ya·di śak·no·ṣi vā·na·ra / tā·ni tāny āt·ma·rū·pā·ṇi sṛ·ja·se tvam a·ne·ka·śaḥ
- 84
tathāpi tvāṃ mayā muktaḥ sāyako 'straprayojitaḥ / jīvitaṃ parirakṣantaṃ jīvitād bhraṃśayiṣyati
ta·thā·pi tvāṃ ma·yā muk·taḥ sā·ya·ko 'strap·ra·yo·ji·taḥ / jī·vi·taṃ pa·ri·rak·ṣan·taṃ jī·vi·tād bhraṃ·śa·yiṣ·ya·ti
- 85
evam uktvā mahābāhū rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / saṃdhāya bāṇam astreṇa camūpatim atāḍayat
e·vam uk·tvā ma·hā·bā·hū rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / saṃ·dhā·ya bā·ṇam as·tre·ṇa ca·mū·pa·tim a·tā·ḍa·yat
- 86
so 'strayuktena bāṇena nīlo vakṣasi tāḍitaḥ / nirdahyamānaḥ sahasā nipapāta mahītale
so 'stra·yuk·te·na bā·ṇe·na nī·lo vak·ṣa·si tā·ḍi·taḥ / nir·dah·ya·mā·naḥ sa·ha·sā ni·pa·pā·ta ma·hī·ta·le
- 87
pitṛmāhātmya saṃyogād ātmanaś cāpi tejasā / jānubhyām apatad bhūmau na ca prāṇair vyayujyata
pi·tṛ·mā·hāt·mya saṃ·yo·gād āt·ma·naś cā·pi te·ja·sā / jā·nubh·yām a·pa·tad bhū·mau na ca prā·ṇair vya·yuj·ya·ta
- 88
visaṃjñaṃ vānaraṃ dṛṣṭvā daśagrīvo raṇotsukaḥ / rathenāmbudanādena saumitrim abhidudruve
vi·saṃj·ñaṃ vā·na·raṃ dṛṣ·ṭvā da·śag·rī·vo ra·ṇot·su·kaḥ / ra·the·nām·bu·da·nā·de·na sau·mit·rim a·bhi·dud·ru·ve
- 89
tam āha saumitrir adīnasattvo visphārayantaṃ dhanur aprameyam / anvehi mām eva niśācarendra na vānarāṃs tvaṃ prati yoddhum arhasi
tam ā·ha sau·mit·rir a·dī·na·sat·tvo vis·phā·ra·yan·taṃ dha·nur ap·ra·me·yam / an·ve·hi mām e·va ni·śā·ca·ren·dra na vā·na·rāṃs tvaṃ pra·ti yod·dhum ar·ha·si
- 90
sa tasya vākyaṃ paripūrṇaghoṣaṃ jyāśabdam ugraṃ ca niśamya rājā / āsādya saumitrim avasthitaṃ taṃ kopānvitaṃ vākyam uvāca rakṣaḥ
sa tas·ya vāk·yaṃ pa·ri·pūr·ṇa·gho·ṣaṃ jyā·śab·dam ug·raṃ ca ni·śam·ya rā·jā / ā·sād·ya sau·mit·rim a·vas·thi·taṃ taṃ ko·pān·vi·taṃ vāk·yam u·vā·ca rak·ṣaḥ
- 91
diṣṭyāsi me rāghava dṛṣṭimārgaṃ prāpto 'ntagāmī viparītabuddhiḥ / asmin kṣaṇe yāsyasi mṛtyudeśaṃ saṃsādyamāno mama bāṇajālaiḥ
diṣ·ṭyā·si me rā·gha·va dṛṣ·ṭi·mār·gaṃ prāp·to 'nta·gā·mī vi·pa·rī·ta·bud·dhiḥ / as·min kṣa·ṇe yās·ya·si mṛt·yu·de·śaṃ saṃ·sād·ya·mā·no ma·ma bā·ṇa·jā·laiḥ
- 92
tam āha saumitrir avismayāno garjantam udvṛttasitāgradaṃṣṭram / rājan na garjanti mahāprabhāvā vikatthase pāpakṛtāṃ variṣṭha
tam ā·ha sau·mit·rir a·vis·ma·yā·no gar·jan·tam ud·vṛt·ta·si·tāg·ra·daṃṣ·ṭram / rā·jan na gar·jan·ti ma·hāp·ra·bhā·vā vi·kat·tha·se pā·pa·kṛ·tāṃ va·riṣ·ṭha
- 93
jānāmi vīryaṃ tava rākṣasendra balaṃ pratāpaṃ ca parākramaṃ ca / avasthito 'haṃ śaracāpapāṇir āgaccha kiṃ moghavikatthanena
jā·nā·mi vīr·yaṃ ta·va rāk·ṣa·sen·dra ba·laṃ pra·tā·paṃ ca pa·rāk·ra·maṃ ca / a·vas·thi·to 'haṃ śa·ra·cā·pa·pā·ṇir ā·gac·cha kiṃ mo·gha·vi·kat·tha·ne·na
- 94
sa evam uktaḥ kupitaḥ sasarja rakṣo'dhipaḥ saptaśarān supuṅkhān / tāṃl lakṣmaṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhaiś ciccheda bāṇair niśitāgradhāraiḥ
sa e·vam uk·taḥ ku·pi·taḥ sa·sar·ja rak·ṣo'dhi·paḥ sap·ta·śa·rān su·puṅ·khān / tāṃl lak·ṣma·ṇaḥ kāñ·ca·na·cit·ra·puṅ·khaiś cic·che·da bā·ṇair ni·śi·tāg·ra·dhā·raiḥ
- 95
tān prekṣamāṇaḥ sahasā nikṛttān nikṛttabhogān iva pannagendrān / laṅkeśvaraḥ krodhavaśaṃ jagāma sasarja cānyān niśitān pṛṣatkān
tān prek·ṣa·mā·ṇaḥ sa·ha·sā ni·kṛt·tān ni·kṛt·ta·bho·gān i·va pan·na·gen·drān / laṅ·keś·va·raḥ kro·dha·va·śaṃ ja·gā·ma sa·sar·ja cān·yān ni·śi·tān pṛ·ṣat·kān
- 96
sa bāṇavarṣaṃ tu vavarṣa tīvraṃ rāmānujaḥ kārmukasaṃprayuktam / kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥ śarāṃś ca ciccheda na cukṣubhe ca
sa bā·ṇa·var·ṣaṃ tu va·var·ṣa tīv·raṃ rā·mā·nu·jaḥ kār·mu·ka·saṃp·ra·yuk·tam / kṣu·rār·dha·can·drot·ta·ma·kar·ṇi·bhal·laiḥ śa·rāṃś ca cic·che·da na cuk·ṣu·bhe ca
- 97
sa lakṣmaṇaś cāśu śarāñ śitāgrān mahendravajrāśanitulyavegān / saṃdhāya cāpe jvalanaprakāśān sasarja rakṣo'dhipater vadhāya
sa lak·ṣma·ṇaś cā·śu śa·rāñ śi·tāg·rān ma·hen·dra·vaj·rā·śa·ni·tul·ya·ve·gān / saṃ·dhā·ya cā·pe jva·la·nap·ra·kā·śān sa·sar·ja rak·ṣo'dhi·pa·ter va·dhā·ya
- 98
sa tān praciccheda hi rākṣasendraś chittvā ca tāṃl lakṣmaṇam ājaghāna / śareṇa kālāgnisamaprabheṇa svayambhudattena lalāṭadeśe
sa tān pra·cic·che·da hi rāk·ṣa·sen·draś chit·tvā ca tāṃl lak·ṣma·ṇam ā·ja·ghā·na / śa·re·ṇa kā·lāg·ni·sa·map·ra·bhe·ṇa sva·yam·bhu·dat·te·na la·lā·ṭa·de·śe
- 99
sa lakṣmaṇo rāvaṇasāyakārtaś cacāla cāpaṃ śithilaṃ pragṛhya / punaś ca saṃjñāṃ pratilabhya kṛcchrāc ciccheda cāpaṃ tridaśendraśatroḥ
sa lak·ṣma·ṇo rā·va·ṇa·sā·ya·kār·taś ca·cā·la cā·paṃ śi·thi·laṃ pra·gṛh·ya / pu·naś ca saṃj·ñāṃ pra·ti·labh·ya kṛc·chrāc cic·che·da cā·paṃ tri·da·śen·dra·śat·roḥ
- 100
nikṛttacāpaṃ tribhir ājaghāna bāṇais tadā dāśarathiḥ śitāgraiḥ / sa sāyakārto vicacāla rājā kṛcchrāc ca saṃjñāṃ punar āsasāda
ni·kṛt·ta·cā·paṃ tri·bhir ā·ja·ghā·na bā·ṇais ta·dā dā·śa·ra·thiḥ śi·tāg·raiḥ / sa sā·ya·kār·to vi·ca·cā·la rā·jā kṛc·chrāc ca saṃj·ñāṃ pu·nar ā·sa·sā·da
- 101
sa kṛttacāpaḥ śaratāḍitaś ca svedārdragātro rudhirāvasiktaḥ / jagrāha śaktiṃ samudagraśaktiḥ svayambhudattāṃ yudhi devaśatruḥ
sa kṛt·ta·cā·paḥ śa·ra·tā·ḍi·taś ca sve·dār·dra·gāt·ro ru·dhi·rā·va·sik·taḥ / jag·rā·ha śak·tiṃ sa·mu·dag·ra·śak·tiḥ sva·yam·bhu·dat·tāṃ yu·dhi de·va·śat·ruḥ
- 102
sa tāṃ vidhūmānalasaṃnikāśāṃ vitrāsanīṃ vānaravāhinīnām / cikṣepa śaktiṃ tarasā jvalantīṃ saumitraye rākṣasarāṣṭranāthaḥ
sa tāṃ vi·dhū·mā·na·la·saṃ·ni·kā·śāṃ vit·rā·sa·nīṃ vā·na·ra·vā·hi·nī·nām / cik·ṣe·pa śak·tiṃ ta·ra·sā jva·lan·tīṃ sau·mit·ra·ye rāk·ṣa·sa·rāṣ·ṭra·nā·thaḥ
- 103
tām āpatantīṃ bharatānujo 'strair jaghāna bāṇaiś ca hutāgnikalpaiḥ / tathāpi sā tasya viveśa śaktir bhujāntaraṃ dāśarather viśālam
tām ā·pa·tan·tīṃ bha·ra·tā·nu·jo 'strair ja·ghā·na bā·ṇaiś ca hu·tāg·ni·kal·paiḥ / ta·thā·pi sā tas·ya vi·ve·śa śak·tir bhu·jān·ta·raṃ dā·śa·ra·ther vi·śā·lam
- 104
śaktyā brāmyā tu saumitris tāḍitas tu stanāntare / viṣṇor acintyaṃ svaṃ bhāgam ātmānaṃ pratyanusmarat
śak·tyā brām·yā tu sau·mit·ris tā·ḍi·tas tu sta·nān·ta·re / viṣ·ṇor a·cin·tyaṃ svaṃ bhā·gam āt·mā·naṃ prat·ya·nus·ma·rat
- 105
tato dānavadarpaghnaṃ saumitriṃ devakaṇṭakaḥ / taṃ pīḍayitvā bāhubhyām aprabhur laṅghane 'bhavat
ta·to dā·na·va·dar·pagh·naṃ sau·mit·riṃ de·va·kaṇ·ṭa·kaḥ / taṃ pī·ḍa·yit·vā bā·hubh·yām ap·ra·bhur laṅ·gha·ne 'bha·vat
- 106
himavān mandaro merus trailokyaṃ vā sahāmaraiḥ / śakyaṃ bhujābhyām uddhartuṃ na saṃkhye bharatānujaḥ
hi·ma·vān man·da·ro me·rus trai·lok·yaṃ vā sa·hā·ma·raiḥ / śak·yaṃ bhu·jābh·yām ud·dhar·tuṃ na saṃkh·ye bha·ra·tā·nu·jaḥ
- 107
athainaṃ vaiṣṇavaṃ bhāgaṃ mānuṣaṃ deham āsthitam / visaṃjñaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāvaṇo vismito 'bhavat
a·thai·naṃ vaiṣ·ṇa·vaṃ bhā·gaṃ mā·nu·ṣaṃ de·ham ās·thi·tam / vi·saṃj·ñaṃ lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇo vis·mi·to 'bha·vat
- 108
atha vāyusutaḥ kruddho rāvaṇaṃ samabhidravat / ājaghānorasi kruddho vajrakalpena muṣṭinā
a·tha vā·yu·su·taḥ krud·dho rā·va·ṇaṃ sa·ma·bhid·ra·vat / ā·ja·ghā·no·ra·si krud·dho vaj·ra·kal·pe·na muṣ·ṭi·nā
- 109
tena muṣṭiprahāreṇa rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / jānubhyām apatad bhūmau cacāla ca papāta ca
te·na muṣ·ṭip·ra·hā·re·ṇa rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / jā·nubh·yām a·pa·tad bhū·mau ca·cā·la ca pa·pā·ta ca
- 110
visaṃjñaṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā samare bhīmavikramam / ṛṣayo vānarāś caiva nedur devāḥ savāsavāḥ
vi·saṃj·ñaṃ rā·va·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā sa·ma·re bhī·ma·vik·ra·mam / ṛ·ṣa·yo vā·na·rāś cai·va ne·dur de·vāḥ sa·vā·sa·vāḥ
- 111
hanūmān api tejasvī lakṣmaṇaṃ rāvaṇārditam / anayad rāghavābhyāśaṃ bāhubhyāṃ parigṛhya tam
ha·nū·mān a·pi te·jas·vī lak·ṣma·ṇaṃ rā·va·ṇār·di·tam / a·na·yad rā·gha·vābh·yā·śaṃ bā·hubh·yāṃ pa·ri·gṛh·ya tam
- 112
vāyusūnoḥ suhṛttvena bhaktyā paramayā ca saḥ / śatrūṇām aprakampyo 'pi laghutvam agamat kapeḥ
vā·yu·sū·noḥ su·hṛt·tve·na bhak·tyā pa·ra·ma·yā ca saḥ / śat·rū·ṇām ap·ra·kam·pyo 'pi la·ghut·vam a·ga·mat ka·peḥ
- 113
taṃ samutsṛjya sā śaktiḥ saumitriṃ yudhi durjayam / rāvaṇasya rathe tasmin sthānaṃ punar upāgamat
taṃ sa·mut·sṛj·ya sā śak·tiḥ sau·mit·riṃ yu·dhi dur·ja·yam / rā·va·ṇas·ya ra·the tas·min sthā·naṃ pu·nar u·pā·ga·mat
- 114
rāvaṇo 'pi mahātejāḥ prāpya saṃjñāṃ mahāhave / ādade niśitān bāṇāñ jagrāha ca mahad dhanuḥ
rā·va·ṇo 'pi ma·hā·te·jāḥ prāp·ya saṃj·ñāṃ ma·hā·ha·ve / ā·da·de ni·śi·tān bā·ṇāñ jag·rā·ha ca ma·had dha·nuḥ
- 115
āśvastaś ca viśalyaś ca lakṣmaṇaḥ śatrusūdanaḥ / viṣṇor bhāgam amīmāṃsyam ātmānaṃ pratyanusmaran
āś·vas·taś ca vi·śal·yaś ca lak·ṣma·ṇaḥ śat·ru·sū·da·naḥ / viṣ·ṇor bhā·gam a·mī·māṃs·yam āt·mā·naṃ prat·ya·nus·ma·ran
- 116
nipātitamahāvīrāṃ vānarāṇāṃ mahācamūm / rāghavas tu raṇe dṛṣṭvā rāvaṇaṃ samabhidravat
ni·pā·ti·ta·ma·hā·vī·rāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūm / rā·gha·vas tu ra·ṇe dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇaṃ sa·ma·bhid·ra·vat
- 117
athainam upasaṃgamya hanūmān vākyam abravīt / mama pṛṣṭhaṃ samāruhya rakṣasaṃ śāstum arhasi
a·thai·nam u·pa·saṃ·gam·ya ha·nū·mān vāk·yam ab·ra·vīt / ma·ma pṛṣ·ṭhaṃ sa·mā·ruh·ya rak·ṣa·saṃ śās·tum ar·ha·si
- 118
tac chrutvā rāghavo vākyaṃ vāyuputreṇa bhāṣitam / ārohat sahasā śūro hanūmantaṃ mahākapim / rathasthaṃ rāvaṇaṃ saṃkhye dadarśa manujādhipaḥ
tac chrut·vā rā·gha·vo vāk·yaṃ vā·yu·put·re·ṇa bhā·ṣi·tam / ā·ro·hat sa·ha·sā śū·ro ha·nū·man·taṃ ma·hā·ka·pim / ra·thas·thaṃ rā·va·ṇaṃ saṃkh·ye da·dar·śa ma·nu·jā·dhi·paḥ
- 119
tam ālokya mahātejāḥ pradudrāva sa rāghavaḥ / vairocanam iva kruddho viṣṇur abhyudyatāyudhaḥ
tam ā·lok·ya ma·hā·te·jāḥ pra·dud·rā·va sa rā·gha·vaḥ / vai·ro·ca·nam i·va krud·dho viṣ·ṇur abh·yud·ya·tā·yu·dhaḥ
- 120
jyāśabdam akarot tīvraṃ vajraniṣpeṣanisvanam / girā gambhīrayā rāmo rākṣasendram uvāca ha
jyā·śab·dam a·ka·rot tīv·raṃ vaj·ra·niṣ·pe·ṣa·nis·va·nam / gi·rā gam·bhī·ra·yā rā·mo rāk·ṣa·sen·dram u·vā·ca ha
- 121
tiṣṭha tiṣṭha mama tvaṃ hi kṛtvā vipriyam īdṛśam / kva nu rākṣasaśārdūla gato mokṣam avāpsyasi
tiṣ·ṭha tiṣ·ṭha ma·ma tvaṃ hi kṛt·vā vip·ri·yam ī·dṛ·śam / kva nu rāk·ṣa·sa·śār·dū·la ga·to mok·ṣam a·vāp·sya·si
- 122
yadīndravaivasvata bhāskarān vā svayambhuvaiśvānaraśaṃkarān vā / gamiṣyasi tvaṃ daśa vā diśo vā tathāpi me nādya gato vimokṣyase
ya·dīn·dra·vai·vas·va·ta bhās·ka·rān vā sva·yam·bhu·vaiś·vā·na·ra·śaṃ·ka·rān vā / ga·miṣ·ya·si tvaṃ da·śa vā di·śo vā ta·thā·pi me nād·ya ga·to vi·mok·ṣya·se
- 123
yaś caiṣa śaktyābhihatas tvayādya icchan viṣādaṃ sahasābhyupetaḥ / sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ saputradārasya tavādya yuddhe
yaś cai·ṣa śak·tyā·bhi·ha·tas tva·yād·ya ic·chan vi·ṣā·daṃ sa·ha·sābh·yu·pe·taḥ / sa e·ṣa rak·ṣo·ga·ṇa·rā·ja mṛt·yuḥ sa·put·ra·dā·ras·ya ta·vād·ya yud·dhe
- 124
rāghavasya vacaḥ śrutvā rākṣasendro mahākapim / ājaghāna śarais tīkṣṇaiḥ kālānalaśikhopamaiḥ
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā rāk·ṣa·sen·dro ma·hā·ka·pim / ā·ja·ghā·na śa·rais tīk·ṣṇaiḥ kā·lā·na·la·śi·kho·pa·maiḥ
- 125
rākṣasenāhave tasya tāḍitasyāpi sāyakaiḥ / svabhāvatejoyuktasya bhūyas tejo vyavardhata
rāk·ṣa·se·nā·ha·ve tas·ya tā·ḍi·tas·yā·pi sā·ya·kaiḥ / sva·bhā·va·te·jo·yuk·tas·ya bhū·yas te·jo vya·var·dha·ta
- 126
tato rāmo mahātejā rāvaṇena kṛtavraṇam / dṛṣṭvā plavagaśārdūlaṃ krodhasya vaśam eyivān
ta·to rā·mo ma·hā·te·jā rā·va·ṇe·na kṛ·tav·ra·ṇam / dṛṣ·ṭvā pla·va·ga·śār·dū·laṃ kro·dhas·ya va·śam e·yi·vān
- 127
tasyābhisaṃkramya rathaṃ sacakraṃ sāśvadhvajacchatramahāpatākam / sasārathiṃ sāśaniśūlakhaḍgaṃ rāmaḥ praciccheda śaraiḥ supuṅkhaiḥ
tas·yā·bhi·saṃk·ram·ya ra·thaṃ sa·cak·raṃ sāś·vadh·va·jac·chat·ra·ma·hā·pa·tā·kam / sa·sā·ra·thiṃ sā·śa·ni·śū·la·khaḍ·gaṃ rā·maḥ pra·cic·che·da śa·raiḥ su·puṅ·khaiḥ
- 128
athendraśatruṃ tarasā jaghāna bāṇena vajrāśanisaṃnibhena / bhujāntare vyūḍhasujātarūpe vajreṇa meruṃ bhagavān ivendraḥ
a·then·dra·śat·ruṃ ta·ra·sā ja·ghā·na bā·ṇe·na vaj·rā·śa·ni·saṃ·ni·bhe·na / bhu·jān·ta·re vyū·ḍha·su·jā·ta·rū·pe vaj·re·ṇa me·ruṃ bha·ga·vān i·ven·draḥ
- 129
yo vajrapātāśanisaṃnipātān na cukṣubhe nāpi cacāla rājā / sa rāmabāṇābhihato bhṛśārtaś cacāla cāpaṃ ca mumoca vīraḥ
yo vaj·ra·pā·tā·śa·ni·saṃ·ni·pā·tān na cuk·ṣu·bhe nā·pi ca·cā·la rā·jā / sa rā·ma·bā·ṇā·bhi·ha·to bhṛ·śār·taś ca·cā·la cā·paṃ ca mu·mo·ca vī·raḥ
- 130
taṃ vihvalantaṃ prasamīkṣya rāmaḥ samādade dīptam athārdhacandram / tenārkavarṇaṃ sahasā kirīṭaṃ ciccheda rakṣo'dhipater mahātmāḥ
taṃ vih·va·lan·taṃ pra·sa·mīk·ṣya rā·maḥ sa·mā·da·de dīp·tam a·thār·dha·can·dram / te·nār·ka·var·ṇaṃ sa·ha·sā ki·rī·ṭaṃ cic·che·da rak·ṣo'dhi·pa·ter ma·hāt·māḥ
- 131
taṃ nirviṣāśīviṣasaṃnikāśaṃ śāntārciṣaṃ sūryam ivāprakāśam / gataśriyaṃ kṛttakirīṭakūṭam uvāca rāmo yudhi rākṣasendram
taṃ nir·vi·ṣā·śī·vi·ṣa·saṃ·ni·kā·śaṃ śān·tār·ci·ṣaṃ sūr·yam i·vāp·ra·kā·śam / ga·taś·ri·yaṃ kṛt·ta·ki·rī·ṭa·kū·ṭam u·vā·ca rā·mo yu·dhi rāk·ṣa·sen·dram
- 132
kṛtaṃ tvayā karma mahat subhīmaṃ hatapravīraś ca kṛtas tvayāham / tasmāt pariśrānta iti vyavasya na tvaṃ śarair mṛtyuvaśaṃ nayāmi
kṛ·taṃ tva·yā kar·ma ma·hat su·bhī·maṃ ha·tap·ra·vī·raś ca kṛ·tas tva·yā·ham / tas·māt pa·riś·rān·ta i·ti vya·vas·ya na tvaṃ śa·rair mṛt·yu·va·śaṃ na·yā·mi
- 133
sa evam ukto hatadarpaharṣo nikṛttacāpaḥ sa hatāśvasūtaḥ / śarārditaḥ kṛttamahākirīṭo viveśa laṅkāṃ sahasā sma rājā
sa e·vam uk·to ha·ta·dar·pa·har·ṣo ni·kṛt·ta·cā·paḥ sa ha·tāś·va·sū·taḥ / śa·rār·di·taḥ kṛt·ta·ma·hā·ki·rī·ṭo vi·ve·śa laṅ·kāṃ sa·ha·sā sma rā·jā
- 134
tasmin praviṣṭe rajanīcarendre mahābale dānavadevaśatrau / harīn viśalyān sahalakṣmaṇena cakāra rāmaḥ paramāhavāgre
tas·min pra·viṣ·ṭe ra·ja·nī·ca·ren·dre ma·hā·ba·le dā·na·va·de·va·śat·rau / ha·rīn vi·śal·yān sa·ha·lak·ṣma·ṇe·na ca·kā·ra rā·maḥ pa·ra·mā·ha·vāg·re
- 135
tasmin prabhagne tridaśendraśatrau surāsurā bhūtagaṇā diśaś ca / sasāgarāḥ sarṣimahoragāś ca tathaiva bhūmyambucarāś ca hṛṣṭāḥ
tas·min pra·bhag·ne tri·da·śen·dra·śat·rau su·rā·su·rā bhū·ta·ga·ṇā di·śaś ca / sa·sā·ga·rāḥ sar·ṣi·ma·ho·ra·gāś ca ta·thai·va bhūm·yam·bu·ca·rāś ca hṛṣ·ṭāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 48 87 verses
- 1
sa praviśya purīṃ laṅkāṃ rāmabāṇabhayārditaḥ / bhagnadarpas tadā rājā babhūva vyathitendriyaḥ
sa pra·viś·ya pu·rīṃ laṅ·kāṃ rā·ma·bā·ṇa·bha·yār·di·taḥ / bhag·na·dar·pas ta·dā rā·jā ba·bhū·va vya·thi·ten·dri·yaḥ
- 2
mātaṃga iva siṃhena garuḍeneva pannagaḥ / abhibhūto 'bhavad rājā rāghaveṇa mahātmanā
mā·taṃ·ga i·va siṃ·he·na ga·ru·ḍe·ne·va pan·na·gaḥ / a·bhi·bhū·to 'bha·vad rā·jā rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā
- 3
brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām / smaran rāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ
brah·ma·daṇ·ḍap·ra·kā·śā·nāṃ vid·yut·sa·dṛ·śa·var·ca·sām / sma·ran rā·gha·va·bā·ṇā·nāṃ viv·ya·the rāk·ṣa·seś·va·raḥ
- 4
sa kāñcanamayaṃ divyam āśritya paramāsanam / vikprekṣamāṇo rakṣāṃsi rāvaṇo vākyam abravīt
sa kāñ·ca·na·ma·yaṃ div·yam āś·rit·ya pa·ra·mā·sa·nam / vik·prek·ṣa·mā·ṇo rak·ṣāṃ·si rā·va·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt
- 5
sarvaṃ tat khalu me moghaṃ yat taptaṃ paramaṃ tapaḥ / yat samāno mahendreṇa mānuṣeṇāsmi nirjitaḥ
sar·vaṃ tat kha·lu me mo·ghaṃ yat tap·taṃ pa·ra·maṃ ta·paḥ / yat sa·mā·no ma·hen·dre·ṇa mā·nu·ṣe·ṇās·mi nir·ji·taḥ
- 6
idaṃ tad brahmaṇo ghoraṃ vākyaṃ mām abhyupasthitam / mānuṣebhyo vijānīhi bhayaṃ tvam iti tat tathā
i·daṃ tad brah·ma·ṇo gho·raṃ vāk·yaṃ mām abh·yu·pas·thi·tam / mā·nu·ṣebh·yo vi·jā·nī·hi bha·yaṃ tvam i·ti tat ta·thā
- 7
devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ / avadhyatvaṃ mayā prāptaṃ mānuṣebhyo na yācitam
de·va·dā·na·va·gan·dhar·vair yak·ṣa·rāk·ṣa·sa·pan·na·gaiḥ / a·vadh·yat·vaṃ ma·yā prāp·taṃ mā·nu·ṣebh·yo na yā·ci·tam
- 8
etad evābhyupāgamya yatnaṃ kartum ihārhatha / rākṣasāś cāpi tiṣṭhantu caryāgopuramūrdhasu
e·tad e·vābh·yu·pā·gam·ya yat·naṃ kar·tum i·hār·ha·tha / rāk·ṣa·sāś cā·pi tiṣ·ṭhan·tu car·yā·go·pu·ra·mūr·dha·su
- 9
sa cāpratimagambhīro devadānavadarpahā / brahmaśāpābhibhūtas tu kumbhakarṇo vibodhyatām
sa cāp·ra·ti·ma·gam·bhī·ro de·va·dā·na·va·dar·pa·hā / brah·ma·śā·pā·bhi·bhū·tas tu kum·bha·kar·ṇo vi·bodh·ya·tām
- 10
sa parājitam ātmānaṃ prahastaṃ ca niṣūditam / jñātvā rakṣobalaṃ bhīmam ādideśa mahābalaḥ
sa pa·rā·ji·tam āt·mā·naṃ pra·has·taṃ ca ni·ṣū·di·tam / jñāt·vā rak·ṣo·ba·laṃ bhī·mam ā·di·de·śa ma·hā·ba·laḥ
- 11
dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākārāś cādhiruhyatām / nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām
dvā·re·ṣu yat·naḥ kri·ya·tāṃ prā·kā·rāś cā·dhi·ruh·ya·tām / nid·rā·va·śa·sa·mā·viṣ·ṭaḥ kum·bha·kar·ṇo vi·bodh·ya·tām
- 12
nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ / taṃ tu bodhayata kṣipraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam
na·va ṣaṭ sap·ta cāṣ·ṭau ca mā·sān sva·pi·ti rāk·ṣa·saḥ / taṃ tu bo·dha·ya·ta kṣip·raṃ kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam
- 13
sa hi saṃkhye mahābāhuḥ kakudaṃ sarvarakṣasām / vānarān rājaputrau ca kṣipram eva vadhiṣyati
sa hi saṃkh·ye ma·hā·bā·huḥ ka·ku·daṃ sar·va·rak·ṣa·sām / vā·na·rān rā·ja·put·rau ca kṣip·ram e·va va·dhiṣ·ya·ti
- 14
kumbhakarṇaḥ sadā śete mūḍho grāmyasukhe rataḥ / rāmeṇābhinirastasya saṃgrāmo 'smin sudāruṇe
kum·bha·kar·ṇaḥ sa·dā śe·te mū·ḍho grām·ya·su·khe ra·taḥ / rā·me·ṇā·bhi·ni·ras·tas·ya saṃg·rā·mo 'smin su·dā·ru·ṇe
- 15
bhaviṣyati na me śokaḥ kumbhakarṇe vibodhite / kiṃ kariṣyāmy ahaṃ tena śakratulyabalena hi
bha·viṣ·ya·ti na me śo·kaḥ kum·bha·kar·ṇe vi·bo·dhi·te / kiṃ ka·riṣ·yāmy a·haṃ te·na śak·ra·tul·ya·ba·le·na hi
- 16
īdṛśe vyasane prāpte yo na sāhyāya kalpate / te tu tad vacanaṃ śrutvā rākṣasendrasya rākṣasāḥ
ī·dṛ·śe vya·sa·ne prāp·te yo na sāh·yā·ya kal·pa·te / te tu tad va·ca·naṃ śrut·vā rāk·ṣa·sen·dras·ya rāk·ṣa·sāḥ
- 17
jagmuḥ paramasaṃbhrāntāḥ kumbhakarṇaniveśanam / te rāvaṇasamādiṣṭā māṃsaśoṇitabhojanāḥ
jag·muḥ pa·ra·ma·saṃbh·rān·tāḥ kum·bha·kar·ṇa·ni·ve·śa·nam / te rā·va·ṇa·sa·mā·diṣ·ṭā māṃ·sa·śo·ṇi·ta·bho·ja·nāḥ
- 18
gandhamālyāṃs tathā bhakṣyān ādāya sahasā yayuḥ / tāṃ praviśya mahādvārāṃ sarvato yojanāyatām
gan·dha·māl·yāṃs ta·thā bhak·ṣyān ā·dā·ya sa·ha·sā ya·yuḥ / tāṃ pra·viś·ya ma·hād·vā·rāṃ sar·va·to yo·ja·nā·ya·tām
- 19
kumbhakarṇaguhāṃ ramyāṃ sarvagandhapravāhinīm / pratiṣṭhamānāḥ kṛcchreṇa yatnāt praviviśur guhām
kum·bha·kar·ṇa·gu·hāṃ ram·yāṃ sar·va·gan·dhap·ra·vā·hi·nīm / pra·tiṣ·ṭha·mā·nāḥ kṛc·chre·ṇa yat·nāt pra·vi·vi·śur gu·hām
- 20
tāṃ praviśya guhāṃ ramyāṃ śubhāṃ kāñcanakuṭṭimām / dadṛśur nairṛtavyāghraṃ śayānaṃ bhīmadarśanam
tāṃ pra·viś·ya gu·hāṃ ram·yāṃ śu·bhāṃ kāñ·ca·na·kuṭ·ṭi·mām / da·dṛ·śur nai·rṛ·tav·yāgh·raṃ śa·yā·naṃ bhī·ma·dar·śa·nam
- 21
te tu taṃ vikṛtaṃ suptaṃ vikīrṇam iva parvatam / kumbhakarṇaṃ mahānidraṃ sahitāḥ pratyabodhayan
te tu taṃ vi·kṛ·taṃ sup·taṃ vi·kīr·ṇam i·va par·va·tam / kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·nid·raṃ sa·hi·tāḥ prat·ya·bo·dha·yan
- 22
ūrdhvaromāñcitatanuṃ śvasantam iva pannagam / trāsayantaṃ mahāśvāsaiḥ śayānaṃ bhīmadarśanam
ūr·dhva·ro·māñ·ci·ta·ta·nuṃ śva·san·tam i·va pan·na·gam / trā·sa·yan·taṃ ma·hāś·vā·saiḥ śa·yā·naṃ bhī·ma·dar·śa·nam
- 23
bhīmanāsāpuṭaṃ taṃ tu pātālavipulānanam / dadṛśur nairṛtavyāghraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam
bhī·ma·nā·sā·pu·ṭaṃ taṃ tu pā·tā·la·vi·pu·lā·na·nam / da·dṛ·śur nai·rṛ·tav·yāgh·raṃ kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam
- 24
tataś cakrur mahātmānaḥ kumbhakarṇāgratas tadā / māṃsānāṃ merusaṃkāśaṃ rāśiṃ paramatarpaṇam
ta·taś cak·rur ma·hāt·mā·naḥ kum·bha·kar·ṇāg·ra·tas ta·dā / māṃ·sā·nāṃ me·ru·saṃ·kā·śaṃ rā·śiṃ pa·ra·ma·tar·pa·ṇam
- 25
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca saṃcayān / cakrur nairṛtaśārdūlā rāśimann asya cādbhutam
mṛ·gā·ṇāṃ ma·hi·ṣā·ṇāṃ ca va·rā·hā·ṇāṃ ca saṃ·ca·yān / cak·rur nai·rṛ·ta·śār·dū·lā rā·śi·mann as·ya cād·bhu·tam
- 26
tataḥ śoṇitakumbhāṃś ca madyāni vividhāni ca / purastāt kumbhakarṇasya cakrus tridaśaśatravaḥ
ta·taḥ śo·ṇi·ta·kum·bhāṃś ca mad·yā·ni vi·vi·dhā·ni ca / pu·ras·tāt kum·bha·kar·ṇas·ya cak·rus tri·da·śa·śat·ra·vaḥ
- 27
lilipuś ca parārdhyena candanena paraṃtapam / divyair ācchādayām āsur mālyair gandhaiḥ sugandhibhiḥ
li·li·puś ca pa·rār·dhye·na can·da·ne·na pa·raṃ·ta·pam / div·yair āc·chā·da·yām ā·sur māl·yair gan·dhaiḥ su·gan·dhi·bhiḥ
- 28
dhūpaṃ sugandhaṃ sasṛjus tuṣṭuvuś ca paraṃtapam / jaladā iva conedur yātudhānāḥ sahasraśaḥ
dhū·paṃ su·gan·dhaṃ sa·sṛ·jus tuṣ·ṭu·vuś ca pa·raṃ·ta·pam / ja·la·dā i·va co·ne·dur yā·tu·dhā·nāḥ sa·has·ra·śaḥ
- 29
śaṅkhān āpūrayām āsuḥ śaśāṅkasadṛśaprabhān / tumulaṃ yugapac cāpi vineduś cāpy amarṣitāḥ
śaṅ·khān ā·pū·ra·yām ā·suḥ śa·śāṅ·ka·sa·dṛ·śap·ra·bhān / tu·mu·laṃ yu·ga·pac cā·pi vi·ne·duś cāpy a·mar·ṣi·tāḥ
- 30
nedur āsphoṭayām āsuś cikṣipus te niśācarāḥ / kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrus te vipulaṃ svanam
ne·dur ās·pho·ṭa·yām ā·suś cik·ṣi·pus te ni·śā·ca·rāḥ / kum·bha·kar·ṇa·vi·bo·dhār·thaṃ cak·rus te vi·pu·laṃ sva·nam
- 31
saśaṅkhabherīpaṭahapraṇādam āsphoṭitakṣveḍitasiṃhanādam / diśo dravantas tridivaṃ kirantaḥ śrutvā vihaṃgāḥ sahasā nipetuḥ
sa·śaṅ·kha·bhe·rī·pa·ṭa·hap·ra·ṇā·dam ās·pho·ṭi·tak·ṣve·ḍi·ta·siṃ·ha·nā·dam / di·śo dra·van·tas tri·di·vaṃ ki·ran·taḥ śrut·vā vi·haṃ·gāḥ sa·ha·sā ni·pe·tuḥ
- 32
yadā bhṛśaṃ tair ninadair mahātmā na kumbhakarṇo bubudhe prasuptaḥ / tato musuṇḍīmusalāni sarve rakṣogaṇās te jagṛhur gadāś ca
ya·dā bhṛ·śaṃ tair ni·na·dair ma·hāt·mā na kum·bha·kar·ṇo bu·bu·dhe pra·sup·taḥ / ta·to mu·suṇ·ḍī·mu·sa·lā·ni sar·ve rak·ṣo·ga·ṇās te ja·gṛ·hur ga·dāś ca
- 33
taṃ śailaśṛṅgair musalair gadābhir vṛkṣais talair mudgaramuṣṭibhiś ca / sukhaprasuptaṃ bhuvi kumbhakarṇaṃ rakṣāṃsy udagrāṇi tadā nijaghnuḥ
taṃ śai·la·śṛṅ·gair mu·sa·lair ga·dā·bhir vṛk·ṣais ta·lair mud·ga·ra·muṣ·ṭi·bhiś ca / su·khap·ra·sup·taṃ bhu·vi kum·bha·kar·ṇaṃ rak·ṣāṃsy u·dag·rā·ṇi ta·dā ni·jagh·nuḥ
- 34
tasya niśvāsavātena kumbhakarṇasya rakṣasaḥ / rākṣasā balavanto 'pi sthātuṃ nāśaknuvan puraḥ
tas·ya niś·vā·sa·vā·te·na kum·bha·kar·ṇas·ya rak·ṣa·saḥ / rāk·ṣa·sā ba·la·van·to 'pi sthā·tuṃ nā·śak·nu·van pu·raḥ
- 35
tato 'sya purato gāḍhaṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ / mṛdaṅgapaṇavān bherīḥ śaṅkhakumbhagaṇāṃs tathā / daśarākṣasasāhasraṃ yugapat paryavādayan
ta·to 'sya pu·ra·to gā·ḍhaṃ rāk·ṣa·sā bhī·ma·vik·ra·māḥ / mṛ·daṅ·ga·pa·ṇa·vān bhe·rīḥ śaṅ·kha·kum·bha·ga·ṇāṃs ta·thā / da·śa·rāk·ṣa·sa·sā·has·raṃ yu·ga·pat par·ya·vā·da·yan
- 36
nīlāñjanacayākāraṃ te tu taṃ pratyabodhayan / abhighnanto nadantaś ca naiva saṃvivide tu saḥ
nī·lāñ·ja·na·ca·yā·kā·raṃ te tu taṃ prat·ya·bo·dha·yan / a·bhigh·nan·to na·dan·taś ca nai·va saṃ·vi·vi·de tu saḥ
- 37
yadā cainaṃ na śekus te pratibodhayituṃ tadā / tato gurutaraṃ yatnaṃ dāruṇaṃ samupākraman
ya·dā cai·naṃ na śe·kus te pra·ti·bo·dha·yi·tuṃ ta·dā / ta·to gu·ru·ta·raṃ yat·naṃ dā·ru·ṇaṃ sa·mu·pāk·ra·man
- 38
aśvān uṣṭrān kharān nāgāñ jaghnur daṇḍakaśāṅkuśaiḥ / bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃś ca sarvaprāṇair avādayan
aś·vān uṣ·ṭrān kha·rān nā·gāñ jagh·nur daṇ·ḍa·ka·śāṅ·ku·śaiḥ / bhe·rī·śaṅ·kha·mṛ·daṅ·gāṃś ca sar·vap·rā·ṇair a·vā·da·yan
- 39
nijaghnuś cāsya gātrāṇi mahākāṣṭhakaṭaṃ karaiḥ / mudgarair musalaiś caiva sarvaprāṇasamudyataiḥ
ni·jagh·nuś cās·ya gāt·rā·ṇi ma·hā·kāṣ·ṭha·ka·ṭaṃ ka·raiḥ / mud·ga·rair mu·sa·laiś cai·va sar·vap·rā·ṇa·sa·mud·ya·taiḥ
- 40
tena śabdena mahatā laṅkā samabhipūritā / saparvatavanā sarvā so 'pi naiva prabudhyate
te·na śab·de·na ma·ha·tā laṅ·kā sa·ma·bhi·pū·ri·tā / sa·par·va·ta·va·nā sar·vā so 'pi nai·va pra·budh·ya·te
- 41
tataḥ sahasraṃ bherīṇāṃ yugapat samahanyata / mṛṣṭakāñcanakoṇānām asaktānāṃ samantataḥ
ta·taḥ sa·has·raṃ bhe·rī·ṇāṃ yu·ga·pat sa·ma·han·ya·ta / mṛṣ·ṭa·kāñ·ca·na·ko·ṇā·nām a·sak·tā·nāṃ sa·man·ta·taḥ
- 42
evam apy atinidras tu yadā naiva prabudhyata / śāpasya vaśam āpannas tataḥ kruddhā niśācarāḥ
e·vam apy a·ti·nid·ras tu ya·dā nai·va pra·budh·ya·ta / śā·pas·ya va·śam ā·pan·nas ta·taḥ krud·dhā ni·śā·ca·rāḥ
- 43
mahākrodhasamāviṣṭāḥ sarve bhīmaparākramāḥ / tad rakṣobodhayiṣyantaś cakrur anye parākramam
ma·hāk·ro·dha·sa·mā·viṣ·ṭāḥ sar·ve bhī·ma·pa·rāk·ra·māḥ / tad rak·ṣo·bo·dha·yiṣ·yan·taś cak·rur an·ye pa·rāk·ra·mam
- 44
anye bherīḥ samājaghnur anye cakrur mahāsvanam / keśān anye pralulupuḥ karṇāv anye daśanti ca / na kumbhakarṇaḥ paspande mahānidrāvaśaṃ gataḥ
an·ye bhe·rīḥ sa·mā·jagh·nur an·ye cak·rur ma·hās·va·nam / ke·śān an·ye pra·lu·lu·puḥ kar·ṇāv an·ye da·śan·ti ca / na kum·bha·kar·ṇaḥ pas·pan·de ma·hā·nid·rā·va·śaṃ ga·taḥ
- 45
anye ca balinas tasya kūṭamudgarapāṇayaḥ / mūrdhni vakṣasi gātreṣu pātayan kūṭamudgarān
an·ye ca ba·li·nas tas·ya kū·ṭa·mud·ga·ra·pā·ṇa·yaḥ / mūr·dhni vak·ṣa·si gāt·re·ṣu pā·ta·yan kū·ṭa·mud·ga·rān
- 46
rajjubandhanabaddhābhiḥ śataghnībhiś ca sarvataḥ / vadhyamāno mahākāyo na prābudhyata rākṣasaḥ
raj·ju·ban·dha·na·bad·dhā·bhiḥ śa·tagh·nī·bhiś ca sar·va·taḥ / vadh·ya·mā·no ma·hā·kā·yo na prā·budh·ya·ta rāk·ṣa·saḥ
- 47
vāraṇānāṃ sahasraṃ tu śarīre 'sya pradhāvitam / kumbhakarṇas tato buddhaḥ sparśaṃ param abudhyata
vā·ra·ṇā·nāṃ sa·has·raṃ tu śa·rī·re 'sya pra·dhā·vi·tam / kum·bha·kar·ṇas ta·to bud·dhaḥ spar·śaṃ pa·ram a·budh·ya·ta
- 48
sa pātyamānair giriśṛṅgavṛkṣair acintayaṃs tān vipulān prahārān / nidrākṣayāt kṣudbhayapīḍitaś ca vijṛmbhamāṇaḥ sahasotpapāta
sa pāt·ya·mā·nair gi·ri·śṛṅ·ga·vṛk·ṣair a·cin·ta·yaṃs tān vi·pu·lān pra·hā·rān / nid·rāk·ṣa·yāt kṣud·bha·ya·pī·ḍi·taś ca vi·jṛm·bha·mā·ṇaḥ sa·ha·sot·pa·pā·ta
- 49
sa nāgabhogācalaśṛṅgakalpau vikṣipya bāhū giriśṛṅgasārau / vivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābhaṃ niśācaro 'sau vikṛtaṃ jajṛmbhe
sa nā·ga·bho·gā·ca·la·śṛṅ·ga·kal·pau vik·ṣip·ya bā·hū gi·ri·śṛṅ·ga·sā·rau / vi·vṛt·ya vak·traṃ va·ḍa·vā·mu·khā·bhaṃ ni·śā·ca·ro 'sau vi·kṛ·taṃ ja·jṛm·bhe
- 50
tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasaṃnibham / dadṛśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ
tas·ya jā·jṛm·bha·mā·ṇas·ya vak·traṃ pā·tā·la·saṃ·ni·bham / da·dṛ·śe me·ru·śṛṅ·gāg·re di·vā·ka·ra i·vo·di·taḥ
- 51
vijṛmbhamāṇo 'tibalaḥ pratibuddho niśācaraḥ / niśvāsaś cāsya saṃjajñe parvatād iva mārutaḥ
vi·jṛm·bha·mā·ṇo 'ti·ba·laḥ pra·ti·bud·dho ni·śā·ca·raḥ / niś·vā·saś cās·ya saṃ·jaj·ñe par·va·tād i·va mā·ru·taḥ
- 52
rūpam uttiṣṭhatas tasya kumbhakarṇasya tad babhau / tapānte sabalākasya meghasyeva vivarṣataḥ
rū·pam ut·tiṣ·ṭha·tas tas·ya kum·bha·kar·ṇas·ya tad ba·bhau / ta·pān·te sa·ba·lā·kas·ya me·ghas·ye·va vi·var·ṣa·taḥ
- 53
tasya dīptāgnisadṛśe vidyutsadṛśavarcasī / dadṛśāte mahānetre dīptāv iva mahāgrahau
tas·ya dīp·tāg·ni·sa·dṛ·śe vid·yut·sa·dṛ·śa·var·ca·sī / da·dṛ·śā·te ma·hā·net·re dīp·tāv i·va ma·hāg·ra·hau
- 54
ādad bubhukṣito māṃsaṃ śoṇitaṃ tṛṣito 'pibat / medaḥ kumbhaṃ ca madyaṃ ca papau śakraripus tadā
ā·dad bu·bhuk·ṣi·to māṃ·saṃ śo·ṇi·taṃ tṛ·ṣi·to 'pi·bat / me·daḥ kum·bhaṃ ca mad·yaṃ ca pa·pau śak·ra·ri·pus ta·dā
- 55
tatas tṛpta iti jñātvā samutpetur niśācarāḥ / śirobhiś ca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan
ta·tas tṛp·ta i·ti jñāt·vā sa·mut·pe·tur ni·śā·ca·rāḥ / śi·ro·bhiś ca pra·ṇam·yai·naṃ sar·va·taḥ par·ya·vā·ra·yan
- 56
sa sarvān sāntvayām āsa nairṛtān nairṛtarṣabhaḥ / bodhanād vismitaś cāpi rākṣasān idam abravīt
sa sar·vān sān·tva·yām ā·sa nai·rṛ·tān nai·rṛ·tar·ṣa·bhaḥ / bo·dha·nād vis·mi·taś cā·pi rāk·ṣa·sān i·dam ab·ra·vīt
- 57
kimartham aham āhatya bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ / kaccit sukuśalaṃ rājño bhayaṃ vā neha kiṃ cana
ki·mar·tham a·ham ā·hat·ya bha·vad·bhiḥ pra·ti·bo·dhi·taḥ / kac·cit su·ku·śa·laṃ rāj·ño bha·yaṃ vā ne·ha kiṃ ca·na
- 58
atha vā dhruvam anyebhyo bhayaṃ param upasthitam / yadartham eva tvaritair bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ
a·tha vā dhru·vam an·yebh·yo bha·yaṃ pa·ram u·pas·thi·tam / ya·dar·tham e·va tva·ri·tair bha·vad·bhiḥ pra·ti·bo·dhi·taḥ
- 59
adya rākṣasarājasya bhayam utpāṭayāmy aham / pātayiṣye mahendraṃ vā śātayiṣye tathānalam
ad·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya bha·yam ut·pā·ṭa·yāmy a·ham / pā·ta·yiṣ·ye ma·hen·draṃ vā śā·ta·yiṣ·ye ta·thā·na·lam
- 60
na hy alpakāraṇe suptaṃ bodhayiṣyati māṃ bhṛśam / tad ākhyātārthatattvena matprabodhanakāraṇam
na hy al·pa·kā·ra·ṇe sup·taṃ bo·dha·yiṣ·ya·ti māṃ bhṛ·śam / tad ākh·yā·tār·tha·tat·tve·na mat·pra·bo·dha·na·kā·ra·ṇam
- 61
evaṃ bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ kumbhakarṇam ariṃdamam / yūpākṣaḥ sacivo rājñaḥ kṛtāñjalir uvāca ha
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ saṃ·rab·dhaṃ kum·bha·kar·ṇam a·riṃ·da·mam / yū·pāk·ṣaḥ sa·ci·vo rāj·ñaḥ kṛ·tāñ·ja·lir u·vā·ca ha
- 62
na no devakṛtaṃ kiṃ cid bhayam asti kadā cana / na daityadānavebhyo vā bhayam asti hi tādṛśam / yādṛśaṃ mānuṣaṃ rājan bhayam asmān upasthitam
na no de·va·kṛ·taṃ kiṃ cid bha·yam as·ti ka·dā ca·na / na dait·ya·dā·na·vebh·yo vā bha·yam as·ti hi tā·dṛ·śam / yā·dṛ·śaṃ mā·nu·ṣaṃ rā·jan bha·yam as·mān u·pas·thi·tam
- 63
vānaraiḥ parvatākārair laṅkeyaṃ parivāritā / sītāharaṇasaṃtaptād rāmān nas tumulaṃ bhayam
vā·na·raiḥ par·va·tā·kā·rair laṅ·ke·yaṃ pa·ri·vā·ri·tā / sī·tā·ha·ra·ṇa·saṃ·tap·tād rā·mān nas tu·mu·laṃ bha·yam
- 64
ekena vānareṇeyaṃ pūrvaṃ dagdhā mahāpurī / kumāro nihataś cākṣaḥ sānuyātraḥ sakuñjaraḥ
e·ke·na vā·na·re·ṇe·yaṃ pūr·vaṃ dag·dhā ma·hā·pu·rī / ku·mā·ro ni·ha·taś cāk·ṣaḥ sā·nu·yāt·raḥ sa·kuñ·ja·raḥ
- 65
svayaṃ rakṣo'dhipaś cāpi paulastyo devakaṇṭakaḥ / mṛteti saṃyuge muktārāmeṇādityatejasā
sva·yaṃ rak·ṣo'dhi·paś cā·pi pau·las·tyo de·va·kaṇ·ṭa·kaḥ / mṛ·te·ti saṃ·yu·ge muk·tā·rā·me·ṇā·dit·ya·te·ja·sā
- 66
yan na devaiḥ kṛto rājā nāpi daityair na dānavaiḥ / kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt
yan na de·vaiḥ kṛ·to rā·jā nā·pi dait·yair na dā·na·vaiḥ / kṛ·taḥ sa i·ha rā·me·ṇa vi·muk·taḥ prā·ṇa·saṃ·śa·yāt
- 67
sa yūpākṣavacaḥ śrutvā bhrātur yudhi parājayam / kumbhakarṇo vivṛttākṣo yūpākṣam idam abravīt
sa yū·pāk·ṣa·va·caḥ śrut·vā bhrā·tur yu·dhi pa·rā·ja·yam / kum·bha·kar·ṇo vi·vṛt·tāk·ṣo yū·pāk·ṣam i·dam ab·ra·vīt
- 68
sarvam adyaiva yūpākṣa harisainyaṃ salakṣmaṇam / rāghavaṃ ca raṇe hatvā paścād drakṣyāmi rāvaṇam
sar·vam ad·yai·va yū·pāk·ṣa ha·ri·sain·yaṃ sa·lak·ṣma·ṇam / rā·gha·vaṃ ca ra·ṇe hat·vā paś·cād drak·ṣyā·mi rā·va·ṇam
- 69
rākṣasāṃs tarpayiṣyāmi harīṇāṃ māṃsaśoṇitaiḥ / rāmalakṣmaṇayoś cāpi svayaṃ pāsyāmi śoṇitam
rāk·ṣa·sāṃs tar·pa·yiṣ·yā·mi ha·rī·ṇāṃ māṃ·sa·śo·ṇi·taiḥ / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yoś cā·pi sva·yaṃ pās·yā·mi śo·ṇi·tam
- 70
tat tasya vākyaṃ bruvato niśamya sagarvitaṃ roṣavivṛddhadoṣam / mahodaro nairṛtayodhamukhyaḥ kṛtāñjalir vākyam idaṃ babhāṣe
tat tas·ya vāk·yaṃ bru·va·to ni·śam·ya sa·gar·vi·taṃ ro·ṣa·vi·vṛd·dha·do·ṣam / ma·ho·da·ro nai·rṛ·ta·yo·dha·mukh·yaḥ kṛ·tāñ·ja·lir vāk·yam i·daṃ ba·bhā·ṣe
- 71
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā guṇadoṣu vimṛśya ca / paścād api mahābāho śatrūn yudhi vijeṣyasi
rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā gu·ṇa·do·ṣu vi·mṛś·ya ca / paś·cād a·pi ma·hā·bā·ho śat·rūn yu·dhi vi·jeṣ·ya·si
- 72
mahodaravacaḥ śrutvā rākṣasaiḥ parivāritaḥ / kumbhakarṇo mahātejāḥ saṃpratasthe mahābalaḥ
ma·ho·da·ra·va·caḥ śrut·vā rāk·ṣa·saiḥ pa·ri·vā·ri·taḥ / kum·bha·kar·ṇo ma·hā·te·jāḥ saṃp·ra·tas·the ma·hā·ba·laḥ
- 73
taṃ samutthāpya bhīmākṣaṃ bhīmarūpaparākramam / rākṣasās tvaritā jagmur daśagrīvaniveśanam
taṃ sa·mut·thāp·ya bhī·māk·ṣaṃ bhī·ma·rū·pa·pa·rāk·ra·mam / rāk·ṣa·sās tva·ri·tā jag·mur da·śag·rī·va·ni·ve·śa·nam
- 74
tato gatvā daśagrīvam āsīnaṃ paramāsane / ūcur baddhāñjalipuṭāḥ sarva eva niśācarāḥ
ta·to gat·vā da·śag·rī·vam ā·sī·naṃ pa·ra·mā·sa·ne / ū·cur bad·dhāñ·ja·li·pu·ṭāḥ sar·va e·va ni·śā·ca·rāḥ
- 75
prabuddhaḥ kumbhakarṇo 'sau bhrātā te rākṣasarṣabha / kathaṃ tatraiva niryātu drakṣyase tam ihāgatam
pra·bud·dhaḥ kum·bha·kar·ṇo 'sau bhrā·tā te rāk·ṣa·sar·ṣa·bha / ka·thaṃ tat·rai·va nir·yā·tu drak·ṣya·se tam i·hā·ga·tam
- 76
rāvaṇas tv abravīd dhṛṣṭo yathānyāyaṃ ca pūjitam / draṣṭum enam ihecchāmi yathānyāyaṃ ca pūjitam
rā·va·ṇas tv ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭo ya·thān·yā·yaṃ ca pū·ji·tam / draṣ·ṭum e·nam i·hec·chā·mi ya·thān·yā·yaṃ ca pū·ji·tam
- 77
tathety uktvā tu te sarve punar āgamya rākṣasāḥ / kumbhakarṇam idaṃ vākyam ūcū rāvaṇacoditāḥ
ta·thety uk·tvā tu te sar·ve pu·nar ā·gam·ya rāk·ṣa·sāḥ / kum·bha·kar·ṇam i·daṃ vāk·yam ū·cū rā·va·ṇa·co·di·tāḥ
- 78
draṣṭuṃ tvāṃ kāṅkṣate rājā sarvarākṣasapuṃgavaḥ / gamane kriyatāṃ buddhir bhrātaraṃ saṃpraharṣaya
draṣ·ṭuṃ tvāṃ kāṅ·kṣa·te rā·jā sar·va·rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / ga·ma·ne kri·ya·tāṃ bud·dhir bhrā·ta·raṃ saṃp·ra·har·ṣa·ya
- 79
kumbhakarṇas tu durdharṣo bhrātur ājñāya śāsanam / tathety uktvā mahāvīryaḥ śayanād utpapāta ha
kum·bha·kar·ṇas tu dur·dhar·ṣo bhrā·tur āj·ñā·ya śā·sa·nam / ta·thety uk·tvā ma·hā·vīr·yaḥ śa·ya·nād ut·pa·pā·ta ha
- 80
prakṣālya vadanaṃ hṛṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ / pipāsus tvarayām āsa pānaṃ balasamīraṇam
prak·ṣāl·ya va·da·naṃ hṛṣ·ṭaḥ snā·taḥ pa·ra·ma·bhū·ṣi·taḥ / pi·pā·sus tva·ra·yām ā·sa pā·naṃ ba·la·sa·mī·ra·ṇam
- 81
tatas te tvaritās tasya rājṣasā rāvaṇājñayā / madyaṃ bhakṣyāṃś ca vividhān kṣipram evopahārayan
ta·tas te tva·ri·tās tas·ya rāj·ṣa·sā rā·va·ṇāj·ña·yā / mad·yaṃ bhak·ṣyāṃś ca vi·vi·dhān kṣip·ram e·vo·pa·hā·ra·yan
- 82
pītvā ghaṭasahasraṃ sa gamanāyopacakrame
pīt·vā gha·ṭa·sa·has·raṃ sa ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me
- 83
īṣatsamutkaṭo mattas tejobalasamanvitaḥ / kumbhakarṇo babhau hṛṣṭaḥ kālāntakayamopamaḥ
ī·ṣat·sa·mut·ka·ṭo mat·tas te·jo·ba·la·sa·man·vi·taḥ / kum·bha·kar·ṇo ba·bhau hṛṣ·ṭaḥ kā·lān·ta·ka·ya·mo·pa·maḥ
- 84
bhrātuḥ sa bhavanaṃ gacchan rakṣobalasamanvitaḥ / kumbhakarṇaḥ padanyāsair akampayata medinīm
bhrā·tuḥ sa bha·va·naṃ gac·chan rak·ṣo·ba·la·sa·man·vi·taḥ / kum·bha·kar·ṇaḥ pa·dan·yā·sair a·kam·pa·ya·ta me·di·nīm
- 85
sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan sahasraraśmir dharaṇīm ivāṃśubhiḥ / jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ śatakratur geham iva svayambhuvaḥ
sa rā·ja·mār·gaṃ va·pu·ṣā pra·kā·śa·yan sa·has·ra·raś·mir dha·ra·ṇīm i·vāṃ·śu·bhiḥ / ja·gā·ma tat·rāñ·ja·li·mā·la·yā vṛ·taḥ śa·tak·ra·tur ge·ham i·va sva·yam·bhu·vaḥ
- 86
ke cic charaṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmaṃ vrajanti ke cid vyathitāḥ patanti / ke cid diśaḥ sma vyathitāḥ prayānti ke cid bhayārtā bhuvi śerate sma
ke cic cha·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ sma rā·maṃ vra·jan·ti ke cid vya·thi·tāḥ pa·tan·ti / ke cid di·śaḥ sma vya·thi·tāḥ pra·yān·ti ke cid bha·yār·tā bhu·vi śe·ra·te sma
- 87
tam adriśṛṅgapratimaṃ kirīṭinaṃ spṛśantam ādityam ivātmatejasā / vanaukasaḥ prekṣya vivṛddham adbhutaṃ bhayārditā dudruvire tatas tataḥ
tam ad·ri·śṛṅ·gap·ra·ti·maṃ ki·rī·ṭi·naṃ spṛ·śan·tam ā·dit·yam i·vāt·ma·te·ja·sā / va·nau·ka·saḥ prek·ṣya vi·vṛd·dham ad·bhu·taṃ bha·yār·di·tā dud·ru·vi·re ta·tas ta·taḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 49 37 verses
- 1
tato rāmo mahātejā dhanur ādāya vīryavān / kirīṭinaṃ mahākāyaṃ kumbhakarṇaṃ dadarśa ha
ta·to rā·mo ma·hā·te·jā dha·nur ā·dā·ya vīr·ya·vān / ki·rī·ṭi·naṃ ma·hā·kā·yaṃ kum·bha·kar·ṇaṃ da·dar·śa ha
- 2
taṃ dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṃ parvatākāradarśanam / kramamāṇam ivākāśaṃ purā nārāyaṇaṃ prabhum
taṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ par·va·tā·kā·ra·dar·śa·nam / kra·ma·mā·ṇam i·vā·kā·śaṃ pu·rā nā·rā·ya·ṇaṃ pra·bhum
- 3
satoyāmbudasaṃkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam / dṛṣṭvā punaḥ pradudrāva vānarāṇāṃ mahācamūḥ
sa·to·yām·bu·da·saṃ·kā·śaṃ kāñ·ca·nāṅ·ga·da·bhū·ṣa·ṇam / dṛṣ·ṭvā pu·naḥ pra·dud·rā·va vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūḥ
- 4
vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vardhamānaṃ ca rākṣasaṃ / savismayam idaṃ rāmo vibhīṣaṇam uvāca ha
vid·ru·tāṃ vā·hi·nīṃ dṛṣ·ṭvā var·dha·mā·naṃ ca rāk·ṣa·saṃ / sa·vis·ma·yam i·daṃ rā·mo vi·bhī·ṣa·ṇam u·vā·ca ha
- 5
ko 'sau parvatasaṃkaśaḥ kirīṭī harilocanaḥ / laṅkāyāṃ dṛśyate vīraḥ savidyud iva toyadaḥ
ko 'sau par·va·ta·saṃ·ka·śaḥ ki·rī·ṭī ha·ri·lo·ca·naḥ / laṅ·kā·yāṃ dṛś·ya·te vī·raḥ sa·vid·yud i·va to·ya·daḥ
- 6
pṛthivyāḥ ketubhūto 'sau mahān eko 'tra dṛśyate / yaṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve vidravanti tatas tataḥ
pṛ·thiv·yāḥ ke·tu·bhū·to 'sau ma·hān e·ko 'tra dṛś·ya·te / yaṃ dṛṣ·ṭvā vā·na·rāḥ sar·ve vid·ra·van·ti ta·tas ta·taḥ
- 7
ācakṣva me mahān ko 'sau rakṣo vā yadi vāsuraḥ / na mayaivaṃvidhaṃ bhūtaṃ dṛṣṭapūrvaṃ kadā cana
ā·cak·ṣva me ma·hān ko 'sau rak·ṣo vā ya·di vā·su·raḥ / na ma·yai·vaṃ·vi·dhaṃ bhū·taṃ dṛṣ·ṭa·pūr·vaṃ ka·dā ca·na
- 8
sa pṛṣṭo rājaputreṇa rāmeṇākliṣṭakāriṇā / vibhīṣaṇo mahāprājñaḥ kākutstham idam abravīt
sa pṛṣ·ṭo rā·ja·put·re·ṇa rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kā·ri·ṇā / vi·bhī·ṣa·ṇo ma·hāp·rāj·ñaḥ kā·kut·stham i·dam ab·ra·vīt
- 9
yena vaivasvato yuddhe vāsavaś ca parājitaḥ / saiṣa viśravasaḥ putraḥ kumbhakarṇaḥ pratāpavān
ye·na vai·vas·va·to yud·dhe vā·sa·vaś ca pa·rā·ji·taḥ / sai·ṣa viś·ra·va·saḥ put·raḥ kum·bha·kar·ṇaḥ pra·tā·pa·vān
- 10
etena devā yudhi dānavāś ca yakṣā bhujaṃgāḥ piśitāśanāś ca / gandharvavidyādharakiṃnarāś ca sahasraśo rāghava saṃprabhagnāḥ
e·te·na de·vā yu·dhi dā·na·vāś ca yak·ṣā bhu·jaṃ·gāḥ pi·śi·tā·śa·nāś ca / gan·dhar·va·vid·yā·dha·ra·kiṃ·na·rāś ca sa·has·ra·śo rā·gha·va saṃp·ra·bhag·nāḥ
- 11
śūlapāṇiṃ virūpākṣaṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam / hantuṃ na śekus tridaśāḥ kālo 'yam iti mohitāḥ
śū·la·pā·ṇiṃ vi·rū·pāk·ṣaṃ kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam / han·tuṃ na śe·kus tri·da·śāḥ kā·lo 'yam i·ti mo·hi·tāḥ
- 12
prakṛtyā hy eṣa tejasvī kumbhakarṇo mahābalaḥ / anyeṣāṃ rākṣasendrāṇāṃ varadānakṛtaṃ balam
pra·kṛt·yā hy e·ṣa te·jas·vī kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / an·ye·ṣāṃ rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ va·ra·dā·na·kṛ·taṃ ba·lam
- 13
etena jātamātreṇa kṣudhārtena mahātmanā / bhakṣitāni sahasrāṇi sattvānāṃ subahūny api
e·te·na jā·ta·māt·re·ṇa kṣu·dhār·te·na ma·hāt·ma·nā / bhak·ṣi·tā·ni sa·has·rā·ṇi sat·tvā·nāṃ su·ba·hūny a·pi
- 14
teṣu saṃbhakṣyamāṇeṣu prajā bhayanipīḍitāḥ / yānti sma śaraṇaṃ śakraṃ tam apy arthaṃ nyavedayan
te·ṣu saṃ·bhak·ṣya·mā·ṇe·ṣu pra·jā bha·ya·ni·pī·ḍi·tāḥ / yān·ti sma śa·ra·ṇaṃ śak·raṃ tam apy ar·thaṃ nya·ve·da·yan
- 15
sa kumbhakarṇaṃ kupito mahendro jaghāna vajreṇa śitena vajrī / sa śakravajrābhihato mahātmā cacāla kopāc ca bhṛśaṃ nanāda
sa kum·bha·kar·ṇaṃ ku·pi·to ma·hen·dro ja·ghā·na vaj·re·ṇa śi·te·na vaj·rī / sa śak·ra·vaj·rā·bhi·ha·to ma·hāt·mā ca·cā·la ko·pāc ca bhṛ·śaṃ na·nā·da
- 16
tasya nānadyamānasya kumbhakarṇasya dhīmataḥ / śrutvā ninādaṃ vitrastā bhūyo bhūmir vitatrase
tas·ya nā·nad·ya·mā·nas·ya kum·bha·kar·ṇas·ya dhī·ma·taḥ / śrut·vā ni·nā·daṃ vit·ras·tā bhū·yo bhū·mir vi·tat·ra·se
- 17
tataḥ kopān mahendrasya kumbhakarṇo mahābalaḥ / vikṛṣyairāvatād dantaṃ jaghānorasi vāsavam
ta·taḥ ko·pān ma·hen·dras·ya kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / vi·kṛṣ·yai·rā·va·tād dan·taṃ ja·ghā·no·ra·si vā·sa·vam
- 18
kumbhakarṇaprahārārto vicacāla sa vāsavaḥ / tato viṣeduḥ sahasā devabrahmarṣidānavāḥ
kum·bha·kar·ṇap·ra·hā·rār·to vi·ca·cā·la sa vā·sa·vaḥ / ta·to vi·ṣe·duḥ sa·ha·sā de·vab·rah·mar·ṣi·dā·na·vāḥ
- 19
prajābhiḥ saha śakraś ca yayau sthānaṃ svayambhuvaḥ / kumbhakarṇasya daurātmyaṃ śaśaṃsus te prajāpateḥ / prajānāṃ bhakṣaṇaṃ cāpi devānāṃ cāpi dharṣaṇam
pra·jā·bhiḥ sa·ha śak·raś ca ya·yau sthā·naṃ sva·yam·bhu·vaḥ / kum·bha·kar·ṇas·ya dau·rāt·myaṃ śa·śaṃ·sus te pra·jā·pa·teḥ / pra·jā·nāṃ bhak·ṣa·ṇaṃ cā·pi de·vā·nāṃ cā·pi dhar·ṣa·ṇam
- 20
evaṃ prajā yadi tv eṣa bhakṣayiṣyati nityaśaḥ / acireṇaiva kālena śūnyo loko bhaviṣyati
e·vaṃ pra·jā ya·di tv e·ṣa bhak·ṣa·yiṣ·ya·ti nit·ya·śaḥ / a·ci·re·ṇai·va kā·le·na śūn·yo lo·ko bha·viṣ·ya·ti
- 21
vāsavasya vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ / rakṣāṃsy āvāhayām āsa kumbhakarṇaṃ dadarśa ha
vā·sa·vas·ya va·caḥ śrut·vā sar·va·lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / rak·ṣāṃsy ā·vā·ha·yām ā·sa kum·bha·kar·ṇaṃ da·dar·śa ha
- 22
kumbhakarṇaṃ samīkṣyaiva vitatrāsa prajāpatiḥ / dṛṣṭvā niśvasya caivedaṃ svayambhūr idam abravīt
kum·bha·kar·ṇaṃ sa·mīk·ṣyai·va vi·tat·rā·sa pra·jā·pa·tiḥ / dṛṣ·ṭvā niś·vas·ya cai·ve·daṃ sva·yam·bhūr i·dam ab·ra·vīt
- 23
dhruvaṃ lokavināśāya paurastyenāsi nirmitaḥ / tasmāt tvam adya prabhṛti mṛtakalpaḥ śayiṣyasi / brahmaśāpābhibhūto 'tha nipapātāgrataḥ prabhoḥ
dhru·vaṃ lo·ka·vi·nā·śā·ya pau·ras·tye·nā·si nir·mi·taḥ / tas·māt tvam ad·ya pra·bhṛ·ti mṛ·ta·kal·paḥ śa·yiṣ·ya·si / brah·ma·śā·pā·bhi·bhū·to 'tha ni·pa·pā·tāg·ra·taḥ pra·bhoḥ
- 24
tataḥ paramasaṃbhrānto rāvaṇo vākyam abravīt / vivṛddhaḥ kāñcano vṛkṣaḥ phalakāle nikṛtyate
ta·taḥ pa·ra·ma·saṃbh·rān·to rā·va·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt / vi·vṛd·dhaḥ kāñ·ca·no vṛk·ṣaḥ pha·la·kā·le ni·kṛt·ya·te
- 25
na naptāraṃ svakaṃ nyāyyaṃ śaptum evaṃ prajāpate / na mithyāvacanaś ca tvaṃ svapsyaty eṣa na saṃśayaḥ / kālas tu kriyatām asya śayane jāgare tathā
na nap·tā·raṃ sva·kaṃ nyāy·yaṃ śap·tum e·vaṃ pra·jā·pa·te / na mith·yā·va·ca·naś ca tvaṃ svap·syaty e·ṣa na saṃ·śa·yaḥ / kā·las tu kri·ya·tām as·ya śa·ya·ne jā·ga·re ta·thā
- 26
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā svayambhūr idam abravīt / śayitā hy eṣa ṣaṇ māsān ekāhaṃ jāgariṣyati
rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā sva·yam·bhūr i·dam ab·ra·vīt / śa·yi·tā hy e·ṣa ṣaṇ mā·sān e·kā·haṃ jā·ga·riṣ·ya·ti
- 27
ekenāhnā tv asau vīraś caran bhūmiṃ bubhukṣitaḥ / vyāttāsyo bhakṣayel lokān saṃkruddha iva pāvakaḥ
e·ke·nāh·nā tv a·sau vī·raś ca·ran bhū·miṃ bu·bhuk·ṣi·taḥ / vyāt·tās·yo bhak·ṣa·yel lo·kān saṃk·rud·dha i·va pā·va·kaḥ
- 28
so 'sau vyasanam āpannaḥ kumbhakarṇam abodhayat / tvatparākramabhītaś ca rājā saṃprati rāvaṇaḥ
so 'sau vya·sa·nam ā·pan·naḥ kum·bha·kar·ṇam a·bo·dha·yat / tvat·pa·rāk·ra·ma·bhī·taś ca rā·jā saṃp·ra·ti rā·va·ṇaḥ
- 29
sa eṣa nirgato vīraḥ śibirād bhīmavikramaḥ / vānarān bhṛśasaṃkruddho bhakṣayan paridhāvati
sa e·ṣa nir·ga·to vī·raḥ śi·bi·rād bhī·ma·vik·ra·maḥ / vā·na·rān bhṛ·śa·saṃk·rud·dho bhak·ṣa·yan pa·ri·dhā·va·ti
- 30
kumbhakarṇaṃ samīkṣyaiva harayo vipradudruvuḥ / katham enaṃ raṇe kruddhaṃ vārayiṣyanti vānarāḥ
kum·bha·kar·ṇaṃ sa·mīk·ṣyai·va ha·ra·yo vip·ra·dud·ru·vuḥ / ka·tham e·naṃ ra·ṇe krud·dhaṃ vā·ra·yiṣ·yan·ti vā·na·rāḥ
- 31
ucyantāṃ vānarāḥ sarve yantram etat samucchritam / iti vijñāya harayo bhaviṣyantīha nirbhayāḥ
uc·yan·tāṃ vā·na·rāḥ sar·ve yan·tram e·tat sa·muc·chri·tam / i·ti vij·ñā·ya ha·ra·yo bha·viṣ·yan·tī·ha nir·bha·yāḥ
- 32
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā hetumat sumukhodgatam / uvāca rāghavo vākyaṃ nīlaṃ senāpatiṃ tadā
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śrut·vā he·tu·mat su·mu·khod·ga·tam / u·vā·ca rā·gha·vo vāk·yaṃ nī·laṃ se·nā·pa·tiṃ ta·dā
- 33
gaccha sainyāni sarvāṇi vyūhya tiṣṭhasva pāvake / dvārāṇy ādāya laṅkāyāś caryāś cāpy atha saṃkramān
gac·cha sain·yā·ni sar·vā·ṇi vyūh·ya tiṣ·ṭhas·va pā·va·ke / dvā·rāṇy ā·dā·ya laṅ·kā·yāś car·yāś cāpy a·tha saṃk·ra·mān
- 34
śailaśṛṅgāṇi vṛkṣāṃś ca śilāś cāpy upasaṃharan / tiṣṭhantu vānarāḥ sarve sāyudhāḥ śailapāṇayaḥ
śai·la·śṛṅ·gā·ṇi vṛk·ṣāṃś ca śi·lāś cāpy u·pa·saṃ·ha·ran / tiṣ·ṭhan·tu vā·na·rāḥ sar·ve sā·yu·dhāḥ śai·la·pā·ṇa·yaḥ
- 35
rāghaveṇa samādiṣṭo nīlo haricamūpatiḥ / śaśāsa vānarānīkaṃ yathāvat kapikuñjaraḥ
rā·gha·ve·ṇa sa·mā·diṣ·ṭo nī·lo ha·ri·ca·mū·pa·tiḥ / śa·śā·sa vā·na·rā·nī·kaṃ ya·thā·vat ka·pi·kuñ·ja·raḥ
- 36
tato gavākṣaḥ śarabho hanumān aṅgado nalaḥ / śailaśṛṅgāṇi śailābhā gṛhītvā dvāram abhyayuḥ
ta·to ga·vāk·ṣaḥ śa·ra·bho ha·nu·mān aṅ·ga·do na·laḥ / śai·la·śṛṅ·gā·ṇi śai·lā·bhā gṛ·hīt·vā dvā·ram abh·ya·yuḥ
- 37
tato harīṇāṃ tad anīkam ugraṃ rarāja śailodyatavṛkṣahastam / gireḥ samīpānugataṃ yathaiva mahan mahāmbhodharajālam ugram
ta·to ha·rī·ṇāṃ tad a·nī·kam ug·raṃ ra·rā·ja śai·lod·ya·ta·vṛk·ṣa·has·tam / gi·reḥ sa·mī·pā·nu·ga·taṃ ya·thai·va ma·han ma·hām·bho·dha·ra·jā·lam ug·ram
Yuddhakāṇḍa · sarga 50 19 verses
- 1
sa tu rākṣasaśārdūlo nidrāmadasamākulaḥ / rājamārgaṃ śriyā juṣṭaṃ yayau vipulavikramaḥ
sa tu rāk·ṣa·sa·śār·dū·lo nid·rā·ma·da·sa·mā·ku·laḥ / rā·ja·mār·gaṃ śri·yā juṣ·ṭaṃ ya·yau vi·pu·la·vik·ra·maḥ
- 2
rākṣasānāṃ sahasraiś ca vṛtaḥ paramadurjayaḥ / gṛhebhyaḥ puṣpavarṣeṇa kāryamāṇas tadā yayau
rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·raiś ca vṛ·taḥ pa·ra·ma·dur·ja·yaḥ / gṛ·hebh·yaḥ puṣ·pa·var·ṣe·ṇa kār·ya·mā·ṇas ta·dā ya·yau
- 3
sa hemajālavitataṃ bhānubhāsvaradarśanam / dadarśa vipulaṃ ramyaṃ rākṣasendraniveśanam
sa he·ma·jā·la·vi·ta·taṃ bhā·nu·bhās·va·ra·dar·śa·nam / da·dar·śa vi·pu·laṃ ram·yaṃ rāk·ṣa·sen·dra·ni·ve·śa·nam
- 4
sa tat tadā sūrya ivābhrajālaṃ praviśya rakṣo'dhipater niveśanam / dadarśa dūre 'grajam āsanasthaṃ svayambhuvaṃ śakra ivāsanastham
sa tat ta·dā sūr·ya i·vābh·ra·jā·laṃ pra·viś·ya rak·ṣo'dhi·pa·ter ni·ve·śa·nam / da·dar·śa dū·re 'gra·jam ā·sa·nas·thaṃ sva·yam·bhu·vaṃ śak·ra i·vā·sa·nas·tham
- 5
so 'bhigamya gṛhaṃ bhrātuḥ kakṣyām abhivigāhya ca / dadarśodvignam āsīnaṃ vimāne puṣpake gurum
so 'bhi·gam·ya gṛ·haṃ bhrā·tuḥ kak·ṣyām a·bhi·vi·gāh·ya ca / da·dar·śod·vig·nam ā·sī·naṃ vi·mā·ne puṣ·pa·ke gu·rum
- 6
atha dṛṣṭvā daśagrīvaḥ kumbhakarṇam upasthitam / tūrṇam utthāya saṃhṛṣṭaḥ saṃnikarṣam upānayat
a·tha dṛṣ·ṭvā da·śag·rī·vaḥ kum·bha·kar·ṇam u·pas·thi·tam / tūr·ṇam ut·thā·ya saṃ·hṛṣ·ṭaḥ saṃ·ni·kar·ṣam u·pā·na·yat
- 7
athāsīnasya paryaṅke kumbhakarṇo mahābalaḥ / bhrātur vavande caraṇāṃ kiṃ kṛtyam iti cābravīt / utpatya cainaṃ mudito rāvaṇaḥ pariṣasvaje
a·thā·sī·nas·ya par·yaṅ·ke kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / bhrā·tur va·van·de ca·ra·ṇāṃ kiṃ kṛt·yam i·ti cāb·ra·vīt / ut·pat·ya cai·naṃ mu·di·to rā·va·ṇaḥ pa·ri·ṣas·va·je
- 8
sa bhrātrā saṃpariṣvakto yathāvac cābhinanditaḥ / kumbhakarṇaḥ śubhaṃ divyaṃ pratipede varāsanam
sa bhrāt·rā saṃ·pa·riṣ·vak·to ya·thā·vac cā·bhi·nan·di·taḥ / kum·bha·kar·ṇaḥ śu·bhaṃ div·yaṃ pra·ti·pe·de va·rā·sa·nam
- 9
sa tadāsanam āśritya kumbhakarṇo mahābalaḥ / saṃraktanayanaḥ kopād rāvaṇaṃ vākyam abravīt
sa ta·dā·sa·nam āś·rit·ya kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ ko·pād rā·va·ṇaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 10
kimartham aham ādṛtya tvayā rājan prabodhitaḥ / śaṃsa kasmād bhayaṃ te 'sti ko 'dya preto bhaviṣyati
ki·mar·tham a·ham ā·dṛt·ya tva·yā rā·jan pra·bo·dhi·taḥ / śaṃ·sa kas·mād bha·yaṃ te 'sti ko 'dya pre·to bha·viṣ·ya·ti
- 11
bhrātaraṃ rāvaṇaḥ kruddhaṃ kumbhakarṇam avasthitam / īṣat tu parivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ vākyam abravīt
bhrā·ta·raṃ rā·va·ṇaḥ krud·dhaṃ kum·bha·kar·ṇam a·vas·thi·tam / ī·ṣat tu pa·ri·vṛt·tābh·yāṃ net·rābh·yāṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 12
adya te sumahān kālaḥ śayānasya mahābala / sukhitas tvaṃ na jānīṣe mama rāmakṛtaṃ bhayam
ad·ya te su·ma·hān kā·laḥ śa·yā·nas·ya ma·hā·ba·la / su·khi·tas tvaṃ na jā·nī·ṣe ma·ma rā·ma·kṛ·taṃ bha·yam
- 13
eṣa dāśarathī rāmaḥ sugrīvasahito balī / samudraṃ sabalas tīrtvā mūlaṃ naḥ parikṛntati
e·ṣa dā·śa·ra·thī rā·maḥ sug·rī·va·sa·hi·to ba·lī / sa·mud·raṃ sa·ba·las tīr·tvā mū·laṃ naḥ pa·ri·kṛn·ta·ti
- 14
hanta paśyasva laṅkāyā vanāny upavanāni ca / setunā sukham āgamya vānaraikārṇavaṃ kṛtam
han·ta paś·yas·va laṅ·kā·yā va·nāny u·pa·va·nā·ni ca / se·tu·nā su·kham ā·gam·ya vā·na·rai·kār·ṇa·vaṃ kṛ·tam
- 15
ye rākṣasā mukhyatamā hatās te vānarair yudhi / vānarāṇāṃ kṣayaṃ yuddhe na paśyāmi kadā cana
ye rāk·ṣa·sā mukh·ya·ta·mā ha·tās te vā·na·rair yu·dhi / vā·na·rā·ṇāṃ kṣa·yaṃ yud·dhe na paś·yā·mi ka·dā ca·na
- 16
sarvakṣapitakośaṃ ca sa tvam abhyavapadya mām / trāyasvemāṃ purīṃ laṅkāṃ bālavṛddhāvaśeṣitām
sar·vak·ṣa·pi·ta·ko·śaṃ ca sa tvam abh·ya·va·pad·ya mām / trā·yas·ve·māṃ pu·rīṃ laṅ·kāṃ bā·la·vṛd·dhā·va·śe·ṣi·tām
- 17
bhrātur arthe mahābāho kuru karma suduṣkaram / mayaivaṃ noktapūrvo hi kaś cid bhrātaḥ paraṃtapa / tvayy asti mama ca snehaḥ parā saṃbhāvanā ca me
bhrā·tur ar·the ma·hā·bā·ho ku·ru kar·ma su·duṣ·ka·ram / ma·yai·vaṃ nok·ta·pūr·vo hi kaś cid bhrā·taḥ pa·raṃ·ta·pa / tvayy as·ti ma·ma ca sne·haḥ pa·rā saṃ·bhā·va·nā ca me
- 18
devāsuravimardeṣu bahuśo rākṣasarṣabha / tvayā devāḥ prativyūhya nirjitāś cāsurā yudhi / na hi te sarvabhūteṣu dṛśyate sadṛśo balī
de·vā·su·ra·vi·mar·de·ṣu ba·hu·śo rāk·ṣa·sar·ṣa·bha / tva·yā de·vāḥ pra·tiv·yūh·ya nir·ji·tāś cā·su·rā yu·dhi / na hi te sar·va·bhū·te·ṣu dṛś·ya·te sa·dṛ·śo ba·lī
- 19
kuruṣva me priyahitam etad uttamaṃ yathāpriyaṃ priyaraṇabāndhavapriya / svatejasā vidhama sapatnavāhinīṃ śaradghanaṃ pavana ivodyato mahān
ku·ruṣ·va me pri·ya·hi·tam e·tad ut·ta·maṃ ya·thāp·ri·yaṃ pri·ya·ra·ṇa·bān·dha·vap·ri·ya / sva·te·ja·sā vi·dha·ma sa·pat·na·vā·hi·nīṃ śa·rad·gha·naṃ pa·va·na i·vod·ya·to ma·hān
Yuddhakāṇḍa · sarga 51 47 verses
- 1
tasya rākṣasarājasya niśamya paridevitam / kumbhakarṇo babhāṣe 'tha vacanaṃ prajahāsa ca
tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya ni·śam·ya pa·ri·de·vi·tam / kum·bha·kar·ṇo ba·bhā·ṣe 'tha va·ca·naṃ pra·ja·hā·sa ca
- 2
dṛṣṭo doṣo hi yo 'smābhiḥ purā mantravinirṇaye / hiteṣv anabhiyuktena so 'yam āsāditas tvayā
dṛṣ·ṭo do·ṣo hi yo 'smā·bhiḥ pu·rā man·tra·vi·nir·ṇa·ye / hi·teṣv a·na·bhi·yuk·te·na so 'yam ā·sā·di·tas tva·yā
- 3
śīghraṃ khalv abhyupetaṃ tvāṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ / nirayeṣv eva patanaṃ yathā duṣkṛtakarmaṇaḥ
śīgh·raṃ khalv abh·yu·pe·taṃ tvāṃ pha·laṃ pā·pas·ya kar·ma·ṇaḥ / ni·ra·yeṣv e·va pa·ta·naṃ ya·thā duṣ·kṛ·ta·kar·ma·ṇaḥ
- 4
prathamaṃ vai mahārāja kṛtyam etad acintitam / kevalaṃ vīryadarpeṇa nānubandho vicāritaḥ
pra·tha·maṃ vai ma·hā·rā·ja kṛt·yam e·tad a·cin·ti·tam / ke·va·laṃ vīr·ya·dar·pe·ṇa nā·nu·ban·dho vi·cā·ri·taḥ
- 5
yaḥ paścāt pūrvakāryāṇi kuryād aiśvaryam āsthitaḥ / pūrvaṃ cottarakāryāṇi na sa veda nayānayau
yaḥ paś·cāt pūr·va·kār·yā·ṇi kur·yād aiś·var·yam ās·thi·taḥ / pūr·vaṃ cot·ta·ra·kār·yā·ṇi na sa ve·da na·yā·na·yau
- 6
deśakālavihīnāni karmāṇi viparītavat / kriyamāṇāni duṣyanti havīṃṣy aprayateṣv iva
de·śa·kā·la·vi·hī·nā·ni kar·mā·ṇi vi·pa·rī·ta·vat / kri·ya·mā·ṇā·ni duṣ·yan·ti ha·vīṃṣy ap·ra·ya·teṣv i·va
- 7
trayāṇāṃ pañcadhā yogaṃ karmaṇāṃ yaḥ prapaśyati / sacivaiḥ samayaṃ kṛtvā sa sabhye vartate pathi
tra·yā·ṇāṃ pañ·ca·dhā yo·gaṃ kar·ma·ṇāṃ yaḥ pra·paś·ya·ti / sa·ci·vaiḥ sa·ma·yaṃ kṛt·vā sa sabh·ye var·ta·te pa·thi
- 8
yathāgamaṃ ca yo rājā samayaṃ vicikīrṣati / budhyate sacivān buddhyā suhṛdaś cānupaśyati
ya·thā·ga·maṃ ca yo rā·jā sa·ma·yaṃ vi·ci·kīr·ṣa·ti / budh·ya·te sa·ci·vān bud·dhyā su·hṛ·daś cā·nu·paś·ya·ti
- 9
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca sarvān vā rakṣasāṃ pate / bhajate puruṣaḥ kāle trīṇi dvandvāni vā punaḥ
dhar·mam ar·thaṃ ca kā·maṃ ca sar·vān vā rak·ṣa·sāṃ pa·te / bha·ja·te pu·ru·ṣaḥ kā·le trī·ṇi dvan·dvā·ni vā pu·naḥ
- 10
triṣu caiteṣu yac chreṣṭhaṃ śrutvā tan nāvabudhyate / rājā vā rājamātro vā vyarthaṃ tasya bahuśrutam
tri·ṣu cai·te·ṣu yac chreṣ·ṭhaṃ śrut·vā tan nā·va·budh·ya·te / rā·jā vā rā·ja·māt·ro vā vyar·thaṃ tas·ya ba·huś·ru·tam
- 11
upapradānaṃ sāntvaṃ vā bhedaṃ kāle ca vikramam / yogaṃ ca rakṣasāṃ śreṣṭha tāv ubhau ca nayānayau
u·pap·ra·dā·naṃ sān·tvaṃ vā bhe·daṃ kā·le ca vik·ra·mam / yo·gaṃ ca rak·ṣa·sāṃ śreṣ·ṭha tāv u·bhau ca na·yā·na·yau
- 12
kāle dharmārthakāmān yaḥ saṃmantrya sacivaiḥ saha / niṣevetātmavāṃl loke na sa vyasanam āpnuyāt
kā·le dhar·mār·tha·kā·mān yaḥ saṃ·man·trya sa·ci·vaiḥ sa·ha / ni·ṣe·ve·tāt·ma·vāṃl lo·ke na sa vya·sa·nam āp·nu·yāt
- 13
hitānubandham ālokya kāryākāryam ihātmanaḥ / rājā sahārthatattvajñaiḥ sacivaiḥ saha jīvati
hi·tā·nu·ban·dham ā·lok·ya kār·yā·kār·yam i·hāt·ma·naḥ / rā·jā sa·hār·tha·tat·tvaj·ñaiḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha jī·va·ti
- 14
anabhijñāya śāstrārthān puruṣāḥ paśubuddhayaḥ / prāgalbhyād vaktum icchanti mantreṣv abhyantarīkṛtāḥ
a·na·bhij·ñā·ya śās·trār·thān pu·ru·ṣāḥ pa·śu·bud·dha·yaḥ / prā·gal·bhyād vak·tum ic·chan·ti man·treṣv abh·yan·ta·rī·kṛ·tāḥ
- 15
aśāstraviduṣāṃ teṣāṃ na kāryam ahitaṃ vacaḥ / arthaśāstrānabhijñānāṃ vipulāṃ śriyam icchatām
a·śās·tra·vi·du·ṣāṃ te·ṣāṃ na kār·yam a·hi·taṃ va·caḥ / ar·tha·śās·trā·na·bhij·ñā·nāṃ vi·pu·lāṃ śri·yam ic·cha·tām
- 16
ahitaṃ ca hitākāraṃ dhārṣṭyāj jalpanti ye narāḥ / avekṣya mantrabāhyās te kartavyāḥ kṛtyadūṣaṇāḥ
a·hi·taṃ ca hi·tā·kā·raṃ dhār·ṣṭyāj jal·pan·ti ye na·rāḥ / a·vek·ṣya man·tra·bāh·yās te kar·tav·yāḥ kṛt·ya·dū·ṣa·ṇāḥ
- 17
vināśayanto bhartāraṃ sahitāḥ śatrubhir budhaiḥ / viparītāni kṛtyāni kārayantīha mantriṇaḥ
vi·nā·śa·yan·to bhar·tā·raṃ sa·hi·tāḥ śat·ru·bhir bu·dhaiḥ / vi·pa·rī·tā·ni kṛt·yā·ni kā·ra·yan·tī·ha man·tri·ṇaḥ
- 18
tān bhartā mitrasaṃkāśān amitrān mantranirṇaye / vyavahāreṇa jānīyāt sacivān upasaṃhitān
tān bhar·tā mit·ra·saṃ·kā·śān a·mit·rān man·tra·nir·ṇa·ye / vya·va·hā·re·ṇa jā·nī·yāt sa·ci·vān u·pa·saṃ·hi·tān
- 19
capalasyeha kṛtyāni sahasānupradhāvataḥ / chidram anye prapadyante krauñcasya kham iva dvijāḥ
ca·pa·las·ye·ha kṛt·yā·ni sa·ha·sā·nup·ra·dhā·va·taḥ / chid·ram an·ye pra·pad·yan·te krauñ·cas·ya kham i·va dvi·jāḥ
- 20
yo hi śatrum avajñāya nātmānam abhirakṣati / avāpnoti hi so 'narthān sthānāc ca vyavaropyate
yo hi śat·rum a·vaj·ñā·ya nāt·mā·nam a·bhi·rak·ṣa·ti / a·vāp·no·ti hi so 'nar·thān sthā·nāc ca vya·va·rop·ya·te
- 21
tat tu śrutvā daśagrīvaḥ kumbhakarṇasya bhāṣitam / bhrukuṭiṃ caiva saṃcakre kruddhaś cainam uvāca ha
tat tu śrut·vā da·śag·rī·vaḥ kum·bha·kar·ṇas·ya bhā·ṣi·tam / bhru·ku·ṭiṃ cai·va saṃ·cak·re krud·dhaś cai·nam u·vā·ca ha
- 22
mānyo gurur ivācāryaḥ kiṃ māṃ tvam anuśāsati / kim evaṃ vākśramaṃ kṛtvā kāle yuktaṃ vidhīyatām
mān·yo gu·rur i·vā·cār·yaḥ kiṃ māṃ tvam a·nu·śā·sa·ti / kim e·vaṃ vāk·śra·maṃ kṛt·vā kā·le yuk·taṃ vi·dhī·ya·tām
- 23
vibhramāc cittamohād vā balavīryāśrayeṇa vā / nābhipannam idānīṃ yad vyarthās tasya punaḥ kṛthāḥ
vibh·ra·māc cit·ta·mo·hād vā ba·la·vīr·yāś·ra·ye·ṇa vā / nā·bhi·pan·nam i·dā·nīṃ yad vyar·thās tas·ya pu·naḥ kṛ·thāḥ
- 24
asmin kāle tu yad yuktaṃ tad idānīṃ vidhīyatām / mamāpanayajaṃ doṣaṃ vikrameṇa samīkuru
as·min kā·le tu yad yuk·taṃ tad i·dā·nīṃ vi·dhī·ya·tām / ma·mā·pa·na·ya·jaṃ do·ṣaṃ vik·ra·me·ṇa sa·mī·ku·ru
- 25
yadi khalv asti me sneho bhrātṛtvaṃ vāvagacchasi / yadi vā kāryam etat te hṛdi kāryatamaṃ matam
ya·di khalv as·ti me sne·ho bhrā·tṛt·vaṃ vā·va·gac·cha·si / ya·di vā kār·yam e·tat te hṛ·di kār·ya·ta·maṃ ma·tam
- 26
sa suhṛdyo vipannārthaṃ dīnam abhyavapadyate / sa bandhur yo 'panīteṣu sāhāyyāyopakalpate
sa su·hṛd·yo vi·pan·nār·thaṃ dī·nam abh·ya·va·pad·ya·te / sa ban·dhur yo 'pa·nī·te·ṣu sā·hāy·yā·yo·pa·kal·pa·te
- 27
tam athaivaṃ bruvāṇaṃ tu vacanaṃ dhīradāruṇam / ruṣṭo 'yam iti vijñāya śanaiḥ ślakṣṇam uvāca ha
tam a·thai·vaṃ bru·vā·ṇaṃ tu va·ca·naṃ dhī·ra·dā·ru·ṇam / ruṣ·ṭo 'yam i·ti vij·ñā·ya śa·naiḥ ślak·ṣṇam u·vā·ca ha
- 28
atīva hi samālakṣya bhrātaraṃ kṣubhitendriyam / kumbhakarṇaḥ śanair vākyaṃ babhāṣe parisāntvayan
a·tī·va hi sa·mā·lak·ṣya bhrā·ta·raṃ kṣu·bhi·ten·dri·yam / kum·bha·kar·ṇaḥ śa·nair vāk·yaṃ ba·bhā·ṣe pa·ri·sān·tva·yan
- 29
alaṃ rākṣasarājendra saṃtāpam upapadya te / roṣaṃ ca saṃparityajya svastho bhavitum arhasi
a·laṃ rāk·ṣa·sa·rā·jen·dra saṃ·tā·pam u·pa·pad·ya te / ro·ṣaṃ ca saṃ·pa·rit·yaj·ya svas·tho bha·vi·tum ar·ha·si
- 30
naitan manasi kartavvyaṃ mayi jīvati pārthiva / tam ahaṃ nāśayiṣyāmi yatkṛte paritapyase
nai·tan ma·na·si kar·tav·vyaṃ ma·yi jī·va·ti pār·thi·va / tam a·haṃ nā·śa·yiṣ·yā·mi yat·kṛ·te pa·ri·tap·ya·se
- 31
avaśyaṃ tu hitaṃ vācyaṃ sarvāvasthaṃ mayā tava / bandhubhāvād abhihitaṃ bhrātṛsnehāc ca pārthiva
a·vaś·yaṃ tu hi·taṃ vāc·yaṃ sar·vā·vas·thaṃ ma·yā ta·va / ban·dhu·bhā·vād a·bhi·hi·taṃ bhrā·tṛs·ne·hāc ca pār·thi·va
- 32
sadṛśaṃ yat tu kāle 'smin kartuṃ snigdhena bandhunā / śatrūṇāṃ kadanaṃ paśya kriyamāṇaṃ mayā raṇe
sa·dṛ·śaṃ yat tu kā·le 'smin kar·tuṃ snig·dhe·na ban·dhu·nā / śat·rū·ṇāṃ ka·da·naṃ paś·ya kri·ya·mā·ṇaṃ ma·yā ra·ṇe
- 33
adya paśya mahābāho mayā samaramūrdhani / hate rāme saha bhrātrā dravantīṃ harivāhinīm
ad·ya paś·ya ma·hā·bā·ho ma·yā sa·ma·ra·mūr·dha·ni / ha·te rā·me sa·ha bhrāt·rā dra·van·tīṃ ha·ri·vā·hi·nīm
- 34
adya rāmasya tad dṛṣṭvā mayānītaṃ raṇāc chiraḥ / sukhībhava mahābāho sītā bhavatu duḥkhitā
ad·ya rā·mas·ya tad dṛṣ·ṭvā ma·yā·nī·taṃ ra·ṇāc chi·raḥ / su·khī·bha·va ma·hā·bā·ho sī·tā bha·va·tu duḥ·khi·tā
- 35
adya rāmasya paśyantu nidhanaṃ sumahat priyam / laṅkāyāṃ rākṣasāḥ sarve ye te nihatabāndhavāḥ
ad·ya rā·mas·ya paś·yan·tu ni·dha·naṃ su·ma·hat pri·yam / laṅ·kā·yāṃ rāk·ṣa·sāḥ sar·ve ye te ni·ha·ta·bān·dha·vāḥ
- 36
adya śokaparītānāṃ svabandhuvadhakāraṇāt / śatror yudhi vināśena karomy asrapramārjanam
ad·ya śo·ka·pa·rī·tā·nāṃ sva·ban·dhu·va·dha·kā·ra·ṇāt / śat·ror yu·dhi vi·nā·śe·na ka·romy as·rap·ra·mār·ja·nam
- 37
adya parvatasaṃkāśaṃ sasūryam iva toyadam / vikīrṇaṃ paśya samare sugrīvaṃ plavageśvaram
ad·ya par·va·ta·saṃ·kā·śaṃ sa·sūr·yam i·va to·ya·dam / vi·kīr·ṇaṃ paś·ya sa·ma·re sug·rī·vaṃ pla·va·geś·va·ram
- 38
na paraḥ preṣaṇīyas te yuddhāyātula vikrama / aham utsādayiṣyāmi śatrūṃs tava mahābala
na pa·raḥ pre·ṣa·ṇī·yas te yud·dhā·yā·tu·la vik·ra·ma / a·ham ut·sā·da·yiṣ·yā·mi śat·rūṃs ta·va ma·hā·ba·la
- 39
yadi śakro yadi yamo yadi pāvakamārutau / tān ahaṃ yodhayiṣyāmi kubera varuṇāv api
ya·di śak·ro ya·di ya·mo ya·di pā·va·ka·mā·ru·tau / tān a·haṃ yo·dha·yiṣ·yā·mi ku·be·ra va·ru·ṇāv a·pi
- 40
girimātraśarīrasya śitaśūladharasya me / nardatas tīkṣṇadaṃṣṭrasya bibhīyāc ca puraṃdaraḥ
gi·ri·māt·ra·śa·rī·ras·ya śi·ta·śū·la·dha·ras·ya me / nar·da·tas tīk·ṣṇa·daṃṣ·ṭras·ya bi·bhī·yāc ca pu·raṃ·da·raḥ
- 41
atha vā tyaktaśastrasya mṛdgatas tarasā ripūn / na me pratimukhe kaś cic chaktaḥ sthātuṃ jijīviṣuḥ
a·tha vā tyak·ta·śas·tras·ya mṛd·ga·tas ta·ra·sā ri·pūn / na me pra·ti·mu·khe kaś cic chak·taḥ sthā·tuṃ ji·jī·vi·ṣuḥ
- 42
naiva śaktyā na gadayā nāsinā na śitaiḥ śaraiḥ / hastābhyām eva saṃrabdho haniṣyāmy api vajriṇam
nai·va śak·tyā na ga·da·yā nā·si·nā na śi·taiḥ śa·raiḥ / has·tābh·yām e·va saṃ·rab·dho ha·niṣ·yāmy a·pi vaj·ri·ṇam
- 43
yadi me muṣṭivegaṃ sa rāghavo 'dya sahiṣyati / tataḥ pāsyanti bāṇaughā rudhiraṃ rāghavasya te
ya·di me muṣ·ṭi·ve·gaṃ sa rā·gha·vo 'dya sa·hiṣ·ya·ti / ta·taḥ pās·yan·ti bā·ṇau·ghā ru·dhi·raṃ rā·gha·vas·ya te
- 44
cintayā bādhyase rājan kimarthaṃ mayi tiṣṭhati / so 'haṃ śatruvināśāya tava niryātum udyataḥ
cin·ta·yā bādh·ya·se rā·jan ki·mar·thaṃ ma·yi tiṣ·ṭha·ti / so 'haṃ śat·ru·vi·nā·śā·ya ta·va nir·yā·tum ud·ya·taḥ
- 45
muñca rāmād bhayaṃ rājan haniṣyāmīha saṃyuge / rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sugrīvaṃ ca mahābalam / asādhāraṇam icchāmi tava dātuṃ mahad yaśaḥ
muñ·ca rā·mād bha·yaṃ rā·jan ha·niṣ·yā·mī·ha saṃ·yu·ge / rā·gha·vaṃ lak·ṣma·ṇaṃ cai·va sug·rī·vaṃ ca ma·hā·ba·lam / a·sā·dhā·ra·ṇam ic·chā·mi ta·va dā·tuṃ ma·had ya·śaḥ
- 46
vadhena te dāśaratheḥ sukhāvahaṃ sukhaṃ samāhartum ahaṃ vrajāmi / nihatya rāmaṃ sahalakṣmaṇena khādāmi sarvān hariyūthamukhyān
va·dhe·na te dā·śa·ra·theḥ su·khā·va·haṃ su·khaṃ sa·mā·har·tum a·haṃ vra·jā·mi / ni·hat·ya rā·maṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇe·na khā·dā·mi sar·vān ha·ri·yū·tha·mukh·yān
- 47
ramasva kāmaṃ piba cāgryavāruṇīṃ kuruṣva kṛtyāni vinīyatāṃ jvaraḥ / mayādya rāme gamite yamakṣayaṃ cirāya sītā vaśagā bhaviṣyati
ra·mas·va kā·maṃ pi·ba cāg·rya·vā·ru·ṇīṃ ku·ruṣ·va kṛt·yā·ni vi·nī·ya·tāṃ jva·raḥ / ma·yād·ya rā·me ga·mi·te ya·mak·ṣa·yaṃ ci·rā·ya sī·tā va·śa·gā bha·viṣ·ya·ti
Yuddhakāṇḍa · sarga 52 35 verses
- 1
tad uktam atikāyasya balino bāhuśālinaḥ / kumbhakarṇasya vacanaṃ śrutvovāca mahodaraḥ
tad uk·tam a·ti·kā·yas·ya ba·li·no bā·hu·śā·li·naḥ / kum·bha·kar·ṇas·ya va·ca·naṃ śrut·vo·vā·ca ma·ho·da·raḥ
- 2
kumbhakarṇakule jāto dhṛṣṭaḥ prākṛtadarśanaḥ / avalipto na śaknoṣi kṛtyaṃ sarvatra veditum
kum·bha·kar·ṇa·ku·le jā·to dhṛṣ·ṭaḥ prā·kṛ·ta·dar·śa·naḥ / a·va·lip·to na śak·no·ṣi kṛt·yaṃ sar·vat·ra ve·di·tum
- 3
na hi rājā na jānīte kumbhakarṇa nayānayau / tvaṃ tu kaiśorakād dhṛṣṭaḥ kevalaṃ vaktum icchasi
na hi rā·jā na jā·nī·te kum·bha·kar·ṇa na·yā·na·yau / tvaṃ tu kai·śo·ra·kād dhṛṣ·ṭaḥ ke·va·laṃ vak·tum ic·cha·si
- 4
sthānaṃ vṛddhiṃ ca hāniṃ ca deśakālavibhāgavit / ātmanaś ca pareṣāṃ ca budhyate rākṣasarṣabha
sthā·naṃ vṛd·dhiṃ ca hā·niṃ ca de·śa·kā·la·vi·bhā·ga·vit / āt·ma·naś ca pa·re·ṣāṃ ca budh·ya·te rāk·ṣa·sar·ṣa·bha
- 5
yat tu śakyaṃ balavatā kartuṃ prākṛtabuddhinā / anupāsitavṛddhena kaḥ kuryāt tādṛśaṃ budhaḥ
yat tu śak·yaṃ ba·la·va·tā kar·tuṃ prā·kṛ·ta·bud·dhi·nā / a·nu·pā·si·ta·vṛd·dhe·na kaḥ kur·yāt tā·dṛ·śaṃ bu·dhaḥ
- 6
yāṃs tu dharmārthakāmāṃs tvaṃ bravīṣi pṛthag āśrayān / anuboddhuṃ svabhāvena na hi lakṣaṇam asti te
yāṃs tu dhar·mār·tha·kā·māṃs tvaṃ bra·vī·ṣi pṛ·thag āś·ra·yān / a·nu·bod·dhuṃ sva·bhā·ve·na na hi lak·ṣa·ṇam as·ti te
- 7
karma caiva hi sarveṣāṃ kāraṇānāṃ prayojanam / śreyaḥ pāpīyasāṃ cātra phalaṃ bhavati karmaṇām
kar·ma cai·va hi sar·ve·ṣāṃ kā·ra·ṇā·nāṃ pra·yo·ja·nam / śre·yaḥ pā·pī·ya·sāṃ cāt·ra pha·laṃ bha·va·ti kar·ma·ṇām
- 8
niḥśreyasa phalāv eva dharmārthāv itarāv api / adharmānarthayoḥ prāptiḥ phalaṃ ca pratyavāyikam
niḥś·re·ya·sa pha·lāv e·va dhar·mār·thāv i·ta·rāv a·pi / a·dhar·mā·nar·tha·yoḥ prāp·tiḥ pha·laṃ ca prat·ya·vā·yi·kam
- 9
aihalaukikapāratryaṃ karma pumbhir niṣevyate / karmāṇy api tu kalpyāni labhate kāmam āsthitaḥ
ai·ha·lau·ki·ka·pā·rat·ryaṃ kar·ma pum·bhir ni·ṣev·ya·te / kar·māṇy a·pi tu kal·pyā·ni la·bha·te kā·mam ās·thi·taḥ
- 10
tatra kḷptam idaṃ rājñā hṛdi kāryaṃ mataṃ ca naḥ / śatrau hi sāhasaṃ yat syāt kim ivātrāpanīyate
tat·ra kḷp·tam i·daṃ rāj·ñā hṛ·di kār·yaṃ ma·taṃ ca naḥ / śat·rau hi sā·ha·saṃ yat syāt kim i·vāt·rā·pa·nī·ya·te
- 11
ekasyaivābhiyāne tu hetur yaḥ prakṛtas tvayā / tatrāpy anupapannaṃ te vakṣyāmi yad asādhu ca
e·kas·yai·vā·bhi·yā·ne tu he·tur yaḥ pra·kṛ·tas tva·yā / tat·rāpy a·nu·pa·pan·naṃ te vak·ṣyā·mi yad a·sā·dhu ca
- 12
yena pūrvaṃ janasthāne bahavo 'tibalā hatāḥ / rākṣasā rāghavaṃ taṃ tvaṃ katham eko jayiṣyasi
ye·na pūr·vaṃ ja·nas·thā·ne ba·ha·vo 'ti·ba·lā ha·tāḥ / rāk·ṣa·sā rā·gha·vaṃ taṃ tvaṃ ka·tham e·ko ja·yiṣ·ya·si
- 13
ye purā nirjitās tena janasthāne mahaujasaḥ / rākṣasāṃs tān pure sarvān bhītān adyāpi paśyasi
ye pu·rā nir·ji·tās te·na ja·nas·thā·ne ma·hau·ja·saḥ / rāk·ṣa·sāṃs tān pu·re sar·vān bhī·tān ad·yā·pi paś·ya·si
- 14
taṃ siṃham iva saṃkruddhaṃ rāmaṃ daśarathātmajam / sarpaṃ suptam ivābuddhyā prabodhayitum icchasi
taṃ siṃ·ham i·va saṃk·rud·dhaṃ rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / sar·paṃ sup·tam i·vā·bud·dhyā pra·bo·dha·yi·tum ic·cha·si
- 15
jvalantaṃ tejasā nityaṃ krodhena ca durāsadam / kas taṃ mṛtyum ivāsahyam āsādayitum arhati
jva·lan·taṃ te·ja·sā nit·yaṃ kro·dhe·na ca du·rā·sa·dam / kas taṃ mṛt·yum i·vā·sah·yam ā·sā·da·yi·tum ar·ha·ti
- 16
saṃśayastham idaṃ sarvaṃ śatroḥ pratisamāsane / ekasya gamanaṃ tatra na hi me rocate tava
saṃ·śa·yas·tham i·daṃ sar·vaṃ śat·roḥ pra·ti·sa·mā·sa·ne / e·kas·ya ga·ma·naṃ tat·ra na hi me ro·ca·te ta·va
- 17
hīnārthas tu samṛddhārthaṃ ko ripuṃ prākṛto yathā / niścitaṃ jīvitatyāge vaśam ānetum icchati
hī·nār·thas tu sa·mṛd·dhār·thaṃ ko ri·puṃ prā·kṛ·to ya·thā / niś·ci·taṃ jī·vi·tat·yā·ge va·śam ā·ne·tum ic·cha·ti
- 18
yasya nāsti manuṣyeṣu sadṛśo rākṣasottama / katham āśaṃsase yoddhuṃ tulyenendravivasvatoḥ
yas·ya nās·ti ma·nuṣ·ye·ṣu sa·dṛ·śo rāk·ṣa·sot·ta·ma / ka·tham ā·śaṃ·sa·se yod·dhuṃ tul·ye·nen·dra·vi·vas·va·toḥ
- 19
evam uktvā tu saṃrabdhaṃ kumbhakarṇaṃ mahodaraḥ / uvāca rakṣasāṃ madhye rāvaṇo lokarāvaṇam
e·vam uk·tvā tu saṃ·rab·dhaṃ kum·bha·kar·ṇaṃ ma·ho·da·raḥ / u·vā·ca rak·ṣa·sāṃ madh·ye rā·va·ṇo lo·ka·rā·va·ṇam
- 20
labdhvā punas tāṃ vaidehīṃ kimarthaṃ tvaṃ prajalpasi / yadecchasi tadā sītā vaśagā te bhaviṣyati
lab·dhvā pu·nas tāṃ vai·de·hīṃ ki·mar·thaṃ tvaṃ pra·jal·pa·si / ya·dec·cha·si ta·dā sī·tā va·śa·gā te bha·viṣ·ya·ti
- 21
dṛṣṭaḥ kaś cid upāyo me sītopasthānakārakaḥ / rucitaś cet svayā buddhyā rākṣaseśvara taṃ śṛṇu
dṛṣ·ṭaḥ kaś cid u·pā·yo me sī·to·pas·thā·na·kā·ra·kaḥ / ru·ci·taś cet sva·yā bud·dhyā rāk·ṣa·seś·va·ra taṃ śṛ·ṇu
- 22
ahaṃ dvijihvaḥ saṃhrādī kumbhakarṇo vitardanaḥ / pañcarāmavadhāyaite niryāntīty avaghoṣaya
a·haṃ dvi·jih·vaḥ saṃh·rā·dī kum·bha·kar·ṇo vi·tar·da·naḥ / pañ·ca·rā·ma·va·dhā·yai·te nir·yān·tīty a·va·gho·ṣa·ya
- 23
tato gatvā vayaṃ yuddhaṃ dāsyāmas tasya yatnataḥ / jeṣyāmo yadi te śatrūn nopāyaiḥ kṛtyam asti naḥ
ta·to gat·vā va·yaṃ yud·dhaṃ dās·yā·mas tas·ya yat·na·taḥ / jeṣ·yā·mo ya·di te śat·rūn no·pā·yaiḥ kṛt·yam as·ti naḥ
- 24
atha jīvati naḥ śatrur vayaṃ ca kṛtasaṃyugāḥ / tataḥ samabhipatsyāmo manasā yat samīkṣitum
a·tha jī·va·ti naḥ śat·rur va·yaṃ ca kṛ·ta·saṃ·yu·gāḥ / ta·taḥ sa·ma·bhi·pat·syā·mo ma·na·sā yat sa·mīk·ṣi·tum
- 25
vayaṃ yuddhād ihaiṣyāmo rudhireṇa samukṣitāḥ / vidārya svatanuṃ bāṇai rāmanāmāṅkitaiḥ śitaiḥ
va·yaṃ yud·dhād i·haiṣ·yā·mo ru·dhi·re·ṇa sa·muk·ṣi·tāḥ / vi·dār·ya sva·ta·nuṃ bā·ṇai rā·ma·nā·māṅ·ki·taiḥ śi·taiḥ
- 26
bhakṣito rāghavo 'smābhir lakṣmaṇaś ceti vādinaḥ / tava pādau grahīṣyāmas tvaṃ naḥ kāma prapūraya
bhak·ṣi·to rā·gha·vo 'smā·bhir lak·ṣma·ṇaś ce·ti vā·di·naḥ / ta·va pā·dau gra·hīṣ·yā·mas tvaṃ naḥ kā·ma pra·pū·ra·ya
- 27
tato 'vaghoṣaya pure gajaskandhena pārthiva / hato rāmaḥ saha bhrātrā sasainya iti sarvataḥ
ta·to 'va·gho·ṣa·ya pu·re ga·jas·kan·dhe·na pār·thi·va / ha·to rā·maḥ sa·ha bhrāt·rā sa·sain·ya i·ti sar·va·taḥ
- 28
prīto nāma tato bhūtvā bhṛtyānāṃ tvam ariṃdama / bhogāṃś ca parivārāṃś ca kāmāṃś ca vasudāpaya
prī·to nā·ma ta·to bhūt·vā bhṛt·yā·nāṃ tvam a·riṃ·da·ma / bho·gāṃś ca pa·ri·vā·rāṃś ca kā·māṃś ca va·su·dā·pa·ya
- 29
tato mālyāni vāsāṃsi vīrāṇām anulepanam / peyaṃ ca bahu yodhebhyaḥ svayaṃ ca muditaḥ piba
ta·to māl·yā·ni vā·sāṃ·si vī·rā·ṇām a·nu·le·pa·nam / pe·yaṃ ca ba·hu yo·dhebh·yaḥ sva·yaṃ ca mu·di·taḥ pi·ba
- 30
tato 'smin bahulībhūte kaulīne sarvato gate / praviśyāśvāsya cāpi tvaṃ sītāṃ rahasi sāntvaya / dhanadhānyaiś ca kāmaiś ca ratnaiś caināṃ pralobhaya
ta·to 'smin ba·hu·lī·bhū·te kau·lī·ne sar·va·to ga·te / pra·viś·yāś·vās·ya cā·pi tvaṃ sī·tāṃ ra·ha·si sān·tva·ya / dha·na·dhān·yaiś ca kā·maiś ca rat·naiś cai·nāṃ pra·lo·bha·ya
- 31
anayopadhayā rājan bhayaśokānubandhayā / akāmā tvadvaśaṃ sītā naṣṭanāthā gamiṣyati
a·na·yo·pa·dha·yā rā·jan bha·ya·śo·kā·nu·ban·dha·yā / a·kā·mā tvad·va·śaṃ sī·tā naṣ·ṭa·nā·thā ga·miṣ·ya·ti
- 32
rañjanīyaṃ hi bhartāraṃ vinaṣṭam avagamya sā / nairāśyāt strīlaghutvāc ca tvadvaśaṃ pratipatsyate
rañ·ja·nī·yaṃ hi bhar·tā·raṃ vi·naṣ·ṭam a·va·gam·ya sā / nai·rāś·yāt strī·la·ghut·vāc ca tvad·va·śaṃ pra·ti·pat·sya·te
- 33
sā purā sukhasaṃvṛddhā sukhārhā duḥkhakarṣitā / tvayy adhīnaḥ sukhaṃ jñātvā sarvathopagamiṣyati
sā pu·rā su·kha·saṃ·vṛd·dhā su·khār·hā duḥ·kha·kar·ṣi·tā / tvayy a·dhī·naḥ su·khaṃ jñāt·vā sar·va·tho·pa·ga·miṣ·ya·ti
- 34
etat sunītaṃ mama darśanena rāmaṃ hi dṛṣṭvaiva bhaved anarthaḥ / ihaiva te setsyati motsuko bhūr mahān ayuddhena sukhasya lābhaḥ
e·tat su·nī·taṃ ma·ma dar·śa·ne·na rā·maṃ hi dṛṣ·ṭvai·va bha·ved a·nar·thaḥ / i·hai·va te set·sya·ti mot·su·ko bhūr ma·hān a·yud·dhe·na su·khas·ya lā·bhaḥ
- 35
anaṣṭasainyo hy anavāptasaṃśayo ripūn ayuddhena jayañ janādhipa / yaśaś ca puṇyaṃ ca mahan mahīpate śriyaṃ ca kīrtiṃ ca ciraṃ samaśnute
a·naṣ·ṭa·sain·yo hy a·na·vāp·ta·saṃ·śa·yo ri·pūn a·yud·dhe·na ja·yañ ja·nā·dhi·pa / ya·śaś ca puṇ·yaṃ ca ma·han ma·hī·pa·te śri·yaṃ ca kīr·tiṃ ca ci·raṃ sa·maś·nu·te
Yuddhakāṇḍa · sarga 53 50 verses
- 1
sa tathoktas tu nirbhartsya kumbhakarṇo mahodaram / abravīd rākṣasaśreṣṭhaṃ bhrātaraṃ rāvaṇaṃ tataḥ
sa ta·thok·tas tu nir·bhar·tsya kum·bha·kar·ṇo ma·ho·da·ram / ab·ra·vīd rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ bhrā·ta·raṃ rā·va·ṇaṃ ta·taḥ
- 2
so 'haṃ tava bhayaṃ ghoraṃ vadhāt tasya durātmanaḥ / rāmasyādya pramārjāmi nirvairas tvaṃ sukhībhava
so 'haṃ ta·va bha·yaṃ gho·raṃ va·dhāt tas·ya du·rāt·ma·naḥ / rā·mas·yād·ya pra·mār·jā·mi nir·vai·ras tvaṃ su·khī·bha·va
- 3
garjanti na vṛthā śūra nirjalā iva toyadāḥ / paśya saṃpādyamānaṃ tu garjitaṃ yudhi karmaṇā
gar·jan·ti na vṛ·thā śū·ra nir·ja·lā i·va to·ya·dāḥ / paś·ya saṃ·pād·ya·mā·naṃ tu gar·ji·taṃ yu·dhi kar·ma·ṇā
- 4
na marṣayati cātmānaṃ saṃbhāvayati nātmanā / adarśayitvā śūrās tu karma kurvanti duṣkaram
na mar·ṣa·ya·ti cāt·mā·naṃ saṃ·bhā·va·ya·ti nāt·ma·nā / a·dar·śa·yit·vā śū·rās tu kar·ma kur·van·ti duṣ·ka·ram
- 5
viklavānām abuddhīnāṃ rājñāṃ paṇḍitamāninām / śṛṇvatām ādita idaṃ tvadvidhānāṃ mahodara
vik·la·vā·nām a·bud·dhī·nāṃ rāj·ñāṃ paṇ·ḍi·ta·mā·ni·nām / śṛṇ·va·tām ā·di·ta i·daṃ tvad·vi·dhā·nāṃ ma·ho·da·ra
- 6
yuddhe kāpuruṣair nityaṃ bhavadbhiḥ priyavādibhiḥ / rājānam anugacchadbhiḥ kṛtyam etad vināśitam
yud·dhe kā·pu·ru·ṣair nit·yaṃ bha·vad·bhiḥ pri·ya·vā·di·bhiḥ / rā·jā·nam a·nu·gac·chad·bhiḥ kṛt·yam e·tad vi·nā·śi·tam
- 7
rājaśeṣā kṛtā laṅkā kṣīṇaḥ kośo balaṃ hatam / rājānam imam āsādya suhṛccihnam amitrakam
rā·ja·śe·ṣā kṛ·tā laṅ·kā kṣī·ṇaḥ ko·śo ba·laṃ ha·tam / rā·jā·nam i·mam ā·sād·ya su·hṛc·cih·nam a·mit·ra·kam
- 8
eṣa niryāmy ahaṃ yuddham udyataḥ śatrunirjaye / durnayaṃ bhavatām adya samīkartuṃ mahāhave
e·ṣa nir·yāmy a·haṃ yud·dham ud·ya·taḥ śat·ru·nir·ja·ye / dur·na·yaṃ bha·va·tām ad·ya sa·mī·kar·tuṃ ma·hā·ha·ve
- 9
evam uktavato vākyaṃ kumbhakarṇasya dhīmataḥ / pratyuvāca tato vākyaṃ prahasan rākṣasādhipaḥ
e·vam uk·ta·va·to vāk·yaṃ kum·bha·kar·ṇas·ya dhī·ma·taḥ / prat·yu·vā·ca ta·to vāk·yaṃ pra·ha·san rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 10
mahodaro 'yaṃ rāmāt tu paritrasto na saṃśayaḥ / na hi rocayate tāta yuddhaṃ yuddhaviśārada
ma·ho·da·ro 'yaṃ rā·māt tu pa·rit·ras·to na saṃ·śa·yaḥ / na hi ro·ca·ya·te tā·ta yud·dhaṃ yud·dha·vi·śā·ra·da
- 11
kaś cin me tvatsamo nāsti sauhṛdena balena ca / gaccha śatruvadhāya tvaṃ kumbhakarṇajayāya ca
kaś cin me tvat·sa·mo nās·ti sau·hṛ·de·na ba·le·na ca / gac·cha śat·ru·va·dhā·ya tvaṃ kum·bha·kar·ṇa·ja·yā·ya ca
- 12
ādade niśitaṃ śūlaṃ vegāc chatrunibarhaṇaḥ / sarvakālāyasaṃ dīptaṃ taptakāñcanabhūṣaṇam
ā·da·de ni·śi·taṃ śū·laṃ ve·gāc chat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / sar·va·kā·lā·ya·saṃ dīp·taṃ tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇam
- 13
indrāśanisamaṃ bhīmaṃ vajrapratimagauravam / devadānavagandharvayakṣakiṃnarasūdanam
in·drā·śa·ni·sa·maṃ bhī·maṃ vaj·rap·ra·ti·ma·gau·ra·vam / de·va·dā·na·va·gan·dhar·va·yak·ṣa·kiṃ·na·ra·sū·da·nam
- 14
raktamālya mahādāma svataś codgatapāvakam / ādāya niśitaṃ śūlaṃ śatruśoṇitarañjitam / kumbhakarṇo mahātejā rāvaṇaṃ vākyam abravīt
rak·ta·māl·ya ma·hā·dā·ma sva·taś cod·ga·ta·pā·va·kam / ā·dā·ya ni·śi·taṃ śū·laṃ śat·ru·śo·ṇi·ta·rañ·ji·tam / kum·bha·kar·ṇo ma·hā·te·jā rā·va·ṇaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 15
gamiṣyāmy aham ekākī tiṣṭhatv iha balaṃ mahat / adya tān kṣudhitaḥ kruddho bhakṣayiṣyāmi vānarān
ga·miṣ·yāmy a·ham e·kā·kī tiṣ·ṭhatv i·ha ba·laṃ ma·hat / ad·ya tān kṣu·dhi·taḥ krud·dho bhak·ṣa·yiṣ·yā·mi vā·na·rān
- 16
kumbhakarṇavacaḥ śrutvā rāvaṇo vākyam abravīt / sainyaiḥ parivṛto gaccha śūlamudgalapāṇibhiḥ
kum·bha·kar·ṇa·va·caḥ śrut·vā rā·va·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt / sain·yaiḥ pa·ri·vṛ·to gac·cha śū·la·mud·ga·la·pā·ṇi·bhiḥ
- 17
vānarā hi mahātmānaḥ śīghrāś ca vyavasāyinaḥ / ekākinaṃ pramattaṃ vā nayeyur daśanaiḥ kṣayam
vā·na·rā hi ma·hāt·mā·naḥ śīgh·rāś ca vya·va·sā·yi·naḥ / e·kā·ki·naṃ pra·mat·taṃ vā na·ye·yur da·śa·naiḥ kṣa·yam
- 18
tasmāt paramadurdharṣaiḥ sainyaiḥ parivṛto vraja / rakṣasām ahitaṃ sarvaṃ śatrupakṣaṃ nisūdaya
tas·māt pa·ra·ma·dur·dhar·ṣaiḥ sain·yaiḥ pa·ri·vṛ·to vra·ja / rak·ṣa·sām a·hi·taṃ sar·vaṃ śat·ru·pak·ṣaṃ ni·sū·da·ya
- 19
athāsanāt samutpatya srajaṃ maṇikṛtāntarām / ābabandha mahātejāḥ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ
a·thā·sa·nāt sa·mut·pat·ya sra·jaṃ ma·ṇi·kṛ·tān·ta·rām / ā·ba·ban·dha ma·hā·te·jāḥ kum·bha·kar·ṇas·ya rā·va·ṇaḥ
- 20
aṅgadān aṅgulīveṣṭān varāṇy ābharaṇāni ca / hāraṃ ca śaśisaṃkāśam ābabandha mahātmanaḥ
aṅ·ga·dān aṅ·gu·lī·veṣ·ṭān va·rāṇy ā·bha·ra·ṇā·ni ca / hā·raṃ ca śa·śi·saṃ·kā·śam ā·ba·ban·dha ma·hāt·ma·naḥ
- 21
divyāni ca sugandhīni mālyadāmāni rāvaṇaḥ / śrotre cāsajjayām āsa śrīmatī cāsya kuṇḍale
div·yā·ni ca su·gan·dhī·ni māl·ya·dā·mā·ni rā·va·ṇaḥ / śrot·re cā·saj·ja·yām ā·sa śrī·ma·tī cās·ya kuṇ·ḍa·le
- 22
kāñcanāṅgadakeyūro niṣkābharaṇabhūṣitaḥ / kumbhakarṇo bṛhatkarṇaḥ suhuto 'gnir ivābabhau
kāñ·ca·nāṅ·ga·da·ke·yū·ro niṣ·kā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·taḥ / kum·bha·kar·ṇo bṛ·hat·kar·ṇaḥ su·hu·to 'gnir i·vā·ba·bhau
- 23
śroṇīsūtreṇa mahatā mecakena virājitaḥ / amṛtotpādane naddho bhujaṃgeneva mandaraḥ
śro·ṇī·sūt·re·ṇa ma·ha·tā me·ca·ke·na vi·rā·ji·taḥ / a·mṛ·tot·pā·da·ne nad·dho bhu·jaṃ·ge·ne·va man·da·raḥ
- 24
sa kāñcanaṃ bhārasahaṃ nivātaṃ vidyutprabhaṃ dīptam ivātmabhāsā / ābadhyamānaḥ kavacaṃ rarāja saṃdhyābhrasaṃvīta ivādrirājaḥ
sa kāñ·ca·naṃ bhā·ra·sa·haṃ ni·vā·taṃ vid·yut·pra·bhaṃ dīp·tam i·vāt·ma·bhā·sā / ā·badh·ya·mā·naḥ ka·va·caṃ ra·rā·ja saṃdh·yābh·ra·saṃ·vī·ta i·vād·ri·rā·jaḥ
- 25
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ / trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau
sar·vā·bha·ra·ṇa·nad·dhāṅ·gaḥ śū·la·pā·ṇiḥ sa rāk·ṣa·saḥ / tri·vik·ra·ma·kṛ·tot·sā·ho nā·rā·ya·ṇa i·vā·ba·bhau
- 26
bhrātaraṃ saṃpariṣvajya kṛtvā cāpi pradakṣiṇam / praṇamya śirasā tasmai saṃpratasthe mahābaliḥ / tam āśīrbhiḥ praśastābhiḥ preṣayām āsa rāvaṇaḥ
bhrā·ta·raṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya kṛt·vā cā·pi pra·dak·ṣi·ṇam / pra·ṇam·ya śi·ra·sā tas·mai saṃp·ra·tas·the ma·hā·ba·liḥ / tam ā·śīr·bhiḥ pra·śas·tā·bhiḥ pre·ṣa·yām ā·sa rā·va·ṇaḥ
- 27
śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ sainyaiś cāpi varāyudhaiḥ / taṃ gajaiś ca turaṃgaiś ca syandanaiś cāmbudasvanaiḥ / anujagmur mahātmānaṃ rathino rathināṃ varam
śaṅ·kha·dun·du·bhi·nir·gho·ṣaiḥ sain·yaiś cā·pi va·rā·yu·dhaiḥ / taṃ ga·jaiś ca tu·raṃ·gaiś ca syan·da·naiś cām·bu·das·va·naiḥ / a·nu·jag·mur ma·hāt·mā·naṃ ra·thi·no ra·thi·nāṃ va·ram
- 28
sarpair uṣṭraiḥ kharair aśvaiḥ siṃhadvipamṛgadvijaiḥ / anujagmuś ca taṃ ghoraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam
sar·pair uṣ·ṭraiḥ kha·rair aś·vaiḥ siṃ·had·vi·pa·mṛ·gad·vi·jaiḥ / a·nu·jag·muś ca taṃ gho·raṃ kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam
- 29
sa puṣpavarṇair avakīryamāṇo dhṛtātapatraḥ śitaśūlapāṇiḥ / madotkaṭaḥ śoṇitagandhamatto viniryayau dānavadevaśatruḥ
sa puṣ·pa·var·ṇair a·va·kīr·ya·mā·ṇo dhṛ·tā·ta·pat·raḥ śi·ta·śū·la·pā·ṇiḥ / ma·dot·ka·ṭaḥ śo·ṇi·ta·gan·dha·mat·to vi·nir·ya·yau dā·na·va·de·va·śat·ruḥ
- 30
padātayaś a bahavo mahānādā mahābalāḥ / anvayū rākṣasā bhīmā bhīmākṣāḥ śastrapāṇayaḥ
pa·dā·ta·yaś a ba·ha·vo ma·hā·nā·dā ma·hā·ba·lāḥ / an·va·yū rāk·ṣa·sā bhī·mā bhī·māk·ṣāḥ śas·tra·pā·ṇa·yaḥ
- 31
raktākṣāḥ sumahākāyā nīlāñjanacayopamāḥ / śūrān udyamya khaḍgāṃś ca niśitāṃś ca paraśvadhān
rak·tāk·ṣāḥ su·ma·hā·kā·yā nī·lāñ·ja·na·ca·yo·pa·māḥ / śū·rān ud·yam·ya khaḍ·gāṃś ca ni·śi·tāṃś ca pa·raś·va·dhān
- 32
bahuvyāmāṃś ca vipulān kṣepaṇīyān durāsadān / tālaskandhāṃś ca vipulān kṣepaṇīyān durāsadān
ba·huv·yā·māṃś ca vi·pu·lān kṣe·pa·ṇī·yān du·rā·sa·dān / tā·las·kan·dhāṃś ca vi·pu·lān kṣe·pa·ṇī·yān du·rā·sa·dān
- 33
athānyad vapur ādāya dāruṇaṃ lomaharṣaṇam / niṣpapāta mahātejāḥ kumbhakarṇo mahābalaḥ
a·thān·yad va·pur ā·dā·ya dā·ru·ṇaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / niṣ·pa·pā·ta ma·hā·te·jāḥ kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ
- 34
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭśatasamucchitaḥ / raudraḥ śakaṭacakrākṣo mahāparvatasaṃnibhaḥ
dha·nuḥ·śa·ta·pa·rī·ṇā·haḥ sa ṣaṭ·śa·ta·sa·muc·chi·taḥ / raud·raḥ śa·ka·ṭa·cak·rāk·ṣo ma·hā·par·va·ta·saṃ·ni·bhaḥ
- 35
saṃnipatya ca rakṣāṃsi dagdhaśailopamo mahān / kumbhakarṇo mahāvaktraḥ prahasann idam abravīt
saṃ·ni·pat·ya ca rak·ṣāṃ·si dag·dha·śai·lo·pa·mo ma·hān / kum·bha·kar·ṇo ma·hā·vak·traḥ pra·ha·sann i·dam ab·ra·vīt
- 36
adya vānaramukhyānāṃ tāni yūthāni bhāgaśaḥ / nirdahiṣyāmi saṃkruddhaḥ śalabhān iva pāvakaḥ
ad·ya vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ tā·ni yū·thā·ni bhā·ga·śaḥ / nir·da·hiṣ·yā·mi saṃk·rud·dhaḥ śa·la·bhān i·va pā·va·kaḥ
- 37
nāparādhyanti me kāmaṃ vānarā vanacāriṇaḥ / jātir asmadvidhānāṃ sā purodyānavibhūṣaṇam
nā·pa·rādh·yan·ti me kā·maṃ vā·na·rā va·na·cā·ri·ṇaḥ / jā·tir as·mad·vi·dhā·nāṃ sā pu·rod·yā·na·vi·bhū·ṣa·ṇam
- 38
purarodhasya mūlaṃ tu rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ / hate tasmin hataṃ sarvaṃ taṃ vadhiṣyāmi saṃyuge
pu·ra·ro·dhas·ya mū·laṃ tu rā·gha·vaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / ha·te tas·min ha·taṃ sar·vaṃ taṃ va·dhiṣ·yā·mi saṃ·yu·ge
- 39
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ / nādaṃ cakrur mahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam
e·vaṃ tas·ya bru·vā·ṇas·ya kum·bha·kar·ṇas·ya rāk·ṣa·sāḥ / nā·daṃ cak·rur ma·hā·gho·raṃ kam·pa·yan·ta i·vār·ṇa·vam
- 40
tasya niṣpatatas tūrṇaṃ kumbhakarṇasya dhīmataḥ / babhūvur ghorarūpāṇi nimittāni samantataḥ
tas·ya niṣ·pa·ta·tas tūr·ṇaṃ kum·bha·kar·ṇas·ya dhī·ma·taḥ / ba·bhū·vur gho·ra·rū·pā·ṇi ni·mit·tā·ni sa·man·ta·taḥ
- 41
ulkāśaniyutā meghā vineduś ca sudāruṇāḥ / sasāgaravanā caiva vasudhā samakampata
ul·kā·śa·ni·yu·tā me·ghā vi·ne·duś ca su·dā·ru·ṇāḥ / sa·sā·ga·ra·va·nā cai·va va·su·dhā sa·ma·kam·pa·ta
- 42
ghorarūpāḥ śivā neduḥ sajvālakavalair mukhaiḥ / maṇḍalāny apasavyāni babandhuś ca vihaṃgamāḥ
gho·ra·rū·pāḥ śi·vā ne·duḥ saj·vā·la·ka·va·lair mu·khaiḥ / maṇ·ḍa·lāny a·pa·sav·yā·ni ba·ban·dhuś ca vi·haṃ·ga·māḥ
- 43
niṣpapāta ca gṛdhre 'sya śūle vai pathi gacchataḥ / prāsphuran nayanaṃ cāsya savyo bāhur akampata
niṣ·pa·pā·ta ca gṛdh·re 'sya śū·le vai pa·thi gac·cha·taḥ / prās·phu·ran na·ya·naṃ cās·ya sav·yo bā·hur a·kam·pa·ta
- 44
niṣpapāta tadā coklā jvalantī bhīmanisvanā / ādityo niṣprabhaś cāsīn na pravāti sukho 'nilaḥ
niṣ·pa·pā·ta ta·dā cok·lā jva·lan·tī bhī·ma·nis·va·nā / ā·dit·yo niṣ·pra·bhaś cā·sīn na pra·vā·ti su·kho 'ni·laḥ
- 45
acintayan mahotpātān utthitāṃl lomaharṣaṇān / niryayau kumbhakarṇas tu kṛtāntabalacoditaḥ
a·cin·ta·yan ma·hot·pā·tān ut·thi·tāṃl lo·ma·har·ṣa·ṇān / nir·ya·yau kum·bha·kar·ṇas tu kṛ·tān·ta·ba·la·co·di·taḥ
- 46
sa laṅghayitvā prākāraṃ padbhyāṃ parvatasaṃnibhaḥ / dadarśābhraghanaprakhyaṃ vānarānīkam adbhutam
sa laṅ·gha·yit·vā prā·kā·raṃ pad·bhyāṃ par·va·ta·saṃ·ni·bhaḥ / da·dar·śābh·ra·gha·nap·rakh·yaṃ vā·na·rā·nī·kam ad·bhu·tam
- 47
te dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṃ vānarāḥ parvatopamam / vāyununnā iva ghanā yayuḥ sarvā diśas tadā
te dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ vā·na·rāḥ par·va·to·pa·mam / vā·yu·nun·nā i·va gha·nā ya·yuḥ sar·vā di·śas ta·dā
- 48
tad vānarānīkam atipracaṇḍaṃ diśo dravad bhinnam ivābhrajālam / sa kumbhakarṇaḥ samavekṣya harṣān nanāda bhūyo ghanavad ghanābhaḥ
tad vā·na·rā·nī·kam a·tip·ra·caṇ·ḍaṃ di·śo dra·vad bhin·nam i·vābh·ra·jā·lam / sa kum·bha·kar·ṇaḥ sa·ma·vek·ṣya har·ṣān na·nā·da bhū·yo gha·na·vad gha·nā·bhaḥ
- 49
te tasya ghoraṃ ninadaṃ niśamya yathā ninādaṃ divi vāridasya / petur dharaṇyāṃ bahavaḥ plavaṃgā nikṛttamūlā iva sālavṛkṣāḥ
te tas·ya gho·raṃ ni·na·daṃ ni·śam·ya ya·thā ni·nā·daṃ di·vi vā·ri·das·ya / pe·tur dha·raṇ·yāṃ ba·ha·vaḥ pla·vaṃ·gā ni·kṛt·ta·mū·lā i·va sā·la·vṛk·ṣāḥ
- 50
vipulaparighavān sa kumbhakarṇo ripunidhanāya viniḥsṛto mahātmā / kapi gaṇabhayam ādadat subhīmaṃ prabhur iva kiṃkaradaṇḍavān yugānte
vi·pu·la·pa·ri·gha·vān sa kum·bha·kar·ṇo ri·pu·ni·dha·nā·ya vi·niḥ·sṛ·to ma·hāt·mā / ka·pi ga·ṇa·bha·yam ā·da·dat su·bhī·maṃ pra·bhur i·va kiṃ·ka·ra·daṇ·ḍa·vān yu·gān·te
Yuddhakāṇḍa · sarga 54 29 verses
- 1
sa nanāda mahānādaṃ samudram abhinādayan / janayann iva nirghātān vidhamann iva parvatān
sa na·nā·da ma·hā·nā·daṃ sa·mud·ram a·bhi·nā·da·yan / ja·na·yann i·va nir·ghā·tān vi·dha·mann i·va par·va·tān
- 2
tam avadhyaṃ maghavatā yamena varuṇena ca / prekṣya bhīmākṣam āyāntaṃ vānarā vipradudruvuḥ
tam a·vadh·yaṃ ma·gha·va·tā ya·me·na va·ru·ṇe·na ca / prek·ṣya bhī·māk·ṣam ā·yān·taṃ vā·na·rā vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 3
tāṃs tu vidravato dṛṣṭvā vāliputro 'ṅgado 'bravīt / nalaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam
tāṃs tu vid·ra·va·to dṛṣ·ṭvā vā·li·put·ro 'ṅga·do 'bra·vīt / na·laṃ nī·laṃ ga·vāk·ṣaṃ ca ku·mu·daṃ ca ma·hā·ba·lam
- 4
ātmānam atra vismṛtya vīryāṇy abhijanāni ca / kva gacchata bhayatrastāḥ prākṛtā harayo yathā
āt·mā·nam at·ra vis·mṛt·ya vīr·yāṇy a·bhi·ja·nā·ni ca / kva gac·cha·ta bha·yat·ras·tāḥ prā·kṛ·tā ha·ra·yo ya·thā
- 5
sādhu saumyā nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha / nālaṃ yuddhāya vai rakṣo mahatīyaṃ vibhīṣikāḥ
sā·dhu saum·yā ni·var·tadh·vaṃ kiṃ prā·ṇān pa·ri·rak·ṣa·tha / nā·laṃ yud·dhā·ya vai rak·ṣo ma·ha·tī·yaṃ vi·bhī·ṣi·kāḥ
- 6
mahatīm utthitām enāṃ rākṣasānāṃ vibhīṣikām / vikramād vidhamiṣyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ
ma·ha·tīm ut·thi·tām e·nāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ vi·bhī·ṣi·kām / vik·ra·mād vi·dha·miṣ·yā·mo ni·var·tadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 7
kṛcchreṇa tu samāśvāsya saṃgamya ca tatas tataḥ / vṛkṣādrihastā harayaḥ saṃpratasthū raṇājiram
kṛc·chre·ṇa tu sa·māś·vās·ya saṃ·gam·ya ca ta·tas ta·taḥ / vṛk·ṣād·ri·has·tā ha·ra·yaḥ saṃp·ra·tas·thū ra·ṇā·ji·ram
- 8
te nivṛtya tu saṃkruddhāḥ kumbhakarṇaṃ vanaukasaḥ / nijaghnuḥ paramakruddhāḥ samadā iva kuñjarāḥ / prāṃśubhir giriśṛṅgaiś ca śilābhiś ca mahābalāḥ
te ni·vṛt·ya tu saṃk·rud·dhāḥ kum·bha·kar·ṇaṃ va·nau·ka·saḥ / ni·jagh·nuḥ pa·ra·mak·rud·dhāḥ sa·ma·dā i·va kuñ·ja·rāḥ / prāṃ·śu·bhir gi·ri·śṛṅ·gaiś ca śi·lā·bhiś ca ma·hā·ba·lāḥ
- 9
pādapaiḥ puṣpitāgraiś ca hanyamāno na kampate / tasya gātreṣu patitā bhidyante śataśaḥ śilāḥ / pādapāḥ puṣpitāgrāś ca bhagnāḥ petur mahītale
pā·da·paiḥ puṣ·pi·tāg·raiś ca han·ya·mā·no na kam·pa·te / tas·ya gāt·re·ṣu pa·ti·tā bhid·yan·te śa·ta·śaḥ śi·lāḥ / pā·da·pāḥ puṣ·pi·tāg·rāś ca bhag·nāḥ pe·tur ma·hī·ta·le
- 10
so 'pi sainyāni saṃkruddho vānarāṇāṃ mahaujasām / mamantha paramāyatto vanāny agnir ivotthitaḥ
so 'pi sain·yā·ni saṃk·rud·dho vā·na·rā·ṇāṃ ma·hau·ja·sām / ma·man·tha pa·ra·mā·yat·to va·nāny ag·nir i·vot·thi·taḥ
- 11
lohitārdrās tu bahavaḥ śerate vānararṣabhāḥ / nirastāḥ patitā bhūmau tāmrapuṣpā iva drumāḥ
lo·hi·tār·drās tu ba·ha·vaḥ śe·ra·te vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / ni·ras·tāḥ pa·ti·tā bhū·mau tām·ra·puṣ·pā i·va dru·māḥ
- 12
laṅghayantaḥ pradhāvanto vānarā nāvalokayan / ke cit samudre patitāḥ ke cid gaganam āśritāḥ
laṅ·gha·yan·taḥ pra·dhā·van·to vā·na·rā nā·va·lo·ka·yan / ke cit sa·mud·re pa·ti·tāḥ ke cid ga·ga·nam āś·ri·tāḥ
- 13
vadhyamānās tu te vīrā rākṣasena balīyasā / sāgaraṃ yena te tīrṇāḥ pathā tenaiva dudruvuḥ
vadh·ya·mā·nās tu te vī·rā rāk·ṣa·se·na ba·lī·ya·sā / sā·ga·raṃ ye·na te tīr·ṇāḥ pa·thā te·nai·va dud·ru·vuḥ
- 14
te sthalāni tathā nimnaṃ viṣaṇṇavadanā bhayāt / ṛkṣā vṛkṣān samārūḍhāḥ ke cit parvatam āśritāḥ
te stha·lā·ni ta·thā nim·naṃ vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·nā bha·yāt / ṛk·ṣā vṛk·ṣān sa·mā·rū·ḍhāḥ ke cit par·va·tam āś·ri·tāḥ
- 15
mamajjur arṇave ke cid guhāḥ ke cit samāśritāḥ / niṣeduḥ plavagāḥ ke cit ke cin naivāvatasthire
ma·maj·jur ar·ṇa·ve ke cid gu·hāḥ ke cit sa·māś·ri·tāḥ / ni·ṣe·duḥ pla·va·gāḥ ke cit ke cin nai·vā·va·tas·thi·re
- 16
tān samīkṣyāṅgado bhaṅgān vānarān idam abravīt / avatiṣṭhata yudhyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ
tān sa·mīk·ṣyāṅ·ga·do bhaṅ·gān vā·na·rān i·dam ab·ra·vīt / a·va·tiṣ·ṭha·ta yudh·yā·mo ni·var·tadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 17
bhagnānāṃ vo na paśyāmi parigamya mahīm imām / sthānaṃ sarve nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha
bhag·nā·nāṃ vo na paś·yā·mi pa·ri·gam·ya ma·hīm i·mām / sthā·naṃ sar·ve ni·var·tadh·vaṃ kiṃ prā·ṇān pa·ri·rak·ṣa·tha
- 18
nirāyudhānāṃ dravatām asaṃgagatipauruṣāḥ / dārā hy apahasiṣyanti sa vai ghātas tu jīvitām
ni·rā·yu·dhā·nāṃ dra·va·tām a·saṃ·ga·ga·ti·pau·ru·ṣāḥ / dā·rā hy a·pa·ha·siṣ·yan·ti sa vai ghā·tas tu jī·vi·tām
- 19
kuleṣu jātāḥ sarve sma vistīrṇeṣu mahatsu ca / anāryāḥ khalu yad bhītās tyaktvā vīryaṃ pradhāvata
ku·le·ṣu jā·tāḥ sar·ve sma vis·tīr·ṇe·ṣu ma·hat·su ca / a·nār·yāḥ kha·lu yad bhī·tās tyak·tvā vīr·yaṃ pra·dhā·va·ta
- 20
vikatthanāni vo yāni yadā vai janasaṃsadi / tāni vaḥ kva ca yatāni sodagrāṇi mahānti ca
vi·kat·tha·nā·ni vo yā·ni ya·dā vai ja·na·saṃ·sa·di / tā·ni vaḥ kva ca ya·tā·ni so·dag·rā·ṇi ma·hān·ti ca
- 21
bhīrupravādāḥ śrūyante yas tu jīvati dhikkṛtaḥ / mārgaḥ satpuruṣair juṣṭaḥ sevyatāṃ tyajyatāṃ bhayam
bhī·rup·ra·vā·dāḥ śrū·yan·te yas tu jī·va·ti dhik·kṛ·taḥ / mār·gaḥ sat·pu·ru·ṣair juṣ·ṭaḥ sev·ya·tāṃ tyaj·ya·tāṃ bha·yam
- 22
śayāmahe vā nihatāḥ pṛthivyām alpajīvitāḥ / duṣprāpaṃ brahmalokaṃ vā prāpnumo yudhi sūditāḥ / saṃprāpnuyāmaḥ kīrtiṃ vā nihatya śatrum āhave
śa·yā·ma·he vā ni·ha·tāḥ pṛ·thiv·yām al·pa·jī·vi·tāḥ / duṣ·prā·paṃ brah·ma·lo·kaṃ vā prāp·nu·mo yu·dhi sū·di·tāḥ / saṃp·rāp·nu·yā·maḥ kīr·tiṃ vā ni·hat·ya śat·rum ā·ha·ve
- 23
na kumbhakarṇaḥ kākutsthaṃ dṛṣṭvā jīvan gamiṣyati / dīpyamānam ivāsādya pataṃgo jvalanaṃ yathā
na kum·bha·kar·ṇaḥ kā·kut·sthaṃ dṛṣ·ṭvā jī·van ga·miṣ·ya·ti / dīp·ya·mā·nam i·vā·sād·ya pa·taṃ·go jva·la·naṃ ya·thā
- 24
palāyanena coddiṣṭāḥ prāṇān rakṣāmahe vayam / ekena bahavo bhagnā yaśo nāśaṃ gamiṣyati
pa·lā·ya·ne·na cod·diṣ·ṭāḥ prā·ṇān rak·ṣā·ma·he va·yam / e·ke·na ba·ha·vo bhag·nā ya·śo nā·śaṃ ga·miṣ·ya·ti
- 25
evaṃ bruvāṇaṃ taṃ śūram aṅgadaṃ kanakāṅgadam / dravamāṇās tato vākyam ūcuḥ śūravigarhitam
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ taṃ śū·ram aṅ·ga·daṃ ka·na·kāṅ·ga·dam / dra·va·mā·ṇās ta·to vāk·yam ū·cuḥ śū·ra·vi·gar·hi·tam
- 26
kṛtaṃ naḥ kadanaṃ ghoraṃ kumbhakarṇena rakṣasā / na sthānakālo gacchāmo dayitaṃ jīvitaṃ hi naḥ
kṛ·taṃ naḥ ka·da·naṃ gho·raṃ kum·bha·kar·ṇe·na rak·ṣa·sā / na sthā·na·kā·lo gac·chā·mo da·yi·taṃ jī·vi·taṃ hi naḥ
- 27
etāvad uktvā vacanaṃ sarve te bhejire diśaḥ / bhīmaṃ bhīmākṣam āyāntaṃ dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ
e·tā·vad uk·tvā va·ca·naṃ sar·ve te bhe·ji·re di·śaḥ / bhī·maṃ bhī·māk·ṣam ā·yān·taṃ dṛṣ·ṭvā vā·na·ra·yū·tha·pāḥ
- 28
dravamāṇās tu te vīrā aṅgadena valīmukhāḥ / sāntvaiś ca bahumānaiś ca tataḥ sarve nivartitāḥ
dra·va·mā·ṇās tu te vī·rā aṅ·ga·de·na va·lī·mu·khāḥ / sān·tvaiś ca ba·hu·mā·naiś ca ta·taḥ sar·ve ni·var·ti·tāḥ
- 29
ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥ kumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ / dvividapanasavāyuputramukhyās tvaritatarābhimukhaṃ raṇaṃ prayātāḥ
ṛ·ṣa·bha·śa·ra·bha·main·da·dhūm·ra·nī·lāḥ ku·mu·da·su·ṣe·ṇa·ga·vāk·ṣa·ram·bha·tā·rāḥ / dvi·vi·da·pa·na·sa·vā·yu·put·ra·mukh·yās tva·ri·ta·ta·rā·bhi·mu·khaṃ ra·ṇaṃ pra·yā·tāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 55 129 verses
- 1
te nivṛttā mahākāyāḥ śrutvāṅgadavacas tadā / naiṣṭhikīṃ buddhim āsthāya sarve saṃgrāmakāṅkṣiṇaḥ
te ni·vṛt·tā ma·hā·kā·yāḥ śrut·vāṅ·ga·da·va·cas ta·dā / naiṣ·ṭhi·kīṃ bud·dhim ās·thā·ya sar·ve saṃg·rā·ma·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 2
samudīritavīryās te samāropitavikramāḥ / paryavasthāpitā vākyair aṅgadena valīmukhāḥ
sa·mu·dī·ri·ta·vīr·yās te sa·mā·ro·pi·ta·vik·ra·māḥ / par·ya·vas·thā·pi·tā vāk·yair aṅ·ga·de·na va·lī·mu·khāḥ
- 3
prayātāś ca gatā harṣaṃ maraṇe kṛtaniścayāḥ / cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vānarās tyaktajīvitāḥ
pra·yā·tāś ca ga·tā har·ṣaṃ ma·ra·ṇe kṛ·ta·niś·ca·yāḥ / cak·ruḥ su·tu·mu·laṃ yud·dhaṃ vā·na·rās tyak·ta·jī·vi·tāḥ
- 4
atha vṛkṣān mahākāyāḥ sānūni sumahānti ca / vānarās tūrṇam udyamya kumbhakarṇam abhidravan
a·tha vṛk·ṣān ma·hā·kā·yāḥ sā·nū·ni su·ma·hān·ti ca / vā·na·rās tūr·ṇam ud·yam·ya kum·bha·kar·ṇam a·bhid·ra·van
- 5
sa kumbhakarṇaḥ saṃkruddho gadām udyamya vīryavān / ardayan sumahākāyaḥ samantād vyākṣipad ripūn
sa kum·bha·kar·ṇaḥ saṃk·rud·dho ga·dām ud·yam·ya vīr·ya·vān / ar·da·yan su·ma·hā·kā·yaḥ sa·man·tād vyāk·ṣi·pad ri·pūn
- 6
śatāni sapta cāṣṭau ca sahasrāṇi ca vānarāḥ / prakīrṇāḥ śerate bhūmau kumbhakarṇena pothitāḥ
śa·tā·ni sap·ta cāṣ·ṭau ca sa·has·rā·ṇi ca vā·na·rāḥ / pra·kīr·ṇāḥ śe·ra·te bhū·mau kum·bha·kar·ṇe·na po·thi·tāḥ
- 7
ṣoḍaśāṣṭau ca daśa ca viṃśat triṃśat tathaiva ca / parikṣipya ca bāhubhyāṃ khādan viparidhāvati / bhakṣayan bhṛśasaṃkruddho garuḍaḥ pannagān iva
ṣo·ḍa·śāṣ·ṭau ca da·śa ca viṃ·śat triṃ·śat ta·thai·va ca / pa·rik·ṣip·ya ca bā·hubh·yāṃ khā·dan vi·pa·ri·dhā·va·ti / bhak·ṣa·yan bhṛ·śa·saṃk·rud·dho ga·ru·ḍaḥ pan·na·gān i·va
- 8
hanūmāñ śailaśṛṅgāṇi vṛkṣāṃś ca vividhān bahūn / vavarṣa kumbhakarṇasya śirasy ambaram āsthitaḥ
ha·nū·māñ śai·la·śṛṅ·gā·ṇi vṛk·ṣāṃś ca vi·vi·dhān ba·hūn / va·var·ṣa kum·bha·kar·ṇas·ya śi·rasy am·ba·ram ās·thi·taḥ
- 9
tāni parvataśṛṅgāṇi śūlena tu bibheda ha / babhañja vṛkṣavarṣaṃ ca kumbhakarṇo mahābalaḥ
tā·ni par·va·ta·śṛṅ·gā·ṇi śū·le·na tu bi·bhe·da ha / ba·bhañ·ja vṛk·ṣa·var·ṣaṃ ca kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ
- 10
tato harīṇāṃ tad anīkam ugraṃ dudrāva śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya / tasthau tato 'syāpatataḥ purastān mahīdharāgraṃ hanumān pragṛhya
ta·to ha·rī·ṇāṃ tad a·nī·kam ug·raṃ dud·rā·va śū·laṃ ni·śi·taṃ pra·gṛh·ya / tas·thau ta·to 'syā·pa·ta·taḥ pu·ras·tān ma·hī·dha·rāg·raṃ ha·nu·mān pra·gṛh·ya
- 11
sa kumbhakarṇaṃ kupito jaghāna vegena śailottamabhīmakāyam / sa cukṣubhe tena tadābhibūto medārdragātro rudhirāvasiktaḥ
sa kum·bha·kar·ṇaṃ ku·pi·to ja·ghā·na ve·ge·na śai·lot·ta·ma·bhī·ma·kā·yam / sa cuk·ṣu·bhe te·na ta·dā·bhi·bū·to me·dār·dra·gāt·ro ru·dhi·rā·va·sik·taḥ
- 12
sa śūlam āvidhya taḍitprakāśaṃ giriṃ yathā prajvalitāgraśṛṅgam / bāhvantare mārutim ājaghāna guho 'calaṃ krauñcam ivograśaktyā
sa śū·lam ā·vidh·ya ta·ḍit·pra·kā·śaṃ gi·riṃ ya·thā praj·va·li·tāg·ra·śṛṅ·gam / bāh·van·ta·re mā·ru·tim ā·ja·ghā·na gu·ho 'ca·laṃ krauñ·cam i·vog·ra·śak·tyā
- 13
sa śūlanirbhinna mahābhujāntaraḥ pravihvalaḥ śoṇitam udvaman mukhāt / nanāda bhīmaṃ hanumān mahāhave yugāntameghastanitasvanopamam
sa śū·la·nir·bhin·na ma·hā·bhu·jān·ta·raḥ pra·vih·va·laḥ śo·ṇi·tam ud·va·man mu·khāt / na·nā·da bhī·maṃ ha·nu·mān ma·hā·ha·ve yu·gān·ta·me·ghas·ta·ni·tas·va·no·pa·mam
- 14
tato vineduḥ sahasā prahṛṣṭā rakṣogaṇās taṃ vyathitaṃ samīkṣya / plavaṃgamās tu vyathitā bhayārtāḥ pradudruvuḥ saṃyati kumbhakarṇāt
ta·to vi·ne·duḥ sa·ha·sā pra·hṛṣ·ṭā rak·ṣo·ga·ṇās taṃ vya·thi·taṃ sa·mīk·ṣya / pla·vaṃ·ga·mās tu vya·thi·tā bha·yār·tāḥ pra·dud·ru·vuḥ saṃ·ya·ti kum·bha·kar·ṇāt
- 15
nīlaś cikṣepa śailāgraṃ kumbhakarṇāya dhīmate / tam āpatantaṃ saṃprekṣya muṣṭinābhijaghāna ha
nī·laś cik·ṣe·pa śai·lāg·raṃ kum·bha·kar·ṇā·ya dhī·ma·te / tam ā·pa·tan·taṃ saṃp·rek·ṣya muṣ·ṭi·nā·bhi·ja·ghā·na ha
- 16
muṣṭiprahārābhihataṃ tac chailāgraṃ vyaśīryata / savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ nipapāta mahītale
muṣ·ṭip·ra·hā·rā·bhi·ha·taṃ tac chai·lāg·raṃ vya·śīr·ya·ta / sa·vis·phu·liṅ·gaṃ saj·vā·laṃ ni·pa·pā·ta ma·hī·ta·le
- 17
ṛṣabhaḥ śarabho nīlo gavākṣo gandhamādanaḥ / pañcavānaraśārdūlāḥ kumbhakarṇam upādravan
ṛ·ṣa·bhaḥ śa·ra·bho nī·lo ga·vāk·ṣo gan·dha·mā·da·naḥ / pañ·ca·vā·na·ra·śār·dū·lāḥ kum·bha·kar·ṇam u·pād·ra·van
- 18
śailair vṛkṣais talaiḥ pādair muṣṭibhiś ca mahābalāḥ / kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ sarvato 'bhinijaghnire
śai·lair vṛk·ṣais ta·laiḥ pā·dair muṣ·ṭi·bhiś ca ma·hā·ba·lāḥ / kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·kā·yaṃ sar·va·to 'bhi·ni·jagh·ni·re
- 19
sparśān iva prahārāṃs tān vedayāno na vivyathe / ṛṣabhaṃ tu mahāvegaṃ bāhubhyāṃ pariṣasvaje
spar·śān i·va pra·hā·rāṃs tān ve·da·yā·no na viv·ya·the / ṛ·ṣa·bhaṃ tu ma·hā·ve·gaṃ bā·hubh·yāṃ pa·ri·ṣas·va·je
- 20
kumbhakarṇabhujābhyāṃ tu pīḍito vānararṣabhaḥ / nipapātarṣabho bhīmaḥ pramukhāgataśoṇitaḥ
kum·bha·kar·ṇa·bhu·jābh·yāṃ tu pī·ḍi·to vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / ni·pa·pā·tar·ṣa·bho bhī·maḥ pra·mu·khā·ga·ta·śo·ṇi·taḥ
- 21
muṣṭinā śarabhaṃ hatvā jānunā nīlam āhave / ājaghāna gavākṣaṃ ca talenendraripus tadā
muṣ·ṭi·nā śa·ra·bhaṃ hat·vā jā·nu·nā nī·lam ā·ha·ve / ā·ja·ghā·na ga·vāk·ṣaṃ ca ta·le·nen·dra·ri·pus ta·dā
- 22
dattapraharavyathitā mumuhuḥ śoṇitokṣitāḥ / nipetus te tu medinyāṃ nikṛttā iva kiṃśukāḥ
dat·tap·ra·ha·rav·ya·thi·tā mu·mu·huḥ śo·ṇi·tok·ṣi·tāḥ / ni·pe·tus te tu me·din·yāṃ ni·kṛt·tā i·va kiṃ·śu·kāḥ
- 23
teṣu vānaramukhyeṣu patiteṣu mahātmasu / vānarāṇāṃ sahasrāṇi kumbhakarṇaṃ pradudruvuḥ
te·ṣu vā·na·ra·mukh·ye·ṣu pa·ti·te·ṣu ma·hāt·ma·su / vā·na·rā·ṇāṃ sa·has·rā·ṇi kum·bha·kar·ṇaṃ pra·dud·ru·vuḥ
- 24
taṃ śailam iva śailābhāḥ sarve tu plavagarṣabhāḥ / samāruhya samutpatya dadaṃśuś ca mahābalāḥ
taṃ śai·lam i·va śai·lā·bhāḥ sar·ve tu pla·va·gar·ṣa·bhāḥ / sa·mā·ruh·ya sa·mut·pat·ya da·daṃ·śuś ca ma·hā·ba·lāḥ
- 25
taṃ nakhair daśanaiś cāpi muṣṭibhir jānubhis tathā / kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ te jaghnuḥ plavagarṣabhāḥ
taṃ na·khair da·śa·naiś cā·pi muṣ·ṭi·bhir jā·nu·bhis ta·thā / kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·kā·yaṃ te jagh·nuḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 26
sa vānarasahasrais tair ācitaḥ parvatopamaḥ / rarāja rākṣasavyāghro girir ātmaruhair iva
sa vā·na·ra·sa·has·rais tair ā·ci·taḥ par·va·to·pa·maḥ / ra·rā·ja rāk·ṣa·sav·yāgh·ro gi·rir āt·ma·ru·hair i·va
- 27
bāhubhyāṃ vānarān sarvān pragṛhya sa mahābalaḥ / bhakṣayām āsa saṃkruddho garuḍaḥ pannagān iva
bā·hubh·yāṃ vā·na·rān sar·vān pra·gṛh·ya sa ma·hā·ba·laḥ / bhak·ṣa·yām ā·sa saṃk·rud·dho ga·ru·ḍaḥ pan·na·gān i·va
- 28
prakṣiptāḥ kumbhakarṇena vaktre pātālasaṃnibhe / nāsā puṭābhyāṃ nirjagmuḥ karṇābhyāṃ caiva vānarāḥ
prak·ṣip·tāḥ kum·bha·kar·ṇe·na vak·tre pā·tā·la·saṃ·ni·bhe / nā·sā pu·ṭābh·yāṃ nir·jag·muḥ kar·ṇābh·yāṃ cai·va vā·na·rāḥ
- 29
bhakṣayan bhṛśasaṃkruddho harīn parvatasaṃnibhaḥ / babhañja vānarān sarvān saṃkruddho rākṣasottamaḥ
bhak·ṣa·yan bhṛ·śa·saṃk·rud·dho ha·rīn par·va·ta·saṃ·ni·bhaḥ / ba·bhañ·ja vā·na·rān sar·vān saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sot·ta·maḥ
- 30
māṃsaśoṇitasaṃkledāṃ bhūmiṃ kurvan sa rākṣasaḥ / cacāra harisainyeṣu kālāgnir iva mūrchitaḥ
māṃ·sa·śo·ṇi·ta·saṃk·le·dāṃ bhū·miṃ kur·van sa rāk·ṣa·saḥ / ca·cā·ra ha·ri·sain·ye·ṣu kā·lāg·nir i·va mūr·chi·taḥ
- 31
vajrahasto yathā śakraḥ pāśahasta ivāntakaḥ / śūlahasto babhau tasmin kumbhakarṇo mahābalaḥ
vaj·ra·has·to ya·thā śak·raḥ pā·śa·has·ta i·vān·ta·kaḥ / śū·la·has·to ba·bhau tas·min kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ
- 32
yathā śuṣkāṇy araṇyāni grīṣme dahati pāvakaḥ / tathā vānarasainyāni kumbhakarṇo vinirdahat
ya·thā śuṣ·kāṇy a·raṇ·yā·ni grīṣ·me da·ha·ti pā·va·kaḥ / ta·thā vā·na·ra·sain·yā·ni kum·bha·kar·ṇo vi·nir·da·hat
- 33
tatas te vadhyamānās tu hatayūthā vināyakāḥ / vānarā bhayasaṃvignā vinedur visvaraṃ bhṛśam
ta·tas te vadh·ya·mā·nās tu ha·ta·yū·thā vi·nā·ya·kāḥ / vā·na·rā bha·ya·saṃ·vig·nā vi·ne·dur vis·va·raṃ bhṛ·śam
- 34
anekaśo vadhyamānāḥ kumbhakarṇena vānarāḥ / rāghavaṃ śaraṇaṃ jagmur vyathitāḥ khinnacetasaḥ
a·ne·ka·śo vadh·ya·mā·nāḥ kum·bha·kar·ṇe·na vā·na·rāḥ / rā·gha·vaṃ śa·ra·ṇaṃ jag·mur vya·thi·tāḥ khin·na·ce·ta·saḥ
- 35
tam āpatantaṃ saṃprekṣya kumbhakarṇaṃ mahābalam / utpapāta tadā vīraḥ sugrīvo vānarādhipaḥ
tam ā·pa·tan·taṃ saṃp·rek·ṣya kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam / ut·pa·pā·ta ta·dā vī·raḥ sug·rī·vo vā·na·rā·dhi·paḥ
- 36
sa parvatāgram utkṣipya samāvidhya mahākapiḥ / abhidudrāva vegena kumbhakarṇaṃ mahābalam
sa par·va·tāg·ram ut·kṣip·ya sa·mā·vidh·ya ma·hā·ka·piḥ / a·bhi·dud·rā·va ve·ge·na kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam
- 37
tam āpatantaṃ saṃprekṣya kumbhakarṇaḥ plavaṃgamam / tasthau vivṛtasarvāṅgo vānarendrasya saṃmukhaḥ
tam ā·pa·tan·taṃ saṃp·rek·ṣya kum·bha·kar·ṇaḥ pla·vaṃ·ga·mam / tas·thau vi·vṛ·ta·sar·vāṅ·go vā·na·ren·dras·ya saṃ·mu·khaḥ
- 38
kapiśoṇitadigdhāṅgaṃ bhakṣayantaṃ mahākapīn / kumbhakarṇaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vākyam abravīt
ka·pi·śo·ṇi·ta·dig·dhāṅ·gaṃ bhak·ṣa·yan·taṃ ma·hā·ka·pīn / kum·bha·kar·ṇaṃ sthi·taṃ dṛṣ·ṭvā sug·rī·vo vāk·yam ab·ra·vīt
- 39
pātitāś ca tvayā vīrāḥ kṛtaṃ karma suduṣkaram / bhakṣitāni ca sainyāni prāptaṃ te paramaṃ yaśaḥ
pā·ti·tāś ca tva·yā vī·rāḥ kṛ·taṃ kar·ma su·duṣ·ka·ram / bhak·ṣi·tā·ni ca sain·yā·ni prāp·taṃ te pa·ra·maṃ ya·śaḥ
- 40
tyaja tad vānarānīkaṃ prākṛtaiḥ kiṃ kariṣyasi / sahasvaikaṃ nipātaṃ me parvatasyāsya rākṣasa
tya·ja tad vā·na·rā·nī·kaṃ prā·kṛ·taiḥ kiṃ ka·riṣ·ya·si / sa·has·vai·kaṃ ni·pā·taṃ me par·va·tas·yās·ya rāk·ṣa·sa
- 41
tad vākyaṃ harirājasya sattvadhairyasamanvitam / śrutvā rākṣasaśārdūlaḥ kumbhakarṇo 'bravīd vacaḥ
tad vāk·yaṃ ha·ri·rā·jas·ya sat·tva·dhair·ya·sa·man·vi·tam / śrut·vā rāk·ṣa·sa·śār·dū·laḥ kum·bha·kar·ṇo 'bra·vīd va·caḥ
- 42
prajāpates tu pautras tvaṃ tathaivarkṣarajaḥsutaḥ / śrutapauruṣasaṃpannas tasmād garjasi vānara
pra·jā·pa·tes tu paut·ras tvaṃ ta·thai·var·kṣa·ra·jaḥ·su·taḥ / śru·ta·pau·ru·ṣa·saṃ·pan·nas tas·mād gar·ja·si vā·na·ra
- 43
sa kumbhakarṇasya vaco niśamya vyāvidhya śailaṃ sahasā mumoca / tenājaghānorasi kumbhakarṇaṃ śailena vajrāśanisaṃnibhena
sa kum·bha·kar·ṇas·ya va·co ni·śam·ya vyā·vidh·ya śai·laṃ sa·ha·sā mu·mo·ca / te·nā·ja·ghā·no·ra·si kum·bha·kar·ṇaṃ śai·le·na vaj·rā·śa·ni·saṃ·ni·bhe·na
- 44
tac chailaśṛṅgaṃ sahasā vikīrṇaṃ bhujāntare tasya tadā viśāle / tato viṣeduḥ sahasā plavaṃgamā rakṣogaṇāś cāpi mudā vineduḥ
tac chai·la·śṛṅ·gaṃ sa·ha·sā vi·kīr·ṇaṃ bhu·jān·ta·re tas·ya ta·dā vi·śā·le / ta·to vi·ṣe·duḥ sa·ha·sā pla·vaṃ·ga·mā rak·ṣo·ga·ṇāś cā·pi mu·dā vi·ne·duḥ
- 45
sa śailaśṛṅgābhihataś cukopa nanāda kopāc ca vivṛtya vaktram / vyāvidhya śūlaṃ ca taḍitprakāśaṃ cikṣepa haryṛkṣapater vadhāya
sa śai·la·śṛṅ·gā·bhi·ha·taś cu·ko·pa na·nā·da ko·pāc ca vi·vṛt·ya vak·tram / vyā·vidh·ya śū·laṃ ca ta·ḍit·pra·kā·śaṃ cik·ṣe·pa har·yṛk·ṣa·pa·ter va·dhā·ya
- 46
tat kumbhakarṇasya bhujapraviddhaṃ śūlaṃ śitaṃ kāñcanadāmajuṣṭam / kṣipraṃ samutpatya nigṛhya dorbhyāṃ babhañja vegena suto 'nilasya
tat kum·bha·kar·ṇas·ya bhu·jap·ra·vid·dhaṃ śū·laṃ śi·taṃ kāñ·ca·na·dā·ma·juṣ·ṭam / kṣip·raṃ sa·mut·pat·ya ni·gṛh·ya dor·bhyāṃ ba·bhañ·ja ve·ge·na su·to 'ni·las·ya
- 47
kṛtaṃ bhārasahasrasya śūlaṃ kālāyasaṃ mahat / babhañja janaum āropya prahṛṣṭaḥ plavagarṣabhaḥ
kṛ·taṃ bhā·ra·sa·has·ras·ya śū·laṃ kā·lā·ya·saṃ ma·hat / ba·bhañ·ja ja·naum ā·rop·ya pra·hṛṣ·ṭaḥ pla·va·gar·ṣa·bhaḥ
- 48
sa tat tadā bhagnam avekṣya śūlaṃ cukopa rakṣo'dhipatir mahātmā / utpāṭya laṅkāmalayāt sa śṛṅgaṃ jaghāna sugrīvam upetya tena
sa tat ta·dā bhag·nam a·vek·ṣya śū·laṃ cu·ko·pa rak·ṣo'dhi·pa·tir ma·hāt·mā / ut·pāṭ·ya laṅ·kā·ma·la·yāt sa śṛṅ·gaṃ ja·ghā·na sug·rī·vam u·pet·ya te·na
- 49
sa śailaśṛṅgābhihato visaṃjñaḥ papāta bhūmau yudhi vānarendraḥ / taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visaṃjñaṃ neduḥ prahṛṣṭā yudhi yātudhānāḥ
sa śai·la·śṛṅ·gā·bhi·ha·to vi·saṃj·ñaḥ pa·pā·ta bhū·mau yu·dhi vā·na·ren·draḥ / taṃ prek·ṣya bhū·mau pa·ti·taṃ vi·saṃj·ñaṃ ne·duḥ pra·hṛṣ·ṭā yu·dhi yā·tu·dhā·nāḥ
- 50
tam abhyupetyādbhutaghoravīryaṃ sa kumbhakarṇo yudhi vānarendram / jahāra sugrīvam abhipragṛhya yathānilo megham atipracaṇḍaḥ
tam abh·yu·pet·yād·bhu·ta·gho·ra·vīr·yaṃ sa kum·bha·kar·ṇo yu·dhi vā·na·ren·dram / ja·hā·ra sug·rī·vam a·bhip·ra·gṛh·ya ya·thā·ni·lo me·gham a·tip·ra·caṇ·ḍaḥ
- 51
sa taṃ mahāmeghanikāśarūpam utpāṭya gacchan yudhi kumbhakarṇaḥ / rarāja merupratimānarūpo merur yathātyucchritaghoraśṛṅgaḥ
sa taṃ ma·hā·me·gha·ni·kā·śa·rū·pam ut·pāṭ·ya gac·chan yu·dhi kum·bha·kar·ṇaḥ / ra·rā·ja me·rup·ra·ti·mā·na·rū·po me·rur ya·thāt·yuc·chri·ta·gho·ra·śṛṅ·gaḥ
- 52
tataḥ samutpāṭya jagāma vīraḥ saṃstūyamāno yudhi rākṣasendraiḥ / śṛṇvan ninādaṃ tridaśālayānāṃ plavaṃgarājagrahavismitānām
ta·taḥ sa·mut·pāṭ·ya ja·gā·ma vī·raḥ saṃs·tū·ya·mā·no yu·dhi rāk·ṣa·sen·draiḥ / śṛṇ·van ni·nā·daṃ tri·da·śā·la·yā·nāṃ pla·vaṃ·ga·rā·jag·ra·ha·vis·mi·tā·nām
- 53
tatas tam ādāya tadā sa mene harīndram indropamam indravīryaḥ / asmin hṛte sarvam idaṃ hṛtaṃ syāt sarāghavaṃ sainyam itīndraśatruḥ
ta·tas tam ā·dā·ya ta·dā sa me·ne ha·rīn·dram in·dro·pa·mam in·dra·vīr·yaḥ / as·min hṛ·te sar·vam i·daṃ hṛ·taṃ syāt sa·rā·gha·vaṃ sain·yam i·tīn·dra·śat·ruḥ
- 54
vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vānarāṇāṃ tatas tataḥ / kumbhakarṇena sugrīvaṃ gṛhītaṃ cāpi vānaram
vid·ru·tāṃ vā·hi·nīṃ dṛṣ·ṭvā vā·na·rā·ṇāṃ ta·tas ta·taḥ / kum·bha·kar·ṇe·na sug·rī·vaṃ gṛ·hī·taṃ cā·pi vā·na·ram
- 55
hanūmāṃś cintayām āsa matimān mārutātmajaḥ / evaṃ gṛhīte sugrīve kiṃ kartavyaṃ mayā bhavet
ha·nū·māṃś cin·ta·yām ā·sa ma·ti·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / e·vaṃ gṛ·hī·te sug·rī·ve kiṃ kar·tav·yaṃ ma·yā bha·vet
- 56
yad vai nyāyyaṃ mayā kartuṃ tat kariṣyāmi sarvathā / bhūtvā parvatasaṃkāśo nāśayiṣyāmi rākṣasaṃ
yad vai nyāy·yaṃ ma·yā kar·tuṃ tat ka·riṣ·yā·mi sar·va·thā / bhūt·vā par·va·ta·saṃ·kā·śo nā·śa·yiṣ·yā·mi rāk·ṣa·saṃ
- 57
mayā hate saṃyati kumbhakarṇe mahābale muṣṭiviśīrṇadehe / vimocite vānarapārthive ca bhavantu hṛṣṭāḥ pravagāḥ samagrāḥ
ma·yā ha·te saṃ·ya·ti kum·bha·kar·ṇe ma·hā·ba·le muṣ·ṭi·vi·śīr·ṇa·de·he / vi·mo·ci·te vā·na·ra·pār·thi·ve ca bha·van·tu hṛṣ·ṭāḥ pra·va·gāḥ sa·mag·rāḥ
- 58
atha vā svayam apy eṣa mokṣaṃ prāpsyati pārthivaḥ / gṛhīto 'yaṃ yadi bhavet tridaśaiḥ sāsuroragaiḥ
a·tha vā sva·yam apy e·ṣa mok·ṣaṃ prāp·sya·ti pār·thi·vaḥ / gṛ·hī·to 'yaṃ ya·di bha·vet tri·da·śaiḥ sā·su·ro·ra·gaiḥ
- 59
manye na tāvad ātmānaṃ budhyate vānarādhipaḥ / śailaprahārābhihataḥ kumbhakarṇena saṃyuge
man·ye na tā·vad āt·mā·naṃ budh·ya·te vā·na·rā·dhi·paḥ / śai·lap·ra·hā·rā·bhi·ha·taḥ kum·bha·kar·ṇe·na saṃ·yu·ge
- 60
ayaṃ muhūrtāt sugrīvo labdhasaṃjño mahāhave / ātmano vānarāṇāṃ ca yat pathyaṃ tat kariṣyati
a·yaṃ mu·hūr·tāt sug·rī·vo lab·dha·saṃj·ño ma·hā·ha·ve / āt·ma·no vā·na·rā·ṇāṃ ca yat path·yaṃ tat ka·riṣ·ya·ti
- 61
mayā tu mokṣitasyāsya sugrīvasya mahātmanaḥ / aprītaś ca bhavet kaṣṭā kīrtināśaś ca śāśvataḥ
ma·yā tu mok·ṣi·tas·yās·ya sug·rī·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ap·rī·taś ca bha·vet kaṣ·ṭā kīr·ti·nā·śaś ca śāś·va·taḥ
- 62
tasmān muhūrtaṃ kāṅkṣiṣye vikramaṃ pārthivasya naḥ / bhinnaṃ ca vānarānīkaṃ tāvad āśvāsayāmy aham
tas·mān mu·hūr·taṃ kāṅ·kṣiṣ·ye vik·ra·maṃ pār·thi·vas·ya naḥ / bhin·naṃ ca vā·na·rā·nī·kaṃ tā·vad āś·vā·sa·yāmy a·ham
- 63
ity evaṃ cintayitvā tu hanūmān mārutātmajaḥ / bhūyaḥ saṃstambhayām āsa vānarāṇāṃ mahācamūm
ity e·vaṃ cin·ta·yit·vā tu ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / bhū·yaḥ saṃs·tam·bha·yām ā·sa vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūm
- 64
sa kumbhakarṇo 'tha viveśa laṅkāṃ sphurantam ādāya mahāhariṃ tam / vimānacaryāgṛhagopurasthaiḥ puṣpāgryavarṣair avakīryamāṇaḥ
sa kum·bha·kar·ṇo 'tha vi·ve·śa laṅ·kāṃ sphu·ran·tam ā·dā·ya ma·hā·ha·riṃ tam / vi·mā·na·car·yā·gṛ·ha·go·pu·ras·thaiḥ puṣ·pāg·rya·var·ṣair a·va·kīr·ya·mā·ṇaḥ
- 65
tataḥ sa saṃjñām upalabhya kṛcchrād balīyasas tasya bhujāntarasthaḥ / avekṣamāṇaḥ purarājamārgaṃ vicintayām āsa muhur mahātmā
ta·taḥ sa saṃj·ñām u·pa·labh·ya kṛc·chrād ba·lī·ya·sas tas·ya bhu·jān·ta·ras·thaḥ / a·vek·ṣa·mā·ṇaḥ pu·ra·rā·ja·mār·gaṃ vi·cin·ta·yām ā·sa mu·hur ma·hāt·mā
- 66
evaṃ gṛhītena kathaṃ nu nāma śakyaṃ mayā saṃprati kartum adya / tathā kariṣyāmi yathā harīṇāṃ bhaviṣyatīṣṭaṃ ca hitaṃ ca kāryam
e·vaṃ gṛ·hī·te·na ka·thaṃ nu nā·ma śak·yaṃ ma·yā saṃp·ra·ti kar·tum ad·ya / ta·thā ka·riṣ·yā·mi ya·thā ha·rī·ṇāṃ bha·viṣ·ya·tīṣ·ṭaṃ ca hi·taṃ ca kār·yam
- 67
tataḥ karāgraiḥ sahasā sametya rājā harīṇām amarendraśatroḥ / nakhaiś ca karṇau daśanaiś ca nāsāṃ dadaṃśa pārśveṣu ca kumbhakarṇam
ta·taḥ ka·rāg·raiḥ sa·ha·sā sa·met·ya rā·jā ha·rī·ṇām a·ma·ren·dra·śat·roḥ / na·khaiś ca kar·ṇau da·śa·naiś ca nā·sāṃ da·daṃ·śa pār·śve·ṣu ca kum·bha·kar·ṇam
- 68
sa kumbhakarṇau hṛtakarṇanāso vidāritas tena vimarditaś ca / roṣābhibhūtaḥ kṣatajārdragātraḥ sugrīvam āvidhya pipeṣa bhūmau
sa kum·bha·kar·ṇau hṛ·ta·kar·ṇa·nā·so vi·dā·ri·tas te·na vi·mar·di·taś ca / ro·ṣā·bhi·bhū·taḥ kṣa·ta·jār·dra·gāt·raḥ sug·rī·vam ā·vidh·ya pi·pe·ṣa bhū·mau
- 69
sa bhūtale bhīmabalābhipiṣṭaḥ surāribhis tair abhihanyamānaḥ / jagāma khaṃ vegavad abhyupetya punaś ca rāmeṇa samājagāma
sa bhū·ta·le bhī·ma·ba·lā·bhi·piṣ·ṭaḥ su·rā·ri·bhis tair a·bhi·han·ya·mā·naḥ / ja·gā·ma khaṃ ve·ga·vad abh·yu·pet·ya pu·naś ca rā·me·ṇa sa·mā·ja·gā·ma
- 70
karṇanāsā vihīnasya kumbhakarṇo mahābalaḥ / rarāja śoṇitotsikto giriḥ prasravaṇair iva
kar·ṇa·nā·sā vi·hī·nas·ya kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / ra·rā·ja śo·ṇi·tot·sik·to gi·riḥ pras·ra·va·ṇair i·va
- 71
tataḥ sa puryāḥ sahasā mahātmā niṣkramya tad vānarasainyam ugram / babhakṣa rakṣo yudhi kumbhakarṇaḥ prajā yugāntāgnir iva pradīptaḥ
ta·taḥ sa pur·yāḥ sa·ha·sā ma·hāt·mā niṣ·kram·ya tad vā·na·ra·sain·yam ug·ram / ba·bhak·ṣa rak·ṣo yu·dhi kum·bha·kar·ṇaḥ pra·jā yu·gān·tāg·nir i·va pra·dīp·taḥ
- 72
bubhukṣitaḥ śoṇitamāṃsagṛdhnuḥ praviśya tad vānarasainyam ugram / cakhāda rakṣāṃsi harīn piśācān ṛkṣāṃś ca mohād yudhi kumbhakarṇaḥ
bu·bhuk·ṣi·taḥ śo·ṇi·ta·māṃ·sa·gṛdh·nuḥ pra·viś·ya tad vā·na·ra·sain·yam ug·ram / ca·khā·da rak·ṣāṃ·si ha·rīn pi·śā·cān ṛk·ṣāṃś ca mo·hād yu·dhi kum·bha·kar·ṇaḥ
- 73
ekaṃ dvau trīn bahūn kruddho vānarān saha rākṣasaiḥ / samādāyaikahastena pracikṣepa tvaran mukhe
e·kaṃ dvau trīn ba·hūn krud·dho vā·na·rān sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / sa·mā·dā·yai·ka·has·te·na pra·cik·ṣe·pa tva·ran mu·khe
- 74
saṃprasravaṃs tadā medaḥ śoṇitaṃ ca mahābalaḥ / vadhyamāno nagendrāgrair bhakṣayām āsa vānarān / te bhakṣyamāṇā harayo rāmaṃ jagmus tadā gatim
saṃp·ras·ra·vaṃs ta·dā me·daḥ śo·ṇi·taṃ ca ma·hā·ba·laḥ / vadh·ya·mā·no na·gen·drāg·rair bhak·ṣa·yām ā·sa vā·na·rān / te bhak·ṣya·mā·ṇā ha·ra·yo rā·maṃ jag·mus ta·dā ga·tim
- 75
tasmin kāle sumitrāyāḥ putraḥ parabalārdanaḥ / cakāra lakṣmaṇaḥ kruddho yuddhaṃ parapuraṃjayaḥ
tas·min kā·le su·mit·rā·yāḥ put·raḥ pa·ra·ba·lār·da·naḥ / ca·kā·ra lak·ṣma·ṇaḥ krud·dho yud·dhaṃ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ
- 76
sa kumbhakarṇasya śarāñ śarīre sapta vīryavān / nicakhānādade cānyān visasarja ca lakṣmaṇaḥ
sa kum·bha·kar·ṇas·ya śa·rāñ śa·rī·re sap·ta vīr·ya·vān / ni·ca·khā·nā·da·de cān·yān vi·sa·sar·ja ca lak·ṣma·ṇaḥ
- 77
atikramya ca saumitriṃ kumbhakarṇo mahābalaḥ / rāmam evābhidudrāva dārayann iva medinīm
a·tik·ram·ya ca sau·mit·riṃ kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / rā·mam e·vā·bhi·dud·rā·va dā·ra·yann i·va me·di·nīm
- 78
atha dāśarathī rāmo raudram astraṃ prayojayan / kumbhakarṇasya hṛdaye sasarja niśitāñ śarān
a·tha dā·śa·ra·thī rā·mo raud·ram as·traṃ pra·yo·ja·yan / kum·bha·kar·ṇas·ya hṛ·da·ye sa·sar·ja ni·śi·tāñ śa·rān
- 79
tasya rāmeṇa viddhasya sahasābhipradhāvataḥ / aṅgāramiśrāḥ kruddhasya mukhān niścerur arciṣaḥ
tas·ya rā·me·ṇa vid·dhas·ya sa·ha·sā·bhip·ra·dhā·va·taḥ / aṅ·gā·ra·miś·rāḥ krud·dhas·ya mu·khān niś·ce·rur ar·ci·ṣaḥ
- 80
tasyorasi nimagnāś ca śarā barhiṇavāsasaḥ / hastāc cāsya paribhraṣṭā papātorvyāṃ mahāgadā
tas·yo·ra·si ni·mag·nāś ca śa·rā bar·hi·ṇa·vā·sa·saḥ / has·tāc cās·ya pa·ribh·raṣ·ṭā pa·pā·tor·vyāṃ ma·hā·ga·dā
- 81
sa nirāyudham ātmānaṃ yadā mene mahābalaḥ / muṣṭibhyāṃ cāraṇābhyāṃ ca cakāra kadanaṃ mahat
sa ni·rā·yu·dham āt·mā·naṃ ya·dā me·ne ma·hā·ba·laḥ / muṣ·ṭibh·yāṃ cā·ra·ṇābh·yāṃ ca ca·kā·ra ka·da·naṃ ma·hat
- 82
sa bāṇair atividdhāṅgaḥ kṣatajena samukṣitaḥ / rudhiraṃ parisusrāva giriḥ prasravaṇān iva
sa bā·ṇair a·ti·vid·dhāṅ·gaḥ kṣa·ta·je·na sa·muk·ṣi·taḥ / ru·dhi·raṃ pa·ri·sus·rā·va gi·riḥ pras·ra·va·ṇān i·va
- 83
sa tīvreṇa ca kopena rudhireṇa ca mūrchitaḥ / vānarān rākṣasān ṛkṣān khādan viparidhāvati
sa tīv·re·ṇa ca ko·pe·na ru·dhi·re·ṇa ca mūr·chi·taḥ / vā·na·rān rāk·ṣa·sān ṛk·ṣān khā·dan vi·pa·ri·dhā·va·ti
- 84
tasmin kāle sa dharmātmā lakṣmaṇo rāmam abravīt / kumbhakarṇavadhe yukto yogān parimṛśan bahūn
tas·min kā·le sa dhar·māt·mā lak·ṣma·ṇo rā·mam ab·ra·vīt / kum·bha·kar·ṇa·va·dhe yuk·to yo·gān pa·ri·mṛ·śan ba·hūn
- 85
naivāyaṃ vānarān rājan na vijānāti rākṣasān / mattaḥ śoṇitagandhena svān parāṃś caiva khādati
nai·vā·yaṃ vā·na·rān rā·jan na vi·jā·nā·ti rāk·ṣa·sān / mat·taḥ śo·ṇi·ta·gan·dhe·na svān pa·rāṃś cai·va khā·da·ti
- 86
sādhv enam adhirohantu sarvato vānararṣabhāḥ / yūthapāś ca yathāmukhyās tiṣṭhantv asya samantataḥ
sādhv e·nam a·dhi·ro·han·tu sar·va·to vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / yū·tha·pāś ca ya·thā·mukh·yās tiṣ·ṭhantv as·ya sa·man·ta·taḥ
- 87
apy ayaṃ durmatiḥ kāle gurubhāraprapīḍitaḥ / prapatan rākṣaso bhūmau nānyān hanyāt plavaṃgamān
apy a·yaṃ dur·ma·tiḥ kā·le gu·ru·bhā·rap·ra·pī·ḍi·taḥ / pra·pa·tan rāk·ṣa·so bhū·mau nān·yān han·yāt pla·vaṃ·ga·mān
- 88
tasya tad vacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ / te samāruruhur hṛṣṭāḥ kumbhakarṇaṃ plavaṃgamāḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·ja·put·ras·ya dhī·ma·taḥ / te sa·mā·ru·ru·hur hṛṣ·ṭāḥ kum·bha·kar·ṇaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 89
kumbhakarṇas tu saṃkruddhaḥ samārūḍhaḥ plavaṃgamaiḥ / vyadhūnayat tān vegena duṣṭahastīva hastipān
kum·bha·kar·ṇas tu saṃk·rud·dhaḥ sa·mā·rū·ḍhaḥ pla·vaṃ·ga·maiḥ / vya·dhū·na·yat tān ve·ge·na duṣ·ṭa·has·tī·va has·ti·pān
- 90
tān dṛṣṭvā nirdhūtān rāmo ruṣṭo 'yam iti rākṣasaḥ / samutpapāta vegena dhanur uttamam ādade
tān dṛṣ·ṭvā nir·dhū·tān rā·mo ruṣ·ṭo 'yam i·ti rāk·ṣa·saḥ / sa·mut·pa·pā·ta ve·ge·na dha·nur ut·ta·mam ā·da·de
- 91
sa cāpam ādāya bhujaṃgakalpaṃ dṛḍhajyam ugraṃ tapanīyacitram / harīn samāśvāsya samutpapāta rāmo nibaddhottamatūṇabāṇaḥ
sa cā·pam ā·dā·ya bhu·jaṃ·ga·kal·paṃ dṛ·ḍhaj·yam ug·raṃ ta·pa·nī·ya·cit·ram / ha·rīn sa·māś·vās·ya sa·mut·pa·pā·ta rā·mo ni·bad·dhot·ta·ma·tū·ṇa·bā·ṇaḥ
- 92
sa vānaragaṇais tais tu vṛtaḥ paramadurjayaḥ / lakṣmaṇānucaro rāmaḥ saṃpratasthe mahābalaḥ
sa vā·na·ra·ga·ṇais tais tu vṛ·taḥ pa·ra·ma·dur·ja·yaḥ / lak·ṣma·ṇā·nu·ca·ro rā·maḥ saṃp·ra·tas·the ma·hā·ba·laḥ
- 93
sa dadarśa mahātmānaṃ kirīṭinam ariṃdamam / śoṇitāplutasarvāṅgaṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam
sa da·dar·śa ma·hāt·mā·naṃ ki·rī·ṭi·nam a·riṃ·da·mam / śo·ṇi·tāp·lu·ta·sar·vāṅ·gaṃ kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam
- 94
sarvān samabhidhāvantaṃ yathāruṣṭaṃ diśā gajam / mārgamāṇaṃ harīn kruddhaṃ rākṣasaiḥ parivāritam
sar·vān sa·ma·bhi·dhā·van·taṃ ya·thā·ruṣ·ṭaṃ di·śā ga·jam / mār·ga·mā·ṇaṃ ha·rīn krud·dhaṃ rāk·ṣa·saiḥ pa·ri·vā·ri·tam
- 95
vindhyamandarasaṃkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam / sravantaṃ rudhiraṃ vaktrād varṣamegham ivotthitam
vin·dhya·man·da·ra·saṃ·kā·śaṃ kāñ·ca·nāṅ·ga·da·bhū·ṣa·ṇam / sra·van·taṃ ru·dhi·raṃ vak·trād var·ṣa·me·gham i·vot·thi·tam
- 96
jihvayā parilihyantaṃ śoṇitaṃ śoṇitokṣitam / mṛdnantaṃ vānarānīkaṃ kālāntakayamopamam
jih·va·yā pa·ri·lih·yan·taṃ śo·ṇi·taṃ śo·ṇi·tok·ṣi·tam / mṛd·nan·taṃ vā·na·rā·nī·kaṃ kā·lān·ta·ka·ya·mo·pa·mam
- 97
taṃ dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṃ pradīptānalavarcasaṃ / visphārayām āsa tadā kārmukaṃ puruṣarṣabhaḥ
taṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ pra·dīp·tā·na·la·var·ca·saṃ / vis·phā·ra·yām ā·sa ta·dā kār·mu·kaṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ
- 98
sa tasya cāpanirghoṣāt kupito nairṛtarṣabhaḥ / amṛṣyamāṇas taṃ ghoṣam abhidudrāva rāghavam
sa tas·ya cā·pa·nir·gho·ṣāt ku·pi·to nai·rṛ·tar·ṣa·bhaḥ / a·mṛṣ·ya·mā·ṇas taṃ gho·ṣam a·bhi·dud·rā·va rā·gha·vam
- 99
tatas tu vātoddhatameghakalpaṃ bhujaṃgarājottamabhogabāhum / tam āpatantaṃ dharaṇīdharābham uvāca rāmo yudhi kumbhakarṇam
ta·tas tu vā·tod·dha·ta·me·gha·kal·paṃ bhu·jaṃ·ga·rā·jot·ta·ma·bho·ga·bā·hum / tam ā·pa·tan·taṃ dha·ra·ṇī·dha·rā·bham u·vā·ca rā·mo yu·dhi kum·bha·kar·ṇam
- 100
āgaccha rakṣo'dhipamā viṣādam avasthito 'haṃ pragṛhītacāpaḥ / avehi māṃ śakrasapatna rāmam ayaṃ muhūrtād bhavitā vicetāḥ
ā·gac·cha rak·ṣo'dhi·pa·mā vi·ṣā·dam a·vas·thi·to 'haṃ pra·gṛ·hī·ta·cā·paḥ / a·ve·hi māṃ śak·ra·sa·pat·na rā·mam a·yaṃ mu·hūr·tād bha·vi·tā vi·ce·tāḥ
- 101
rāmo 'yam iti vijñāya jahāsa vikṛtasvanam / pātayann iva sarveṣāṃ hṛdayāni vanaukasām
rā·mo 'yam i·ti vij·ñā·ya ja·hā·sa vi·kṛ·tas·va·nam / pā·ta·yann i·va sar·ve·ṣāṃ hṛ·da·yā·ni va·nau·ka·sām
- 102
prahasya vikṛtaṃ bhīmaṃ sa meghasvanitopamam / kumbhakarṇo mahātejā rāghavaṃ vākyam abravīt
pra·has·ya vi·kṛ·taṃ bhī·maṃ sa me·ghas·va·ni·to·pa·mam / kum·bha·kar·ṇo ma·hā·te·jā rā·gha·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 103
nāhaṃ virādho vijñeyo na kabandhaḥ kharo na ca / na vālī na ca mārīcaḥ kumbhakarṇo 'ham āgataḥ
nā·haṃ vi·rā·dho vij·ñe·yo na ka·ban·dhaḥ kha·ro na ca / na vā·lī na ca mā·rī·caḥ kum·bha·kar·ṇo 'ham ā·ga·taḥ
- 104
paśya me mudgaraṃ ghoraṃ sarvakālāyasaṃ mahat / anena nirjitā devā dānavāś ca mayā purā
paś·ya me mud·ga·raṃ gho·raṃ sar·va·kā·lā·ya·saṃ ma·hat / a·ne·na nir·ji·tā de·vā dā·na·vāś ca ma·yā pu·rā
- 105
vikarṇanāsa iti māṃ nāvajñātuṃ tvam arhasi / svalpāpi hi na me pīḍā karṇanāsāvināśanāt
vi·kar·ṇa·nā·sa i·ti māṃ nā·vaj·ñā·tuṃ tvam ar·ha·si / sval·pā·pi hi na me pī·ḍā kar·ṇa·nā·sā·vi·nā·śa·nāt
- 106
darśayekṣvākuśārdūla vīryaṃ gātreṣu me laghu / tatas tvāṃ bhakṣayiṣyāmi dṛṣṭapauruṣavikramam
dar·śa·yek·ṣvā·ku·śār·dū·la vīr·yaṃ gāt·re·ṣu me la·ghu / ta·tas tvāṃ bhak·ṣa·yiṣ·yā·mi dṛṣ·ṭa·pau·ru·ṣa·vik·ra·mam
- 107
sa kumbhakarṇasya vaco niśamya rāmaḥ supuṅkhān visasarja bāṇān / tair āhato vajrasamapravegair na cukṣubhe na vyathate surāriḥ
sa kum·bha·kar·ṇas·ya va·co ni·śam·ya rā·maḥ su·puṅ·khān vi·sa·sar·ja bā·ṇān / tair ā·ha·to vaj·ra·sa·map·ra·ve·gair na cuk·ṣu·bhe na vya·tha·te su·rā·riḥ
- 108
yaiḥ sāyakaiḥ sālavarā nikṛttā vālī hato vānarapuṃgavaś ca / te kumbhakarṇasya tadā śarīraṃ vajropamā na vyathayāṃ pracakruḥ
yaiḥ sā·ya·kaiḥ sā·la·va·rā ni·kṛt·tā vā·lī ha·to vā·na·ra·puṃ·ga·vaś ca / te kum·bha·kar·ṇas·ya ta·dā śa·rī·raṃ vaj·ro·pa·mā na vya·tha·yāṃ pra·cak·ruḥ
- 109
sa vāridhārā iva sāyakāṃs tān pibañ śarīreṇa mahendraśatruḥ / jaghāna rāmasya śarapravegaṃ vyāvidhya taṃ mudgaram ugravegam
sa vā·ri·dhā·rā i·va sā·ya·kāṃs tān pi·bañ śa·rī·re·ṇa ma·hen·dra·śat·ruḥ / ja·ghā·na rā·mas·ya śa·rap·ra·ve·gaṃ vyā·vidh·ya taṃ mud·ga·ram ug·ra·ve·gam
- 110
tatas tu rakṣaḥ kṣatajānuliptaṃ vitrāsanaṃ devamahācamūnām / vyāvidhya taṃ mudgaram ugravegaṃ vidrāvayām āsa camūṃ harīṇām
ta·tas tu rak·ṣaḥ kṣa·ta·jā·nu·lip·taṃ vit·rā·sa·naṃ de·va·ma·hā·ca·mū·nām / vyā·vidh·ya taṃ mud·ga·ram ug·ra·ve·gaṃ vid·rā·va·yām ā·sa ca·mūṃ ha·rī·ṇām
- 111
vāyavyam ādāya tato varāstraṃ rāmaḥ pracikṣepa niśācarāya / samudgaraṃ tena jahāra bāhuṃ sa kṛttabāhus tumulaṃ nanāda
vā·yav·yam ā·dā·ya ta·to va·rās·traṃ rā·maḥ pra·cik·ṣe·pa ni·śā·ca·rā·ya / sa·mud·ga·raṃ te·na ja·hā·ra bā·huṃ sa kṛt·ta·bā·hus tu·mu·laṃ na·nā·da
- 112
sa tasya bāhur giriśṛṅgakalpaḥ samudgaro rāghavabāṇakṛttaḥ / papāta tasmin harirājasainye jaghāna tāṃ vānaravāhinīṃ ca
sa tas·ya bā·hur gi·ri·śṛṅ·ga·kal·paḥ sa·mud·ga·ro rā·gha·va·bā·ṇa·kṛt·taḥ / pa·pā·ta tas·min ha·ri·rā·ja·sain·ye ja·ghā·na tāṃ vā·na·ra·vā·hi·nīṃ ca
- 113
te vānarā bhagnahatāvaśeṣāḥ paryantam āśritya tadā viṣaṇṇāḥ / pravepitāṅgā dadṛśuḥ sughoraṃ narendrarakṣo'dhipasaṃnipātam
te vā·na·rā bhag·na·ha·tā·va·śe·ṣāḥ par·yan·tam āś·rit·ya ta·dā vi·ṣaṇ·ṇāḥ / pra·ve·pi·tāṅ·gā da·dṛ·śuḥ su·gho·raṃ na·ren·dra·rak·ṣo'dhi·pa·saṃ·ni·pā·tam
- 114
sa kumbhakarṇo 'stranikṛttabāhur mahān nikṛttāgra ivācalendraḥ / utpāṭayām āsa kareṇa vṛkṣaṃ tato 'bhidudrāva raṇe narendram
sa kum·bha·kar·ṇo 'stra·ni·kṛt·ta·bā·hur ma·hān ni·kṛt·tāg·ra i·vā·ca·len·draḥ / ut·pā·ṭa·yām ā·sa ka·re·ṇa vṛk·ṣaṃ ta·to 'bhi·dud·rā·va ra·ṇe na·ren·dram
- 115
taṃ tasya bāhuṃ saha sālavṛkṣaṃ samudyataṃ pannagabhogakalpam / aindrāstrayuktena jahāra rāmo bāṇena jāmbūnadacitritena
taṃ tas·ya bā·huṃ sa·ha sā·la·vṛk·ṣaṃ sa·mud·ya·taṃ pan·na·ga·bho·ga·kal·pam / ain·drās·tra·yuk·te·na ja·hā·ra rā·mo bā·ṇe·na jām·bū·na·da·cit·ri·te·na
- 116
sa kumbhakarṇasya bhujo nikṛttaḥ papāta bhūmau girisaṃnikāśaḥ / viveṣṭamāno nijaghāna vṛkṣāñ śailāñ śilāvānararākṣasāṃś ca
sa kum·bha·kar·ṇas·ya bhu·jo ni·kṛt·taḥ pa·pā·ta bhū·mau gi·ri·saṃ·ni·kā·śaḥ / vi·veṣ·ṭa·mā·no ni·ja·ghā·na vṛk·ṣāñ śai·lāñ śi·lā·vā·na·ra·rāk·ṣa·sāṃś ca
- 117
taṃ chinnabāhuṃ samavekṣya rāmaḥ samāpatantaṃ sahasā nadantam / dvāv ardhacandrau niśitau pragṛhya ciccheda pādau yudhi rākṣasasya
taṃ chin·na·bā·huṃ sa·ma·vek·ṣya rā·maḥ sa·mā·pa·tan·taṃ sa·ha·sā na·dan·tam / dvāv ar·dha·can·drau ni·śi·tau pra·gṛh·ya cic·che·da pā·dau yu·dhi rāk·ṣa·sas·ya
- 118
nikṛttabāhur vinikṛttapādo vidārya vaktraṃ vaḍavāmukhābham / dudrāva rāmaṃ sahasābhigarjan rāhur yathā candram ivāntarikṣe
ni·kṛt·ta·bā·hur vi·ni·kṛt·ta·pā·do vi·dār·ya vak·traṃ va·ḍa·vā·mu·khā·bham / dud·rā·va rā·maṃ sa·ha·sā·bhi·gar·jan rā·hur ya·thā can·dram i·vān·ta·rik·ṣe
- 119
apūrayat tasya mukhaṃ śitāgrai rāmaḥ śarair hemapinaddhapuṅkhaiḥ / sa pūrṇavaktro na śaśāka vaktuṃ cukūja kṛcchreṇa mumoha cāpi
a·pū·ra·yat tas·ya mu·khaṃ śi·tāg·rai rā·maḥ śa·rair he·ma·pi·nad·dha·puṅ·khaiḥ / sa pūr·ṇa·vak·tro na śa·śā·ka vak·tuṃ cu·kū·ja kṛc·chre·ṇa mu·mo·ha cā·pi
- 120
athādade sūryamarīcikalpaṃ sa brahmadaṇḍāntakakālakalpam / ariṣṭam aindraṃ niśitaṃ supuṅkhaṃ rāmaḥ śaraṃ mārutatulyavegam
a·thā·da·de sūr·ya·ma·rī·ci·kal·paṃ sa brah·ma·daṇ·ḍān·ta·ka·kā·la·kal·pam / a·riṣ·ṭam ain·draṃ ni·śi·taṃ su·puṅ·khaṃ rā·maḥ śa·raṃ mā·ru·ta·tul·ya·ve·gam
- 121
taṃ vajrajāmbūnadacārupuṅkhaṃ pradīptasūryajvalanaprakāśam / mahendravajrāśanitulyavegaṃ rāmaḥ pracikṣepa niśācarāya
taṃ vaj·ra·jām·bū·na·da·cā·ru·puṅ·khaṃ pra·dīp·ta·sūr·yaj·va·la·nap·ra·kā·śam / ma·hen·dra·vaj·rā·śa·ni·tul·ya·ve·gaṃ rā·maḥ pra·cik·ṣe·pa ni·śā·ca·rā·ya
- 122
sa sāyako rāghavabāhucodito diśaḥ svabhāsā daśa saṃprakāśayan / vidhūmavaiśvānaradīptadarśano jagāma śakrāśanitulyavikramaḥ
sa sā·ya·ko rā·gha·va·bā·hu·co·di·to di·śaḥ sva·bhā·sā da·śa saṃp·ra·kā·śa·yan / vi·dhū·ma·vaiś·vā·na·ra·dīp·ta·dar·śa·no ja·gā·ma śak·rā·śa·ni·tul·ya·vik·ra·maḥ
- 123
sa tan mahāparvatakūṭasaṃnibhaṃ vivṛttadaṃṣṭraṃ calacārukuṇḍalam / cakarta rakṣo'dhipateḥ śiras tadā yathaiva vṛtrasya purā puraṃdaraḥ
sa tan ma·hā·par·va·ta·kū·ṭa·saṃ·ni·bhaṃ vi·vṛt·ta·daṃṣ·ṭraṃ ca·la·cā·ru·kuṇ·ḍa·lam / ca·kar·ta rak·ṣo'dhi·pa·teḥ śi·ras ta·dā ya·thai·va vṛt·ras·ya pu·rā pu·raṃ·da·raḥ
- 124
tad rāmabāṇābhihataṃ papāta rakṣaḥśiraḥ parvatasaṃnikāśam / babhañja caryāgṛhagopurāṇi prākāram uccaṃ tam apātayac ca
tad rā·ma·bā·ṇā·bhi·ha·taṃ pa·pā·ta rak·ṣaḥ·śi·raḥ par·va·ta·saṃ·ni·kā·śam / ba·bhañ·ja car·yā·gṛ·ha·go·pu·rā·ṇi prā·kā·ram uc·caṃ tam a·pā·ta·yac ca
- 125
tac cātikāyaṃ himavatprakāśaṃ rakṣas tadā toyanidhau papāta / grāhān mahāmīnacayān bhujaṃgamān mamarda bhūmiṃ ca tathā viveśa
tac cā·ti·kā·yaṃ hi·ma·vat·pra·kā·śaṃ rak·ṣas ta·dā to·ya·ni·dhau pa·pā·ta / grā·hān ma·hā·mī·na·ca·yān bhu·jaṃ·ga·mān ma·mar·da bhū·miṃ ca ta·thā vi·ve·śa
- 126
tasmir hate brāhmaṇadevaśatrau mahābale saṃyati kumbhakarṇe / cacāla bhūr bhūmidharāś ca sarve harṣāc ca devās tumulaṃ praṇeduḥ
tas·mir ha·te brāh·ma·ṇa·de·va·śat·rau ma·hā·ba·le saṃ·ya·ti kum·bha·kar·ṇe / ca·cā·la bhūr bhū·mi·dha·rāś ca sar·ve har·ṣāc ca de·vās tu·mu·laṃ pra·ṇe·duḥ
- 127
tatas tu devarṣimaharṣipannagāḥ surāś ca bhūtāni suparṇaguhyakāḥ / sayakṣagandharvagaṇā nabhogatāḥ praharṣitā rāma parākrameṇa
ta·tas tu de·var·ṣi·ma·har·ṣi·pan·na·gāḥ su·rāś ca bhū·tā·ni su·par·ṇa·guh·ya·kāḥ / sa·yak·ṣa·gan·dhar·va·ga·ṇā na·bho·ga·tāḥ pra·har·ṣi·tā rā·ma pa·rāk·ra·me·ṇa
- 128
praharṣam īyur bahavas tu vānarāḥ prabuddhapadmapratimair ivānanaiḥ / apūjayan rāghavam iṣṭabhāginaṃ hate ripau bhīmabale durāsade
pra·har·ṣam ī·yur ba·ha·vas tu vā·na·rāḥ pra·bud·dha·pad·map·ra·ti·mair i·vā·na·naiḥ / a·pū·ja·yan rā·gha·vam iṣ·ṭa·bhā·gi·naṃ ha·te ri·pau bhī·ma·ba·le du·rā·sa·de
- 129
sa kumbhakarṇaṃ surasainyamardanaṃ mahatsu yuddheṣv aparājitaśramam / nananda hatvā bharatāgrajo raṇe mahāsuraṃ vṛtram ivāmarādhipaḥ
sa kum·bha·kar·ṇaṃ su·ra·sain·ya·mar·da·naṃ ma·hat·su yud·dheṣv a·pa·rā·ji·taś·ra·mam / na·nan·da hat·vā bha·ra·tāg·ra·jo ra·ṇe ma·hā·su·raṃ vṛt·ram i·vā·ma·rā·dhi·paḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 56 19 verses
- 1
kumbhakarṇaṃ hataṃ dṛṣṭvā rāghaveṇa mahātmanā / rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan
kum·bha·kar·ṇaṃ ha·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / rāk·ṣa·sā rāk·ṣa·sen·drā·ya rā·va·ṇā·ya nya·ve·da·yan
- 2
śrutvā vinihataṃ saṃkhye kumbhakarṇaṃ mahābalam / rāvaṇaḥ śokasaṃtapto mumoha ca papāta ca
śrut·vā vi·ni·ha·taṃ saṃkh·ye kum·bha·kar·ṇaṃ ma·hā·ba·lam / rā·va·ṇaḥ śo·ka·saṃ·tap·to mu·mo·ha ca pa·pā·ta ca
- 3
pitṛvyaṃ nihataṃ śrutvā devāntakanarāntakau / triśirāś cātikāyaś ca ruruduḥ śokapīḍitāḥ
pi·tṛv·yaṃ ni·ha·taṃ śrut·vā de·vān·ta·ka·na·rān·ta·kau / tri·śi·rāś cā·ti·kā·yaś ca ru·ru·duḥ śo·ka·pī·ḍi·tāḥ
- 4
bhrātaraṃ nihataṃ śrutvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā / mahodaramahāpārśvau śokākrāntau babhūvatuḥ
bhrā·ta·raṃ ni·ha·taṃ śrut·vā rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā / ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śvau śo·kāk·rān·tau ba·bhū·va·tuḥ
- 5
tataḥ kṛcchrāt samāsādya saṃjñāṃ rākṣasapuṃgavaḥ / kumbhakarṇavadhād dīno vilalāpa sa rāvaṇaḥ
ta·taḥ kṛc·chrāt sa·mā·sād·ya saṃj·ñāṃ rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / kum·bha·kar·ṇa·va·dhād dī·no vi·la·lā·pa sa rā·va·ṇaḥ
- 6
hā vīra ripudarpaghna kumbhakarṇa mahābala / śatrusainyaṃ pratāpyaikaḥ kva māṃ saṃtyajya gacchasi
hā vī·ra ri·pu·dar·pagh·na kum·bha·kar·ṇa ma·hā·ba·la / śat·ru·sain·yaṃ pra·tāp·yai·kaḥ kva māṃ saṃt·yaj·ya gac·cha·si
- 7
idānīṃ khalv ahaṃ nāsmi yasya me patito bhujaḥ / dakṣiṇo yaṃ samāśritya na bibhemi surāsurān
i·dā·nīṃ khalv a·haṃ nās·mi yas·ya me pa·ti·to bhu·jaḥ / dak·ṣi·ṇo yaṃ sa·māś·rit·ya na bi·bhe·mi su·rā·su·rān
- 8
katham evaṃvidho vīro devadānavadarpahā / kālāgnipratimo hy adya rāghaveṇa raṇe hataḥ
ka·tham e·vaṃ·vi·dho vī·ro de·va·dā·na·va·dar·pa·hā / kā·lāg·nip·ra·ti·mo hy ad·ya rā·gha·ve·ṇa ra·ṇe ha·taḥ
- 9
yasya te vajraniṣpeṣo na kuryād vyasanaṃ sadā / sa kathaṃ rāmabāṇārtaḥ prasupto 'si mahītale
yas·ya te vaj·ra·niṣ·pe·ṣo na kur·yād vya·sa·naṃ sa·dā / sa ka·thaṃ rā·ma·bā·ṇār·taḥ pra·sup·to 'si ma·hī·ta·le
- 10
ete devagaṇāḥ sārdham ṛṣibhir gagane sthitāḥ / nihataṃ tvāṃ raṇe dṛṣṭvā ninadanti praharṣitāḥ
e·te de·va·ga·ṇāḥ sār·dham ṛ·ṣi·bhir ga·ga·ne sthi·tāḥ / ni·ha·taṃ tvāṃ ra·ṇe dṛṣ·ṭvā ni·na·dan·ti pra·har·ṣi·tāḥ
- 11
dhruvam adyaiva saṃhṛṣṭā labdhalakṣyāḥ plavaṃgamāḥ / ārokṣyantīha durgāṇi laṅkādvārāṇi sarvaśaḥ
dhru·vam ad·yai·va saṃ·hṛṣ·ṭā lab·dha·lak·ṣyāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / ā·rok·ṣyan·tī·ha dur·gā·ṇi laṅ·kād·vā·rā·ṇi sar·va·śaḥ
- 12
rājyena nāsti me kāryaṃ kiṃ kariṣyāmi sītayā / kumbhakarṇavihīnasya jīvite nāsti me ratiḥ
rāj·ye·na nās·ti me kār·yaṃ kiṃ ka·riṣ·yā·mi sī·ta·yā / kum·bha·kar·ṇa·vi·hī·nas·ya jī·vi·te nās·ti me ra·tiḥ
- 13
yady ahaṃ bhrātṛhantāraṃ na hanmi yudhi rāghavam / nanu me maraṇaṃ śreyo na cedaṃ vyarthajīvitam
yady a·haṃ bhrā·tṛ·han·tā·raṃ na han·mi yu·dhi rā·gha·vam / na·nu me ma·ra·ṇaṃ śre·yo na ce·daṃ vyar·tha·jī·vi·tam
- 14
adyaiva taṃ gamiṣyāmi deśaṃ yatrānujo mama / na hi bhrātṝn samutsṛjya kṣaṇaṃ jīvitum utsahe
ad·yai·va taṃ ga·miṣ·yā·mi de·śaṃ yat·rā·nu·jo ma·ma / na hi bhrā·tṝn sa·mut·sṛj·ya kṣa·ṇaṃ jī·vi·tum ut·sa·he
- 15
devā hi māṃ hasiṣyanti dṛṣṭvā pūrvāpakāriṇam / katham indraṃ jayiṣyāmi kumbhakarṇahate tvayi
de·vā hi māṃ ha·siṣ·yan·ti dṛṣ·ṭvā pūr·vā·pa·kā·ri·ṇam / ka·tham in·draṃ ja·yiṣ·yā·mi kum·bha·kar·ṇa·ha·te tva·yi
- 16
tad idaṃ mām anuprāptaṃ vibhīṣaṇavacaḥ śubham / yad ajñānān mayā tasya na gṛhītaṃ mahātmanaḥ
tad i·daṃ mām a·nup·rāp·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śu·bham / yad aj·ñā·nān ma·yā tas·ya na gṛ·hī·taṃ ma·hāt·ma·naḥ
- 17
vibhīṣaṇavaco yāvat kumbhakarṇaprahastayoḥ / vināśo 'yaṃ samutpanno māṃ vrīḍayati dāruṇaḥ
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·co yā·vat kum·bha·kar·ṇap·ra·has·ta·yoḥ / vi·nā·śo 'yaṃ sa·mut·pan·no māṃ vrī·ḍa·ya·ti dā·ru·ṇaḥ
- 18
tasyāyaṃ karmaṇaḥ prāto vipāko mama śokadaḥ / yan mayā dhārmikaḥ śrīmān sa nirasto vibhīṣaṇaḥ
tas·yā·yaṃ kar·ma·ṇaḥ prā·to vi·pā·ko ma·ma śo·ka·daḥ / yan ma·yā dhār·mi·kaḥ śrī·mān sa ni·ras·to vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 19
iti bahuvidham ākulāntarātmā kṛpaṇam atīva vilapya kumbhakarṇam / nyapatad atha daśānano bhṛśārtas tam anujam indraripuṃ hataṃ viditvā
i·ti ba·hu·vi·dham ā·ku·lān·ta·rāt·mā kṛ·pa·ṇam a·tī·va vi·lap·ya kum·bha·kar·ṇam / nya·pa·tad a·tha da·śā·na·no bhṛ·śār·tas tam a·nu·jam in·dra·ri·puṃ ha·taṃ vi·dit·vā
Yuddhakāṇḍa · sarga 57 90 verses
- 1
evaṃ vilapamānasya rāvaṇasya durātmanaḥ / śrutvā śokābhitaptasya triśirā vākyam abravīt
e·vaṃ vi·la·pa·mā·nas·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / śrut·vā śo·kā·bhi·tap·tas·ya tri·śi·rā vāk·yam ab·ra·vīt
- 2
evam eva mahāvīryo hato nas tāta madhyamaḥ / na tu satpuruṣā rājan vilapanti yathā bhavān
e·vam e·va ma·hā·vīr·yo ha·to nas tā·ta madh·ya·maḥ / na tu sat·pu·ru·ṣā rā·jan vi·la·pan·ti ya·thā bha·vān
- 3
nūnaṃ tribhuvaṇasyāpi paryāptas tvam asi prabho / sa kasmāt prākṛta iva śokasyātmānam īdṛśam
nū·naṃ tri·bhu·va·ṇas·yā·pi par·yāp·tas tvam a·si pra·bho / sa kas·māt prā·kṛ·ta i·va śo·kas·yāt·mā·nam ī·dṛ·śam
- 4
brahmadattāsti te śaktiḥ kavacaḥ sāyako dhanuḥ / sahasrakharasaṃyukto ratho meghasamasvanaḥ
brah·ma·dat·tās·ti te śak·tiḥ ka·va·caḥ sā·ya·ko dha·nuḥ / sa·has·ra·kha·ra·saṃ·yuk·to ra·tho me·gha·sa·mas·va·naḥ
- 5
tvayāsakṛd viśastreṇa viśastā devadānavāḥ / sa sarvāyudhasaṃpanno rāghavaṃ śāstum arhasi
tva·yā·sa·kṛd vi·śas·tre·ṇa vi·śas·tā de·va·dā·na·vāḥ / sa sar·vā·yu·dha·saṃ·pan·no rā·gha·vaṃ śās·tum ar·ha·si
- 6
kāmaṃ tiṣṭha mahārājanirgamiṣyāmy ahaṃ raṇam / uddhariṣyāmi te śatrūn garuḍaḥ pannagān iha
kā·maṃ tiṣ·ṭha ma·hā·rā·ja·nir·ga·miṣ·yāmy a·haṃ ra·ṇam / ud·dha·riṣ·yā·mi te śat·rūn ga·ru·ḍaḥ pan·na·gān i·ha
- 7
śambaro devarājena narako viṣṇunā yathā / tathādya śayitā rāmo mayā yudhi nipātitaḥ
śam·ba·ro de·va·rā·je·na na·ra·ko viṣ·ṇu·nā ya·thā / ta·thād·ya śa·yi·tā rā·mo ma·yā yu·dhi ni·pā·ti·taḥ
- 8
śrutvā triśiraso vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / punar jātam ivātmānaṃ manyate kālacoditaḥ
śrut·vā tri·śi·ra·so vāk·yaṃ rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / pu·nar jā·tam i·vāt·mā·naṃ man·ya·te kā·la·co·di·taḥ
- 9
śrutvā triśiraso vākyaṃ devāntakanarāntakau / atikāyaś ca tejasvī babhūvur yuddhaharṣitāḥ
śrut·vā tri·śi·ra·so vāk·yaṃ de·vān·ta·ka·na·rān·ta·kau / a·ti·kā·yaś ca te·jas·vī ba·bhū·vur yud·dha·har·ṣi·tāḥ
- 10
tato 'ham aham ity evaṃ garjanto nairṛtarṣabhāḥ / rāvaṇasya sutā vīrāḥ śakratulyaparākramāḥ
ta·to 'ham a·ham ity e·vaṃ gar·jan·to nai·rṛ·tar·ṣa·bhāḥ / rā·va·ṇas·ya su·tā vī·rāḥ śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·māḥ
- 11
antarikṣacarāḥ sarve sarve māyā viśāradāḥ / sarve tridaśadarpaghnāḥ sarve ca raṇadurmadāḥ
an·ta·rik·ṣa·ca·rāḥ sar·ve sar·ve mā·yā vi·śā·ra·dāḥ / sar·ve tri·da·śa·dar·pagh·nāḥ sar·ve ca ra·ṇa·dur·ma·dāḥ
- 12
sarve 'strabalasaṃpannāḥ sarve vistīrṇa kīrtayaḥ / sarve samaram āsādya na śrūyante sma nirjitāḥ
sar·ve 'stra·ba·la·saṃ·pan·nāḥ sar·ve vis·tīr·ṇa kīr·ta·yaḥ / sar·ve sa·ma·ram ā·sād·ya na śrū·yan·te sma nir·ji·tāḥ
- 13
sarve 'straviduṣo vīrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ / sarve pravarajijñānāḥ sarve labdhavarās tathā
sar·ve 'stra·vi·du·ṣo vī·rāḥ sar·ve yud·dha·vi·śā·ra·dāḥ / sar·ve pra·va·ra·jij·ñā·nāḥ sar·ve lab·dha·va·rās ta·thā
- 14
sa tais tathā bhāskaratulyavarcasaiḥ sutair vṛtaḥ śatrubalapramardanaiḥ / rarāja rājā maghavān yathāmarair vṛto mahādānavadarpanāśanaiḥ
sa tais ta·thā bhās·ka·ra·tul·ya·var·ca·saiḥ su·tair vṛ·taḥ śat·ru·ba·lap·ra·mar·da·naiḥ / ra·rā·ja rā·jā ma·gha·vān ya·thā·ma·rair vṛ·to ma·hā·dā·na·va·dar·pa·nā·śa·naiḥ
- 15
sa putrān saṃpariṣvajya bhūṣayitvā ca bhūṣaṇaiḥ / āśīrbhiś ca praśastābhiḥ preṣayām āsa saṃyuge
sa put·rān saṃ·pa·riṣ·vaj·ya bhū·ṣa·yit·vā ca bhū·ṣa·ṇaiḥ / ā·śīr·bhiś ca pra·śas·tā·bhiḥ pre·ṣa·yām ā·sa saṃ·yu·ge
- 16
mahodaramahāpārśvau bhrātarau cāpi rāvaṇaḥ / rakṣaṇārthaṃ kumārāṇāṃ preṣayām āsa saṃyuge
ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śvau bhrā·ta·rau cā·pi rā·va·ṇaḥ / rak·ṣa·ṇār·thaṃ ku·mā·rā·ṇāṃ pre·ṣa·yām ā·sa saṃ·yu·ge
- 17
te 'bhivādya mahātmānaṃ rāvaṇaṃ ripurāvaṇam / kṛtvā pradakṣiṇaṃ caiva mahākāyāḥ pratasthire
te 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ rā·va·ṇaṃ ri·pu·rā·va·ṇam / kṛt·vā pra·dak·ṣi·ṇaṃ cai·va ma·hā·kā·yāḥ pra·tas·thi·re
- 18
sarvauṣadhībhir gandhaiś ca samālabhya mahābalāḥ / nirjagmur nairṛtaśreṣṭhāḥ ṣaḍ ete yuddhakāṅkṣiṇaḥ
sar·vau·ṣa·dhī·bhir gan·dhaiś ca sa·mā·labh·ya ma·hā·ba·lāḥ / nir·jag·mur nai·rṛ·taś·reṣ·ṭhāḥ ṣaḍ e·te yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 19
tataḥ sudarśanaṃ nāma nīlajīmūtasaṃnibham / airāvatakule jātam āruroha mahodaraḥ
ta·taḥ su·dar·śa·naṃ nā·ma nī·la·jī·mū·ta·saṃ·ni·bham / ai·rā·va·ta·ku·le jā·tam ā·ru·ro·ha ma·ho·da·raḥ
- 20
sarvāyudhasamāyuktaṃ tūṇībhiś ca svalaṃkṛtam / rarāja gajam āsthāya savitevāstamūrdhani
sar·vā·yu·dha·sa·mā·yuk·taṃ tū·ṇī·bhiś ca sva·laṃ·kṛ·tam / ra·rā·ja ga·jam ās·thā·ya sa·vi·te·vās·ta·mūr·dha·ni
- 21
hayottamasamāyuktaṃ sarvāyudhasamākulam / āruroha rathaśreṣṭhaṃ triśirā rāvaṇātmajaḥ
ha·yot·ta·ma·sa·mā·yuk·taṃ sar·vā·yu·dha·sa·mā·ku·lam / ā·ru·ro·ha ra·thaś·reṣ·ṭhaṃ tri·śi·rā rā·va·ṇāt·ma·jaḥ
- 22
triśirā ratham āsthāya virarāja dhanurdharaḥ / savidyudulkaḥ sajvālaḥ sendracāpa ivāmbudaḥ
tri·śi·rā ra·tham ās·thā·ya vi·ra·rā·ja dha·nur·dha·raḥ / sa·vid·yu·dul·kaḥ saj·vā·laḥ sen·dra·cā·pa i·vām·bu·daḥ
- 23
tribhiḥ kirīṭais triśirāḥ śuśubhe sa rathottame / himavān iva śailendras tribhiḥ kāñcanaparvataiḥ
tri·bhiḥ ki·rī·ṭais tri·śi·rāḥ śu·śu·bhe sa ra·thot·ta·me / hi·ma·vān i·va śai·len·dras tri·bhiḥ kāñ·ca·na·par·va·taiḥ
- 24
atikāyo 'pi tejasvī rākṣasendrasutas tadā / āruroha rathaśreṣṭhaṃ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām
a·ti·kā·yo 'pi te·jas·vī rāk·ṣa·sen·dra·su·tas ta·dā / ā·ru·ro·ha ra·thaś·reṣ·ṭhaṃ śreṣ·ṭhaḥ sar·va·dha·nuṣ·ma·tām
- 25
sucakrākṣaṃ susaṃyuktaṃ sānukarṣaṃ sakūbaram / tūṇībāṇāsanair dīptaṃ prāsāsi parighākulam
su·cak·rāk·ṣaṃ su·saṃ·yuk·taṃ sā·nu·kar·ṣaṃ sa·kū·ba·ram / tū·ṇī·bā·ṇā·sa·nair dīp·taṃ prā·sā·si pa·ri·ghā·ku·lam
- 26
sa kāñcanavicitreṇa kirīṭena virājatā / bhūṣaṇaiś ca babhau meruḥ prabhābhir iva bhāsvaraḥ
sa kāñ·ca·na·vi·cit·re·ṇa ki·rī·ṭe·na vi·rā·ja·tā / bhū·ṣa·ṇaiś ca ba·bhau me·ruḥ pra·bhā·bhir i·va bhās·va·raḥ
- 27
sa rarāja rathe tasmin rājasūnur mahābalaḥ / vṛto nairṛtaśārdūlair vajrapāṇir ivāmaraiḥ
sa ra·rā·ja ra·the tas·min rā·ja·sū·nur ma·hā·ba·laḥ / vṛ·to nai·rṛ·ta·śār·dū·lair vaj·ra·pā·ṇir i·vā·ma·raiḥ
- 28
hayam uccaiḥśravaḥ prakhyaṃ śvetaṃ kanakabhūṣaṇam / manojavaṃ mahākāyam āruroha narāntakaḥ
ha·yam uc·caiḥś·ra·vaḥ prakh·yaṃ śve·taṃ ka·na·ka·bhū·ṣa·ṇam / ma·no·ja·vaṃ ma·hā·kā·yam ā·ru·ro·ha na·rān·ta·kaḥ
- 29
gṛhītvā prāsam uklābhaṃ virarāja narāntakaḥ / śaktim ādāya tejasvī guhaḥ śatruṣv ivāhave
gṛ·hīt·vā prā·sam uk·lā·bhaṃ vi·ra·rā·ja na·rān·ta·kaḥ / śak·tim ā·dā·ya te·jas·vī gu·haḥ śat·ruṣv i·vā·ha·ve
- 30
devāntakaḥ samādāya parighaṃ vajrabhūṣaṇam / parigṛhya giriṃ dorbhyāṃ vapur viṣṇor viḍambayan
de·vān·ta·kaḥ sa·mā·dā·ya pa·ri·ghaṃ vaj·ra·bhū·ṣa·ṇam / pa·ri·gṛh·ya gi·riṃ dor·bhyāṃ va·pur viṣ·ṇor vi·ḍam·ba·yan
- 31
mahāpārśvo mahātejā gadām ādāya vīryavān / virarāja gadāpāṇiḥ kubera iva saṃyuge
ma·hā·pār·śvo ma·hā·te·jā ga·dām ā·dā·ya vīr·ya·vān / vi·ra·rā·ja ga·dā·pā·ṇiḥ ku·be·ra i·va saṃ·yu·ge
- 32
te pratasthur mahātmāno balair apratimair vṛtāḥ / surā ivāmarāvatyāṃ balair apratimair vṛtāḥ
te pra·tas·thur ma·hāt·mā·no ba·lair ap·ra·ti·mair vṛ·tāḥ / su·rā i·vā·ma·rā·vat·yāṃ ba·lair ap·ra·ti·mair vṛ·tāḥ
- 33
tān gajaiś ca turaṃgaiś ca rathaiś cāmbudanisvanaiḥ / anujagmur mahātmāno rākṣasāḥ pravarāyudhāḥ
tān ga·jaiś ca tu·raṃ·gaiś ca ra·thaiś cām·bu·da·nis·va·naiḥ / a·nu·jag·mur ma·hāt·mā·no rāk·ṣa·sāḥ pra·va·rā·yu·dhāḥ
- 34
te virejur mahātmāno kumārāḥ sūryavarcasaḥ / kirīṭinaḥ śriyā juṣṭā grahā dīptā ivāmbare
te vi·re·jur ma·hāt·mā·no ku·mā·rāḥ sūr·ya·var·ca·saḥ / ki·rī·ṭi·naḥ śri·yā juṣ·ṭā gra·hā dīp·tā i·vām·ba·re
- 35
pragṛhītā babhau teṣāṃ chatrāṇām āvaliḥ sitā / śāradābhrapratīkāśāṃ haṃsāvalir ivāmbare
pra·gṛ·hī·tā ba·bhau te·ṣāṃ chat·rā·ṇām ā·va·liḥ si·tā / śā·ra·dābh·rap·ra·tī·kā·śāṃ haṃ·sā·va·lir i·vām·ba·re
- 36
maraṇaṃ vāpi niścitya śatrūṇāṃ vā parājayam / iti kṛtvā matiṃ vīrā nirjagmuḥ saṃyugārthinaḥ
ma·ra·ṇaṃ vā·pi niś·cit·ya śat·rū·ṇāṃ vā pa·rā·ja·yam / i·ti kṛt·vā ma·tiṃ vī·rā nir·jag·muḥ saṃ·yu·gār·thi·naḥ
- 37
jagarjuś ca praṇeduś ca cikṣipuś cāpi sāyakān / jahṛṣuś ca mahātmāno niryānto yuddhadurmadāḥ
ja·gar·juś ca pra·ṇe·duś ca cik·ṣi·puś cā·pi sā·ya·kān / ja·hṛ·ṣuś ca ma·hāt·mā·no nir·yān·to yud·dha·dur·ma·dāḥ
- 38
kṣveḍitāsphoṭaninadaiḥ saṃcacāleva medinī / rakṣasāṃ siṃhanādaiś ca pusphoṭeva tadāmbaram
kṣve·ḍi·tās·pho·ṭa·ni·na·daiḥ saṃ·ca·cā·le·va me·di·nī / rak·ṣa·sāṃ siṃ·ha·nā·daiś ca pus·pho·ṭe·va ta·dām·ba·ram
- 39
te 'bhiniṣkramya muditā rākṣasendrā mahābalāḥ / dadṛśur vānarānīkaṃ samudyataśilānagam
te 'bhi·niṣ·kram·ya mu·di·tā rāk·ṣa·sen·drā ma·hā·ba·lāḥ / da·dṛ·śur vā·na·rā·nī·kaṃ sa·mud·ya·ta·śi·lā·na·gam
- 40
harayo 'pi mahātmāno dadṛśur nairṛtaṃ balam / hastyaśvarathasaṃbādhaṃ kiṅkiṇīśatanāditam
ha·ra·yo 'pi ma·hāt·mā·no da·dṛ·śur nai·rṛ·taṃ ba·lam / has·tyaś·va·ra·tha·saṃ·bā·dhaṃ kiṅ·ki·ṇī·śa·ta·nā·di·tam
- 41
nīlajīmūtasaṃkāśaṃ samudyatamahāyudham / dīptānalaraviprakhyair nairṛtaiḥ sarvato vṛtam
nī·la·jī·mū·ta·saṃ·kā·śaṃ sa·mud·ya·ta·ma·hā·yu·dham / dīp·tā·na·la·ra·vip·rakh·yair nai·rṛ·taiḥ sar·va·to vṛ·tam
- 42
tad dṛṣṭvā balam āyāntaṃ labdhalakṣyāḥ plavaṃgamāḥ / samudyatamahāśailāḥ saṃpraṇedur muhur muhuḥ
tad dṛṣ·ṭvā ba·lam ā·yān·taṃ lab·dha·lak·ṣyāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / sa·mud·ya·ta·ma·hā·śai·lāḥ saṃp·ra·ṇe·dur mu·hur mu·huḥ
- 43
tataḥ samudghuṣṭaravaṃ niśamya rakṣogaṇā vānarayūthapānām / amṛṣyamāṇāḥ paraharṣam ugraṃ mahābalā bhīmataraṃ vineduḥ
ta·taḥ sa·mud·ghuṣ·ṭa·ra·vaṃ ni·śam·ya rak·ṣo·ga·ṇā vā·na·ra·yū·tha·pā·nām / a·mṛṣ·ya·mā·ṇāḥ pa·ra·har·ṣam ug·raṃ ma·hā·ba·lā bhī·ma·ta·raṃ vi·ne·duḥ
- 44
te rākṣasabalaṃ ghoraṃ praviśya hariyūthapāḥ / vicerur udyataiḥ śailair nagāḥ śikhariṇo yathā
te rāk·ṣa·sa·ba·laṃ gho·raṃ pra·viś·ya ha·ri·yū·tha·pāḥ / vi·ce·rur ud·ya·taiḥ śai·lair na·gāḥ śi·kha·ri·ṇo ya·thā
- 45
ke cid ākāśam āviśya ke cid urvyāṃ plavaṃgamāḥ / rakṣaḥsainyeṣu saṃkruddhāś cerur drumaśilāyudhāḥ
ke cid ā·kā·śam ā·viś·ya ke cid ur·vyāṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / rak·ṣaḥ·sain·ye·ṣu saṃk·rud·dhāś ce·rur dru·ma·śi·lā·yu·dhāḥ
- 46
te pādapaśilāśailaiś cakrur vṛṣṭim anuttamām / bāṇaughair vāryamāṇāś ca harayo bhīmavikramāḥ
te pā·da·pa·śi·lā·śai·laiś cak·rur vṛṣ·ṭim a·nut·ta·mām / bā·ṇau·ghair vār·ya·mā·ṇāś ca ha·ra·yo bhī·ma·vik·ra·māḥ
- 47
siṃhanādān vineduś ca raṇe rākṣasavānarāḥ / śilābhiś cūrṇayām āsur yātudhānān plavaṃgamāḥ
siṃ·ha·nā·dān vi·ne·duś ca ra·ṇe rāk·ṣa·sa·vā·na·rāḥ / śi·lā·bhiś cūr·ṇa·yām ā·sur yā·tu·dhā·nān pla·vaṃ·ga·māḥ
- 48
nijaghnuḥ saṃyuge kruddhāḥ kavacābharaṇāvṛtān / ke cid rathagatān vīrān gajavājigatān api
ni·jagh·nuḥ saṃ·yu·ge krud·dhāḥ ka·va·cā·bha·ra·ṇā·vṛ·tān / ke cid ra·tha·ga·tān vī·rān ga·ja·vā·ji·ga·tān a·pi
- 49
nijaghnuḥ sahasāplutya yātudhānān plavaṃgamāḥ / śailaśṛṅganipātaiś ca muṣṭibhir vāntalocanāḥ / celuḥ petuś ca neduś ca tatra rākṣasapuṃgavāḥ
ni·jagh·nuḥ sa·ha·sāp·lut·ya yā·tu·dhā·nān pla·vaṃ·ga·māḥ / śai·la·śṛṅ·ga·ni·pā·taiś ca muṣ·ṭi·bhir vān·ta·lo·ca·nāḥ / ce·luḥ pe·tuś ca ne·duś ca tat·ra rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vāḥ
- 50
tataḥ śailaiś ca khaḍgaiś ca visṛṣṭair harirākṣasaiḥ / muhūrtenāvṛtā bhūmir abhavac choṇitāplutā
ta·taḥ śai·laiś ca khaḍ·gaiś ca vi·sṛṣ·ṭair ha·ri·rāk·ṣa·saiḥ / mu·hūr·te·nā·vṛ·tā bhū·mir a·bha·vac cho·ṇi·tāp·lu·tā
- 51
vikīrṇaparvatākārai rakṣobhir arimardanaiḥ / ākṣiptāḥ kṣipyamāṇāś ca bhagnaśūlāś ca vānaraiḥ
vi·kīr·ṇa·par·va·tā·kā·rai rak·ṣo·bhir a·ri·mar·da·naiḥ / āk·ṣip·tāḥ kṣip·ya·mā·ṇāś ca bhag·na·śū·lāś ca vā·na·raiḥ
- 52
vānarān vānarair eva jagnus te rajanīcarāḥ / rākṣasān rākṣasair eva jaghnus te vānarā api
vā·na·rān vā·na·rair e·va jag·nus te ra·ja·nī·ca·rāḥ / rāk·ṣa·sān rāk·ṣa·sair e·va jagh·nus te vā·na·rā a·pi
- 53
ākṣipya ca śilās teṣāṃ nijaghnū rākṣasā harīn / teṣāṃ cācchidya śastrāṇi jaghnū rakṣāṃsi vānarāḥ
āk·ṣip·ya ca śi·lās te·ṣāṃ ni·jagh·nū rāk·ṣa·sā ha·rīn / te·ṣāṃ cāc·chid·ya śas·trā·ṇi jagh·nū rak·ṣāṃ·si vā·na·rāḥ
- 54
nijaghnuḥ śailaśūlāstrair vibhiduś ca parasparam / siṃhanādān vineduś ca raṇe vānararākṣasāḥ
ni·jagh·nuḥ śai·la·śū·lās·trair vi·bhi·duś ca pa·ras·pa·ram / siṃ·ha·nā·dān vi·ne·duś ca ra·ṇe vā·na·ra·rāk·ṣa·sāḥ
- 55
chinnavarmatanutrāṇā rākṣasā vānarair hatāḥ / rudhiraṃ prasrutās tatra rasasāram iva drumāḥ
chin·na·var·ma·ta·nut·rā·ṇā rāk·ṣa·sā vā·na·rair ha·tāḥ / ru·dhi·raṃ pras·ru·tās tat·ra ra·sa·sā·ram i·va dru·māḥ
- 56
rathena ca rathaṃ cāpi vāraṇena ca vāraṇam / hayena ca hayaṃ ke cin nijaghnur vānarā raṇe
ra·the·na ca ra·thaṃ cā·pi vā·ra·ṇe·na ca vā·ra·ṇam / ha·ye·na ca ha·yaṃ ke cin ni·jagh·nur vā·na·rā ra·ṇe
- 57
kṣuraprair ardhacandraiś ca bhallaiś ca niśitaiḥ śaraiḥ / rākṣasā vānarendrāṇāṃ cicchiduḥ pādapāñ śilāḥ
kṣu·rap·rair ar·dha·can·draiś ca bhal·laiś ca ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / rāk·ṣa·sā vā·na·ren·drā·ṇāṃ cic·chi·duḥ pā·da·pāñ śi·lāḥ
- 58
vikīrṇaiḥ parvatāgraiś ca drumaiś chinnaiś ca saṃyuge / hataiś ca kapirakṣobhir durgamā vasudhābhavat
vi·kīr·ṇaiḥ par·va·tāg·raiś ca dru·maiś chin·naiś ca saṃ·yu·ge / ha·taiś ca ka·pi·rak·ṣo·bhir dur·ga·mā va·su·dhā·bha·vat
- 59
tasmin pravṛtte tumule vimarde prahṛṣyamāṇeṣu valī mukheṣu / nipātyamāneṣu ca rākṣaseṣu maharṣayo devagaṇāś ca neduḥ
tas·min pra·vṛt·te tu·mu·le vi·mar·de pra·hṛṣ·ya·mā·ṇe·ṣu va·lī mu·khe·ṣu / ni·pāt·ya·mā·ne·ṣu ca rāk·ṣa·se·ṣu ma·har·ṣa·yo de·va·ga·ṇāś ca ne·duḥ
- 60
tato hayaṃ mārutatulyavegam āruhya śaktiṃ niśitāṃ pragṛhya / narāntako vānararājasainyaṃ mahārṇavaṃ mīna ivāviveśa
ta·to ha·yaṃ mā·ru·ta·tul·ya·ve·gam ā·ruh·ya śak·tiṃ ni·śi·tāṃ pra·gṛh·ya / na·rān·ta·ko vā·na·ra·rā·ja·sain·yaṃ ma·hār·ṇa·vaṃ mī·na i·vā·vi·ve·śa
- 61
sa vānarān saptaśatāni vīraḥ prāsena dīptena vinirbibheda / ekaḥ kṣaṇenendraripur mahātmā jaghāna sainyaṃ haripuṃgavānām
sa vā·na·rān sap·ta·śa·tā·ni vī·raḥ prā·se·na dīp·te·na vi·nir·bi·bhe·da / e·kaḥ kṣa·ṇe·nen·dra·ri·pur ma·hāt·mā ja·ghā·na sain·yaṃ ha·ri·puṃ·ga·vā·nām
- 62
dadṛśuś ca mahātmānaṃ hayapṛṣṭhe pratiṣṭhitam / carantaṃ harisainyeṣu vidyādharamaharṣayaḥ
da·dṛ·śuś ca ma·hāt·mā·naṃ ha·ya·pṛṣ·ṭhe pra·tiṣ·ṭhi·tam / ca·ran·taṃ ha·ri·sain·ye·ṣu vid·yā·dha·ra·ma·har·ṣa·yaḥ
- 63
sa tasya dadṛśe mārgo māṃsaśoṇitakardamaḥ / patitaiḥ parvatākārair vānarair abhisaṃvṛtaḥ
sa tas·ya da·dṛ·śe mār·go māṃ·sa·śo·ṇi·ta·kar·da·maḥ / pa·ti·taiḥ par·va·tā·kā·rair vā·na·rair a·bhi·saṃ·vṛ·taḥ
- 64
yāvad vikramituṃ buddhiṃ cakruḥ plavagapuṃgavāḥ / tāvad etān atikramya nirbibheda narāntakaḥ
yā·vad vik·ra·mi·tuṃ bud·dhiṃ cak·ruḥ pla·va·ga·puṃ·ga·vāḥ / tā·vad e·tān a·tik·ram·ya nir·bi·bhe·da na·rān·ta·kaḥ
- 65
jvalantaṃ prāsam udyamya saṃgrāmānte narāntakaḥ / dadāha harisainyāni vanānīva vibhāvasuḥ
jva·lan·taṃ prā·sam ud·yam·ya saṃg·rā·mān·te na·rān·ta·kaḥ / da·dā·ha ha·ri·sain·yā·ni va·nā·nī·va vi·bhā·va·suḥ
- 66
yāvad utpāṭayām āsur vṛkṣāñ śailān vanaukasaḥ / tāvat prāsahatāḥ petur vajrakṛttā ivācalāḥ
yā·vad ut·pā·ṭa·yām ā·sur vṛk·ṣāñ śai·lān va·nau·ka·saḥ / tā·vat prā·sa·ha·tāḥ pe·tur vaj·ra·kṛt·tā i·vā·ca·lāḥ
- 67
dikṣu sarvāsu balavān vicacāra narāntakaḥ / pramṛdnan sarvato yuddhe prāvṛṭkāle yathānilaḥ
dik·ṣu sar·vā·su ba·la·vān vi·ca·cā·ra na·rān·ta·kaḥ / pra·mṛd·nan sar·va·to yud·dhe prā·vṛṭ·kā·le ya·thā·ni·laḥ
- 68
na śekur dhāvituṃ vīrā na sthātuṃ spandituṃ kutaḥ / utpatantaṃ sthitaṃ yāntaṃ sarvān vivyādha vīryavān
na śe·kur dhā·vi·tuṃ vī·rā na sthā·tuṃ span·di·tuṃ ku·taḥ / ut·pa·tan·taṃ sthi·taṃ yān·taṃ sar·vān viv·yā·dha vīr·ya·vān
- 69
ekenāntakakalpena prāsenādityatejasā / bhinnāni harisainyāni nipetur dharaṇītale
e·ke·nān·ta·ka·kal·pe·na prā·se·nā·dit·ya·te·ja·sā / bhin·nā·ni ha·ri·sain·yā·ni ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 70
vajraniṣpeṣasadṛśaṃ prāsasyābhinipātanam / na śekur vānarāḥ soḍhuṃ te vinedur mahāsvanam
vaj·ra·niṣ·pe·ṣa·sa·dṛ·śaṃ prā·sas·yā·bhi·ni·pā·ta·nam / na śe·kur vā·na·rāḥ so·ḍhuṃ te vi·ne·dur ma·hās·va·nam
- 71
patatāṃ harivīrāṇāṃ rūpāṇi pracakāśire / vajrabhinnāgrakūṭānāṃ śailānāṃ patatām iva
pa·ta·tāṃ ha·ri·vī·rā·ṇāṃ rū·pā·ṇi pra·ca·kā·śi·re / vaj·ra·bhin·nāg·ra·kū·ṭā·nāṃ śai·lā·nāṃ pa·ta·tām i·va
- 72
ye tu pūrvaṃ mahātmānaḥ kumbhakarṇena pātitāḥ / te 'svasthā vānaraśreṣṭhāḥ sugrīvam upatasthire
ye tu pūr·vaṃ ma·hāt·mā·naḥ kum·bha·kar·ṇe·na pā·ti·tāḥ / te 'svas·thā vā·na·raś·reṣ·ṭhāḥ sug·rī·vam u·pa·tas·thi·re
- 73
viprekṣamāṇaḥ sugrīvo dadarśa harivāhinīm / narāntakabhayatrastāṃ vidravantīm itas tataḥ
vip·rek·ṣa·mā·ṇaḥ sug·rī·vo da·dar·śa ha·ri·vā·hi·nīm / na·rān·ta·ka·bha·yat·ras·tāṃ vid·ra·van·tīm i·tas ta·taḥ
- 74
vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sa dadarśa narāntakam / gṛhītaprāsam āyāntaṃ hayapṛṣṭhe pratiṣṭhitam
vid·ru·tāṃ vā·hi·nīṃ dṛṣ·ṭvā sa da·dar·śa na·rān·ta·kam / gṛ·hī·tap·rā·sam ā·yān·taṃ ha·ya·pṛṣ·ṭhe pra·tiṣ·ṭhi·tam
- 75
athovāca mahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ / kumāram aṅgadaṃ vīraṃ śakratulyaparākramam
a·tho·vā·ca ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vo vā·na·rā·dhi·paḥ / ku·mā·ram aṅ·ga·daṃ vī·raṃ śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·mam
- 76
gacchainaṃ rākṣasaṃ vīra yo 'sau turagam āsthitaḥ / kṣobhayantaṃ haribalaṃ kṣipraṃ prāṇair viyojaya
gac·chai·naṃ rāk·ṣa·saṃ vī·ra yo 'sau tu·ra·gam ās·thi·taḥ / kṣo·bha·yan·taṃ ha·ri·ba·laṃ kṣip·raṃ prā·ṇair vi·yo·ja·ya
- 77
sa bhartur vacanaṃ śrutvā niṣpapātāṅgadas tadā / anīkān meghasaṃkāśān meghānīkād ivāṃśumān
sa bhar·tur va·ca·naṃ śrut·vā niṣ·pa·pā·tāṅ·ga·das ta·dā / a·nī·kān me·gha·saṃ·kā·śān me·ghā·nī·kād i·vāṃ·śu·mān
- 78
śailasaṃghātasaṃkāśo harīṇām uttamo 'ṅgadaḥ / rarājāṅgadasaṃnaddhaḥ sadhātur iva parvataḥ
śai·la·saṃ·ghā·ta·saṃ·kā·śo ha·rī·ṇām ut·ta·mo 'ṅga·daḥ / ra·rā·jāṅ·ga·da·saṃ·nad·dhaḥ sa·dhā·tur i·va par·va·taḥ
- 79
nirāyudho mahātejāḥ kevalaṃ nakhadaṃṣṭravān / narāntakam abhikramya vāliputro 'bravīd vacaḥ
ni·rā·yu·dho ma·hā·te·jāḥ ke·va·laṃ na·kha·daṃṣ·ṭra·vān / na·rān·ta·kam a·bhik·ram·ya vā·li·put·ro 'bra·vīd va·caḥ
- 80
tiṣṭha kiṃ prākṛtair ebhir haribhis tvaṃ kariṣyasi / asmin vajrasamasparśe prāsaṃ kṣipa mamorasi
tiṣ·ṭha kiṃ prā·kṛ·tair e·bhir ha·ri·bhis tvaṃ ka·riṣ·ya·si / as·min vaj·ra·sa·mas·par·śe prā·saṃ kṣi·pa ma·mo·ra·si
- 81
aṅgadasya vacaḥ śrutvā pracukrodha narāntakaḥ / saṃdaśya daśanair oṣṭhaṃ niśvasya ca bhujaṃgavat
aṅ·ga·das·ya va·caḥ śrut·vā pra·cuk·ro·dha na·rān·ta·kaḥ / saṃ·daś·ya da·śa·nair oṣ·ṭhaṃ niś·vas·ya ca bhu·jaṃ·ga·vat
- 82
sa prāsam āvidhya tadāṅgadāya samujjvalantaṃ sahasotsasarja / sa vāliputrorasi vajrakalpe babhūva bhagno nyapatac ca bhūmau
sa prā·sam ā·vidh·ya ta·dāṅ·ga·dā·ya sa·muj·jva·lan·taṃ sa·ha·sot·sa·sar·ja / sa vā·li·put·ro·ra·si vaj·ra·kal·pe ba·bhū·va bhag·no nya·pa·tac ca bhū·mau
- 83
taṃ prāsam ālokya tadā vibhagnaṃ suparṇakṛttoragabhogakalpam / talaṃ samudyamya sa vāliputras turaṃgamasyābhijaghāna mūrdhni
taṃ prā·sam ā·lok·ya ta·dā vi·bhag·naṃ su·par·ṇa·kṛt·to·ra·ga·bho·ga·kal·pam / ta·laṃ sa·mud·yam·ya sa vā·li·put·ras tu·raṃ·ga·mas·yā·bhi·ja·ghā·na mūr·dhni
- 84
nimagnapādaḥ sphuṭitākṣi tāro niṣkrāntajihvo 'calasaṃnikāśaḥ / sa tasya vājī nipapāta bhūmau talaprahāreṇa vikīrṇamūrdhā
ni·mag·na·pā·daḥ sphu·ṭi·tāk·ṣi tā·ro niṣ·krān·ta·jih·vo 'ca·la·saṃ·ni·kā·śaḥ / sa tas·ya vā·jī ni·pa·pā·ta bhū·mau ta·lap·ra·hā·re·ṇa vi·kīr·ṇa·mūr·dhā
- 85
narāntakaḥ krodhavaśaṃ jagāma hataṃ turagaṃ patitaṃ nirīkṣya / sa muṣṭim udyamya mahāprabhāvo jaghāna śīrṣe yudhi vāliputram
na·rān·ta·kaḥ kro·dha·va·śaṃ ja·gā·ma ha·taṃ tu·ra·gaṃ pa·ti·taṃ ni·rīk·ṣya / sa muṣ·ṭim ud·yam·ya ma·hāp·ra·bhā·vo ja·ghā·na śīr·ṣe yu·dhi vā·li·put·ram
- 86
athāṅgado muṣṭivibhinnamūrdhā susrāva tīvraṃ rudhiraṃ bhṛśoṣṇam / muhur vijajvāla mumoha cāpi saṃjñāṃ samāsādya visiṣmiye ca
a·thāṅ·ga·do muṣ·ṭi·vi·bhin·na·mūr·dhā sus·rā·va tīv·raṃ ru·dhi·raṃ bhṛ·śoṣ·ṇam / mu·hur vi·jaj·vā·la mu·mo·ha cā·pi saṃj·ñāṃ sa·mā·sād·ya vi·siṣ·mi·ye ca
- 87
athāṅgado vajrasamānavegaṃ saṃvartya muṣṭiṃ giriśṛṅgakalpam / nipātayām āsa tadā mahātmā narāntakasyorasi vāliputraḥ
a·thāṅ·ga·do vaj·ra·sa·mā·na·ve·gaṃ saṃ·var·tya muṣ·ṭiṃ gi·ri·śṛṅ·ga·kal·pam / ni·pā·ta·yām ā·sa ta·dā ma·hāt·mā na·rān·ta·kas·yo·ra·si vā·li·put·raḥ
- 88
sa muṣṭiniṣpiṣṭavibhinnavakṣā jvālāṃ vamañ śoṇitadigdhagātraḥ / narāntako bhūmitale papāta yathācalo vajranipātabhagnaḥ
sa muṣ·ṭi·niṣ·piṣ·ṭa·vi·bhin·na·vak·ṣā jvā·lāṃ va·mañ śo·ṇi·ta·dig·dha·gāt·raḥ / na·rān·ta·ko bhū·mi·ta·le pa·pā·ta ya·thā·ca·lo vaj·ra·ni·pā·ta·bhag·naḥ
- 89
athāntarikṣe tridaśottamānāṃ vanaukasāṃ caiva mahāpraṇādaḥ / babhūva tasmin nihate 'gryavīre narāntake vālisutena saṃkhye
a·thān·ta·rik·ṣe tri·da·śot·ta·mā·nāṃ va·nau·ka·sāṃ cai·va ma·hāp·ra·ṇā·daḥ / ba·bhū·va tas·min ni·ha·te 'grya·vī·re na·rān·ta·ke vā·li·su·te·na saṃkh·ye
- 90
athāṅgado rāmamanaḥ praharṣaṇaṃ suduṣkaraṃ taṃ kṛtavān hi vikramam / visiṣmiye so 'py ativīrya vikramaḥ punaś ca yuddhe sa babhūva harṣitaḥ
a·thāṅ·ga·do rā·ma·ma·naḥ pra·har·ṣa·ṇaṃ su·duṣ·ka·raṃ taṃ kṛ·ta·vān hi vik·ra·mam / vi·siṣ·mi·ye so 'py a·ti·vīr·ya vik·ra·maḥ pu·naś ca yud·dhe sa ba·bhū·va har·ṣi·taḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 58 54 verses
- 1
narāntakaṃ hataṃ dṛṣṭvā cukruśur nairṛtarṣabhāḥ / devāntakas trimūrdhā ca paulastyaś ca mahodaraḥ
na·rān·ta·kaṃ ha·taṃ dṛṣ·ṭvā cuk·ru·śur nai·rṛ·tar·ṣa·bhāḥ / de·vān·ta·kas tri·mūr·dhā ca pau·las·tyaś ca ma·ho·da·raḥ
- 2
ārūḍho meghasaṃkāśaṃ vāraṇendraṃ mahodaraḥ / vāliputraṃ mahāvīryam abhidudrāva vīryavān
ā·rū·ḍho me·gha·saṃ·kā·śaṃ vā·ra·ṇen·draṃ ma·ho·da·raḥ / vā·li·put·raṃ ma·hā·vīr·yam a·bhi·dud·rā·va vīr·ya·vān
- 3
bhrātṛvyasanasaṃtaptas tadā devāntako balī / ādāya parighaṃ dīptam aṅgadaṃ samabhidravat
bhrā·tṛv·ya·sa·na·saṃ·tap·tas ta·dā de·vān·ta·ko ba·lī / ā·dā·ya pa·ri·ghaṃ dīp·tam aṅ·ga·daṃ sa·ma·bhid·ra·vat
- 4
ratham ādityasaṃkāśaṃ yuktaṃ paramavājibhiḥ / āsthāya triśirā vīro vāliputram athābhyayāt
ra·tham ā·dit·ya·saṃ·kā·śaṃ yuk·taṃ pa·ra·ma·vā·ji·bhiḥ / ās·thā·ya tri·śi·rā vī·ro vā·li·put·ram a·thābh·ya·yāt
- 5
sa tribhir devadarpaghnair nairṛtendrair abhidrutaḥ / vṛkṣam utpāṭayām āsa mahāviṭapam aṅgadaḥ
sa tri·bhir de·va·dar·pagh·nair nai·rṛ·ten·drair a·bhid·ru·taḥ / vṛk·ṣam ut·pā·ṭa·yām ā·sa ma·hā·vi·ṭa·pam aṅ·ga·daḥ
- 6
devāntakāya taṃ vīraś cikṣepa sahasāṅgadaḥ / mahāvṛkṣaṃ mahāśākhaṃ śakro dīptam ivāśanim
de·vān·ta·kā·ya taṃ vī·raś cik·ṣe·pa sa·ha·sāṅ·ga·daḥ / ma·hā·vṛk·ṣaṃ ma·hā·śā·khaṃ śak·ro dīp·tam i·vā·śa·nim
- 7
triśirās taṃ praciccheda śarair āśīviṣopamaiḥ / sa vṛkṣaṃ kṛttam ālokya utpapāta tato 'ṅgadaḥ
tri·śi·rās taṃ pra·cic·che·da śa·rair ā·śī·vi·ṣo·pa·maiḥ / sa vṛk·ṣaṃ kṛt·tam ā·lok·ya ut·pa·pā·ta ta·to 'ṅga·daḥ
- 8
sa vavarṣa tato vṛkṣāñ śilāś ca kapikuñjaraḥ / tān praciccheda saṃkruddhas triśirā niśitaiḥ śaraiḥ
sa va·var·ṣa ta·to vṛk·ṣāñ śi·lāś ca ka·pi·kuñ·ja·raḥ / tān pra·cic·che·da saṃk·rud·dhas tri·śi·rā ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 9
parighāgreṇa tān vṛkṣān babhañja ca surāntakaḥ / triśirāś cāṅgadaṃ vīram abhidudrāva sāyakaiḥ
pa·ri·ghāg·re·ṇa tān vṛk·ṣān ba·bhañ·ja ca su·rān·ta·kaḥ / tri·śi·rāś cāṅ·ga·daṃ vī·ram a·bhi·dud·rā·va sā·ya·kaiḥ
- 10
gajena samabhidrutya vāliputraṃ mahodaraḥ / jaghānorasi saṃkruddhas tomarair vajrasaṃnibhaiḥ
ga·je·na sa·ma·bhid·rut·ya vā·li·put·raṃ ma·ho·da·raḥ / ja·ghā·no·ra·si saṃk·rud·dhas to·ma·rair vaj·ra·saṃ·ni·bhaiḥ
- 11
devāntakaś ca saṃkruddhaḥ parigheṇa tadāṅgadam / upagamyābhihatyāśu vyapacakrāma vegavān
de·vān·ta·kaś ca saṃk·rud·dhaḥ pa·ri·ghe·ṇa ta·dāṅ·ga·dam / u·pa·gam·yā·bhi·hat·yā·śu vya·pa·cak·rā·ma ve·ga·vān
- 12
sa tribhir nairṛtaśreṣṭhair yugapat samabhidrutaḥ / na vivyathe mahātejā vāliputraḥ pratāpavān
sa tri·bhir nai·rṛ·taś·reṣ·ṭhair yu·ga·pat sa·ma·bhid·ru·taḥ / na viv·ya·the ma·hā·te·jā vā·li·put·raḥ pra·tā·pa·vān
- 13
talena bhṛśam utpatya jaghānāsya mahāgajam / petatur locane tasya vinanāda sa vāraṇaḥ
ta·le·na bhṛ·śam ut·pat·ya ja·ghā·nās·ya ma·hā·ga·jam / pe·ta·tur lo·ca·ne tas·ya vi·na·nā·da sa vā·ra·ṇaḥ
- 14
viṣāṇaṃ cāsya niṣkṛṣya vāliputro mahābalaḥ / devāntakam abhidrutya tāḍayām āsa saṃyuge
vi·ṣā·ṇaṃ cās·ya niṣ·kṛṣ·ya vā·li·put·ro ma·hā·ba·laḥ / de·vān·ta·kam a·bhid·rut·ya tā·ḍa·yām ā·sa saṃ·yu·ge
- 15
sa vihvalitasarvāṅgo vātoddhata iva drumaḥ / lākṣārasasavarṇaṃ ca susrāva rudhiraṃ mukhāt
sa vih·va·li·ta·sar·vāṅ·go vā·tod·dha·ta i·va dru·maḥ / lāk·ṣā·ra·sa·sa·var·ṇaṃ ca sus·rā·va ru·dhi·raṃ mu·khāt
- 16
athāśvāsya mahātejāḥ kṛcchrād devāntako balī / āvidhya parighaṃ ghoram ājaghāna tadāṅgadam
a·thāś·vās·ya ma·hā·te·jāḥ kṛc·chrād de·vān·ta·ko ba·lī / ā·vidh·ya pa·ri·ghaṃ gho·ram ā·ja·ghā·na ta·dāṅ·ga·dam
- 17
parighābhihataś cāpi vānarendrātmajas tadā / jānubhyāṃ patito bhūmau punar evotpapāta ha
pa·ri·ghā·bhi·ha·taś cā·pi vā·na·ren·drāt·ma·jas ta·dā / jā·nubh·yāṃ pa·ti·to bhū·mau pu·nar e·vot·pa·pā·ta ha
- 18
samutpatantaṃ triśirās tribhir āśīviṣopamaiḥ / ghorair haripateḥ putraṃ lalāṭe 'bhijaghāna ha
sa·mut·pa·tan·taṃ tri·śi·rās tri·bhir ā·śī·vi·ṣo·pa·maiḥ / gho·rair ha·ri·pa·teḥ put·raṃ la·lā·ṭe 'bhi·ja·ghā·na ha
- 19
tato 'ṅgadaṃ parikṣiptaṃ tribhir nairṛtapuṃgavaiḥ / hanūmān api vijñāya nīlaś cāpi pratasthatuḥ
ta·to 'ṅga·daṃ pa·rik·ṣip·taṃ tri·bhir nai·rṛ·ta·puṃ·ga·vaiḥ / ha·nū·mān a·pi vij·ñā·ya nī·laś cā·pi pra·tas·tha·tuḥ
- 20
tataś cikṣepa śailāgraṃ nīlas triśirase tadā / tad rāvaṇasuto dhīmān bibheda niśitaiḥ śaraiḥ
ta·taś cik·ṣe·pa śai·lāg·raṃ nī·las tri·śi·ra·se ta·dā / tad rā·va·ṇa·su·to dhī·mān bi·bhe·da ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 21
tad bāṇaśatanirbhinnaṃ vidāritaśilātalam / savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ nipapāta gireḥ śiraḥ
tad bā·ṇa·śa·ta·nir·bhin·naṃ vi·dā·ri·ta·śi·lā·ta·lam / sa·vis·phu·liṅ·gaṃ saj·vā·laṃ ni·pa·pā·ta gi·reḥ śi·raḥ
- 22
tato jṛmbhitam ālokya harṣād devāntakas tadā / parigheṇābhidudrāva mārutātmajam āhave
ta·to jṛm·bhi·tam ā·lok·ya har·ṣād de·vān·ta·kas ta·dā / pa·ri·ghe·ṇā·bhi·dud·rā·va mā·ru·tāt·ma·jam ā·ha·ve
- 23
tam āpatantam utpatya hanūmān mārutātmajaḥ / ājaghāna tadā mūrdhni vajravegena muṣṭinā
tam ā·pa·tan·tam ut·pat·ya ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ā·ja·ghā·na ta·dā mūr·dhni vaj·ra·ve·ge·na muṣ·ṭi·nā
- 24
sa muṣṭiniṣpiṣṭavikīrṇamūrdhā nirvāntadantākṣivilambijihvaḥ / devāntako rākṣasarājasūnur gatāsur urvyāṃ sahasā papāta
sa muṣ·ṭi·niṣ·piṣ·ṭa·vi·kīr·ṇa·mūr·dhā nir·vān·ta·dan·tāk·ṣi·vi·lam·bi·jih·vaḥ / de·vān·ta·ko rāk·ṣa·sa·rā·ja·sū·nur ga·tā·sur ur·vyāṃ sa·ha·sā pa·pā·ta
- 25
tasmin hate rākṣasayodhamukhye mahābale saṃyati devaśatrau / kruddhas trimūrdhā niśitāgram ugraṃ vavarṣa nīlorasi bāṇavarṣam
tas·min ha·te rāk·ṣa·sa·yo·dha·mukh·ye ma·hā·ba·le saṃ·ya·ti de·va·śat·rau / krud·dhas tri·mūr·dhā ni·śi·tāg·ram ug·raṃ va·var·ṣa nī·lo·ra·si bā·ṇa·var·ṣam
- 26
sa taiḥ śaraughair abhivarṣyamāṇo vibhinnagātraḥ kapisainyapālaḥ / nīlo babhūvātha visṛṣṭagātro viṣṭambhitas tena mahābalena
sa taiḥ śa·rau·ghair a·bhi·var·ṣya·mā·ṇo vi·bhin·na·gāt·raḥ ka·pi·sain·ya·pā·laḥ / nī·lo ba·bhū·vā·tha vi·sṛṣ·ṭa·gāt·ro viṣ·ṭam·bhi·tas te·na ma·hā·ba·le·na
- 27
tatas tu nīlaḥ pratilabhya saṃjñāṃ śailaṃ samutpāṭya savṛkṣaṣaṇḍam / tataḥ samutpatya bhṛśogravego mahodaraṃ tena jaghāna mūrdhni
ta·tas tu nī·laḥ pra·ti·labh·ya saṃj·ñāṃ śai·laṃ sa·mut·pāṭ·ya sa·vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍam / ta·taḥ sa·mut·pat·ya bhṛ·śog·ra·ve·go ma·ho·da·raṃ te·na ja·ghā·na mūr·dhni
- 28
tataḥ sa śailābhinipātabhagno mahodaras tena saha dvipena / vipothito bhūmitale gatāsuḥ papāta varjābhihato yathādriḥ
ta·taḥ sa śai·lā·bhi·ni·pā·ta·bhag·no ma·ho·da·ras te·na sa·ha dvi·pe·na / vi·po·thi·to bhū·mi·ta·le ga·tā·suḥ pa·pā·ta var·jā·bhi·ha·to ya·thād·riḥ
- 29
pitṛvyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā triśirāś cāpam ādade / hanūmantaṃ ca saṃkruddho vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
pi·tṛv·yaṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā tri·śi·rāś cā·pam ā·da·de / ha·nū·man·taṃ ca saṃk·rud·dho viv·yā·dha ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 30
hanūmāṃs tu samutpatya hayāṃs triśirasas tadā / vidadāra nakhaiḥ kruddho gajendraṃ mṛgarāḍ iva
ha·nū·māṃs tu sa·mut·pat·ya ha·yāṃs tri·śi·ra·sas ta·dā / vi·da·dā·ra na·khaiḥ krud·dho ga·jen·draṃ mṛ·ga·rāḍ i·va
- 31
atha śaktiṃ samādāya kālarātrim ivāntakaḥ / cikṣepānilaputrāya triśirā rāvaṇātmajaḥ
a·tha śak·tiṃ sa·mā·dā·ya kā·la·rāt·rim i·vān·ta·kaḥ / cik·ṣe·pā·ni·la·put·rā·ya tri·śi·rā rā·va·ṇāt·ma·jaḥ
- 32
divi kṣiptām ivolkāṃ tāṃ śaktiṃ kṣiptām asaṃgatām / gṛhītvā hariśārdūlo babhañja ca nanāda ca
di·vi kṣip·tām i·vol·kāṃ tāṃ śak·tiṃ kṣip·tām a·saṃ·ga·tām / gṛ·hīt·vā ha·ri·śār·dū·lo ba·bhañ·ja ca na·nā·da ca
- 33
tāṃ dṛṣṭvā ghorasaṃkāśāṃ śaktiṃ bhagnāṃ hanūmatā / prahṛṣṭā vānaragaṇā vinedur jaladā iva
tāṃ dṛṣ·ṭvā gho·ra·saṃ·kā·śāṃ śak·tiṃ bhag·nāṃ ha·nū·ma·tā / pra·hṛṣ·ṭā vā·na·ra·ga·ṇā vi·ne·dur ja·la·dā i·va
- 34
tataḥ khaḍgaṃ samudyamya triśirā rākṣasottamaḥ / nicakhāna tadā roṣād vānarendrasya vakṣasi
ta·taḥ khaḍ·gaṃ sa·mud·yam·ya tri·śi·rā rāk·ṣa·sot·ta·maḥ / ni·ca·khā·na ta·dā ro·ṣād vā·na·ren·dras·ya vak·ṣa·si
- 35
khaḍgaprahārābhihato hanūmān mārutātmajaḥ / ājaghāna trimūrdhānaṃ talenorasi vīryavān
khaḍ·gap·ra·hā·rā·bhi·ha·to ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ā·ja·ghā·na tri·mūr·dhā·naṃ ta·le·no·ra·si vīr·ya·vān
- 36
sa talabhihatas tena srastahastāmbaro bhuvi / nipapāta mahātejās triśirās tyaktacetanaḥ
sa ta·la·bhi·ha·tas te·na sras·ta·has·tām·ba·ro bhu·vi / ni·pa·pā·ta ma·hā·te·jās tri·śi·rās tyak·ta·ce·ta·naḥ
- 37
sa tasya patataḥ khaḍgaṃ samācchidya mahākapiḥ / nanāda girisaṃkāśas trāsayan sarvanairṛtān
sa tas·ya pa·ta·taḥ khaḍ·gaṃ sa·māc·chid·ya ma·hā·ka·piḥ / na·nā·da gi·ri·saṃ·kā·śas trā·sa·yan sar·va·nai·rṛ·tān
- 38
amṛṣyamāṇas taṃ ghoṣam utpapāta niśācaraḥ / utpatya ca hanūmantaṃ tāḍayām āsa muṣṭinā
a·mṛṣ·ya·mā·ṇas taṃ gho·ṣam ut·pa·pā·ta ni·śā·ca·raḥ / ut·pat·ya ca ha·nū·man·taṃ tā·ḍa·yām ā·sa muṣ·ṭi·nā
- 39
tena muṣṭiprahāreṇa saṃcukopa mahākapiḥ / kupitaś ca nijagrāha kirīṭe rākṣasarṣabham
te·na muṣ·ṭip·ra·hā·re·ṇa saṃ·cu·ko·pa ma·hā·ka·piḥ / ku·pi·taś ca ni·jag·rā·ha ki·rī·ṭe rāk·ṣa·sar·ṣa·bham
- 40
sa tasya śīrṣāṇy asinā śitena kirīṭajuṣṭāni sakuṇḍalāni / kruddhaḥ praciccheda suto 'nilasya tvaṣṭuḥ sutasyeva śirāṃsi śakraḥ
sa tas·ya śīr·ṣāṇy a·si·nā śi·te·na ki·rī·ṭa·juṣ·ṭā·ni sa·kuṇ·ḍa·lā·ni / krud·dhaḥ pra·cic·che·da su·to 'ni·las·ya tvaṣ·ṭuḥ su·tas·ye·va śi·rāṃ·si śak·raḥ
- 41
tāny āyatākṣāṇy agasaṃnibhāni pradīptavaiśvānaralocanāni / petuḥ śirāṃsīndraripor dharaṇyāṃ jyotīṃṣi muktāni yathārkamārgāt
tāny ā·ya·tāk·ṣāṇy a·ga·saṃ·ni·bhā·ni pra·dīp·ta·vaiś·vā·na·ra·lo·ca·nā·ni / pe·tuḥ śi·rāṃ·sīn·dra·ri·por dha·raṇ·yāṃ jyo·tīṃ·ṣi muk·tā·ni ya·thār·ka·mār·gāt
- 42
tasmin hate devaripau triśīrṣe hanūmata śakraparākrameṇa / neduḥ plavaṃgāḥ pracacāla bhūmī rakṣāṃsy atho dudruvire samantāt
tas·min ha·te de·va·ri·pau tri·śīr·ṣe ha·nū·ma·ta śak·ra·pa·rāk·ra·me·ṇa / ne·duḥ pla·vaṃ·gāḥ pra·ca·cā·la bhū·mī rak·ṣāṃsy a·tho dud·ru·vi·re sa·man·tāt
- 43
hataṃ triśirasaṃ dṛṣṭvā tathaiva ca mahodaram / hatau prekṣya durādharṣau devāntakanarāntakau
ha·taṃ tri·śi·ra·saṃ dṛṣ·ṭvā ta·thai·va ca ma·ho·da·ram / ha·tau prek·ṣya du·rā·dhar·ṣau de·vān·ta·ka·na·rān·ta·kau
- 44
cukopa paramāmarṣī mahāpārśvo mahābalaḥ / jagrāhārciṣmatīṃ cāpi gadāṃ sarvāyasīṃ śubhām
cu·ko·pa pa·ra·mā·mar·ṣī ma·hā·pār·śvo ma·hā·ba·laḥ / jag·rā·hār·ciṣ·ma·tīṃ cā·pi ga·dāṃ sar·vā·ya·sīṃ śu·bhām
- 45
hemapaṭṭaparikṣiptāṃ māṃsaśoṇitalepanām / virājamānāṃ vapuṣā śatruśoṇitarañjitām
he·ma·paṭ·ṭa·pa·rik·ṣip·tāṃ māṃ·sa·śo·ṇi·ta·le·pa·nām / vi·rā·ja·mā·nāṃ va·pu·ṣā śat·ru·śo·ṇi·ta·rañ·ji·tām
- 46
tejasā saṃpradīptāgrāṃ raktamālyavibhūṣitām / airāvatamahāpadmasārvabhauma bhayāvahām
te·ja·sā saṃp·ra·dīp·tāg·rāṃ rak·ta·māl·ya·vi·bhū·ṣi·tām / ai·rā·va·ta·ma·hā·pad·ma·sār·va·bhau·ma bha·yā·va·hām
- 47
gadām ādāya saṃkruddho mahāpārśvo mahābalaḥ / harīn samabhidudrāva yugāntāgnir iva jvalan
ga·dām ā·dā·ya saṃk·rud·dho ma·hā·pār·śvo ma·hā·ba·laḥ / ha·rīn sa·ma·bhi·dud·rā·va yu·gān·tāg·nir i·va jva·lan
- 48
atharṣayaḥ samutpatya vānaro ravaṇānujam / mahāpārśvam upāgamya tasthau tasyāgrato balī
a·thar·ṣa·yaḥ sa·mut·pat·ya vā·na·ro ra·va·ṇā·nu·jam / ma·hā·pār·śvam u·pā·gam·ya tas·thau tas·yāg·ra·to ba·lī
- 49
taṃ purastāt sthitaṃ dṛṣṭvā vānaraṃ parvatopamam / ājaghānorasi kruddho gadayā vajrakalpayā
taṃ pu·ras·tāt sthi·taṃ dṛṣ·ṭvā vā·na·raṃ par·va·to·pa·mam / ā·ja·ghā·no·ra·si krud·dho ga·da·yā vaj·ra·kal·pa·yā
- 50
sa tayābhihatas tena gadayā vānararṣabhaḥ / bhinnavakṣāḥ samādhūtaḥ susrāva rudhiraṃ bahu
sa ta·yā·bhi·ha·tas te·na ga·da·yā vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / bhin·na·vak·ṣāḥ sa·mā·dhū·taḥ sus·rā·va ru·dhi·raṃ ba·hu
- 51
sa saṃprāpya cirāt saṃjñām ṛṣabho vānararṣabhaḥ / kruddho visphuramāṇauṣṭho mahāpārśvam udaikṣata
sa saṃp·rāp·ya ci·rāt saṃj·ñām ṛ·ṣa·bho vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / krud·dho vis·phu·ra·mā·ṇauṣ·ṭho ma·hā·pār·śvam u·daik·ṣa·ta
- 52
tāṃ gṛhītvā gadāṃ bhīmām āvidhya ca punaḥ punaḥ / mattānīkaṃ mahāpārśvaṃ jaghāna raṇamūrdhani
tāṃ gṛ·hīt·vā ga·dāṃ bhī·mām ā·vidh·ya ca pu·naḥ pu·naḥ / mat·tā·nī·kaṃ ma·hā·pār·śvaṃ ja·ghā·na ra·ṇa·mūr·dha·ni
- 53
sa svayā gadayā bhinno vikīrṇadaśanekṣaṇaḥ / nipapāta mahāpārśvo vajrāhata ivācalaḥ
sa sva·yā ga·da·yā bhin·no vi·kīr·ṇa·da·śa·nek·ṣa·ṇaḥ / ni·pa·pā·ta ma·hā·pār·śvo vaj·rā·ha·ta i·vā·ca·laḥ
- 54
tasmin hate bhrātari rāvaṇasya tan nairṛtānāṃ balam arṇavābham / tyaktāyudhaṃ kevalajīvitārthaṃ dudrāva bhinnārṇavasaṃnikāśam
tas·min ha·te bhrā·ta·ri rā·va·ṇas·ya tan nai·rṛ·tā·nāṃ ba·lam ar·ṇa·vā·bham / tyak·tā·yu·dhaṃ ke·va·la·jī·vi·tār·thaṃ dud·rā·va bhin·nār·ṇa·va·saṃ·ni·kā·śam
Yuddhakāṇḍa · sarga 59 106 verses
- 1
svabalaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā tumulaṃ lomaharṣaṇam / bhrātṝṃś ca nihatān dṛṣṭvā śakratulyaparākramān
sva·ba·laṃ vya·thi·taṃ dṛṣ·ṭvā tu·mu·laṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / bhrā·tṝṃś ca ni·ha·tān dṛṣ·ṭvā śak·ra·tul·ya·pa·rāk·ra·mān
- 2
pitṛvyau cāpi saṃdṛśya samare saṃniṣūditau / mahodaramahāpārśvau bhrātarau rākṣasarṣabhau
pi·tṛv·yau cā·pi saṃ·dṛś·ya sa·ma·re saṃ·ni·ṣū·di·tau / ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śvau bhrā·ta·rau rāk·ṣa·sar·ṣa·bhau
- 3
cukopa ca mahātejā brahmadattavaro yudhi / atikāyo 'drisaṃkāśo devadānavadarpahā
cu·ko·pa ca ma·hā·te·jā brah·ma·dat·ta·va·ro yu·dhi / a·ti·kā·yo 'dri·saṃ·kā·śo de·va·dā·na·va·dar·pa·hā
- 4
sa bhāskarasahasrasya saṃghātam iva bhāsvaram / ratham āsthāya śakrārir abhidudrāva vānarān
sa bhās·ka·ra·sa·has·ras·ya saṃ·ghā·tam i·va bhās·va·ram / ra·tham ās·thā·ya śak·rā·rir a·bhi·dud·rā·va vā·na·rān
- 5
sa visphārya mahac cāpaṃ kirīṭī mṛṣṭakuṇḍalaḥ / nāma viśrāvayām āsa nanāda ca mahāsvanam
sa vis·phār·ya ma·hac cā·paṃ ki·rī·ṭī mṛṣ·ṭa·kuṇ·ḍa·laḥ / nā·ma viś·rā·va·yām ā·sa na·nā·da ca ma·hās·va·nam
- 6
tena siṃhapraṇādena nāmaviśrāvaṇena ca / jyāśabdena ca bhīmena trāsayām āsa vānarān
te·na siṃ·hap·ra·ṇā·de·na nā·ma·viś·rā·va·ṇe·na ca / jyā·śab·de·na ca bhī·me·na trā·sa·yām ā·sa vā·na·rān
- 7
te tasya rūpam ālokya yathā viṣṇos trivikrame / bhayārtā vānarāḥ sarve vidravanti diśo daśa
te tas·ya rū·pam ā·lok·ya ya·thā viṣ·ṇos tri·vik·ra·me / bha·yār·tā vā·na·rāḥ sar·ve vid·ra·van·ti di·śo da·śa
- 8
te 'tikāyaṃ samāsādya vānarā mūḍhacetasaḥ / śaraṇyaṃ śaraṇaṃ jagmur lakṣmaṇāgrajam āhave
te 'ti·kā·yaṃ sa·mā·sād·ya vā·na·rā mū·ḍha·ce·ta·saḥ / śa·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ jag·mur lak·ṣma·ṇāg·ra·jam ā·ha·ve
- 9
tato 'tikāyaṃ kākutstho rathasthaṃ parvatopamam / dadarśa dhanvinaṃ dūrād garjantaṃ kālameghavat
ta·to 'ti·kā·yaṃ kā·kut·stho ra·thas·thaṃ par·va·to·pa·mam / da·dar·śa dhan·vi·naṃ dū·rād gar·jan·taṃ kā·la·me·gha·vat
- 10
sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ rāghavas tu suvismitaḥ / vānarān sāntvayitvā tu vibhīṣaṇam uvāca ha
sa taṃ dṛṣ·ṭvā ma·hāt·mā·naṃ rā·gha·vas tu su·vis·mi·taḥ / vā·na·rān sān·tva·yit·vā tu vi·bhī·ṣa·ṇam u·vā·ca ha
- 11
ko 'sau parvatasaṃkāśo dhanuṣmān harilocanaḥ / yukte hayasahasreṇa viśāle syandane sthitaḥ
ko 'sau par·va·ta·saṃ·kā·śo dha·nuṣ·mān ha·ri·lo·ca·naḥ / yuk·te ha·ya·sa·has·re·ṇa vi·śā·le syan·da·ne sthi·taḥ
- 12
ya eṣa niśitaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiḥ prāsatomaraiḥ / arciṣmadbhir vṛto bhāti bhūtair iva maheśvaraḥ
ya e·ṣa ni·śi·taiḥ śū·laiḥ su·tīk·ṣṇaiḥ prā·sa·to·ma·raiḥ / ar·ciṣ·mad·bhir vṛ·to bhā·ti bhū·tair i·va ma·heś·va·raḥ
- 13
kālajihvāprakāśābhir ya eṣo 'bhivirājate / āvṛto rathaśaktībhir vidyudbhir iva toyadaḥ
kā·la·jih·vāp·ra·kā·śā·bhir ya e·ṣo 'bhi·vi·rā·ja·te / ā·vṛ·to ra·tha·śak·tī·bhir vid·yud·bhir i·va to·ya·daḥ
- 14
dhanūṃsi cāsya sajyāni hemapṛṣṭhāni sarvaśaḥ / śobhayanti rathaśreṣṭhaṃ śakrapātam ivāmbaram
dha·nūṃ·si cās·ya saj·yā·ni he·ma·pṛṣ·ṭhā·ni sar·va·śaḥ / śo·bha·yan·ti ra·thaś·reṣ·ṭhaṃ śak·ra·pā·tam i·vām·ba·ram
- 15
ka eṣa rakṣaḥ śārdūlo raṇabhūmiṃ virājayan / abhyeti rathināṃ śreṣṭho rathenādityatejasā
ka e·ṣa rak·ṣaḥ śār·dū·lo ra·ṇa·bhū·miṃ vi·rā·ja·yan / abh·ye·ti ra·thi·nāṃ śreṣ·ṭho ra·the·nā·dit·ya·te·ja·sā
- 16
dhvajaśṛṅgapratiṣṭhena rāhuṇābhivirājate / sūryaraśmiprabhair bāṇair diśo daśa virājayan
dhva·ja·śṛṅ·gap·ra·tiṣ·ṭhe·na rā·hu·ṇā·bhi·vi·rā·ja·te / sūr·ya·raś·mip·ra·bhair bā·ṇair di·śo da·śa vi·rā·ja·yan
- 17
triṇataṃ meghanirhrādaṃ hemapṛṣṭham alaṃkṛtam / śatakratudhanuḥprakhyaṃ dhanuś cāsya virājate
tri·ṇa·taṃ me·gha·nir·hrā·daṃ he·ma·pṛṣ·ṭham a·laṃ·kṛ·tam / śa·tak·ra·tu·dha·nuḥp·rakh·yaṃ dha·nuś cās·ya vi·rā·ja·te
- 18
sadhvajaḥ sapatākaś ca sānukarṣo mahārathaḥ / catuḥsādisamāyukto meghastanitanisvanaḥ
sadh·va·jaḥ sa·pa·tā·kaś ca sā·nu·kar·ṣo ma·hā·ra·thaḥ / ca·tuḥ·sā·di·sa·mā·yuk·to me·ghas·ta·ni·ta·nis·va·naḥ
- 19
viṃśatir daśa cāṣṭau ca tūṇīraratham āsthitāḥ / kārmukāṇi ca bhīmāni jyāś ca kāñcanapiṅgalāḥ
viṃ·śa·tir da·śa cāṣ·ṭau ca tū·ṇī·ra·ra·tham ās·thi·tāḥ / kār·mu·kā·ṇi ca bhī·mā·ni jyāś ca kāñ·ca·na·piṅ·ga·lāḥ
- 20
dvau ca khaḍgau rathagatau pārśvasthau pārśvaśobhinau / caturhastatsarucitau vyaktahastadaśāyatau
dvau ca khaḍ·gau ra·tha·ga·tau pār·śvas·thau pār·śva·śo·bhi·nau / ca·tur·has·tat·sa·ru·ci·tau vyak·ta·has·ta·da·śā·ya·tau
- 21
raktakaṇṭhaguṇo dhīro mahāparvatasaṃnibhaḥ / kālaḥ kālamahāvaktro meghastha iva bhāskaraḥ
rak·ta·kaṇ·ṭha·gu·ṇo dhī·ro ma·hā·par·va·ta·saṃ·ni·bhaḥ / kā·laḥ kā·la·ma·hā·vak·tro me·ghas·tha i·va bhās·ka·raḥ
- 22
kāñcanāṅgadanaddhābhyāṃ bhujābhyām eṣa śobhate / śṛṅgābhyām iva tuṅgābhyāṃ himavān parvatottamaḥ
kāñ·ca·nāṅ·ga·da·nad·dhābh·yāṃ bhu·jābh·yām e·ṣa śo·bha·te / śṛṅ·gābh·yām i·va tuṅ·gābh·yāṃ hi·ma·vān par·va·tot·ta·maḥ
- 23
kuṇḍalābhyāṃ tu yasyaitad bhāti vaktraṃ śubhekṣaṇam / punarvasvantaragataṃ pūrṇabimbam ivaindavam
kuṇ·ḍa·lābh·yāṃ tu yas·yai·tad bhā·ti vak·traṃ śu·bhek·ṣa·ṇam / pu·nar·vas·van·ta·ra·ga·taṃ pūr·ṇa·bim·bam i·vain·da·vam
- 24
ācakṣva me mahābāho tvam enaṃ rākṣasottamam / yaṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve bhayārtā vidrutā diśaḥ
ā·cak·ṣva me ma·hā·bā·ho tvam e·naṃ rāk·ṣa·sot·ta·mam / yaṃ dṛṣ·ṭvā vā·na·rāḥ sar·ve bha·yār·tā vid·ru·tā di·śaḥ
- 25
sa pṛṣṭho rājaputreṇa rāmeṇāmitatejasā / ācacakṣe mahātejā rāghavāya vibhīṣaṇaḥ
sa pṛṣ·ṭho rā·ja·put·re·ṇa rā·me·ṇā·mi·ta·te·ja·sā / ā·ca·cak·ṣe ma·hā·te·jā rā·gha·vā·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 26
daśagrīvo mahātejā rājā vaiśravaṇānujaḥ / bhīmakarmā mahotsāho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
da·śag·rī·vo ma·hā·te·jā rā·jā vaiś·ra·va·ṇā·nu·jaḥ / bhī·ma·kar·mā ma·hot·sā·ho rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 27
tasyāsīd vīryavān putro rāvaṇapratimo raṇe / vṛddhasevī śrutadharaḥ sarvāstraviduṣāṃ varaḥ
tas·yā·sīd vīr·ya·vān put·ro rā·va·ṇap·ra·ti·mo ra·ṇe / vṛd·dha·se·vī śru·ta·dha·raḥ sar·vās·tra·vi·du·ṣāṃ va·raḥ
- 28
aśvapṛṣṭhe rathe nāge khaḍge dhanuṣi karṣaṇe / bhede sāntve ca dāne ca naye mantre ca saṃmataḥ
aś·va·pṛṣ·ṭhe ra·the nā·ge khaḍ·ge dha·nu·ṣi kar·ṣa·ṇe / bhe·de sān·tve ca dā·ne ca na·ye man·tre ca saṃ·ma·taḥ
- 29
yasya bāhuṃ samāśritya laṅkā bhavati nirbhayā / tanayaṃ dhānyamālinyā atikāyam imaṃ viduḥ
yas·ya bā·huṃ sa·māś·rit·ya laṅ·kā bha·va·ti nir·bha·yā / ta·na·yaṃ dhān·ya·mā·lin·yā a·ti·kā·yam i·maṃ vi·duḥ
- 30
etenārādhito brahmā tapasā bhāvitātmanā / astrāṇi cāpy avāptāni ripavaś ca parājitāḥ
e·te·nā·rā·dhi·to brah·mā ta·pa·sā bhā·vi·tāt·ma·nā / as·trā·ṇi cāpy a·vāp·tā·ni ri·pa·vaś ca pa·rā·ji·tāḥ
- 31
surāsurair avadhyatvaṃ dattam asmai svayambhuvā / etac ca kavacaṃ divyaṃ rathaś caiṣo 'rkabhāskaraḥ
su·rā·su·rair a·vadh·yat·vaṃ dat·tam as·mai sva·yam·bhu·vā / e·tac ca ka·va·caṃ div·yaṃ ra·thaś cai·ṣo 'rka·bhās·ka·raḥ
- 32
etena śataśo devā dānavāś ca parājitāḥ / rakṣitāni ca rakṣāmi yakṣāś cāpi niṣūditāḥ
e·te·na śa·ta·śo de·vā dā·na·vāś ca pa·rā·ji·tāḥ / rak·ṣi·tā·ni ca rak·ṣā·mi yak·ṣāś cā·pi ni·ṣū·di·tāḥ
- 33
vajraṃ viṣṭambhitaṃ yena bāṇair indrasya dhīmataḥ / pāśaḥ salilarājasya yuddhe pratihatas tathā
vaj·raṃ viṣ·ṭam·bhi·taṃ ye·na bā·ṇair in·dras·ya dhī·ma·taḥ / pā·śaḥ sa·li·la·rā·jas·ya yud·dhe pra·ti·ha·tas ta·thā
- 34
eṣo 'tikāyo balavān rākṣasānām atharṣabhaḥ / rāvaṇasya suto dhīmān devadanava darpahā
e·ṣo 'ti·kā·yo ba·la·vān rāk·ṣa·sā·nām a·thar·ṣa·bhaḥ / rā·va·ṇas·ya su·to dhī·mān de·va·da·na·va dar·pa·hā
- 35
tad asmin kriyatāṃ yatnaḥ kṣipraṃ puruṣapuṃgava / purā vānarasainyāni kṣayaṃ nayati sāyakaiḥ
tad as·min kri·ya·tāṃ yat·naḥ kṣip·raṃ pu·ru·ṣa·puṃ·ga·va / pu·rā vā·na·ra·sain·yā·ni kṣa·yaṃ na·ya·ti sā·ya·kaiḥ
- 36
tato 'tikāyo balavān praviśya harivāhinīm / visphārayām āsa dhanur nanāda ca punaḥ punaḥ
ta·to 'ti·kā·yo ba·la·vān pra·viś·ya ha·ri·vā·hi·nīm / vis·phā·ra·yām ā·sa dha·nur na·nā·da ca pu·naḥ pu·naḥ
- 37
taṃ bhīmavapuṣaṃ dṛṣṭvā rathasthaṃ rathināṃ varam / abhipetur mahātmāno ye pradhānāḥ plavaṃgamāḥ
taṃ bhī·ma·va·pu·ṣaṃ dṛṣ·ṭvā ra·thas·thaṃ ra·thi·nāṃ va·ram / a·bhi·pe·tur ma·hāt·mā·no ye pra·dhā·nāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ
- 38
kumudo dvivido maindo nīlaḥ śarabha eva ca / pādapair giriśṛṅgaiś ca yugapat samabhidravan
ku·mu·do dvi·vi·do main·do nī·laḥ śa·ra·bha e·va ca / pā·da·pair gi·ri·śṛṅ·gaiś ca yu·ga·pat sa·ma·bhid·ra·van
- 39
teṣāṃ vṛkṣāṃś ca śailāṃś ca śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ / atikāyo mahātejāś cicchedāstravidāṃ varaḥ
te·ṣāṃ vṛk·ṣāṃś ca śai·lāṃś ca śa·raiḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / a·ti·kā·yo ma·hā·te·jāś cic·che·dās·tra·vi·dāṃ va·raḥ
- 40
tāṃś caiva sarān sa harīñ śaraiḥ sarvāyasair balī / vivyādhābhimukhaḥ saṃkhye bhīmakāyo niśācaraḥ
tāṃś cai·va sa·rān sa ha·rīñ śa·raiḥ sar·vā·ya·sair ba·lī / viv·yā·dhā·bhi·mu·khaḥ saṃkh·ye bhī·ma·kā·yo ni·śā·ca·raḥ
- 41
te 'rditā bāṇabarṣeṇa bhinnagātrāḥ plavaṃgamāḥ / na śekur atikāyasya pratikartuṃ mahāraṇe
te 'rdi·tā bā·ṇa·bar·ṣe·ṇa bhin·na·gāt·rāḥ pla·vaṃ·ga·māḥ / na śe·kur a·ti·kā·yas·ya pra·ti·kar·tuṃ ma·hā·ra·ṇe
- 42
tat sainyaṃ harivīrāṇāṃ trāsayām āsa rākṣasaḥ / mṛgayūtham iva kruddho harir yauvanam āsthitaḥ
tat sain·yaṃ ha·ri·vī·rā·ṇāṃ trā·sa·yām ā·sa rāk·ṣa·saḥ / mṛ·ga·yū·tham i·va krud·dho ha·rir yau·va·nam ās·thi·taḥ
- 43
sa rāṣasendro harisainyamadhye nāyudhyamānaṃ nijaghāna kaṃ cit / upetya rāmaṃ sadhanuḥ kalāpī sagarvitaṃ vākyam idaṃ babhāṣe
sa rā·ṣa·sen·dro ha·ri·sain·ya·madh·ye nā·yudh·ya·mā·naṃ ni·ja·ghā·na kaṃ cit / u·pet·ya rā·maṃ sa·dha·nuḥ ka·lā·pī sa·gar·vi·taṃ vāk·yam i·daṃ ba·bhā·ṣe
- 44
rathe sthito 'haṃ śaracāpapāṇir na prākṛtaṃ kaṃ cana yodhayāmi / yasyāsti śaktir vyavasāya yuktā dadātuṃ me kṣipram ihādya yuddham
ra·the sthi·to 'haṃ śa·ra·cā·pa·pā·ṇir na prā·kṛ·taṃ kaṃ ca·na yo·dha·yā·mi / yas·yās·ti śak·tir vya·va·sā·ya yuk·tā da·dā·tuṃ me kṣip·ram i·hād·ya yud·dham
- 45
tat tasya vākyaṃ bruvato niśamya cukopa saumitrir amitrahantā / amṛṣyamāṇaś ca samutpapāta jagrāha cāpaṃ ca tataḥ smayitvā
tat tas·ya vāk·yaṃ bru·va·to ni·śam·ya cu·ko·pa sau·mit·rir a·mit·ra·han·tā / a·mṛṣ·ya·mā·ṇaś ca sa·mut·pa·pā·ta jag·rā·ha cā·paṃ ca ta·taḥ sma·yit·vā
- 46
kruddhaḥ saumitrir utpatya tūṇād ākṣipya sāyakam / purastād atikāyasya vicakarṣa mahad dhanuḥ
krud·dhaḥ sau·mit·rir ut·pat·ya tū·ṇād āk·ṣip·ya sā·ya·kam / pu·ras·tād a·ti·kā·yas·ya vi·ca·kar·ṣa ma·had dha·nuḥ
- 47
pūrayan sa mahīṃ śailān ākāśaṃ sāgaraṃ diśaḥ / jyāśabdo lakṣmaṇasyogras trāsayan rajanīcarān
pū·ra·yan sa ma·hīṃ śai·lān ā·kā·śaṃ sā·ga·raṃ di·śaḥ / jyā·śab·do lak·ṣma·ṇas·yog·ras trā·sa·yan ra·ja·nī·ca·rān
- 48
saumitreś cāpanirghoṣaṃ śrutvā pratibhayaṃ tadā / visiṣmiye mahātejā rākṣasendrātmajo balī
sau·mit·reś cā·pa·nir·gho·ṣaṃ śrut·vā pra·ti·bha·yaṃ ta·dā / vi·siṣ·mi·ye ma·hā·te·jā rāk·ṣa·sen·drāt·ma·jo ba·lī
- 49
athātikāyaḥ kupito dṛṣṭvā lakṣmaṇam utthitam / ādāya niśitaṃ bāṇam idaṃ vacanam abravīt
a·thā·ti·kā·yaḥ ku·pi·to dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇam ut·thi·tam / ā·dā·ya ni·śi·taṃ bā·ṇam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 50
bālas tvam asi saumitre vikrameṣv avicakṣaṇaḥ / gaccha kiṃ kālasadṛśaṃ māṃ yodhayitum icchasi
bā·las tvam a·si sau·mit·re vik·ra·meṣv a·vi·cak·ṣa·ṇaḥ / gac·cha kiṃ kā·la·sa·dṛ·śaṃ māṃ yo·dha·yi·tum ic·cha·si
- 51
na hi madbāhusṛṣṭānām astrāṇāṃ himavān api / soḍhum utsahate vegam antarikṣam atho mahī
na hi mad·bā·hu·sṛṣ·ṭā·nām as·trā·ṇāṃ hi·ma·vān a·pi / so·ḍhum ut·sa·ha·te ve·gam an·ta·rik·ṣam a·tho ma·hī
- 52
sukhaprasuptaṃ kālāgniṃ prabodhayitum icchasi / nyasya cāpaṃ nivartasva mā prāṇāñ jahi madgataḥ
su·khap·ra·sup·taṃ kā·lāg·niṃ pra·bo·dha·yi·tum ic·cha·si / nyas·ya cā·paṃ ni·var·tas·va mā prā·ṇāñ ja·hi mad·ga·taḥ
- 53
atha vā tvaṃ pratiṣṭabdho na nivartitum icchasi / tiṣṭha prāṇān parityajya gamiṣyasi yamakṣayam
a·tha vā tvaṃ pra·tiṣ·ṭab·dho na ni·var·ti·tum ic·cha·si / tiṣ·ṭha prā·ṇān pa·rit·yaj·ya ga·miṣ·ya·si ya·mak·ṣa·yam
- 54
paśya me niśitān bāṇān aridarpaniṣūdanān / īśvarāyudhasaṃkāśāṃs taptakāñcanabhūṣaṇān
paś·ya me ni·śi·tān bā·ṇān a·ri·dar·pa·ni·ṣū·da·nān / īś·va·rā·yu·dha·saṃ·kā·śāṃs tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇān
- 55
eṣa te sarpasaṃkāśo bāṇaḥ pāsyati śoṇitam / mṛgarāja iva kruddho nāgarājasya śoṇitam
e·ṣa te sar·pa·saṃ·kā·śo bā·ṇaḥ pās·ya·ti śo·ṇi·tam / mṛ·ga·rā·ja i·va krud·dho nā·ga·rā·jas·ya śo·ṇi·tam
- 56
śrutvātikāyasya vacaḥ saroṣaṃ sagarvitaṃ saṃyati rājaputraḥ / sa saṃcukopātibalo bṛhacchrīr uvāca vākyaṃ ca tato mahārtham
śrut·vā·ti·kā·yas·ya va·caḥ sa·ro·ṣaṃ sa·gar·vi·taṃ saṃ·ya·ti rā·ja·put·raḥ / sa saṃ·cu·ko·pā·ti·ba·lo bṛ·hac·chrīr u·vā·ca vāk·yaṃ ca ta·to ma·hār·tham
- 57
na vākyamātreṇa bhavān pradhāno na katthanāt satpuruṣā bhavanti / mayi sthite dhanvini bāṇapāṇau vidarśayasvātmabalaṃ durātman
na vāk·ya·māt·re·ṇa bha·vān pra·dhā·no na kat·tha·nāt sat·pu·ru·ṣā bha·van·ti / ma·yi sthi·te dhan·vi·ni bā·ṇa·pā·ṇau vi·dar·śa·yas·vāt·ma·ba·laṃ du·rāt·man
- 58
karmaṇā sūcayātmānaṃ na vikatthitum arhasi / pauruṣeṇa tu yo yuktaḥ sa tu śūra iti smṛtaḥ
kar·ma·ṇā sū·ca·yāt·mā·naṃ na vi·kat·thi·tum ar·ha·si / pau·ru·ṣe·ṇa tu yo yuk·taḥ sa tu śū·ra i·ti smṛ·taḥ
- 59
sarvāyudhasamāyukto dhanvī tvaṃ ratham āsthitaḥ / śarair vā yadi vāpy astrair darśayasva parākramam
sar·vā·yu·dha·sa·mā·yuk·to dhan·vī tvaṃ ra·tham ās·thi·taḥ / śa·rair vā ya·di vāpy as·trair dar·śa·yas·va pa·rāk·ra·mam
- 60
tataḥ śiras te niśitaiḥ pātayiṣyāmy ahaṃ śaraiḥ / mārutaḥ kālasaṃpakvaṃ vṛntāt tālaphalaṃ yathā
ta·taḥ śi·ras te ni·śi·taiḥ pā·ta·yiṣ·yāmy a·haṃ śa·raiḥ / mā·ru·taḥ kā·la·saṃ·pak·vaṃ vṛn·tāt tā·la·pha·laṃ ya·thā
- 61
adya te māmakā bāṇās taptakāñcanabhūṣaṇāḥ / pāsyanti rudhiraṃ gātrād bāṇaśalyāntarotthitam
ad·ya te mā·ma·kā bā·ṇās tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇāḥ / pās·yan·ti ru·dhi·raṃ gāt·rād bā·ṇa·śal·yān·ta·rot·thi·tam
- 62
bālo 'yam iti vijñāya na māvajñātum arhasi / bālo vā yadi vā vṛddho mṛtyuṃ jānīhi saṃyuge
bā·lo 'yam i·ti vij·ñā·ya na mā·vaj·ñā·tum ar·ha·si / bā·lo vā ya·di vā vṛd·dho mṛt·yuṃ jā·nī·hi saṃ·yu·ge
- 63
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā hetumat paramārthavat / atikāyaḥ pracukrodha bāṇaṃ cottamam ādade
lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā he·tu·mat pa·ra·mār·tha·vat / a·ti·kā·yaḥ pra·cuk·ro·dha bā·ṇaṃ cot·ta·mam ā·da·de
- 64
tato vidyādharā bhūtā devā daityā maharṣayaḥ / guhyakāś ca mahātmānas tad yuddhaṃ dadṛśus tadā
ta·to vid·yā·dha·rā bhū·tā de·vā dait·yā ma·har·ṣa·yaḥ / guh·ya·kāś ca ma·hāt·mā·nas tad yud·dhaṃ da·dṛ·śus ta·dā
- 65
tato 'tikāyaḥ kupitaś cāpam āropya sāyakam / lakṣmaṇasya pracikṣepa saṃkṣipann iva cāmbaram
ta·to 'ti·kā·yaḥ ku·pi·taś cā·pam ā·rop·ya sā·ya·kam / lak·ṣma·ṇas·ya pra·cik·ṣe·pa saṃk·ṣi·pann i·va cām·ba·ram
- 66
tam āpatantaṃ niśitaṃ śaram āśīviṣopamam / ardhacandreṇa ciccheda lakṣmaṇaḥ paravīrahā
tam ā·pa·tan·taṃ ni·śi·taṃ śa·ram ā·śī·vi·ṣo·pa·mam / ar·dha·can·dre·ṇa cic·che·da lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā
- 67
taṃ nikṛttaṃ śaraṃ dṛṣṭvā kṛttabhogam ivoragam / atikāyo bhṛśaṃ kruddhaḥ pañcabāṇān samādade
taṃ ni·kṛt·taṃ śa·raṃ dṛṣ·ṭvā kṛt·ta·bho·gam i·vo·ra·gam / a·ti·kā·yo bhṛ·śaṃ krud·dhaḥ pañ·ca·bā·ṇān sa·mā·da·de
- 68
tāñ śarān saṃpracikṣepa lakṣmaṇāya niśācaraḥ / tān aprāptāñ śarais tīkṣṇaiś ciccheda bharatānujaḥ
tāñ śa·rān saṃp·ra·cik·ṣe·pa lak·ṣma·ṇā·ya ni·śā·ca·raḥ / tān ap·rāp·tāñ śa·rais tīk·ṣṇaiś cic·che·da bha·ra·tā·nu·jaḥ
- 69
sa tāṃś chittvā śarais tīkṣṇair lakṣmaṇaḥ paravīrahā / ādade niśitaṃ bāṇaṃ jvalantam iva tejasā
sa tāṃś chit·tvā śa·rais tīk·ṣṇair lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / ā·da·de ni·śi·taṃ bā·ṇaṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā
- 70
tam ādāya dhanuḥ śreṣṭhe yojayām āsa lakṣmaṇaḥ / vicakarṣa ca vegena visasarja ca sāyakam
tam ā·dā·ya dha·nuḥ śreṣ·ṭhe yo·ja·yām ā·sa lak·ṣma·ṇaḥ / vi·ca·kar·ṣa ca ve·ge·na vi·sa·sar·ja ca sā·ya·kam
- 71
pūrṇāyatavisṛṣṭena śareṇānata parvaṇā / lalāṭe rākṣasaśreṣṭham ājaghāna sa vīryavān
pūr·ṇā·ya·ta·vi·sṛṣ·ṭe·na śa·re·ṇā·na·ta par·va·ṇā / la·lā·ṭe rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭham ā·ja·ghā·na sa vīr·ya·vān
- 72
sa lalāṭe śaro magnas tasya bhīmasya rakṣasaḥ / dadṛśe śoṇitenāktaḥ pannagendra ivāhave
sa la·lā·ṭe śa·ro mag·nas tas·ya bhī·mas·ya rak·ṣa·saḥ / da·dṛ·śe śo·ṇi·te·nāk·taḥ pan·na·gen·dra i·vā·ha·ve
- 73
rākṣasaḥ pracakampe ca lakṣmaṇeṣu prakampitaḥ / rudrabāṇahataṃ bhīmaṃ yathā tripuragopuram
rāk·ṣa·saḥ pra·ca·kam·pe ca lak·ṣma·ṇe·ṣu pra·kam·pi·taḥ / rud·ra·bā·ṇa·ha·taṃ bhī·maṃ ya·thā tri·pu·ra·go·pu·ram
- 74
cintayām āsa cāśvasya vimṛśya ca mahābalaḥ / sādhu bāṇanipātena śvāghanīyo 'si me ripuḥ
cin·ta·yām ā·sa cāś·vas·ya vi·mṛś·ya ca ma·hā·ba·laḥ / sā·dhu bā·ṇa·ni·pā·te·na śvā·gha·nī·yo 'si me ri·puḥ
- 75
vicāryaivaṃ vinamyāsyaṃ vinamya ca bhujāv ubhau / sa rathopastham āsthāya rathena pracacāra ha
vi·cār·yai·vaṃ vi·nam·yās·yaṃ vi·nam·ya ca bhu·jāv u·bhau / sa ra·tho·pas·tham ās·thā·ya ra·the·na pra·ca·cā·ra ha
- 76
ekaṃ trīn pañca sapteti sāyakān rākṣasarṣabhaḥ / ādade saṃdadhe cāpi vicakarṣotsasarja ca
e·kaṃ trīn pañ·ca sap·te·ti sā·ya·kān rāk·ṣa·sar·ṣa·bhaḥ / ā·da·de saṃ·da·dhe cā·pi vi·ca·kar·ṣot·sa·sar·ja ca
- 77
te bāṇāḥ kālasaṃkāśā rākṣasendradhanuś cyutāḥ / hemapuṅkhā raviprakhyāś cakrur dīptam ivāmbaram
te bā·ṇāḥ kā·la·saṃ·kā·śā rāk·ṣa·sen·dra·dha·nuś cyu·tāḥ / he·ma·puṅ·khā ra·vip·rakh·yāś cak·rur dīp·tam i·vām·ba·ram
- 78
tatas tān rākṣasotsṛṣṭāñ śaraughān rāvaṇānujaḥ / asaṃbhrāntaḥ praciccheda niśitair bahubhiḥ śaraiḥ
ta·tas tān rāk·ṣa·sot·sṛṣ·ṭāñ śa·rau·ghān rā·va·ṇā·nu·jaḥ / a·saṃbh·rān·taḥ pra·cic·che·da ni·śi·tair ba·hu·bhiḥ śa·raiḥ
- 79
tāñ śarān yudhi saṃprekṣya nikṛttān rāvaṇātmajaḥ / cukopa tridaśendrārir jagrāha niśitaṃ śaram
tāñ śa·rān yu·dhi saṃp·rek·ṣya ni·kṛt·tān rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / cu·ko·pa tri·da·śen·drā·rir jag·rā·ha ni·śi·taṃ śa·ram
- 80
sa saṃdhāya mahātejās taṃ bāṇaṃ sahasotsṛjat / tataḥ saumitrim āyāntam ājaghāna stanāntare
sa saṃ·dhā·ya ma·hā·te·jās taṃ bā·ṇaṃ sa·ha·sot·sṛ·jat / ta·taḥ sau·mit·rim ā·yān·tam ā·ja·ghā·na sta·nān·ta·re
- 81
atikāyena saumitris tāḍito yudhi vakṣasi / susrāva rudhiraṃ tīvraṃ madaṃ matta iva dvipaḥ
a·ti·kā·ye·na sau·mit·ris tā·ḍi·to yu·dhi vak·ṣa·si / sus·rā·va ru·dhi·raṃ tīv·raṃ ma·daṃ mat·ta i·va dvi·paḥ
- 82
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ / jagrāha ca śaraṃ tīṣṇam astreṇāpi samādadhe
sa ca·kā·ra ta·dāt·mā·naṃ vi·śal·yaṃ sa·ha·sā vi·bhuḥ / jag·rā·ha ca śa·raṃ tīṣ·ṇam as·tre·ṇā·pi sa·mā·da·dhe
- 83
āgneyena tadāstreṇa yojayām āsa sāyakam / sa jajvāla tadā bāṇo dhanuś cāsya mahātmanaḥ
āg·ne·ye·na ta·dās·tre·ṇa yo·ja·yām ā·sa sā·ya·kam / sa jaj·vā·la ta·dā bā·ṇo dha·nuś cās·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 84
atikāyo 'titejasvī sauram astraṃ samādade / tena bāṇaṃ bhujaṃgābhaṃ hemapuṅkham ayojayat
a·ti·kā·yo 'ti·te·jas·vī sau·ram as·traṃ sa·mā·da·de / te·na bā·ṇaṃ bhu·jaṃ·gā·bhaṃ he·ma·puṅ·kham a·yo·ja·yat
- 85
tatas taṃ jvalitaṃ ghoraṃ lakṣmaṇaḥ śaram āhitam / atikāyāya cikṣepa kāladaṇḍam ivāntakaḥ
ta·tas taṃ jva·li·taṃ gho·raṃ lak·ṣma·ṇaḥ śa·ram ā·hi·tam / a·ti·kā·yā·ya cik·ṣe·pa kā·la·daṇ·ḍam i·vān·ta·kaḥ
- 86
āgneyenābhisaṃyuktaṃ dṛṣṭvā bāṇaṃ niśācaraḥ / utsasarja tadā bāṇaṃ dīptaṃ sūryāstrayojitam
āg·ne·ye·nā·bhi·saṃ·yuk·taṃ dṛṣ·ṭvā bā·ṇaṃ ni·śā·ca·raḥ / ut·sa·sar·ja ta·dā bā·ṇaṃ dīp·taṃ sūr·yās·tra·yo·ji·tam
- 87
tāv ubhāv ambare bāṇāv anyonyam abhijaghnatuḥ / tejasā saṃpradīptāgrau kruddhāv iva bhujaṃ gamau
tāv u·bhāv am·ba·re bā·ṇāv an·yon·yam a·bhi·jagh·na·tuḥ / te·ja·sā saṃp·ra·dīp·tāg·rau krud·dhāv i·va bhu·jaṃ ga·mau
- 88
tāv anyonyaṃ vinirdahya petatur dharaṇītale / nirarciṣau bhasmakṛtau na bhrājete śarottamau
tāv an·yon·yaṃ vi·nir·dah·ya pe·ta·tur dha·ra·ṇī·ta·le / ni·rar·ci·ṣau bhas·ma·kṛ·tau na bhrā·je·te śa·rot·ta·mau
- 89
tato 'tikāyaḥ saṃkruddhas tv astram aiṣīkam utsṛjat / tat praciccheda saumitrir astram aindreṇa vīryavān
ta·to 'ti·kā·yaḥ saṃk·rud·dhas tv as·tram ai·ṣī·kam ut·sṛ·jat / tat pra·cic·che·da sau·mit·rir as·tram ain·dre·ṇa vīr·ya·vān
- 90
aiṣīkaṃ nihataṃ dṛṣṭvā kumāro rāvaṇātmajaḥ / yāmyenāstreṇa saṃkruddho yojayām āsa sāyakam
ai·ṣī·kaṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā ku·mā·ro rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / yām·ye·nās·tre·ṇa saṃk·rud·dho yo·ja·yām ā·sa sā·ya·kam
- 91
tatas tad astraṃ cikṣepa lakṣmaṇāya niśācaraḥ / vāyavyena tad astraṃ tu nijaghāna sa lakṣmaṇaḥ
ta·tas tad as·traṃ cik·ṣe·pa lak·ṣma·ṇā·ya ni·śā·ca·raḥ / vā·yav·ye·na tad as·traṃ tu ni·ja·ghā·na sa lak·ṣma·ṇaḥ
- 92
athainaṃ śaradhārābhir dhārābhir iva toyadaḥ / abhyavarṣata saṃkruddho lakṣmaṇo rāvaṇātmajam
a·thai·naṃ śa·ra·dhā·rā·bhir dhā·rā·bhir i·va to·ya·daḥ / abh·ya·var·ṣa·ta saṃk·rud·dho lak·ṣma·ṇo rā·va·ṇāt·ma·jam
- 93
te 'tikāyaṃ samāsādya kavace vajrabhūṣite / bhagnāgraśalyāḥ sahasā petur bāṇā mahītale
te 'ti·kā·yaṃ sa·mā·sād·ya ka·va·ce vaj·ra·bhū·ṣi·te / bhag·nāg·ra·śal·yāḥ sa·ha·sā pe·tur bā·ṇā ma·hī·ta·le
- 94
tān moghān abhisaṃprekṣya lakṣmaṇaḥ paravīrahā / abhyavarṣata bāṇānāṃ sahasreṇa mahāyaśāḥ
tān mo·ghān a·bhi·saṃp·rek·ṣya lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / abh·ya·var·ṣa·ta bā·ṇā·nāṃ sa·has·re·ṇa ma·hā·ya·śāḥ
- 95
sa varṣyamāṇo bāṇaughair atikāyo mahābalaḥ / avadhyakavacaḥ saṃkhye rākṣaso naiva vivyathe
sa var·ṣya·mā·ṇo bā·ṇau·ghair a·ti·kā·yo ma·hā·ba·laḥ / a·vadh·ya·ka·va·caḥ saṃkh·ye rāk·ṣa·so nai·va viv·ya·the
- 96
na śaśāka rujaṃ kartuṃ yudhi tasya narottamaḥ / athainam abhyupāgamya vāyur vākyam uvāca ha
na śa·śā·ka ru·jaṃ kar·tuṃ yu·dhi tas·ya na·rot·ta·maḥ / a·thai·nam abh·yu·pā·gam·ya vā·yur vāk·yam u·vā·ca ha
- 97
brahmadattavaro hy eṣa avadhya kavacāvṛtaḥ / brāhmeṇāstreṇa bhindhy enam eṣa vadhyo hi nānyathā
brah·ma·dat·ta·va·ro hy e·ṣa a·vadh·ya ka·va·cā·vṛ·taḥ / brāh·me·ṇās·tre·ṇa bhindhy e·nam e·ṣa vadh·yo hi nān·ya·thā
- 98
tataḥ sa vāyor vacanaṃ niśamya saumitrir indrapratimānavīryaḥ / samādade bāṇam amoghavegaṃ tad brāhmam astraṃ sahasā niyojya
ta·taḥ sa vā·yor va·ca·naṃ ni·śam·ya sau·mit·rir in·drap·ra·ti·mā·na·vīr·yaḥ / sa·mā·da·de bā·ṇam a·mo·gha·ve·gaṃ tad brāh·mam as·traṃ sa·ha·sā ni·yoj·ya
- 99
tasmin varāstre tu niyujyamāne saumitriṇā bāṇavare śitāgre / diśaḥ sacandrārkamahāgrahāś ca nabhaś ca tatrāsa rarāsa corvī
tas·min va·rās·tre tu ni·yuj·ya·mā·ne sau·mit·ri·ṇā bā·ṇa·va·re śi·tāg·re / di·śaḥ sa·can·drār·ka·ma·hāg·ra·hāś ca na·bhaś ca tat·rā·sa ra·rā·sa cor·vī
- 100
taṃ brahmaṇo 'streṇa niyujya cāpe śaraṃ supuṅkhaṃ yamadūtakalpam / saumitrir indrārisutasya tasya sasarja bāṇaṃ yudhi vajrakalpam
taṃ brah·ma·ṇo 'stre·ṇa ni·yuj·ya cā·pe śa·raṃ su·puṅ·khaṃ ya·ma·dū·ta·kal·pam / sau·mit·rir in·drā·ri·su·tas·ya tas·ya sa·sar·ja bā·ṇaṃ yu·dhi vaj·ra·kal·pam
- 101
taṃ lakṣmaṇotsṛṣṭam amoghavegaṃ samāpatantaṃ jvalanaprakāśam / suvarṇavajrottamacitrapuṅkhaṃ tadātikāyaḥ samare dadarśa
taṃ lak·ṣma·ṇot·sṛṣ·ṭam a·mo·gha·ve·gaṃ sa·mā·pa·tan·taṃ jva·la·nap·ra·kā·śam / su·var·ṇa·vaj·rot·ta·ma·cit·ra·puṅ·khaṃ ta·dā·ti·kā·yaḥ sa·ma·re da·dar·śa
- 102
taṃ prekṣamāṇaḥ sahasātikāyo jaghāna bāṇair niśitair anekaiḥ / sa sāyakas tasya suparṇavegas tadātivegena jagāma pārśvam
taṃ prek·ṣa·mā·ṇaḥ sa·ha·sā·ti·kā·yo ja·ghā·na bā·ṇair ni·śi·tair a·ne·kaiḥ / sa sā·ya·kas tas·ya su·par·ṇa·ve·gas ta·dā·ti·ve·ge·na ja·gā·ma pār·śvam
- 103
tam āgataṃ prekṣya tadātikāyo bāṇaṃ pradīptāntakakālakalpam / jaghāna śaktyṛṣṭigadākuṭhāraiḥ śūlair halaiś cāpy avipannaceṣṭaḥ
tam ā·ga·taṃ prek·ṣya ta·dā·ti·kā·yo bā·ṇaṃ pra·dīp·tān·ta·ka·kā·la·kal·pam / ja·ghā·na śak·tyṛṣ·ṭi·ga·dā·ku·ṭhā·raiḥ śū·lair ha·laiś cāpy a·vi·pan·na·ceṣ·ṭaḥ
- 104
tāny āyudhāny adbhutavigrahāṇi moghāni kṛtvā sa śaro 'gnidīptaḥ / prasahya tasyaiva kirīṭajuṣṭaṃ tadātikāyasya śiro jahāra
tāny ā·yu·dhāny ad·bhu·ta·vig·ra·hā·ṇi mo·ghā·ni kṛt·vā sa śa·ro 'gni·dīp·taḥ / pra·sah·ya tas·yai·va ki·rī·ṭa·juṣ·ṭaṃ ta·dā·ti·kā·yas·ya śi·ro ja·hā·ra
- 105
tac chiraḥ saśiras trāṇaṃ lakṣmaṇeṣuprapīḍitam / papāta sahasā bhūmau śṛṅgaṃ himavato yathā
tac chi·raḥ sa·śi·ras trā·ṇaṃ lak·ṣma·ṇe·ṣup·ra·pī·ḍi·tam / pa·pā·ta sa·ha·sā bhū·mau śṛṅ·gaṃ hi·ma·va·to ya·thā
- 106
praharṣayuktā bahavas tu vānarā prabuddhapadmapratimānanās tadā / apūjayaṃl lakṣmaṇam iṣṭabhāginaṃ hate ripau bhīmabale durāsade
pra·har·ṣa·yuk·tā ba·ha·vas tu vā·na·rā pra·bud·dha·pad·map·ra·ti·mā·na·nās ta·dā / a·pū·ja·yaṃl lak·ṣma·ṇam iṣ·ṭa·bhā·gi·naṃ ha·te ri·pau bhī·ma·ba·le du·rā·sa·de
Yuddhakāṇḍa · sarga 60 49 verses
- 1
tato hatān rākṣasapuṃgavāṃs tān devāntakāditriśiro 'tikāyān / rakṣogaṇās tatra hatāvaśiṣṭās te rāvaṇāya tvaritaṃ śaśaṃsuḥ
ta·to ha·tān rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vāṃs tān de·vān·ta·kā·dit·ri·śi·ro 'ti·kā·yān / rak·ṣo·ga·ṇās tat·ra ha·tā·va·śiṣ·ṭās te rā·va·ṇā·ya tva·ri·taṃ śa·śaṃ·suḥ
- 2
tato hatāṃs tān sahasā niśamya rājā mumohāśrupariplutākṣaḥ / putrakṣayaṃ bhrātṛvadhaṃ ca ghoraṃ vicintya rājā vipulaṃ pradadhyau
ta·to ha·tāṃs tān sa·ha·sā ni·śam·ya rā·jā mu·mo·hāś·ru·pa·rip·lu·tāk·ṣaḥ / put·rak·ṣa·yaṃ bhrā·tṛ·va·dhaṃ ca gho·raṃ vi·cin·tya rā·jā vi·pu·laṃ pra·dadh·yau
- 3
tatas tu rājānam udīkṣya dīnaṃ śokārṇave saṃparipupluvānam / atharṣabho rākṣasarājasūnur athendrajid vākyam idaṃ babhāṣe
ta·tas tu rā·jā·nam u·dīk·ṣya dī·naṃ śo·kār·ṇa·ve saṃ·pa·ri·pup·lu·vā·nam / a·thar·ṣa·bho rāk·ṣa·sa·rā·ja·sū·nur a·then·dra·jid vāk·yam i·daṃ ba·bhā·ṣe
- 4
na tāta mohaṃ pratigantum arhasi yatrendrajij jīvati rākṣasendra / nendrāribāṇābhihato hi kaś cit prāṇān samarthaḥ samare 'bhidhartum
na tā·ta mo·haṃ pra·ti·gan·tum ar·ha·si yat·ren·dra·jij jī·va·ti rāk·ṣa·sen·dra / nen·drā·ri·bā·ṇā·bhi·ha·to hi kaś cit prā·ṇān sa·mar·thaḥ sa·ma·re 'bhi·dhar·tum
- 5
paśyādya rāmaṃ sahalakṣmaṇena madbāṇanirbhinnavikīrṇadeham / gatāyuṣaṃ bhūmitale śayānaṃ śaraiḥ śitair ācitasarvagātram
paś·yād·ya rā·maṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇe·na mad·bā·ṇa·nir·bhin·na·vi·kīr·ṇa·de·ham / ga·tā·yu·ṣaṃ bhū·mi·ta·le śa·yā·naṃ śa·raiḥ śi·tair ā·ci·ta·sar·va·gāt·ram
- 6
imāṃ pratijñāṃ śṛṇu śakraśatroḥ suniścitāṃ pauruṣadaivayuktām / adyaiva rāmaṃ sahalakṣmaṇena saṃtāpayiṣyāmi śarair amoghaiḥ
i·māṃ pra·tij·ñāṃ śṛ·ṇu śak·ra·śat·roḥ su·niś·ci·tāṃ pau·ru·ṣa·dai·va·yuk·tām / ad·yai·va rā·maṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇe·na saṃ·tā·pa·yiṣ·yā·mi śa·rair a·mo·ghaiḥ
- 7
adyendravaivasvataviṣṇumitra sādhyāśvivaiśvānaracandrasūryāḥ / drakṣyanti me vikramam aprameyaṃ viṣṇor ivograṃ baliyajñavāṭe
ad·yen·dra·vai·vas·va·ta·viṣ·ṇu·mit·ra sādh·yāś·vi·vaiś·vā·na·ra·can·dra·sūr·yāḥ / drak·ṣyan·ti me vik·ra·mam ap·ra·me·yaṃ viṣ·ṇor i·vog·raṃ ba·li·yaj·ña·vā·ṭe
- 8
sa evam uktvā tridaśendraśatrur āpṛcchya rājānam adīnasattvaḥ / samārurohānilatulyavegaṃ rathaṃ kharaśreṣṭhasamādhiyuktam
sa e·vam uk·tvā tri·da·śen·dra·śat·rur ā·pṛc·chya rā·jā·nam a·dī·na·sat·tvaḥ / sa·mā·ru·ro·hā·ni·la·tul·ya·ve·gaṃ ra·thaṃ kha·raś·reṣ·ṭha·sa·mā·dhi·yuk·tam
- 9
samāsthāya mahātejā rathaṃ harirathopamam / jagāma sahasā tatra yatra yuddham ariṃdama
sa·mās·thā·ya ma·hā·te·jā ra·thaṃ ha·ri·ra·tho·pa·mam / ja·gā·ma sa·ha·sā tat·ra yat·ra yud·dham a·riṃ·da·ma
- 10
taṃ prasthitaṃ mahātmānam anujagmur mahābalāḥ / saṃharṣamāṇā bahavo dhanuḥpravarapāṇayaḥ
taṃ pras·thi·taṃ ma·hāt·mā·nam a·nu·jag·mur ma·hā·ba·lāḥ / saṃ·har·ṣa·mā·ṇā ba·ha·vo dha·nuḥp·ra·va·ra·pā·ṇa·yaḥ
- 11
gajaskandhagatāḥ ke cit ke cit paramavājibhiḥ / prāsamudgaranistriṃśa paraśvadhagadādharāḥ
ga·jas·kan·dha·ga·tāḥ ke cit ke cit pa·ra·ma·vā·ji·bhiḥ / prā·sa·mud·ga·ra·nis·triṃ·śa pa·raś·va·dha·ga·dā·dha·rāḥ
- 12
sa śaṅkhaninadair bhīmair bherīṇāṃ ca mahāsvanaiḥ / jagāma tridaśendrāriḥ stūyamāno niśācaraiḥ
sa śaṅ·kha·ni·na·dair bhī·mair bhe·rī·ṇāṃ ca ma·hās·va·naiḥ / ja·gā·ma tri·da·śen·drā·riḥ stū·ya·mā·no ni·śā·ca·raiḥ
- 13
sa śaṅkhaśaśivarṇena chatreṇa ripusādanaḥ / rarāja paripūrṇena nabhaś candramasā yathā
sa śaṅ·kha·śa·śi·var·ṇe·na chat·re·ṇa ri·pu·sā·da·naḥ / ra·rā·ja pa·ri·pūr·ṇe·na na·bhaś can·dra·ma·sā ya·thā
- 14
avījyata tato vīro haimair hemavibhūṣitaiḥ / cārucāmaramukhyaiś ca mukhyaḥ sarvadhanuṣmatām
a·vīj·ya·ta ta·to vī·ro hai·mair he·ma·vi·bhū·ṣi·taiḥ / cā·ru·cā·ma·ra·mukh·yaiś ca mukh·yaḥ sar·va·dha·nuṣ·ma·tām
- 15
tatas tv indrajitā laṅkā sūryapratimatejasā / rarājāprativīryeṇa dyaur ivārkeṇa bhāsvatā
ta·tas tv in·dra·ji·tā laṅ·kā sūr·yap·ra·ti·ma·te·ja·sā / ra·rā·jāp·ra·ti·vīr·ye·ṇa dyaur i·vār·ke·ṇa bhās·va·tā
- 16
sa tu dṛṣṭvā viniryāntaṃ balena mahatā vṛtam / rākṣasādhipatiḥ śrīmān rāvaṇaḥ putram abravīt
sa tu dṛṣ·ṭvā vi·nir·yān·taṃ ba·le·na ma·ha·tā vṛ·tam / rāk·ṣa·sā·dhi·pa·tiḥ śrī·mān rā·va·ṇaḥ put·ram ab·ra·vīt
- 17
tvam apratirathaḥ putra jitas te yudhi vāsavaḥ / kiṃ punar mānuṣaṃ dhṛṣyaṃ na vadhiṣyasi rāghavam
tvam ap·ra·ti·ra·thaḥ put·ra ji·tas te yu·dhi vā·sa·vaḥ / kiṃ pu·nar mā·nu·ṣaṃ dhṛṣ·yaṃ na va·dhiṣ·ya·si rā·gha·vam
- 18
tathokto rākṣasendreṇa pratigṛhya mahāśiṣaḥ / rathenāśvayujā vīraḥ śīghraṃ gatvā nikumbhilām
ta·thok·to rāk·ṣa·sen·dre·ṇa pra·ti·gṛh·ya ma·hā·śi·ṣaḥ / ra·the·nāś·va·yu·jā vī·raḥ śīgh·raṃ gat·vā ni·kum·bhi·lām
- 19
sa saṃprāpya mahātejā yuddhabhūmim ariṃdamaḥ / sthāpayām āsa rakṣāṃsi rathaṃ prati samantataḥ
sa saṃp·rāp·ya ma·hā·te·jā yud·dha·bhū·mim a·riṃ·da·maḥ / sthā·pa·yām ā·sa rak·ṣāṃ·si ra·thaṃ pra·ti sa·man·ta·taḥ
- 20
tatas tu hutabhoktāraṃ hutabhuk sadṛśaprabhaḥ / juhuve rākṣasaśreṣṭho mantravad vidhivat tadā
ta·tas tu hu·ta·bhok·tā·raṃ hu·ta·bhuk sa·dṛ·śap·ra·bhaḥ / ju·hu·ve rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭho man·tra·vad vi·dhi·vat ta·dā
- 21
sa havirjālasaṃskārair mālyagandhapuraskṛtaiḥ / juhuve pāvakaṃ tatra rākṣasendraḥ pratāpavān
sa ha·vir·jā·la·saṃs·kā·rair māl·ya·gan·dha·pu·ras·kṛ·taiḥ / ju·hu·ve pā·va·kaṃ tat·ra rāk·ṣa·sen·draḥ pra·tā·pa·vān
- 22
śastrāṇi śarapatrāṇi samidho 'tha vibhītakaḥ / lohitāni ca vāsāṃsi sruvaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā
śas·trā·ṇi śa·ra·pat·rā·ṇi sa·mi·dho 'tha vi·bhī·ta·kaḥ / lo·hi·tā·ni ca vā·sāṃ·si sru·vaṃ kār·ṣṇā·ya·saṃ ta·thā
- 23
sa tatrāgniṃ samāstīrya śarapatraiḥ satomaraiḥ / chāgasya sarvakṛṣṇasya galaṃ jagrāha jīvataḥ
sa tat·rāg·niṃ sa·mās·tīr·ya śa·ra·pat·raiḥ sa·to·ma·raiḥ / chā·gas·ya sar·va·kṛṣ·ṇas·ya ga·laṃ jag·rā·ha jī·va·taḥ
- 24
sakṛd eva samiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ / babhūvus tāni liṅgāni vijayaṃ yāny adarśayan
sa·kṛd e·va sa·mid·dhas·ya vi·dhū·mas·ya ma·hār·ci·ṣaḥ / ba·bhū·vus tā·ni liṅ·gā·ni vi·ja·yaṃ yāny a·dar·śa·yan
- 25
pradakṣiṇāvartaśikhas taptakāñcanasaṃnibhaḥ / havis tat pratijagrāha pāvakaḥ svayam utthitaḥ
pra·dak·ṣi·ṇā·var·ta·śi·khas tap·ta·kāñ·ca·na·saṃ·ni·bhaḥ / ha·vis tat pra·ti·jag·rā·ha pā·va·kaḥ sva·yam ut·thi·taḥ
- 26
so 'stram āhārayām āsa brāhmam astravidāṃ varaḥ / dhanuś cātmarathaṃ caiva sarvaṃ tatrābhyamantrayat
so 'stram ā·hā·ra·yām ā·sa brāh·mam as·tra·vi·dāṃ va·raḥ / dha·nuś cāt·ma·ra·thaṃ cai·va sar·vaṃ tat·rābh·ya·man·tra·yat
- 27
tasminn āhūyamāne 'stre hūyamāne ca pāvake / sārkagrahendu nakṣatraṃ vitatrāsa nabhastalam
tas·minn ā·hū·ya·mā·ne 'stre hū·ya·mā·ne ca pā·va·ke / sār·kag·ra·hen·du nak·ṣat·raṃ vi·tat·rā·sa na·bhas·ta·lam
- 28
sa pāvakaṃ pāvakadīptatejā hutvā mahendrapratimaprabhāvaḥ / sacāpabāṇāsirathāśvasūtaḥ khe 'ntardadha ātmānam acintyarūpaḥ
sa pā·va·kaṃ pā·va·ka·dīp·ta·te·jā hut·vā ma·hen·drap·ra·ti·map·ra·bhā·vaḥ / sa·cā·pa·bā·ṇā·si·ra·thāś·va·sū·taḥ khe 'ntar·da·dha āt·mā·nam a·cin·tya·rū·paḥ
- 29
sa sainyam utsṛjya sametya tūrṇaṃ mahāraṇe vānaravāhinīṣu / adṛśyamānaḥ śarajālam ugraṃ vavarṣa nīlāmbudharo yathāmbu
sa sain·yam ut·sṛj·ya sa·met·ya tūr·ṇaṃ ma·hā·ra·ṇe vā·na·ra·vā·hi·nī·ṣu / a·dṛś·ya·mā·naḥ śa·ra·jā·lam ug·raṃ va·var·ṣa nī·lām·bu·dha·ro ya·thām·bu
- 30
te śakrajidbāṇaviśīrṇadehā māyāhatā visvaram unnadantaḥ / raṇe nipetur harayo 'drikalpā yathendravajrābhihatā nagendrāḥ
te śak·ra·jid·bā·ṇa·vi·śīr·ṇa·de·hā mā·yā·ha·tā vis·va·ram un·na·dan·taḥ / ra·ṇe ni·pe·tur ha·ra·yo 'dri·kal·pā ya·then·dra·vaj·rā·bhi·ha·tā na·gen·drāḥ
- 31
te kevalaṃ saṃdadṛśuḥ śitāgrān bāṇān raṇe vānaravāhinīṣu / māyā nigūḍhaṃ ca surendraśatruṃ na cātra taṃ rākṣasam abhyapaśyan
te ke·va·laṃ saṃ·da·dṛ·śuḥ śi·tāg·rān bā·ṇān ra·ṇe vā·na·ra·vā·hi·nī·ṣu / mā·yā ni·gū·ḍhaṃ ca su·ren·dra·śat·ruṃ na cāt·ra taṃ rāk·ṣa·sam abh·ya·paś·yan
- 32
tataḥ sa rakṣo'dhipatir mahātmā sarvā diśo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ / pracchādayām āsa raviprakāśair viṣādayām āsa ca vānarendrān
ta·taḥ sa rak·ṣo'dhi·pa·tir ma·hāt·mā sar·vā di·śo bā·ṇa·ga·ṇaiḥ śi·tāg·raiḥ / prac·chā·da·yām ā·sa ra·vip·ra·kā·śair vi·ṣā·da·yām ā·sa ca vā·na·ren·drān
- 33
sa śūlanistriṃśa paraśvadhāni vyāvidhya dīptānalasaṃnibhāni / savisphuliṅgojjvalapāvakāni vavarṣa tīvraṃ plavagendrasainye
sa śū·la·nis·triṃ·śa pa·raś·va·dhā·ni vyā·vidh·ya dīp·tā·na·la·saṃ·ni·bhā·ni / sa·vis·phu·liṅ·goj·jva·la·pā·va·kā·ni va·var·ṣa tīv·raṃ pla·va·gen·dra·sain·ye
- 34
tato jvalanasaṃkāśaiḥ śitair vānarayūthapāḥ / tāḍitāḥ śakrajidbāṇaiḥ praphullā iva kiṃśukāḥ
ta·to jva·la·na·saṃ·kā·śaiḥ śi·tair vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / tā·ḍi·tāḥ śak·ra·jid·bā·ṇaiḥ pra·phul·lā i·va kiṃ·śu·kāḥ
- 35
anyonyam abhisarpanto ninadantaś ca visvaram / rākṣasendrāstranirbhinnā nipetur vānararṣabhāḥ
an·yon·yam a·bhi·sar·pan·to ni·na·dan·taś ca vis·va·ram / rāk·ṣa·sen·drās·tra·nir·bhin·nā ni·pe·tur vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 36
udīkṣamāṇā gaganaṃ ke cin netreṣu tāḍitāḥ / śarair viviśur anyonyaṃ petuś ca jagatītale
u·dīk·ṣa·mā·ṇā ga·ga·naṃ ke cin net·re·ṣu tā·ḍi·tāḥ / śa·rair vi·vi·śur an·yon·yaṃ pe·tuś ca ja·ga·tī·ta·le
- 37
hanūmantaṃ ca sugrīvam aṅgadaṃ gandhamādanam / jāmbavantaṃ suṣeṇaṃ ca vegadarśinam eva ca
ha·nū·man·taṃ ca sug·rī·vam aṅ·ga·daṃ gan·dha·mā·da·nam / jām·ba·van·taṃ su·ṣe·ṇaṃ ca ve·ga·dar·śi·nam e·va ca
- 38
maindaṃ ca dvividaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ gajagomukhau / kesariṃ harilomānaṃ vidyuddaṃṣṭraṃ ca vānaram
main·daṃ ca dvi·vi·daṃ nī·laṃ ga·vāk·ṣaṃ ga·ja·go·mu·khau / ke·sa·riṃ ha·ri·lo·mā·naṃ vid·yud·daṃṣ·ṭraṃ ca vā·na·ram
- 39
sūryānanaṃ jyotimukhaṃ tathā dadhimukhaṃ harim / pāvakākṣaṃ nalaṃ caiva kumudaṃ caiva vānaram
sūr·yā·na·naṃ jyo·ti·mu·khaṃ ta·thā da·dhi·mu·khaṃ ha·rim / pā·va·kāk·ṣaṃ na·laṃ cai·va ku·mu·daṃ cai·va vā·na·ram
- 40
prāsaiḥ śūlaiḥ śitair bāṇair indrajinmantrasaṃhitaiḥ / vivyādha hariśārdūlān sarvāṃs tān rākṣasottamaḥ
prā·saiḥ śū·laiḥ śi·tair bā·ṇair in·dra·jin·man·tra·saṃ·hi·taiḥ / viv·yā·dha ha·ri·śār·dū·lān sar·vāṃs tān rāk·ṣa·sot·ta·maḥ
- 41
sa vai gadābhir hariyūthamukhyān nirbhidya bāṇais tapanīyapuṅkhaiḥ / vavarṣa rāmaṃ śaravṛṣṭijālaiḥ salakṣmaṇaṃ bhāskararaśmikalpaiḥ
sa vai ga·dā·bhir ha·ri·yū·tha·mukh·yān nir·bhid·ya bā·ṇais ta·pa·nī·ya·puṅ·khaiḥ / va·var·ṣa rā·maṃ śa·ra·vṛṣ·ṭi·jā·laiḥ sa·lak·ṣma·ṇaṃ bhās·ka·ra·raś·mi·kal·paiḥ
- 42
sa bāṇavarṣair abhivarṣyamāṇo dhārānipātān iva tān vicintya / samīkṣamāṇaḥ paramādbhutaśrī rāmas tadā lakṣmaṇam ity uvāca
sa bā·ṇa·var·ṣair a·bhi·var·ṣya·mā·ṇo dhā·rā·ni·pā·tān i·va tān vi·cin·tya / sa·mīk·ṣa·mā·ṇaḥ pa·ra·mād·bhu·taś·rī rā·mas ta·dā lak·ṣma·ṇam ity u·vā·ca
- 43
asau punar lakṣmaṇa rākṣasendro brahmāstram āśritya surendraśatruḥ / nipātayitvā harisainyam ugram asmāñ śarair ardayati prasaktam
a·sau pu·nar lak·ṣma·ṇa rāk·ṣa·sen·dro brah·mās·tram āś·rit·ya su·ren·dra·śat·ruḥ / ni·pā·ta·yit·vā ha·ri·sain·yam ug·ram as·māñ śa·rair ar·da·ya·ti pra·sak·tam
- 44
svayambhuvā dattavaro mahātmā kham āsthito 'ntarhitabhīmakāyaḥ / kathaṃ nu śakyo yudhi naṣṭadeho nihantum adyendrajid udyatāstraḥ
sva·yam·bhu·vā dat·ta·va·ro ma·hāt·mā kham ās·thi·to 'ntar·hi·ta·bhī·ma·kā·yaḥ / ka·thaṃ nu śak·yo yu·dhi naṣ·ṭa·de·ho ni·han·tum ad·yen·dra·jid ud·ya·tās·traḥ
- 45
manye svayambhūr bhagavān acintyo yasyaitad astraṃ prabhavaś ca yo 'sya / bāṇāvapātāṃs tvam ihādya dhīman mayā sahāvyagramanāḥ sahasva
man·ye sva·yam·bhūr bha·ga·vān a·cin·tyo yas·yai·tad as·traṃ pra·bha·vaś ca yo 'sya / bā·ṇā·va·pā·tāṃs tvam i·hād·ya dhī·man ma·yā sa·hāv·yag·ra·ma·nāḥ sa·has·va
- 46
pracchādayaty eṣa hi rākṣasendraḥ sarvā diśaḥ sāyakavṛṣṭijālaiḥ / etac ca sarvaṃ patitāgryavīraṃ na bhrājate vānararājasainyam
prac·chā·da·yaty e·ṣa hi rāk·ṣa·sen·draḥ sar·vā di·śaḥ sā·ya·ka·vṛṣ·ṭi·jā·laiḥ / e·tac ca sar·vaṃ pa·ti·tāg·rya·vī·raṃ na bhrā·ja·te vā·na·ra·rā·ja·sain·yam
- 47
āvāṃ tu dṛṣṭvā patitau visaṃjñau nivṛttayuddhau hataroṣaharṣau / dhruvaṃ pravekṣyaty amarārivāsaṃ asau samādāya raṇāgralakṣmīm
ā·vāṃ tu dṛṣ·ṭvā pa·ti·tau vi·saṃj·ñau ni·vṛt·ta·yud·dhau ha·ta·ro·ṣa·har·ṣau / dhru·vaṃ pra·vek·ṣyaty a·ma·rā·ri·vā·saṃ a·sau sa·mā·dā·ya ra·ṇāg·ra·lak·ṣmīm
- 48
tatas tu tāv indrajid astrajālair babhūvatus tatra tadā viśastau / sa cāpi tau tatra viṣādayitvā nanāda harṣād yudhi rākṣasendraḥ
ta·tas tu tāv in·dra·jid as·tra·jā·lair ba·bhū·va·tus tat·ra ta·dā vi·śas·tau / sa cā·pi tau tat·ra vi·ṣā·da·yit·vā na·nā·da har·ṣād yu·dhi rāk·ṣa·sen·draḥ
- 49
sa tat tadā vānararājasainyaṃ rāmaṃ ca saṃkhye sahalakṣmaṇena / viṣādayitvā sahasā viveśa purīṃ daśagrīvabhujābhiguptām
sa tat ta·dā vā·na·ra·rā·ja·sain·yaṃ rā·maṃ ca saṃkh·ye sa·ha·lak·ṣma·ṇe·na / vi·ṣā·da·yit·vā sa·ha·sā vi·ve·śa pu·rīṃ da·śag·rī·va·bhu·jā·bhi·gup·tām
Yuddhakāṇḍa · sarga 61 68 verses
- 1
tayos tadā sāditayo raṇāgre mumoha sainyaṃ hariyūthapānām / sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpi kiṃ cit pratipedire te
ta·yos ta·dā sā·di·ta·yo ra·ṇāg·re mu·mo·ha sain·yaṃ ha·ri·yū·tha·pā·nām / sug·rī·va·nī·lāṅ·ga·da·jām·ba·van·to na cā·pi kiṃ cit pra·ti·pe·di·re te
- 2
tato viṣaṇṇaṃ samavekṣya sainyaṃ vibhīṣaṇo buddhimatāṃ variṣṭhaḥ / uvāca śākhāmṛgarājavīrān āśvāsayann apratimair vacobhiḥ
ta·to vi·ṣaṇ·ṇaṃ sa·ma·vek·ṣya sain·yaṃ vi·bhī·ṣa·ṇo bud·dhi·ma·tāṃ va·riṣ·ṭhaḥ / u·vā·ca śā·khā·mṛ·ga·rā·ja·vī·rān āś·vā·sa·yann ap·ra·ti·mair va·co·bhiḥ
- 3
mā bhaiṣṭa nāsty atra viṣādakālo yad āryaputrāv avaśau viṣaṇṇau / svayambhuvo vākyam athodvahantau yat sāditāv indrajidastrajālaiḥ
mā bhaiṣ·ṭa nāsty at·ra vi·ṣā·da·kā·lo yad ār·ya·put·rāv a·va·śau vi·ṣaṇ·ṇau / sva·yam·bhu·vo vāk·yam a·thod·va·han·tau yat sā·di·tāv in·dra·ji·das·tra·jā·laiḥ
- 4
tasmai tu dattaṃ paramāstram etat svayambhuvā brāhmam amoghavegam / tan mānayantau yadi rājaputrau nipātitau ko 'tra viṣādakālaḥ
tas·mai tu dat·taṃ pa·ra·mās·tram e·tat sva·yam·bhu·vā brāh·mam a·mo·gha·ve·gam / tan mā·na·yan·tau ya·di rā·ja·put·rau ni·pā·ti·tau ko 'tra vi·ṣā·da·kā·laḥ
- 5
brāhmam astraṃ tadā dhīmān mānayitvā tu mārutiḥ / vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā hanūmāṃs tam athābravīt
brāh·mam as·traṃ ta·dā dhī·mān mā·na·yit·vā tu mā·ru·tiḥ / vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śrut·vā ha·nū·māṃs tam a·thāb·ra·vīt
- 6
etasmin nihate sainye vānarāṇāṃ tarasvinām / yo yo dhārayate prāṇāṃs taṃ tam āśvāsayāvahe
e·tas·min ni·ha·te sain·ye vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / yo yo dhā·ra·ya·te prā·ṇāṃs taṃ tam āś·vā·sa·yā·va·he
- 7
tāv ubhau yugapad vīrau hanūmad rākṣasottamau / ulkāhastau tadā rātrau raṇaśīrṣe viceratuḥ
tāv u·bhau yu·ga·pad vī·rau ha·nū·mad rāk·ṣa·sot·ta·mau / ul·kā·has·tau ta·dā rāt·rau ra·ṇa·śīr·ṣe vi·ce·ra·tuḥ
- 8
chinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ / sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ
chin·na·lāṅ·gū·la·has·to·ru·pā·dāṅ·gu·li śi·ro dha·raiḥ / sra·vad·bhiḥ kṣa·ta·jaṃ gāt·raiḥ pras·ra·vad·bhiḥ sa·man·ta·taḥ
- 9
patitaiḥ parvatākārair vānarair abhisaṃkulām / śastraiś ca patitair dīptair dadṛśāte vasuṃdharām
pa·ti·taiḥ par·va·tā·kā·rair vā·na·rair a·bhi·saṃ·ku·lām / śas·traiś ca pa·ti·tair dīp·tair da·dṛ·śā·te va·suṃ·dha·rām
- 10
sugrīvam aṅgadaṃ nīlaṃ śarabhaṃ gandhamādanam / jāmbavantaṃ suṣeṇaṃ ca vegadarśanam āhukam
sug·rī·vam aṅ·ga·daṃ nī·laṃ śa·ra·bhaṃ gan·dha·mā·da·nam / jām·ba·van·taṃ su·ṣe·ṇaṃ ca ve·ga·dar·śa·nam ā·hu·kam
- 11
maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā / vibhīṣaṇo hanūmāṃś ca dadṛśāte hatān raṇe
main·daṃ na·laṃ jyo·ti·mu·khaṃ dvi·vi·daṃ pa·na·saṃ ta·thā / vi·bhī·ṣa·ṇo ha·nū·māṃś ca da·dṛ·śā·te ha·tān ra·ṇe
- 12
saptaṣaṣṭir hatāḥ koṭyo vānarāṇāṃ tarasvinām / ahnaḥ pañcamaśeṣeṇa vallabhena svayambhuvaḥ
sap·ta·ṣaṣ·ṭir ha·tāḥ koṭ·yo vā·na·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām / ah·naḥ pañ·ca·ma·śe·ṣe·ṇa val·la·bhe·na sva·yam·bhu·vaḥ
- 13
sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ dṛṣṭvā bāṇārditaṃ balam / mārgate jāmbavantaṃ sma hanūmān savibhīṣaṇaḥ
sā·ga·rau·gha·ni·bhaṃ bhī·maṃ dṛṣ·ṭvā bā·ṇār·di·taṃ ba·lam / mār·ga·te jām·ba·van·taṃ sma ha·nū·mān sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 14
svabhāvajarayā yuktaṃ vṛddhaṃ śaraśataiś citam / prajāpatisutaṃ vīraṃ śāmyantam iva pāvakam
sva·bhā·va·ja·ra·yā yuk·taṃ vṛd·dhaṃ śa·ra·śa·taiś ci·tam / pra·jā·pa·ti·su·taṃ vī·raṃ śām·yan·tam i·va pā·va·kam
- 15
dṛṣṭvā tam upasaṃgamya paulastyo vākyam abravīt / kaccid āryaśarais tīrṣṇair na prāṇā dhvaṃsitās tava
dṛṣ·ṭvā tam u·pa·saṃ·gam·ya pau·las·tyo vāk·yam ab·ra·vīt / kac·cid ār·ya·śa·rais tīr·ṣṇair na prā·ṇā dhvaṃ·si·tās ta·va
- 16
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavān ṛkṣapuṃgavaḥ / kṛcchrād abhyudgiran vākyam idaṃ vacanam abravīt
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śrut·vā jām·ba·vān ṛk·ṣa·puṃ·ga·vaḥ / kṛc·chrād abh·yud·gi·ran vāk·yam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 17
nairṛtendramahāvīryasvareṇa tvābhilakṣaye / pīḍyamānaḥ śitair bāṇair na tvāṃ paśyāmi cakṣuṣā
nai·rṛ·ten·dra·ma·hā·vīr·yas·va·re·ṇa tvā·bhi·lak·ṣa·ye / pīḍ·ya·mā·naḥ śi·tair bā·ṇair na tvāṃ paś·yā·mi cak·ṣu·ṣā
- 18
añjanā suprajā yena mātariśvā ca nairṛta / hanūmān vānaraśreṣṭhaḥ prāṇān dhārayate kva cit
añ·ja·nā sup·ra·jā ye·na mā·ta·riś·vā ca nai·rṛ·ta / ha·nū·mān vā·na·raś·reṣ·ṭhaḥ prā·ṇān dhā·ra·ya·te kva cit
- 19
śrutvā jāmbavato vākyam uvācedaṃ vibhīṣaṇaḥ / āryaputrāv atikramya kasmāt pṛcchasi mārutim
śrut·vā jām·ba·va·to vāk·yam u·vā·ce·daṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ār·ya·put·rāv a·tik·ram·ya kas·māt pṛc·cha·si mā·ru·tim
- 20
naiva rājani sugrīve nāṅgade nāpi rāghave / ārya saṃdarśitaḥ sneho yathā vāyusute paraḥ
nai·va rā·ja·ni sug·rī·ve nāṅ·ga·de nā·pi rā·gha·ve / ār·ya saṃ·dar·śi·taḥ sne·ho ya·thā vā·yu·su·te pa·raḥ
- 21
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavān vākyam abravīt / śṛṇu nairṛtaśārdūla yasmāt pṛcchāmi mārutim
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śrut·vā jām·ba·vān vāk·yam ab·ra·vīt / śṛ·ṇu nai·rṛ·ta·śār·dū·la yas·māt pṛc·chā·mi mā·ru·tim
- 22
tasmiñ jīvati vīre tu hatam apy ahataṃ balam / hanūmaty ujjhitaprāṇe jīvanto 'pi vayaṃ hatāḥ
tas·miñ jī·va·ti vī·re tu ha·tam apy a·ha·taṃ ba·lam / ha·nū·maty uj·jhi·tap·rā·ṇe jī·van·to 'pi va·yaṃ ha·tāḥ
- 23
dhriyate mārutis tāta mārutapratimo yadi / vaiśvānarasamo vīrye jīvitāśā tato bhavet
dhri·ya·te mā·ru·tis tā·ta mā·ru·tap·ra·ti·mo ya·di / vaiś·vā·na·ra·sa·mo vīr·ye jī·vi·tā·śā ta·to bha·vet
- 24
tato vṛddham upāgamya niyamenābhyavādayat / gṛhya jāmbavataḥ pādau hanūmān mārutātmajaḥ
ta·to vṛd·dham u·pā·gam·ya ni·ya·me·nābh·ya·vā·da·yat / gṛh·ya jām·ba·va·taḥ pā·dau ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 25
śrutvā hanumato vākyaṃ tathāpi vyathitendriyaḥ / punarjātam ivātmānaṃ sa mene ṛkṣapuṃgavaḥ
śrut·vā ha·nu·ma·to vāk·yaṃ ta·thā·pi vya·thi·ten·dri·yaḥ / pu·nar·jā·tam i·vāt·mā·naṃ sa me·ne ṛk·ṣa·puṃ·ga·vaḥ
- 26
tato 'bravīn mahātejā hanūmantaṃ sa jāmbavān / āgaccha hariśārdūlavānarāṃs trātum arhasi
ta·to 'bra·vīn ma·hā·te·jā ha·nū·man·taṃ sa jām·ba·vān / ā·gac·cha ha·ri·śār·dū·la·vā·na·rāṃs trā·tum ar·ha·si
- 27
nānyo vikramaparyāptas tvam eṣāṃ paramaḥ sakhā / tvatparākramakālo 'yaṃ nānyaṃ paśyāmi kañ cana
nān·yo vik·ra·ma·par·yāp·tas tvam e·ṣāṃ pa·ra·maḥ sa·khā / tvat·pa·rāk·ra·ma·kā·lo 'yaṃ nān·yaṃ paś·yā·mi kañ ca·na
- 28
ṛkṣavānaravīrāṇām anīkāni praharṣaya / viśalyau kuru cāpy etau sāditau rāmalakṣmaṇau
ṛk·ṣa·vā·na·ra·vī·rā·ṇām a·nī·kā·ni pra·har·ṣa·ya / vi·śal·yau ku·ru cāpy e·tau sā·di·tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 29
gatvā paramam adhvānam upary upari sāgaram / himavantaṃ nagaśreṣṭhaṃ hanūman gantum arhasi
gat·vā pa·ra·mam adh·vā·nam u·pary u·pa·ri sā·ga·ram / hi·ma·van·taṃ na·gaś·reṣ·ṭhaṃ ha·nū·man gan·tum ar·ha·si
- 30
tataḥ kāñcanam atyugram ṛṣabhaṃ parvatottamam / kailāsaśikharaṃ cāpi drakṣyasy ariniṣūdana
ta·taḥ kāñ·ca·nam at·yug·ram ṛ·ṣa·bhaṃ par·va·tot·ta·mam / kai·lā·sa·śi·kha·raṃ cā·pi drak·ṣyasy a·ri·ni·ṣū·da·na
- 31
tayoḥ śikharayor madhye pradīptam atulaprabham / sarvauṣadhiyutaṃ vīra drakṣyasy auṣadhiparvatam
ta·yoḥ śi·kha·ra·yor madh·ye pra·dīp·tam a·tu·lap·ra·bham / sar·vau·ṣa·dhi·yu·taṃ vī·ra drak·ṣyasy au·ṣa·dhi·par·va·tam
- 32
tasya vānaraśārdūlacatasro mūrdhni saṃbhavāḥ / drakṣyasy oṣadhayo dīptā dīpayantyo diśo daśa
tas·ya vā·na·ra·śār·dū·la·ca·tas·ro mūr·dhni saṃ·bha·vāḥ / drak·ṣyasy o·ṣa·dha·yo dīp·tā dī·pa·yan·tyo di·śo da·śa
- 33
mṛtasaṃjīvanīṃ caiva viśalyakaraṇīm api / sauvarṇakaraṇīṃ caiva saṃdhānīṃ ca mahauṣadhīm
mṛ·ta·saṃ·jī·va·nīṃ cai·va vi·śal·ya·ka·ra·ṇīm a·pi / sau·var·ṇa·ka·ra·ṇīṃ cai·va saṃ·dhā·nīṃ ca ma·hau·ṣa·dhīm
- 34
tāḥ sarvā hanuman gṛhya kṣipram āgantum arhasi / āśvāsaya harīn prāṇair yojya gandhavahātmajaḥ
tāḥ sar·vā ha·nu·man gṛh·ya kṣip·ram ā·gan·tum ar·ha·si / āś·vā·sa·ya ha·rīn prā·ṇair yoj·ya gan·dha·va·hāt·ma·jaḥ
- 35
śrutvā jāmbavato vākyaṃ hanūmān haripuṃgavaḥ / āpūryata baloddharṣais toyavegair ivārṇavaḥ
śrut·vā jām·ba·va·to vāk·yaṃ ha·nū·mān ha·ri·puṃ·ga·vaḥ / ā·pūr·ya·ta ba·lod·dhar·ṣais to·ya·ve·gair i·vār·ṇa·vaḥ
- 36
sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayan parvatottaram / hanūmān dṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ
sa par·va·ta·ta·ṭāg·ras·thaḥ pī·ḍa·yan par·va·tot·ta·ram / ha·nū·mān dṛś·ya·te vī·ro dvi·tī·ya i·va par·va·taḥ
- 37
haripādavinirbhinno niṣasāda sa parvataḥ / na śaśāka tadātmānaṃ soḍhuṃ bhṛśanipīḍitaḥ
ha·ri·pā·da·vi·nir·bhin·no ni·ṣa·sā·da sa par·va·taḥ / na śa·śā·ka ta·dāt·mā·naṃ so·ḍhuṃ bhṛ·śa·ni·pī·ḍi·taḥ
- 38
tasya petur nagā bhūmau harivegāc ca jajvaluḥ / śṛṅgāṇi ca vyakīryanta pīḍitasya hanūmatā
tas·ya pe·tur na·gā bhū·mau ha·ri·ve·gāc ca jaj·va·luḥ / śṛṅ·gā·ṇi ca vya·kīr·yan·ta pī·ḍi·tas·ya ha·nū·ma·tā
- 39
tasmin saṃpīḍyamāne tu bhagnadrumaśilātale / na śekur vānarāḥ sthātuṃ ghūrṇamāne nagottame
tas·min saṃ·pīḍ·ya·mā·ne tu bhag·nad·ru·ma·śi·lā·ta·le / na śe·kur vā·na·rāḥ sthā·tuṃ ghūr·ṇa·mā·ne na·got·ta·me
- 40
sa ghūrṇitamahādvārā prabhagnagṛhagopurā / laṅkā trāsākulā rātrau pranṛttevābhavat tadā
sa ghūr·ṇi·ta·ma·hād·vā·rā pra·bhag·na·gṛ·ha·go·pu·rā / laṅ·kā trā·sā·ku·lā rāt·rau pra·nṛt·te·vā·bha·vat ta·dā
- 41
pṛthivīdharasaṃkāśo nipīḍya dharaṇīdharam / pṛthivīṃ kṣobhayām āsa sārṇavāṃ mārutātmajaḥ
pṛ·thi·vī·dha·ra·saṃ·kā·śo ni·pīḍ·ya dha·ra·ṇī·dha·ram / pṛ·thi·vīṃ kṣo·bha·yām ā·sa sār·ṇa·vāṃ mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 42
padbhyāṃ tu śailam āpīḍya vaḍavāmukhavan mukham / vivṛtyograṃ nanādoccais trāsayann iva rākṣasān
pad·bhyāṃ tu śai·lam ā·pīḍ·ya va·ḍa·vā·mu·kha·van mu·kham / vi·vṛt·yog·raṃ na·nā·doc·cais trā·sa·yann i·va rāk·ṣa·sān
- 43
tasya nānadyamānasya śrutvā ninadam adbhutam / laṅkāsthā rākṣasāḥ sarve na śekuḥ spandituṃ bhayāt
tas·ya nā·nad·ya·mā·nas·ya śrut·vā ni·na·dam ad·bhu·tam / laṅ·kās·thā rāk·ṣa·sāḥ sar·ve na śe·kuḥ span·di·tuṃ bha·yāt
- 44
namaskṛtvātha rāmāya mārutir bhīmavikramaḥ / rāghavārthe paraṃ karma samaihata paraṃtapaḥ
na·mas·kṛt·vā·tha rā·mā·ya mā·ru·tir bhī·ma·vik·ra·maḥ / rā·gha·vār·the pa·raṃ kar·ma sa·mai·ha·ta pa·raṃ·ta·paḥ
- 45
sa puccham udyamya bhujaṃgakalpaṃ vinamya pṛṣṭhaṃ śravaṇe nikuñcya / vivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābham āpupluve vyomni sa caṇḍavegaḥ
sa puc·cham ud·yam·ya bhu·jaṃ·ga·kal·paṃ vi·nam·ya pṛṣ·ṭhaṃ śra·va·ṇe ni·kuñ·cya / vi·vṛt·ya vak·traṃ va·ḍa·vā·mu·khā·bham ā·pup·lu·ve vyom·ni sa caṇ·ḍa·ve·gaḥ
- 46
sa vṛkṣaṣaṇḍāṃs tarasā jahāra śailāñ śilāḥ prākṛtavānarāṃś ca / bāhūruvegoddhatasaṃpraṇunnās te kṣīṇavegāḥ salile nipetuḥ
sa vṛk·ṣa·ṣaṇ·ḍāṃs ta·ra·sā ja·hā·ra śai·lāñ śi·lāḥ prā·kṛ·ta·vā·na·rāṃś ca / bā·hū·ru·ve·god·dha·ta·saṃp·ra·ṇun·nās te kṣī·ṇa·ve·gāḥ sa·li·le ni·pe·tuḥ
- 47
sa tau prasāryoragabhogakalpau bhujau bhujaṃgārinikāśavīryaḥ / jagāma meruṃ nagarājam agryaṃ diśaḥ prakarṣann iva vāyusūnuḥ
sa tau pra·sār·yo·ra·ga·bho·ga·kal·pau bhu·jau bhu·jaṃ·gā·ri·ni·kā·śa·vīr·yaḥ / ja·gā·ma me·ruṃ na·ga·rā·jam ag·ryaṃ di·śaḥ pra·kar·ṣann i·va vā·yu·sū·nuḥ
- 48
sa sāgaraṃ ghūrṇitavīcimālaṃ tadā bhṛśaṃ bhrāmitasarvasattvam / samīkṣamāṇaḥ sahasā jagāma cakraṃ yathā viṣṇukarāgramuktam
sa sā·ga·raṃ ghūr·ṇi·ta·vī·ci·mā·laṃ ta·dā bhṛ·śaṃ bhrā·mi·ta·sar·va·sat·tvam / sa·mīk·ṣa·mā·ṇaḥ sa·ha·sā ja·gā·ma cak·raṃ ya·thā viṣ·ṇu·ka·rāg·ra·muk·tam
- 49
sa parvatān vṛkṣagaṇān sarāṃsi nadīs taṭākāni purottamāni / sphītāñjanāṃs tān api saṃprapaśyañ jagāma vegāt pitṛtulyavegaḥ
sa par·va·tān vṛk·ṣa·ga·ṇān sa·rāṃ·si na·dīs ta·ṭā·kā·ni pu·rot·ta·mā·ni / sphī·tāñ·ja·nāṃs tān a·pi saṃp·ra·paś·yañ ja·gā·ma ve·gāt pi·tṛ·tul·ya·ve·gaḥ
- 50
ādityapatham āśritya jagāma sa gataśramaḥ / sa dadarśa hariśreṣṭho himavantaṃ nagottamam
ā·dit·ya·pa·tham āś·rit·ya ja·gā·ma sa ga·taś·ra·maḥ / sa da·dar·śa ha·riś·reṣ·ṭho hi·ma·van·taṃ na·got·ta·mam
- 51
nānāprasravaṇopetaṃ bahukaṃdaranirjharam / śvetābhracayasaṃkāśaiḥ śikharaiś cārudarśanaiḥ
nā·nāp·ras·ra·va·ṇo·pe·taṃ ba·hu·kaṃ·da·ra·nir·jha·ram / śve·tābh·ra·ca·ya·saṃ·kā·śaiḥ śi·kha·raiś cā·ru·dar·śa·naiḥ
- 52
sa taṃ samāsādya mahānagendram atipravṛddhottamaghoraśṛṅgam / dadarśa puṇyāni mahāśramāṇi surarṣisaṃghottamasevitāni
sa taṃ sa·mā·sād·ya ma·hā·na·gen·dram a·tip·ra·vṛd·dhot·ta·ma·gho·ra·śṛṅ·gam / da·dar·śa puṇ·yā·ni ma·hāś·ra·mā·ṇi su·rar·ṣi·saṃ·ghot·ta·ma·se·vi·tā·ni
- 53
sa brahmakośaṃ rajatālayaṃ ca śakrālayaṃ rudraśarapramokṣam / hayānanaṃ brahmaśiraś ca dīptaṃ dadarśa vaivasvata kiṃkarāṃś ca
sa brah·ma·ko·śaṃ ra·ja·tā·la·yaṃ ca śak·rā·la·yaṃ rud·ra·śa·rap·ra·mok·ṣam / ha·yā·na·naṃ brah·ma·śi·raś ca dīp·taṃ da·dar·śa vai·vas·va·ta kiṃ·ka·rāṃś ca
- 54
vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca / brahmāsanaṃ śaṃkarakārmukaṃ ca dadarśa nābhiṃ ca vasuṃdharāyāḥ
vaj·rā·la·yaṃ vaiś·va·ra·ṇā·la·yaṃ ca sūr·yap·ra·bhaṃ sūr·ya·ni·ban·dha·naṃ ca / brah·mā·sa·naṃ śaṃ·ka·ra·kār·mu·kaṃ ca da·dar·śa nā·bhiṃ ca va·suṃ·dha·rā·yāḥ
- 55
kailāsam agryaṃ himavacchilāṃ ca tatharṣabhaṃ kāñcanaśailam agryam / sa dīptasarvauṣadhisaṃpradīptaṃ dadarśa sarvauṣadhiparvatendram
kai·lā·sam ag·ryaṃ hi·ma·vac·chi·lāṃ ca ta·thar·ṣa·bhaṃ kāñ·ca·na·śai·lam ag·ryam / sa dīp·ta·sar·vau·ṣa·dhi·saṃp·ra·dīp·taṃ da·dar·śa sar·vau·ṣa·dhi·par·va·ten·dram
- 56
sa taṃ samīkṣyānalaraśmidīptaṃ visiṣmiye vāsavadūtasūnuḥ / āplutya taṃ cauṣadhiparvatendraṃ tatrauṣadhīnāṃ vicayaṃ cakāra
sa taṃ sa·mīk·ṣyā·na·la·raś·mi·dīp·taṃ vi·siṣ·mi·ye vā·sa·va·dū·ta·sū·nuḥ / āp·lut·ya taṃ cau·ṣa·dhi·par·va·ten·draṃ tat·rau·ṣa·dhī·nāṃ vi·ca·yaṃ ca·kā·ra
- 57
sa yojanasahasrāṇi samatītya mahākapiḥ / divyauṣadhidharaṃ śailaṃ vyacaran mārutātmajaḥ
sa yo·ja·na·sa·has·rā·ṇi sa·ma·tīt·ya ma·hā·ka·piḥ / div·yau·ṣa·dhi·dha·raṃ śai·laṃ vya·ca·ran mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 58
mahauṣadhyas tu tāḥ sarvās tasmin parvatasattame / vijñāyārthinam āyāntaṃ tato jagmur adarśanam
ma·hau·ṣadh·yas tu tāḥ sar·vās tas·min par·va·ta·sat·ta·me / vij·ñā·yār·thi·nam ā·yān·taṃ ta·to jag·mur a·dar·śa·nam
- 59
sa tā mahātmā hanumān apaśyaṃś cukopa kopāc ca bhṛśaṃ nanāda / amṛṣyamāṇo 'gninikāśacakṣur mahīdharendraṃ tam uvāca vākyam
sa tā ma·hāt·mā ha·nu·mān a·paś·yaṃś cu·ko·pa ko·pāc ca bhṛ·śaṃ na·nā·da / a·mṛṣ·ya·mā·ṇo 'gni·ni·kā·śa·cak·ṣur ma·hī·dha·ren·draṃ tam u·vā·ca vāk·yam
- 60
kim etad evaṃ suviniścitaṃ te yad rāghave nāsi kṛtānukampaḥ / paśyādya madbāhubalābhibhūto vikīrṇam ātmānam atho nagendra
kim e·tad e·vaṃ su·vi·niś·ci·taṃ te yad rā·gha·ve nā·si kṛ·tā·nu·kam·paḥ / paś·yād·ya mad·bā·hu·ba·lā·bhi·bhū·to vi·kīr·ṇam āt·mā·nam a·tho na·gen·dra
- 61
sa tasya śṛṅgaṃ sanagaṃ sanāgaṃ sakāñcanaṃ dhātusahasrajuṣṭam / vikīrṇakūṭaṃ calitāgrasānuṃ pragṛhya vegāt sahasonmamātha
sa tas·ya śṛṅ·gaṃ sa·na·gaṃ sa·nā·gaṃ sa·kāñ·ca·naṃ dhā·tu·sa·has·ra·juṣ·ṭam / vi·kīr·ṇa·kū·ṭaṃ ca·li·tāg·ra·sā·nuṃ pra·gṛh·ya ve·gāt sa·ha·son·ma·mā·tha
- 62
sa taṃ samutpāṭya kham utpapāta vitrāsya lokān sasurān surendrān / saṃstūyamānaḥ khacarair anekair jagāma vegād garuḍogravīryaḥ
sa taṃ sa·mut·pāṭ·ya kham ut·pa·pā·ta vit·rās·ya lo·kān sa·su·rān su·ren·drān / saṃs·tū·ya·mā·naḥ kha·ca·rair a·ne·kair ja·gā·ma ve·gād ga·ru·ḍog·ra·vīr·yaḥ
- 63
sa bhāskarādhvānam anuprapannas tad bhāskarābhaṃ śikharaṃ pragṛhya / babhau tadā bhāskarasaṃnikāśo raveḥ samīpe pratibhāskarābhaḥ
sa bhās·ka·rādh·vā·nam a·nup·ra·pan·nas tad bhās·ka·rā·bhaṃ śi·kha·raṃ pra·gṛh·ya / ba·bhau ta·dā bhās·ka·ra·saṃ·ni·kā·śo ra·veḥ sa·mī·pe pra·ti·bhās·ka·rā·bhaḥ
- 64
sa tena śailena bhṛśaṃ rarāja śailopamo gandhavahātmajas tu / sahasradhāreṇa sapāvakena cakreṇa khe viṣṇur ivoddhṛtena
sa te·na śai·le·na bhṛ·śaṃ ra·rā·ja śai·lo·pa·mo gan·dha·va·hāt·ma·jas tu / sa·has·ra·dhā·re·ṇa sa·pā·va·ke·na cak·re·ṇa khe viṣ·ṇur i·vod·dhṛ·te·na
- 65
taṃ vānarāḥ prekṣya tadā vineduḥ sa tān api prekṣya mudā nanāda / teṣāṃ samudghuṣṭaravaṃ niśamya laṅkālayā bhīmataraṃ vineduḥ
taṃ vā·na·rāḥ prek·ṣya ta·dā vi·ne·duḥ sa tān a·pi prek·ṣya mu·dā na·nā·da / te·ṣāṃ sa·mud·ghuṣ·ṭa·ra·vaṃ ni·śam·ya laṅ·kā·la·yā bhī·ma·ta·raṃ vi·ne·duḥ
- 66
tato mahātmā nipapāta tasmiñ śailottame vānarasainyamadhye / haryuttamebhyaḥ śirasābhivādya vibhīṣaṇaṃ tatra ca sasvaje saḥ
ta·to ma·hāt·mā ni·pa·pā·ta tas·miñ śai·lot·ta·me vā·na·ra·sain·ya·madh·ye / har·yut·ta·mebh·yaḥ śi·ra·sā·bhi·vād·ya vi·bhī·ṣa·ṇaṃ tat·ra ca sas·va·je saḥ
- 67
tāv apy ubhau mānuṣarājaputrau taṃ gandham āghrāya mahauṣadhīnām / babhūvatus tatra tadā viśalyāv uttasthur anye ca haripravīrāḥ
tāv apy u·bhau mā·nu·ṣa·rā·ja·put·rau taṃ gan·dham āgh·rā·ya ma·hau·ṣa·dhī·nām / ba·bhū·va·tus tat·ra ta·dā vi·śal·yāv ut·tas·thur an·ye ca ha·rip·ra·vī·rāḥ
- 68
tato harir gandhavahātmajas tu tam oṣadhīśailam udagravīryaḥ / nināya vegād dhimavantam eva punaś ca rāmeṇa samājagāma
ta·to ha·rir gan·dha·va·hāt·ma·jas tu tam o·ṣa·dhī·śai·lam u·dag·ra·vīr·yaḥ / ni·nā·ya ve·gād dhi·ma·van·tam e·va pu·naś ca rā·me·ṇa sa·mā·ja·gā·ma
Yuddhakāṇḍa · sarga 62 52 verses
- 1
tato 'bravīn mahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ / arthyaṃ vijāpayaṃś cāpi hanūmantaṃ mahābalam
ta·to 'bra·vīn ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vo vā·na·rā·dhi·paḥ / ar·thyaṃ vi·jā·pa·yaṃś cā·pi ha·nū·man·taṃ ma·hā·ba·lam
- 2
yato hataḥ kumbhakarṇaḥ kumārāś ca niṣūditāḥ / nedānīm upanirhāraṃ rāvaṇo dātum arhati
ya·to ha·taḥ kum·bha·kar·ṇaḥ ku·mā·rāś ca ni·ṣū·di·tāḥ / ne·dā·nīm u·pa·nir·hā·raṃ rā·va·ṇo dā·tum ar·ha·ti
- 3
ye ye mahābalāḥ santi laghavaś ca plavaṃgamāḥ / laṅkām abhyutpatantv āśu gṛhyolkāḥ plavagarṣabhāḥ
ye ye ma·hā·ba·lāḥ san·ti la·gha·vaś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / laṅ·kām abh·yut·pa·tantv ā·śu gṛh·yol·kāḥ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 4
tato 'staṃ gata āditye raudre tasmin niśāmukhe / laṅkām abhimukhāḥ solkā jagmus te plavagarṣabhāḥ
ta·to 'staṃ ga·ta ā·dit·ye raud·re tas·min ni·śā·mu·khe / laṅ·kām a·bhi·mu·khāḥ sol·kā jag·mus te pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 5
ulkāhastair harigaṇaiḥ sarvataḥ samabhidrutāḥ / ārakṣasthā virūpākṣāḥ sahasā vipradudruvuḥ
ul·kā·has·tair ha·ri·ga·ṇaiḥ sar·va·taḥ sa·ma·bhid·ru·tāḥ / ā·rak·ṣas·thā vi·rū·pāk·ṣāḥ sa·ha·sā vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 6
gopurāṭṭa pratolīṣu caryāsu vividhāsu ca / prāsādeṣu ca saṃhṛṣṭāḥ sasṛjus te hutāśanam
go·pu·rāṭ·ṭa pra·to·lī·ṣu car·yā·su vi·vi·dhā·su ca / prā·sā·de·ṣu ca saṃ·hṛṣ·ṭāḥ sa·sṛ·jus te hu·tā·śa·nam
- 7
teṣāṃ gṛhasahasrāṇi dadāha hutabhuk tadā / āvāsān rākṣasānāṃ ca sarveṣāṃ gṛhamedhinām
te·ṣāṃ gṛ·ha·sa·has·rā·ṇi da·dā·ha hu·ta·bhuk ta·dā / ā·vā·sān rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sar·ve·ṣāṃ gṛ·ha·me·dhi·nām
- 8
hemacitratanutrāṇāṃ sragdāmāmbaradhāriṇām / sīdhupānacalākṣāṇāṃ madavihvalagāminām
he·ma·cit·ra·ta·nut·rā·ṇāṃ srag·dā·mām·ba·ra·dhā·ri·ṇām / sī·dhu·pā·na·ca·lāk·ṣā·ṇāṃ ma·da·vih·va·la·gā·mi·nām
- 9
kāntālambitavastrāṇāṃ śatrusaṃjātamanyunām / gadāśūlāsi hastānāṃ khādatāṃ pibatām api
kān·tā·lam·bi·ta·vas·trā·ṇāṃ śat·ru·saṃ·jā·ta·man·yu·nām / ga·dā·śū·lā·si has·tā·nāṃ khā·da·tāṃ pi·ba·tām a·pi
- 10
śayaneṣu mahārheṣu prasuptānāṃ priyaiḥ saha / trastānāṃ gacchatāṃ tūrṇaṃ putrān ādāya sarvataḥ
śa·ya·ne·ṣu ma·hār·he·ṣu pra·sup·tā·nāṃ pri·yaiḥ sa·ha / tras·tā·nāṃ gac·cha·tāṃ tūr·ṇaṃ put·rān ā·dā·ya sar·va·taḥ
- 11
teṣāṃ gṛhasahasrāṇi tadā laṅkānivāsinām / adahat pāvakas tatra jajvāla ca punaḥ punaḥ
te·ṣāṃ gṛ·ha·sa·has·rā·ṇi ta·dā laṅ·kā·ni·vā·si·nām / a·da·hat pā·va·kas tat·ra jaj·vā·la ca pu·naḥ pu·naḥ
- 12
sāravanti mahārhāṇi gambhīraguṇavanti ca / hemacandrārdhacandrāṇi candraśālonnatāni ca
sā·ra·van·ti ma·hār·hā·ṇi gam·bhī·ra·gu·ṇa·van·ti ca / he·ma·can·drār·dha·can·drā·ṇi can·dra·śā·lon·na·tā·ni ca
- 13
ratnacitragavākṣāṇi sādhiṣṭhānāni sarvaśaḥ / maṇividrumacitrāṇi spṛśantīva ca bhāskaram
rat·na·cit·ra·ga·vāk·ṣā·ṇi sā·dhiṣ·ṭhā·nā·ni sar·va·śaḥ / ma·ṇi·vid·ru·ma·cit·rā·ṇi spṛ·śan·tī·va ca bhās·ka·ram
- 14
krauñcabarhiṇavīṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca nisvanaiḥ / nāditāny acalābhāni veśmāny agnir dadāha saḥ
krauñ·ca·bar·hi·ṇa·vī·ṇā·nāṃ bhū·ṣa·ṇā·nāṃ ca nis·va·naiḥ / nā·di·tāny a·ca·lā·bhā·ni veś·māny ag·nir da·dā·ha saḥ
- 15
jvalanena parītāni toraṇāni cakāśire / vidyudbhir iva naddhāni meghajālāni gharmage
jva·la·ne·na pa·rī·tā·ni to·ra·ṇā·ni ca·kā·śi·re / vid·yud·bhir i·va nad·dhā·ni me·gha·jā·lā·ni ghar·ma·ge
- 16
vimāneṣu prasuptāś ca dahyamānā varāṅganāḥ / tyaktābharaṇasaṃyogā hāhety uccair vicukruśaḥ
vi·mā·ne·ṣu pra·sup·tāś ca dah·ya·mā·nā va·rāṅ·ga·nāḥ / tyak·tā·bha·ra·ṇa·saṃ·yo·gā hā·hety uc·cair vi·cuk·ru·śaḥ
- 17
tatra cāgniparītāni nipetur bhavanāny api / vajrivajrahatānīva śikharāṇi mahāgireḥ
tat·ra cāg·ni·pa·rī·tā·ni ni·pe·tur bha·va·nāny a·pi / vaj·ri·vaj·ra·ha·tā·nī·va śi·kha·rā·ṇi ma·hā·gi·reḥ
- 18
tāni nirdahyamānāni dūrataḥ pracakāśire / himavacchikharāṇīva dīptauṣadhivanāni ca
tā·ni nir·dah·ya·mā·nā·ni dū·ra·taḥ pra·ca·kā·śi·re / hi·ma·vac·chi·kha·rā·ṇī·va dīp·tau·ṣa·dhi·va·nā·ni ca
- 19
harmyāgrair dahyamānaiś ca jvālāprajvalitair api / rātrau sā dṛśyate laṅkā puṣpitair iva kiṃśukaiḥ
har·myāg·rair dah·ya·mā·naiś ca jvā·lāp·raj·va·li·tair a·pi / rāt·rau sā dṛś·ya·te laṅ·kā puṣ·pi·tair i·va kiṃ·śu·kaiḥ
- 20
hastyadhyakṣair gajair muktair muktaiś ca turagair api / babhūva laṅkā lokānte bhrāntagrāha ivārṇavaḥ
has·tyadh·yak·ṣair ga·jair muk·tair muk·taiś ca tu·ra·gair a·pi / ba·bhū·va laṅ·kā lo·kān·te bhrān·tag·rā·ha i·vār·ṇa·vaḥ
- 21
aśvaṃ muktaṃ gajo dṛṣṭvā kaccid bhīto 'pasarpati / bhīto bhītaṃ gajaṃ dṛṣṭvā kva cid aśvo nivartate
aś·vaṃ muk·taṃ ga·jo dṛṣ·ṭvā kac·cid bhī·to 'pa·sar·pa·ti / bhī·to bhī·taṃ ga·jaṃ dṛṣ·ṭvā kva cid aś·vo ni·var·ta·te
- 22
sā babhūva muhūrtena haribhir dīpitā purī / lokasyāsya kṣaye ghore pradīpteva vasuṃdharā
sā ba·bhū·va mu·hūr·te·na ha·ri·bhir dī·pi·tā pu·rī / lo·kas·yās·ya kṣa·ye gho·re pra·dīp·te·va va·suṃ·dha·rā
- 23
nārī janasya dhūmena vyāptasyoccair vineduṣaḥ / svano jvalanataptasya śuśruve daśayojanam
nā·rī ja·nas·ya dhū·me·na vyāp·tas·yoc·cair vi·ne·du·ṣaḥ / sva·no jva·la·na·tap·tas·ya śuś·ru·ve da·śa·yo·ja·nam
- 24
pradagdhakāyān aparān rākṣasān nirgatān bahiḥ / sahasābhyutpatanti sma harayo 'tha yuyutsavaḥ
pra·dag·dha·kā·yān a·pa·rān rāk·ṣa·sān nir·ga·tān ba·hiḥ / sa·ha·sābh·yut·pa·tan·ti sma ha·ra·yo 'tha yu·yut·sa·vaḥ
- 25
udghuṣṭaṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ / diśo daśa samudraṃ ca pṛthivīṃ cānvanādayat
ud·ghuṣ·ṭaṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca rāk·ṣa·sā·nāṃ ca nis·va·naḥ / di·śo da·śa sa·mud·raṃ ca pṛ·thi·vīṃ cān·va·nā·da·yat
- 26
viśalyau tu mahātmānau tāv ubhau rāmalakṣmaṇau / asaṃbhrāntau jagṛhatus tāv ubhau dhanuṣī vare
vi·śal·yau tu ma·hāt·mā·nau tāv u·bhau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / a·saṃbh·rān·tau ja·gṛ·ha·tus tāv u·bhau dha·nu·ṣī va·re
- 27
tato visphārayāṇasya rāmasya dhanur uttamam / babhūva tumulaḥ śabdo rākṣasānāṃ bhayāvahaḥ
ta·to vis·phā·ra·yā·ṇas·ya rā·mas·ya dha·nur ut·ta·mam / ba·bhū·va tu·mu·laḥ śab·do rāk·ṣa·sā·nāṃ bha·yā·va·haḥ
- 28
aśobhata tadā rāmo dhanur visphārayan mahat / bhagavān iva saṃkruddho bhavo vedamayaṃ dhanuḥ
a·śo·bha·ta ta·dā rā·mo dha·nur vis·phā·ra·yan ma·hat / bha·ga·vān i·va saṃk·rud·dho bha·vo ve·da·ma·yaṃ dha·nuḥ
- 29
vānarodghuṣṭaghoṣaś ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ / jyāśabdaś cāpi rāmasya trayaṃ vyāpa diśo daśa
vā·na·rod·ghuṣ·ṭa·gho·ṣaś ca rāk·ṣa·sā·nāṃ ca nis·va·naḥ / jyā·śab·daś cā·pi rā·mas·ya tra·yaṃ vyā·pa di·śo da·śa
- 30
tasya kārmukamuktaiś ca śarais tatpuragopuram / kailāsaśṛṅgapratimaṃ vikīrṇam apatad bhuvi
tas·ya kār·mu·ka·muk·taiś ca śa·rais tat·pu·ra·go·pu·ram / kai·lā·sa·śṛṅ·gap·ra·ti·maṃ vi·kīr·ṇam a·pa·tad bhu·vi
- 31
tato rāmaśarān dṛṣṭvā vimāneṣu gṛheṣu ca / saṃnāho rākṣasendrāṇāṃ tumulaḥ samapadyata
ta·to rā·ma·śa·rān dṛṣ·ṭvā vi·mā·ne·ṣu gṛ·he·ṣu ca / saṃ·nā·ho rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ tu·mu·laḥ sa·ma·pad·ya·ta
- 32
teṣāṃ saṃnahyamānānāṃ siṃhanādaṃ ca kurvatām / śarvarī rākṣasendrāṇāṃ raudrīva samapadyata
te·ṣāṃ saṃ·nah·ya·mā·nā·nāṃ siṃ·ha·nā·daṃ ca kur·va·tām / śar·va·rī rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ raud·rī·va sa·ma·pad·ya·ta
- 33
ādiṣṭā vānarendrās te sugrīveṇa mahātmanā / āsannā dvāram āsādya yudhyadhvaṃ plavagarṣabhāḥ
ā·diṣ·ṭā vā·na·ren·drās te sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / ā·san·nā dvā·ram ā·sād·ya yudh·yadh·vaṃ pla·va·gar·ṣa·bhāḥ
- 34
yaś ca vo vitathaṃ kuryāt tatra tatra vyavasthitaḥ / sa hantavyo 'bhisaṃplutya rājaśāsanadūṣakaḥ
yaś ca vo vi·ta·thaṃ kur·yāt tat·ra tat·ra vya·vas·thi·taḥ / sa han·tav·yo 'bhi·saṃp·lut·ya rā·ja·śā·sa·na·dū·ṣa·kaḥ
- 35
teṣu vānaramukhyeṣu dīptolkojjvalapāṇiṣu / sthiteṣu dvāram āsādya rāvaṇaṃ manyur āviśat
te·ṣu vā·na·ra·mukh·ye·ṣu dīp·tol·koj·jva·la·pā·ṇi·ṣu / sthi·te·ṣu dvā·ram ā·sād·ya rā·va·ṇaṃ man·yur ā·vi·śat
- 36
tasya jṛmbhitavikṣepād vyāmiśrā vai diśo daśa / rūpavān iva rudrasya manyur gātreṣv adṛśyata
tas·ya jṛm·bhi·ta·vik·ṣe·pād vyā·miś·rā vai di·śo da·śa / rū·pa·vān i·va rud·ras·ya man·yur gāt·reṣv a·dṛś·ya·ta
- 37
sa nikumbhaṃ ca kumbhaṃ ca kumbhakarṇātmajāv ubhau / preṣayām āsa saṃkruddho rākṣasair bahubhiḥ saha
sa ni·kum·bhaṃ ca kum·bhaṃ ca kum·bha·kar·ṇāt·ma·jāv u·bhau / pre·ṣa·yām ā·sa saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sair ba·hu·bhiḥ sa·ha
- 38
śaśāsa caiva tān sarvān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ / rākṣasā gacchatātraiva siṃhanādaṃ ca nādayan
śa·śā·sa cai·va tān sar·vān rāk·ṣa·sān rāk·ṣa·seś·va·raḥ / rāk·ṣa·sā gac·cha·tāt·rai·va siṃ·ha·nā·daṃ ca nā·da·yan
- 39
tatas tu coditās tena rākṣasā jvalitāyudhāḥ / laṅkāyā niryayur vīrāḥ praṇadantaḥ punaḥ punaḥ
ta·tas tu co·di·tās te·na rāk·ṣa·sā jva·li·tā·yu·dhāḥ / laṅ·kā·yā nir·ya·yur vī·rāḥ pra·ṇa·dan·taḥ pu·naḥ pu·naḥ
- 40
bhīmāśvarathamātaṃgaṃ nānāpatti samākulam / dīptaśūlagadākhaḍgaprāsatomarakārmukam
bhī·māś·va·ra·tha·mā·taṃ·gaṃ nā·nā·pat·ti sa·mā·ku·lam / dīp·ta·śū·la·ga·dā·khaḍ·gap·rā·sa·to·ma·ra·kār·mu·kam
- 41
tad rākṣasabalaṃ ghoraṃ bhīmavikramapauruṣam / dadṛśe jvalitaprāsaṃ kiṅkiṇīśatanāditam
tad rāk·ṣa·sa·ba·laṃ gho·raṃ bhī·ma·vik·ra·ma·pau·ru·ṣam / da·dṛ·śe jva·li·tap·rā·saṃ kiṅ·ki·ṇī·śa·ta·nā·di·tam
- 42
hemajālācitabhujaṃ vyāveṣṭitaparaśvadham / vyāghūrṇitamahāśastraṃ bāṇasaṃsaktakārmukam
he·ma·jā·lā·ci·ta·bhu·jaṃ vyā·veṣ·ṭi·ta·pa·raś·va·dham / vyā·ghūr·ṇi·ta·ma·hā·śas·traṃ bā·ṇa·saṃ·sak·ta·kār·mu·kam
- 43
gandhamālyamadhūtsekasaṃmodita mahānilam / ghoraṃ śūrajanākīrṇaṃ mahāmbudharanisvanam
gan·dha·māl·ya·ma·dhūt·se·ka·saṃ·mo·di·ta ma·hā·ni·lam / gho·raṃ śū·ra·ja·nā·kīr·ṇaṃ ma·hām·bu·dha·ra·nis·va·nam
- 44
taṃ dṛṣṭvā balam āyāntaṃ rākṣasānāṃ sudāruṇam / saṃcacāla plavaṃgānāṃ balam uccair nanāda ca
taṃ dṛṣ·ṭvā ba·lam ā·yān·taṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ su·dā·ru·ṇam / saṃ·ca·cā·la pla·vaṃ·gā·nāṃ ba·lam uc·cair na·nā·da ca
- 45
javenāplutya ca punas tad rākṣasabalaṃ mahat / abhyayāt pratyaribalaṃ pataṃga iva pāvakam
ja·ve·nāp·lut·ya ca pu·nas tad rāk·ṣa·sa·ba·laṃ ma·hat / abh·ya·yāt prat·ya·ri·ba·laṃ pa·taṃ·ga i·va pā·va·kam
- 46
teṣāṃ bhujaparāmarśavyāmṛṣṭaparighāśani / rākṣasānāṃ balaṃ śreṣṭhaṃ bhūyastaram aśobhata
te·ṣāṃ bhu·ja·pa·rā·mar·śav·yā·mṛṣ·ṭa·pa·ri·ghā·śa·ni / rāk·ṣa·sā·nāṃ ba·laṃ śreṣ·ṭhaṃ bhū·yas·ta·ram a·śo·bha·ta
- 47
tathaivāpy apare teṣāṃ kapīnām asibhiḥ śitaiḥ / pravīrān abhito jaghnur ghorarūpā niśācarāḥ
ta·thai·vāpy a·pa·re te·ṣāṃ ka·pī·nām a·si·bhiḥ śi·taiḥ / pra·vī·rān a·bhi·to jagh·nur gho·ra·rū·pā ni·śā·ca·rāḥ
- 48
ghnantam anyaṃ jaghānānyaḥ pātayantam apātayat / garhamāṇaṃ jagarhānye daśantam apare 'daśat
ghnan·tam an·yaṃ ja·ghā·nān·yaḥ pā·ta·yan·tam a·pā·ta·yat / gar·ha·mā·ṇaṃ ja·gar·hān·ye da·śan·tam a·pa·re 'da·śat
- 49
dehīty anye dadāty anyo dadāmīty aparaḥ punaḥ / kiṃ kleśayasi tiṣṭheti tatrānyonyaṃ babhāṣire
de·hīty an·ye da·dāty an·yo da·dā·mīty a·pa·raḥ pu·naḥ / kiṃ kle·śa·ya·si tiṣ·ṭhe·ti tat·rān·yon·yaṃ ba·bhā·ṣi·re
- 50
samudyatamahāprāsaṃ muṣṭiśūlāsisaṃkulam / prāvartata mahāraudraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām
sa·mud·ya·ta·ma·hāp·rā·saṃ muṣ·ṭi·śū·lā·si·saṃ·ku·lam / prā·var·ta·ta ma·hā·raud·raṃ yud·dhaṃ vā·na·ra·rak·ṣa·sām
- 51
vānarān daśa sapteti rākṣasā abhyapātayan / rākṣasān daśasapteti vānarā jaghnur āhave
vā·na·rān da·śa sap·te·ti rāk·ṣa·sā abh·ya·pā·ta·yan / rāk·ṣa·sān da·śa·sap·te·ti vā·na·rā jagh·nur ā·ha·ve
- 52
visrastakeśarasanaṃ vimuktakavacadhvajam / balaṃ rākṣasam ālambya vānarāḥ paryavārayan
vis·ras·ta·ke·śa·ra·sa·naṃ vi·muk·ta·ka·va·cadh·va·jam / ba·laṃ rāk·ṣa·sam ā·lam·bya vā·na·rāḥ par·ya·vā·ra·yan
Yuddhakāṇḍa · sarga 63 53 verses
- 1
pravṛtte saṃkule tasmin ghore vīrajanakṣaye / aṅgadaḥ kampanaṃ vīram āsasāda raṇotsukaḥ
pra·vṛt·te saṃ·ku·le tas·min gho·re vī·ra·ja·nak·ṣa·ye / aṅ·ga·daḥ kam·pa·naṃ vī·ram ā·sa·sā·da ra·ṇot·su·kaḥ
- 2
āhūya so 'ṅgadaṃ kopāt tāḍayām āsa vegitaḥ / gadayā kampanaḥ pūrvaṃ sa cacāla bhṛśāhataḥ
ā·hū·ya so 'ṅga·daṃ ko·pāt tā·ḍa·yām ā·sa ve·gi·taḥ / ga·da·yā kam·pa·naḥ pūr·vaṃ sa ca·cā·la bhṛ·śā·ha·taḥ
- 3
sa saṃjñāṃ prāpya tejasvī cikṣepa śikharaṃ gireḥ / arditaś ca prahāreṇa kampanaḥ patito bhuvi
sa saṃj·ñāṃ prāp·ya te·jas·vī cik·ṣe·pa śi·kha·raṃ gi·reḥ / ar·di·taś ca pra·hā·re·ṇa kam·pa·naḥ pa·ti·to bhu·vi
- 4
hatapravīrā vyathitā rākṣasendracamūs tadā / jagāmābhimukhī sā tu kumbhakarṇasuto yataḥ / āpatantīṃ ca vegena kumbhas tāṃ sāntvayac camūm
ha·tap·ra·vī·rā vya·thi·tā rāk·ṣa·sen·dra·ca·mūs ta·dā / ja·gā·mā·bhi·mu·khī sā tu kum·bha·kar·ṇa·su·to ya·taḥ / ā·pa·tan·tīṃ ca ve·ge·na kum·bhas tāṃ sān·tva·yac ca·mūm
- 5
sa dhanur dhanvināṃ śreṣṭhaḥ pragṛhya susamāhitaḥ / mumocāśīviṣaprakhyāñ śarān dehavidāraṇān
sa dha·nur dhan·vi·nāṃ śreṣ·ṭhaḥ pra·gṛh·ya su·sa·mā·hi·taḥ / mu·mo·cā·śī·vi·ṣap·rakh·yāñ śa·rān de·ha·vi·dā·ra·ṇān
- 6
tasya tac chuśubhe bhūyaḥ saśaraṃ dhanur uttamam / vidyudairāvatārciṣmad dvitīyendradhanur yathā
tas·ya tac chu·śu·bhe bhū·yaḥ sa·śa·raṃ dha·nur ut·ta·mam / vid·yu·dai·rā·va·tār·ciṣ·mad dvi·tī·yen·dra·dha·nur ya·thā
- 7
ākarṇakṛṣṭamuktena jaghāna dvividaṃ tadā / tena hāṭakapuṅkhena patriṇā patravāsasā
ā·kar·ṇa·kṛṣ·ṭa·muk·te·na ja·ghā·na dvi·vi·daṃ ta·dā / te·na hā·ṭa·ka·puṅ·khe·na pat·ri·ṇā pat·ra·vā·sa·sā
- 8
sahasābhihatas tena vipramuktapadaḥ sphuran / nipapātādrikūṭābho vihvalaḥ plavagottamaḥ
sa·ha·sā·bhi·ha·tas te·na vip·ra·muk·ta·pa·daḥ sphu·ran / ni·pa·pā·tād·ri·kū·ṭā·bho vih·va·laḥ pla·va·got·ta·maḥ
- 9
maindas tu bhrātaraṃ dṛṣṭvā bhagnaṃ tatra mahāhave / abhidudrāva vegena pragṛhya mahatīṃ śilām
main·das tu bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā bhag·naṃ tat·ra ma·hā·ha·ve / a·bhi·dud·rā·va ve·ge·na pra·gṛh·ya ma·ha·tīṃ śi·lām
- 10
tāṃ śilāṃ tu pracikṣepa rākṣasāya mahābalaḥ / bibheda tāṃ śilāṃ kumbhaḥ prasannaiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
tāṃ śi·lāṃ tu pra·cik·ṣe·pa rāk·ṣa·sā·ya ma·hā·ba·laḥ / bi·bhe·da tāṃ śi·lāṃ kum·bhaḥ pra·san·naiḥ pañ·ca·bhiḥ śa·raiḥ
- 11
saṃdhāya cānyaṃ sumukhaṃ śaram āśīviṣopamam / ājaghāna mahātejā vakṣasi dvividāgrajam
saṃ·dhā·ya cān·yaṃ su·mu·khaṃ śa·ram ā·śī·vi·ṣo·pa·mam / ā·ja·ghā·na ma·hā·te·jā vak·ṣa·si dvi·vi·dāg·ra·jam
- 12
sa tu tena prahāreṇa maindo vānarayūthapaḥ / marmaṇy abhihatas tena papāta bhuvi mūrchitaḥ
sa tu te·na pra·hā·re·ṇa main·do vā·na·ra·yū·tha·paḥ / mar·maṇy a·bhi·ha·tas te·na pa·pā·ta bhu·vi mūr·chi·taḥ
- 13
aṅgado mātulau dṛṣṭvā patitau tau mahābalau / abhidudrāva vegena kumbham udyatakārmukam
aṅ·ga·do mā·tu·lau dṛṣ·ṭvā pa·ti·tau tau ma·hā·ba·lau / a·bhi·dud·rā·va ve·ge·na kum·bham ud·ya·ta·kār·mu·kam
- 14
tam āpatantaṃ vivyādha kumbhaḥ pañcabhir āyasaiḥ / tribhiś cānyaiḥ śitair bāṇair mātaṃgam iva tomaraiḥ
tam ā·pa·tan·taṃ viv·yā·dha kum·bhaḥ pañ·ca·bhir ā·ya·saiḥ / tri·bhiś cān·yaiḥ śi·tair bā·ṇair mā·taṃ·gam i·va to·ma·raiḥ
- 15
so 'ṅgadaṃ vividhair bāṇaiḥ kumbho vivyādha vīryavān / akuṇṭhadhārair niśitais tīkṣṇaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ
so 'ṅga·daṃ vi·vi·dhair bā·ṇaiḥ kum·bho viv·yā·dha vīr·ya·vān / a·kuṇ·ṭha·dhā·rair ni·śi·tais tīk·ṣṇaiḥ ka·na·ka·bhū·ṣa·ṇaiḥ
- 16
aṅgadaḥ pratividdhāṅgo vāliputro na kampate / śilāpādapavarṣāṇi tasya mūrdhni vavarṣa ha
aṅ·ga·daḥ pra·ti·vid·dhāṅ·go vā·li·put·ro na kam·pa·te / śi·lā·pā·da·pa·var·ṣā·ṇi tas·ya mūr·dhni va·var·ṣa ha
- 17
sa praciccheda tān sarvān bibheda ca punaḥ śilāḥ / kumbhakarṇātmajaḥ śrīmān vāliputrasamīritān
sa pra·cic·che·da tān sar·vān bi·bhe·da ca pu·naḥ śi·lāḥ / kum·bha·kar·ṇāt·ma·jaḥ śrī·mān vā·li·put·ra·sa·mī·ri·tān
- 18
āpatantaṃ ca saṃprekṣya kumbho vānarayūthapam / bhruvor vivyādha bāṇābhyām ulkābhyām iva kuñjaram
ā·pa·tan·taṃ ca saṃp·rek·ṣya kum·bho vā·na·ra·yū·tha·pam / bhru·vor viv·yā·dha bā·ṇābh·yām ul·kābh·yām i·va kuñ·ja·ram
- 19
aṅgadaḥ pāṇinā netre pidhāya rudhirokṣite / sālam āsannam ekena parijagrāha pāṇinā
aṅ·ga·daḥ pā·ṇi·nā net·re pi·dhā·ya ru·dhi·rok·ṣi·te / sā·lam ā·san·nam e·ke·na pa·ri·jag·rā·ha pā·ṇi·nā
- 20
tam indraketupratimaṃ vṛkṣaṃ mandarasaṃnibham / samutsṛjantaṃ vegena paśyatāṃ sarvarakṣasām
tam in·dra·ke·tup·ra·ti·maṃ vṛk·ṣaṃ man·da·ra·saṃ·ni·bham / sa·mut·sṛ·jan·taṃ ve·ge·na paś·ya·tāṃ sar·va·rak·ṣa·sām
- 21
sa ciccheda śitair bāṇaiḥ saptabhiḥ kāyabhedanaiḥ / aṅgado vivyathe 'bhīkṣṇaṃ sasāda ca mumoha ca
sa cic·che·da śi·tair bā·ṇaiḥ sap·ta·bhiḥ kā·ya·bhe·da·naiḥ / aṅ·ga·do viv·ya·the 'bhīk·ṣṇaṃ sa·sā·da ca mu·mo·ha ca
- 22
aṅgadaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā sīdantam iva sāgare / durāsadaṃ hariśreṣṭhā rāghavāya nyavedayan
aṅ·ga·daṃ vya·thi·taṃ dṛṣ·ṭvā sī·dan·tam i·va sā·ga·re / du·rā·sa·daṃ ha·riś·reṣ·ṭhā rā·gha·vā·ya nya·ve·da·yan
- 23
rāmas tu vyathitaṃ śrutvā vāliputraṃ mahāhave / vyādideśa hariśreṣṭhāñ jāmbavatpramukhāṃs tataḥ
rā·mas tu vya·thi·taṃ śrut·vā vā·li·put·raṃ ma·hā·ha·ve / vyā·di·de·śa ha·riś·reṣ·ṭhāñ jām·ba·vat·pra·mu·khāṃs ta·taḥ
- 24
te tu vānaraśārdūlāḥ śrutvā rāmasya śāsanam / abhipetuḥ susaṃkruddhāḥ kumbham udyatakārmukam
te tu vā·na·ra·śār·dū·lāḥ śrut·vā rā·mas·ya śā·sa·nam / a·bhi·pe·tuḥ su·saṃk·rud·dhāḥ kum·bham ud·ya·ta·kār·mu·kam
- 25
tato drumaśilāhastāḥ kopasaṃraktalocanāḥ / rirakṣiṣanto 'bhyapatann aṅgadaṃ vānararṣabhāḥ
ta·to dru·ma·śi·lā·has·tāḥ ko·pa·saṃ·rak·ta·lo·ca·nāḥ / ri·rak·ṣi·ṣan·to 'bhya·pa·tann aṅ·ga·daṃ vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 26
jāmbavāṃś ca suṣeṇaś ca vegadarśī ca vānaraḥ / kumbhakarṇātmajaṃ vīraṃ kruddhāḥ samabhidudruvuḥ
jām·ba·vāṃś ca su·ṣe·ṇaś ca ve·ga·dar·śī ca vā·na·raḥ / kum·bha·kar·ṇāt·ma·jaṃ vī·raṃ krud·dhāḥ sa·ma·bhi·dud·ru·vuḥ
- 27
samīkṣyātatatas tāṃs tu vānarendrān mahābalān / āvavāra śaraugheṇa nageneva jalāśayam
sa·mīk·ṣyā·ta·ta·tas tāṃs tu vā·na·ren·drān ma·hā·ba·lān / ā·va·vā·ra śa·rau·ghe·ṇa na·ge·ne·va ja·lā·śa·yam
- 28
tasya bāṇacayaṃ prāpya na śoker ativartitum / vānarendrā mahātmāno velām iva mahodadhiḥ
tas·ya bā·ṇa·ca·yaṃ prāp·ya na śo·ker a·ti·var·ti·tum / vā·na·ren·drā ma·hāt·mā·no ve·lām i·va ma·ho·da·dhiḥ
- 29
tāṃs tu dṛṣṭvā harigaṇāñ śaravṛṣṭibhir arditān / aṅgadaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhrātṛjaṃ plavageśvaraḥ
tāṃs tu dṛṣ·ṭvā ha·ri·ga·ṇāñ śa·ra·vṛṣ·ṭi·bhir ar·di·tān / aṅ·ga·daṃ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛt·vā bhrā·tṛ·jaṃ pla·va·geś·va·raḥ
- 30
abhidudrāva vegena sugrīvaḥ kumbham āhave / śailasānu caraṃ nāgaṃ vegavān iva kesarī
a·bhi·dud·rā·va ve·ge·na sug·rī·vaḥ kum·bham ā·ha·ve / śai·la·sā·nu ca·raṃ nā·gaṃ ve·ga·vān i·va ke·sa·rī
- 31
utpāṭya ca mahāśailān aśvakarṇān dhavān bahūn / anyāṃś ca vividhān vṛkṣāṃś cikṣepa ca mahābalaḥ
ut·pāṭ·ya ca ma·hā·śai·lān aś·va·kar·ṇān dha·vān ba·hūn / an·yāṃś ca vi·vi·dhān vṛk·ṣāṃś cik·ṣe·pa ca ma·hā·ba·laḥ
- 32
tāṃ chādayantīm ākāśaṃ vṛkṣavṛṣṭiṃ durāsadām / kumbhakarṇātmajaḥ śrīmāṃś ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ
tāṃ chā·da·yan·tīm ā·kā·śaṃ vṛk·ṣa·vṛṣ·ṭiṃ du·rā·sa·dām / kum·bha·kar·ṇāt·ma·jaḥ śrī·māṃś cic·che·da ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 33
abhilakṣyeṇa tīvreṇa kumbhena niśitaiḥ śaraiḥ / ācitās te drumā rejur yathā ghorāḥ śataghnayaḥ
a·bhi·lak·ṣye·ṇa tīv·re·ṇa kum·bhe·na ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / ā·ci·tās te dru·mā re·jur ya·thā gho·rāḥ śa·tagh·na·yaḥ
- 34
drumavarṣaṃ tu tac chinnaṃ dṛṣṭvā kumbhena vīryavān / vānarādhipatiḥ śrīmān mahāsattvo na vivyathe
dru·ma·var·ṣaṃ tu tac chin·naṃ dṛṣ·ṭvā kum·bhe·na vīr·ya·vān / vā·na·rā·dhi·pa·tiḥ śrī·mān ma·hā·sat·tvo na viv·ya·the
- 35
nirbhidyamānaḥ sahasā sahamānaś ca tāñ śarān / kumbhasya dhanur ākṣipya babhañjendradhanuḥprabham
nir·bhid·ya·mā·naḥ sa·ha·sā sa·ha·mā·naś ca tāñ śa·rān / kum·bhas·ya dha·nur āk·ṣip·ya ba·bhañ·jen·dra·dha·nuḥp·ra·bham
- 36
avaplutya tataḥ śīghraṃ kṛtvā karma suduṣkaram / abravīt kupitaḥ kumbhaṃ bhagnaśṛṅgam iva dvipam
a·vap·lut·ya ta·taḥ śīgh·raṃ kṛt·vā kar·ma su·duṣ·ka·ram / ab·ra·vīt ku·pi·taḥ kum·bhaṃ bhag·na·śṛṅ·gam i·va dvi·pam
- 37
nikumbhāgraja vīryaṃ te bāṇavegaṃ tad adbhutam / saṃnatiś ca prabhāvaś ca tava vā rāvaṇasya vā
ni·kum·bhāg·ra·ja vīr·yaṃ te bā·ṇa·ve·gaṃ tad ad·bhu·tam / saṃ·na·tiś ca pra·bhā·vaś ca ta·va vā rā·va·ṇas·ya vā
- 38
prahrādabalivṛtraghnakuberavaruṇopama / ekas tvam anujāto 'si pitaraṃ balavattaraḥ
prah·rā·da·ba·li·vṛt·ragh·na·ku·be·ra·va·ru·ṇo·pa·ma / e·kas tvam a·nu·jā·to 'si pi·ta·raṃ ba·la·vat·ta·raḥ
- 39
tvām evaikaṃ mahābāhuṃ śūlahastam ariṃdamam / tridaśā nātivartante jitendriyam ivādhayaḥ
tvām e·vai·kaṃ ma·hā·bā·huṃ śū·la·has·tam a·riṃ·da·mam / tri·da·śā nā·ti·var·tan·te ji·ten·dri·yam i·vā·dha·yaḥ
- 40
varadānāt pitṛvyas te sahate devadānavān / kumbhakarṇas tu vīryeṇa sahate ca surāsurān
va·ra·dā·nāt pi·tṛv·yas te sa·ha·te de·va·dā·na·vān / kum·bha·kar·ṇas tu vīr·ye·ṇa sa·ha·te ca su·rā·su·rān
- 41
dhanuṣīndrajitas tulyaḥ pratāpe rāvaṇasya ca / tvam adya rakṣasāṃ loke śreṣṭho 'si balavīryataḥ
dha·nu·ṣīn·dra·ji·tas tul·yaḥ pra·tā·pe rā·va·ṇas·ya ca / tvam ad·ya rak·ṣa·sāṃ lo·ke śreṣ·ṭho 'si ba·la·vīr·ya·taḥ
- 42
mahāvimardaṃ samare mayā saha tavādbhutam / adya bhūtāni paśyantu śakraśambarayor iva
ma·hā·vi·mar·daṃ sa·ma·re ma·yā sa·ha ta·vād·bhu·tam / ad·ya bhū·tā·ni paś·yan·tu śak·ra·śam·ba·ra·yor i·va
- 43
kṛtam apratimaṃ karma darśitaṃ cāstrakauśalam / pātitā harivīrāś ca tvayaite bhīmavikramāḥ
kṛ·tam ap·ra·ti·maṃ kar·ma dar·śi·taṃ cās·tra·kau·śa·lam / pā·ti·tā ha·ri·vī·rāś ca tva·yai·te bhī·ma·vik·ra·māḥ
- 44
upālambhabhayāc cāpi nāsi vīra mayā hataḥ / kṛtakarmā pariśrānto viśrāntaḥ paśya me balam
u·pā·lam·bha·bha·yāc cā·pi nā·si vī·ra ma·yā ha·taḥ / kṛ·ta·kar·mā pa·riś·rān·to viś·rān·taḥ paś·ya me ba·lam
- 45
tena sugrīvavākyena sāvamānena mānitaḥ / agner ājyahutasyeva tejas tasyābhyavardhata
te·na sug·rī·va·vāk·ye·na sā·va·mā·ne·na mā·ni·taḥ / ag·ner āj·ya·hu·tas·ye·va te·jas tas·yābh·ya·var·dha·ta
- 46
tataḥ kumbhaḥ samutpatya sugrīvam abhipadya ca / ājaghānorasi kruddho vajravegena muṣṭinā
ta·taḥ kum·bhaḥ sa·mut·pat·ya sug·rī·vam a·bhi·pad·ya ca / ā·ja·ghā·no·ra·si krud·dho vaj·ra·ve·ge·na muṣ·ṭi·nā
- 47
tasya carma ca pusphoṭa saṃjajñe cāsya śoṇitam / sa ca muṣṭir mahāvegaḥ pratijaghne 'sthimaṇḍale
tas·ya car·ma ca pus·pho·ṭa saṃ·jaj·ñe cās·ya śo·ṇi·tam / sa ca muṣ·ṭir ma·hā·ve·gaḥ pra·ti·jagh·ne 'sthi·maṇ·ḍa·le
- 48
tadā vegena tatrāsīt tejaḥ prajvālitaṃ muhuḥ / vajraniṣpeṣasaṃjātajvālā merau yathā girau
ta·dā ve·ge·na tat·rā·sīt te·jaḥ praj·vā·li·taṃ mu·huḥ / vaj·ra·niṣ·pe·ṣa·saṃ·jā·taj·vā·lā me·rau ya·thā gi·rau
- 49
sa tatrābhihatas tena sugrīvo vānararṣabhaḥ / muṣṭiṃ saṃvartayām āsa vajrakalpaṃ mahābalaḥ
sa tat·rā·bhi·ha·tas te·na sug·rī·vo vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / muṣ·ṭiṃ saṃ·var·ta·yām ā·sa vaj·ra·kal·paṃ ma·hā·ba·laḥ
- 50
arciḥsahasravikacaṃ ravimaṇḍalasaprabham / sa muṣṭiṃ pātayām āsa kumbhasyorasi vīryavān
ar·ciḥ·sa·has·ra·vi·ka·caṃ ra·vi·maṇ·ḍa·la·sap·ra·bham / sa muṣ·ṭiṃ pā·ta·yām ā·sa kum·bhas·yo·ra·si vīr·ya·vān
- 51
muṣṭinābhihatas tena nipapātāśu rākṣasaḥ / lohitāṅga ivākāśād dīptaraśmir yadṛcchayā
muṣ·ṭi·nā·bhi·ha·tas te·na ni·pa·pā·tā·śu rāk·ṣa·saḥ / lo·hi·tāṅ·ga i·vā·kā·śād dīp·ta·raś·mir ya·dṛc·cha·yā
- 52
kumbhasya patato rūpaṃ bhagnasyorasi muṣṭinā / babhau rudrābhipannasya yathārūpaṃ gavāṃ pateḥ
kum·bhas·ya pa·ta·to rū·paṃ bhag·nas·yo·ra·si muṣ·ṭi·nā / ba·bhau rud·rā·bhi·pan·nas·ya ya·thā·rū·paṃ ga·vāṃ pa·teḥ
- 53
tasmin hate bhīmaparākrameṇa plavaṃgamānām ṛṣabheṇa yuddhe / mahī saśailā savanā cacāla bhayaṃ ca rakṣāṃsy adhikaṃ viveśa
tas·min ha·te bhī·ma·pa·rāk·ra·me·ṇa pla·vaṃ·ga·mā·nām ṛ·ṣa·bhe·ṇa yud·dhe / ma·hī sa·śai·lā sa·va·nā ca·cā·la bha·yaṃ ca rak·ṣāṃsy a·dhi·kaṃ vi·ve·śa
Yuddhakāṇḍa · sarga 64 24 verses
- 1
nikumbho bhrātaraṃ dṛṣṭvā sugrīveṇa nipātitam / pradahann iva kopena vānarendram avaikṣata
ni·kum·bho bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā sug·rī·ve·ṇa ni·pā·ti·tam / pra·da·hann i·va ko·pe·na vā·na·ren·dram a·vaik·ṣa·ta
- 2
tataḥ sragdāmasaṃnaddhaṃ dattapañcāṅgulaṃ śubham / ādade parighaṃ vīro nagendraśikharopamam
ta·taḥ srag·dā·ma·saṃ·nad·dhaṃ dat·ta·pañ·cāṅ·gu·laṃ śu·bham / ā·da·de pa·ri·ghaṃ vī·ro na·gen·dra·śi·kha·ro·pa·mam
- 3
hemapaṭṭaparikṣiptaṃ vajravidrumabhūṣitam / yamadaṇḍopamaṃ bhīmaṃ rakṣasāṃ bhayanāśanam
he·ma·paṭ·ṭa·pa·rik·ṣip·taṃ vaj·ra·vid·ru·ma·bhū·ṣi·tam / ya·ma·daṇ·ḍo·pa·maṃ bhī·maṃ rak·ṣa·sāṃ bha·ya·nā·śa·nam
- 4
tam āvidhya mahātejāḥ śakradhvajasamaṃ raṇe / vinanāda vivṛttāsyo nikumbho bhīmavikramaḥ
tam ā·vidh·ya ma·hā·te·jāḥ śak·radh·va·ja·sa·maṃ ra·ṇe / vi·na·nā·da vi·vṛt·tās·yo ni·kum·bho bhī·ma·vik·ra·maḥ
- 5
urogatena niṣkeṇa bhujasthair aṅgadair api / kuṇḍalābhyāṃ ca mṛṣṭābhyāṃ mālayā ca vicitrayā
u·ro·ga·te·na niṣ·ke·ṇa bhu·jas·thair aṅ·ga·dair a·pi / kuṇ·ḍa·lābh·yāṃ ca mṛṣ·ṭābh·yāṃ mā·la·yā ca vi·cit·ra·yā
- 6
nikumbho bhūṣaṇair bhāti tena sma parigheṇa ca / yathendradhanuṣā meghaḥ savidyutstanayitnumān
ni·kum·bho bhū·ṣa·ṇair bhā·ti te·na sma pa·ri·ghe·ṇa ca / ya·then·dra·dha·nu·ṣā me·ghaḥ sa·vid·yut·sta·na·yit·nu·mān
- 7
parighāgreṇa pusphoṭa vātagranthir mahātmanaḥ / prajajvāla saghoṣaś ca vidhūma iva pāvakaḥ
pa·ri·ghāg·re·ṇa pus·pho·ṭa vā·tag·ran·thir ma·hāt·ma·naḥ / pra·jaj·vā·la sa·gho·ṣaś ca vi·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ
- 8
nagaryā viṭapāvatyā gandharvabhavanottamaiḥ / saha caivāmarāvatyā sarvaiś ca bhavanaiḥ saha
na·gar·yā vi·ṭa·pā·vat·yā gan·dhar·va·bha·va·not·ta·maiḥ / sa·ha cai·vā·ma·rā·vat·yā sar·vaiś ca bha·va·naiḥ sa·ha
- 9
satārāgaṇanakṣatraṃ sacandraṃ samahāgraham / nikumbhaparighāghūrṇaṃ bhramatīva nabhastalam
sa·tā·rā·ga·ṇa·nak·ṣat·raṃ sa·can·draṃ sa·ma·hāg·ra·ham / ni·kum·bha·pa·ri·ghā·ghūr·ṇaṃ bhra·ma·tī·va na·bhas·ta·lam
- 10
durāsadaś ca saṃjajñe parighābharaṇaprabhaḥ / krodhendhano nikumbhāgnir yugāntāgnir ivotthitaḥ
du·rā·sa·daś ca saṃ·jaj·ñe pa·ri·ghā·bha·ra·ṇap·ra·bhaḥ / kro·dhen·dha·no ni·kum·bhāg·nir yu·gān·tāg·nir i·vot·thi·taḥ
- 11
rākṣasā vānarāś cāpi na śekuḥ spandituṃ bhayāt / hanūmaṃs tu vivṛtyoras tasthau pramukhato balī
rāk·ṣa·sā vā·na·rāś cā·pi na śe·kuḥ span·di·tuṃ bha·yāt / ha·nū·maṃs tu vi·vṛt·yo·ras tas·thau pra·mu·kha·to ba·lī
- 12
parighopamabāhus tu parighaṃ bhāskaraprabham / balī balavatas tasya pātayām āsa vakṣasi
pa·ri·gho·pa·ma·bā·hus tu pa·ri·ghaṃ bhās·ka·rap·ra·bham / ba·lī ba·la·va·tas tas·ya pā·ta·yām ā·sa vak·ṣa·si
- 13
sthire tasyorasi vyūḍhe parighaḥ śatadhā kṛtaḥ / viśīryamāṇaḥ sahasā ulkā śatam ivāmbare
sthi·re tas·yo·ra·si vyū·ḍhe pa·ri·ghaḥ śa·ta·dhā kṛ·taḥ / vi·śīr·ya·mā·ṇaḥ sa·ha·sā ul·kā śa·tam i·vām·ba·re
- 14
sa tu tena prahāreṇa cacāla ca mahākapiḥ / parigheṇa samādhūto yathā bhūmicale 'calaḥ
sa tu te·na pra·hā·re·ṇa ca·cā·la ca ma·hā·ka·piḥ / pa·ri·ghe·ṇa sa·mā·dhū·to ya·thā bhū·mi·ca·le 'ca·laḥ
- 15
sa tathābhihatas tena hanūmān plavagottamaḥ / muṣṭiṃ saṃvartayām āsa balenātimahābalaḥ
sa ta·thā·bhi·ha·tas te·na ha·nū·mān pla·va·got·ta·maḥ / muṣ·ṭiṃ saṃ·var·ta·yām ā·sa ba·le·nā·ti·ma·hā·ba·laḥ
- 16
tam udyamya mahātejā nikumbhorasi vīryavān / abhicikṣepa vegena vegavān vāyuvikramaḥ
tam ud·yam·ya ma·hā·te·jā ni·kum·bho·ra·si vīr·ya·vān / a·bhi·cik·ṣe·pa ve·ge·na ve·ga·vān vā·yu·vik·ra·maḥ
- 17
tataḥ pusphoṭa carmāsya prasusrāva ca śoṇitam / muṣṭinā tena saṃjajñe jvālā vidyud ivotthitā
ta·taḥ pus·pho·ṭa car·mās·ya pra·sus·rā·va ca śo·ṇi·tam / muṣ·ṭi·nā te·na saṃ·jaj·ñe jvā·lā vid·yud i·vot·thi·tā
- 18
sa tu tena prahāreṇa nikumbho vicacāla ha / svasthaś cāpi nijagrāha hanūmantaṃ mahābalam
sa tu te·na pra·hā·re·ṇa ni·kum·bho vi·ca·cā·la ha / svas·thaś cā·pi ni·jag·rā·ha ha·nū·man·taṃ ma·hā·ba·lam
- 19
vicukruśus tadā saṃkhye bhīmaṃ laṅkānivāsinaḥ / nikumbhenoddhṛtaṃ dṛṣṭvā hanūmantaṃ mahābalam
vi·cuk·ru·śus ta·dā saṃkh·ye bhī·maṃ laṅ·kā·ni·vā·si·naḥ / ni·kum·bhe·nod·dhṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā ha·nū·man·taṃ ma·hā·ba·lam
- 20
sa tathā hriyamāṇo 'pi kumbhakarṇātmajena hi / ājaghānānilasuto vajravegena muṣṭinā
sa ta·thā hri·ya·mā·ṇo 'pi kum·bha·kar·ṇāt·ma·je·na hi / ā·ja·ghā·nā·ni·la·su·to vaj·ra·ve·ge·na muṣ·ṭi·nā
- 21
ātmānaṃ mocayitvātha kṣitāv abhyavapadyata / hanūmān unmamathāśu nikumbhaṃ mārutātmajaḥ
āt·mā·naṃ mo·ca·yit·vā·tha kṣi·tāv abh·ya·va·pad·ya·ta / ha·nū·mān un·ma·ma·thā·śu ni·kum·bhaṃ mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 22
nikṣipya paramāyatto nikumbhaṃ niṣpipeṣa ca / utpatya cāsya vegena papātorasi vīryavān
nik·ṣip·ya pa·ra·mā·yat·to ni·kum·bhaṃ niṣ·pi·pe·ṣa ca / ut·pat·ya cās·ya ve·ge·na pa·pā·to·ra·si vīr·ya·vān
- 23
parigṛhya ca bāhubhyāṃ parivṛtya śirodharām / utpāṭayām āsa śiro bhairavaṃ nadato mahat
pa·ri·gṛh·ya ca bā·hubh·yāṃ pa·ri·vṛt·ya śi·ro·dha·rām / ut·pā·ṭa·yām ā·sa śi·ro bhai·ra·vaṃ na·da·to ma·hat
- 24
atha vinadati sādite nikumbhe pavanasutena raṇe babhūva yuddham / daśarathasutarākṣasendracamvor bhṛśataram āgataroṣayoḥ subhīmam
a·tha vi·na·da·ti sā·di·te ni·kum·bhe pa·va·na·su·te·na ra·ṇe ba·bhū·va yud·dham / da·śa·ra·tha·su·ta·rāk·ṣa·sen·dra·cam·vor bhṛ·śa·ta·ram ā·ga·ta·ro·ṣa·yoḥ su·bhī·mam
Yuddhakāṇḍa · sarga 65 21 verses
- 1
nikumbhaṃ ca hataṃ śrutvā kumbhaṃ ca vinipātitam / rāvaṇaḥ paramāmarṣī prajajvālānalo yathā
ni·kum·bhaṃ ca ha·taṃ śrut·vā kum·bhaṃ ca vi·ni·pā·ti·tam / rā·va·ṇaḥ pa·ra·mā·mar·ṣī pra·jaj·vā·lā·na·lo ya·thā
- 2
nairṛtaḥ krodhaśokābhyāṃ dvābhyāṃ tu parimūrchitaḥ / kharaputraṃ viśālākṣaṃ makarākṣam acodayat
nai·rṛ·taḥ kro·dha·śo·kābh·yāṃ dvābh·yāṃ tu pa·ri·mūr·chi·taḥ / kha·ra·put·raṃ vi·śā·lāk·ṣaṃ ma·ka·rāk·ṣam a·co·da·yat
- 3
gaccha putra mayājñapto balenābhisamanvitaḥ / rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva jahi tau savanaukasau
gac·cha put·ra ma·yāj·ñap·to ba·le·nā·bhi·sa·man·vi·taḥ / rā·gha·vaṃ lak·ṣma·ṇaṃ cai·va ja·hi tau sa·va·nau·ka·sau
- 4
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā śūro mānī kharātmajaḥ / bāḍham ity abravīd dhṛṣṭo makarākṣo niśācaraḥ
rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā śū·ro mā·nī kha·rāt·ma·jaḥ / bā·ḍham ity ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭo ma·ka·rāk·ṣo ni·śā·ca·raḥ
- 5
so 'bhivādya daśagrīvaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam / nirjagāma gṛhāc chubhrād rāvaṇasyājñayā balī
so 'bhi·vād·ya da·śag·rī·vaṃ kṛt·vā cā·pi pra·dak·ṣi·ṇam / nir·ja·gā·ma gṛ·hāc chubh·rād rā·va·ṇas·yāj·ña·yā ba·lī
- 6
samīpasthaṃ balādhyakṣaṃ kharaputro 'bravīd idam / ratham ānīyatāṃ śīghraṃ sainyaṃ cānīyatāṃ tvarāt
sa·mī·pas·thaṃ ba·lādh·yak·ṣaṃ kha·ra·put·ro 'bra·vīd i·dam / ra·tham ā·nī·ya·tāṃ śīgh·raṃ sain·yaṃ cā·nī·ya·tāṃ tva·rāt
- 7
tasya tad vacanaṃ śrutvā balādhyakṣo niśācaraḥ / syandanaṃ ca balaṃ caiva samīpaṃ pratyapādayat
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ba·lādh·yak·ṣo ni·śā·ca·raḥ / syan·da·naṃ ca ba·laṃ cai·va sa·mī·paṃ prat·ya·pā·da·yat
- 8
pradakṣiṇaṃ rathaṃ kṛtvā āruroha niśācaraḥ / sūtaṃ saṃcodayām āsa śīghraṃ me ratham āvaha
pra·dak·ṣi·ṇaṃ ra·thaṃ kṛt·vā ā·ru·ro·ha ni·śā·ca·raḥ / sū·taṃ saṃ·co·da·yām ā·sa śīgh·raṃ me ra·tham ā·va·ha
- 9
atha tān rākṣasān sarvān makarākṣo 'bravīd idam / yūyaṃ sarve prayudhyadhvaṃ purastān mama rākṣasāḥ
a·tha tān rāk·ṣa·sān sar·vān ma·ka·rāk·ṣo 'bra·vīd i·dam / yū·yaṃ sar·ve pra·yudh·yadh·vaṃ pu·ras·tān ma·ma rāk·ṣa·sāḥ
- 10
ahaṃ rākṣasarājena rāvaṇena mahātmanā / ājñaptaḥ samare hantuṃ tāv ubhau rāmalakṣmaṇau
a·haṃ rāk·ṣa·sa·rā·je·na rā·va·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / āj·ñap·taḥ sa·ma·re han·tuṃ tāv u·bhau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 11
adya rāmaṃ vadhiṣyāmi lakṣmaṇaṃ ca niśācarāḥ / śākhāmṛgaṃ ca sugrīvaṃ vānarāṃś ca śarottamaiḥ
ad·ya rā·maṃ va·dhiṣ·yā·mi lak·ṣma·ṇaṃ ca ni·śā·ca·rāḥ / śā·khā·mṛ·gaṃ ca sug·rī·vaṃ vā·na·rāṃś ca śa·rot·ta·maiḥ
- 12
adya śūlanipātaiś ca vānarāṇāṃ mahācamūm / pradahiṣyāmi saṃprāptāṃ śuṣkendhanam ivānalaḥ
ad·ya śū·la·ni·pā·taiś ca vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūm / pra·da·hiṣ·yā·mi saṃp·rāp·tāṃ śuṣ·ken·dha·nam i·vā·na·laḥ
- 13
makarākṣasya tac chrutvā vacanaṃ te niśācarāḥ / sarve nānāyudhopetā balavantaḥ samāhitāḥ
ma·ka·rāk·ṣas·ya tac chrut·vā va·ca·naṃ te ni·śā·ca·rāḥ / sar·ve nā·nā·yu·dho·pe·tā ba·la·van·taḥ sa·mā·hi·tāḥ
- 14
te kāmarūpiṇaḥ śūrā daṃṣṭriṇaḥ piṅgalekṣaṇāḥ / mātaṃgā iva nardanto dhvastakeśā bhayānakāḥ
te kā·ma·rū·pi·ṇaḥ śū·rā daṃṣ·ṭri·ṇaḥ piṅ·ga·lek·ṣa·ṇāḥ / mā·taṃ·gā i·va nar·dan·to dhvas·ta·ke·śā bha·yā·na·kāḥ
- 15
parivārya mahākāyā mahākāyaṃ kharātmajam / abhijagmus tadā hṛṣṭāś cālayanto vasuṃdharām
pa·ri·vār·ya ma·hā·kā·yā ma·hā·kā·yaṃ kha·rāt·ma·jam / a·bhi·jag·mus ta·dā hṛṣ·ṭāś cā·la·yan·to va·suṃ·dha·rām
- 16
śaṅkhabherīsahasrāṇām āhatānāṃ samantataḥ / kṣveḍitāsphoṭitānāṃ ca tataḥ śabdo mahān abhūt
śaṅ·kha·bhe·rī·sa·has·rā·ṇām ā·ha·tā·nāṃ sa·man·ta·taḥ / kṣve·ḍi·tās·pho·ṭi·tā·nāṃ ca ta·taḥ śab·do ma·hān a·bhūt
- 17
prabhraṣṭo 'tha karāt tasya pratodaḥ sārathes tadā / papāta sahasā caiva dhvajas tasya ca rakṣasaḥ
prabh·raṣ·ṭo 'tha ka·rāt tas·ya pra·to·daḥ sā·ra·thes ta·dā / pa·pā·ta sa·ha·sā cai·va dhva·jas tas·ya ca rak·ṣa·saḥ
- 18
tasya te rathasaṃyuktā hayā vikramavarjitāḥ / caraṇair ākulair gatvā dīnāḥ sāsramukhā yayuḥ
tas·ya te ra·tha·saṃ·yuk·tā ha·yā vik·ra·ma·var·ji·tāḥ / ca·ra·ṇair ā·ku·lair gat·vā dī·nāḥ sās·ra·mu·khā ya·yuḥ
- 19
pravāti pavanas tasya sapāṃsuḥ kharadāruṇaḥ / niryāṇe tasya raudrasya makarākṣasya durmateḥ
pra·vā·ti pa·va·nas tas·ya sa·pāṃ·suḥ kha·ra·dā·ru·ṇaḥ / nir·yā·ṇe tas·ya raud·ras·ya ma·ka·rāk·ṣas·ya dur·ma·teḥ
- 20
tāni dṛṣṭvā nimittāni rākṣasā vīryavattamāḥ / acintyanirgatāḥ sarve yatra tau rāmalakṣmaṇau
tā·ni dṛṣ·ṭvā ni·mit·tā·ni rāk·ṣa·sā vīr·ya·vat·ta·māḥ / a·cin·tya·nir·ga·tāḥ sar·ve yat·ra tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 21
ghanagajamahiṣāṅgatulyavarṇāḥ samaramukheṣv asakṛd gadāsibhinnāḥ / aham aham iti yuddhakauśalās te rajanicarāḥ paribabhramur nadantaḥ
gha·na·ga·ja·ma·hi·ṣāṅ·ga·tul·ya·var·ṇāḥ sa·ma·ra·mu·kheṣv a·sa·kṛd ga·dā·si·bhin·nāḥ / a·ham a·ham i·ti yud·dha·kau·śa·lās te ra·ja·ni·ca·rāḥ pa·ri·babh·ra·mur na·dan·taḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 66 38 verses
- 1
nirgataṃ makarākṣaṃ te dṛṣṭvā vānarapuṃgavāḥ / āplutya sahasā sarve yoddhukāmā vyavasthitāḥ
nir·ga·taṃ ma·ka·rāk·ṣaṃ te dṛṣ·ṭvā vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / āp·lut·ya sa·ha·sā sar·ve yod·dhu·kā·mā vya·vas·thi·tāḥ
- 2
tataḥ pravṛttaṃ sumahat tad yuddhaṃ lomaharṣaṇam / niśācaraiḥ plavaṃgānāṃ devānāṃ dānavair iva
ta·taḥ pra·vṛt·taṃ su·ma·hat tad yud·dhaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / ni·śā·ca·raiḥ pla·vaṃ·gā·nāṃ de·vā·nāṃ dā·na·vair i·va
- 3
vṛkṣaśūlanipātaiś ca śilāparighapātanaiḥ / anyonyaṃ mardayanti sma tadā kapiniśācarāḥ
vṛk·ṣa·śū·la·ni·pā·taiś ca śi·lā·pa·ri·gha·pā·ta·naiḥ / an·yon·yaṃ mar·da·yan·ti sma ta·dā ka·pi·ni·śā·ca·rāḥ
- 4
śaktiśūlagadākhaḍgais tomaraiś ca niśācarāḥ / paṭṭasair bhindipālaiś ca bāṇapātaiḥ samantataḥ
śak·ti·śū·la·ga·dā·khaḍ·gais to·ma·raiś ca ni·śā·ca·rāḥ / paṭ·ṭa·sair bhin·di·pā·laiś ca bā·ṇa·pā·taiḥ sa·man·ta·taḥ
- 5
pāśamudgaradaṇḍaiś ca nirghātaiś cāparais tathā / kadanaṃ kapisiṃhānāṃ cakrus te rajanīcarāḥ
pā·śa·mud·ga·ra·daṇ·ḍaiś ca nir·ghā·taiś cā·pa·rais ta·thā / ka·da·naṃ ka·pi·siṃ·hā·nāṃ cak·rus te ra·ja·nī·ca·rāḥ
- 6
bāṇaughair arditāś cāpi kharaputreṇa vānarāḥ / saṃbhrāntamanasaḥ sarve dudruvur bhayapīḍitāḥ
bā·ṇau·ghair ar·di·tāś cā·pi kha·ra·put·re·ṇa vā·na·rāḥ / saṃbh·rān·ta·ma·na·saḥ sar·ve dud·ru·vur bha·ya·pī·ḍi·tāḥ
- 7
tān dṛṣṭvā rākṣasāḥ sarve dravamāṇān vanaukasaḥ / nedus te siṃhavad dhṛṣṭā rākṣasā jitakāśinaḥ
tān dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sāḥ sar·ve dra·va·mā·ṇān va·nau·ka·saḥ / ne·dus te siṃ·ha·vad dhṛṣ·ṭā rāk·ṣa·sā ji·ta·kā·śi·naḥ
- 8
vidravatsu tadā teṣu vānareṣu samantataḥ / rāmas tān vārayām āsa śaravarṣeṇa rākṣasān
vid·ra·vat·su ta·dā te·ṣu vā·na·re·ṣu sa·man·ta·taḥ / rā·mas tān vā·ra·yām ā·sa śa·ra·var·ṣe·ṇa rāk·ṣa·sān
- 9
vāritān rākṣasān dṛṣṭvā makarākṣo niśācaraḥ / krodhān alasam āviṣṭo vacanaṃ cedam abravīt
vā·ri·tān rāk·ṣa·sān dṛṣ·ṭvā ma·ka·rāk·ṣo ni·śā·ca·raḥ / kro·dhān a·la·sam ā·viṣ·ṭo va·ca·naṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 10
tiṣṭha rāma mayā sārdhaṃ dvandvayuddhaṃ dadāmi te / tyājayiṣyāmi te prāṇān dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
tiṣ·ṭha rā·ma ma·yā sār·dhaṃ dvan·dva·yud·dhaṃ da·dā·mi te / tyā·ja·yiṣ·yā·mi te prā·ṇān dha·nur·muk·taiḥ śi·taiḥ śa·raiḥ
- 11
yat tadā daṇḍakāraṇye pitaraṃ hatavān mama / madagrataḥ svakarmasthaṃ smṛtvā roṣo 'bhivardhate
yat ta·dā daṇ·ḍa·kā·raṇ·ye pi·ta·raṃ ha·ta·vān ma·ma / ma·dag·ra·taḥ sva·kar·mas·thaṃ smṛt·vā ro·ṣo 'bhi·var·dha·te
- 12
dahyante bhṛśam aṅgāni durātman mama rāghava / yan mayāsi na dṛṣṭas tvaṃ tasmin kāle mahāvane
dah·yan·te bhṛ·śam aṅ·gā·ni du·rāt·man ma·ma rā·gha·va / yan ma·yā·si na dṛṣ·ṭas tvaṃ tas·min kā·le ma·hā·va·ne
- 13
diṣṭyāsi darśanaṃ rāma mama tvaṃ prāptavān iha / kāṅkṣito 'si kṣudhārtasya siṃhasyevetaro mṛgaḥ
diṣ·ṭyā·si dar·śa·naṃ rā·ma ma·ma tvaṃ prāp·ta·vān i·ha / kāṅ·kṣi·to 'si kṣu·dhār·tas·ya siṃ·has·ye·ve·ta·ro mṛ·gaḥ
- 14
adya madbāṇavegena pretarāḍ viṣayaṃ gataḥ / ye tvayā nihatāḥ śūrāḥ saha tais tvaṃ sameṣyasi
ad·ya mad·bā·ṇa·ve·ge·na pre·ta·rāḍ vi·ṣa·yaṃ ga·taḥ / ye tva·yā ni·ha·tāḥ śū·rāḥ sa·ha tais tvaṃ sa·meṣ·ya·si
- 15
bahunātra kim uktena śṛṇu rāma vaco mama / paśyantu sakalā lokās tvāṃ māṃ caiva raṇājire
ba·hu·nāt·ra kim uk·te·na śṛ·ṇu rā·ma va·co ma·ma / paś·yan·tu sa·ka·lā lo·kās tvāṃ māṃ cai·va ra·ṇā·ji·re
- 16
astrair vā gadayā vāpi bāhubhyāṃ vā mahāhave / abhyastaṃ yena vā rāma tena vā vartatāṃ yudhi
as·trair vā ga·da·yā vā·pi bā·hubh·yāṃ vā ma·hā·ha·ve / abh·yas·taṃ ye·na vā rā·ma te·na vā var·ta·tāṃ yu·dhi
- 17
makarākṣavacaḥ śrutvā rāmo daśarathātmajaḥ / abravīt prahasan vākyam uttarottaravādinam
ma·ka·rāk·ṣa·va·caḥ śrut·vā rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīt pra·ha·san vāk·yam ut·ta·rot·ta·ra·vā·di·nam
- 18
caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ tvatpitā ca yaḥ / triśirā dūṣaṇaś cāpi daṇḍake nihatā mayā
ca·tur·da·śa·sa·has·rā·ṇi rak·ṣa·sāṃ tvat·pi·tā ca yaḥ / tri·śi·rā dū·ṣa·ṇaś cā·pi daṇ·ḍa·ke ni·ha·tā ma·yā
- 19
svāśitās tava māṃsena gṛdhragomāyuvāyasāḥ / bhaviṣyanty adya vai pāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkuśāḥ
svā·śi·tās ta·va māṃ·se·na gṛdh·ra·go·mā·yu·vā·ya·sāḥ / bha·viṣ·yanty ad·ya vai pā·pa tīk·ṣṇa·tuṇ·ḍa·na·khāṅ·ku·śāḥ
- 20
evam uktas tu rāmeṇa kharaputro niśācaraḥ / bāṇaughān asṛjat tasmai rāghavāya raṇājire
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa kha·ra·put·ro ni·śā·ca·raḥ / bā·ṇau·ghān a·sṛ·jat tas·mai rā·gha·vā·ya ra·ṇā·ji·re
- 21
tāñ śarāñ śaravarṣeṇa rāmaś ciccheda naikadhā / nipetur bhuvi te chinnā rukmapuṅkhāḥ sahasraśaḥ
tāñ śa·rāñ śa·ra·var·ṣe·ṇa rā·maś cic·che·da nai·ka·dhā / ni·pe·tur bhu·vi te chin·nā ruk·ma·puṅ·khāḥ sa·has·ra·śaḥ
- 22
tad yuddham abhavat tatra sametyānyonyam ojasā / khara rākṣasaputrasya sūnor daśarathasya ca
tad yud·dham a·bha·vat tat·ra sa·met·yān·yon·yam o·ja·sā / kha·ra rāk·ṣa·sa·put·ras·ya sū·nor da·śa·ra·thas·ya ca
- 23
jīmūtayor ivākāśe śabdo jyātalayos tadā / dhanur muktaḥ svanotkṛṣṭaḥ śrūyate ca raṇājire
jī·mū·ta·yor i·vā·kā·śe śab·do jyā·ta·la·yos ta·dā / dha·nur muk·taḥ sva·not·kṛṣ·ṭaḥ śrū·ya·te ca ra·ṇā·ji·re
- 24
devadānavagandharvāḥ kiṃnarāś ca mahoragāḥ / antarikṣagatāḥ sarve draṣṭukāmās tad adbhutam
de·va·dā·na·va·gan·dhar·vāḥ kiṃ·na·rāś ca ma·ho·ra·gāḥ / an·ta·rik·ṣa·ga·tāḥ sar·ve draṣ·ṭu·kā·mās tad ad·bhu·tam
- 25
viddham anyonyagātreṣu dviguṇaṃ vardhate balam / kṛtapratikṛtānyonyaṃ kurvāte tau raṇājire
vid·dham an·yon·ya·gāt·re·ṣu dvi·gu·ṇaṃ var·dha·te ba·lam / kṛ·tap·ra·ti·kṛ·tān·yon·yaṃ kur·vā·te tau ra·ṇā·ji·re
- 26
rāmam uktās tu bāṇaughān rākṣasas tv acchinad raṇe / rakṣomuktāṃs tu rāmo vai naikadhā prācchinac charaiḥ
rā·mam uk·tās tu bā·ṇau·ghān rāk·ṣa·sas tv ac·chi·nad ra·ṇe / rak·ṣo·muk·tāṃs tu rā·mo vai nai·ka·dhā prāc·chi·nac cha·raiḥ
- 27
bāṇaughavitatāḥ sarvā diśaś ca vidiśas tathā / saṃchannā vasudhā caiva samantān na prakāśate
bā·ṇau·gha·vi·ta·tāḥ sar·vā di·śaś ca vi·di·śas ta·thā / saṃ·chan·nā va·su·dhā cai·va sa·man·tān na pra·kā·śa·te
- 28
tataḥ kruddho mahābāhur dhanuś ciccheda rakṣasaḥ / aṣṭābhir atha nārācaiḥ sūtaṃ vivyādha rāghavaḥ / bhittvā śarai rathaṃ rāmo rathāśvān samapātayat
ta·taḥ krud·dho ma·hā·bā·hur dha·nuś cic·che·da rak·ṣa·saḥ / aṣ·ṭā·bhir a·tha nā·rā·caiḥ sū·taṃ viv·yā·dha rā·gha·vaḥ / bhit·tvā śa·rai ra·thaṃ rā·mo ra·thāś·vān sa·ma·pā·ta·yat
- 29
viratho vasudhāṃ tiṣṭhan makarākṣo niśācaraḥ / atiṣṭhad vasudhāṃ rakṣaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā / trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ yugāntāgnisamaprabham
vi·ra·tho va·su·dhāṃ tiṣ·ṭhan ma·ka·rāk·ṣo ni·śā·ca·raḥ / a·tiṣ·ṭhad va·su·dhāṃ rak·ṣaḥ śū·laṃ jag·rā·ha pā·ṇi·nā / trā·sa·naṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ yu·gān·tāg·ni·sa·map·ra·bham
- 30
vibhrāmya ca mahac chūlaṃ prajvalantaṃ niśācaraḥ / sa krodhāt prāhiṇot tasmai rāghavāya mahāhave
vibh·rām·ya ca ma·hac chū·laṃ praj·va·lan·taṃ ni·śā·ca·raḥ / sa kro·dhāt prā·hi·ṇot tas·mai rā·gha·vā·ya ma·hā·ha·ve
- 31
tam āpatantaṃ jvalitaṃ kharaputrakarāc cyutam / bāṇais tu tribhir ākāśe śūlaṃ ciccheda rāghavaḥ
tam ā·pa·tan·taṃ jva·li·taṃ kha·ra·put·ra·ka·rāc cyu·tam / bā·ṇais tu tri·bhir ā·kā·śe śū·laṃ cic·che·da rā·gha·vaḥ
- 32
sacchinno naikadhā śūlo divyahāṭakamaṇḍitaḥ / vyaśīryata mahokleva rāmabāṇārdito bhuvi
sac·chin·no nai·ka·dhā śū·lo div·ya·hā·ṭa·ka·maṇ·ḍi·taḥ / vya·śīr·ya·ta ma·hok·le·va rā·ma·bā·ṇār·di·to bhu·vi
- 33
tac chūlaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇādbhutakarmaṇā / sādhu sādhv iti bhūtāni vyāharanti nabhogatāḥ
tac chū·laṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·me·ṇād·bhu·ta·kar·ma·ṇā / sā·dhu sādhv i·ti bhū·tā·ni vyā·ha·ran·ti na·bho·ga·tāḥ
- 34
tad dṛṣṭvā nihataṃ śūlaṃ makarākṣo niśācaraḥ / muṣṭim udyamya kākutsthaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
tad dṛṣ·ṭvā ni·ha·taṃ śū·laṃ ma·ka·rāk·ṣo ni·śā·ca·raḥ / muṣ·ṭim ud·yam·ya kā·kut·sthaṃ tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cāb·ra·vīt
- 35
sa taṃ dṛṣṭvā patantaṃ vai prahasya raghunandanaḥ / pāvakāstraṃ tato rāmaḥ saṃdadhe svaśarāsane
sa taṃ dṛṣ·ṭvā pa·tan·taṃ vai pra·has·ya ra·ghu·nan·da·naḥ / pā·va·kās·traṃ ta·to rā·maḥ saṃ·da·dhe sva·śa·rā·sa·ne
- 36
tenāstreṇa hataṃ rakṣaḥ kākutsthena tadā raṇe / saṃchinnahṛdayaṃ tatra papāta ca mamāra ca
te·nās·tre·ṇa ha·taṃ rak·ṣaḥ kā·kut·sthe·na ta·dā ra·ṇe / saṃ·chin·na·hṛ·da·yaṃ tat·ra pa·pā·ta ca ma·mā·ra ca
- 37
dṛṣṭvā te rākṣasāḥ sarve makarākṣasya pātanam / laṅkām eva pradhāvanta rāmabālārditās tadā
dṛṣ·ṭvā te rāk·ṣa·sāḥ sar·ve ma·ka·rāk·ṣas·ya pā·ta·nam / laṅ·kām e·va pra·dhā·van·ta rā·ma·bā·lār·di·tās ta·dā
- 38
daśarathanṛpaputrabāṇavegai rajanicaraṃ nihataṃ kharātmajaṃ tam / dadṛśur atha ca devatāḥ prahṛṣṭā girim iva vajrahataṃ yathā viśīrṇam
da·śa·ra·tha·nṛ·pa·put·ra·bā·ṇa·ve·gai ra·ja·ni·ca·raṃ ni·ha·taṃ kha·rāt·ma·jaṃ tam / da·dṛ·śur a·tha ca de·va·tāḥ pra·hṛṣ·ṭā gi·rim i·va vaj·ra·ha·taṃ ya·thā vi·śīr·ṇam
Yuddhakāṇḍa · sarga 67 42 verses
- 1
makarākṣaṃ hataṃ śrutvā rāvaṇaḥ samitiṃjayaḥ / ādideśātha saṃkruddho raṇāyendrajitaṃ sutam
ma·ka·rāk·ṣaṃ ha·taṃ śrut·vā rā·va·ṇaḥ sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / ā·di·de·śā·tha saṃk·rud·dho ra·ṇā·yen·dra·ji·taṃ su·tam
- 2
jahi vīra mahāvīryau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / adṛśyo dṛśyamāno vā sarvathā tvaṃ balādhikaḥ
ja·hi vī·ra ma·hā·vīr·yau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / a·dṛś·yo dṛś·ya·mā·no vā sar·va·thā tvaṃ ba·lā·dhi·kaḥ
- 3
tvam apratimakarmāṇam indraṃ jayasi saṃyuge / kiṃ punar mānuṣau dṛṣṭvā na vadhiṣyasi saṃyuge
tvam ap·ra·ti·ma·kar·mā·ṇam in·draṃ ja·ya·si saṃ·yu·ge / kiṃ pu·nar mā·nu·ṣau dṛṣ·ṭvā na va·dhiṣ·ya·si saṃ·yu·ge
- 4
tathokto rākṣasendreṇa pratigṛhya pitur vacaḥ / yajñabhūmau sa vidhivat pāvakaṃ juhuve ndrajit
ta·thok·to rāk·ṣa·sen·dre·ṇa pra·ti·gṛh·ya pi·tur va·caḥ / yaj·ña·bhū·mau sa vi·dhi·vat pā·va·kaṃ ju·hu·ve ndra·jit
- 5
juhvataś cāpi tatrāgniṃ raktoṣṇīṣadharāḥ striyaḥ / ājagmus tatra saṃbhrāntā rākṣasyo yatra rāvaṇiḥ
juh·va·taś cā·pi tat·rāg·niṃ rak·toṣ·ṇī·ṣa·dha·rāḥ stri·yaḥ / ā·jag·mus tat·ra saṃbh·rān·tā rāk·ṣas·yo yat·ra rā·va·ṇiḥ
- 6
śastrāṇi śarapatrāṇi samidho 'tha vibhītakāḥ / lohitāni ca vāsāṃsi sruvaṃ kārṣṇāyasaṃ tathā
śas·trā·ṇi śa·ra·pat·rā·ṇi sa·mi·dho 'tha vi·bhī·ta·kāḥ / lo·hi·tā·ni ca vā·sāṃ·si sru·vaṃ kār·ṣṇā·ya·saṃ ta·thā
- 7
sarvato 'gniṃ samāstīrya śarapatraiḥ samantataḥ / chāgasya sarvakṛṣṇasya galaṃ jagrāha jīvataḥ
sar·va·to 'gniṃ sa·mās·tīr·ya śa·ra·pat·raiḥ sa·man·ta·taḥ / chā·gas·ya sar·va·kṛṣ·ṇas·ya ga·laṃ jag·rā·ha jī·va·taḥ
- 8
caruhomasamiddhasya vidhūmasya mahārciṣaḥ / babhūvus tāni liṅgāni vijayaṃ darśayanti ca
ca·ru·ho·ma·sa·mid·dhas·ya vi·dhū·mas·ya ma·hār·ci·ṣaḥ / ba·bhū·vus tā·ni liṅ·gā·ni vi·ja·yaṃ dar·śa·yan·ti ca
- 9
pradakṣiṇāvartaśikhas taptahāṭakasaṃnibhaḥ / havis tat pratijagrāha pāvakaḥ svayam utthitaḥ
pra·dak·ṣi·ṇā·var·ta·śi·khas tap·ta·hā·ṭa·ka·saṃ·ni·bhaḥ / ha·vis tat pra·ti·jag·rā·ha pā·va·kaḥ sva·yam ut·thi·taḥ
- 10
hutvāgniṃ tarpayitvātha devadānavarākṣasān / āruroha rathaśreṣṭham antardhānagataṃ śubham
hut·vāg·niṃ tar·pa·yit·vā·tha de·va·dā·na·va·rāk·ṣa·sān / ā·ru·ro·ha ra·thaś·reṣ·ṭham an·tar·dhā·na·ga·taṃ śu·bham
- 11
sa vājibhiś caturbhis tu bāṇaiś ca niśitair yutaḥ / āropitamahācāpaḥ śuśubhe syandanottame
sa vā·ji·bhiś ca·tur·bhis tu bā·ṇaiś ca ni·śi·tair yu·taḥ / ā·ro·pi·ta·ma·hā·cā·paḥ śu·śu·bhe syan·da·not·ta·me
- 12
jājvalyamāno vapuṣā tapanīyaparicchadaḥ / śaraiś candrārdhacandraiś ca sa rathaḥ samalaṃkṛtaḥ
jāj·val·ya·mā·no va·pu·ṣā ta·pa·nī·ya·pa·ric·cha·daḥ / śa·raiś can·drār·dha·can·draiś ca sa ra·thaḥ sa·ma·laṃ·kṛ·taḥ
- 13
jāmbūnadamahākambur dīptapāvakasaṃnibhaḥ / babhūvendrajitaḥ ketur vaidūryasamalaṃkṛtaḥ
jām·bū·na·da·ma·hā·kam·bur dīp·ta·pā·va·ka·saṃ·ni·bhaḥ / ba·bhū·ven·dra·ji·taḥ ke·tur vai·dūr·ya·sa·ma·laṃ·kṛ·taḥ
- 14
tena cādityakalpena brahmāstreṇa ca pālitaḥ / sa babhūva durādharṣo rāvaṇiḥ sumahābalaḥ
te·na cā·dit·ya·kal·pe·na brah·mās·tre·ṇa ca pā·li·taḥ / sa ba·bhū·va du·rā·dhar·ṣo rā·va·ṇiḥ su·ma·hā·ba·laḥ
- 15
so 'bhiniryāya nagarād indrajit samitiṃjayaḥ / hutvāgniṃ rākṣasair mantrair antardhānagato 'bravīt
so 'bhi·nir·yā·ya na·ga·rād in·dra·jit sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / hut·vāg·niṃ rāk·ṣa·sair man·trair an·tar·dhā·na·ga·to 'bra·vīt
- 16
adya hatvāhave yau tau mithyā pravrajitau vane / jayaṃ pitre pradāsyāmi rāvaṇāya raṇādhikam
ad·ya hat·vā·ha·ve yau tau mith·yā prav·ra·ji·tau va·ne / ja·yaṃ pit·re pra·dās·yā·mi rā·va·ṇā·ya ra·ṇā·dhi·kam
- 17
kṛtvā nirvānarām urvīṃ hatvā rāmaṃ salakṣmaṇam / kariṣye paramāṃ prītim ity uktvāntaradhīyata
kṛt·vā nir·vā·na·rām ur·vīṃ hat·vā rā·maṃ sa·lak·ṣma·ṇam / ka·riṣ·ye pa·ra·māṃ prī·tim ity uk·tvān·ta·ra·dhī·ya·ta
- 18
āpapātātha saṃkruddho daśagrīveṇa coditaḥ / tīkṣṇakārmukanārācais tīkṣṇas tv indraripū raṇe
ā·pa·pā·tā·tha saṃk·rud·dho da·śag·rī·ve·ṇa co·di·taḥ / tīk·ṣṇa·kār·mu·ka·nā·rā·cais tīk·ṣṇas tv in·dra·ri·pū ra·ṇe
- 19
sa dadarśa mahāvīryau nāgau triśirasāv iva / sṛjantāv iṣujālāni vīrau vānaramadhyagau
sa da·dar·śa ma·hā·vīr·yau nā·gau tri·śi·ra·sāv i·va / sṛ·jan·tāv i·ṣu·jā·lā·ni vī·rau vā·na·ra·madh·ya·gau
- 20
imau tāv iti saṃcintya sajyaṃ kṛtvā ca kārmukam / saṃtatāneṣudhārābhiḥ parjanya iva vṛṣṭimān
i·mau tāv i·ti saṃ·cin·tya saj·yaṃ kṛt·vā ca kār·mu·kam / saṃ·ta·tā·ne·ṣu·dhā·rā·bhiḥ par·jan·ya i·va vṛṣ·ṭi·mān
- 21
sa tu vaihāyasaṃ prāpya saratho rāmalakṣmaṇau / acakṣur viṣaye tiṣṭhan vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
sa tu vai·hā·ya·saṃ prāp·ya sa·ra·tho rā·ma·lak·ṣma·ṇau / a·cak·ṣur vi·ṣa·ye tiṣ·ṭhan viv·yā·dha ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 22
tau tasya śaravegena parītau rāmalakṣmaṇau / dhanuṣī saśare kṛtvā divyam astraṃ pracakratuḥ
tau tas·ya śa·ra·ve·ge·na pa·rī·tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / dha·nu·ṣī sa·śa·re kṛt·vā div·yam as·traṃ pra·cak·ra·tuḥ
- 23
pracchādayantau gaganaṃ śarajālair mahābalau / tam astraiḥ surasaṃkāśau naiva pasparśatuḥ śaraiḥ
prac·chā·da·yan·tau ga·ga·naṃ śa·ra·jā·lair ma·hā·ba·lau / tam as·traiḥ su·ra·saṃ·kā·śau nai·va pas·par·śa·tuḥ śa·raiḥ
- 24
sa hi dhūmāndhakāraṃ ca cakre pracchādayan nabhaḥ / diśaś cāntardadhe śrīmān nīhāratamasāvṛtaḥ
sa hi dhū·mān·dha·kā·raṃ ca cak·re prac·chā·da·yan na·bhaḥ / di·śaś cān·tar·da·dhe śrī·mān nī·hā·ra·ta·ma·sā·vṛ·taḥ
- 25
naiva jyātalanirghoṣo na ca nemikhurasvanaḥ / śuśruve caratas tasya na ca rūpaṃ prakāśate
nai·va jyā·ta·la·nir·gho·ṣo na ca ne·mi·khu·ras·va·naḥ / śuś·ru·ve ca·ra·tas tas·ya na ca rū·paṃ pra·kā·śa·te
- 26
ghanāndhakāre timire śaravarṣam ivādbhutam / sa vavarṣa mahābāhur nārācaśaravṛṣṭibhiḥ
gha·nān·dha·kā·re ti·mi·re śa·ra·var·ṣam i·vād·bhu·tam / sa va·var·ṣa ma·hā·bā·hur nā·rā·ca·śa·ra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ
- 27
sa rāmaṃ sūryasaṃkāśaiḥ śarair dattavaro bhṛśam / vivyādha samare kruddhaḥ sarvagātreṣu rāvaṇiḥ
sa rā·maṃ sūr·ya·saṃ·kā·śaiḥ śa·rair dat·ta·va·ro bhṛ·śam / viv·yā·dha sa·ma·re krud·dhaḥ sar·va·gāt·re·ṣu rā·va·ṇiḥ
- 28
tau hanyamānau nārācair dhārābhir iva parvatau / hemapuṅkhān naravyāghrau tigmān mumucatuḥ śarān
tau han·ya·mā·nau nā·rā·cair dhā·rā·bhir i·va par·va·tau / he·ma·puṅ·khān na·rav·yāgh·rau tig·mān mu·mu·ca·tuḥ śa·rān
- 29
antarikṣaṃ samāsādya rāvaṇiṃ kaṅkapatriṇaḥ / nikṛtya patagā bhūmau petus te śoṇitokṣitāḥ
an·ta·rik·ṣaṃ sa·mā·sād·ya rā·va·ṇiṃ kaṅ·ka·pat·ri·ṇaḥ / ni·kṛt·ya pa·ta·gā bhū·mau pe·tus te śo·ṇi·tok·ṣi·tāḥ
- 30
atimātraṃ śaraugheṇa pīḍyamānau narottamau / tān iṣūn patato bhallair anekair nicakartatuḥ
a·ti·māt·raṃ śa·rau·ghe·ṇa pīḍ·ya·mā·nau na·rot·ta·mau / tān i·ṣūn pa·ta·to bhal·lair a·ne·kair ni·ca·kar·ta·tuḥ
- 31
yato hi dadṛśāte tau śarān nipatitāñ śitān / tatas tato dāśarathī sasṛjāte 'stram uttamam
ya·to hi da·dṛ·śā·te tau śa·rān ni·pa·ti·tāñ śi·tān / ta·tas ta·to dā·śa·ra·thī sa·sṛ·jā·te 'stram ut·ta·mam
- 32
rāvaṇis tu diśaḥ sarvā rathenātirathaḥ patan / vivyādha tau dāśarathī laghv astro niśitaiḥ śaraiḥ
rā·va·ṇis tu di·śaḥ sar·vā ra·the·nā·ti·ra·thaḥ pa·tan / viv·yā·dha tau dā·śa·ra·thī laghv as·tro ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 33
tenātividdhau tau vīrau rukmapuṅkhaiḥ susaṃhataiḥ / babhūvatur dāśarathī puṣpitāv iva kiṃśukau
te·nā·ti·vid·dhau tau vī·rau ruk·ma·puṅ·khaiḥ su·saṃ·ha·taiḥ / ba·bhū·va·tur dā·śa·ra·thī puṣ·pi·tāv i·va kiṃ·śu·kau
- 34
nāsya veda gatiṃ kaś cin na ca rūpaṃ dhanuḥ śarān / na cānyad viditaṃ kiṃ cit sūryasyevābhrasaṃplave
nās·ya ve·da ga·tiṃ kaś cin na ca rū·paṃ dha·nuḥ śa·rān / na cān·yad vi·di·taṃ kiṃ cit sūr·yas·ye·vābh·ra·saṃp·la·ve
- 35
tena viddhāś ca harayo nihatāś ca gatāsavaḥ / babhūvuḥ śataśas tatra patitā dharaṇītale
te·na vid·dhāś ca ha·ra·yo ni·ha·tāś ca ga·tā·sa·vaḥ / ba·bhū·vuḥ śa·ta·śas tat·ra pa·ti·tā dha·ra·ṇī·ta·le
- 36
lakṣmaṇas tu susaṃkruddho bhrātaraṃ vākyam abravīt / brāhmam astraṃ prayokṣyāmi vadhārthaṃ sarvarakṣasām
lak·ṣma·ṇas tu su·saṃk·rud·dho bhrā·ta·raṃ vāk·yam ab·ra·vīt / brāh·mam as·traṃ pra·yok·ṣyā·mi va·dhār·thaṃ sar·va·rak·ṣa·sām
- 37
tam uvāca tato rāmo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam / naikasya heto rakṣāṃsi pṛthivyāṃ hantum arhasi
tam u·vā·ca ta·to rā·mo lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣa·ṇam / nai·kas·ya he·to rak·ṣāṃ·si pṛ·thiv·yāṃ han·tum ar·ha·si
- 38
ayudhyamānaṃ pracchannaṃ prāñjaliṃ śaraṇāgatam / palāyantaṃ pramattaṃ vā na tvaṃ hantum ihārhasi
a·yudh·ya·mā·naṃ prac·chan·naṃ prāñ·ja·liṃ śa·ra·ṇā·ga·tam / pa·lā·yan·taṃ pra·mat·taṃ vā na tvaṃ han·tum i·hār·ha·si
- 39
asyaiva tu vadhe yatnaṃ kariṣyāvo mahābala / ādekṣyāvo mahāvegān astrān āśīviṣopamān
as·yai·va tu va·dhe yat·naṃ ka·riṣ·yā·vo ma·hā·ba·la / ā·dek·ṣyā·vo ma·hā·ve·gān as·trān ā·śī·vi·ṣo·pa·mān
- 40
tam enaṃ māyinaṃ kṣudram antarhitarathaṃ balāt / rākṣasaṃ nihaniṣyanti dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ
tam e·naṃ mā·yi·naṃ kṣud·ram an·tar·hi·ta·ra·thaṃ ba·lāt / rāk·ṣa·saṃ ni·ha·niṣ·yan·ti dṛṣ·ṭvā vā·na·ra·yū·tha·pāḥ
- 41
yady eṣa bhūmiṃ viśate divaṃ vā rasātalaṃ vāpi nabhastalaṃ vā / evaṃ nigūḍho 'pi mamāstradagdhaḥ patiṣyate bhūmitale gatāsuḥ
yady e·ṣa bhū·miṃ vi·śa·te di·vaṃ vā ra·sā·ta·laṃ vā·pi na·bhas·ta·laṃ vā / e·vaṃ ni·gū·ḍho 'pi ma·mās·tra·dag·dhaḥ pa·tiṣ·ya·te bhū·mi·ta·le ga·tā·suḥ
- 42
ity evam uktvā vacanaṃ mahātmā raghupravīraḥ plavagarṣabhair vṛtaḥ / vadhāya raudrasya nṛśaṃsakarmaṇas tadā mahātmā tvaritaṃ nirīkṣate
ity e·vam uk·tvā va·ca·naṃ ma·hāt·mā ra·ghup·ra·vī·raḥ pla·va·gar·ṣa·bhair vṛ·taḥ / va·dhā·ya raud·ras·ya nṛ·śaṃ·sa·kar·ma·ṇas ta·dā ma·hāt·mā tva·ri·taṃ ni·rīk·ṣa·te
Yuddhakāṇḍa · sarga 68 33 verses
- 1
vijñāya tu manas tasya rāghavasya mahātmanaḥ / saṃnivṛtyāhavāt tasmāt praviveśa puraṃ tataḥ
vij·ñā·ya tu ma·nas tas·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / saṃ·ni·vṛt·yā·ha·vāt tas·māt pra·vi·ve·śa pu·raṃ ta·taḥ
- 2
so 'nusmṛtya vadhaṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ tarasvinām / krodhatāmrekṣaṇaḥ śūro nirjagāma mahādyutiḥ
so 'nus·mṛt·ya va·dhaṃ te·ṣāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ta·ras·vi·nām / kro·dha·tām·rek·ṣa·ṇaḥ śū·ro nir·ja·gā·ma ma·hād·yu·tiḥ
- 3
sa paścimena dvāreṇa niryayau rākṣasair vṛtaḥ / indrajit tu mahāvīryaḥ paulastyo devakaṇṭakaḥ
sa paś·ci·me·na dvā·re·ṇa nir·ya·yau rāk·ṣa·sair vṛ·taḥ / in·dra·jit tu ma·hā·vīr·yaḥ pau·las·tyo de·va·kaṇ·ṭa·kaḥ
- 4
indrajit tu tato dṛṣṭvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau / raṇāyābhyudyatau vīrau māyāṃ prāduṣkarot tadā
in·dra·jit tu ta·to dṛṣ·ṭvā bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / ra·ṇā·yābh·yud·ya·tau vī·rau mā·yāṃ prā·duṣ·ka·rot ta·dā
- 5
indrajit tu rathe sthāpya sītāṃ māyāmayīṃ tadā / balena mahatāvṛtya tasyā vadham arocayat
in·dra·jit tu ra·the sthāp·ya sī·tāṃ mā·yā·ma·yīṃ ta·dā / ba·le·na ma·ha·tā·vṛt·ya tas·yā va·dham a·ro·ca·yat
- 6
mohanārthaṃ tu sarveṣāṃ buddhiṃ kṛtvā sudurmatiḥ / hantuṃ sītāṃ vyavasito vānarābhimukho yayau
mo·ha·nār·thaṃ tu sar·ve·ṣāṃ bud·dhiṃ kṛt·vā su·dur·ma·tiḥ / han·tuṃ sī·tāṃ vya·va·si·to vā·na·rā·bhi·mu·kho ya·yau
- 7
taṃ dṛṣṭvā tv abhiniryāntaṃ nagaryāḥ kānanaukasaḥ / utpetur abhisaṃkruddhāḥ śilāhastā yuyutsavaḥ
taṃ dṛṣ·ṭvā tv a·bhi·nir·yān·taṃ na·gar·yāḥ kā·na·nau·ka·saḥ / ut·pe·tur a·bhi·saṃk·rud·dhāḥ śi·lā·has·tā yu·yut·sa·vaḥ
- 8
hanūmān puratas teṣāṃ jagāma kapikuñjaraḥ / pragṛhya sumahac chṛṅgaṃ parvatasya durāsadam
ha·nū·mān pu·ra·tas te·ṣāṃ ja·gā·ma ka·pi·kuñ·ja·raḥ / pra·gṛh·ya su·ma·hac chṛṅ·gaṃ par·va·tas·ya du·rā·sa·dam
- 9
sa dadarśa hatānandāṃ sītām indrajito rathe / ekaveṇīdharāṃ dīnām upavāsakṛśānanām
sa da·dar·śa ha·tā·nan·dāṃ sī·tām in·dra·ji·to ra·the / e·ka·ve·ṇī·dha·rāṃ dī·nām u·pa·vā·sa·kṛ·śā·na·nām
- 10
parikliṣṭaikavasanām amṛjāṃ rāghavapriyām / rajomalābhyām āliptaiḥ sarvagātrair varastriyam
pa·rik·liṣ·ṭai·ka·va·sa·nām a·mṛ·jāṃ rā·gha·vap·ri·yām / ra·jo·ma·lābh·yām ā·lip·taiḥ sar·va·gāt·rair va·ras·tri·yam
- 11
tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilīm adhyavasya ca / bāṣpaparyākulamukho hanūmān vyathito 'bhavat
tāṃ ni·rīk·ṣya mu·hūr·taṃ tu mai·thi·līm adh·ya·vas·ya ca / bāṣ·pa·par·yā·ku·la·mu·kho ha·nū·mān vya·thi·to 'bha·vat
- 12
abravīt tāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinām / dṛṣṭvā rathe stitāṃ sītāṃ rākṣasendrasutāśritām
ab·ra·vīt tāṃ tu śo·kār·tāṃ ni·rā·nan·dāṃ ta·pas·vi·nām / dṛṣ·ṭvā ra·the sti·tāṃ sī·tāṃ rāk·ṣa·sen·dra·su·tāś·ri·tām
- 13
kiṃ samarthitam asyeti cintayan sa mahākapiḥ / saha tair vānaraśreṣṭhair abhyadhāvata rāvaṇim
kiṃ sa·mar·thi·tam as·ye·ti cin·ta·yan sa ma·hā·ka·piḥ / sa·ha tair vā·na·raś·reṣ·ṭhair abh·ya·dhā·va·ta rā·va·ṇim
- 14
tad vānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ / kṛtvā viśokaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat
tad vā·na·ra·ba·laṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇiḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / kṛt·vā vi·śo·kaṃ nis·triṃ·śaṃ mūr·dhni sī·tāṃ pa·rā·mṛ·śat
- 15
taṃ striyaṃ paśyatāṃ teṣāṃ tāḍayām āsa rāvaṇiḥ / krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe
taṃ stri·yaṃ paś·ya·tāṃ te·ṣāṃ tā·ḍa·yām ā·sa rā·va·ṇiḥ / kro·śan·tīṃ rā·ma rā·me·ti mā·ya·yā yo·ji·tāṃ ra·the
- 16
gṛhītamūrdhajāṃ dṛṣṭvā hanūmān dainyam āgataḥ / duḥkhajaṃ vārinetrābhyām utsṛjan mārutātmajaḥ / abravīt paruṣaṃ vākyaṃ krodhād rakṣo'dhipātmajam
gṛ·hī·ta·mūr·dha·jāṃ dṛṣ·ṭvā ha·nū·mān dain·yam ā·ga·taḥ / duḥ·kha·jaṃ vā·ri·net·rābh·yām ut·sṛ·jan mā·ru·tāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīt pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ kro·dhād rak·ṣo'dhi·pāt·ma·jam
- 17
durātmann ātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ / brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonim āśritaḥ / dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matir īdṛśī
du·rāt·mann āt·ma·nā·śā·ya ke·śa·pak·ṣe pa·rā·mṛ·śaḥ / brah·mar·ṣī·ṇāṃ ku·le jā·to rāk·ṣa·sīṃ yo·nim āś·ri·taḥ / dhik tvāṃ pā·pa·sa·mā·cā·raṃ yas·ya te ma·tir ī·dṛ·śī
- 18
nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama / anāryasyedṛśaṃ karma ghṛṇā te nāsti nirghṛṇa
nṛ·śaṃ·sā·nār·ya dur·vṛt·ta kṣud·ra pā·pa·pa·rāk·ra·ma / a·nār·yas·ye·dṛ·śaṃ kar·ma ghṛ·ṇā te nās·ti nir·ghṛ·ṇa
- 19
cyutā gṛhāc ca rājyāc ca rāmahastāc ca maithilī / kiṃ tavaiṣāparāddhā hi yad enāṃ hantum icchasi
cyu·tā gṛ·hāc ca rāj·yāc ca rā·ma·has·tāc ca mai·thi·lī / kiṃ ta·vai·ṣā·pa·rād·dhā hi yad e·nāṃ han·tum ic·cha·si
- 20
sītāṃ ca hatvā na ciraṃ jīviṣyasi kathaṃ cana / vadhārhakarmaṇānena mama hastagato hy asi
sī·tāṃ ca hat·vā na ci·raṃ jī·viṣ·ya·si ka·thaṃ ca·na / va·dhār·ha·kar·ma·ṇā·ne·na ma·ma has·ta·ga·to hy a·si
- 21
ye ca strīghātināṃ lokā lokavadhyaiś ca kutsitāḥ / iha jīvitam utsṛjya pretya tān pratilapsyase
ye ca strī·ghā·ti·nāṃ lo·kā lo·ka·vadh·yaiś ca kut·si·tāḥ / i·ha jī·vi·tam ut·sṛj·ya pret·ya tān pra·ti·lap·sya·se
- 22
iti bruvāṇo hanumān sāyudhair haribhir vṛtaḥ / abhyadhāvata saṃkruddho rākṣasendrasutaṃ prati
i·ti bru·vā·ṇo ha·nu·mān sā·yu·dhair ha·ri·bhir vṛ·taḥ / abh·ya·dhā·va·ta saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sen·dra·su·taṃ pra·ti
- 23
āpatantaṃ mahāvīryaṃ tad anīkaṃ vanaukasām / rakṣasāṃ bhīmavegānām anīkena nyavārayat
ā·pa·tan·taṃ ma·hā·vīr·yaṃ tad a·nī·kaṃ va·nau·ka·sām / rak·ṣa·sāṃ bhī·ma·ve·gā·nām a·nī·ke·na nya·vā·ra·yat
- 24
sa tāṃ bāṇasahasreṇa vikṣobhya harivāhinīm / hariśreṣṭhaṃ hanūmantam indrajit pratyuvāca ha
sa tāṃ bā·ṇa·sa·has·re·ṇa vik·ṣobh·ya ha·ri·vā·hi·nīm / ha·riś·reṣ·ṭhaṃ ha·nū·man·tam in·dra·jit prat·yu·vā·ca ha
- 25
sugrīvas tvaṃ ca rāmaś ca yannimittam ihāgatāḥ / tāṃ haniṣyāmi vaidehīm adyaiva tava paśyataḥ
sug·rī·vas tvaṃ ca rā·maś ca yan·ni·mit·tam i·hā·ga·tāḥ / tāṃ ha·niṣ·yā·mi vai·de·hīm ad·yai·va ta·va paś·ya·taḥ
- 26
imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara / sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam
i·māṃ hat·vā ta·to rā·maṃ lak·ṣma·ṇaṃ tvāṃ ca vā·na·ra / sug·rī·vaṃ ca va·dhiṣ·yā·mi taṃ cā·nār·yaṃ vi·bhī·ṣa·ṇam
- 27
na hantavyāḥ striyaś ceti yad bravīṣi plavaṃgama / pīḍā karam amitrāṇāṃ yat syāt kartavyam eta tat
na han·tav·yāḥ stri·yaś ce·ti yad bra·vī·ṣi pla·vaṃ·ga·ma / pī·ḍā ka·ram a·mit·rā·ṇāṃ yat syāt kar·tav·yam e·ta tat
- 28
tam evam uktvā rudatīṃ sītāṃ māyāmayīṃ tataḥ / śitadhāreṇa khaḍgena nijaghānendrajit svayam
tam e·vam uk·tvā ru·da·tīṃ sī·tāṃ mā·yā·ma·yīṃ ta·taḥ / śi·ta·dhā·re·ṇa khaḍ·ge·na ni·ja·ghā·nen·dra·jit sva·yam
- 29
yajñopavītamārgeṇa chinnā tena tapasvinī / sā pṛthivyāṃ pṛthuśroṇī papāta priyadarśanā
yaj·ño·pa·vī·ta·mār·ge·ṇa chin·nā te·na ta·pas·vi·nī / sā pṛ·thiv·yāṃ pṛ·thuś·ro·ṇī pa·pā·ta pri·ya·dar·śa·nā
- 30
tām indrajitstriyaṃ hatvā hanūmantam uvāca ha / mayā rāmasya paśyemāṃ kopena ca niṣūditām
tām in·dra·jit·stri·yaṃ hat·vā ha·nū·man·tam u·vā·ca ha / ma·yā rā·mas·ya paś·ye·māṃ ko·pe·na ca ni·ṣū·di·tām
- 31
tataḥ khaḍgena mahatā hatvā tām indrajit svayam / hṛṣṭaḥ sa ratham āsthāya vinanāda mahāsvanam
ta·taḥ khaḍ·ge·na ma·ha·tā hat·vā tām in·dra·jit sva·yam / hṛṣ·ṭaḥ sa ra·tham ās·thā·ya vi·na·nā·da ma·hās·va·nam
- 32
vānarāḥ śuśruvuḥ śabdam adūre pratyavasthitāḥ / vyāditāsyasya nadatas tad durgaṃ saṃśritasya tu
vā·na·rāḥ śuś·ru·vuḥ śab·dam a·dū·re prat·ya·vas·thi·tāḥ / vyā·di·tās·yas·ya na·da·tas tad dur·gaṃ saṃś·ri·tas·ya tu
- 33
tathā tu sītāṃ vinihatya durmatiḥ prahṛṣṭacetāḥ sa babhūva rāvaṇiḥ / taṃ hṛṣṭarūpaṃ samudīkṣya vānarā viṣaṇṇarūpāḥ samabhipradudruvuḥ
ta·thā tu sī·tāṃ vi·ni·hat·ya dur·ma·tiḥ pra·hṛṣ·ṭa·ce·tāḥ sa ba·bhū·va rā·va·ṇiḥ / taṃ hṛṣ·ṭa·rū·paṃ sa·mu·dīk·ṣya vā·na·rā vi·ṣaṇ·ṇa·rū·pāḥ sa·ma·bhip·ra·dud·ru·vuḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 69 26 verses
- 1
śrutvā taṃ bhīmanirhrādaṃ śakrāśanisamasvanam / vīkṣamāṇā diśaḥ sarvā dudruvur vānararṣabhāḥ
śrut·vā taṃ bhī·ma·nir·hrā·daṃ śak·rā·śa·ni·sa·mas·va·nam / vīk·ṣa·mā·ṇā di·śaḥ sar·vā dud·ru·vur vā·na·rar·ṣa·bhāḥ
- 2
tān uvāca tataḥ sarvān hanūmān mārutātmajaḥ / viṣaṇṇavadanān dīnāṃs trastān vidravataḥ pṛthak
tān u·vā·ca ta·taḥ sar·vān ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·nān dī·nāṃs tras·tān vid·ra·va·taḥ pṛ·thak
- 3
kasmād viṣaṇṇavadanā vidravadhvaṃ plavaṃgamāḥ / tyaktayuddhasamutsāhāḥ śūratvaṃ kva nu vo gatam
kas·mād vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·nā vid·ra·vadh·vaṃ pla·vaṃ·ga·māḥ / tyak·ta·yud·dha·sa·mut·sā·hāḥ śū·rat·vaṃ kva nu vo ga·tam
- 4
pṛṣṭhato 'nuvrajadhvaṃ mām agrato yāntam āhave / śūrair abhijanopetair ayuktaṃ hi nivartitum
pṛṣ·ṭha·to 'nuv·ra·jadh·vaṃ mām ag·ra·to yān·tam ā·ha·ve / śū·rair a·bhi·ja·no·pe·tair a·yuk·taṃ hi ni·var·ti·tum
- 5
evam uktāḥ susaṃkruddhā vāyuputreṇa dhīmatā / śailaśṛṅgān drumāṃś caiva jagṛhur hṛṣṭamānasāḥ
e·vam uk·tāḥ su·saṃk·rud·dhā vā·yu·put·re·ṇa dhī·ma·tā / śai·la·śṛṅ·gān dru·māṃś cai·va ja·gṛ·hur hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ
- 6
abhipetuś ca garjanto rākṣasān vānararṣabhāḥ / parivārya hanūmantam anvayuś ca mahāhave
a·bhi·pe·tuś ca gar·jan·to rāk·ṣa·sān vā·na·rar·ṣa·bhāḥ / pa·ri·vār·ya ha·nū·man·tam an·va·yuś ca ma·hā·ha·ve
- 7
sa tair vānaramukhyais tu hanūmān sarvato vṛtaḥ / hutāśana ivārciṣmān adahac chatruvāhinīm
sa tair vā·na·ra·mukh·yais tu ha·nū·mān sar·va·to vṛ·taḥ / hu·tā·śa·na i·vār·ciṣ·mān a·da·hac chat·ru·vā·hi·nīm
- 8
sa rākṣasānāṃ kadanaṃ cakāra sumahākapiḥ / vṛto vānarasainyena kālāntakayamopamaḥ
sa rāk·ṣa·sā·nāṃ ka·da·naṃ ca·kā·ra su·ma·hā·ka·piḥ / vṛ·to vā·na·ra·sain·ye·na kā·lān·ta·ka·ya·mo·pa·maḥ
- 9
sa tu śokena cāviṣṭaḥ krodhena ca mahākapiḥ / hanūmān rāvaṇi rathe mahatīṃ pātayac chilām
sa tu śo·ke·na cā·viṣ·ṭaḥ kro·dhe·na ca ma·hā·ka·piḥ / ha·nū·mān rā·va·ṇi ra·the ma·ha·tīṃ pā·ta·yac chi·lām
- 10
tām āpatantīṃ dṛṣṭvaiva rathaḥ sārathinā tadā / vidheyāśva samāyuktaḥ sudūram apavāhitaḥ
tām ā·pa·tan·tīṃ dṛṣ·ṭvai·va ra·thaḥ sā·ra·thi·nā ta·dā / vi·dhe·yāś·va sa·mā·yuk·taḥ su·dū·ram a·pa·vā·hi·taḥ
- 11
tam indrajitam aprāpya rathathaṃ sahasārathim / viveśa dharaṇīṃ bhittvā sā śilāvyartham udyatā
tam in·dra·ji·tam ap·rāp·ya ra·tha·thaṃ sa·ha·sā·ra·thim / vi·ve·śa dha·ra·ṇīṃ bhit·tvā sā śi·lāv·yar·tham ud·ya·tā
- 12
patitāyāṃ śilāyāṃ tu rakṣasāṃ vyathitā camūḥ / tam abhyadhāvañ śataśo nadantaḥ kānanaukasaḥ
pa·ti·tā·yāṃ śi·lā·yāṃ tu rak·ṣa·sāṃ vya·thi·tā ca·mūḥ / tam abh·ya·dhā·vañ śa·ta·śo na·dan·taḥ kā·na·nau·ka·saḥ
- 13
te drumāṃś ca mahākāyā giriśṛṅgāṇi codyatāḥ / cikṣipur dviṣatāṃ madhye vānarā bhīmavikramāḥ
te dru·māṃś ca ma·hā·kā·yā gi·ri·śṛṅ·gā·ṇi cod·ya·tāḥ / cik·ṣi·pur dvi·ṣa·tāṃ madh·ye vā·na·rā bhī·ma·vik·ra·māḥ
- 14
vānarair tair mahāvīryair ghorarūpā niśācarāḥ / vīryād abhihatā vṛkṣair vyaveṣṭanta raṇakṣitau
vā·na·rair tair ma·hā·vīr·yair gho·ra·rū·pā ni·śā·ca·rāḥ / vīr·yād a·bhi·ha·tā vṛk·ṣair vya·veṣ·ṭan·ta ra·ṇak·ṣi·tau
- 15
svasainyam abhivīkṣyātha vānarārditam indrajit / pragṛhītāyudhaḥ kruddhaḥ parān abhimukho yayau
sva·sain·yam a·bhi·vīk·ṣyā·tha vā·na·rār·di·tam in·dra·jit / pra·gṛ·hī·tā·yu·dhaḥ krud·dhaḥ pa·rān a·bhi·mu·kho ya·yau
- 16
sa śaraughān avasṛjan svasainyenābhisaṃvṛtaḥ / jaghāna kapiśārdūlān subahūn dṛṣṭavikramaḥ
sa śa·rau·ghān a·va·sṛ·jan sva·sain·ye·nā·bhi·saṃ·vṛ·taḥ / ja·ghā·na ka·pi·śār·dū·lān su·ba·hūn dṛṣ·ṭa·vik·ra·maḥ
- 17
śūlair aśanibhiḥ khaḍgaiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ / te cāpy anucarāṃs tasya vānarā jaghnur āhave
śū·lair a·śa·ni·bhiḥ khaḍ·gaiḥ paṭ·ṭa·saiḥ kū·ṭa·mud·ga·raiḥ / te cāpy a·nu·ca·rāṃs tas·ya vā·na·rā jagh·nur ā·ha·ve
- 18
saskandhaviṭapaiḥ sālaiḥ śilābhiś ca mahābalaiḥ / hanūmān kadanaṃ cakre rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām
sas·kan·dha·vi·ṭa·paiḥ sā·laiḥ śi·lā·bhiś ca ma·hā·ba·laiḥ / ha·nū·mān ka·da·naṃ cak·re rak·ṣa·sāṃ bhī·ma·kar·ma·ṇām
- 19
sa nivārya parānīkam abravīt tān vanaukasaḥ / hanūmān saṃnivartadhvaṃ na naḥ sādhyam idaṃ balam
sa ni·vār·ya pa·rā·nī·kam ab·ra·vīt tān va·nau·ka·saḥ / ha·nū·mān saṃ·ni·var·tadh·vaṃ na naḥ sādh·yam i·daṃ ba·lam
- 20
tyaktvā prāṇān viceṣṭanto rāma priyacikīrṣavaḥ / yannimittaṃ hi yudhyāmo hatā sā janakātmajā
tyak·tvā prā·ṇān vi·ceṣ·ṭan·to rā·ma pri·ya·ci·kīr·ṣa·vaḥ / yan·ni·mit·taṃ hi yudh·yā·mo ha·tā sā ja·na·kāt·ma·jā
- 21
imam arthaṃ hi vijñāpya rāmaṃ sugrīvam eva ca / tau yat pratividhāsyete tat kariṣyāmahe vayam
i·mam ar·thaṃ hi vij·ñāp·ya rā·maṃ sug·rī·vam e·va ca / tau yat pra·ti·vi·dhās·ye·te tat ka·riṣ·yā·ma·he va·yam
- 22
ity uktvā vānaraśreṣṭho vārayan sarvavānarān / śanaiḥ śanair asaṃtrastaḥ sabalaḥ sa nyavartata
ity uk·tvā vā·na·raś·reṣ·ṭho vā·ra·yan sar·va·vā·na·rān / śa·naiḥ śa·nair a·saṃt·ras·taḥ sa·ba·laḥ sa nya·var·ta·ta
- 23
sa tu prekṣya hanūmantaṃ vrajantaṃ yatra rāghavaḥ / nikumbhilām adhiṣṭhāya pāvakaṃ juhuve ndrajit
sa tu prek·ṣya ha·nū·man·taṃ vra·jan·taṃ yat·ra rā·gha·vaḥ / ni·kum·bhi·lām a·dhiṣ·ṭhā·ya pā·va·kaṃ ju·hu·ve ndra·jit
- 24
yajñabhūmyāṃ tu vidhivat pāvakas tena rakṣasā / hūyamānaḥ prajajvāla homaśoṇitabhuk tadā
yaj·ña·bhūm·yāṃ tu vi·dhi·vat pā·va·kas te·na rak·ṣa·sā / hū·ya·mā·naḥ pra·jaj·vā·la ho·ma·śo·ṇi·ta·bhuk ta·dā
- 25
so 'rciḥ pinaddho dadṛśe homaśoṇitatarpitaḥ / saṃdhyāgata ivādityaḥ sa tīvrāgniḥ samutthitaḥ
so 'rciḥ pi·nad·dho da·dṛ·śe ho·ma·śo·ṇi·ta·tar·pi·taḥ / saṃdh·yā·ga·ta i·vā·dit·yaḥ sa tīv·rāg·niḥ sa·mut·thi·taḥ
- 26
athendrajid rākṣasabhūtaye tu juhāva havyaṃ vidhinā vidhānavat / dṛṣṭvā vyatiṣṭhanta ca rākṣasās te mahāsamūheṣu nayānayajñāḥ
a·then·dra·jid rāk·ṣa·sa·bhū·ta·ye tu ju·hā·va hav·yaṃ vi·dhi·nā vi·dhā·na·vat / dṛṣ·ṭvā vya·tiṣ·ṭhan·ta ca rāk·ṣa·sās te ma·hā·sa·mū·he·ṣu na·yā·na·yaj·ñāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 70 42 verses
- 1
rāghavaś cāpi vipulaṃ taṃ rākṣasavanaukasām / śrutvā saṃgrāmanirghoṣaṃ jāmbavantam uvāca ha
rā·gha·vaś cā·pi vi·pu·laṃ taṃ rāk·ṣa·sa·va·nau·ka·sām / śrut·vā saṃg·rā·ma·nir·gho·ṣaṃ jām·ba·van·tam u·vā·ca ha
- 2
saumya nūnaṃ hanumatā kṛtaṃ karma suduṣkaram / śrūyate hi yathā bhīmaḥ sumahān āyudhasvanaḥ
saum·ya nū·naṃ ha·nu·ma·tā kṛ·taṃ kar·ma su·duṣ·ka·ram / śrū·ya·te hi ya·thā bhī·maḥ su·ma·hān ā·yu·dhas·va·naḥ
- 3
tad gaccha kuru sāhāyyaṃ svabalenābhisaṃvṛtaḥ / kṣipram ṛṣkapate tasya kapiśreṣṭhasya yudhyataḥ
tad gac·cha ku·ru sā·hāy·yaṃ sva·ba·le·nā·bhi·saṃ·vṛ·taḥ / kṣip·ram ṛṣ·ka·pa·te tas·ya ka·piś·reṣ·ṭhas·ya yudh·ya·taḥ
- 4
ṛkṣarājas tathety uktvā svenānīkena saṃvṛtaḥ / āgacchat paścimadvāraṃ hanūmān yatra vānaraḥ
ṛk·ṣa·rā·jas ta·thety uk·tvā sve·nā·nī·ke·na saṃ·vṛ·taḥ / ā·gac·chat paś·ci·mad·vā·raṃ ha·nū·mān yat·ra vā·na·raḥ
- 5
athāyāntaṃ hanūmantaṃ dadarśarkṣapatiḥ pathi / vānaraiḥ kṛtasaṃgrāmaiḥ śvasadbhir abhisaṃvṛtam
a·thā·yān·taṃ ha·nū·man·taṃ da·dar·śar·kṣa·pa·tiḥ pa·thi / vā·na·raiḥ kṛ·ta·saṃg·rā·maiḥ śva·sad·bhir a·bhi·saṃ·vṛ·tam
- 6
dṛṣṭvā pathi hanūmāṃś ca tad ṛṣkabalam udyatam / nīlameghanibhaṃ bhīmaṃ saṃnivārya nyavartata
dṛṣ·ṭvā pa·thi ha·nū·māṃś ca tad ṛṣ·ka·ba·lam ud·ya·tam / nī·la·me·gha·ni·bhaṃ bhī·maṃ saṃ·ni·vār·ya nya·var·ta·ta
- 7
sa tena harisainyena saṃnikarṣaṃ mahāyaśāḥ / śīghram āgamya rāmāya duḥkhito vākyam abravīt
sa te·na ha·ri·sain·ye·na saṃ·ni·kar·ṣaṃ ma·hā·ya·śāḥ / śīgh·ram ā·gam·ya rā·mā·ya duḥ·khi·to vāk·yam ab·ra·vīt
- 8
samare yudhyamānānām asmākaṃ prekṣatāṃ ca saḥ / jaghāna rudatīṃ sītām indrajid rāvaṇātmajaḥ
sa·ma·re yudh·ya·mā·nā·nām as·mā·kaṃ prek·ṣa·tāṃ ca saḥ / ja·ghā·na ru·da·tīṃ sī·tām in·dra·jid rā·va·ṇāt·ma·jaḥ
- 9
udbhrāntacittas tāṃ dṛṣṭvā viṣaṇṇo 'ham ariṃdama / tad ahaṃ bhavato vṛttaṃ vijñāpayitum āgataḥ
ud·bhrān·ta·cit·tas tāṃ dṛṣ·ṭvā vi·ṣaṇ·ṇo 'ham a·riṃ·da·ma / tad a·haṃ bha·va·to vṛt·taṃ vij·ñā·pa·yi·tum ā·ga·taḥ
- 10
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokamūrchitaḥ / nipapāta tadā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vaḥ śo·ka·mūr·chi·taḥ / ni·pa·pā·ta ta·dā bhū·mau chin·na·mū·la i·va dru·maḥ
- 11
taṃ bhūmau devasaṃkāśaṃ patitaṃ dṛśya rāghavam / abhipetuḥ samutpatya sarvataḥ kapisattamāḥ
taṃ bhū·mau de·va·saṃ·kā·śaṃ pa·ti·taṃ dṛś·ya rā·gha·vam / a·bhi·pe·tuḥ sa·mut·pat·ya sar·va·taḥ ka·pi·sat·ta·māḥ
- 12
asiñcan salilaiś cainaṃ padmotpalasugandhibhiḥ / pradahantam asahyaṃ ca sahasāgnim ivotthitam
a·siñ·can sa·li·laiś cai·naṃ pad·mot·pa·la·su·gan·dhi·bhiḥ / pra·da·han·tam a·sah·yaṃ ca sa·ha·sāg·nim i·vot·thi·tam
- 13
taṃ lakṣmaṇo 'tha bāhubhyāṃ pariṣvajya suduḥkhitaḥ / uvāca rāmam asvasthaṃ vākyaṃ hetvarthasaṃhitam
taṃ lak·ṣma·ṇo 'tha bā·hubh·yāṃ pa·riṣ·vaj·ya su·duḥ·khi·taḥ / u·vā·ca rā·mam as·vas·thaṃ vāk·yaṃ het·var·tha·saṃ·hi·tam
- 14
śubhe vartmani tiṣṭhantaṃ tvām āryavijitendriyam / anarthebhyo na śaknoti trātuṃ dharmo nirarthakaḥ
śu·bhe var·tma·ni tiṣ·ṭhan·taṃ tvām ār·ya·vi·ji·ten·dri·yam / a·nar·thebh·yo na śak·no·ti trā·tuṃ dhar·mo ni·rar·tha·kaḥ
- 15
bhūtānāṃ sthāvarāṇāṃ ca jaṅgamānāṃ ca darśanam / yathāsti na tathā dharmas tena nāstīti me matiḥ
bhū·tā·nāṃ sthā·va·rā·ṇāṃ ca jaṅ·ga·mā·nāṃ ca dar·śa·nam / ya·thās·ti na ta·thā dhar·mas te·na nās·tī·ti me ma·tiḥ
- 16
yathaiva sthāvaraṃ vyaktaṃ jaṅgamaṃ ca tathāvidham / nāyam arthas tathā yuktas tvadvidho na vipadyate
ya·thai·va sthā·va·raṃ vyak·taṃ jaṅ·ga·maṃ ca ta·thā·vi·dham / nā·yam ar·thas ta·thā yuk·tas tvad·vi·dho na vi·pad·ya·te
- 17
yady adharmo bhaved bhūto rāvaṇo narakaṃ vrajet / bhavāṃś ca dharmasaṃyukto naivaṃ vyasanam āpnuyāt
yady a·dhar·mo bha·ved bhū·to rā·va·ṇo na·ra·kaṃ vra·jet / bha·vāṃś ca dhar·ma·saṃ·yuk·to nai·vaṃ vya·sa·nam āp·nu·yāt
- 18
tasya ca vyasanābhāvād vyasanaṃ ca gate tvayi / dharmeṇopalabhed dharmam adharmaṃ cāpy adharmataḥ
tas·ya ca vya·sa·nā·bhā·vād vya·sa·naṃ ca ga·te tva·yi / dhar·me·ṇo·pa·la·bhed dhar·mam a·dhar·maṃ cāpy a·dhar·ma·taḥ
- 19
yadi dharmeṇa yujyeran nādharmarucayo janāḥ / dharmeṇa caratāṃ dharmas tathā caiṣāṃ phalaṃ bhavet
ya·di dhar·me·ṇa yuj·ye·ran nā·dhar·ma·ru·ca·yo ja·nāḥ / dhar·me·ṇa ca·ra·tāṃ dhar·mas ta·thā cai·ṣāṃ pha·laṃ bha·vet
- 20
yasmād arthā vivardhante yeṣv adharmaḥ pratiṣṭhitaḥ / kliśyante dharmaśīlāś ca tasmād etau nirarthakau
yas·mād ar·thā vi·var·dhan·te yeṣv a·dhar·maḥ pra·tiṣ·ṭhi·taḥ / kliś·yan·te dhar·ma·śī·lāś ca tas·mād e·tau ni·rar·tha·kau
- 21
vadhyante pāpakarmāṇo yady adharmeṇa rāghava / vadhakarmahato dharmaḥ sa hataḥ kaṃ vadhiṣyati
vadh·yan·te pā·pa·kar·mā·ṇo yady a·dhar·me·ṇa rā·gha·va / va·dha·kar·ma·ha·to dhar·maḥ sa ha·taḥ kaṃ va·dhiṣ·ya·ti
- 22
atha vā vihitenāyaṃ hanyate hanti vā param / vidhir ālipyate tena na sa pāpena karmaṇā
a·tha vā vi·hi·te·nā·yaṃ han·ya·te han·ti vā pa·ram / vi·dhir ā·lip·ya·te te·na na sa pā·pe·na kar·ma·ṇā
- 23
adṛṣṭapratikāreṇa avyaktenāsatā satā / kathaṃ śakyaṃ paraṃ prāptuṃ dharmeṇārivikarśana
a·dṛṣ·ṭap·ra·ti·kā·re·ṇa av·yak·te·nā·sa·tā sa·tā / ka·thaṃ śak·yaṃ pa·raṃ prāp·tuṃ dhar·me·ṇā·ri·vi·kar·śa·na
- 24
yadi sat syāt satāṃ mukhya nāsat syāt tava kiṃ cana / tvayā yadīdṛśaṃ prāptaṃ tasmāt san nopapadyate
ya·di sat syāt sa·tāṃ mukh·ya nā·sat syāt ta·va kiṃ ca·na / tva·yā ya·dī·dṛ·śaṃ prāp·taṃ tas·māt san no·pa·pad·ya·te
- 25
atha vā durbalaḥ klībo balaṃ dharmo 'nuvartate / durbalo hṛtamaryādo na sevya iti me matiḥ
a·tha vā dur·ba·laḥ klī·bo ba·laṃ dhar·mo 'nu·var·ta·te / dur·ba·lo hṛ·ta·mar·yā·do na sev·ya i·ti me ma·tiḥ
- 26
balasya yadi ced dharmo guṇabhūtaḥ parākrame / dharmam utsṛjya vartasva yathā dharme tathā bale
ba·las·ya ya·di ced dhar·mo gu·ṇa·bhū·taḥ pa·rāk·ra·me / dhar·mam ut·sṛj·ya var·tas·va ya·thā dhar·me ta·thā ba·le
- 27
atha cet satyavacanaṃ dharmaḥ kila paraṃtapa / anṛtas tvayy akaruṇaḥ kiṃ na baddhas tvayā pitā
a·tha cet sat·ya·va·ca·naṃ dhar·maḥ ki·la pa·raṃ·ta·pa / a·nṛ·tas tvayy a·ka·ru·ṇaḥ kiṃ na bad·dhas tva·yā pi·tā
- 28
yadi dharmo bhaved bhūta adharmo vā paraṃtapa / na sma hatvā muniṃ vajrī kuryād ijyāṃ śatakratuḥ
ya·di dhar·mo bha·ved bhū·ta a·dhar·mo vā pa·raṃ·ta·pa / na sma hat·vā mu·niṃ vaj·rī kur·yād ij·yāṃ śa·tak·ra·tuḥ
- 29
adharmasaṃśrito dharmo vināśayati rāghava / sarvam etad yathākāmaṃ kākutstha kurute naraḥ
a·dhar·ma·saṃś·ri·to dhar·mo vi·nā·śa·ya·ti rā·gha·va / sar·vam e·tad ya·thā·kā·maṃ kā·kut·stha ku·ru·te na·raḥ
- 30
mama cedaṃ mataṃ tāta dharmo 'yam iti rāghava / dharmamūlaṃ tvayā chinnaṃ rājyam utsṛjatā tadā
ma·ma ce·daṃ ma·taṃ tā·ta dhar·mo 'yam i·ti rā·gha·va / dhar·ma·mū·laṃ tva·yā chin·naṃ rāj·yam ut·sṛ·ja·tā ta·dā
- 31
arthebhyo hi vivṛddhebhyaḥ saṃvṛddhebhyas tatas tataḥ / kriyāḥ sarvāḥ pravartante parvatebhya ivāpagāḥ
ar·thebh·yo hi vi·vṛd·dhebh·yaḥ saṃ·vṛd·dhebh·yas ta·tas ta·taḥ / kri·yāḥ sar·vāḥ pra·var·tan·te par·va·tebh·ya i·vā·pa·gāḥ
- 32
arthena hi viyuktasya puruṣasyālpatejasaḥ / vyucchidyante kriyāḥ sarvā grīṣme kusarito yathā
ar·the·na hi vi·yuk·tas·ya pu·ru·ṣas·yāl·pa·te·ja·saḥ / vyuc·chid·yan·te kri·yāḥ sar·vā grīṣ·me ku·sa·ri·to ya·thā
- 33
so 'yam arthaṃ parityajya sukhakāmaḥ sukhaidhitaḥ / pāpam ārabhate kartuṃ tathā doṣaḥ pravartate
so 'yam ar·thaṃ pa·rit·yaj·ya su·kha·kā·maḥ su·khai·dhi·taḥ / pā·pam ā·ra·bha·te kar·tuṃ ta·thā do·ṣaḥ pra·var·ta·te
- 34
yasyārthās tasya mitrāṇi yasyārthās tasya bāndhavaḥ / yasyārthāḥ sa pumāṃl loke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ
yas·yār·thās tas·ya mit·rā·ṇi yas·yār·thās tas·ya bān·dha·vaḥ / yas·yār·thāḥ sa pu·māṃl lo·ke yas·yār·thāḥ sa ca paṇ·ḍi·taḥ
- 35
yasyārthāḥ sa ca vikrānto yasyārthāḥ sa ca buddhimān / yasyārthāḥ sa mahābhāgo yasyārthāḥ sa mahāguṇaḥ
yas·yār·thāḥ sa ca vik·rān·to yas·yār·thāḥ sa ca bud·dhi·mān / yas·yār·thāḥ sa ma·hā·bhā·go yas·yār·thāḥ sa ma·hā·gu·ṇaḥ
- 36
arthasyaite parityāge doṣāḥ pravyāhṛtā mayā / rājyam utsṛjatā vīra yena buddhis tvayā kṛtā
ar·thas·yai·te pa·rit·yā·ge do·ṣāḥ prav·yā·hṛ·tā ma·yā / rāj·yam ut·sṛ·ja·tā vī·ra ye·na bud·dhis tva·yā kṛ·tā
- 37
yasyārthā dharmakāmārthās tasya sarvaṃ pradakṣiṇam / adhanenārthakāmena nārthaḥ śakyo vicinvatā
yas·yār·thā dhar·ma·kā·mār·thās tas·ya sar·vaṃ pra·dak·ṣi·ṇam / a·dha·ne·nār·tha·kā·me·na nār·thaḥ śak·yo vi·cin·va·tā
- 38
harṣaḥ kāmaś ca darpaś ca dharmaḥ krodhaḥ śamo damaḥ / arthād etāni sarvāṇi pravartante narādhipa
har·ṣaḥ kā·maś ca dar·paś ca dhar·maḥ kro·dhaḥ śa·mo da·maḥ / ar·thād e·tā·ni sar·vā·ṇi pra·var·tan·te na·rā·dhi·pa
- 39
yeṣāṃ naśyaty ayaṃ lokaś caratāṃ dharmacāriṇām / te 'rthās tvayi na dṛśyante durdineṣu yathā grahāḥ
ye·ṣāṃ naś·yaty a·yaṃ lo·kaś ca·ra·tāṃ dhar·ma·cā·ri·ṇām / te 'rthās tva·yi na dṛś·yan·te dur·di·ne·ṣu ya·thā gra·hāḥ
- 40
tvayi pravrajite vīra guroś ca vacane sthite / rakṣasāpahṛtā bhāryā prāṇaiḥ priyatarā tava
tva·yi prav·ra·ji·te vī·ra gu·roś ca va·ca·ne sthi·te / rak·ṣa·sā·pa·hṛ·tā bhār·yā prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·rā ta·va
- 41
tad adya vipulaṃ vīra duḥkham indrajitā kṛtam / karmaṇā vyapaneṣyāmi tasmād uttiṣṭha rāghava
tad ad·ya vi·pu·laṃ vī·ra duḥ·kham in·dra·ji·tā kṛ·tam / kar·ma·ṇā vya·pa·neṣ·yā·mi tas·mād ut·tiṣ·ṭha rā·gha·va
- 42
ayam anagha tavoditaḥ priyārthaṃ janakasutā nidhanaṃ nirīkṣya ruṣṭaḥ / sahayagajarathāṃ sarākṣasendrāṃ bhṛśam iṣubhir vinipātayāmi laṅkām
a·yam a·na·gha ta·vo·di·taḥ pri·yār·thaṃ ja·na·ka·su·tā ni·dha·naṃ ni·rīk·ṣya ruṣ·ṭaḥ / sa·ha·ya·ga·ja·ra·thāṃ sa·rāk·ṣa·sen·drāṃ bhṛ·śam i·ṣu·bhir vi·ni·pā·ta·yā·mi laṅ·kām
Yuddhakāṇḍa · sarga 71 22 verses
- 1
rāmam āśvāsayāne tu lakṣmaṇe bhrātṛvatsale / nikṣipya gulmān svasthāne tatrāgacchad vibhīṣaṇaḥ
rā·mam āś·vā·sa·yā·ne tu lak·ṣma·ṇe bhrā·tṛ·vat·sa·le / nik·ṣip·ya gul·mān svas·thā·ne tat·rā·gac·chad vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 2
nānāpraharaṇair vīraiś caturbhiḥ sacivair vṛtaḥ / nīlāñjanacayākārair mātaṃgair iva yūthapaḥ
nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair vī·raiś ca·tur·bhiḥ sa·ci·vair vṛ·taḥ / nī·lāñ·ja·na·ca·yā·kā·rair mā·taṃ·gair i·va yū·tha·paḥ
- 3
so 'bhigamya mahātmānaṃ rāghavaṃ śokalālasaṃ / vānarāṃś caiva dadṛśe bāṣpaparyākulekṣaṇān
so 'bhi·gam·ya ma·hāt·mā·naṃ rā·gha·vaṃ śo·ka·lā·la·saṃ / vā·na·rāṃś cai·va da·dṛ·śe bāṣ·pa·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇān
- 4
rāghavaṃ ca mahātmānam ikṣvākukulanandanam / dadarśa moham āpannaṃ lakṣmaṇasyāṅkam āśritam
rā·gha·vaṃ ca ma·hāt·mā·nam ik·ṣvā·ku·ku·la·nan·da·nam / da·dar·śa mo·ham ā·pan·naṃ lak·ṣma·ṇas·yāṅ·kam āś·ri·tam
- 5
vrīḍitaṃ śokasaṃtaptaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ vibhīṣaṇaḥ / antarduḥkhena dīnātmā kim etad iti so 'bravīt
vrī·ḍi·taṃ śo·ka·saṃ·tap·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·maṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / an·tar·duḥ·khe·na dī·nāt·mā kim e·tad i·ti so 'bra·vīt
- 6
vibhīṣaṇa mukhaṃ dṛṣṭvā sugrīvaṃ tāṃś ca vānarān / uvāca lakṣmaṇo vākyam idaṃ bāṣpapariplutaḥ
vi·bhī·ṣa·ṇa mu·khaṃ dṛṣ·ṭvā sug·rī·vaṃ tāṃś ca vā·na·rān / u·vā·ca lak·ṣma·ṇo vāk·yam i·daṃ bāṣ·pa·pa·rip·lu·taḥ
- 7
hatām indrajitā sītām iha śrutvaiva rāghavaḥ / hanūmad vacanāt saumya tato moham upāgataḥ
ha·tām in·dra·ji·tā sī·tām i·ha śrut·vai·va rā·gha·vaḥ / ha·nū·mad va·ca·nāt saum·ya ta·to mo·ham u·pā·ga·taḥ
- 8
kathayantaṃ tu saumitriṃ saṃnivārya vibhīṣaṇaḥ / puṣkalārtham idaṃ vākyaṃ visaṃjñaṃ rāmam abravīt
ka·tha·yan·taṃ tu sau·mit·riṃ saṃ·ni·vār·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / puṣ·ka·lār·tham i·daṃ vāk·yaṃ vi·saṃj·ñaṃ rā·mam ab·ra·vīt
- 9
manujendrārtarūpeṇa yad uktas tvaṃ hanūmatā / tad ayuktam ahaṃ manye sāgarasyeva śoṣaṇam
ma·nu·jen·drār·ta·rū·pe·ṇa yad uk·tas tvaṃ ha·nū·ma·tā / tad a·yuk·tam a·haṃ man·ye sā·ga·ras·ye·va śo·ṣa·ṇam
- 10
abhiprāyaṃ tu jānāmi rāvaṇasya durātmanaḥ / sītāṃ prati mahābāho na ca ghātaṃ kariṣyati
a·bhip·rā·yaṃ tu jā·nā·mi rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / sī·tāṃ pra·ti ma·hā·bā·ho na ca ghā·taṃ ka·riṣ·ya·ti
- 11
yācyamānaḥ subahuśo mayā hitacikīrṣuṇā / vaidehīm utsṛjasveti na ca tat kṛtavān vacaḥ
yāc·ya·mā·naḥ su·ba·hu·śo ma·yā hi·ta·ci·kīr·ṣu·ṇā / vai·de·hīm ut·sṛ·jas·ve·ti na ca tat kṛ·ta·vān va·caḥ
- 12
naiva sāmnā na bhedena na dānena kuto yudhā / sā draṣṭum api śakyeta naiva cānyena kena cit
nai·va sām·nā na bhe·de·na na dā·ne·na ku·to yu·dhā / sā draṣ·ṭum a·pi śak·ye·ta nai·va cān·ye·na ke·na cit
- 13
vānarān mohayitvā tu pratiyātaḥ sa rākṣasaḥ / caityaṃ nikumbhilāṃ nāma yatra homaṃ kariṣyati
vā·na·rān mo·ha·yit·vā tu pra·ti·yā·taḥ sa rāk·ṣa·saḥ / cait·yaṃ ni·kum·bhi·lāṃ nā·ma yat·ra ho·maṃ ka·riṣ·ya·ti
- 14
hutavān upayāto hi devair api savāsavaiḥ / durādharṣo bhavaty eṣa saṃgrāme rāvaṇātmajaḥ
hu·ta·vān u·pa·yā·to hi de·vair a·pi sa·vā·sa·vaiḥ / du·rā·dhar·ṣo bha·vaty e·ṣa saṃg·rā·me rā·va·ṇāt·ma·jaḥ
- 15
tena mohayatā nūnam eṣā māyā prayojitā / vighnam anvicchatā tāta vānarāṇāṃ parākrame / sasainyās tatra gacchāmo yāvat tan na samāpyate
te·na mo·ha·ya·tā nū·nam e·ṣā mā·yā pra·yo·ji·tā / vigh·nam an·vic·cha·tā tā·ta vā·na·rā·ṇāṃ pa·rāk·ra·me / sa·sain·yās tat·ra gac·chā·mo yā·vat tan na sa·māp·ya·te
- 16
tyajemaṃ naraśārdūlamithyā saṃtāpam āgatam / sīdate hi balaṃ sarvaṃ dṛṣṭvā tvāṃ śokakarśitam
tya·je·maṃ na·ra·śār·dū·la·mith·yā saṃ·tā·pam ā·ga·tam / sī·da·te hi ba·laṃ sar·vaṃ dṛṣ·ṭvā tvāṃ śo·ka·kar·śi·tam
- 17
iha tvaṃ svastha hṛdayas tiṣṭha sattvasamucchritaḥ / lakṣmaṇaṃ preṣayāsmābhiḥ saha sainyānukarṣibhiḥ
i·ha tvaṃ svas·tha hṛ·da·yas tiṣ·ṭha sat·tva·sa·muc·chri·taḥ / lak·ṣma·ṇaṃ pre·ṣa·yās·mā·bhiḥ sa·ha sain·yā·nu·kar·ṣi·bhiḥ
- 18
eṣa taṃ naraśārdūlo rāvaṇiṃ niśitaiḥ śaraiḥ / tyājayiṣyati tat karma tato vadhyo bhaviṣyati
e·ṣa taṃ na·ra·śār·dū·lo rā·va·ṇiṃ ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / tyā·ja·yiṣ·ya·ti tat kar·ma ta·to vadh·yo bha·viṣ·ya·ti
- 19
tasyaite niśitās tīkṣṇāḥ patripatrāṅgavājinaḥ / patatriṇa ivāsaumyāḥ śarāḥ pāsyanti śoṇitam
tas·yai·te ni·śi·tās tīk·ṣṇāḥ pat·ri·pat·rāṅ·ga·vā·ji·naḥ / pa·tat·ri·ṇa i·vā·saum·yāḥ śa·rāḥ pās·yan·ti śo·ṇi·tam
- 20
tat saṃdiśa mahābāho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam / rākṣasasya vināśāya vajraṃ vajradharo yathā
tat saṃ·di·śa ma·hā·bā·ho lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣa·ṇam / rāk·ṣa·sas·ya vi·nā·śā·ya vaj·raṃ vaj·ra·dha·ro ya·thā
- 21
manujavara na kālaviprakarṣo ripunidhanaṃ prati yat kṣamo 'dya kartum / tvam atisṛja ripor vadhāya bāṇīm asurapuronmathane yathā mahendraḥ
ma·nu·ja·va·ra na kā·la·vip·ra·kar·ṣo ri·pu·ni·dha·naṃ pra·ti yat kṣa·mo 'dya kar·tum / tvam a·ti·sṛ·ja ri·por va·dhā·ya bā·ṇīm a·su·ra·pu·ron·ma·tha·ne ya·thā ma·hen·draḥ
- 22
samāptakarmā hi sa rākṣasendro bhavaty adṛśyaḥ samare surāsuraiḥ / yuyutsatā tena samāptakarmaṇā bhavet surāṇām api saṃśayo mahān
sa·māp·ta·kar·mā hi sa rāk·ṣa·sen·dro bha·vaty a·dṛś·yaḥ sa·ma·re su·rā·su·raiḥ / yu·yut·sa·tā te·na sa·māp·ta·kar·ma·ṇā bha·vet su·rā·ṇām a·pi saṃ·śa·yo ma·hān
Yuddhakāṇḍa · sarga 72 33 verses
- 1
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokakarśitaḥ / nopadhārayate vyaktaṃ yad uktaṃ tena rakṣasā
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vaḥ śo·ka·kar·śi·taḥ / no·pa·dhā·ra·ya·te vyak·taṃ yad uk·taṃ te·na rak·ṣa·sā
- 2
tato dhairyam avaṣṭabhya rāmaḥ parapuraṃjayaḥ / vibhīṣaṇam upāsīnam uvāca kapisaṃnidhau
ta·to dhair·yam a·vaṣ·ṭabh·ya rā·maḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / vi·bhī·ṣa·ṇam u·pā·sī·nam u·vā·ca ka·pi·saṃ·ni·dhau
- 3
nairṛtādhipate vākyaṃ yad uktaṃ te vibhīṣaṇa / bhūyas tac chrotum icchāmi brūhi yat te vivakṣitam
nai·rṛ·tā·dhi·pa·te vāk·yaṃ yad uk·taṃ te vi·bhī·ṣa·ṇa / bhū·yas tac chro·tum ic·chā·mi brū·hi yat te vi·vak·ṣi·tam
- 4
rāghavasya vacaḥ śrutvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ / yat tat punar idaṃ vākyaṃ babhāṣe sa vibhīṣaṇaḥ
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / yat tat pu·nar i·daṃ vāk·yaṃ ba·bhā·ṣe sa vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 5
yathājñaptaṃ mahābāho tvayā gulmaniveśanam / tat tathānuṣṭhitaṃ vīra tvadvākyasamanantaram
ya·thāj·ñap·taṃ ma·hā·bā·ho tva·yā gul·ma·ni·ve·śa·nam / tat ta·thā·nuṣ·ṭhi·taṃ vī·ra tvad·vāk·ya·sa·ma·nan·ta·ram
- 6
tāny anīkāni sarvāṇi vibhaktāni samantataḥ / vinyastā yūthapāś caiva yathānyāyaṃ vibhāgaśaḥ
tāny a·nī·kā·ni sar·vā·ṇi vi·bhak·tā·ni sa·man·ta·taḥ / vin·yas·tā yū·tha·pāś cai·va ya·thān·yā·yaṃ vi·bhā·ga·śaḥ
- 7
bhūyas tu mama vijāpyaṃ tac chṛṇuṣva mahāyaśaḥ / tvayy akāraṇasaṃtapte saṃtaptahṛdayā vayam
bhū·yas tu ma·ma vi·jāp·yaṃ tac chṛ·ṇuṣ·va ma·hā·ya·śaḥ / tvayy a·kā·ra·ṇa·saṃ·tap·te saṃ·tap·ta·hṛ·da·yā va·yam
- 8
tyaja rājann imaṃ śokaṃ mithyā saṃtāpam āgatam / tad iyaṃ tyajyatāṃ cintā śatruharṣavivardhanī
tya·ja rā·jann i·maṃ śo·kaṃ mith·yā saṃ·tā·pam ā·ga·tam / tad i·yaṃ tyaj·ya·tāṃ cin·tā śat·ru·har·ṣa·vi·var·dha·nī
- 9
udyamaḥ kriyatāṃ vīra harṣaḥ samupasevyatām / prāptavyā yadi te sītā hantavyaś ca niśācarāḥ
ud·ya·maḥ kri·ya·tāṃ vī·ra har·ṣaḥ sa·mu·pa·sev·ya·tām / prāp·tav·yā ya·di te sī·tā han·tav·yaś ca ni·śā·ca·rāḥ
- 10
raghunandana vakṣyāmi śrūyatāṃ me hitaṃ vacaḥ / sādhv ayaṃ yātu saumitrir balena mahatā vṛtaḥ / nikumbhilāyāṃ saṃprāpya hantuṃ rāvaṇim āhave
ra·ghu·nan·da·na vak·ṣyā·mi śrū·ya·tāṃ me hi·taṃ va·caḥ / sādhv a·yaṃ yā·tu sau·mit·rir ba·le·na ma·ha·tā vṛ·taḥ / ni·kum·bhi·lā·yāṃ saṃp·rāp·ya han·tuṃ rā·va·ṇim ā·ha·ve
- 11
dhanurmaṇḍalanirmuktair āśīviṣaviṣopamaiḥ / śarair hantuṃ maheṣvāso rāvaṇiṃ samitiṃjayaḥ
dha·nur·maṇ·ḍa·la·nir·muk·tair ā·śī·vi·ṣa·vi·ṣo·pa·maiḥ / śa·rair han·tuṃ ma·heṣ·vā·so rā·va·ṇiṃ sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ
- 12
tena vīreṇa tapasā varadānāt svayambhutaḥ / astraṃ brahmaśiraḥ prāptaṃ kāmagāś ca turaṃgamāḥ
te·na vī·re·ṇa ta·pa·sā va·ra·dā·nāt sva·yam·bhu·taḥ / as·traṃ brah·ma·śi·raḥ prāp·taṃ kā·ma·gāś ca tu·raṃ·ga·māḥ
- 13
nikumbhilām asaṃprāptam ahutāgniṃ ca yo ripuḥ / tvām ātatāyinaṃ hanyād indraśatro sa te vadhaḥ / ity evaṃ vihito rājan vadhas tasyaiva dhīmataḥ
ni·kum·bhi·lām a·saṃp·rāp·tam a·hu·tāg·niṃ ca yo ri·puḥ / tvām ā·ta·tā·yi·naṃ han·yād in·dra·śat·ro sa te va·dhaḥ / ity e·vaṃ vi·hi·to rā·jan va·dhas tas·yai·va dhī·ma·taḥ
- 14
vadhāyendrajito rāma taṃ diśasva mahābalam / hate tasmin hataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam
va·dhā·yen·dra·ji·to rā·ma taṃ di·śas·va ma·hā·ba·lam / ha·te tas·min ha·taṃ vid·dhi rā·va·ṇaṃ sa·su·hṛj·ja·nam
- 15
vibhīṣaṇavacaḥ śrutva rāmo vākyam athābravīt / jānāmi tasya raudrasya māyāṃ satyaparākrama
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śrut·va rā·mo vāk·yam a·thāb·ra·vīt / jā·nā·mi tas·ya raud·ras·ya mā·yāṃ sat·ya·pa·rāk·ra·ma
- 16
sa hi brahmāstravit prājño mahāmāyo mahābalaḥ / karoty asaṃjñān saṃgrāme devān savaruṇān api
sa hi brah·mās·tra·vit prāj·ño ma·hā·mā·yo ma·hā·ba·laḥ / ka·roty a·saṃj·ñān saṃg·rā·me de·vān sa·va·ru·ṇān a·pi
- 17
tasyāntarikṣe carato rathasthasya mahāyaśaḥ / na gatir jñāyate vīrasūryasyevābhrasaṃplave
tas·yān·ta·rik·ṣe ca·ra·to ra·thas·thas·ya ma·hā·ya·śaḥ / na ga·tir jñā·ya·te vī·ra·sūr·yas·ye·vābh·ra·saṃp·la·ve
- 18
rāghavas tu ripor jñātvā māyāvīryaṃ durātmanaḥ / lakṣmaṇaṃ kīrtisaṃpannam idaṃ vacanam abravīt
rā·gha·vas tu ri·por jñāt·vā mā·yā·vīr·yaṃ du·rāt·ma·naḥ / lak·ṣma·ṇaṃ kīr·ti·saṃ·pan·nam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 19
yad vānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ / hanūmatpramukhaiś caiva yūthapaiḥ sahalakṣmaṇa
yad vā·na·ren·dras·ya ba·laṃ te·na sar·ve·ṇa saṃ·vṛ·taḥ / ha·nū·mat·pra·mu·khaiś cai·va yū·tha·paiḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇa
- 20
jāmbavenarkṣapatinā saha sainyena saṃvṛtaḥ / jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam
jām·ba·ve·nar·kṣa·pa·ti·nā sa·ha sain·ye·na saṃ·vṛ·taḥ / ja·hi taṃ rāk·ṣa·sa·su·taṃ mā·yā·ba·la·vi·śā·ra·dam
- 21
ayaṃ tvāṃ sacivaiḥ sārdhaṃ mahātmā rajanīcaraḥ / abhijñas tasya deśasya pṛṣṭhato 'nugamiṣyati
a·yaṃ tvāṃ sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ ma·hāt·mā ra·ja·nī·ca·raḥ / a·bhij·ñas tas·ya de·śas·ya pṛṣ·ṭha·to 'nu·ga·miṣ·ya·ti
- 22
rāghavasya vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ / jagrāha kārmukaṃ śreṣṭham anyad bhīmaparākramaḥ
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā lak·ṣma·ṇaḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / jag·rā·ha kār·mu·kaṃ śreṣ·ṭham an·yad bhī·ma·pa·rāk·ra·maḥ
- 23
saṃnaddhaḥ kavacī khaḍgī sa śarī hemacāpadhṛk / rāmapādāv upaspṛśya hṛṣṭaḥ saumitrir abravīt
saṃ·nad·dhaḥ ka·va·cī khaḍ·gī sa śa·rī he·ma·cā·pa·dhṛk / rā·ma·pā·dāv u·pas·pṛś·ya hṛṣ·ṭaḥ sau·mit·rir ab·ra·vīt
- 24
adya matkārmukonmukhāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim / laṅkām abhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīm iva
ad·ya mat·kār·mu·kon·mu·khāḥ śa·rā nir·bhid·ya rā·va·ṇim / laṅ·kām a·bhi·pa·tiṣ·yan·ti haṃ·sāḥ puṣ·ka·ri·ṇīm i·va
- 25
adyaiva tasya raudrasya śarīraṃ māmakāḥ śarāḥ / vidhamiṣyanti hatvā taṃ mahācāpaguṇacyutāḥ
ad·yai·va tas·ya raud·ras·ya śa·rī·raṃ mā·ma·kāḥ śa·rāḥ / vi·dha·miṣ·yan·ti hat·vā taṃ ma·hā·cā·pa·gu·ṇac·yu·tāḥ
- 26
sa evam uktvā dyutimān vacanaṃ bhrātur agrataḥ / sa rāvaṇivadhākāṅkṣī lakṣmaṇas tvarito yayau
sa e·vam uk·tvā dyu·ti·mān va·ca·naṃ bhrā·tur ag·ra·taḥ / sa rā·va·ṇi·va·dhā·kāṅ·kṣī lak·ṣma·ṇas tva·ri·to ya·yau
- 27
so 'bhivādya guroḥ pādau kṛtvā cāpi pradakṣiṇam / nikumbhilām abhiyayau caityaṃ rāvaṇipālitam
so 'bhi·vād·ya gu·roḥ pā·dau kṛt·vā cā·pi pra·dak·ṣi·ṇam / ni·kum·bhi·lām a·bhi·ya·yau cait·yaṃ rā·va·ṇi·pā·li·tam
- 28
vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān / kṛtasvastyayano bhrātrā lakṣmaṇas tvarito yayau
vi·bhī·ṣa·ṇe·na sa·hi·to rā·ja·put·raḥ pra·tā·pa·vān / kṛ·tas·vas·tya·ya·no bhrāt·rā lak·ṣma·ṇas tva·ri·to ya·yau
- 29
vānarāṇāṃ sahasrais tu hanūmān bahubhir vṛtaḥ / vibhīṣaṇaḥ sahāmātyas tadā lakṣmaṇam anvagāt
vā·na·rā·ṇāṃ sa·has·rais tu ha·nū·mān ba·hu·bhir vṛ·taḥ / vi·bhī·ṣa·ṇaḥ sa·hā·māt·yas ta·dā lak·ṣma·ṇam an·va·gāt
- 30
mahatā harisainyena savegam abhisaṃvṛtaḥ / ṛkṣarājabalaṃ caiva dadarśa pathi viṣṭhitam
ma·ha·tā ha·ri·sain·ye·na sa·ve·gam a·bhi·saṃ·vṛ·taḥ / ṛk·ṣa·rā·ja·ba·laṃ cai·va da·dar·śa pa·thi viṣ·ṭhi·tam
- 31
sa gatvā dūram adhvānaṃ saumitrir mitranandanaḥ / rākṣasendrabalaṃ dūrād apaśyad vyūham āsthitam
sa gat·vā dū·ram adh·vā·naṃ sau·mit·rir mit·ra·nan·da·naḥ / rāk·ṣa·sen·dra·ba·laṃ dū·rād a·paś·yad vyū·ham ās·thi·tam
- 32
sa saṃprāpya dhanuṣpāṇir māyāyogam ariṃdama / tasthau brahmavidhānena vijetuṃ raghunandanaḥ
sa saṃp·rāp·ya dha·nuṣ·pā·ṇir mā·yā·yo·gam a·riṃ·da·ma / tas·thau brah·ma·vi·dhā·ne·na vi·je·tuṃ ra·ghu·nan·da·naḥ
- 33
vividham amalaśastrabhāsvaraṃ tad dhvajagahanaṃ vipulaṃ mahārathaiś ca / pratibhayatamam aprameyavegaṃ timiram iva dviṣatāṃ balaṃ viveśa
vi·vi·dham a·ma·la·śas·tra·bhās·va·raṃ tad dhva·ja·ga·ha·naṃ vi·pu·laṃ ma·hā·ra·thaiś ca / pra·ti·bha·ya·ta·mam ap·ra·me·ya·ve·gaṃ ti·mi·ram i·va dvi·ṣa·tāṃ ba·laṃ vi·ve·śa
Yuddhakāṇḍa · sarga 73 34 verses
- 1
atha tasyām avasthāyāṃ lakṣmaṇaṃ rāvaṇānujaḥ / pareṣām ahitaṃ vākyam arthasādhakam abravīt
a·tha tas·yām a·vas·thā·yāṃ lak·ṣma·ṇaṃ rā·va·ṇā·nu·jaḥ / pa·re·ṣām a·hi·taṃ vāk·yam ar·tha·sā·dha·kam ab·ra·vīt
- 2
asyānīkasya mahato bhedane yatalakṣmaṇa / rākṣasendrasuto 'py atra bhinne dṛśyo bhaviṣyati
as·yā·nī·kas·ya ma·ha·to bhe·da·ne ya·ta·lak·ṣma·ṇa / rāk·ṣa·sen·dra·su·to 'py at·ra bhin·ne dṛś·yo bha·viṣ·ya·ti
- 3
sa tvam indrāśaniprakhyaiḥ śarair avakiran parān / abhidravāśu yāvad vai naitat karma samāpyate
sa tvam in·drā·śa·nip·rakh·yaiḥ śa·rair a·va·ki·ran pa·rān / a·bhid·ra·vā·śu yā·vad vai nai·tat kar·ma sa·māp·ya·te
- 4
jahi vīradurātmānaṃ māyāparam adhārmikam / rāvaṇiṃ krūrakarmāṇaṃ sarvalokabhayāvaham
ja·hi vī·ra·du·rāt·mā·naṃ mā·yā·pa·ram a·dhār·mi·kam / rā·va·ṇiṃ krū·ra·kar·mā·ṇaṃ sar·va·lo·ka·bha·yā·va·ham
- 5
vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ / vavarṣa śaravarṣāṇi rākṣasendrasutaṃ prati
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ śrut·vā lak·ṣma·ṇaḥ śu·bha·lak·ṣa·ṇaḥ / va·var·ṣa śa·ra·var·ṣā·ṇi rāk·ṣa·sen·dra·su·taṃ pra·ti
- 6
ṛkṣāḥ śākhāmṛgāś caiva drumādrivarayodhinaḥ / abhyadhāvanta sahitās tad anīkam avasthitam
ṛk·ṣāḥ śā·khā·mṛ·gāś cai·va dru·mād·ri·va·ra·yo·dhi·naḥ / abh·ya·dhā·van·ta sa·hi·tās tad a·nī·kam a·vas·thi·tam
- 7
rākṣasāś ca śitair bāṇair asibhiḥ śaktitomaraiḥ / udyataiḥ samavartanta kapisainyajighāṃsavaḥ
rāk·ṣa·sāś ca śi·tair bā·ṇair a·si·bhiḥ śak·ti·to·ma·raiḥ / ud·ya·taiḥ sa·ma·var·tan·ta ka·pi·sain·ya·ji·ghāṃ·sa·vaḥ
- 8
sa saṃprahāras tumulaḥ saṃjajñe kapirakṣasām / śabdena mahatā laṅkāṃ nādayan vai samantataḥ
sa saṃp·ra·hā·ras tu·mu·laḥ saṃ·jaj·ñe ka·pi·rak·ṣa·sām / śab·de·na ma·ha·tā laṅ·kāṃ nā·da·yan vai sa·man·ta·taḥ
- 9
śastrair bahuvidhākāraiḥ śitair bāṇaiś ca pādapaiḥ / udyatair giriśṛṅgaiś ca ghorair ākāśam āvṛtam
śas·trair ba·hu·vi·dhā·kā·raiḥ śi·tair bā·ṇaiś ca pā·da·paiḥ / ud·ya·tair gi·ri·śṛṅ·gaiś ca gho·rair ā·kā·śam ā·vṛ·tam
- 10
te rākṣasā vānareṣu vikṛtānanabāhavaḥ / niveśayantaḥ śastrāṇi cakrus te sumahad bhayam
te rāk·ṣa·sā vā·na·re·ṣu vi·kṛ·tā·na·na·bā·ha·vaḥ / ni·ve·śa·yan·taḥ śas·trā·ṇi cak·rus te su·ma·had bha·yam
- 11
tathaiva sakalair vṛkṣair giriśṛṅgaiś ca vānarāḥ / abhijaghnur nijaghnuś ca samare rākṣasarṣabhān
ta·thai·va sa·ka·lair vṛk·ṣair gi·ri·śṛṅ·gaiś ca vā·na·rāḥ / a·bhi·jagh·nur ni·jagh·nuś ca sa·ma·re rāk·ṣa·sar·ṣa·bhān
- 12
ṛkṣavānaramukhyaiś ca mahākāyair mahābalaiḥ / rakṣasāṃ vadhyamānānāṃ mahad bhayam ajāyata
ṛk·ṣa·vā·na·ra·mukh·yaiś ca ma·hā·kā·yair ma·hā·ba·laiḥ / rak·ṣa·sāṃ vadh·ya·mā·nā·nāṃ ma·had bha·yam a·jā·ya·ta
- 13
svam anīkaṃ viṣaṇṇaṃ tu śrutvā śatrubhir arditam / udatiṣṭhata durdharṣas tat karmaṇy ananuṣṭhite
svam a·nī·kaṃ vi·ṣaṇ·ṇaṃ tu śrut·vā śat·ru·bhir ar·di·tam / u·da·tiṣ·ṭha·ta dur·dhar·ṣas tat kar·maṇy a·na·nuṣ·ṭhi·te
- 14
vṛkṣāndhakārān niṣkramya jātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ / āruroha rathaṃ sajjaṃ pūrvayuktaṃ sa rākṣasaḥ
vṛk·ṣān·dha·kā·rān niṣ·kram·ya jā·tak·ro·dhaḥ sa rā·va·ṇiḥ / ā·ru·ro·ha ra·thaṃ saj·jaṃ pūr·va·yuk·taṃ sa rāk·ṣa·saḥ
- 15
sa bhīmakārmukaśaraḥ kṛṣṇāñjanacayopamaḥ / raktāsyanayanaḥ krūro babhau mṛtyur ivāntakaḥ
sa bhī·ma·kār·mu·ka·śa·raḥ kṛṣ·ṇāñ·ja·na·ca·yo·pa·maḥ / rak·tās·ya·na·ya·naḥ krū·ro ba·bhau mṛt·yur i·vān·ta·kaḥ
- 16
dṛṣṭvaiva tu rathasthaṃ taṃ paryavartata tad balam / rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ lakṣmaṇena yuyutsatām
dṛṣ·ṭvai·va tu ra·thas·thaṃ taṃ par·ya·var·ta·ta tad ba·lam / rak·ṣa·sāṃ bhī·ma·ve·gā·nāṃ lak·ṣma·ṇe·na yu·yut·sa·tām
- 17
tasmin kāle tu hanumān udyamya sudurāsadam / dharaṇīdharasaṃkāśī mahāvṛkṣam ariṃdamaḥ
tas·min kā·le tu ha·nu·mān ud·yam·ya su·du·rā·sa·dam / dha·ra·ṇī·dha·ra·saṃ·kā·śī ma·hā·vṛk·ṣam a·riṃ·da·maḥ
- 18
sa rākṣasānāṃ tat sainyaṃ kālāgnir iva nirdahan / cakāra bahubhir vṛkṣair niḥsaṃjñaṃ yudhi vānaraḥ
sa rāk·ṣa·sā·nāṃ tat sain·yaṃ kā·lāg·nir i·va nir·da·han / ca·kā·ra ba·hu·bhir vṛk·ṣair niḥ·saṃj·ñaṃ yu·dhi vā·na·raḥ
- 19
vidhvaṃsayantaṃ tarasā dṛṣṭvaiva pavanātmajam / rākṣasānāṃ sahasrāṇi hanūmantam avākiran
vidh·vaṃ·sa·yan·taṃ ta·ra·sā dṛṣ·ṭvai·va pa·va·nāt·ma·jam / rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·rā·ṇi ha·nū·man·tam a·vā·ki·ran
- 20
śitaśūladharāḥ śūlair asibhiś cāsipāṇayaḥ / śaktibhiḥ śaktihastāś ca paṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ
śi·ta·śū·la·dha·rāḥ śū·lair a·si·bhiś cā·si·pā·ṇa·yaḥ / śak·ti·bhiḥ śak·ti·has·tāś ca paṭ·ṭa·saiḥ paṭ·ṭa·sā·yu·dhāḥ
- 21
parighaiś ca gadābhiś ca kuntaiś ca śubhadarśanaiḥ / śataśaś ca śataghnībhir āyasair api mudgaraiḥ
pa·ri·ghaiś ca ga·dā·bhiś ca kun·taiś ca śu·bha·dar·śa·naiḥ / śa·ta·śaś ca śa·tagh·nī·bhir ā·ya·sair a·pi mud·ga·raiḥ
- 22
ghoraiḥ paraśubhiś caiva bhiṇḍipālaiś ca rākṣasāḥ / muṣṭibhir vajravegaiś ca talair aśanisaṃnibhaiḥ
gho·raiḥ pa·ra·śu·bhiś cai·va bhiṇ·ḍi·pā·laiś ca rāk·ṣa·sāḥ / muṣ·ṭi·bhir vaj·ra·ve·gaiś ca ta·lair a·śa·ni·saṃ·ni·bhaiḥ
- 23
abhijaghnuḥ samāsādya samantāt parvatopamam / teṣām api ca saṃkruddhaś cakāra kadanaṃ mahat
a·bhi·jagh·nuḥ sa·mā·sād·ya sa·man·tāt par·va·to·pa·mam / te·ṣām a·pi ca saṃk·rud·dhaś ca·kā·ra ka·da·naṃ ma·hat
- 24
sa dadarśa kapiśreṣṭham acalopamam indrajit / sūdayānam amitraghnam amitrān pavanātmajam
sa da·dar·śa ka·piś·reṣ·ṭham a·ca·lo·pa·mam in·dra·jit / sū·da·yā·nam a·mit·ragh·nam a·mit·rān pa·va·nāt·ma·jam
- 25
sa sārathim uvācedaṃ yāhi yatraiṣa vānaraḥ / kṣayam eva hi naḥ kuryād rākṣasānām upekṣitaḥ
sa sā·ra·thim u·vā·ce·daṃ yā·hi yat·rai·ṣa vā·na·raḥ / kṣa·yam e·va hi naḥ kur·yād rāk·ṣa·sā·nām u·pek·ṣi·taḥ
- 26
ity uktaḥ sārathis tena yayau yatra sa mārutiḥ / vahan paramadurdharṣaṃ sthitam indrajitaṃ rathe
ity uk·taḥ sā·ra·this te·na ya·yau yat·ra sa mā·ru·tiḥ / va·han pa·ra·ma·dur·dhar·ṣaṃ sthi·tam in·dra·ji·taṃ ra·the
- 27
so 'bhyupetya śarān khaḍgān paṭṭasāsiparaśvadhān / abhyavarṣata durdharṣaḥ kapimūrdhni sa rākṣasaḥ
so 'bhyu·pet·ya śa·rān khaḍ·gān paṭ·ṭa·sā·si·pa·raś·va·dhān / abh·ya·var·ṣa·ta dur·dhar·ṣaḥ ka·pi·mūr·dhni sa rāk·ṣa·saḥ
- 28
tāni śastrāṇi ghorāṇi pratigṛhya sa mārutiḥ / roṣeṇa mahatāviṣo vākyaṃ cedam uvāca ha
tā·ni śas·trā·ṇi gho·rā·ṇi pra·ti·gṛh·ya sa mā·ru·tiḥ / ro·ṣe·ṇa ma·ha·tā·vi·ṣo vāk·yaṃ ce·dam u·vā·ca ha
- 29
yudhyasva yadi śūro 'si rāvaṇātmaja durmate / vāyuputraṃ samāsādya na jīvan pratiyāsyasi
yudh·yas·va ya·di śū·ro 'si rā·va·ṇāt·ma·ja dur·ma·te / vā·yu·put·raṃ sa·mā·sād·ya na jī·van pra·ti·yās·ya·si
- 30
bāhubhyāṃ saṃprayudhyasva yadi me dvandvam āhave / vegaṃ sahasva durbuddhe tatas tvaṃ rakṣasāṃ varaḥ
bā·hubh·yāṃ saṃp·ra·yudh·yas·va ya·di me dvan·dvam ā·ha·ve / ve·gaṃ sa·has·va dur·bud·dhe ta·tas tvaṃ rak·ṣa·sāṃ va·raḥ
- 31
hanūmantaṃ jighāṃsantaṃ samudyataśarāsanam / rāvaṇātmajam ācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ
ha·nū·man·taṃ ji·ghāṃ·san·taṃ sa·mud·ya·ta·śa·rā·sa·nam / rā·va·ṇāt·ma·jam ā·caṣ·ṭe lak·ṣma·ṇā·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 32
yas tu vāsavanirjetā rāvaṇasyātmasaṃbhavaḥ / sa eṣa ratham āsthāya hanūmantaṃ jighāṃsati
yas tu vā·sa·va·nir·je·tā rā·va·ṇas·yāt·ma·saṃ·bha·vaḥ / sa e·ṣa ra·tham ās·thā·ya ha·nū·man·taṃ ji·ghāṃ·sa·ti
- 33
tam apratimasaṃsthānaiḥ śaraiḥ śatruvidāraṇaiḥ / jīvitāntakarair ghoraiḥ saumitre rāvaṇiṃ jahi
tam ap·ra·ti·ma·saṃs·thā·naiḥ śa·raiḥ śat·ru·vi·dā·ra·ṇaiḥ / jī·vi·tān·ta·ka·rair gho·raiḥ sau·mit·re rā·va·ṇiṃ ja·hi
- 34
ity evam uktas tu tadā mahātmā vibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena / dadarśa taṃ parvatasaṃnikāśaṃ rathasthitaṃ bhīmabalaṃ durāsadam
ity e·vam uk·tas tu ta·dā ma·hāt·mā vi·bhī·ṣa·ṇe·nā·ri·vi·bhī·ṣa·ṇe·na / da·dar·śa taṃ par·va·ta·saṃ·ni·kā·śaṃ ra·thas·thi·taṃ bhī·ma·ba·laṃ du·rā·sa·dam
Yuddhakāṇḍa · sarga 74 27 verses
- 1
evam uktvā tu saumitriṃ jātaharṣo vibhīṣaṇaḥ / dhanuṣpāṇinam ādāya tvaramāṇo jagāma saḥ
e·vam uk·tvā tu sau·mit·riṃ jā·ta·har·ṣo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / dha·nuṣ·pā·ṇi·nam ā·dā·ya tva·ra·mā·ṇo ja·gā·ma saḥ
- 2
avidūraṃ tato gatvā praviśya ca mahad vanam / darśayām āsa tat karma lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ
a·vi·dū·raṃ ta·to gat·vā pra·viś·ya ca ma·had va·nam / dar·śa·yām ā·sa tat kar·ma lak·ṣma·ṇā·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 3
nīlajīmūtasaṃkāśaṃ nyagrodhaṃ bhīmadarśanam / tejasvī rāvaṇabhrātā lakṣmaṇāya nyavedayat
nī·la·jī·mū·ta·saṃ·kā·śaṃ nyag·ro·dhaṃ bhī·ma·dar·śa·nam / te·jas·vī rā·va·ṇabh·rā·tā lak·ṣma·ṇā·ya nya·ve·da·yat
- 4
ihopahāraṃ bhūtānāṃ balavān rāvaṇātajaḥ / upahṛtya tataḥ paścāt saṃgrāmam abhivartate
i·ho·pa·hā·raṃ bhū·tā·nāṃ ba·la·vān rā·va·ṇā·ta·jaḥ / u·pa·hṛt·ya ta·taḥ paś·cāt saṃg·rā·mam a·bhi·var·ta·te
- 5
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati rākṣasaḥ / nihanti samare śatrūn badhnāti ca śarottamaiḥ
a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ ta·to bha·va·ti rāk·ṣa·saḥ / ni·han·ti sa·ma·re śat·rūn badh·nā·ti ca śa·rot·ta·maiḥ
- 6
tam apraviṣṭaṃ nyagrodhaṃ balinaṃ rāvaṇātmajam / vidhvaṃsaya śarais tīkṣṇaiḥ sarathaṃ sāśvasārathim
tam ap·ra·viṣ·ṭaṃ nyag·ro·dhaṃ ba·li·naṃ rā·va·ṇāt·ma·jam / vidh·vaṃ·sa·ya śa·rais tīk·ṣṇaiḥ sa·ra·thaṃ sāś·va·sā·ra·thim
- 7
tathety uktvā mahātejāḥ saumitrir mitranandanaḥ / babhūvāvasthitas tatra citraṃ visphārayan dhanuḥ
ta·thety uk·tvā ma·hā·te·jāḥ sau·mit·rir mit·ra·nan·da·naḥ / ba·bhū·vā·vas·thi·tas tat·ra cit·raṃ vis·phā·ra·yan dha·nuḥ
- 8
sa rathenāgnivarṇena balavān rāvaṇātmajaḥ / indrajit kavacī khaḍgī sadhvajaḥ pratyadṛśyata
sa ra·the·nāg·ni·var·ṇe·na ba·la·vān rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / in·dra·jit ka·va·cī khaḍ·gī sadh·va·jaḥ prat·ya·dṛś·ya·ta
- 9
tam uvāca mahātejāḥ paulastyam aparājitam / samāhvaye tvāṃ samare samyag yuddhaṃ prayaccha me
tam u·vā·ca ma·hā·te·jāḥ pau·las·tyam a·pa·rā·ji·tam / sa·māh·va·ye tvāṃ sa·ma·re sam·yag yud·dhaṃ pra·yac·cha me
- 10
evam ukto mahātejā manasvī rāvaṇātmajaḥ / abravīt paruṣaṃ vākyaṃ tatra dṛṣṭvā vibhīṣaṇam
e·vam uk·to ma·hā·te·jā ma·nas·vī rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / ab·ra·vīt pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ tat·ra dṛṣ·ṭvā vi·bhī·ṣa·ṇam
- 11
iha tvaṃ jātasaṃvṛddhaḥ sākṣād bhrātā pitur mama / kathaṃ druhyasi putrasya pitṛvyo mama rākṣasa
i·ha tvaṃ jā·ta·saṃ·vṛd·dhaḥ sāk·ṣād bhrā·tā pi·tur ma·ma / ka·thaṃ druh·ya·si put·ras·ya pi·tṛv·yo ma·ma rāk·ṣa·sa
- 12
na jñātitvaṃ na sauhārdaṃ na jātis tava durmate / pramāṇaṃ na ca sodaryaṃ na dharmo dharmadūṣaṇa
na jñā·tit·vaṃ na sau·hār·daṃ na jā·tis ta·va dur·ma·te / pra·mā·ṇaṃ na ca so·dar·yaṃ na dhar·mo dhar·ma·dū·ṣa·ṇa
- 13
śocyas tvam asi durbuddhe nindanīyaś ca sādhubhiḥ / yas tvaṃ svajanam utsṛjya parabhṛtyatvam āgataḥ
śoc·yas tvam a·si dur·bud·dhe nin·da·nī·yaś ca sā·dhu·bhiḥ / yas tvaṃ sva·ja·nam ut·sṛj·ya pa·ra·bhṛt·yat·vam ā·ga·taḥ
- 14
naitac chithilayā buddhyā tvaṃ vetsi mahad antaram / kva ca svajanasaṃvāsaḥ kva ca nīcaparāśrayaḥ
nai·tac chi·thi·la·yā bud·dhyā tvaṃ vet·si ma·had an·ta·ram / kva ca sva·ja·na·saṃ·vā·saḥ kva ca nī·ca·pa·rāś·ra·yaḥ
- 15
guṇavān vā parajanaḥ svajano nirguṇo 'pi vā / nirguṇaḥ svajanaḥ śreyān yaḥ paraḥ para eva saḥ
gu·ṇa·vān vā pa·ra·ja·naḥ sva·ja·no nir·gu·ṇo 'pi vā / nir·gu·ṇaḥ sva·ja·naḥ śre·yān yaḥ pa·raḥ pa·ra e·va saḥ
- 16
niranukrośatā ceyaṃ yādṛśī te niśācara / svajanena tvayā śakyaṃ paruṣaṃ rāvaṇānuja
ni·ra·nuk·ro·śa·tā ce·yaṃ yā·dṛ·śī te ni·śā·ca·ra / sva·ja·ne·na tva·yā śak·yaṃ pa·ru·ṣaṃ rā·va·ṇā·nu·ja
- 17
ity ukto bhrātṛputreṇa pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ / ajānann iva macchīlaṃ kiṃ rākṣasa vikatthase
ity uk·to bhrā·tṛ·put·re·ṇa prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / a·jā·nann i·va mac·chī·laṃ kiṃ rāk·ṣa·sa vi·kat·tha·se
- 18
rākṣasendrasutāsādho pāruṣyaṃ tyaja gauravāt / kule yady apy ahaṃ jāto rakṣasāṃ krūrakarmaṇām / guṇo 'yaṃ prathamo nṝṇāṃ tan me śīlam arākṣasaṃ
rāk·ṣa·sen·dra·su·tā·sā·dho pā·ruṣ·yaṃ tya·ja gau·ra·vāt / ku·le yady apy a·haṃ jā·to rak·ṣa·sāṃ krū·ra·kar·ma·ṇām / gu·ṇo 'yaṃ pra·tha·mo nṝ·ṇāṃ tan me śī·lam a·rāk·ṣa·saṃ
- 19
na rame dāruṇenāhaṃ na cādharmeṇa vai rame / bhrātrā viṣamaśīlena kathaṃ bhrātā nirasyate
na ra·me dā·ru·ṇe·nā·haṃ na cā·dhar·me·ṇa vai ra·me / bhrāt·rā vi·ṣa·ma·śī·le·na ka·thaṃ bhrā·tā ni·ras·ya·te
- 20
parasvānāṃ ca haraṇaṃ paradārābhimarśanam / suhṛdām atiśaṅkāṃ ca trayo doṣāḥ kṣayāvahāḥ
pa·ras·vā·nāṃ ca ha·ra·ṇaṃ pa·ra·dā·rā·bhi·mar·śa·nam / su·hṛ·dām a·ti·śaṅ·kāṃ ca tra·yo do·ṣāḥ kṣa·yā·va·hāḥ
- 21
maharṣīṇāṃ vadho ghoraḥ sarvadevaiś ca vigrahaḥ / abhimānaś ca kopaś ca vairitvaṃ pratikūlatā
ma·har·ṣī·ṇāṃ va·dho gho·raḥ sar·va·de·vaiś ca vig·ra·haḥ / a·bhi·mā·naś ca ko·paś ca vai·rit·vaṃ pra·ti·kū·la·tā
- 22
ete doṣā mama bhrātur jīvitaiśvaryanāśanāḥ / guṇān pracchādayām āsuḥ parvatān iva toyadāḥ
e·te do·ṣā ma·ma bhrā·tur jī·vi·taiś·var·ya·nā·śa·nāḥ / gu·ṇān prac·chā·da·yām ā·suḥ par·va·tān i·va to·ya·dāḥ
- 23
doṣair etaiḥ parityakto mayā bhrātā pitā tava / neyam asti purī laṅkā na ca tvaṃ na ca te pitā
do·ṣair e·taiḥ pa·rit·yak·to ma·yā bhrā·tā pi·tā ta·va / ne·yam as·ti pu·rī laṅ·kā na ca tvaṃ na ca te pi·tā
- 24
atimānī ca bālaś ca durvinītaś ca rākṣasa / baddhas tvaṃ kālapāśena brūhi māṃ yad yad icchasi
a·ti·mā·nī ca bā·laś ca dur·vi·nī·taś ca rāk·ṣa·sa / bad·dhas tvaṃ kā·la·pā·śe·na brū·hi māṃ yad yad ic·cha·si
- 25
adya te vyasanaṃ prāptaṃ kim iha tvaṃ tu vakṣyasi / praveṣṭuṃ na tvayā śakyo nyagrodho rākṣasādhama
ad·ya te vya·sa·naṃ prāp·taṃ kim i·ha tvaṃ tu vak·ṣya·si / pra·veṣ·ṭuṃ na tva·yā śak·yo nyag·ro·dho rāk·ṣa·sā·dha·ma
- 26
dharṣayitvā tu kākutsthau na śakyaṃ jīvituṃ tvayā / yudhyasva naradevena lakṣmaṇena raṇe saha / hatas tvaṃ devatā kāryaṃ kariṣyasi yamakṣaye
dhar·ṣa·yit·vā tu kā·kut·sthau na śak·yaṃ jī·vi·tuṃ tva·yā / yudh·yas·va na·ra·de·ve·na lak·ṣma·ṇe·na ra·ṇe sa·ha / ha·tas tvaṃ de·va·tā kār·yaṃ ka·riṣ·ya·si ya·mak·ṣa·ye
- 27
nidarśayasvātmabalaṃ samudyataṃ kuruṣva sarvāyudhasāyakavyayam / na lakṣmaṇasyaitya hi bāṇagocaraṃ tvam adya jīvan sabalo gamiṣyasi
ni·dar·śa·yas·vāt·ma·ba·laṃ sa·mud·ya·taṃ ku·ruṣ·va sar·vā·yu·dha·sā·ya·kav·ya·yam / na lak·ṣma·ṇas·yait·ya hi bā·ṇa·go·ca·raṃ tvam ad·ya jī·van sa·ba·lo ga·miṣ·ya·si
Yuddhakāṇḍa · sarga 75 33 verses
- 1
vibhīṣaṇa vacaḥ śrutvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ / abravīt paruṣaṃ vākyaṃ vegenābhyutpapāta ha
vi·bhī·ṣa·ṇa va·caḥ śrut·vā rā·va·ṇiḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / ab·ra·vīt pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ ve·ge·nābh·yut·pa·pā·ta ha
- 2
udyatāyudhanistriṃśo rathe tu samalaṃkṛte / kālāśvayukte mahati sthitaḥ kālāntakopamaḥ
ud·ya·tā·yu·dha·nis·triṃ·śo ra·the tu sa·ma·laṃ·kṛ·te / kā·lāś·va·yuk·te ma·ha·ti sthi·taḥ kā·lān·ta·ko·pa·maḥ
- 3
mahāpramāṇam udyamya vipulaṃ vegavad dṛḍham / dhanur bhīmaṃ parāmṛśya śarāṃś cāmitranāśanān
ma·hāp·ra·mā·ṇam ud·yam·ya vi·pu·laṃ ve·ga·vad dṛ·ḍham / dha·nur bhī·maṃ pa·rā·mṛś·ya śa·rāṃś cā·mit·ra·nā·śa·nān
- 4
uvācainaṃ samārabdhaḥ saumitriṃ savibhīṣaṇam / tāṃś ca vānaraśārdūlān paśyadhvaṃ me parākramam
u·vā·cai·naṃ sa·mā·rab·dhaḥ sau·mit·riṃ sa·vi·bhī·ṣa·ṇam / tāṃś ca vā·na·ra·śār·dū·lān paś·yadh·vaṃ me pa·rāk·ra·mam
- 5
adya matkārmukotsṛṣṭaṃ śaravarṣaṃ durāsadam / muktaṃ varṣam ivākāśe vārayiṣyatha saṃyuge
ad·ya mat·kār·mu·kot·sṛṣ·ṭaṃ śa·ra·var·ṣaṃ du·rā·sa·dam / muk·taṃ var·ṣam i·vā·kā·śe vā·ra·yiṣ·ya·tha saṃ·yu·ge
- 6
adya vo māmakā bāṇā mahākārmukaniḥsṛtāḥ / vidhamiṣyanti gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ
ad·ya vo mā·ma·kā bā·ṇā ma·hā·kār·mu·ka·niḥ·sṛ·tāḥ / vi·dha·miṣ·yan·ti gāt·rā·ṇi tū·la·rā·śim i·vā·na·laḥ
- 7
tīkṣṇasāyakanirbhinnāñ śūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ / adya vo gamayiṣyāmi sarvān eva yamakṣayam
tīk·ṣṇa·sā·ya·ka·nir·bhin·nāñ śū·la·śak·tyṛṣ·ṭi·to·ma·raiḥ / ad·ya vo ga·ma·yiṣ·yā·mi sar·vān e·va ya·mak·ṣa·yam
- 8
kṣipataḥ śaravarṣāṇi kṣiprahastasya me yudhi / jīmūtasyeva nadataḥ kaḥ sthāsyati mamāgrataḥ
kṣi·pa·taḥ śa·ra·var·ṣā·ṇi kṣip·ra·has·tas·ya me yu·dhi / jī·mū·tas·ye·va na·da·taḥ kaḥ sthās·ya·ti ma·māg·ra·taḥ
- 9
tac chrutvā rākṣasendrasya garjitaṃ lakṣmaṇas tadā / abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ vākyam abravīt
tac chrut·vā rāk·ṣa·sen·dras·ya gar·ji·taṃ lak·ṣma·ṇas ta·dā / a·bhī·ta·va·da·naḥ krud·dho rā·va·ṇiṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 10
uktaś ca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṃ rākṣasa tvayā / kāryāṇāṃ karmaṇā pāraṃ yo gacchati sa buddhimān
uk·taś ca dur·ga·maḥ pā·raḥ kār·yā·ṇāṃ rāk·ṣa·sa tva·yā / kār·yā·ṇāṃ kar·ma·ṇā pā·raṃ yo gac·cha·ti sa bud·dhi·mān
- 11
sa tvam arthasya hīnārtho duravāpasya kena cit / vaco vyāhṛtya jānīṣe kṛtārtho 'smīti durmate
sa tvam ar·thas·ya hī·nār·tho du·ra·vā·pas·ya ke·na cit / va·co vyā·hṛt·ya jā·nī·ṣe kṛ·tār·tho 'smī·ti dur·ma·te
- 12
antardhānagatenājau yas tvayācaritas tadā / taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ
an·tar·dhā·na·ga·te·nā·jau yas tva·yā·ca·ri·tas ta·dā / tas·ka·rā·ca·ri·to mār·go nai·ṣa vī·ra·ni·ṣe·vi·taḥ
- 13
yathā bāṇapathaṃ prāpya sthito 'haṃ tava rākṣasa / darśayasvādya tat tejo vācā tvaṃ kiṃ vikatthase
ya·thā bā·ṇa·pa·thaṃ prāp·ya sthi·to 'haṃ ta·va rāk·ṣa·sa / dar·śa·yas·vād·ya tat te·jo vā·cā tvaṃ kiṃ vi·kat·tha·se
- 14
evam ukto dhanur bhīmaṃ parāmṛśya mahābalaḥ / sasarje niśitān bāṇān indrajit samijiṃjaya
e·vam uk·to dha·nur bhī·maṃ pa·rā·mṛś·ya ma·hā·ba·laḥ / sa·sar·je ni·śi·tān bā·ṇān in·dra·jit sa·mi·jiṃ·ja·ya
- 15
te nisṛṣṭā mahāvegāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ / saṃprāpya lakṣmaṇaṃ petuḥ śvasanta iva pannagāḥ
te ni·sṛṣ·ṭā ma·hā·ve·gāḥ śa·rāḥ sar·pa·vi·ṣo·pa·māḥ / saṃp·rāp·ya lak·ṣma·ṇaṃ pe·tuḥ śva·san·ta i·va pan·na·gāḥ
- 16
śarair atimahāvegair vegavān rāvaṇātmajaḥ / saumitrim indrajid yuddhe vivyādha śubhalakṣaṇam
śa·rair a·ti·ma·hā·ve·gair ve·ga·vān rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / sau·mit·rim in·dra·jid yud·dhe viv·yā·dha śu·bha·lak·ṣa·ṇam
- 17
sa śarair atividdhāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ / śuśubhe lakṣmaṇaḥ śrīmān vidhūma iva pāvakaḥ
sa śa·rair a·ti·vid·dhāṅ·go ru·dhi·re·ṇa sa·muk·ṣi·taḥ / śu·śu·bhe lak·ṣma·ṇaḥ śrī·mān vi·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ
- 18
indrajit tv ātmanaḥ karma prasamīkṣyādhigamya ca / vinadya sumahānādam idaṃ vacanam abravīt
in·dra·jit tv āt·ma·naḥ kar·ma pra·sa·mīk·ṣyā·dhi·gam·ya ca / vi·nad·ya su·ma·hā·nā·dam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 19
patriṇaḥ śitadhārās te śarā matkārmukacyutāḥ / ādāsyante 'dya saumitre jīvitaṃ jīvitāntagāḥ
pat·ri·ṇaḥ śi·ta·dhā·rās te śa·rā mat·kār·mu·kac·yu·tāḥ / ā·dās·yan·te 'dya sau·mit·re jī·vi·taṃ jī·vi·tān·ta·gāḥ
- 20
adya gomāyusaṃghāś ca śyenasaṃghāś ca lakṣmaṇa / gṛdhrāś ca nipatantu tvāṃ gatāsuṃ nihataṃ mayā
ad·ya go·mā·yu·saṃ·ghāś ca śye·na·saṃ·ghāś ca lak·ṣma·ṇa / gṛdh·rāś ca ni·pa·tan·tu tvāṃ ga·tā·suṃ ni·ha·taṃ ma·yā
- 21
kṣatrabandhuḥ sadānāryo rāmaḥ paramadurmatiḥ / bhaktaṃ bhrātaram adyaiva tvāṃ drakṣyati mayā hatam
kṣat·ra·ban·dhuḥ sa·dā·nār·yo rā·maḥ pa·ra·ma·dur·ma·tiḥ / bhak·taṃ bhrā·ta·ram ad·yai·va tvāṃ drak·ṣya·ti ma·yā ha·tam
- 22
viśastakavacaṃ bhūmau vyapaviddhaśarāsanam / hṛtottamāṅgaṃ saumitre tvām adya nihataṃ mayā
vi·śas·ta·ka·va·caṃ bhū·mau vya·pa·vid·dha·śa·rā·sa·nam / hṛ·tot·ta·māṅ·gaṃ sau·mit·re tvām ad·ya ni·ha·taṃ ma·yā
- 23
iti bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ paruṣaṃ rāvaṇātmajam / hetumadvākyam atyarthaṃ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha
i·ti bru·vā·ṇaṃ saṃ·rab·dhaṃ pa·ru·ṣaṃ rā·va·ṇāt·ma·jam / he·tu·mad·vāk·yam at·yar·thaṃ lak·ṣma·ṇaḥ prat·yu·vā·ca ha
- 24
akṛtvā katthase karma kimartham iha rākṣasa / kuru tat karma yenāhaṃ śraddadhyāṃ tava katthanam
a·kṛt·vā kat·tha·se kar·ma ki·mar·tham i·ha rāk·ṣa·sa / ku·ru tat kar·ma ye·nā·haṃ śrad·dadh·yāṃ ta·va kat·tha·nam
- 25
anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiṃ cid apy anavakṣipan / avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādana
a·nuk·tvā pa·ru·ṣaṃ vāk·yaṃ kiṃ cid apy a·na·vak·ṣi·pan / a·vi·kat·than va·dhiṣ·yā·mi tvāṃ paś·ya pu·ru·ṣā·da·na
- 26
ity uktvā pañcanārācān ākarṇāpūritāñ śarān / nicakhāna mahāvegāṃl lakṣmaṇo rākṣasorasi
ity uk·tvā pañ·ca·nā·rā·cān ā·kar·ṇā·pū·ri·tāñ śa·rān / ni·ca·khā·na ma·hā·ve·gāṃl lak·ṣma·ṇo rāk·ṣa·so·ra·si
- 27
sa śarair āhatas tena saroṣo rāvaṇātmajaḥ / suprayuktais tribhir bāṇaiḥ prativivyādha lakṣmaṇam
sa śa·rair ā·ha·tas te·na sa·ro·ṣo rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / sup·ra·yuk·tais tri·bhir bā·ṇaiḥ pra·ti·viv·yā·dha lak·ṣma·ṇam
- 28
sa babhūva mahābhīmo nararākṣasasiṃhayoḥ / vimardas tumulo yuddhe parasparavadhaiṣiṇoḥ
sa ba·bhū·va ma·hā·bhī·mo na·ra·rāk·ṣa·sa·siṃ·ha·yoḥ / vi·mar·das tu·mu·lo yud·dhe pa·ras·pa·ra·va·dhai·ṣi·ṇoḥ
- 29
ubhau hi balasaṃpannāv ubhau vikramaśālinau / ubhāv api suvikrāntau sarvaśastrāstrakovidau
u·bhau hi ba·la·saṃ·pan·nāv u·bhau vik·ra·ma·śā·li·nau / u·bhāv a·pi su·vik·rān·tau sar·va·śas·trās·tra·ko·vi·dau
- 30
ubhau paramadurjeyāv atulyabalatejasau / yuyudhāte mahāvīrau grahāv iva nabho gatau
u·bhau pa·ra·ma·dur·je·yāv a·tul·ya·ba·la·te·ja·sau / yu·yu·dhā·te ma·hā·vī·rau gra·hāv i·va na·bho ga·tau
- 31
balavṛtrāv iva hi tau yudhi vai duṣpradharṣaṇau / yuyudhāte mahātmānau tadā kesariṇāv iva
ba·la·vṛt·rāv i·va hi tau yu·dhi vai duṣ·pra·dhar·ṣa·ṇau / yu·yu·dhā·te ma·hāt·mā·nau ta·dā ke·sa·ri·ṇāv i·va
- 32
bahūn avasṛjantau hi mārgaṇaughān avasthitau / nararākṣasasiṃhau tau prahṛṣṭāv abhyayudhyatām
ba·hūn a·va·sṛ·jan·tau hi mār·ga·ṇau·ghān a·vas·thi·tau / na·ra·rāk·ṣa·sa·siṃ·hau tau pra·hṛṣ·ṭāv abh·ya·yudh·ya·tām
- 33
susaṃprahṛṣṭau nararākṣasottamau jayaiṣiṇau mārgaṇacāpadhāriṇau / parasparaṃ tau pravavarṣatur bhṛśaṃ śaraughavarṣeṇa balāhakāv iva
su·saṃp·ra·hṛṣ·ṭau na·ra·rāk·ṣa·sot·ta·mau ja·yai·ṣi·ṇau mār·ga·ṇa·cā·pa·dhā·ri·ṇau / pa·ras·pa·raṃ tau pra·va·var·ṣa·tur bhṛ·śaṃ śa·rau·gha·var·ṣe·ṇa ba·lā·ha·kāv i·va
Yuddhakāṇḍa · sarga 76 34 verses
- 1
tataḥ śaraṃ dāśarathiḥ saṃdhāyāmitrakarśanaḥ / sasarja rākṣasendrāya kruddhaḥ sarpa iva śvasan
ta·taḥ śa·raṃ dā·śa·ra·thiḥ saṃ·dhā·yā·mit·ra·kar·śa·naḥ / sa·sar·ja rāk·ṣa·sen·drā·ya krud·dhaḥ sar·pa i·va śva·san
- 2
tasya jyātalanirghoṣaṃ sa śrutvā rāvaṇātmajaḥ / vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṃ samudaikṣata
tas·ya jyā·ta·la·nir·gho·ṣaṃ sa śrut·vā rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / vi·var·ṇa·va·da·no bhūt·vā lak·ṣma·ṇaṃ sa·mu·daik·ṣa·ta
- 3
taṃ viṣaṇṇamukhaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ rāvaṇātmajam / saumitriṃ yuddhasaṃsaktaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ
taṃ vi·ṣaṇ·ṇa·mu·khaṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·saṃ rā·va·ṇāt·ma·jam / sau·mit·riṃ yud·dha·saṃ·sak·taṃ prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 4
nimittāny anupaśyāmi yāny asmin rāvaṇātmaje / tvara tena mahābāho bhagna eṣa na saṃśayaḥ
ni·mit·tāny a·nu·paś·yā·mi yāny as·min rā·va·ṇāt·ma·je / tva·ra te·na ma·hā·bā·ho bhag·na e·ṣa na saṃ·śa·yaḥ
- 5
tataḥ saṃdhāya saumitriḥ śarān agniśikhopamān / mumoca niśitāṃs tasmai sarvān iva viṣolbaṇān
ta·taḥ saṃ·dhā·ya sau·mit·riḥ śa·rān ag·ni·śi·kho·pa·mān / mu·mo·ca ni·śi·tāṃs tas·mai sar·vān i·va vi·ṣol·ba·ṇān
- 6
śakrāśanisamasparśair lakṣmaṇenāhataḥ śaraiḥ / muhūrtam abhavan mūḍhaḥ sarvasaṃkṣubhitendriyaḥ
śak·rā·śa·ni·sa·mas·par·śair lak·ṣma·ṇe·nā·ha·taḥ śa·raiḥ / mu·hūr·tam a·bha·van mū·ḍhaḥ sar·va·saṃk·ṣu·bhi·ten·dri·yaḥ
- 7
upalabhya muhūrtena saṃjñāṃ pratyāgatendriyaḥ / dadarśāvasthitaṃ vīraṃ vīro daśarathātmajam
u·pa·labh·ya mu·hūr·te·na saṃj·ñāṃ prat·yā·ga·ten·dri·yaḥ / da·dar·śā·vas·thi·taṃ vī·raṃ vī·ro da·śa·ra·thāt·ma·jam
- 8
so 'bhicakrāma saumitriṃ roṣāt saṃraktalocanaḥ / abravīc cainam āsādya punaḥ sa paruṣaṃ vacaḥ
so 'bhi·cak·rā·ma sau·mit·riṃ ro·ṣāt saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / ab·ra·vīc cai·nam ā·sād·ya pu·naḥ sa pa·ru·ṣaṃ va·caḥ
- 9
kiṃ na smarasi tad yuddhe prathame matparākramam / nibaddhas tvaṃ saha bhrātrā yadā yudhi viceṣṭase
kiṃ na sma·ra·si tad yud·dhe pra·tha·me mat·pa·rāk·ra·mam / ni·bad·dhas tvaṃ sa·ha bhrāt·rā ya·dā yu·dhi vi·ceṣ·ṭa·se
- 10
yuvā khalu mahāyuddhe śakrāśanisamaiḥ śaraiḥ / śāyinau prathamaṃ bhūmau visaṃjñau sapuraḥsarau
yu·vā kha·lu ma·hā·yud·dhe śak·rā·śa·ni·sa·maiḥ śa·raiḥ / śā·yi·nau pra·tha·maṃ bhū·mau vi·saṃj·ñau sa·pu·raḥ·sa·rau
- 11
smṛtir vā nāsti te manye vyaktaṃ vā yamasādanam / gantum icchasi yasmāt tvaṃ māṃ dharṣayitum icchasi
smṛ·tir vā nās·ti te man·ye vyak·taṃ vā ya·ma·sā·da·nam / gan·tum ic·cha·si yas·māt tvaṃ māṃ dhar·ṣa·yi·tum ic·cha·si
- 12
yadi te prathame yuddhe na dṛṣṭo matparākramaḥ / adya tvāṃ darśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ vyavasthitaḥ
ya·di te pra·tha·me yud·dhe na dṛṣ·ṭo mat·pa·rāk·ra·maḥ / ad·ya tvāṃ dar·śa·yiṣ·yā·mi tiṣ·ṭhe·dā·nīṃ vya·vas·thi·taḥ
- 13
ity uktvā saptabhir bāṇair abhivivyādha lakṣmaṇam / daśabhiś ca hanūmantaṃ tīkṣṇadhāraiḥ śarottamaiḥ
ity uk·tvā sap·ta·bhir bā·ṇair a·bhi·viv·yā·dha lak·ṣma·ṇam / da·śa·bhiś ca ha·nū·man·taṃ tīk·ṣṇa·dhā·raiḥ śa·rot·ta·maiḥ
- 14
tataḥ śaraśatenaiva suprayuktena vīryavān / krodhād dviguṇasaṃrabdho nirbibheda vibhīṣaṇam
ta·taḥ śa·ra·śa·te·nai·va sup·ra·yuk·te·na vīr·ya·vān / kro·dhād dvi·gu·ṇa·saṃ·rab·dho nir·bi·bhe·da vi·bhī·ṣa·ṇam
- 15
tad dṛṣṭvendrajitaḥ karma kṛtaṃ rāmānujas tadā / acintayitvā prahasan naitat kiṃ cid iti bruvan
tad dṛṣ·ṭven·dra·ji·taḥ kar·ma kṛ·taṃ rā·mā·nu·jas ta·dā / a·cin·ta·yit·vā pra·ha·san nai·tat kiṃ cid i·ti bru·van
- 16
mumoca sa śarān ghorān saṃgṛhya narapuṃgavaḥ / abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ lakṣmaṇo yudhi
mu·mo·ca sa śa·rān gho·rān saṃ·gṛh·ya na·ra·puṃ·ga·vaḥ / a·bhī·ta·va·da·naḥ krud·dho rā·va·ṇiṃ lak·ṣma·ṇo yu·dhi
- 17
naivaṃ raṇagataḥ śūrāḥ praharanti niśācara / laghavaś cālpavīryāś ca sukhā hīme śarās tava
nai·vaṃ ra·ṇa·ga·taḥ śū·rāḥ pra·ha·ran·ti ni·śā·ca·ra / la·gha·vaś cāl·pa·vīr·yāś ca su·khā hī·me śa·rās ta·va
- 18
naivaṃ śūrās tu yudhyante samare jayakāṅkṣiṇaḥ / ity evaṃ taṃ bruvāṇas tu śaravarṣair avākirat
nai·vaṃ śū·rās tu yudh·yan·te sa·ma·re ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ / ity e·vaṃ taṃ bru·vā·ṇas tu śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat
- 19
tasya bāṇais tu vidhvastaṃ kavacaṃ hemabhūṣitam / vyaśīryata rathopasthe tārājālam ivāmbarāt
tas·ya bā·ṇais tu vidh·vas·taṃ ka·va·caṃ he·ma·bhū·ṣi·tam / vya·śīr·ya·ta ra·tho·pas·the tā·rā·jā·lam i·vām·ba·rāt
- 20
vidhūtavarmā nārācair babhūva sa kṛtavraṇaḥ / indrajit samare śūraḥ prarūḍha iva sānumān
vi·dhū·ta·var·mā nā·rā·cair ba·bhū·va sa kṛ·tav·ra·ṇaḥ / in·dra·jit sa·ma·re śū·raḥ pra·rū·ḍha i·va sā·nu·mān
- 21
abhīkṣṇaṃ niśvasantau hi yudhyetāṃ tumulaṃ yudhi / śarasaṃkṛttasarvāṅgo sarvato rudhirokṣitau
a·bhīk·ṣṇaṃ niś·va·san·tau hi yudh·ye·tāṃ tu·mu·laṃ yu·dhi / śa·ra·saṃ·kṛt·ta·sar·vāṅ·go sar·va·to ru·dhi·rok·ṣi·tau
- 22
astrāṇy astravidāṃ śreṣṭhau darśayantau punaḥ punaḥ / śarān uccāvacākārān antarikṣe babandhatuḥ
as·trāṇy as·tra·vi·dāṃ śreṣ·ṭhau dar·śa·yan·tau pu·naḥ pu·naḥ / śa·rān uc·cā·va·cā·kā·rān an·ta·rik·ṣe ba·ban·dha·tuḥ
- 23
vyapetadoṣam asyantau laghucitraṃ ca suṣṭhu ca / ubhau tu tumulaṃ ghoraṃ cakratur nararākṣasau
vya·pe·ta·do·ṣam as·yan·tau la·ghu·cit·raṃ ca suṣ·ṭhu ca / u·bhau tu tu·mu·laṃ gho·raṃ cak·ra·tur na·ra·rāk·ṣa·sau
- 24
tayoḥ pṛthakpṛthag bhīmaḥ śuśruve talanisvanaḥ / sughorayor niṣṭanator gagane meghayor iva
ta·yoḥ pṛ·thak·pṛ·thag bhī·maḥ śuś·ru·ve ta·la·nis·va·naḥ / su·gho·ra·yor niṣ·ṭa·na·tor ga·ga·ne me·gha·yor i·va
- 25
te gātrayor nipatitā rukmapuṅkhāḥ śarā yudhi / asṛgdigdhā viniṣpetur viviśur dharaṇītalam
te gāt·ra·yor ni·pa·ti·tā ruk·ma·puṅ·khāḥ śa·rā yu·dhi / a·sṛg·dig·dhā vi·niṣ·pe·tur vi·vi·śur dha·ra·ṇī·ta·lam
- 26
anyaiḥ suniśitaiḥ śastrair ākāśe saṃjaghaṭṭire / babhañjuś cicchiduś cāpi tayor bāṇāḥ sahasraśaḥ
an·yaiḥ su·ni·śi·taiḥ śas·trair ā·kā·śe saṃ·ja·ghaṭ·ṭi·re / ba·bhañ·juś cic·chi·duś cā·pi ta·yor bā·ṇāḥ sa·has·ra·śaḥ
- 27
sa babhūva raṇe ghoras tayor bāṇamayaś cayaḥ / agnibhyām iva dīptābhyāṃ satre kuśamayaś cayaḥ
sa ba·bhū·va ra·ṇe gho·ras ta·yor bā·ṇa·ma·yaś ca·yaḥ / ag·nibh·yām i·va dīp·tābh·yāṃ sat·re ku·śa·ma·yaś ca·yaḥ
- 28
tayoḥ kṛtavraṇau dehau śuśubhāte mahātmanoḥ / sapuṣpāv iva niṣpatrau vane śālmalikuṃśukau
ta·yoḥ kṛ·tav·ra·ṇau de·hau śu·śu·bhā·te ma·hāt·ma·noḥ / sa·puṣ·pāv i·va niṣ·pat·rau va·ne śāl·ma·li·kuṃ·śu·kau
- 29
cakratus tumulaṃ ghoraṃ saṃnipātaṃ muhur muhuḥ / indrajil lakṣmaṇaś caiva parasparajayaiṣiṇau
cak·ra·tus tu·mu·laṃ gho·raṃ saṃ·ni·pā·taṃ mu·hur mu·huḥ / in·dra·jil lak·ṣma·ṇaś cai·va pa·ras·pa·ra·ja·yai·ṣi·ṇau
- 30
lakṣmaṇo rāvaṇiṃ yuddhe rāvaṇiś cāpi lakṣmaṇam / anyonyaṃ tāv abhighnantau na śramaṃ pratyapadyatām
lak·ṣma·ṇo rā·va·ṇiṃ yud·dhe rā·va·ṇiś cā·pi lak·ṣma·ṇam / an·yon·yaṃ tāv a·bhigh·nan·tau na śra·maṃ prat·ya·pad·ya·tām
- 31
bāṇajālaiḥ śarīrasthair avagāḍhais tarasvinau / śuśubhāte mahāvīrau virūḍhāv iva parvatau
bā·ṇa·jā·laiḥ śa·rī·ras·thair a·va·gā·ḍhais ta·ras·vi·nau / śu·śu·bhā·te ma·hā·vī·rau vi·rū·ḍhāv i·va par·va·tau
- 32
tayo rudhirasiktāni saṃvṛtāni śarair bhṛśam / babhrājuḥ sarvagātrāṇi jvalanta iva pāvakāḥ
ta·yo ru·dhi·ra·sik·tā·ni saṃ·vṛ·tā·ni śa·rair bhṛ·śam / babh·rā·juḥ sar·va·gāt·rā·ṇi jva·lan·ta i·va pā·va·kāḥ
- 33
tayor atha mahān kālo vyatīyād yudhyamānayoḥ / na ca tau yuddhavaimukhyaṃ śramaṃ vāpy upajagmatuḥ
ta·yor a·tha ma·hān kā·lo vya·tī·yād yudh·ya·mā·na·yoḥ / na ca tau yud·dha·vai·mukh·yaṃ śra·maṃ vāpy u·pa·jag·ma·tuḥ
- 34
atha samarapariśramaṃ nihantuṃ samaramukheṣv ajitasya lakṣmaṇasya / priyahitam upapādayan mahaujāḥ samaram upetya vibhīṣaṇo 'vatasthe
a·tha sa·ma·ra·pa·riś·ra·maṃ ni·han·tuṃ sa·ma·ra·mu·kheṣv a·ji·tas·ya lak·ṣma·ṇas·ya / pri·ya·hi·tam u·pa·pā·da·yan ma·hau·jāḥ sa·ma·ram u·pet·ya vi·bhī·ṣa·ṇo 'va·tas·the
Yuddhakāṇḍa · sarga 77 38 verses
- 1
yudhyamānau tu tau dṛṣṭvā prasaktau nararākṣasau / śūraḥ sa rāvaṇabhrātā tasthau saṃgrāmamūrdhani
yudh·ya·mā·nau tu tau dṛṣ·ṭvā pra·sak·tau na·ra·rāk·ṣa·sau / śū·raḥ sa rā·va·ṇabh·rā·tā tas·thau saṃg·rā·ma·mūr·dha·ni
- 2
tato visphārayām āsa mahad dhanur avasthitaḥ / utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣu mahāśarān
ta·to vis·phā·ra·yām ā·sa ma·had dha·nur a·vas·thi·taḥ / ut·sa·sar·ja ca tīk·ṣṇāg·rān rāk·ṣa·se·ṣu ma·hā·śa·rān
- 3
te śarāḥ śikhisaṃkāśā nipatantaḥ samāhitāḥ / rākṣasān dārayām āsur vajrā iva mahāgirīn
te śa·rāḥ śi·khi·saṃ·kā·śā ni·pa·tan·taḥ sa·mā·hi·tāḥ / rāk·ṣa·sān dā·ra·yām ā·sur vaj·rā i·va ma·hā·gi·rīn
- 4
vibhīṣaṇasyānucarās te 'pi śūlāsipaṭṭasaiḥ / ciccheduḥ samare vīrān rākṣasān rākṣasottamāḥ
vi·bhī·ṣa·ṇas·yā·nu·ca·rās te 'pi śū·lā·si·paṭ·ṭa·saiḥ / cic·che·duḥ sa·ma·re vī·rān rāk·ṣa·sān rāk·ṣa·sot·ta·māḥ
- 5
rākṣasais taiḥ parivṛtaḥ sa tadā tu vibhīṣaṇaḥ / babhau madhye prahṛṣṭānāṃ kalabhānām iva dvipaḥ
rāk·ṣa·sais taiḥ pa·ri·vṛ·taḥ sa ta·dā tu vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ba·bhau madh·ye pra·hṛṣ·ṭā·nāṃ ka·la·bhā·nām i·va dvi·paḥ
- 6
tataḥ saṃcodayāno vai harīn rakṣoraṇapriyān / uvāca vacanaṃ kāle kālajño rakṣasāṃ varaḥ
ta·taḥ saṃ·co·da·yā·no vai ha·rīn rak·ṣo·ra·ṇap·ri·yān / u·vā·ca va·ca·naṃ kā·le kā·laj·ño rak·ṣa·sāṃ va·raḥ
- 7
eko 'yaṃ rākṣasendrasya parāyaṇam iva sthitaḥ / etac cheṣaṃ balaṃ tasya kiṃ tiṣṭhata harīśvarāḥ
e·ko 'yaṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya pa·rā·ya·ṇam i·va sthi·taḥ / e·tac che·ṣaṃ ba·laṃ tas·ya kiṃ tiṣ·ṭha·ta ha·rīś·va·rāḥ
- 8
asmin vinihate pāpe rākṣase raṇamūrdhani / rāvaṇaṃ varjayitvā tu śeṣam asya balaṃ hatam
as·min vi·ni·ha·te pā·pe rāk·ṣa·se ra·ṇa·mūr·dha·ni / rā·va·ṇaṃ var·ja·yit·vā tu śe·ṣam as·ya ba·laṃ ha·tam
- 9
prahasto nihato vīro nikumbhaś ca mahābalaḥ / kumbhakarṇaś ca kumbhaś ca dhūmrākṣaś ca niśācaraḥ
pra·has·to ni·ha·to vī·ro ni·kum·bhaś ca ma·hā·ba·laḥ / kum·bha·kar·ṇaś ca kum·bhaś ca dhūm·rāk·ṣaś ca ni·śā·ca·raḥ
- 10
akampanaḥ supārśvaś ca cakramālī ca rākṣasaḥ / kampanaḥ sattvavantaś ca devāntakanarāntakau
a·kam·pa·naḥ su·pār·śvaś ca cak·ra·mā·lī ca rāk·ṣa·saḥ / kam·pa·naḥ sat·tva·van·taś ca de·vān·ta·ka·na·rān·ta·kau
- 11
etān nihatyātibalān bahūn rākṣasasattamān / bāhubhyāṃ sāgaraṃ tīrtvā laṅghyatāṃ goṣpadaṃ laghu
e·tān ni·hat·yā·ti·ba·lān ba·hūn rāk·ṣa·sa·sat·ta·mān / bā·hubh·yāṃ sā·ga·raṃ tīr·tvā laṅ·ghya·tāṃ goṣ·pa·daṃ la·ghu
- 12
etāvad iha śeṣaṃ vo jetavyam iha vānarāḥ / hatāḥ sarve samāgamya rākṣasā baladarpitāḥ
e·tā·vad i·ha śe·ṣaṃ vo je·tav·yam i·ha vā·na·rāḥ / ha·tāḥ sar·ve sa·mā·gam·ya rāk·ṣa·sā ba·la·dar·pi·tāḥ
- 13
ayuktaṃ nidhanaṃ kartuṃ putrasya janitur mama / ghṛṇām apāsya rāmārthe nihanyāṃ bhrātur ātmajam
a·yuk·taṃ ni·dha·naṃ kar·tuṃ put·ras·ya ja·ni·tur ma·ma / ghṛ·ṇām a·pās·ya rā·mār·the ni·han·yāṃ bhrā·tur āt·ma·jam
- 14
hantukāmasya me bāṣpaṃ cakśuś caiva nirudhyate / tad evaiṣa mahābāhur lakṣmaṇaḥ śamayiṣyati / vānarā ghnantuṃ saṃbhūya bhṛtyān asya samīpagān
han·tu·kā·mas·ya me bāṣ·paṃ cak·śuś cai·va ni·rudh·ya·te / tad e·vai·ṣa ma·hā·bā·hur lak·ṣma·ṇaḥ śa·ma·yiṣ·ya·ti / vā·na·rā ghnan·tuṃ saṃ·bhū·ya bhṛt·yān as·ya sa·mī·pa·gān
- 15
iti tenātiyaśasā rākṣasenābhicoditāḥ / vānarendrā jahṛṣire lāṅgalāni ca vivyadhuḥ
i·ti te·nā·ti·ya·śa·sā rāk·ṣa·se·nā·bhi·co·di·tāḥ / vā·na·ren·drā ja·hṛ·ṣi·re lāṅ·ga·lā·ni ca viv·ya·dhuḥ
- 16
tatas te kapiśārdūlāḥ kṣveḍantaś ca muhur muhuḥ / mumucur vividhān nādān meghān dṛṣṭveva barhiṇaḥ
ta·tas te ka·pi·śār·dū·lāḥ kṣve·ḍan·taś ca mu·hur mu·huḥ / mu·mu·cur vi·vi·dhān nā·dān me·ghān dṛṣ·ṭve·va bar·hi·ṇaḥ
- 17
jāmbavān api taiḥ sarvaiḥ svayūthair abhisaṃvṛtaḥ / aśmabhis tāḍayām āsa nakhair dantaiś ca rākṣasān
jām·ba·vān a·pi taiḥ sar·vaiḥ sva·yū·thair a·bhi·saṃ·vṛ·taḥ / aś·ma·bhis tā·ḍa·yām ā·sa na·khair dan·taiś ca rāk·ṣa·sān
- 18
nighnantam ṛkṣādhipatiṃ rākṣasās te mahābalāḥ / parivavrur bhayaṃ tyaktvā tam anekavidhāyudhāḥ
nigh·nan·tam ṛk·ṣā·dhi·pa·tiṃ rāk·ṣa·sās te ma·hā·ba·lāḥ / pa·ri·vav·rur bha·yaṃ tyak·tvā tam a·ne·ka·vi·dhā·yu·dhāḥ
- 19
śaraiḥ paraśubhis tīkṣṇaiḥ paṭṭasair yaṣṭitomaraiḥ / jāmbavantaṃ mṛdhe jaghnur nighnantaṃ rākṣasīṃ camūm
śa·raiḥ pa·ra·śu·bhis tīk·ṣṇaiḥ paṭ·ṭa·sair yaṣ·ṭi·to·ma·raiḥ / jām·ba·van·taṃ mṛ·dhe jagh·nur nigh·nan·taṃ rāk·ṣa·sīṃ ca·mūm
- 20
sa saṃprahāras tumulaḥ saṃjajñe kapirākṣasām / devāsurāṇāṃ kruddhānāṃ yathā bhīmo mahāsvanaḥ
sa saṃp·ra·hā·ras tu·mu·laḥ saṃ·jaj·ñe ka·pi·rāk·ṣa·sām / de·vā·su·rā·ṇāṃ krud·dhā·nāṃ ya·thā bhī·mo ma·hās·va·naḥ
- 21
hanūmān api saṃkruddhaḥ sālam utpāṭya parvatāt / rakṣasāṃ kadanaṃ cakre samāsādya sahasraśaḥ
ha·nū·mān a·pi saṃk·rud·dhaḥ sā·lam ut·pāṭ·ya par·va·tāt / rak·ṣa·sāṃ ka·da·naṃ cak·re sa·mā·sād·ya sa·has·ra·śaḥ
- 22
sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ pitṛvyasyendrajid yudhi / lakṣmaṇaṃ paravīraghnaṃ punar evābhyadhāvata
sa dat·tvā tu·mu·laṃ yud·dhaṃ pi·tṛv·yas·yen·dra·jid yu·dhi / lak·ṣma·ṇaṃ pa·ra·vī·ragh·naṃ pu·nar e·vābh·ya·dhā·va·ta
- 23
tau prayuddhau tadā vīrau mṛdhe lakṣmaṇarākṣasau / śaraughān abhivarṣantau jaghnatus tau parasparam
tau pra·yud·dhau ta·dā vī·rau mṛ·dhe lak·ṣma·ṇa·rāk·ṣa·sau / śa·rau·ghān a·bhi·var·ṣan·tau jagh·na·tus tau pa·ras·pa·ram
- 24
abhīkṣṇam antardadhatuḥ śarajālair mahābalau / candrādityāv ivoṣṇānte yathā meghais tarasvinau
a·bhīk·ṣṇam an·tar·da·dha·tuḥ śa·ra·jā·lair ma·hā·ba·lau / can·drā·dit·yāv i·voṣ·ṇān·te ya·thā me·ghais ta·ras·vi·nau
- 25
na hy ādānaṃ na saṃdhānaṃ dhanuṣo vā parigrahaḥ / na vipramokṣo bāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ
na hy ā·dā·naṃ na saṃ·dhā·naṃ dha·nu·ṣo vā pa·rig·ra·haḥ / na vip·ra·mok·ṣo bā·ṇā·nāṃ na vi·kar·ṣo na vig·ra·haḥ
- 26
na muṣṭipratisaṃdhānaṃ na lakṣyapratipādanam / adṛśyata tayos tatra yudhyatoḥ pāṇilāghavāt
na muṣ·ṭip·ra·ti·saṃ·dhā·naṃ na lak·ṣyap·ra·ti·pā·da·nam / a·dṛś·ya·ta ta·yos tat·ra yudh·ya·toḥ pā·ṇi·lā·gha·vāt
- 27
cāpavegapramuktaiś ca bāṇajālaiḥ samantataḥ / antarikṣe 'bhisaṃchanne na rūpāṇi cakāśire / tamasā pihitaṃ sarvam āsīd bhīmataraṃ mahat
cā·pa·ve·gap·ra·muk·taiś ca bā·ṇa·jā·laiḥ sa·man·ta·taḥ / an·ta·rik·ṣe 'bhi·saṃ·chan·ne na rū·pā·ṇi ca·kā·śi·re / ta·ma·sā pi·hi·taṃ sar·vam ā·sīd bhī·ma·ta·raṃ ma·hat
- 28
na tadānīṃ vavau vāyur na jajvāla ca pāvakaḥ / svastyas tu lokebhya iti jajalpaś ca maharṣayaḥ / saṃpetuś cātra saṃprāptā gandharvāḥ saha cāraṇaiḥ
na ta·dā·nīṃ va·vau vā·yur na jaj·vā·la ca pā·va·kaḥ / svas·tyas tu lo·kebh·ya i·ti ja·jal·paś ca ma·har·ṣa·yaḥ / saṃ·pe·tuś cāt·ra saṃp·rāp·tā gan·dhar·vāḥ sa·ha cā·ra·ṇaiḥ
- 29
atha rākṣasasiṃhasya kṛṣṇān kanakabhūṣaṇān / śaraiś caturbhiḥ saumitrir vivyādha caturo hayān
a·tha rāk·ṣa·sa·siṃ·has·ya kṛṣ·ṇān ka·na·ka·bhū·ṣa·ṇān / śa·raiś ca·tur·bhiḥ sau·mit·rir viv·yā·dha ca·tu·ro ha·yān
- 30
tato 'pareṇa bhallena sūtasya vicariṣyataḥ / lāghavād rāghavaḥ śrīmāñ śiraḥ kāyād apāharat
ta·to 'pa·re·ṇa bhal·le·na sū·tas·ya vi·ca·riṣ·ya·taḥ / lā·gha·vād rā·gha·vaḥ śrī·māñ śi·raḥ kā·yād a·pā·ha·rat
- 31
nihataṃ sārathiṃ dṛṣṭvā samare rāvaṇātmajaḥ / prajahau samaroddharṣaṃ viṣaṇṇaḥ sa babhūva ha
ni·ha·taṃ sā·ra·thiṃ dṛṣ·ṭvā sa·ma·re rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / pra·ja·hau sa·ma·rod·dhar·ṣaṃ vi·ṣaṇ·ṇaḥ sa ba·bhū·va ha
- 32
viṣaṇṇavadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ hariyūthapāḥ / tataḥ paramasaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaṃ cābhyapūjayan
vi·ṣaṇ·ṇa·va·da·naṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·saṃ ha·ri·yū·tha·pāḥ / ta·taḥ pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭo lak·ṣma·ṇaṃ cābh·ya·pū·ja·yan
- 33
tataḥ pramāthī śarabho rabhaso gandhamādanaḥ / amṛṣyamāṇāś catvāraś cakrur vegaṃ harīśvarāḥ
ta·taḥ pra·mā·thī śa·ra·bho ra·bha·so gan·dha·mā·da·naḥ / a·mṛṣ·ya·mā·ṇāś cat·vā·raś cak·rur ve·gaṃ ha·rīś·va·rāḥ
- 34
te cāsya hayamukhyeṣu tūrṇam utpatya vānarāḥ / caturṣu sumahāvīryā nipetur bhīmavikramāḥ
te cās·ya ha·ya·mukh·ye·ṣu tūr·ṇam ut·pat·ya vā·na·rāḥ / ca·tur·ṣu su·ma·hā·vīr·yā ni·pe·tur bhī·ma·vik·ra·māḥ
- 35
teṣām adhiṣṭhitānāṃ tair vānaraiḥ parvatopamaiḥ / mukhebhyo rudhiraṃ vyaktaṃ hayānāṃ samavartata
te·ṣām a·dhiṣ·ṭhi·tā·nāṃ tair vā·na·raiḥ par·va·to·pa·maiḥ / mu·khebh·yo ru·dhi·raṃ vyak·taṃ ha·yā·nāṃ sa·ma·var·ta·ta
- 36
te nihatya hayāṃs tasya pramathya ca mahāratham / punar utpatya vegena tasthur lakṣmaṇapārśvataḥ
te ni·hat·ya ha·yāṃs tas·ya pra·math·ya ca ma·hā·ra·tham / pu·nar ut·pat·ya ve·ge·na tas·thur lak·ṣma·ṇa·pār·śva·taḥ
- 37
sa hatāśvād avaplutya rathān mathitasāratheḥ / śaravarṣeṇa saumitrim abhyadhāvata rāvaṇiḥ
sa ha·tāś·vād a·vap·lut·ya ra·thān ma·thi·ta·sā·ra·theḥ / śa·ra·var·ṣe·ṇa sau·mit·rim abh·ya·dhā·va·ta rā·va·ṇiḥ
- 38
tato mahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥ padātinaṃ taṃ niśitaiḥ śarottamaiḥ / sṛjantam ādau niśitāñ śarottamān bhṛśaṃ tadā bāṇagaṇair nyavārayat
ta·to ma·hen·drap·ra·ti·maḥ sa lak·ṣma·ṇaḥ pa·dā·ti·naṃ taṃ ni·śi·taiḥ śa·rot·ta·maiḥ / sṛ·jan·tam ā·dau ni·śi·tāñ śa·rot·ta·mān bhṛ·śaṃ ta·dā bā·ṇa·ga·ṇair nya·vā·ra·yat
Yuddhakāṇḍa · sarga 78 54 verses
- 1
sa hatāśvo mahātejā bhūmau tiṣṭhan niśācaraḥ / indrajit paramakruddhaḥ saṃprajajvāla tejasā
sa ha·tāś·vo ma·hā·te·jā bhū·mau tiṣ·ṭhan ni·śā·ca·raḥ / in·dra·jit pa·ra·mak·rud·dhaḥ saṃp·ra·jaj·vā·la te·ja·sā
- 2
tau dhanvinau jighāṃsantāv anyonyam iṣubhir bhṛśam / vijayenābhiniṣkrāntau vane gajavṛṣāv iva
tau dhan·vi·nau ji·ghāṃ·san·tāv an·yon·yam i·ṣu·bhir bhṛ·śam / vi·ja·ye·nā·bhi·niṣ·krān·tau va·ne ga·ja·vṛ·ṣāv i·va
- 3
nibarhayantaś cānyonyaṃ te rākṣasavanaukasaḥ / bhartāraṃ na jahur yuddhe saṃpatantas tatas tataḥ
ni·bar·ha·yan·taś cān·yon·yaṃ te rāk·ṣa·sa·va·nau·ka·saḥ / bhar·tā·raṃ na ja·hur yud·dhe saṃ·pa·tan·tas ta·tas ta·taḥ
- 4
sa lakṣmaṇaṃ samuddiśya paraṃ lāghavam āsthitaḥ / vavarṣa śaravarṣāṇi varṣāṇīva puraṃdaraḥ
sa lak·ṣma·ṇaṃ sa·mud·diś·ya pa·raṃ lā·gha·vam ās·thi·taḥ / va·var·ṣa śa·ra·var·ṣā·ṇi var·ṣā·ṇī·va pu·raṃ·da·raḥ
- 5
muktam indrajitā tat tu śaravarṣam ariṃdamaḥ / avārayad asaṃbhrānto lakṣmaṇaḥ sudurāsadam
muk·tam in·dra·ji·tā tat tu śa·ra·var·ṣam a·riṃ·da·maḥ / a·vā·ra·yad a·saṃbh·rān·to lak·ṣma·ṇaḥ su·du·rā·sa·dam
- 6
abhedyakacanaṃ matvā lakṣmaṇaṃ rāvaṇātmajaḥ / lalāṭe lakṣmaṇaṃ bāṇaiḥ supuṅkhais tribhir indrajit / avidhyat paramakruddhaḥ śīghram astraṃ pradarśayan
a·bhed·ya·ka·ca·naṃ mat·vā lak·ṣma·ṇaṃ rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / la·lā·ṭe lak·ṣma·ṇaṃ bā·ṇaiḥ su·puṅ·khais tri·bhir in·dra·jit / a·vidh·yat pa·ra·mak·rud·dhaḥ śīgh·ram as·traṃ pra·dar·śa·yan
- 7
taiḥ pṛṣatkair lalāṭasthaiḥ śuśubhe raghunandanaḥ / raṇāgre samaraślāghī triśṛṅga iva parvataḥ
taiḥ pṛ·ṣat·kair la·lā·ṭas·thaiḥ śu·śu·bhe ra·ghu·nan·da·naḥ / ra·ṇāg·re sa·ma·raś·lā·ghī tri·śṛṅ·ga i·va par·va·taḥ
- 8
sa tathāpy ardito bāṇai rākṣasena mahāmṛdhe / tam āśu prativivyādha lakṣmaṇaḥ panabhiḥ śaraiḥ
sa ta·thāpy ar·di·to bā·ṇai rāk·ṣa·se·na ma·hā·mṛ·dhe / tam ā·śu pra·ti·viv·yā·dha lak·ṣma·ṇaḥ pa·na·bhiḥ śa·raiḥ
- 9
lakṣmaṇendrajitau vīrau mahābalaśarāsanau / anyonyaṃ jaghnatur bāṇair viśikhair bhīmavikramau
lak·ṣma·ṇen·dra·ji·tau vī·rau ma·hā·ba·la·śa·rā·sa·nau / an·yon·yaṃ jagh·na·tur bā·ṇair vi·śi·khair bhī·ma·vik·ra·mau
- 10
tau parasparam abhyetya sarvagātreṣu dhanvinau / ghorair vivyadhatur bāṇaiḥ kṛtabhāvāv ubhau jaye
tau pa·ras·pa·ram abh·yet·ya sar·va·gāt·re·ṣu dhan·vi·nau / gho·rair viv·ya·dha·tur bā·ṇaiḥ kṛ·ta·bhā·vāv u·bhau ja·ye
- 11
tasmai dṛḍhataraṃ kruddho hatāśvāya vibhīṣaṇaḥ / vajrasparśasamān pañca sasarjorasi mārgaṇān
tas·mai dṛ·ḍha·ta·raṃ krud·dho ha·tāś·vā·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vaj·ras·par·śa·sa·mān pañ·ca sa·sar·jo·ra·si mār·ga·ṇān
- 12
te tasya kāyaṃ nirbhidya rukmapuṅkhā nimittagāḥ / babhūvur lohitādigdhā raktā iva mahoragāḥ
te tas·ya kā·yaṃ nir·bhid·ya ruk·ma·puṅ·khā ni·mit·ta·gāḥ / ba·bhū·vur lo·hi·tā·dig·dhā rak·tā i·va ma·ho·ra·gāḥ
- 13
sa pitṛvyasya saṃkruddha indrajic charam ādade / uttamaṃ rakṣasāṃ madhye yamadattaṃ mahābalaḥ
sa pi·tṛv·yas·ya saṃk·rud·dha in·dra·jic cha·ram ā·da·de / ut·ta·maṃ rak·ṣa·sāṃ madh·ye ya·ma·dat·taṃ ma·hā·ba·laḥ
- 14
taṃ samīkṣya mahātejā maheṣuṃ tena saṃhitam / lakṣmaṇo 'py ādade bāṇam anyaṃ bhīmaparākramaḥ
taṃ sa·mīk·ṣya ma·hā·te·jā ma·he·ṣuṃ te·na saṃ·hi·tam / lak·ṣma·ṇo 'py ā·da·de bā·ṇam an·yaṃ bhī·ma·pa·rāk·ra·maḥ
- 15
kubereṇa svayaṃ svapne yad dattam amitātmanā / durjayaṃ durviṣahyaṃ ca sendrair api surāsuraiḥ
ku·be·re·ṇa sva·yaṃ svap·ne yad dat·tam a·mi·tāt·ma·nā / dur·ja·yaṃ dur·vi·ṣah·yaṃ ca sen·drair a·pi su·rā·su·raiḥ
- 16
tābhyāṃ tau dhanuṣi śreṣṭhe saṃhitau sāyakottamau / vikṛṣyamāṇau vīrābhyāṃ bhṛśaṃ jajvalatuḥ śriyā
tābh·yāṃ tau dha·nu·ṣi śreṣ·ṭhe saṃ·hi·tau sā·ya·kot·ta·mau / vi·kṛṣ·ya·mā·ṇau vī·rābh·yāṃ bhṛ·śaṃ jaj·va·la·tuḥ śri·yā
- 17
tau bhāsayantāv ākāśaṃ dhanurbhyāṃ viśikhau cyutau / mukhena mukham āhatya saṃnipetatur ojasā
tau bhā·sa·yan·tāv ā·kā·śaṃ dha·nur·bhyāṃ vi·śi·khau cyu·tau / mu·khe·na mu·kham ā·hat·ya saṃ·ni·pe·ta·tur o·ja·sā
- 18
tau mahāgrahasaṃkāśāv anyonyaṃ saṃnipatya ca / saṃgrāme śatadhā yātau medinyāṃ vinipetatuḥ
tau ma·hāg·ra·ha·saṃ·kā·śāv an·yon·yaṃ saṃ·ni·pat·ya ca / saṃg·rā·me śa·ta·dhā yā·tau me·din·yāṃ vi·ni·pe·ta·tuḥ
- 19
śarau pratihatau dṛṣṭvā tāv ubhau raṇamūrdhani / vrīḍito jātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitāv ubhau
śa·rau pra·ti·ha·tau dṛṣ·ṭvā tāv u·bhau ra·ṇa·mūr·dha·ni / vrī·ḍi·to jā·ta·ro·ṣau ca lak·ṣma·ṇen·dra·ji·tāv u·bhau
- 20
susaṃrabdhas tu saumitrir astraṃ vāruṇam ādade / raudraṃ mahedrajid yuddhe vyasṛjad yudhi viṣṭhitaḥ
su·saṃ·rab·dhas tu sau·mit·rir as·traṃ vā·ru·ṇam ā·da·de / raud·raṃ ma·hed·ra·jid yud·dhe vya·sṛ·jad yu·dhi viṣ·ṭhi·taḥ
- 21
tayoḥ sutumulaṃ yuddhaṃ saṃbabhūvādbhutopamam / gaganasthāni bhūtāni lakṣmaṇaṃ paryavārayan
ta·yoḥ su·tu·mu·laṃ yud·dhaṃ saṃ·ba·bhū·vād·bhu·to·pa·mam / ga·ga·nas·thā·ni bhū·tā·ni lak·ṣma·ṇaṃ par·ya·vā·ra·yan
- 22
bhairavābhirute bhīme yuddhe vānararākṣasām / bhūtair bahubhir ākāśaṃ vismitair āvṛtaṃ babhau
bhai·ra·vā·bhi·ru·te bhī·me yud·dhe vā·na·ra·rāk·ṣa·sām / bhū·tair ba·hu·bhir ā·kā·śaṃ vis·mi·tair ā·vṛ·taṃ ba·bhau
- 23
ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvā garuṇoragāḥ / śatakratuṃ puraskṛtya rarakṣur lakṣmaṇaṃ raṇe
ṛ·ṣa·yaḥ pi·ta·ro de·vā gan·dhar·vā ga·ru·ṇo·ra·gāḥ / śa·tak·ra·tuṃ pu·ras·kṛt·ya ra·rak·ṣur lak·ṣma·ṇaṃ ra·ṇe
- 24
athānyaṃ mārgaṇaśreṣṭhaṃ saṃdadhe rāvaṇānujaḥ / hutāśanasamasparśaṃ rāvaṇātmajadāruṇam
a·thān·yaṃ mār·ga·ṇaś·reṣ·ṭhaṃ saṃ·da·dhe rā·va·ṇā·nu·jaḥ / hu·tā·śa·na·sa·mas·par·śaṃ rā·va·ṇāt·ma·ja·dā·ru·ṇam
- 25
supatram anuvṛttāṅgaṃ suparvāṇaṃ susaṃsthitam / suvarṇavikṛtaṃ vīraḥ śarīrāntakaraṃ śaram
su·pat·ram a·nu·vṛt·tāṅ·gaṃ su·par·vā·ṇaṃ su·saṃs·thi·tam / su·var·ṇa·vi·kṛ·taṃ vī·raḥ śa·rī·rān·ta·ka·raṃ śa·ram
- 26
durāvāraṃ durviṣahaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham / āśīviṣaviṣaprakhyaṃ devasaṃghaiḥ samarcitam
du·rā·vā·raṃ dur·vi·ṣa·haṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ bha·yā·va·ham / ā·śī·vi·ṣa·vi·ṣap·rakh·yaṃ de·va·saṃ·ghaiḥ sa·mar·ci·tam
- 27
yena śakro mahātejā dānavān ajayat prabhuḥ / purā devāsure yuddhe vīryavān harivāhanaḥ
ye·na śak·ro ma·hā·te·jā dā·na·vān a·ja·yat pra·bhuḥ / pu·rā de·vā·su·re yud·dhe vīr·ya·vān ha·ri·vā·ha·naḥ
- 28
tad aindram astraṃ saumitriḥ saṃyugeṣv aparājitam / śaraśreṣṭhaṃ dhanuḥ śreṣṭhe naraśreṣṭho 'bhisaṃdadhe
tad ain·dram as·traṃ sau·mit·riḥ saṃ·yu·geṣv a·pa·rā·ji·tam / śa·raś·reṣ·ṭhaṃ dha·nuḥ śreṣ·ṭhe na·raś·reṣ·ṭho 'bhi·saṃ·da·dhe
- 29
saṃdhāyāmitradalanaṃ vicakarṣa śarāsanam / sajyam āyamya durdharśaḥ kālo lokakṣaye yathā
saṃ·dhā·yā·mit·ra·da·la·naṃ vi·ca·kar·ṣa śa·rā·sa·nam / saj·yam ā·yam·ya dur·dhar·śaḥ kā·lo lo·kak·ṣa·ye ya·thā
- 30
saṃdhāya dhanuṣi śreṣṭhe vikarṣann idam abravīt / lakṣmīvāṃl lakṣmaṇo vākyam arthasādhakam ātmanaḥ
saṃ·dhā·ya dha·nu·ṣi śreṣ·ṭhe vi·kar·ṣann i·dam ab·ra·vīt / lak·ṣmī·vāṃl lak·ṣma·ṇo vāk·yam ar·tha·sā·dha·kam āt·ma·naḥ
- 31
dharmātmā satyasaṃdhaś ca rāmo dāśarathir yadi / pauruṣe cāpratidvandvas tad enaṃ jahi rāvaṇim
dhar·māt·mā sat·ya·saṃ·dhaś ca rā·mo dā·śa·ra·thir ya·di / pau·ru·ṣe cāp·ra·tid·van·dvas tad e·naṃ ja·hi rā·va·ṇim
- 32
ity uktvā bāṇam ākarṇaṃ vikṛṣya tam ajihmagam / lakṣmaṇaḥ samare vīraḥ sasarjendrajitaṃ prati / aindrāstreṇa samāyujya lakṣmaṇaḥ paravīrahā
ity uk·tvā bā·ṇam ā·kar·ṇaṃ vi·kṛṣ·ya tam a·jih·ma·gam / lak·ṣma·ṇaḥ sa·ma·re vī·raḥ sa·sar·jen·dra·ji·taṃ pra·ti / ain·drās·tre·ṇa sa·mā·yuj·ya lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā
- 33
tac chiraḥ saśiras trāṇaṃ śrīmaj jvalitakuṇḍalam / pramathyendrajitaḥ kāyāt papāta dharaṇītale
tac chi·raḥ sa·śi·ras trā·ṇaṃ śrī·maj jva·li·ta·kuṇ·ḍa·lam / pra·math·yen·dra·ji·taḥ kā·yāt pa·pā·ta dha·ra·ṇī·ta·le
- 34
tad rākṣasatanūjasya chinnaskandhaṃ śiro mahat / tapanīyanibhaṃ bhūmau dadṛśe rudhirokṣitam
tad rāk·ṣa·sa·ta·nū·jas·ya chin·nas·kan·dhaṃ śi·ro ma·hat / ta·pa·nī·ya·ni·bhaṃ bhū·mau da·dṛ·śe ru·dhi·rok·ṣi·tam
- 35
hatas tu nipapātāśu dharaṇyāṃ rāvaṇātmajaḥ / kavacī saśirastrāṇo vidhvastaḥ saśarāsanaḥ
ha·tas tu ni·pa·pā·tā·śu dha·raṇ·yāṃ rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / ka·va·cī sa·śi·ras·trā·ṇo vidh·vas·taḥ sa·śa·rā·sa·naḥ
- 36
cukruśus te tataḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ / hṛṣyanto nihate tasmin devā vṛtravadhe yathā
cuk·ru·śus te ta·taḥ sar·ve vā·na·rāḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇāḥ / hṛṣ·yan·to ni·ha·te tas·min de·vā vṛt·ra·va·dhe ya·thā
- 37
athāntarikṣe bhūtānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām / abhijajñe ca saṃnādo gandharvāpsarasām api
a·thān·ta·rik·ṣe bhū·tā·nām ṛ·ṣī·ṇāṃ ca ma·hāt·ma·nām / a·bhi·jaj·ñe ca saṃ·nā·do gan·dhar·vāp·sa·ra·sām a·pi
- 38
patitaṃ samabhijñāya rākṣasī sā mahācamūḥ / vadhyamānā diśo bheje haribhir jitakāśibhiḥ
pa·ti·taṃ sa·ma·bhij·ñā·ya rāk·ṣa·sī sā ma·hā·ca·mūḥ / vadh·ya·mā·nā di·śo bhe·je ha·ri·bhir ji·ta·kā·śi·bhiḥ
- 39
vanarair vadhyamānās te śastrāṇy utsṛjya rākṣasāḥ / laṅkām abhimukhāḥ sarve naṣṭasaṃjñāḥ pradhāvitāḥ
va·na·rair vadh·ya·mā·nās te śas·trāṇy ut·sṛj·ya rāk·ṣa·sāḥ / laṅ·kām a·bhi·mu·khāḥ sar·ve naṣ·ṭa·saṃj·ñāḥ pra·dhā·vi·tāḥ
- 40
dudruvur bahudhā bhītā rākṣasāḥ śataśo diśaḥ / tyaktvā praharaṇān sarve paṭṭasāsiparaśvadhān
dud·ru·vur ba·hu·dhā bhī·tā rāk·ṣa·sāḥ śa·ta·śo di·śaḥ / tyak·tvā pra·ha·ra·ṇān sar·ve paṭ·ṭa·sā·si·pa·raś·va·dhān
- 41
ke cil laṅkāṃ paritrastāḥ praviṣṭā vānarārditāḥ / samudre patitāḥ ke cit ke cit parvatam āśritāḥ
ke cil laṅ·kāṃ pa·rit·ras·tāḥ pra·viṣ·ṭā vā·na·rār·di·tāḥ / sa·mud·re pa·ti·tāḥ ke cit ke cit par·va·tam āś·ri·tāḥ
- 42
hatam indrajitaṃ dṛṣṭvā śayānaṃ samarakṣitau / rākṣasānāṃ sahasreṣu na kaś cit pratyadṛśyata
ha·tam in·dra·ji·taṃ dṛṣ·ṭvā śa·yā·naṃ sa·ma·rak·ṣi·tau / rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·re·ṣu na kaś cit prat·ya·dṛś·ya·ta
- 43
yathāstaṃ gata āditye nāvatiṣṭhanti raśmayaḥ / tathā tasmin nipatite rākṣasās te gatā diśaḥ
ya·thās·taṃ ga·ta ā·dit·ye nā·va·tiṣ·ṭhan·ti raś·ma·yaḥ / ta·thā tas·min ni·pa·ti·te rāk·ṣa·sās te ga·tā di·śaḥ
- 44
śāntarakśmir ivādityo nirvāṇa iva pāvakaḥ / sa babhūva mahātejā vyapāsta gatajīvitaḥ
śān·ta·rak·śmir i·vā·dit·yo nir·vā·ṇa i·va pā·va·kaḥ / sa ba·bhū·va ma·hā·te·jā vya·pās·ta ga·ta·jī·vi·taḥ
- 45
praśāntapīḍā bahulo vinaṣṭāriḥ praharṣavān / babhūva lokaḥ patite rākṣasendrasute tadā
pra·śān·ta·pī·ḍā ba·hu·lo vi·naṣ·ṭā·riḥ pra·har·ṣa·vān / ba·bhū·va lo·kaḥ pa·ti·te rāk·ṣa·sen·dra·su·te ta·dā
- 46
harṣaṃ ca śakro bhagavān saha sarvaiḥ surarṣabhaiḥ / jagāma nihate tasmin rākṣase pāpakarmaṇi
har·ṣaṃ ca śak·ro bha·ga·vān sa·ha sar·vaiḥ su·rar·ṣa·bhaiḥ / ja·gā·ma ni·ha·te tas·min rāk·ṣa·se pā·pa·kar·ma·ṇi
- 47
śuddhā āpo nabhaś caiva jahṛṣur daityadānavāḥ / ājagmuḥ patite tasmin sarvalokabhayāvahe
śud·dhā ā·po na·bhaś cai·va ja·hṛ·ṣur dait·ya·dā·na·vāḥ / ā·jag·muḥ pa·ti·te tas·min sar·va·lo·ka·bha·yā·va·he
- 48
ūcuś ca sahitāḥ sarve devagandharvadānavāḥ / vijvarāḥ śāntakaluṣā brāhmaṇā vicarantv iti
ū·cuś ca sa·hi·tāḥ sar·ve de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ / vij·va·rāḥ śān·ta·ka·lu·ṣā brāh·ma·ṇā vi·ca·rantv i·ti
- 49
tato 'bhyanandan saṃhṛṣṭāḥ samare hariyūthapāḥ / tam apratibalaṃ dṛṣṭvā hataṃ nairṛtapuṃgavam
ta·to 'bhya·nan·dan saṃ·hṛṣ·ṭāḥ sa·ma·re ha·ri·yū·tha·pāḥ / tam ap·ra·ti·ba·laṃ dṛṣ·ṭvā ha·taṃ nai·rṛ·ta·puṃ·ga·vam
- 50
vibhīṣaṇo hanūmāṃś ca jāmbavāṃś carkṣayūthapaḥ / vijayenābhinandantas tuṣṭuvuś cāpi lakṣmaṇam
vi·bhī·ṣa·ṇo ha·nū·māṃś ca jām·ba·vāṃś car·kṣa·yū·tha·paḥ / vi·ja·ye·nā·bhi·nan·dan·tas tuṣ·ṭu·vuś cā·pi lak·ṣma·ṇam
- 51
kṣveḍantaś ca nadantaś ca garjantaś ca plavaṃgamāḥ / labdhalakṣā raghusutaṃ parivāryopatasthire
kṣve·ḍan·taś ca na·dan·taś ca gar·jan·taś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / lab·dha·lak·ṣā ra·ghu·su·taṃ pa·ri·vār·yo·pa·tas·thi·re
- 52
lāṅgūlāni pravidhyantaḥ sphoṭayantaś ca vānarāḥ / lakṣmaṇo jayatīty evaṃ vākyaṃ vyaśrāvayaṃs tadā
lāṅ·gū·lā·ni pra·vidh·yan·taḥ spho·ṭa·yan·taś ca vā·na·rāḥ / lak·ṣma·ṇo ja·ya·tīty e·vaṃ vāk·yaṃ vyaś·rā·va·yaṃs ta·dā
- 53
anyonyaṃ ca samāśliṣya kapayo hṛṣṭamānasāḥ / cakrur uccāvacaguṇā rāghavāśrayajāḥ kathāḥ
an·yon·yaṃ ca sa·māś·liṣ·ya ka·pa·yo hṛṣ·ṭa·mā·na·sāḥ / cak·rur uc·cā·va·ca·gu·ṇā rā·gha·vāś·ra·ya·jāḥ ka·thāḥ
- 54
tad asukaram athābhivīkṣya hṛṣṭāḥ priyasuhṛdo yudhi lakṣmaṇasya karma / paramam upalabhan manaḥpraharṣaṃ vinihatam indraripuṃ niśamya devāḥ
tad a·su·ka·ram a·thā·bhi·vīk·ṣya hṛṣ·ṭāḥ pri·ya·su·hṛ·do yu·dhi lak·ṣma·ṇas·ya kar·ma / pa·ra·mam u·pa·la·bhan ma·naḥp·ra·har·ṣaṃ vi·ni·ha·tam in·dra·ri·puṃ ni·śam·ya de·vāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 79 18 verses
- 1
rudhiraklinnagātras tu lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ / babhūva hṛṣṭas taṃ hatvā śakrajetāram āhave
ru·dhi·rak·lin·na·gāt·ras tu lak·ṣma·ṇaḥ śu·bha·lak·ṣa·ṇaḥ / ba·bhū·va hṛṣ·ṭas taṃ hat·vā śak·ra·je·tā·ram ā·ha·ve
- 2
tataḥ sa jāmbavantaṃ ca hanūmantaṃ ca vīryavān / saṃnivartya mahātejās tāṃś ca sarvān vanaukasaḥ
ta·taḥ sa jām·ba·van·taṃ ca ha·nū·man·taṃ ca vīr·ya·vān / saṃ·ni·var·tya ma·hā·te·jās tāṃś ca sar·vān va·nau·ka·saḥ
- 3
ājagāma tataḥ śīghraṃ yatra sugrīvarāghavau / vibhīṣaṇam avaṣṭabhya hanūmantaṃ ca lakṣmaṇaḥ
ā·ja·gā·ma ta·taḥ śīgh·raṃ yat·ra sug·rī·va·rā·gha·vau / vi·bhī·ṣa·ṇam a·vaṣ·ṭabh·ya ha·nū·man·taṃ ca lak·ṣma·ṇaḥ
- 4
tato rāmam abhikramya saumitrir abhivādya ca / tasthau bhrātṛsamīpasthaḥ śakrasyendrānujo yathā / ācacakṣe tadā vīro ghoram indrajito vadham
ta·to rā·mam a·bhik·ram·ya sau·mit·rir a·bhi·vād·ya ca / tas·thau bhrā·tṛ·sa·mī·pas·thaḥ śak·ras·yen·drā·nu·jo ya·thā / ā·ca·cak·ṣe ta·dā vī·ro gho·ram in·dra·ji·to va·dham
- 5
rāvaṇas tu śiraś chinnaṃ lakṣmaṇena mahātmanā / nyavedayata rāmāya tadā hṛṣṭo vibhīṣaṇaḥ
rā·va·ṇas tu śi·raś chin·naṃ lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / nya·ve·da·ya·ta rā·mā·ya ta·dā hṛṣ·ṭo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 6
upaveśya tam utsaṅge pariṣvajyāvapīḍitam / mūrdhni cainam upāghrāya bhūyaḥ saṃspṛśya ca tvaran / uvāca lakṣmaṇaṃ vākyam āśvāsya puruṣarṣabhaḥ
u·pa·veś·ya tam ut·saṅ·ge pa·riṣ·vaj·yā·va·pī·ḍi·tam / mūr·dhni cai·nam u·pāgh·rā·ya bhū·yaḥ saṃs·pṛś·ya ca tva·ran / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yam āś·vās·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ
- 7
kṛtaṃ paramakalyāṇaṃ karma duṣkarakāriṇā / niramitraḥ kṛto 'smy adya niryāsyati hi rāvaṇaḥ / balavyūhena mahatā śrutvā putraṃ nipātitam
kṛ·taṃ pa·ra·ma·kal·yā·ṇaṃ kar·ma duṣ·ka·ra·kā·ri·ṇā / ni·ra·mit·raḥ kṛ·to 'smy ad·ya nir·yās·ya·ti hi rā·va·ṇaḥ / ba·lav·yū·he·na ma·ha·tā śrut·vā put·raṃ ni·pā·ti·tam
- 8
taṃ putravadhasaṃtaptaṃ niryāntaṃ rākṣasādhipam / balenāvṛtya mahatā nihaniṣyāmi durjayam
taṃ put·ra·va·dha·saṃ·tap·taṃ nir·yān·taṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / ba·le·nā·vṛt·ya ma·ha·tā ni·ha·niṣ·yā·mi dur·ja·yam
- 9
tvayā lakṣmaṇa nāthena sītā ca pṛthivī ca me / na duṣprāpā hate tv adya śakrajetari cāhave
tva·yā lak·ṣma·ṇa nā·the·na sī·tā ca pṛ·thi·vī ca me / na duṣ·prā·pā ha·te tv ad·ya śak·ra·je·ta·ri cā·ha·ve
- 10
sa taṃ bhrātaram āśvāsya pāriṣvajya ca rāghavaḥ / rāmaḥ suṣeṇaṃ muditaḥ samābhāṣyedam abravīt
sa taṃ bhrā·ta·ram āś·vās·ya pā·riṣ·vaj·ya ca rā·gha·vaḥ / rā·maḥ su·ṣe·ṇaṃ mu·di·taḥ sa·mā·bhāṣ·ye·dam ab·ra·vīt
- 11
saśalyo 'yaṃ mahāprājñaḥ saumitrir mitravatsalaḥ / yathā bhavati susvasthas tathā tvaṃ samupācara / viśalyaḥ kriyatāṃ kṣipraṃ saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ
sa·śal·yo 'yaṃ ma·hāp·rāj·ñaḥ sau·mit·rir mit·ra·vat·sa·laḥ / ya·thā bha·va·ti sus·vas·thas ta·thā tvaṃ sa·mu·pā·ca·ra / vi·śal·yaḥ kri·ya·tāṃ kṣip·raṃ sau·mit·riḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 12
kṛṣa vānarasainyānāṃ śūrāṇāṃ drumayodhinām / ye cānye 'tra ca yudhyantaḥ saśalyā vraṇinas tathā / te 'pi sarve prayatnena kriyantāṃ sukhinas tvayā
kṛ·ṣa vā·na·ra·sain·yā·nāṃ śū·rā·ṇāṃ dru·ma·yo·dhi·nām / ye cān·ye 'tra ca yudh·yan·taḥ sa·śal·yā vra·ṇi·nas ta·thā / te 'pi sar·ve pra·yat·ne·na kri·yan·tāṃ su·khi·nas tva·yā
- 13
evam uktaḥ sa rāmeṇa mahātmā hariyūthapaḥ / lakṣmaṇāya dadau nastaḥ suṣeṇaḥ paramauṣadham
e·vam uk·taḥ sa rā·me·ṇa ma·hāt·mā ha·ri·yū·tha·paḥ / lak·ṣma·ṇā·ya da·dau nas·taḥ su·ṣe·ṇaḥ pa·ra·mau·ṣa·dham
- 14
sa tasya gandham āghrāya viśalyaḥ samapadyata / tadā nirvedanaś caiva saṃrūḍhavraṇa eva ca
sa tas·ya gan·dham āgh·rā·ya vi·śal·yaḥ sa·ma·pad·ya·ta / ta·dā nir·ve·da·naś cai·va saṃ·rū·ḍhav·ra·ṇa e·va ca
- 15
vibhīṣaṇa mukhānāṃ ca suhṛdāṃ rāghavājñayā / sarvavānaramukhyānāṃ cikitsāṃ sa tadākarot
vi·bhī·ṣa·ṇa mu·khā·nāṃ ca su·hṛ·dāṃ rā·gha·vāj·ña·yā / sar·va·vā·na·ra·mukh·yā·nāṃ ci·kit·sāṃ sa ta·dā·ka·rot
- 16
tataḥ prakṛtim āpanno hṛtaśalyo gatavyathaḥ / saumitrir muditas tatra kṣaṇena vigatajvaraḥ
ta·taḥ pra·kṛ·tim ā·pan·no hṛ·ta·śal·yo ga·tav·ya·thaḥ / sau·mit·rir mu·di·tas tat·ra kṣa·ṇe·na vi·ga·taj·va·raḥ
- 17
tathaiva rāmaḥ plavagādhipas tadā vibhīṣaṇaś carkṣapatiś ca jāmbavān / avekṣya saumitrim arogam utthitaṃ mudā sasainyaḥ suciraṃ jaharṣire
ta·thai·va rā·maḥ pla·va·gā·dhi·pas ta·dā vi·bhī·ṣa·ṇaś car·kṣa·pa·tiś ca jām·ba·vān / a·vek·ṣya sau·mit·rim a·ro·gam ut·thi·taṃ mu·dā sa·sain·yaḥ su·ci·raṃ ja·har·ṣi·re
- 18
apūjayat karma sa lakṣmaṇasya suduṣkaraṃ dāśarathir mahātmā / hṛṣṭā babhūvur yudhi yūthapendrā niśamya taṃ śakrajitaṃ nipātitam
a·pū·ja·yat kar·ma sa lak·ṣma·ṇas·ya su·duṣ·ka·raṃ dā·śa·ra·thir ma·hāt·mā / hṛṣ·ṭā ba·bhū·vur yu·dhi yū·tha·pen·drā ni·śam·ya taṃ śak·ra·ji·taṃ ni·pā·ti·tam
Yuddhakāṇḍa · sarga 80 57 verses
- 1
tataḥ paulastya sacivāḥ śrutvā cendrajitaṃ hatam / ācacakṣur abhijñāya daśagrīvāya savyathāḥ
ta·taḥ pau·las·tya sa·ci·vāḥ śrut·vā cen·dra·ji·taṃ ha·tam / ā·ca·cak·ṣur a·bhij·ñā·ya da·śag·rī·vā·ya sav·ya·thāḥ
- 2
yuddhe hato mahārāja lakṣmaṇena tavātmajaḥ / vibhīṣaṇasahāyena miṣatāṃ no mahādyute
yud·dhe ha·to ma·hā·rā·ja lak·ṣma·ṇe·na ta·vāt·ma·jaḥ / vi·bhī·ṣa·ṇa·sa·hā·ye·na mi·ṣa·tāṃ no ma·hād·yu·te
- 3
śūraḥ śūreṇa saṃgamya saṃyugeṣv aparājitaḥ / lakṣṇanena hataḥ śūraḥ putras te vibudhendrajit
śū·raḥ śū·re·ṇa saṃ·gam·ya saṃ·yu·geṣv a·pa·rā·ji·taḥ / lak·ṣṇa·ne·na ha·taḥ śū·raḥ put·ras te vi·bu·dhen·dra·jit
- 4
sa taṃ pratibhayaṃ śrutvā vadhaṃ putrasya dāruṇam / ghoram indrajitaḥ saṃkhye kaśmalaṃ prāviśan mahat
sa taṃ pra·ti·bha·yaṃ śrut·vā va·dhaṃ put·ras·ya dā·ru·ṇam / gho·ram in·dra·ji·taḥ saṃkh·ye kaś·ma·laṃ prā·vi·śan ma·hat
- 5
upalabhya cirāt saṃjñāṃ rājā rākṣasapuṃgavaḥ / putraśokārdito dīno vilalāpākulendriyaḥ
u·pa·labh·ya ci·rāt saṃj·ñāṃ rā·jā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / put·ra·śo·kār·di·to dī·no vi·la·lā·pā·ku·len·dri·yaḥ
- 6
hā rākṣasacamūmukhya mama vatsa mahāratha / jitvendraṃ katham adya tvaṃ lakṣmaṇasya vaśaṃ gataḥ
hā rāk·ṣa·sa·ca·mū·mukh·ya ma·ma vat·sa ma·hā·ra·tha / jit·ven·draṃ ka·tham ad·ya tvaṃ lak·ṣma·ṇas·ya va·śaṃ ga·taḥ
- 7
nanu tvam iṣubhiḥ kruddho bhindyāḥ kālāntakāv api / mandarasyāpi śṛṅgāṇi kiṃ punar lakṣmaṇaṃ raṇe
na·nu tvam i·ṣu·bhiḥ krud·dho bhin·dyāḥ kā·lān·ta·kāv a·pi / man·da·ras·yā·pi śṛṅ·gā·ṇi kiṃ pu·nar lak·ṣma·ṇaṃ ra·ṇe
- 8
adya vaivasvato rājā bhūyo bahumato mama / yenādya tvaṃ mahābāho saṃyuktaḥ kāladharmaṇā
ad·ya vai·vas·va·to rā·jā bhū·yo ba·hu·ma·to ma·ma / ye·nād·ya tvaṃ ma·hā·bā·ho saṃ·yuk·taḥ kā·la·dhar·ma·ṇā
- 9
eṣa panthāḥ suyodhānāṃ sarvāmaragaṇeṣv api / yaḥ kṛte hanyate bhartuḥ sa pumān svargam ṛcchati
e·ṣa pan·thāḥ su·yo·dhā·nāṃ sar·vā·ma·ra·ga·ṇeṣv a·pi / yaḥ kṛ·te han·ya·te bhar·tuḥ sa pu·mān svar·gam ṛc·cha·ti
- 10
adya devagaṇāḥ sarve lokapālās tatharṣayaḥ / hatam indrajitaṃ dṛṣṭvā sukhaṃ svapsyanti nirbhayāḥ
ad·ya de·va·ga·ṇāḥ sar·ve lo·ka·pā·lās ta·thar·ṣa·yaḥ / ha·tam in·dra·ji·taṃ dṛṣ·ṭvā su·khaṃ svap·syan·ti nir·bha·yāḥ
- 11
adya lokās trayaḥ kṛtsnāḥ pṛthivī ca sakānanā / ekenendrajitā hīnā śūṇyeva pratibhāti me
ad·ya lo·kās tra·yaḥ kṛt·snāḥ pṛ·thi·vī ca sa·kā·na·nā / e·ke·nen·dra·ji·tā hī·nā śūṇ·ye·va pra·ti·bhā·ti me
- 12
adya nairṛtakanyāyāṃ śroṣyāmy antaḥpure ravam / kareṇusaṃghasya yathā ninādaṃ girigahvare
ad·ya nai·rṛ·ta·kan·yā·yāṃ śroṣ·yāmy an·taḥ·pu·re ra·vam / ka·re·ṇu·saṃ·ghas·ya ya·thā ni·nā·daṃ gi·ri·gah·va·re
- 13
yauvarājyaṃ ca laṅkāṃ ca rakṣāṃsi ca paraṃtapa / mātaraṃ māṃ ca bhāryāṃ ca kva gato 'si vihāya naḥ
yau·va·rāj·yaṃ ca laṅ·kāṃ ca rak·ṣāṃ·si ca pa·raṃ·ta·pa / mā·ta·raṃ māṃ ca bhār·yāṃ ca kva ga·to 'si vi·hā·ya naḥ
- 14
mama nāma tvayā vīra gatasya yamasādanam / pretakāryāṇi kāryāṇi viparīte hi vartase
ma·ma nā·ma tva·yā vī·ra ga·tas·ya ya·ma·sā·da·nam / pre·ta·kār·yā·ṇi kār·yā·ṇi vi·pa·rī·te hi var·ta·se
- 15
sa tvaṃ jīvati sugrīve rāghave ca salakṣmaṇe / mama śalyam anuddhṛtya kva gato 'si vihāya naḥ
sa tvaṃ jī·va·ti sug·rī·ve rā·gha·ve ca sa·lak·ṣma·ṇe / ma·ma śal·yam a·nud·dhṛt·ya kva ga·to 'si vi·hā·ya naḥ
- 16
evamādivilāpārtaṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam / āviveśa mahān kopaḥ putravyasanasaṃbhavaḥ
e·va·mā·di·vi·lā·pār·taṃ rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / ā·vi·ve·śa ma·hān ko·paḥ put·rav·ya·sa·na·saṃ·bha·vaḥ
- 17
ghoraṃ prakṛtyā rūpaṃ tat tasya krodhāgnimūrchitam / babhūva rūpaṃ rudrasya kruddhasyeva durāsadam
gho·raṃ pra·kṛt·yā rū·paṃ tat tas·ya kro·dhāg·ni·mūr·chi·tam / ba·bhū·va rū·paṃ rud·ras·ya krud·dhas·ye·va du·rā·sa·dam
- 18
tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatann asrabindavaḥ / dīptābhyām iva dīpābhyāṃ sārciṣaḥ snehabindavaḥ
tas·ya krud·dhas·ya net·rābh·yāṃ prā·pa·tann as·ra·bin·da·vaḥ / dīp·tābh·yām i·va dī·pābh·yāṃ sār·ci·ṣaḥ sne·ha·bin·da·vaḥ
- 19
dantān vidaśatas tasya śrūyate daśanasvanaḥ / yantrasyāveṣṭyamānasya mahato dānavair iva
dan·tān vi·da·śa·tas tas·ya śrū·ya·te da·śa·nas·va·naḥ / yan·tras·yā·veṣ·ṭya·mā·nas·ya ma·ha·to dā·na·vair i·va
- 20
kālāgnir iva saṃkruddho yāṃ yāṃ diśam avaikṣata / tasyāṃ tasyāṃ bhayatrastā rākṣasāḥ saṃnililyire
kā·lāg·nir i·va saṃk·rud·dho yāṃ yāṃ di·śam a·vaik·ṣa·ta / tas·yāṃ tas·yāṃ bha·yat·ras·tā rāk·ṣa·sāḥ saṃ·ni·lil·yi·re
- 21
tam antakam iva kruddhaṃ carācaracikhādiṣum / vīkṣamāṇaṃ diśaḥ sarvā rākṣasā nopacakramuḥ
tam an·ta·kam i·va krud·dhaṃ ca·rā·ca·ra·ci·khā·di·ṣum / vīk·ṣa·mā·ṇaṃ di·śaḥ sar·vā rāk·ṣa·sā no·pa·cak·ra·muḥ
- 22
tataḥ paramasaṃkruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / abravīd rakṣasāṃ madhye saṃstambhayiṣur āhave
ta·taḥ pa·ra·ma·saṃk·rud·dho rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ab·ra·vīd rak·ṣa·sāṃ madh·ye saṃs·tam·bha·yi·ṣur ā·ha·ve
- 23
mayā varṣasahasrāṇi caritvā duścaraṃ tapaḥ / teṣu teṣv avakāśeṣu svayambhūḥ paritoṣitaḥ
ma·yā var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ca·rit·vā duś·ca·raṃ ta·paḥ / te·ṣu teṣv a·va·kā·śe·ṣu sva·yam·bhūḥ pa·ri·to·ṣi·taḥ
- 24
tasyaiva tapaso vyuṣṭyā prasādāc ca svayambhuvaḥ / nāsurebhyo na devebhyo bhayaṃ mama kadā cana
tas·yai·va ta·pa·so vyuṣ·ṭyā pra·sā·dāc ca sva·yam·bhu·vaḥ / nā·su·rebh·yo na de·vebh·yo bha·yaṃ ma·ma ka·dā ca·na
- 25
kavacaṃ brahmadattaṃ me yad ādityasamaprabham / devāsuravimardeṣu na bhinnaṃ vajraśaktibhiḥ
ka·va·caṃ brah·ma·dat·taṃ me yad ā·dit·ya·sa·map·ra·bham / de·vā·su·ra·vi·mar·de·ṣu na bhin·naṃ vaj·ra·śak·ti·bhiḥ
- 26
tena mām adya saṃyuktaṃ rathastham iha saṃyuge / pratīyāt ko 'dya mām ājau sākṣād api puraṃdaraḥ
te·na mām ad·ya saṃ·yuk·taṃ ra·thas·tham i·ha saṃ·yu·ge / pra·tī·yāt ko 'dya mām ā·jau sāk·ṣād a·pi pu·raṃ·da·raḥ
- 27
yat tadābhiprasannena saśaraṃ kārmukaṃ mahat / devāsuravimardeṣu mama dattaṃ svayambhuvā
yat ta·dā·bhip·ra·san·ne·na sa·śa·raṃ kār·mu·kaṃ ma·hat / de·vā·su·ra·vi·mar·de·ṣu ma·ma dat·taṃ sva·yam·bhu·vā
- 28
adya tūryaśatair bhīmaṃ dhanur utthāpyatāṃ mahat / rāmalakṣmaṇayor eva vadhāya paramāhave
ad·ya tūr·ya·śa·tair bhī·maṃ dha·nur ut·thāp·ya·tāṃ ma·hat / rā·ma·lak·ṣma·ṇa·yor e·va va·dhā·ya pa·ra·mā·ha·ve
- 29
sa putravadhasaṃtaptaḥ śūraḥ krodhavaśaṃ gataḥ / samīkṣya rāvaṇo buddhyā sītāṃ hantuṃ vyavasyata
sa put·ra·va·dha·saṃ·tap·taḥ śū·raḥ kro·dha·va·śaṃ ga·taḥ / sa·mīk·ṣya rā·va·ṇo bud·dhyā sī·tāṃ han·tuṃ vya·vas·ya·ta
- 30
pratyavekṣya tu tāmrākṣaḥ sughoro ghoradarśanān / dīno dīnasvarān sarvāṃs tān uvāca niśācarān
prat·ya·vek·ṣya tu tām·rāk·ṣaḥ su·gho·ro gho·ra·dar·śa·nān / dī·no dī·nas·va·rān sar·vāṃs tān u·vā·ca ni·śā·ca·rān
- 31
māyayā mama vatsena vañcanārthaṃ vanaukasām / kiṃ cid eva hataṃ tatra sīteyam iti darśitam
mā·ya·yā ma·ma vat·se·na vañ·ca·nār·thaṃ va·nau·ka·sām / kiṃ cid e·va ha·taṃ tat·ra sī·te·yam i·ti dar·śi·tam
- 32
tad idaṃ satyam evāhaṃ kariṣye priyam ātmanaḥ / vaidehīṃ nāśayiṣyāmi kṣatrabandhum anuvratām / ity evam uktvā sacivān khaḍgam āśu parāmṛśat
tad i·daṃ sat·yam e·vā·haṃ ka·riṣ·ye pri·yam āt·ma·naḥ / vai·de·hīṃ nā·śa·yiṣ·yā·mi kṣat·ra·ban·dhum a·nuv·ra·tām / ity e·vam uk·tvā sa·ci·vān khaḍ·gam ā·śu pa·rā·mṛ·śat
- 33
uddhṛtya guṇasaṃpannaṃ vimalāmbaravarcasaṃ / niṣpapāta sa vegena sabhāyāḥ sacivair vṛtaḥ
ud·dhṛt·ya gu·ṇa·saṃ·pan·naṃ vi·ma·lām·ba·ra·var·ca·saṃ / niṣ·pa·pā·ta sa ve·ge·na sa·bhā·yāḥ sa·ci·vair vṛ·taḥ
- 34
rāvaṇaḥ putraśokena bhṛśam ākulacetanaḥ / saṃkruddhaḥ khaḍgam ādāya sahasā yatra maithilī
rā·va·ṇaḥ put·ra·śo·ke·na bhṛ·śam ā·ku·la·ce·ta·naḥ / saṃk·rud·dhaḥ khaḍ·gam ā·dā·ya sa·ha·sā yat·ra mai·thi·lī
- 35
vrajantaṃ rākṣasaṃ prekṣya siṃhanādaṃ pracukruśuḥ / ūcuś cānyonyam āśliṣya saṃkruddhaṃ prekṣya rākṣasāḥ
vra·jan·taṃ rāk·ṣa·saṃ prek·ṣya siṃ·ha·nā·daṃ pra·cuk·ru·śuḥ / ū·cuś cān·yon·yam āś·liṣ·ya saṃk·rud·dhaṃ prek·ṣya rāk·ṣa·sāḥ
- 36
adyainaṃ tāv ubhau dṛṣṭvā bhrātarau pravyathiṣyataḥ / lokapālā hi catvāraḥ kruddhenānena nirjitāḥ / bahavaḥ śatravaś cānye saṃyugeṣv abhipātitāḥ
ad·yai·naṃ tāv u·bhau dṛṣ·ṭvā bhrā·ta·rau prav·ya·thiṣ·ya·taḥ / lo·ka·pā·lā hi cat·vā·raḥ krud·dhe·nā·ne·na nir·ji·tāḥ / ba·ha·vaḥ śat·ra·vaś cān·ye saṃ·yu·geṣv a·bhi·pā·ti·tāḥ
- 37
teṣāṃ saṃjalpamānānām aśokavanikāṃ gatām / abhidudrāva vaidehīṃ rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ
te·ṣāṃ saṃ·jal·pa·mā·nā·nām a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām / a·bhi·dud·rā·va vai·de·hīṃ rā·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ
- 38
vāryamāṇaḥ susaṃkruddhaḥ suhṛdbhir hitabuddhibhiḥ / abhyadhāvata saṃkruddhaḥ khe graho rohiṇīm iva
vār·ya·mā·ṇaḥ su·saṃk·rud·dhaḥ su·hṛd·bhir hi·ta·bud·dhi·bhiḥ / abh·ya·dhā·va·ta saṃk·rud·dhaḥ khe gra·ho ro·hi·ṇīm i·va
- 39
maithilī rakṣyamāṇā tu rākṣasībhir aninditā / dadarśa rākṣasaṃ kruddhaṃ nistriṃśavaradhāriṇam
mai·thi·lī rak·ṣya·mā·ṇā tu rāk·ṣa·sī·bhir a·nin·di·tā / da·dar·śa rāk·ṣa·saṃ krud·dhaṃ nis·triṃ·śa·va·ra·dhā·ri·ṇam
- 40
taṃ niśāmya sanistriṃśaṃ vyathitā janakātmajā / nivāryamāṇaṃ bahuśaḥ suhṛdbhir anivartinam
taṃ ni·śām·ya sa·nis·triṃ·śaṃ vya·thi·tā ja·na·kāt·ma·jā / ni·vār·ya·mā·ṇaṃ ba·hu·śaḥ su·hṛd·bhir a·ni·var·ti·nam
- 41
yathāyaṃ mām abhikruddhaḥ samabhidravati svayam / vadhiṣyati sanāthāṃ mām anāthām iva durmatiḥ
ya·thā·yaṃ mām a·bhik·rud·dhaḥ sa·ma·bhid·ra·va·ti sva·yam / va·dhiṣ·ya·ti sa·nā·thāṃ mām a·nā·thām i·va dur·ma·tiḥ
- 42
bahuśaś codayām āsa bhartāraṃ mām anuvratām / bhāryā bhava ramasyeti pratyākhyāto 'bhavan mayā
ba·hu·śaś co·da·yām ā·sa bhar·tā·raṃ mām a·nuv·ra·tām / bhār·yā bha·va ra·mas·ye·ti prat·yākh·yā·to 'bha·van ma·yā
- 43
so 'yaṃ mām anupasthānād vyaktaṃ nairāśyam āgataḥ / krodhamohasamāviṣṭo nihantuṃ māṃ samudyataḥ
so 'yaṃ mām a·nu·pas·thā·nād vyak·taṃ nai·rāś·yam ā·ga·taḥ / kro·dha·mo·ha·sa·mā·viṣ·ṭo ni·han·tuṃ māṃ sa·mud·ya·taḥ
- 44
atha vā tau naravyāghrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau / mannimittam anāryeṇa samare 'dya nipātitau / aho dhin mannimitto 'yaṃ vināśo rājaputrayoḥ
a·tha vā tau na·rav·yāgh·rau bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / man·ni·mit·tam a·nār·ye·ṇa sa·ma·re 'dya ni·pā·ti·tau / a·ho dhin man·ni·mit·to 'yaṃ vi·nā·śo rā·ja·put·ra·yoḥ
- 45
hanūmato hi tadvākyaṃ na kṛtaṃ kṣudrayā mayā / yady ahaṃ tasya pṛṣṭhena tadāyāsam aninditā / nādyaivam anuśoceyaṃ bhartur aṅkagatā satī
ha·nū·ma·to hi tad·vāk·yaṃ na kṛ·taṃ kṣud·ra·yā ma·yā / yady a·haṃ tas·ya pṛṣ·ṭhe·na ta·dā·yā·sam a·nin·di·tā / nād·yai·vam a·nu·śo·ce·yaṃ bhar·tur aṅ·ka·ga·tā sa·tī
- 46
manye tu hṛdayaṃ tasyāḥ kausalyāyāḥ phaliṣyati / ekaputrā yadā putraṃ vinaṣṭaṃ śroṣyate yudhi
man·ye tu hṛ·da·yaṃ tas·yāḥ kau·sal·yā·yāḥ pha·liṣ·ya·ti / e·ka·put·rā ya·dā put·raṃ vi·naṣ·ṭaṃ śroṣ·ya·te yu·dhi
- 47
sā hi janma ca bālyaṃ ca yauvanaṃ ca mahātmanaḥ / dharmakāryāṇi rūpaṃ ca rudatī saṃsramiṣyati
sā hi jan·ma ca bāl·yaṃ ca yau·va·naṃ ca ma·hāt·ma·naḥ / dhar·ma·kār·yā·ṇi rū·paṃ ca ru·da·tī saṃs·ra·miṣ·ya·ti
- 48
nirāśā nihate putre dattvā śrāddham acetanā / agnim ārokṣyate nūnam apo vāpi pravekṣyati
ni·rā·śā ni·ha·te put·re dat·tvā śrād·dham a·ce·ta·nā / ag·nim ā·rok·ṣya·te nū·nam a·po vā·pi pra·vek·ṣya·ti
- 49
dhig astu kubjām asatīṃ mantharāṃ pāpaniścayām / yannimittam idaṃ duḥkhaṃ kausalyā pratipatsyate
dhig as·tu kub·jām a·sa·tīṃ man·tha·rāṃ pā·pa·niś·ca·yām / yan·ni·mit·tam i·daṃ duḥ·khaṃ kau·sal·yā pra·ti·pat·sya·te
- 50
ity evaṃ maithilīṃ dṛṣṭvā vilapantīṃ tapasvinīm / rohiṇīm iva candreṇa vinā grahavaśaṃ gatām
ity e·vaṃ mai·thi·līṃ dṛṣ·ṭvā vi·la·pan·tīṃ ta·pas·vi·nīm / ro·hi·ṇīm i·va can·dre·ṇa vi·nā gra·ha·va·śaṃ ga·tām
- 51
supārśvo nāma medhāvī rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram / nivāryamāṇaṃ sacivair idaṃ vacanam abravīt
su·pār·śvo nā·ma me·dhā·vī rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·seś·va·ram / ni·vār·ya·mā·ṇaṃ sa·ci·vair i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 52
kathaṃ nāma daśagrīva sākṣād vaiśravaṇānuja / hantum icchasi vaidehīṃ krodhād dharmam apāsya hi
ka·thaṃ nā·ma da·śag·rī·va sāk·ṣād vaiś·ra·va·ṇā·nu·ja / han·tum ic·cha·si vai·de·hīṃ kro·dhād dhar·mam a·pās·ya hi
- 53
veda vidyāvrata snātaḥ svadharmanirataḥ sadā / striyāḥ kasmād vadhaṃ vīra manyase rākṣaseśvara
ve·da vid·yāv·ra·ta snā·taḥ sva·dhar·ma·ni·ra·taḥ sa·dā / stri·yāḥ kas·mād va·dhaṃ vī·ra man·ya·se rāk·ṣa·seś·va·ra
- 54
maithilīṃ rūpasaṃpannāṃ pratyavekṣasva pārthiva / tvam eva tu sahāsmābhī rāghave krodham utsṛja
mai·thi·līṃ rū·pa·saṃ·pan·nāṃ prat·ya·vek·ṣas·va pār·thi·va / tvam e·va tu sa·hās·mā·bhī rā·gha·ve kro·dham ut·sṛ·ja
- 55
abhyutthānaṃ tvam adyaiva kṛṣṇapakṣacaturdaśīm / kṛtvā niryāhy amāvāsyāṃ vijayāya balair vṛtaḥ
abh·yut·thā·naṃ tvam ad·yai·va kṛṣ·ṇa·pak·ṣa·ca·tur·da·śīm / kṛt·vā nir·yāhy a·mā·vās·yāṃ vi·ja·yā·ya ba·lair vṛ·taḥ
- 56
śūro dhīmān rathī khaḍgī rathapravaram āsthitaḥ / hatvā dāśarathiṃ rāmaṃ bhavān prāpsyati maithilīm
śū·ro dhī·mān ra·thī khaḍ·gī ra·thap·ra·va·ram ās·thi·taḥ / hat·vā dā·śa·ra·thiṃ rā·maṃ bha·vān prāp·sya·ti mai·thi·līm
- 57
sa tad durātmā suhṛdā niveditaṃ vacaḥ sudharmyaṃ pratigṛhya rāvaṇaḥ / gṛhaṃ jagāmātha tataś ca vīryavān punaḥ sabhāṃ ca prayayau suhṛdvṛtaḥ
sa tad du·rāt·mā su·hṛ·dā ni·ve·di·taṃ va·caḥ su·dhar·myaṃ pra·ti·gṛh·ya rā·va·ṇaḥ / gṛ·haṃ ja·gā·mā·tha ta·taś ca vīr·ya·vān pu·naḥ sa·bhāṃ ca pra·ya·yau su·hṛd·vṛ·taḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 81 35 verses
- 1
sa praviśya sabhāṃ rājā dīnaḥ paramaduḥkhitaḥ / niṣasādāsane mukhye siṃhaḥ kruddha iva śvasan
sa pra·viś·ya sa·bhāṃ rā·jā dī·naḥ pa·ra·ma·duḥ·khi·taḥ / ni·ṣa·sā·dā·sa·ne mukh·ye siṃ·haḥ krud·dha i·va śva·san
- 2
abravīc ca tadā sarvān balamukhyān mahābalaḥ / rāvaṇaḥ prāñjalīn vākyaṃ putravyasanakarśitaḥ
ab·ra·vīc ca ta·dā sar·vān ba·la·mukh·yān ma·hā·ba·laḥ / rā·va·ṇaḥ prāñ·ja·līn vāk·yaṃ put·rav·ya·sa·na·kar·śi·taḥ
- 3
sarve bhavantaḥ sarveṇa hastyaśvena samāvṛtāḥ / niryāntu rathasaṃghaiś ca pādātaiś copaśobhitāḥ
sar·ve bha·van·taḥ sar·ve·ṇa has·tyaś·ve·na sa·mā·vṛ·tāḥ / nir·yān·tu ra·tha·saṃ·ghaiś ca pā·dā·taiś co·pa·śo·bhi·tāḥ
- 4
ekaṃ rāmaṃ parikṣipya samare hantum arhatha / prahṛṣṭā śaravarṣeṇa prāvṛṭkāla ivāmbudāḥ
e·kaṃ rā·maṃ pa·rik·ṣip·ya sa·ma·re han·tum ar·ha·tha / pra·hṛṣ·ṭā śa·ra·var·ṣe·ṇa prā·vṛṭ·kā·la i·vām·bu·dāḥ
- 5
atha vāhaṃ śarair tīkṣṇair bhinnagātraṃ mahāraṇe / bhavadbhiḥ śvo nihantāsmi rāmaṃ lokasya paśyataḥ
a·tha vā·haṃ śa·rair tīk·ṣṇair bhin·na·gāt·raṃ ma·hā·ra·ṇe / bha·vad·bhiḥ śvo ni·han·tās·mi rā·maṃ lo·kas·ya paś·ya·taḥ
- 6
ity evaṃ rākṣasendrasya vākyam ādāya rākṣasāḥ / niryayus te rathaiḥ śīghraṃ nāgānīkaiś ca saṃvṛtāḥ
ity e·vaṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya vāk·yam ā·dā·ya rāk·ṣa·sāḥ / nir·ya·yus te ra·thaiḥ śīgh·raṃ nā·gā·nī·kaiś ca saṃ·vṛ·tāḥ
- 7
sa saṃgrāmo mahābhīmaḥ sūryasyodayanaṃ prati / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca tumulaḥ samapadyata
sa saṃg·rā·mo ma·hā·bhī·maḥ sūr·yas·yo·da·ya·naṃ pra·ti / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca tu·mu·laḥ sa·ma·pad·ya·ta
- 8
te gadābhir vicitrābhiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ / anyonyaṃ samare jaghnus tadā vānararākṣasāḥ
te ga·dā·bhir vi·cit·rā·bhiḥ prā·saiḥ khaḍ·gaiḥ pa·raś·va·dhaiḥ / an·yon·yaṃ sa·ma·re jagh·nus ta·dā vā·na·ra·rāk·ṣa·sāḥ
- 9
mātaṃgarathakūlasya vājimatsyā dhvajadrumāḥ / śarīrasaṃghāṭavahāḥ prasasruḥ śoṇitāpagāḥ
mā·taṃ·ga·ra·tha·kū·las·ya vā·ji·mat·syā dhva·jad·ru·māḥ / śa·rī·ra·saṃ·ghā·ṭa·va·hāḥ pra·sas·ruḥ śo·ṇi·tā·pa·gāḥ
- 10
dhvajavarmarathān aśvān nānāpraharaṇāni ca / āplutyāplutya samare vānarendrā babhañjire
dhva·ja·var·ma·ra·thān aś·vān nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā·ni ca / āp·lut·yāp·lut·ya sa·ma·re vā·na·ren·drā ba·bhañ·ji·re
- 11
keśān karṇalalāṭāṃś ca nāsikāś ca plavaṃgamāḥ / rakṣasāṃ daśanais tīkṣṇair nakhaiś cāpi vyakartayan
ke·śān kar·ṇa·la·lā·ṭāṃś ca nā·si·kāś ca pla·vaṃ·ga·māḥ / rak·ṣa·sāṃ da·śa·nais tīk·ṣṇair na·khaiś cā·pi vya·kar·ta·yan
- 12
ekaikaṃ rākṣasaṃ saṃkhye śataṃ vānarapuṃgavāḥ / abhyadhāvanta phalinaṃ vṛkṣaṃ śakunayo yathā
e·kai·kaṃ rāk·ṣa·saṃ saṃkh·ye śa·taṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / abh·ya·dhā·van·ta pha·li·naṃ vṛk·ṣaṃ śa·ku·na·yo ya·thā
- 13
tathā gadābhir gurvībhiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ / nirjaghnur vānarān ghorān rākṣasāḥ parvatopamāḥ
ta·thā ga·dā·bhir gur·vī·bhiḥ prā·saiḥ khaḍ·gaiḥ pa·raś·va·dhaiḥ / nir·jagh·nur vā·na·rān gho·rān rāk·ṣa·sāḥ par·va·to·pa·māḥ
- 14
rākṣasair vadhyamānānāṃ vānarāṇāṃ mahācamūḥ / śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yātā rāmaṃ daśarathātmajam
rāk·ṣa·sair vadh·ya·mā·nā·nāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūḥ / śa·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ yā·tā rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam
- 15
tato rāmo mahātejā dhanur ādāya vīryavān / praviśya rākṣasaṃ sainyaṃ śaravarṣaṃ vavarṣa ha
ta·to rā·mo ma·hā·te·jā dha·nur ā·dā·ya vīr·ya·vān / pra·viś·ya rāk·ṣa·saṃ sain·yaṃ śa·ra·var·ṣaṃ va·var·ṣa ha
- 16
praviṣṭaṃ tu tadā rāmaṃ meghāḥ sūryam ivāmbare / nābhijagmur mahāghoraṃ nirdahantaṃ śarāgninā
pra·viṣ·ṭaṃ tu ta·dā rā·maṃ me·ghāḥ sūr·yam i·vām·ba·re / nā·bhi·jag·mur ma·hā·gho·raṃ nir·da·han·taṃ śa·rāg·ni·nā
- 17
kṛtāny eva sughorāṇi rāmeṇa rajanīcarāḥ / raṇe rāmasya dadṛśuḥ karmāṇy asukarāṇi ca
kṛ·tāny e·va su·gho·rā·ṇi rā·me·ṇa ra·ja·nī·ca·rāḥ / ra·ṇe rā·mas·ya da·dṛ·śuḥ kar·māṇy a·su·ka·rā·ṇi ca
- 18
cālayantaṃ mahānīkaṃ vidhamantaṃ mahārathān / dadṛśus te na vai rāmaṃ vātaṃ vanagataṃ yathā
cā·la·yan·taṃ ma·hā·nī·kaṃ vi·dha·man·taṃ ma·hā·ra·thān / da·dṛ·śus te na vai rā·maṃ vā·taṃ va·na·ga·taṃ ya·thā
- 19
chinnaṃ bhinnaṃ śarair dagdhaṃ prabhagnaṃ śastrapīḍitam / balaṃ rāmeṇa dadṛśur na ramaṃ śīghrakāriṇam
chin·naṃ bhin·naṃ śa·rair dag·dhaṃ pra·bhag·naṃ śas·tra·pī·ḍi·tam / ba·laṃ rā·me·ṇa da·dṛ·śur na ra·maṃ śīgh·ra·kā·ri·ṇam
- 20
praharantaṃ śarīreṣu na te paśyanti rāghavam / indriyārtheṣu tiṣṭhantaṃ bhūtātmānam iva prajāḥ
pra·ha·ran·taṃ śa·rī·re·ṣu na te paś·yan·ti rā·gha·vam / in·dri·yār·the·ṣu tiṣ·ṭhan·taṃ bhū·tāt·mā·nam i·va pra·jāḥ
- 21
eṣa hanti gajānīkam eṣa hanti mahārathān / eṣa hanti śarais tīkṣṇaiḥ padātīn vājibhiḥ saha
e·ṣa han·ti ga·jā·nī·kam e·ṣa han·ti ma·hā·ra·thān / e·ṣa han·ti śa·rais tīk·ṣṇaiḥ pa·dā·tīn vā·ji·bhiḥ sa·ha
- 22
iti te rākṣasāḥ sarve rāmasya sadṛśān raṇe / anyonyakupitā jaghnuḥ sādṛśyād rāghavasya te
i·ti te rāk·ṣa·sāḥ sar·ve rā·mas·ya sa·dṛ·śān ra·ṇe / an·yon·ya·ku·pi·tā jagh·nuḥ sā·dṛś·yād rā·gha·vas·ya te
- 23
na te dadṛśire rāmaṃ dahantam arivāhinīm / mohitāḥ paramāstreṇa gāndharveṇa mahātmanā
na te da·dṛ·śi·re rā·maṃ da·han·tam a·ri·vā·hi·nīm / mo·hi·tāḥ pa·ra·mās·tre·ṇa gān·dhar·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā
- 24
te tu rāmasahasrāṇi raṇe paśyanti rākṣasāḥ / punaḥ paśyanti kākutstham ekam eva mahāhave
te tu rā·ma·sa·has·rā·ṇi ra·ṇe paś·yan·ti rāk·ṣa·sāḥ / pu·naḥ paś·yan·ti kā·kut·stham e·kam e·va ma·hā·ha·ve
- 25
bhramantīṃ kāñcanīṃ koṭiṃ kārmukasya mahātmanaḥ / alātacakrapratimāṃ dadṛśus te na rāghavam
bhra·man·tīṃ kāñ·ca·nīṃ ko·ṭiṃ kār·mu·kas·ya ma·hāt·ma·naḥ / a·lā·ta·cak·rap·ra·ti·māṃ da·dṛ·śus te na rā·gha·vam
- 26
śarīranābhi sattvārciḥ śarīraṃ nemikārmukam / jyāghoṣatalanirghoṣaṃ tejobuddhiguṇaprabham
śa·rī·ra·nā·bhi sat·tvār·ciḥ śa·rī·raṃ ne·mi·kār·mu·kam / jyā·gho·ṣa·ta·la·nir·gho·ṣaṃ te·jo·bud·dhi·gu·ṇap·ra·bham
- 27
divyāstraguṇaparyantaṃ nighnantaṃ yudhi rākṣasān / dadṛśū rāmacakraṃ tat kālacakram iva prajāḥ
div·yās·tra·gu·ṇa·par·yan·taṃ nigh·nan·taṃ yu·dhi rāk·ṣa·sān / da·dṛ·śū rā·ma·cak·raṃ tat kā·la·cak·ram i·va pra·jāḥ
- 28
anīkaṃ daśasāhasraṃ rathānāṃ vātaraṃhasām / aṣṭādaśasahasrāṇi kuñjarāṇāṃ tarasvinām
a·nī·kaṃ da·śa·sā·has·raṃ ra·thā·nāṃ vā·ta·raṃ·ha·sām / aṣ·ṭā·da·śa·sa·has·rā·ṇi kuñ·ja·rā·ṇāṃ ta·ras·vi·nām
- 29
caturdaśasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām / pūrṇe śatasahasre dve rākṣasānāṃ padātinām
ca·tur·da·śa·sa·has·rā·ṇi sā·ro·hā·ṇāṃ ca vā·ji·nām / pūr·ṇe śa·ta·sa·has·re dve rāk·ṣa·sā·nāṃ pa·dā·ti·nām
- 30
divasasyāṣṭame bhāge śarair agniśikhopamaiḥ / hatāny ekena rāmeṇa rakṣasāṃ kāmarūpiṇām
di·va·sas·yāṣ·ṭa·me bhā·ge śa·rair ag·ni·śi·kho·pa·maiḥ / ha·tāny e·ke·na rā·me·ṇa rak·ṣa·sāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām
- 31
te hatāśvā hatarathāḥ śrāntā vimathitadhvajāḥ / abhipetuḥ purīṃ laṅkāṃ hataśeṣā niśācarāḥ
te ha·tāś·vā ha·ta·ra·thāḥ śrān·tā vi·ma·thi·tadh·va·jāḥ / a·bhi·pe·tuḥ pu·rīṃ laṅ·kāṃ ha·ta·śe·ṣā ni·śā·ca·rāḥ
- 32
hatair gajapadāty aśvais tad babhūva raṇājiram / ākrīḍabhūmī rudrasya kruddhasyeva pinākinaḥ
ha·tair ga·ja·pa·dāty aś·vais tad ba·bhū·va ra·ṇā·ji·ram / āk·rī·ḍa·bhū·mī rud·ras·ya krud·dhas·ye·va pi·nā·ki·naḥ
- 33
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / sādhu sādhv iti rāmasya tat karma samapūjayan
ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / sā·dhu sādhv i·ti rā·mas·ya tat kar·ma sa·ma·pū·ja·yan
- 34
abravīc ca tadā rāmaḥ sugrīvaṃ pratyanantaram / etad astrabalaṃ divyaṃ mama vā tryambakasya vā
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·maḥ sug·rī·vaṃ prat·ya·nan·ta·ram / e·tad as·tra·ba·laṃ div·yaṃ ma·ma vā tryam·ba·kas·ya vā
- 35
nihatya tāṃ rākṣasavāhinīṃ tu rāmas tadā śakrasamo mahātmā / astreṣu śastreṣu jitaklamaś ca saṃstūyate devagaṇaiḥ prahṛṣṭaiḥ
ni·hat·ya tāṃ rāk·ṣa·sa·vā·hi·nīṃ tu rā·mas ta·dā śak·ra·sa·mo ma·hāt·mā / as·tre·ṣu śas·tre·ṣu ji·tak·la·maś ca saṃs·tū·ya·te de·va·ga·ṇaiḥ pra·hṛṣ·ṭaiḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 82 39 verses
- 1
tāni nāgasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām / rathānāṃ cāgnivarṇānāṃ sadhvajānāṃ sahasraśaḥ
tā·ni nā·ga·sa·has·rā·ṇi sā·ro·hā·ṇāṃ ca vā·ji·nām / ra·thā·nāṃ cāg·ni·var·ṇā·nāṃ sadh·va·jā·nāṃ sa·has·ra·śaḥ
- 2
rākṣasānāṃ sahasrāṇi gadāparighayodhinām / kāñcanadhvajacitrāṇāṃ śūrāṇāṃ kāmarūpiṇām
rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·rā·ṇi ga·dā·pa·ri·gha·yo·dhi·nām / kāñ·ca·nadh·va·ja·cit·rā·ṇāṃ śū·rā·ṇāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām
- 3
nihatāni śarais tīkṣṇais taptakāñcanabhūṣaṇaiḥ / rāvaṇena prayuktāni rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
ni·ha·tā·ni śa·rais tīk·ṣṇais tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / rā·va·ṇe·na pra·yuk·tā·ni rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā
- 4
dṛṣṭvā śrutvā ca saṃbhrāntā hataśeṣā niśācarāḥ / rākṣasyaś ca samāgamya dīnāś cintāpariplutāḥ
dṛṣ·ṭvā śrut·vā ca saṃbh·rān·tā ha·ta·śe·ṣā ni·śā·ca·rāḥ / rāk·ṣas·yaś ca sa·mā·gam·ya dī·nāś cin·tā·pa·rip·lu·tāḥ
- 5
vidhavā hataputrāś ca krośantyo hatabāndhavāḥ / rākṣasyaḥ saha saṃgamya duḥkhārtāḥ paryadevayan
vi·dha·vā ha·ta·put·rāś ca kro·śan·tyo ha·ta·bān·dha·vāḥ / rāk·ṣas·yaḥ sa·ha saṃ·gam·ya duḥ·khār·tāḥ par·ya·de·va·yan
- 6
kathaṃ śūrpaṇakhā vṛddhā karālā nirṇatodarī / āsasāda vane rāmaṃ kandarpam iva rūpiṇam
ka·thaṃ śūr·pa·ṇa·khā vṛd·dhā ka·rā·lā nir·ṇa·to·da·rī / ā·sa·sā·da va·ne rā·maṃ kan·dar·pam i·va rū·pi·ṇam
- 7
sukumāraṃ mahāsattvaṃ sarvabhūtahite ratam / taṃ dṛṣṭvā lokavadhyā sā hīnarūpā prakāmitā
su·ku·mā·raṃ ma·hā·sat·tvaṃ sar·va·bhū·ta·hi·te ra·tam / taṃ dṛṣ·ṭvā lo·ka·vadh·yā sā hī·na·rū·pā pra·kā·mi·tā
- 8
kathaṃ sarvaguṇair hīnā guṇavantaṃ mahaujasaṃ / sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ kāmayām āsa rākṣasī
ka·thaṃ sar·va·gu·ṇair hī·nā gu·ṇa·van·taṃ ma·hau·ja·saṃ / su·mu·khaṃ dur·mu·khī rā·maṃ kā·ma·yām ā·sa rāk·ṣa·sī
- 9
janasyāsyālpabhāgyatvāt palinī śvetamūrdhajā / akāryam apahāsyaṃ ca sarvalokavigarhitam
ja·nas·yās·yāl·pa·bhāg·yat·vāt pa·li·nī śve·ta·mūr·dha·jā / a·kār·yam a·pa·hās·yaṃ ca sar·va·lo·ka·vi·gar·hi·tam
- 10
rākṣasānāṃ vināśāya dūṣaṇasya kharasya ca / cakārāpratirūpā sā rāghavasya pradharṣaṇam
rāk·ṣa·sā·nāṃ vi·nā·śā·ya dū·ṣa·ṇas·ya kha·ras·ya ca / ca·kā·rāp·ra·ti·rū·pā sā rā·gha·vas·ya pra·dhar·ṣa·ṇam
- 11
tan nimittam idaṃ vairaṃ rāvaṇena kṛtaṃ mahat / vadhāya nītā sā sītā daśagrīveṇa rakṣasā
tan ni·mit·tam i·daṃ vai·raṃ rā·va·ṇe·na kṛ·taṃ ma·hat / va·dhā·ya nī·tā sā sī·tā da·śag·rī·ve·ṇa rak·ṣa·sā
- 12
na ca sītāṃ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām / baddhaṃ balavatā vairam akṣayaṃ rāghaveṇa ha
na ca sī·tāṃ da·śag·rī·vaḥ prāp·no·ti ja·na·kāt·ma·jām / bad·dhaṃ ba·la·va·tā vai·ram ak·ṣa·yaṃ rā·gha·ve·ṇa ha
- 13
vaidehīṃ prārthayānaṃ taṃ virādhaṃ prekṣya rākṣasaṃ / hatam ekena rāmeṇa paryāptaṃ tannidarśanam
vai·de·hīṃ prār·tha·yā·naṃ taṃ vi·rā·dhaṃ prek·ṣya rāk·ṣa·saṃ / ha·tam e·ke·na rā·me·ṇa par·yāp·taṃ tan·ni·dar·śa·nam
- 14
caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām / nihatāni janasthāne śarair agniśikhopamaiḥ
ca·tur·da·śa·sa·has·rā·ṇi rak·ṣa·sāṃ bhī·ma·kar·ma·ṇām / ni·ha·tā·ni ja·nas·thā·ne śa·rair ag·ni·śi·kho·pa·maiḥ
- 15
kharaś ca nihataḥ saṃkhye dūṣaṇas triśirās tathā / śarair ādityasaṃkāśaiḥ paryāptaṃ tannidarśanam
kha·raś ca ni·ha·taḥ saṃkh·ye dū·ṣa·ṇas tri·śi·rās ta·thā / śa·rair ā·dit·ya·saṃ·kā·śaiḥ par·yāp·taṃ tan·ni·dar·śa·nam
- 16
hato yojanabāhuś ca kabandho rudhirāśanaḥ / krodhārto vinadan so 'tha paryāptaṃ tannidarśanam
ha·to yo·ja·na·bā·huś ca ka·ban·dho ru·dhi·rā·śa·naḥ / kro·dhār·to vi·na·dan so 'tha par·yāp·taṃ tan·ni·dar·śa·nam
- 17
jaghāna balinaṃ rāmaḥ sahasranayanātmajam / bālinaṃ meghasaṃkāśaṃ paryāptaṃ tannidarśanam
ja·ghā·na ba·li·naṃ rā·maḥ sa·has·ra·na·ya·nāt·ma·jam / bā·li·naṃ me·gha·saṃ·kā·śaṃ par·yāp·taṃ tan·ni·dar·śa·nam
- 18
ṛśyamūke vasañ śaile dīno bhagnamanorathaḥ / sugrīvaḥ sthāpito rājye paryāptaṃ tannidarśanam
ṛś·ya·mū·ke va·sañ śai·le dī·no bhag·na·ma·no·ra·thaḥ / sug·rī·vaḥ sthā·pi·to rāj·ye par·yāp·taṃ tan·ni·dar·śa·nam
- 19
dharmārthasahitaṃ vākyaṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ hitam / yuktaṃ vibhīṣaṇenoktaṃ mohāt tasya na rocate
dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ vāk·yaṃ sar·ve·ṣāṃ rak·ṣa·sāṃ hi·tam / yuk·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇe·nok·taṃ mo·hāt tas·ya na ro·ca·te
- 20
vibhīṣaṇavacaḥ kuryād yadi sma dhanadānujaḥ / śmaśānabhūtā duḥkhārtā neyaṃ laṅkā purī bhavet
vi·bhī·ṣa·ṇa·va·caḥ kur·yād ya·di sma dha·na·dā·nu·jaḥ / śma·śā·na·bhū·tā duḥ·khār·tā ne·yaṃ laṅ·kā pu·rī bha·vet
- 21
kumbhakarṇaṃ hataṃ śrutvā rāghaveṇa mahābalam / priyaṃ cendrajitaṃ putraṃ rāvaṇo nāvabudhyate
kum·bha·kar·ṇaṃ ha·taṃ śrut·vā rā·gha·ve·ṇa ma·hā·ba·lam / pri·yaṃ cen·dra·ji·taṃ put·raṃ rā·va·ṇo nā·va·budh·ya·te
- 22
mama putro mama bhrātā mama bhartā raṇe hataḥ / ity evaṃ śrūyate śabdo rākṣasānāṃ kule kule
ma·ma put·ro ma·ma bhrā·tā ma·ma bhar·tā ra·ṇe ha·taḥ / ity e·vaṃ śrū·ya·te śab·do rāk·ṣa·sā·nāṃ ku·le ku·le
- 23
rathāś cāśvāś ca nāgāś ca hatāḥ śatasahasraśaḥ / raṇe rāmeṇa śūreṇa rākṣasāś ca padātayaḥ
ra·thāś cāś·vāś ca nā·gāś ca ha·tāḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ / ra·ṇe rā·me·ṇa śū·re·ṇa rāk·ṣa·sāś ca pa·dā·ta·yaḥ
- 24
rudro vā yadi vā viṣṇur mahendro vā śatakratuḥ / hanti no rāmarūpeṇa yadi vā svayam antakaḥ
rud·ro vā ya·di vā viṣ·ṇur ma·hen·dro vā śa·tak·ra·tuḥ / han·ti no rā·ma·rū·pe·ṇa ya·di vā sva·yam an·ta·kaḥ
- 25
hatapravīrā rāmeṇa nirāśā jīvite vayam / apaśyantyo bhayasyāntam anāthā vilapāmahe
ha·tap·ra·vī·rā rā·me·ṇa ni·rā·śā jī·vi·te va·yam / a·paś·yan·tyo bha·yas·yān·tam a·nā·thā vi·la·pā·ma·he
- 26
rāmahastād daśagrīvaḥ śūro dattavaro yudhi / idaṃ bhayaṃ mahāghoram utpannaṃ nāvabudhyate
rā·ma·has·tād da·śag·rī·vaḥ śū·ro dat·ta·va·ro yu·dhi / i·daṃ bha·yaṃ ma·hā·gho·ram ut·pan·naṃ nā·va·budh·ya·te
- 27
na devā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ / upasṛṣṭaṃ paritrātuṃ śaktā rāmeṇa saṃyuge
na de·vā na ca gan·dhar·vā na pi·śā·cā na rāk·ṣa·sāḥ / u·pa·sṛṣ·ṭaṃ pa·rit·rā·tuṃ śak·tā rā·me·ṇa saṃ·yu·ge
- 28
utpātāś cāpi dṛśyante rāvaṇasya raṇe raṇe / kathayiṣyanti rāmeṇa rāvaṇasya nibarhaṇam
ut·pā·tāś cā·pi dṛś·yan·te rā·va·ṇas·ya ra·ṇe ra·ṇe / ka·tha·yiṣ·yan·ti rā·me·ṇa rā·va·ṇas·ya ni·bar·ha·ṇam
- 29
pitāmahena prītena devadānavarākṣasaiḥ / rāvaṇasyābhayaṃ dattaṃ mānuṣebhyo na yācitam
pi·tā·ma·he·na prī·te·na de·va·dā·na·va·rāk·ṣa·saiḥ / rā·va·ṇas·yā·bha·yaṃ dat·taṃ mā·nu·ṣebh·yo na yā·ci·tam
- 30
tad idaṃ mānuṣān manye prāptaṃ niḥsaṃśayaṃ bhayam / jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rakṣasāṃ rāvaṇasya ca
tad i·daṃ mā·nu·ṣān man·ye prāp·taṃ niḥ·saṃ·śa·yaṃ bha·yam / jī·vi·tān·ta·ka·raṃ gho·raṃ rak·ṣa·sāṃ rā·va·ṇas·ya ca
- 31
pīḍyamānās tu balinā varadānena rakṣasā / dīptais tapobhir vibudhāḥ pitāmaham apūjayan
pīḍ·ya·mā·nās tu ba·li·nā va·ra·dā·ne·na rak·ṣa·sā / dīp·tais ta·po·bhir vi·bu·dhāḥ pi·tā·ma·ham a·pū·ja·yan
- 32
devatānāṃ hitārthāya mahātmā vai pitāmahaḥ / uvāca devatāḥ sarvā idaṃ tuṣṭo mahad vacaḥ
de·va·tā·nāṃ hi·tār·thā·ya ma·hāt·mā vai pi·tā·ma·haḥ / u·vā·ca de·va·tāḥ sar·vā i·daṃ tuṣ·ṭo ma·had va·caḥ
- 33
adya prabhṛti lokāṃs trīn sarve dānavarākṣasāḥ / bhayena prāvṛtā nityaṃ vicariṣyanti śāśvatam
ad·ya pra·bhṛ·ti lo·kāṃs trīn sar·ve dā·na·va·rāk·ṣa·sāḥ / bha·ye·na prā·vṛ·tā nit·yaṃ vi·ca·riṣ·yan·ti śāś·va·tam
- 34
daivatais tu samāgamya sarvaiś cendrapurogamaiḥ / vṛṣadhvajas tripurahā mahādevaḥ prasāditaḥ
dai·va·tais tu sa·mā·gam·ya sar·vaiś cen·dra·pu·ro·ga·maiḥ / vṛ·ṣadh·va·jas tri·pu·ra·hā ma·hā·de·vaḥ pra·sā·di·taḥ
- 35
prasannas tu mahādevo devān etad vaco 'bravīt / utpatsyati hitārthaṃ vo nārī rakṣaḥkṣayāvahā
pra·san·nas tu ma·hā·de·vo de·vān e·tad va·co 'bra·vīt / ut·pat·sya·ti hi·tār·thaṃ vo nā·rī rak·ṣaḥk·ṣa·yā·va·hā
- 36
eṣā devaiḥ prayuktā tu kṣud yathā dānavān purā / bhakṣayiṣyati naḥ sītā rākṣasaghnī sarāvaṇān
e·ṣā de·vaiḥ pra·yuk·tā tu kṣud ya·thā dā·na·vān pu·rā / bhak·ṣa·yiṣ·ya·ti naḥ sī·tā rāk·ṣa·sagh·nī sa·rā·va·ṇān
- 37
rāvaṇasyāpanītena durvinītasya durmateḥ / ayaṃ niṣṭānako ghoraḥ śokena samabhiplutaḥ
rā·va·ṇas·yā·pa·nī·te·na dur·vi·nī·tas·ya dur·ma·teḥ / a·yaṃ niṣ·ṭā·na·ko gho·raḥ śo·ke·na sa·ma·bhip·lu·taḥ
- 38
taṃ na paśyāmahe loke yo naḥ śaraṇado bhavet / rāghaveṇopasṛṣṭānāṃ kāleneva yugakṣaye
taṃ na paś·yā·ma·he lo·ke yo naḥ śa·ra·ṇa·do bha·vet / rā·gha·ve·ṇo·pa·sṛṣ·ṭā·nāṃ kā·le·ne·va yu·gak·ṣa·ye
- 39
itīva sarvā rajanīcarastriyaḥ parasparaṃ saṃparirabhya bāhubhiḥ / viṣedur ārtātibhayābhipīḍitā vinedur uccaiś ca tadā sudāruṇam
i·tī·va sar·vā ra·ja·nī·ca·ras·tri·yaḥ pa·ras·pa·raṃ saṃ·pa·ri·rabh·ya bā·hu·bhiḥ / vi·ṣe·dur ār·tā·ti·bha·yā·bhi·pī·ḍi·tā vi·ne·dur uc·caiś ca ta·dā su·dā·ru·ṇam
Yuddhakāṇḍa · sarga 83 42 verses
- 1
ārtānāṃ rākṣasīnāṃ tu laṅkāyāṃ vai kule kule / rāvaṇaḥ karuṇaṃ śabdaṃ śuśrāva pariveditam
ār·tā·nāṃ rāk·ṣa·sī·nāṃ tu laṅ·kā·yāṃ vai ku·le ku·le / rā·va·ṇaḥ ka·ru·ṇaṃ śab·daṃ śuś·rā·va pa·ri·ve·di·tam
- 2
sa tu dīrghaṃ viniśvasya muhūrtaṃ dhyānam āsthitaḥ / babhūva paramakruddho rāvaṇo bhīmadarśanaḥ
sa tu dīr·ghaṃ vi·niś·vas·ya mu·hūr·taṃ dhyā·nam ās·thi·taḥ / ba·bhū·va pa·ra·mak·rud·dho rā·va·ṇo bhī·ma·dar·śa·naḥ
- 3
saṃdaśya daśanair oṣṭhaṃ krodhasaṃraktalocanaḥ / rākṣasair api durdarśaḥ kālāgnir iva mūrchitaḥ
saṃ·daś·ya da·śa·nair oṣ·ṭhaṃ kro·dha·saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / rāk·ṣa·sair a·pi dur·dar·śaḥ kā·lāg·nir i·va mūr·chi·taḥ
- 4
uvāca ca samīpasthān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ / bhayāvyaktakathāṃs tatra nirdahann iva cakṣuṣā
u·vā·ca ca sa·mī·pas·thān rāk·ṣa·sān rāk·ṣa·seś·va·raḥ / bha·yāv·yak·ta·ka·thāṃs tat·ra nir·da·hann i·va cak·ṣu·ṣā
- 5
mahodaraṃ mahāpārśvaṃ virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ / śīghraṃ vadata sainyāni niryāteti mamājñayā
ma·ho·da·raṃ ma·hā·pār·śvaṃ vi·rū·pāk·ṣaṃ ca rāk·ṣa·saṃ / śīgh·raṃ va·da·ta sain·yā·ni nir·yā·te·ti ma·māj·ña·yā
- 6
tasya tad vacanaṃ śrutvā rākṣasās te bhayārditāḥ / codayām āsur avyagrān rākṣasāṃs tān nṛpājñayā
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rāk·ṣa·sās te bha·yār·di·tāḥ / co·da·yām ā·sur av·yag·rān rāk·ṣa·sāṃs tān nṛ·pāj·ña·yā
- 7
te tu sarve tathety uktvā rākṣasā ghoradarśanāḥ / kṛtasvastyayanāḥ sarve rāvaṇābhimukhā yayuḥ
te tu sar·ve ta·thety uk·tvā rāk·ṣa·sā gho·ra·dar·śa·nāḥ / kṛ·tas·vas·tya·ya·nāḥ sar·ve rā·va·ṇā·bhi·mu·khā ya·yuḥ
- 8
pratipūjya yathānyāyaṃ rāvaṇaṃ te mahārathāḥ / tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve bhartur vijayakāṅkṣiṇaḥ
pra·ti·pūj·ya ya·thān·yā·yaṃ rā·va·ṇaṃ te ma·hā·ra·thāḥ / tas·thuḥ prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve bhar·tur vi·ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 9
athovāca prahasyaitān rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ / mahodaramahāpārśvau virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ
a·tho·vā·ca pra·has·yai·tān rā·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śvau vi·rū·pāk·ṣaṃ ca rāk·ṣa·saṃ
- 10
adya bāṇair dhanurmuktair yugāntādityasaṃnibhaiḥ / rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva neṣyāmi yamasādhanam
ad·ya bā·ṇair dha·nur·muk·tair yu·gān·tā·dit·ya·saṃ·ni·bhaiḥ / rā·gha·vaṃ lak·ṣma·ṇaṃ cai·va neṣ·yā·mi ya·ma·sā·dha·nam
- 11
kharasya kumbhakarṇasya prahastendrajitos tathā / kariṣyāmi pratīkāram adya śatruvadhād aham
kha·ras·ya kum·bha·kar·ṇas·ya pra·has·ten·dra·ji·tos ta·thā / ka·riṣ·yā·mi pra·tī·kā·ram ad·ya śat·ru·va·dhād a·ham
- 12
naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyo nāpi sāgaraḥ / prakāśatvaṃ gamiṣyanti madbāṇajaladāvṛtāḥ
nai·vān·ta·rik·ṣaṃ na di·śo na nad·yo nā·pi sā·ga·raḥ / pra·kā·śat·vaṃ ga·miṣ·yan·ti mad·bā·ṇa·ja·la·dā·vṛ·tāḥ
- 13
adya vānarayūthānāṃ tāni yūthāni bhāgaśaḥ / dhanuḥsamudrād udbhūtair mathiṣyāmi śarormibhiḥ
ad·ya vā·na·ra·yū·thā·nāṃ tā·ni yū·thā·ni bhā·ga·śaḥ / dha·nuḥ·sa·mud·rād ud·bhū·tair ma·thiṣ·yā·mi śa·ror·mi·bhiḥ
- 14
vyākośapadmacakrāṇi padmakesaravarcasām / adya yūthataṭākāni gajavat pramathāmy aham
vyā·ko·śa·pad·ma·cak·rā·ṇi pad·ma·ke·sa·ra·var·ca·sām / ad·ya yū·tha·ta·ṭā·kā·ni ga·ja·vat pra·ma·thāmy a·ham
- 15
saśarair adya vadanaiḥ saṃkhye vānarayūthapāḥ / maṇḍayiṣyanti vasudhāṃ sanālair iva paṅkalaiḥ
sa·śa·rair ad·ya va·da·naiḥ saṃkh·ye vā·na·ra·yū·tha·pāḥ / maṇ·ḍa·yiṣ·yan·ti va·su·dhāṃ sa·nā·lair i·va paṅ·ka·laiḥ
- 16
adya yuddhapracaṇḍānāṃ harīṇāṃ drumayodhinām / muktenaikeṣuṇā yuddhe bhetsyāmi ca śataṃśatam
ad·ya yud·dhap·ra·caṇ·ḍā·nāṃ ha·rī·ṇāṃ dru·ma·yo·dhi·nām / muk·te·nai·ke·ṣu·ṇā yud·dhe bhet·syā·mi ca śa·taṃ·śa·tam
- 17
hato bhartā hato bhrātā yāsāṃ ca tanayā hatāḥ / vadhenādya ripos tāsāṃ karmomy asrapramārjanam
ha·to bhar·tā ha·to bhrā·tā yā·sāṃ ca ta·na·yā ha·tāḥ / va·dhe·nād·ya ri·pos tā·sāṃ kar·momy as·rap·ra·mār·ja·nam
- 18
adya madbāṇanirbhinnaiḥ prakīrṇair gatacetanaiḥ / karomi vānarair yuddhe yatnāvekṣyatalāṃ mahīm
ad·ya mad·bā·ṇa·nir·bhin·naiḥ pra·kīr·ṇair ga·ta·ce·ta·naiḥ / ka·ro·mi vā·na·rair yud·dhe yat·nā·vek·ṣya·ta·lāṃ ma·hīm
- 19
adya gomāyavo gṛdhrā ye ca māṃsāśino 'pare / sarvāṃs tāṃs tarpayiṣyāmi śatrumāṃsaiḥ śarārditaiḥ
ad·ya go·mā·ya·vo gṛdh·rā ye ca māṃ·sā·śi·no 'pa·re / sar·vāṃs tāṃs tar·pa·yiṣ·yā·mi śat·ru·māṃ·saiḥ śa·rār·di·taiḥ
- 20
kalpyatāṃ me rathaśīghraṃ kṣipram ānīyatāṃ dhanuḥ / anuprayāntu māṃ yuddhe ye 'vaśiṣṭā niśācarāḥ
kal·pya·tāṃ me ra·tha·śīgh·raṃ kṣip·ram ā·nī·ya·tāṃ dha·nuḥ / a·nup·ra·yān·tu māṃ yud·dhe ye 'va·śiṣ·ṭā ni·śā·ca·rāḥ
- 21
tasya tad vacanaṃ śrutvā mahāpārśvo 'bravīd vacaḥ / balādhyakṣān sthitāṃs tatra balaṃ saṃtvaryatām iti
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā ma·hā·pār·śvo 'bra·vīd va·caḥ / ba·lādh·yak·ṣān sthi·tāṃs tat·ra ba·laṃ saṃt·var·ya·tām i·ti
- 22
balādhyakṣās tu saṃrabdhā rākṣasāṃs tān gṛhād gṛhāt / codayantaḥ pariyayur laṅkāṃ laghuparākramāḥ
ba·lādh·yak·ṣās tu saṃ·rab·dhā rāk·ṣa·sāṃs tān gṛ·hād gṛ·hāt / co·da·yan·taḥ pa·ri·ya·yur laṅ·kāṃ la·ghu·pa·rāk·ra·māḥ
- 23
tato muhūrtān niṣpetū rākṣasā bhīmavikramāḥ / nardanto bhīmavadanā nānāpraharaṇair bhujaiḥ
ta·to mu·hūr·tān niṣ·pe·tū rāk·ṣa·sā bhī·ma·vik·ra·māḥ / nar·dan·to bhī·ma·va·da·nā nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair bhu·jaiḥ
- 24
asibhiḥ paṭṭasaiḥ śūlair galābhir musalair halaiḥ / śaktibhis tīkṣṇadhārābhir mahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ
a·si·bhiḥ paṭ·ṭa·saiḥ śū·lair ga·lā·bhir mu·sa·lair ha·laiḥ / śak·ti·bhis tīk·ṣṇa·dhā·rā·bhir ma·had·bhiḥ kū·ṭa·mud·ga·raiḥ
- 25
yaṣṭibhir vimalaiś cakrair niśitaiś ca paraśvadhaiḥ / bhiṇḍipālaiḥ śataghnībhir anyaiś cāpi varāyudhaiḥ
yaṣ·ṭi·bhir vi·ma·laiś cak·rair ni·śi·taiś ca pa·raś·va·dhaiḥ / bhiṇ·ḍi·pā·laiḥ śa·tagh·nī·bhir an·yaiś cā·pi va·rā·yu·dhaiḥ
- 26
athānayan balādhyakṣāś catvāro rāvaṇājñayā / drutaṃ sūtasamāyuktaṃ yuktāṣṭaturagaṃ ratham
a·thā·na·yan ba·lādh·yak·ṣāś cat·vā·ro rā·va·ṇāj·ña·yā / dru·taṃ sū·ta·sa·mā·yuk·taṃ yuk·tāṣ·ṭa·tu·ra·gaṃ ra·tham
- 27
āruroha rathaṃ divyaṃ dīpyamānaṃ svatejasā / rāvaṇaḥ sattvagāmbhīryād dārayann iva medinīm
ā·ru·ro·ha ra·thaṃ div·yaṃ dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / rā·va·ṇaḥ sat·tva·gām·bhīr·yād dā·ra·yann i·va me·di·nīm
- 28
rāvaṇenābhyanujñātau mahāpārśvamahodarau / virūpākṣaś ca durdharṣo rathān āruruhus tadā
rā·va·ṇe·nābh·ya·nuj·ñā·tau ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau / vi·rū·pāk·ṣaś ca dur·dhar·ṣo ra·thān ā·ru·ru·hus ta·dā
- 29
te tu hṛṣṭā vinardanto bhindanta iva medinīm / nādaṃ ghoraṃ vimuñcanto niryayur jayakāṅkṣiṇaḥ
te tu hṛṣ·ṭā vi·nar·dan·to bhin·dan·ta i·va me·di·nīm / nā·daṃ gho·raṃ vi·muñ·can·to nir·ya·yur ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 30
tato yuddhāya tejasvī rakṣogaṇabalair vṛtaḥ / niryayāv udyatadhanuḥ kālāntakayamomapaḥ
ta·to yud·dhā·ya te·jas·vī rak·ṣo·ga·ṇa·ba·lair vṛ·taḥ / nir·ya·yāv ud·ya·ta·dha·nuḥ kā·lān·ta·ka·ya·mo·ma·paḥ
- 31
tataḥ prajavanāśvena rathena sa mahārathaḥ / dvāreṇa niryayau tena yatra tau rāmalakṣmaṇau
ta·taḥ pra·ja·va·nāś·ve·na ra·the·na sa ma·hā·ra·thaḥ / dvā·re·ṇa nir·ya·yau te·na yat·ra tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 32
tato naṣṭaprabhaḥ sūryo diśaś ca timirāvṛtāḥ / dvijāś ca nedur ghorāś ca saṃcacāla ca medinī
ta·to naṣ·ṭap·ra·bhaḥ sūr·yo di·śaś ca ti·mi·rā·vṛ·tāḥ / dvi·jāś ca ne·dur gho·rāś ca saṃ·ca·cā·la ca me·di·nī
- 33
vavarṣa rudhiraṃ devaś caskhaluś ca turaṃgamāḥ / dhvajāgre nyapatad gṛdhro vineduś cāśivaṃ śivāḥ
va·var·ṣa ru·dhi·raṃ de·vaś cas·kha·luś ca tu·raṃ·ga·māḥ / dhva·jāg·re nya·pa·tad gṛdh·ro vi·ne·duś cā·śi·vaṃ śi·vāḥ
- 34
nayanaṃ cāsphurad vāmaṃ savyo bāhur akampata / vivarṇavadanaś cāsīt kiṃ cid abhraśyata svaraḥ
na·ya·naṃ cās·phu·rad vā·maṃ sav·yo bā·hur a·kam·pa·ta / vi·var·ṇa·va·da·naś cā·sīt kiṃ cid abh·raś·ya·ta sva·raḥ
- 35
tato niṣpatato yuddhe daśagrīvasya rakṣasaḥ / raṇe nidhanaśaṃsīni rūpāṇy etāni jajñire
ta·to niṣ·pa·ta·to yud·dhe da·śag·rī·vas·ya rak·ṣa·saḥ / ra·ṇe ni·dha·na·śaṃ·sī·ni rū·pāṇy e·tā·ni jaj·ñi·re
- 36
antarikṣāt papātolkā nirghātasamanisvanā / vinedur aśivaṃ gṛdhrā vāyasair anunāditāḥ
an·ta·rik·ṣāt pa·pā·tol·kā nir·ghā·ta·sa·ma·nis·va·nā / vi·ne·dur a·śi·vaṃ gṛdh·rā vā·ya·sair a·nu·nā·di·tāḥ
- 37
etān acintayan ghorān utpātān samupasthitān / niryayau rāvaṇo mohād vadhārthī kālacoditaḥ
e·tān a·cin·ta·yan gho·rān ut·pā·tān sa·mu·pas·thi·tān / nir·ya·yau rā·va·ṇo mo·hād va·dhār·thī kā·la·co·di·taḥ
- 38
teṣāṃ tu rathaghoṣeṇa rākṣasānāṃ mahātmanām / vānarāṇām api camūr yuddhāyaivābhyavartata
te·ṣāṃ tu ra·tha·gho·ṣe·ṇa rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / vā·na·rā·ṇām a·pi ca·mūr yud·dhā·yai·vābh·ya·var·ta·ta
- 39
teṣāṃ sutumulaṃ yuddhaṃ babhūva kapirakṣasām / anyonyam āhvayānānāṃ kruddhānāṃ jayam icchatām
te·ṣāṃ su·tu·mu·laṃ yud·dhaṃ ba·bhū·va ka·pi·rak·ṣa·sām / an·yon·yam āh·va·yā·nā·nāṃ krud·dhā·nāṃ ja·yam ic·cha·tām
- 40
tataḥ kruddho daśagrīvaḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ / vānarāṇām anīkeṣu cakāra kadanaṃ mahat
ta·taḥ krud·dho da·śag·rī·vaḥ śa·raiḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / vā·na·rā·ṇām a·nī·ke·ṣu ca·kā·ra ka·da·naṃ ma·hat
- 41
nikṛttaśirasaḥ ke cid rāvaṇena valīmukhāḥ / nirucchvāsā hatāḥ ke cit ke cit pārśveṣu dāritāḥ / ke cid vibhinnaśirasaḥ ke cic cakṣurvivarjitāḥ
ni·kṛt·ta·śi·ra·saḥ ke cid rā·va·ṇe·na va·lī·mu·khāḥ / ni·ruc·chvā·sā ha·tāḥ ke cit ke cit pār·śve·ṣu dā·ri·tāḥ / ke cid vi·bhin·na·śi·ra·saḥ ke cic cak·ṣur·vi·var·ji·tāḥ
- 42
daśānanaḥ krodhavivṛttanetro yato yato 'bhyeti rathena saṃkhye / tatas tatas tasya śarapravegaṃ soḍhuṃ na śekur hariyūthapās te
da·śā·na·naḥ kro·dha·vi·vṛt·ta·net·ro ya·to ya·to 'bhye·ti ra·the·na saṃkh·ye / ta·tas ta·tas tas·ya śa·rap·ra·ve·gaṃ so·ḍhuṃ na śe·kur ha·ri·yū·tha·pās te
Yuddhakāṇḍa · sarga 84 33 verses
- 1
tathā taiḥ kṛttagātrais tu daśagrīveṇa mārgaṇaiḥ / babhūva vasudhā tatra prakīrṇā haribhir vṛtā
ta·thā taiḥ kṛt·ta·gāt·rais tu da·śag·rī·ve·ṇa mār·ga·ṇaiḥ / ba·bhū·va va·su·dhā tat·ra pra·kīr·ṇā ha·ri·bhir vṛ·tā
- 2
rāvaṇasyāprasahyaṃ taṃ śarasaṃpātam ekataḥ / na śekuḥ sahituṃ dīptaṃ pataṃgā iva pāvakam
rā·va·ṇas·yāp·ra·sah·yaṃ taṃ śa·ra·saṃ·pā·tam e·ka·taḥ / na śe·kuḥ sa·hi·tuṃ dīp·taṃ pa·taṃ·gā i·va pā·va·kam
- 3
te 'rditā niśitair bāṇaiḥ krośanto vipradudruvuḥ / pāvakārciḥsamāviṣṭā dahyamānā yathā gajāḥ
te 'rdi·tā ni·śi·tair bā·ṇaiḥ kro·śan·to vip·ra·dud·ru·vuḥ / pā·va·kār·ciḥ·sa·mā·viṣ·ṭā dah·ya·mā·nā ya·thā ga·jāḥ
- 4
plavaṃgānām anīkāni mahābhrāṇīva mārutaḥ / sa yayau samare tasmin vidhaman rāvaṇaḥ śaraiḥ
pla·vaṃ·gā·nām a·nī·kā·ni ma·hābh·rā·ṇī·va mā·ru·taḥ / sa ya·yau sa·ma·re tas·min vi·dha·man rā·va·ṇaḥ śa·raiḥ
- 5
kadanaṃ tarasā kṛtvā rākṣasendro vanaukasām / āsasāda tato yuddhe rāghavaṃ tvaritas tadā
ka·da·naṃ ta·ra·sā kṛt·vā rāk·ṣa·sen·dro va·nau·ka·sām / ā·sa·sā·da ta·to yud·dhe rā·gha·vaṃ tva·ri·tas ta·dā
- 6
sugrīvas tān kapīn dṛṣṭvā bhagnān vidravato raṇe / gulme suṣeṇaṃ nikṣipya cakre yuddhe drutaṃ manaḥ
sug·rī·vas tān ka·pīn dṛṣ·ṭvā bhag·nān vid·ra·va·to ra·ṇe / gul·me su·ṣe·ṇaṃ nik·ṣip·ya cak·re yud·dhe dru·taṃ ma·naḥ
- 7
ātmanaḥ sadṛśaṃ vīraṃ sa taṃ nikṣipya vānaram / sugrīvo 'bhimukhaḥ śatruṃ pratasthe pādapāyudhaḥ
āt·ma·naḥ sa·dṛ·śaṃ vī·raṃ sa taṃ nik·ṣip·ya vā·na·ram / sug·rī·vo 'bhi·mu·khaḥ śat·ruṃ pra·tas·the pā·da·pā·yu·dhaḥ
- 8
pārśvataḥ pṛṣṭhataś cāsya sarve yūthādhipāḥ svayam / anujahrur mahāśailān vividhāṃś ca mahādrumān
pār·śva·taḥ pṛṣ·ṭha·taś cās·ya sar·ve yū·thā·dhi·pāḥ sva·yam / a·nu·jah·rur ma·hā·śai·lān vi·vi·dhāṃś ca ma·hād·ru·mān
- 9
sa nadan yudhi sugrīvaḥ svareṇa mahatā mahān / pātayan vividhāṃś cānyāñ jaghānottamarākṣasān
sa na·dan yu·dhi sug·rī·vaḥ sva·re·ṇa ma·ha·tā ma·hān / pā·ta·yan vi·vi·dhāṃś cān·yāñ ja·ghā·not·ta·ma·rāk·ṣa·sān
- 10
mamarda ca mahākāyo rākṣasān vānareśvaraḥ / yugāntasamaye vāyuḥ pravṛddhān agamān iva
ma·mar·da ca ma·hā·kā·yo rāk·ṣa·sān vā·na·reś·va·raḥ / yu·gān·ta·sa·ma·ye vā·yuḥ pra·vṛd·dhān a·ga·mān i·va
- 11
rākṣasānām anīkeṣu śailavarṣaṃ vavarṣa ha / aśmavarṣaṃ yathā meghaḥ pakṣisaṃgheṣu kānane
rāk·ṣa·sā·nām a·nī·ke·ṣu śai·la·var·ṣaṃ va·var·ṣa ha / aś·ma·var·ṣaṃ ya·thā me·ghaḥ pak·ṣi·saṃ·ghe·ṣu kā·na·ne
- 12
kapirājavimuktais taiḥ śailavarṣais tu rākṣasāḥ / vikīrṇaśirasaḥ petur nikṛttā iva parvatāḥ
ka·pi·rā·ja·vi·muk·tais taiḥ śai·la·var·ṣais tu rāk·ṣa·sāḥ / vi·kīr·ṇa·śi·ra·saḥ pe·tur ni·kṛt·tā i·va par·va·tāḥ
- 13
atha saṃkṣīyamāṇeṣu rākṣaseṣu samantataḥ / sugrīveṇa prabhagneṣu patatsu vinadatsu ca
a·tha saṃk·ṣī·ya·mā·ṇe·ṣu rāk·ṣa·se·ṣu sa·man·ta·taḥ / sug·rī·ve·ṇa pra·bhag·ne·ṣu pa·tat·su vi·na·dat·su ca
- 14
virūpākṣaḥ svakaṃ nāma dhanvī viśrāvya rākṣasaḥ / rathād āplutya durdharṣo gajaskandham upāruhat
vi·rū·pāk·ṣaḥ sva·kaṃ nā·ma dhan·vī viś·rāv·ya rāk·ṣa·saḥ / ra·thād āp·lut·ya dur·dhar·ṣo ga·jas·kan·dham u·pā·ru·hat
- 15
sa taṃ dviradam āruhya virūpākṣo mahārathaḥ / vinadan bhīmanirhrālaṃ vānarān abhyadhāvata
sa taṃ dvi·ra·dam ā·ruh·ya vi·rū·pāk·ṣo ma·hā·ra·thaḥ / vi·na·dan bhī·ma·nir·hrā·laṃ vā·na·rān abh·ya·dhā·va·ta
- 16
sugrīve sa śarān ghorān visasarja camūmukhe / sthāpayām āsā codvignān rākṣasān saṃpraharṣayan
sug·rī·ve sa śa·rān gho·rān vi·sa·sar·ja ca·mū·mu·khe / sthā·pa·yām ā·sā cod·vig·nān rāk·ṣa·sān saṃp·ra·har·ṣa·yan
- 17
so 'tividdhaḥ śitair bāṇaiḥ kapīndras tena rakṣasā / cukrodha ca mahākrodho vadhe cāsya mano dadhe
so 'ti·vid·dhaḥ śi·tair bā·ṇaiḥ ka·pīn·dras te·na rak·ṣa·sā / cuk·ro·dha ca ma·hāk·ro·dho va·dhe cās·ya ma·no da·dhe
- 18
tataḥ pādapam uddhṛtya śūraḥ saṃpradhane hariḥ / abhipatya jaghānāsya pramukhe taṃ mahāgajam
ta·taḥ pā·da·pam ud·dhṛt·ya śū·raḥ saṃp·ra·dha·ne ha·riḥ / a·bhi·pat·ya ja·ghā·nās·ya pra·mu·khe taṃ ma·hā·ga·jam
- 19
sa tu prahārābhihataḥ sugrīveṇa mahāgajaḥ / apāsarpad dhanurmātraṃ niṣasāda nanāda ca
sa tu pra·hā·rā·bhi·ha·taḥ sug·rī·ve·ṇa ma·hā·ga·jaḥ / a·pā·sar·pad dha·nur·māt·raṃ ni·ṣa·sā·da na·nā·da ca
- 20
gajāt tu mathitāt tūrṇam apakramya sa vīryavān / rākṣaso 'bhimukhaḥ śatruṃ pratyudgamya tataḥ kapim
ga·jāt tu ma·thi·tāt tūr·ṇam a·pak·ram·ya sa vīr·ya·vān / rāk·ṣa·so 'bhi·mu·khaḥ śat·ruṃ prat·yud·gam·ya ta·taḥ ka·pim
- 21
ārṣabhaṃ carmakhaḍgaṃ ca pragṛhya laghuvikramaḥ / bhartsayann iva sugrīvam āsasāda vyavasthitam
ār·ṣa·bhaṃ car·ma·khaḍ·gaṃ ca pra·gṛh·ya la·ghu·vik·ra·maḥ / bhar·tsa·yann i·va sug·rī·vam ā·sa·sā·da vya·vas·thi·tam
- 22
sa hi tasyābhisaṃkruddhaḥ pragṛhya mahatīṃ śilām / virūpākṣāya cikṣepa sugrīvo jaladopamām
sa hi tas·yā·bhi·saṃk·rud·dhaḥ pra·gṛh·ya ma·ha·tīṃ śi·lām / vi·rū·pāk·ṣā·ya cik·ṣe·pa sug·rī·vo ja·la·do·pa·mām
- 23
sa tāṃ śilām āpatantīṃ dṛṣṭvā rākṣasapuṃgavaḥ / apakramya suvikrāntaḥ khaḍgena prāharat tadā
sa tāṃ śi·lām ā·pa·tan·tīṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / a·pak·ram·ya su·vik·rān·taḥ khaḍ·ge·na prā·ha·rat ta·dā
- 24
tena khaḍgena saṃkruddhaḥ sugrīvasya camūmukhe / kavacaṃ pātayām āsa sa khaḍgābhihato 'patat
te·na khaḍ·ge·na saṃk·rud·dhaḥ sug·rī·vas·ya ca·mū·mu·khe / ka·va·caṃ pā·ta·yām ā·sa sa khaḍ·gā·bhi·ha·to 'pa·tat
- 25
sa samutthāya patitaḥ kapis tasya vyasarjayat / talaprahāram aśaneḥ samānaṃ bhīmanisvanam
sa sa·mut·thā·ya pa·ti·taḥ ka·pis tas·ya vya·sar·ja·yat / ta·lap·ra·hā·ram a·śa·neḥ sa·mā·naṃ bhī·ma·nis·va·nam
- 26
talaprahāraṃ tad rakṣaḥ sugrīveṇa samudyatam / naipuṇyān mocayitvainaṃ muṣṭinorasy atāḍayat
ta·lap·ra·hā·raṃ tad rak·ṣaḥ sug·rī·ve·ṇa sa·mud·ya·tam / nai·puṇ·yān mo·ca·yit·vai·naṃ muṣ·ṭi·no·rasy a·tā·ḍa·yat
- 27
tatas tu saṃkruddhataraḥ sugrīvo vānareśvaraḥ / mokṣitaṃ cātmano dṛṣṭvā prahāraṃ tena rakṣasā
ta·tas tu saṃk·rud·dha·ta·raḥ sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ / mok·ṣi·taṃ cāt·ma·no dṛṣ·ṭvā pra·hā·raṃ te·na rak·ṣa·sā
- 28
sa dadarśāntaraṃ tasya virūpākṣasya vānaraḥ / tato nyapātayat krodhāc chaṅkhadeśe mahātalam
sa da·dar·śān·ta·raṃ tas·ya vi·rū·pāk·ṣas·ya vā·na·raḥ / ta·to nya·pā·ta·yat kro·dhāc chaṅ·kha·de·śe ma·hā·ta·lam
- 29
mahendrāśanikalpena talenābhihataḥ kṣitau / papāta rudhiraklinnaḥ śoṇitaṃ sa samudvaman
ma·hen·drā·śa·ni·kal·pe·na ta·le·nā·bhi·ha·taḥ kṣi·tau / pa·pā·ta ru·dhi·rak·lin·naḥ śo·ṇi·taṃ sa sa·mud·va·man
- 30
vivṛttanayanaṃ krodhāt saphenarudhirāplutam / dadṛśus te virūpākṣaṃ virūpākṣataraṃ kṛtam
vi·vṛt·ta·na·ya·naṃ kro·dhāt sa·phe·na·ru·dhi·rāp·lu·tam / da·dṛ·śus te vi·rū·pāk·ṣaṃ vi·rū·pāk·ṣa·ta·raṃ kṛ·tam
- 31
sphurantaṃ parivarjantaṃ pārśvena rudhirokṣitam / karuṇaṃ ca vinardāntaṃ dadṛśuḥ kapayo ripum
sphu·ran·taṃ pa·ri·var·jan·taṃ pār·śve·na ru·dhi·rok·ṣi·tam / ka·ru·ṇaṃ ca vi·nar·dān·taṃ da·dṛ·śuḥ ka·pa·yo ri·pum
- 32
tathā tu tau saṃyati saṃprayuktau tarasvinau vānararākṣasānām / balārṇavau sasvanatuḥ sabhīmaṃ mahārṇavau dvāv iva bhinnavelau
ta·thā tu tau saṃ·ya·ti saṃp·ra·yuk·tau ta·ras·vi·nau vā·na·ra·rāk·ṣa·sā·nām / ba·lār·ṇa·vau sas·va·na·tuḥ sa·bhī·maṃ ma·hār·ṇa·vau dvāv i·va bhin·na·ve·lau
- 33
vināśitaṃ prekṣya virūpanetraṃ mahābalaṃ taṃ haripārthivena / balaṃ samastaṃ kapirākṣasānām unmattagaṅgāpratimaṃ babhūva
vi·nā·śi·taṃ prek·ṣya vi·rū·pa·net·raṃ ma·hā·ba·laṃ taṃ ha·ri·pār·thi·ve·na / ba·laṃ sa·mas·taṃ ka·pi·rāk·ṣa·sā·nām un·mat·ta·gaṅ·gāp·ra·ti·maṃ ba·bhū·va
Yuddhakāṇḍa · sarga 85 29 verses
- 1
hanyamāne bale tūrṇam anyonyaṃ te mahāmṛdhe / sarasīva mahāgharme sūpakṣīṇe babhūvatuḥ
han·ya·mā·ne ba·le tūr·ṇam an·yon·yaṃ te ma·hā·mṛ·dhe / sa·ra·sī·va ma·hā·ghar·me sū·pak·ṣī·ṇe ba·bhū·va·tuḥ
- 2
svabalasya vighātena virūpākṣavadhena ca / babhūva dviguṇaṃ kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
sva·ba·las·ya vi·ghā·te·na vi·rū·pāk·ṣa·va·dhe·na ca / ba·bhū·va dvi·gu·ṇaṃ krud·dho rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 3
prakṣīṇaṃ tu balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ valīmukhaiḥ / babhūvāsya vyathā yuddhe prekṣya daivaviparyayam
prak·ṣī·ṇaṃ tu ba·laṃ dṛṣ·ṭvā vadh·ya·mā·naṃ va·lī·mu·khaiḥ / ba·bhū·vās·ya vya·thā yud·dhe prek·ṣya dai·va·vi·par·ya·yam
- 4
uvāca ca samīpasthaṃ mahodaram ariṃdamam / asmin kāle mahābāho jayāśā tvayi me sthitā
u·vā·ca ca sa·mī·pas·thaṃ ma·ho·da·ram a·riṃ·da·mam / as·min kā·le ma·hā·bā·ho ja·yā·śā tva·yi me sthi·tā
- 5
jahi śatrucamūṃ vīra darśayādya parākramam / bhartṛpiṇḍasya kālo 'yaṃ nirveṣṭuṃ sādhu yudhyatām
ja·hi śat·ru·ca·mūṃ vī·ra dar·śa·yād·ya pa·rāk·ra·mam / bhar·tṛ·piṇ·ḍas·ya kā·lo 'yaṃ nir·veṣ·ṭuṃ sā·dhu yudh·ya·tām
- 6
evam uktas tathety uktvā rākṣasendraṃ mahodaraḥ / praviveśārisenāṃ sa pataṃga iva pāvakam
e·vam uk·tas ta·thety uk·tvā rāk·ṣa·sen·draṃ ma·ho·da·raḥ / pra·vi·ve·śā·ri·se·nāṃ sa pa·taṃ·ga i·va pā·va·kam
- 7
tataḥ sa kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ mahābalaḥ / bhartṛvākyena tejasvī svena vīryeṇa coditaḥ
ta·taḥ sa ka·da·naṃ cak·re vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ba·laḥ / bhar·tṛ·vāk·ye·na te·jas·vī sve·na vīr·ye·ṇa co·di·taḥ
- 8
prabhagnāṃ samare dṛṣṭvā vānarāṇāṃ mahācamūm / abhidudrāva sugrīvo mahodaram anantaram
pra·bhag·nāṃ sa·ma·re dṛṣ·ṭvā vā·na·rā·ṇāṃ ma·hā·ca·mūm / a·bhi·dud·rā·va sug·rī·vo ma·ho·da·ram a·nan·ta·ram
- 9
pragṛhya vipulāṃ ghorāṃ mahīdharasamāṃ śilām / cikṣepa ca mahātejās tad vadhāya harīśvaraḥ
pra·gṛh·ya vi·pu·lāṃ gho·rāṃ ma·hī·dha·ra·sa·māṃ śi·lām / cik·ṣe·pa ca ma·hā·te·jās tad va·dhā·ya ha·rīś·va·raḥ
- 10
tām āpatantīṃ sahasā śilāṃ dṛṣṭvā mahodaraḥ / asaṃbhrāntas tato bāṇair nirbibheda durāsadām
tām ā·pa·tan·tīṃ sa·ha·sā śi·lāṃ dṛṣ·ṭvā ma·ho·da·raḥ / a·saṃbh·rān·tas ta·to bā·ṇair nir·bi·bhe·da du·rā·sa·dām
- 11
rakṣasā tena bāṇaughair nikṛttā sā sahasradhā / nipapāta śilā bhūmau gṛdhracakram ivākulam
rak·ṣa·sā te·na bā·ṇau·ghair ni·kṛt·tā sā sa·has·ra·dhā / ni·pa·pā·ta śi·lā bhū·mau gṛdh·ra·cak·ram i·vā·ku·lam
- 12
tāṃ tu bhinnāṃ śilāṃ dṛṣṭvā sugrīvaḥ krodhamūrchitaḥ / sālam utpāṭya cikṣepa rakṣase raṇamūrdhani / śaraiś ca vidadārainaṃ śūraḥ parapuraṃjayaḥ
tāṃ tu bhin·nāṃ śi·lāṃ dṛṣ·ṭvā sug·rī·vaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / sā·lam ut·pāṭ·ya cik·ṣe·pa rak·ṣa·se ra·ṇa·mūr·dha·ni / śa·raiś ca vi·da·dā·rai·naṃ śū·raḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ
- 13
sa dadarśa tataḥ kruddhaḥ parighaṃ patitaṃ bhuvi / āvidhya tu sa taṃ dīptaṃ parighaṃ tasya darśayan / parighāgreṇa vegena jaghānāsya hayottamān
sa da·dar·śa ta·taḥ krud·dhaḥ pa·ri·ghaṃ pa·ti·taṃ bhu·vi / ā·vidh·ya tu sa taṃ dīp·taṃ pa·ri·ghaṃ tas·ya dar·śa·yan / pa·ri·ghāg·re·ṇa ve·ge·na ja·ghā·nās·ya ha·yot·ta·mān
- 14
tasmād dhatahayād vīraḥ so 'vaplutya mahārathāt / gadāṃ jagrāha saṃkruddho rākṣaso 'tha mahodaraḥ
tas·mād dha·ta·ha·yād vī·raḥ so 'vap·lut·ya ma·hā·ra·thāt / ga·dāṃ jag·rā·ha saṃk·rud·dho rāk·ṣa·so 'tha ma·ho·da·raḥ
- 15
gadāparighahastau tau yudhi vīrau samīyatuḥ / nardantau govṛṣaprakhyau ghanāv iva savidyutau
ga·dā·pa·ri·gha·has·tau tau yu·dhi vī·rau sa·mī·ya·tuḥ / nar·dan·tau go·vṛ·ṣap·rakh·yau gha·nāv i·va sa·vid·yu·tau
- 16
ājaghāna gadāṃ tasya parigheṇa harīśvaraḥ / papāta sa gadodbhinnaḥ parighas tasya bhūtale
ā·ja·ghā·na ga·dāṃ tas·ya pa·ri·ghe·ṇa ha·rīś·va·raḥ / pa·pā·ta sa ga·dod·bhin·naḥ pa·ri·ghas tas·ya bhū·ta·le
- 17
tato jagrāha tejasvī sugrīvo vasudhātalāt / āyasaṃ musalaṃ ghoraṃ sarvato hemabhūṣitam
ta·to jag·rā·ha te·jas·vī sug·rī·vo va·su·dhā·ta·lāt / ā·ya·saṃ mu·sa·laṃ gho·raṃ sar·va·to he·ma·bhū·ṣi·tam
- 18
taṃ samudyamya cikṣepa so 'py anyāṃ vyākṣipad gadām / bhinnāv anyonyam āsādya petatur dharaṇītale
taṃ sa·mud·yam·ya cik·ṣe·pa so 'py an·yāṃ vyāk·ṣi·pad ga·dām / bhin·nāv an·yon·yam ā·sād·ya pe·ta·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 19
tato bhagnapraharaṇau muṣṭibhyāṃ tau samīyatuḥ / tejobalasamāviṣṭau dīptāv iva hutāśanau
ta·to bhag·nap·ra·ha·ra·ṇau muṣ·ṭibh·yāṃ tau sa·mī·ya·tuḥ / te·jo·ba·la·sa·mā·viṣ·ṭau dīp·tāv i·va hu·tā·śa·nau
- 20
jaghnatus tau tadānyonyaṃ nedatuś ca punaḥ punaḥ / talaiś cānyonyam āhatya petatur dharaṇītale
jagh·na·tus tau ta·dān·yon·yaṃ ne·da·tuś ca pu·naḥ pu·naḥ / ta·laiś cān·yon·yam ā·hat·ya pe·ta·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 21
utpetatus tatas tūrṇaṃ jaghnatuś ca parasparam / bhujaiś cikṣepatur vīrāv anyonyam aparājitau
ut·pe·ta·tus ta·tas tūr·ṇaṃ jagh·na·tuś ca pa·ras·pa·ram / bhu·jaiś cik·ṣe·pa·tur vī·rāv an·yon·yam a·pa·rā·ji·tau
- 22
ājahāra tadā khaḍgam adūraparivartinam / rākṣasaś carmaṇā sārdhaṃ mahāvego mahodaraḥ
ā·ja·hā·ra ta·dā khaḍ·gam a·dū·ra·pa·ri·var·ti·nam / rāk·ṣa·saś car·ma·ṇā sār·dhaṃ ma·hā·ve·go ma·ho·da·raḥ
- 23
tathaiva ca mahākhaḍgaṃ carmaṇā patitaṃ saha / jagrāha vānaraśreṣṭhaḥ sugrīvo vegavattaraḥ
ta·thai·va ca ma·hā·khaḍ·gaṃ car·ma·ṇā pa·ti·taṃ sa·ha / jag·rā·ha vā·na·raś·reṣ·ṭhaḥ sug·rī·vo ve·ga·vat·ta·raḥ
- 24
tau tu roṣaparītāṅgau nardantāv abhyadhāvatām / udyatāsī raṇe hṛṣṭau yudhi śastraviśāradau
tau tu ro·ṣa·pa·rī·tāṅ·gau nar·dan·tāv abh·ya·dhā·va·tām / ud·ya·tā·sī ra·ṇe hṛṣ·ṭau yu·dhi śas·tra·vi·śā·ra·dau
- 25
dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ cobhau tau tūrṇaṃ saṃparīyatuḥ / anyonyam abhisaṃkruddhau jaye praṇihitāv ubhau
dak·ṣi·ṇaṃ maṇ·ḍa·laṃ co·bhau tau tūr·ṇaṃ saṃ·pa·rī·ya·tuḥ / an·yon·yam a·bhi·saṃk·rud·dhau ja·ye pra·ṇi·hi·tāv u·bhau
- 26
sa tu śūro mahāvego vīryaślāghī mahodaraḥ / mahācarmaṇi taṃ khaḍgaṃ pātayām āsa durmatiḥ
sa tu śū·ro ma·hā·ve·go vīr·yaś·lā·ghī ma·ho·da·raḥ / ma·hā·car·ma·ṇi taṃ khaḍ·gaṃ pā·ta·yām ā·sa dur·ma·tiḥ
- 27
lagnam utkarṣataḥ khaḍgaṃ khaḍgena kapikuñjaraḥ / jahāra saśiras trāṇaṃ kuṇḍalopahitaṃ śiraḥ
lag·nam ut·kar·ṣa·taḥ khaḍ·gaṃ khaḍ·ge·na ka·pi·kuñ·ja·raḥ / ja·hā·ra sa·śi·ras trā·ṇaṃ kuṇ·ḍa·lo·pa·hi·taṃ śi·raḥ
- 28
nikṛttaśirasas tasya patitasya mahītale / tad balaṃ rākṣasendrasya dṛṣṭvā tatra na tiṣṭhati
ni·kṛt·ta·śi·ra·sas tas·ya pa·ti·tas·ya ma·hī·ta·le / tad ba·laṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya dṛṣ·ṭvā tat·ra na tiṣ·ṭha·ti
- 29
hatvā taṃ vānaraiḥ sārdhaṃ nanāda mudito hariḥ / cukrodha ca daśagrīvo babhau hṛṣṭaś ca rāghavaḥ
hat·vā taṃ vā·na·raiḥ sār·dhaṃ na·nā·da mu·di·to ha·riḥ / cuk·ro·dha ca da·śag·rī·vo ba·bhau hṛṣ·ṭaś ca rā·gha·vaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 86 23 verses
- 1
mahodare tu nihate mahāpārśvo mahābalaḥ / aṅgadasya camūṃ bhīmāṃ kṣobhayām āsa sāyakaiḥ
ma·ho·da·re tu ni·ha·te ma·hā·pār·śvo ma·hā·ba·laḥ / aṅ·ga·das·ya ca·mūṃ bhī·māṃ kṣo·bha·yām ā·sa sā·ya·kaiḥ
- 2
sa vānarāṇāṃ mukhyānām uttamāṅgāni sarvaśaḥ / pātayām āsa kāyebhyaḥ phalaṃ vṛntād ivānilaḥ
sa vā·na·rā·ṇāṃ mukh·yā·nām ut·ta·māṅ·gā·ni sar·va·śaḥ / pā·ta·yām ā·sa kā·yebh·yaḥ pha·laṃ vṛn·tād i·vā·ni·laḥ
- 3
keṣāṃ cid iṣubhir bāhūn skandhāṃś cicheda rākṣasaḥ / vānarāṇāṃ susaṃkruddhaḥ pārśvaṃ keṣāṃ vyadārayat
ke·ṣāṃ cid i·ṣu·bhir bā·hūn skan·dhāṃś ci·che·da rāk·ṣa·saḥ / vā·na·rā·ṇāṃ su·saṃk·rud·dhaḥ pār·śvaṃ ke·ṣāṃ vya·dā·ra·yat
- 4
te 'rditā bāṇavarṣeṇa mahāpārśvena vānarāḥ / viṣādavimukhāḥ sarve babhūvur gatacetasaḥ
te 'rdi·tā bā·ṇa·var·ṣe·ṇa ma·hā·pār·śve·na vā·na·rāḥ / vi·ṣā·da·vi·mu·khāḥ sar·ve ba·bhū·vur ga·ta·ce·ta·saḥ
- 5
nirīkṣya balam udvignam aṅgado rākṣasārditam / vegaṃ cakre mahābāhuḥ samudra iva parvaṇi
ni·rīk·ṣya ba·lam ud·vig·nam aṅ·ga·do rāk·ṣa·sār·di·tam / ve·gaṃ cak·re ma·hā·bā·huḥ sa·mud·ra i·va par·va·ṇi
- 6
āyasaṃ parighaṃ gṛhya sūryaraśmisamaprabham / samare vānaraśreṣṭho mahāpārśve nyapātayat
ā·ya·saṃ pa·ri·ghaṃ gṛh·ya sūr·ya·raś·mi·sa·map·ra·bham / sa·ma·re vā·na·raś·reṣ·ṭho ma·hā·pār·śve nya·pā·ta·yat
- 7
sa tu tena prahāreṇa mahāpārśvo vicetanaḥ / sasūtaḥ syandanāt tasmād visaṃjñaḥ prāpatad bhuvi
sa tu te·na pra·hā·re·ṇa ma·hā·pār·śvo vi·ce·ta·naḥ / sa·sū·taḥ syan·da·nāt tas·mād vi·saṃj·ñaḥ prā·pa·tad bhu·vi
- 8
sarkṣarājas tu tejasvī nīlāñjanacayopamaḥ / niṣpatya sumahāvīryaḥ svād yūthān meghasaṃnibhāt
sar·kṣa·rā·jas tu te·jas·vī nī·lāñ·ja·na·ca·yo·pa·maḥ / niṣ·pat·ya su·ma·hā·vīr·yaḥ svād yū·thān me·gha·saṃ·ni·bhāt
- 9
pragṛhya giriśṛṅgābhāṃ kruddhaḥ sa vipulāṃ śilām / aśvāñ jaghāna tarasā syandanaṃ ca babhañja tam
pra·gṛh·ya gi·ri·śṛṅ·gā·bhāṃ krud·dhaḥ sa vi·pu·lāṃ śi·lām / aś·vāñ ja·ghā·na ta·ra·sā syan·da·naṃ ca ba·bhañ·ja tam
- 10
muhūrtāl labdhasaṃjñas tu mahāpārśvo mahābalaḥ / aṅgadaṃ bahubhir bāṇair bhūyas taṃ pratyavidhyata
mu·hūr·tāl lab·dha·saṃj·ñas tu ma·hā·pār·śvo ma·hā·ba·laḥ / aṅ·ga·daṃ ba·hu·bhir bā·ṇair bhū·yas taṃ prat·ya·vidh·ya·ta
- 11
jāmbavantaṃ tribhir bāṇair ājaghāna stanāntare / ṛkṣarājaṃ gavākṣaṃ ca jaghāna bahubhiḥ śaraiḥ
jām·ba·van·taṃ tri·bhir bā·ṇair ā·ja·ghā·na sta·nān·ta·re / ṛk·ṣa·rā·jaṃ ga·vāk·ṣaṃ ca ja·ghā·na ba·hu·bhiḥ śa·raiḥ
- 12
gavākṣaṃ jāmbavantaṃ ca sa dṛṣṭvā śarapīḍitau / jagrāha parighaṃ ghoram aṅgadaḥ krodhamūrchitaḥ
ga·vāk·ṣaṃ jām·ba·van·taṃ ca sa dṛṣ·ṭvā śa·ra·pī·ḍi·tau / jag·rā·ha pa·ri·ghaṃ gho·ram aṅ·ga·daḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ
- 13
tasyāṅgadaḥ prakupito rākṣasasya tam āyasaṃ / dūrasthitasya parighaṃ raviraśmisamaprabham
tas·yāṅ·ga·daḥ pra·ku·pi·to rāk·ṣa·sas·ya tam ā·ya·saṃ / dū·ras·thi·tas·ya pa·ri·ghaṃ ra·vi·raś·mi·sa·map·ra·bham
- 14
dvābhyāṃ bhujābhyāṃ saṃgṛhya bhrāmayitvā ca vegavān / mahāpārśvāya cikṣepa vadhārthaṃ vālinaḥ sutaḥ
dvābh·yāṃ bhu·jābh·yāṃ saṃ·gṛh·ya bhrā·ma·yit·vā ca ve·ga·vān / ma·hā·pār·śvā·ya cik·ṣe·pa va·dhār·thaṃ vā·li·naḥ su·taḥ
- 15
sa tu kṣipto balavatā parighas tasya rakṣasaḥ / dhanuś ca saśaraṃ hastāc chirastraṃ cāpy apātayat
sa tu kṣip·to ba·la·va·tā pa·ri·ghas tas·ya rak·ṣa·saḥ / dha·nuś ca sa·śa·raṃ has·tāc chi·ras·traṃ cāpy a·pā·ta·yat
- 16
taṃ samāsādya vegena vāliputraḥ pratāpavān / talenābhyahanat kruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale
taṃ sa·mā·sād·ya ve·ge·na vā·li·put·raḥ pra·tā·pa·vān / ta·le·nābh·ya·ha·nat krud·dhaḥ kar·ṇa·mū·le sa·kuṇ·ḍa·le
- 17
sa tu kruddho mahāvego mahāpārśvo mahādyutiḥ / kareṇaikena jagrāha sumahāntaṃ paraśvadham
sa tu krud·dho ma·hā·ve·go ma·hā·pār·śvo ma·hād·yu·tiḥ / ka·re·ṇai·ke·na jag·rā·ha su·ma·hān·taṃ pa·raś·va·dham
- 18
taṃ tailadhautaṃ vimalaṃ śailasāramayaṃ dṛḍham / rākṣasaḥ paramakruddho vāliputre nyapātayat
taṃ tai·la·dhau·taṃ vi·ma·laṃ śai·la·sā·ra·ma·yaṃ dṛ·ḍham / rāk·ṣa·saḥ pa·ra·mak·rud·dho vā·li·put·re nya·pā·ta·yat
- 19
tena vāmāṃsaphalake bhṛśaṃ pratyavapātitam / aṅgado mokṣayām āsa saroṣaḥ sa paraśvadham
te·na vā·māṃ·sa·pha·la·ke bhṛ·śaṃ prat·ya·va·pā·ti·tam / aṅ·ga·do mok·ṣa·yām ā·sa sa·ro·ṣaḥ sa pa·raś·va·dham
- 20
sa vīro vajrasaṃkāśam aṅgado muṣṭim ātmanaḥ / saṃvartayan susaṃkruddhaḥ pitus tulyaparākramaḥ
sa vī·ro vaj·ra·saṃ·kā·śam aṅ·ga·do muṣ·ṭim āt·ma·naḥ / saṃ·var·ta·yan su·saṃk·rud·dhaḥ pi·tus tul·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 21
rākṣasasya stanābhyāśe marmajño hṛdayaṃ prati / indrāśanisamasparśaṃ sa muṣṭiṃ vinyapātayat
rāk·ṣa·sas·ya sta·nābh·yā·śe mar·maj·ño hṛ·da·yaṃ pra·ti / in·drā·śa·ni·sa·mas·par·śaṃ sa muṣ·ṭiṃ vin·ya·pā·ta·yat
- 22
tena tasya nipātena rākṣasasya mahāmṛdhe / paphāla hṛdayaṃ cāśu sa papāta hato bhuvi
te·na tas·ya ni·pā·te·na rāk·ṣa·sas·ya ma·hā·mṛ·dhe / pa·phā·la hṛ·da·yaṃ cā·śu sa pa·pā·ta ha·to bhu·vi
- 23
tasmin nipatite bhūmau tat sainyaṃ saṃpracukṣubhe / abhavac ca mahān krodhaḥ samare rāvaṇasya tu
tas·min ni·pa·ti·te bhū·mau tat sain·yaṃ saṃp·ra·cuk·ṣu·bhe / a·bha·vac ca ma·hān kro·dhaḥ sa·ma·re rā·va·ṇas·ya tu
Yuddhakāṇḍa · sarga 87 47 verses
- 1
mahodaramahāpārśvau hatau dṛṣṭvā tu rākṣasau / tasmiṃś ca nihate vīre virūpākṣe mahābale
ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śvau ha·tau dṛṣ·ṭvā tu rāk·ṣa·sau / tas·miṃś ca ni·ha·te vī·re vi·rū·pāk·ṣe ma·hā·ba·le
- 2
āviveśa mahān krodho rāvaṇaṃ tu mahāmṛdhe / sūtaṃ saṃcodayām āsa vākyaṃ cedam uvāca ha
ā·vi·ve·śa ma·hān kro·dho rā·va·ṇaṃ tu ma·hā·mṛ·dhe / sū·taṃ saṃ·co·da·yām ā·sa vāk·yaṃ ce·dam u·vā·ca ha
- 3
nihatānām amātyānāṃ ruddhasya nagarasya ca / duḥkham eṣo 'paneṣyāmi hatvā tau rāmalakṣmaṇau
ni·ha·tā·nām a·māt·yā·nāṃ rud·dhas·ya na·ga·ras·ya ca / duḥ·kham e·ṣo 'pa·neṣ·yā·mi hat·vā tau rā·ma·lak·ṣma·ṇau
- 4
rāmavṛkṣaṃ raṇe hanmi sītāpuṣpaphalapradam / praśākhā yasya sugrīvo jāmbavān kumudo nalaḥ
rā·ma·vṛk·ṣaṃ ra·ṇe han·mi sī·tā·puṣ·pa·pha·lap·ra·dam / pra·śā·khā yas·ya sug·rī·vo jām·ba·vān ku·mu·do na·laḥ
- 5
sa diśo daśa ghoṣeṇa rathasyātiratho mahān / nādayan prayayau tūrṇaṃ rāghavaṃ cābhyavartata
sa di·śo da·śa gho·ṣe·ṇa ra·thas·yā·ti·ra·tho ma·hān / nā·da·yan pra·ya·yau tūr·ṇaṃ rā·gha·vaṃ cābh·ya·var·ta·ta
- 6
pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā / saṃcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā
pū·ri·tā te·na śab·de·na sa·na·dī·gi·ri·kā·na·nā / saṃ·ca·cā·la ma·hī sar·vā sa·va·rā·ha·mṛ·gad·vi·pā
- 7
tāmasaṃ sumahāghoraṃ cakārāstraṃ sudāruṇam / nirdadāha kapīn sarvāṃs te prapetuḥ samantataḥ
tā·ma·saṃ su·ma·hā·gho·raṃ ca·kā·rās·traṃ su·dā·ru·ṇam / nir·da·dā·ha ka·pīn sar·vāṃs te pra·pe·tuḥ sa·man·ta·taḥ
- 8
tāny anīkāny anekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ / dṛṣṭvā bhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ
tāny a·nī·kāny a·ne·kā·ni rā·va·ṇas·ya śa·rot·ta·maiḥ / dṛṣ·ṭvā bhag·nā·ni śa·ta·śo rā·gha·vaḥ par·ya·vas·thi·taḥ
- 9
sa dadarśa tato rāmaṃ tiṣṭhantam aparājitam / lakṣmaṇena saha bhrātrā viṣṇunā vāsavaṃ yathā
sa da·dar·śa ta·to rā·maṃ tiṣ·ṭhan·tam a·pa·rā·ji·tam / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā viṣ·ṇu·nā vā·sa·vaṃ ya·thā
- 10
ālikhantam ivākāśam avaṣṭabhya mahad dhanuḥ / padmapatraviśālākṣaṃ dīrghabāhum ariṃdamam
ā·li·khan·tam i·vā·kā·śam a·vaṣ·ṭabh·ya ma·had dha·nuḥ / pad·ma·pat·ra·vi·śā·lāk·ṣaṃ dīr·gha·bā·hum a·riṃ·da·mam
- 11
vānarāṃś ca raṇe bhagnān āpatantaṃ ca rāvaṇam / samīkṣya rāghavo hṛṣṭo madhye jagrāha kārmukam
vā·na·rāṃś ca ra·ṇe bhag·nān ā·pa·tan·taṃ ca rā·va·ṇam / sa·mīk·ṣya rā·gha·vo hṛṣ·ṭo madh·ye jag·rā·ha kār·mu·kam
- 12
visphārayitum ārebhe tataḥ sa dhanur uttamam / mahāvegaṃ mahānādaṃ nirbhindann iva medinīm
vis·phā·ra·yi·tum ā·re·bhe ta·taḥ sa dha·nur ut·ta·mam / ma·hā·ve·gaṃ ma·hā·nā·daṃ nir·bhin·dann i·va me·di·nīm
- 13
tayoḥ śarapathaṃ prāpya rāvaṇo rājaputrayoḥ / sa babhūva yathā rāhuḥ samīpe śaśisūryayoḥ
ta·yoḥ śa·ra·pa·thaṃ prāp·ya rā·va·ṇo rā·ja·put·ra·yoḥ / sa ba·bhū·va ya·thā rā·huḥ sa·mī·pe śa·śi·sūr·ya·yoḥ
- 14
rāvaṇasya ca bāṇaughai rāmavispharitena ca / śabdena rākṣasās tena petuś ca śataśas tadā
rā·va·ṇas·ya ca bā·ṇau·ghai rā·ma·vis·pha·ri·te·na ca / śab·de·na rāk·ṣa·sās te·na pe·tuś ca śa·ta·śas ta·dā
- 15
tam icchan prathamaṃ yoddhuṃ lakṣmaṇo niśitaiḥ śaraiḥ / mumoca dhanur āyamya śarān agniśikhopamān
tam ic·chan pra·tha·maṃ yod·dhuṃ lak·ṣma·ṇo ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / mu·mo·ca dha·nur ā·yam·ya śa·rān ag·ni·śi·kho·pa·mān
- 16
tān muktamātrān ākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā / bāṇān bāṇair mahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat
tān muk·ta·māt·rān ā·kā·śe lak·ṣma·ṇe·na dha·nuṣ·ma·tā / bā·ṇān bā·ṇair ma·hā·te·jā rā·va·ṇaḥ prat·ya·vā·ra·yat
- 17
ekam ekena bāṇena tribhis trīn daśabhir daśa / lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam
e·kam e·ke·na bā·ṇe·na tri·bhis trīn da·śa·bhir da·śa / lak·ṣma·ṇas·ya pra·cic·che·da dar·śa·yan pā·ṇi·lā·gha·vam
- 18
abhyatikramya saumitriṃ rāvaṇaḥ samitiṃjayaḥ / āsasāda tato rāmaṃ sthitaṃ śailam ivācalam
abh·ya·tik·ram·ya sau·mit·riṃ rā·va·ṇaḥ sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / ā·sa·sā·da ta·to rā·maṃ sthi·taṃ śai·lam i·vā·ca·lam
- 19
sa saṃkhye rāmam āsādya krodhasaṃraktalocanaḥ / vyasṛjac charavarṣāni rāvaṇo rāghavopari
sa saṃkh·ye rā·mam ā·sād·ya kro·dha·saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / vya·sṛ·jac cha·ra·var·ṣā·ni rā·va·ṇo rā·gha·vo·pa·ri
- 20
śaradhārās tato rāmo rāvaṇasya dhanuścyutāḥ / dṛṣṭvaivāpatitāḥ śīghraṃ bhallāñ jagrāha satvaram
śa·ra·dhā·rās ta·to rā·mo rā·va·ṇas·ya dha·nuś·cyu·tāḥ / dṛṣ·ṭvai·vā·pa·ti·tāḥ śīgh·raṃ bhal·lāñ jag·rā·ha sat·va·ram
- 21
tāñ śaraughāṃs tato bhallais tīkṣṇaiś ciccheda rāghavaḥ / dīpyamānān mahāvegān kruddhān āśīviṣān iva
tāñ śa·rau·ghāṃs ta·to bhal·lais tīk·ṣṇaiś cic·che·da rā·gha·vaḥ / dīp·ya·mā·nān ma·hā·ve·gān krud·dhān ā·śī·vi·ṣān i·va
- 22
rāghavo rāvaṇaṃ tūrṇaṃ rāvaṇo rāghavaṃ tathā / anyonyaṃ vividhais tīkṣṇaiḥ śarair abhivavarṣatuḥ
rā·gha·vo rā·va·ṇaṃ tūr·ṇaṃ rā·va·ṇo rā·gha·vaṃ ta·thā / an·yon·yaṃ vi·vi·dhais tīk·ṣṇaiḥ śa·rair a·bhi·va·var·ṣa·tuḥ
- 23
ceratuś ca ciraṃ citraṃ maṇḍalaṃ savyadakṣiṇam / bāṇavegān samudīkṣya samareṣv aparājitau
ce·ra·tuś ca ci·raṃ cit·raṃ maṇ·ḍa·laṃ sav·ya·dak·ṣi·ṇam / bā·ṇa·ve·gān sa·mu·dīk·ṣya sa·ma·reṣv a·pa·rā·ji·tau
- 24
tayor bhūtāni vitreṣur yugapat saṃprayudhyatoḥ / raudrayoḥ sāyakamucor yamāntakanikāśayoḥ
ta·yor bhū·tā·ni vit·re·ṣur yu·ga·pat saṃp·ra·yudh·ya·toḥ / raud·ra·yoḥ sā·ya·ka·mu·cor ya·mān·ta·ka·ni·kā·śa·yoḥ
- 25
saṃtataṃ vividhair bāṇair babhūva gaganaṃ tadā / ghanair ivātapāpāye vidyunmālāsamākulaiḥ
saṃ·ta·taṃ vi·vi·dhair bā·ṇair ba·bhū·va ga·ga·naṃ ta·dā / gha·nair i·vā·ta·pā·pā·ye vid·yun·mā·lā·sa·mā·ku·laiḥ
- 26
gavākṣitam ivākāśaṃ babhūva śūravṛṣṭibhiḥ / mahāvegaiḥ sutīkṣṇāgrair gṛdhrapatraiḥ suvājitaiḥ
ga·vāk·ṣi·tam i·vā·kā·śaṃ ba·bhū·va śū·ra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ / ma·hā·ve·gaiḥ su·tīk·ṣṇāg·rair gṛdh·ra·pat·raiḥ su·vā·ji·taiḥ
- 27
śarāndhakāraṃ tau bhīmaṃ cakratuḥ paramaṃ tadā / gate 'staṃ tapane cāpi mahāmeghāv ivotthitau
śa·rān·dha·kā·raṃ tau bhī·maṃ cak·ra·tuḥ pa·ra·maṃ ta·dā / ga·te 'staṃ ta·pa·ne cā·pi ma·hā·me·ghāv i·vot·thi·tau
- 28
babhūva tumulaṃ yuddham anyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ / anāsādyam acintyaṃ ca vṛtravāsavayor iva
ba·bhū·va tu·mu·laṃ yud·dham an·yon·ya·va·dha·kāṅ·kṣi·ṇoḥ / a·nā·sād·yam a·cin·tyaṃ ca vṛt·ra·vā·sa·va·yor i·va
- 29
ubhau hi parameṣvāsāv ubhau śastraviśāradau / ubhau cāstravidāṃ mukhyāv ubhau yuddhe viceratuḥ
u·bhau hi pa·ra·meṣ·vā·sāv u·bhau śas·tra·vi·śā·ra·dau / u·bhau cās·tra·vi·dāṃ mukh·yāv u·bhau yud·dhe vi·ce·ra·tuḥ
- 30
ubhau hi yena vrajatas tena tena śarormayaḥ / ūrmayo vāyunā viddhā jagmuḥ sāgarayor iva
u·bhau hi ye·na vra·ja·tas te·na te·na śa·ror·ma·yaḥ / ūr·ma·yo vā·yu·nā vid·dhā jag·muḥ sā·ga·ra·yor i·va
- 31
tataḥ saṃsaktahastas tu rāvaṇo lokarāvaṇaḥ / nārācamālāṃ rāmasya lalāṭe pratyamuñcata
ta·taḥ saṃ·sak·ta·has·tas tu rā·va·ṇo lo·ka·rā·va·ṇaḥ / nā·rā·ca·mā·lāṃ rā·mas·ya la·lā·ṭe prat·ya·muñ·ca·ta
- 32
raudracāpaprayuktāṃ tāṃ nīlotpaladalaprabhām / śirasā dhārayan rāmo na vyathāṃ pratyapadyata
raud·ra·cā·pap·ra·yuk·tāṃ tāṃ nī·lot·pa·la·da·lap·ra·bhām / śi·ra·sā dhā·ra·yan rā·mo na vya·thāṃ prat·ya·pad·ya·ta
- 33
atha mantrān api japan raudram astram udīrayan / śarān bhūyaḥ samādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ
a·tha man·trān a·pi ja·pan raud·ram as·tram u·dī·ra·yan / śa·rān bhū·yaḥ sa·mā·dā·ya rā·maḥ kro·dha·sa·man·vi·taḥ
- 34
mumoca ca mahātejāś cāpam āyamya vīryavān / tāñ śarān rākṣasendrāya cikṣepācchinnasāyakaḥ
mu·mo·ca ca ma·hā·te·jāś cā·pam ā·yam·ya vīr·ya·vān / tāñ śa·rān rāk·ṣa·sen·drā·ya cik·ṣe·pāc·chin·na·sā·ya·kaḥ
- 35
te mahāmeghasaṃkāśe kavace patitāḥ śarāḥ / avadhye rākṣasendrasya na vyathāṃ janayaṃs tadā
te ma·hā·me·gha·saṃ·kā·śe ka·va·ce pa·ti·tāḥ śa·rāḥ / a·vadh·ye rāk·ṣa·sen·dras·ya na vya·thāṃ ja·na·yaṃs ta·dā
- 36
punar evātha taṃ rāmo rathasthaṃ rākṣasādhipam / lalāṭe paramāstreṇa sarvāstrakuśalo 'bhinat
pu·nar e·vā·tha taṃ rā·mo ra·thas·thaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / la·lā·ṭe pa·ra·mās·tre·ṇa sar·vās·tra·ku·śa·lo 'bhi·nat
- 37
te bhittvā bāṇarūpāṇi pañcaśīrṣā ivoragāḥ / śvasanto viviśur bhūmiṃ rāvaṇapratikūlatāḥ
te bhit·tvā bā·ṇa·rū·pā·ṇi pañ·ca·śīr·ṣā i·vo·ra·gāḥ / śva·san·to vi·vi·śur bhū·miṃ rā·va·ṇap·ra·ti·kū·la·tāḥ
- 38
nihatya rāghavasyāstraṃ rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ / āsuraṃ sumahāghoram anyad astraṃ samādade
ni·hat·ya rā·gha·vas·yās·traṃ rā·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / ā·su·raṃ su·ma·hā·gho·ram an·yad as·traṃ sa·mā·da·de
- 39
siṃhavyāghramukhāṃś cānyān kaṅkakākamukhān api / gṛdhraśyenamukhāṃś cāpi sṛgālavadanāṃs tathā
siṃ·hav·yāgh·ra·mu·khāṃś cān·yān kaṅ·ka·kā·ka·mu·khān a·pi / gṛdh·raś·ye·na·mu·khāṃś cā·pi sṛ·gā·la·va·da·nāṃs ta·thā
- 40
īhāmṛgamukhāṃś cānyān vyāditāsyān bhayāvahān / pañcāsyāṃl lelihānāṃś ca sasarja niśitāñ śarān
ī·hā·mṛ·ga·mu·khāṃś cān·yān vyā·di·tās·yān bha·yā·va·hān / pañ·cās·yāṃl le·li·hā·nāṃś ca sa·sar·ja ni·śi·tāñ śa·rān
- 41
śarān kharamukhāṃś cānyān varāhamukhasaṃsthitān / śvānakukkuṭavaktrāṃś ca makarāśīviṣānanān
śa·rān kha·ra·mu·khāṃś cān·yān va·rā·ha·mu·kha·saṃs·thi·tān / śvā·na·kuk·ku·ṭa·vak·trāṃś ca ma·ka·rā·śī·vi·ṣā·na·nān
- 42
etāṃś cānyāṃś ca māyābhiḥ sasarja niśitāñ śarān / rāmaṃ prati mahātejāḥ kruddhaḥ sarpa iva śvasan
e·tāṃś cān·yāṃś ca mā·yā·bhiḥ sa·sar·ja ni·śi·tāñ śa·rān / rā·maṃ pra·ti ma·hā·te·jāḥ krud·dhaḥ sar·pa i·va śva·san
- 43
āsureṇa samāviṣṭaḥ so 'streṇa raghunandanaḥ / sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaṃ pāvakopamaḥ
ā·su·re·ṇa sa·mā·viṣ·ṭaḥ so 'stre·ṇa ra·ghu·nan·da·naḥ / sa·sar·jās·traṃ ma·hot·sā·haḥ pā·va·kaṃ pā·va·ko·pa·maḥ
- 44
agnidīptamukhān bāṇāṃs tathā sūryamukhān api / candrārdhacandravaktrāṃś ca dhūmaketumukhān api
ag·ni·dīp·ta·mu·khān bā·ṇāṃs ta·thā sūr·ya·mu·khān a·pi / can·drār·dha·can·dra·vak·trāṃś ca dhū·ma·ke·tu·mu·khān a·pi
- 45
grahanakṣatravarṇāṃś ca maholkāmukhasaṃsthitān / vidyujjihvopamāṃś cānyān sasarja niśitāñ śarān
gra·ha·nak·ṣat·ra·var·ṇāṃś ca ma·hol·kā·mu·kha·saṃs·thi·tān / vid·yuj·jih·vo·pa·māṃś cān·yān sa·sar·ja ni·śi·tāñ śa·rān
- 46
te rāvaṇaśarā ghorā rāghavāstrasamāhatāḥ / vilayaṃ jagmur ākāśe jagmuś caiva sahasraśaḥ
te rā·va·ṇa·śa·rā gho·rā rā·gha·vās·tra·sa·mā·ha·tāḥ / vi·la·yaṃ jag·mur ā·kā·śe jag·muś cai·va sa·has·ra·śaḥ
- 47
tad astraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā / hṛṣṭā nedus tataḥ sarve kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ
tad as·traṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā / hṛṣ·ṭā ne·dus ta·taḥ sar·ve ka·pa·yaḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 88 59 verses
- 1
tasmin pratihate 'stre tu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / krodhaṃ ca dviguṇaṃ cakre krodhāc cāstram anantaram
tas·min pra·ti·ha·te 'stre tu rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / kro·dhaṃ ca dvi·gu·ṇaṃ cak·re kro·dhāc cās·tram a·nan·ta·ram
- 2
mayena vihitaṃ raudram anyad astraṃ mahādyutiḥ / utsraṣṭuṃ rāvaṇo ghoraṃ rāghavāya pracakrame
ma·ye·na vi·hi·taṃ raud·ram an·yad as·traṃ ma·hād·yu·tiḥ / ut·sraṣ·ṭuṃ rā·va·ṇo gho·raṃ rā·gha·vā·ya pra·cak·ra·me
- 3
tataḥ śūlāni niścerur gadāś ca musalāni ca / kārmukād dīpyamānāni vajrasārāṇi sarvaśaḥ
ta·taḥ śū·lā·ni niś·ce·rur ga·dāś ca mu·sa·lā·ni ca / kār·mu·kād dīp·ya·mā·nā·ni vaj·ra·sā·rā·ṇi sar·va·śaḥ
- 4
kūṭamudgarapāśāś ca dīptāś cāśanayas tathā / niṣpetur vividhās tīkṣṇā vātā iva yugakṣaye
kū·ṭa·mud·ga·ra·pā·śāś ca dīp·tāś cā·śa·na·yas ta·thā / niṣ·pe·tur vi·vi·dhās tīk·ṣṇā vā·tā i·va yu·gak·ṣa·ye
- 5
tad astraṃ rāghavaḥ śrīmān uttamāstravidāṃ varaḥ / jaghāna paramāstreṇa gandharveṇa mahādyutiḥ
tad as·traṃ rā·gha·vaḥ śrī·mān ut·ta·mās·tra·vi·dāṃ va·raḥ / ja·ghā·na pa·ra·mās·tre·ṇa gan·dhar·ve·ṇa ma·hād·yu·tiḥ
- 6
tasmin pratihate 'stre tu rāghaveṇa mahātmanā / rāvaṇaḥ krodhatāmrākṣaḥ sauram astram udīrayat
tas·min pra·ti·ha·te 'stre tu rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / rā·va·ṇaḥ kro·dha·tām·rāk·ṣaḥ sau·ram as·tram u·dī·ra·yat
- 7
tataś cakrāṇi niṣpetur bhāsvarāṇi mahānti ca / kārmukād bhīmavegasya daśagrīvasya dhīmataḥ
ta·taś cak·rā·ṇi niṣ·pe·tur bhās·va·rā·ṇi ma·hān·ti ca / kār·mu·kād bhī·ma·ve·gas·ya da·śag·rī·vas·ya dhī·ma·taḥ
- 8
tair āsīd gaganaṃ dīptaṃ saṃpatadbhir itas tataḥ / patadbhiś ca diśo dīptaiś candrasūryagrahair iva
tair ā·sīd ga·ga·naṃ dīp·taṃ saṃ·pa·tad·bhir i·tas ta·taḥ / pa·tad·bhiś ca di·śo dīp·taiś can·dra·sūr·yag·ra·hair i·va
- 9
tāni ciccheda bāṇaughaiś cakrāṇi tu sa rāghavaḥ / āyudhāni vicitrāṇi rāvaṇasya camūmukhe
tā·ni cic·che·da bā·ṇau·ghaiś cak·rā·ṇi tu sa rā·gha·vaḥ / ā·yu·dhā·ni vi·cit·rā·ṇi rā·va·ṇas·ya ca·mū·mu·khe
- 10
tad astraṃ tu hataṃ dṛṣṭvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / vivyādha daśabhir bāṇai rāmaṃ sarveṣu marmasu
tad as·traṃ tu ha·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / viv·yā·dha da·śa·bhir bā·ṇai rā·maṃ sar·ve·ṣu mar·ma·su
- 11
sa viddho daśabhir bāṇair mahākārmukaniḥsṛtaiḥ / rāvaṇena mahātejā na prākampata rāghavaḥ
sa vid·dho da·śa·bhir bā·ṇair ma·hā·kār·mu·ka·niḥ·sṛ·taiḥ / rā·va·ṇe·na ma·hā·te·jā na prā·kam·pa·ta rā·gha·vaḥ
- 12
tato vivyādha gātreṣu sarveṣu samitiṃjayaḥ / rāghavas tu susaṃkruddho rāvaṇaṃ bahubhiḥ śaraiḥ
ta·to viv·yā·dha gāt·re·ṣu sar·ve·ṣu sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / rā·gha·vas tu su·saṃk·rud·dho rā·va·ṇaṃ ba·hu·bhiḥ śa·raiḥ
- 13
etasminn antare kruddho rāghavasyānujo balī / lakṣmaṇaḥ sāyakān sapta jagrāha paravīrahā
e·tas·minn an·ta·re krud·dho rā·gha·vas·yā·nu·jo ba·lī / lak·ṣma·ṇaḥ sā·ya·kān sap·ta jag·rā·ha pa·ra·vī·ra·hā
- 14
taiḥ sāyakair mahāvegai rāvaṇasya mahādyutiḥ / dhvajaṃ manuṣyaśīrṣaṃ tu tasya ciccheda naikadhā
taiḥ sā·ya·kair ma·hā·ve·gai rā·va·ṇas·ya ma·hād·yu·tiḥ / dhva·jaṃ ma·nuṣ·ya·śīr·ṣaṃ tu tas·ya cic·che·da nai·ka·dhā
- 15
sāratheś cāpi bāṇena śiro jvalitakuṇḍalam / jahāra lakṣmaṇaḥ śrīmān nairṛtasya mahābalaḥ
sā·ra·theś cā·pi bā·ṇe·na śi·ro jva·li·ta·kuṇ·ḍa·lam / ja·hā·ra lak·ṣma·ṇaḥ śrī·mān nai·rṛ·tas·ya ma·hā·ba·laḥ
- 16
tasya bāṇaiś ca ciccheda dhanur gajakaropamam / lakṣmaṇo rākṣasendrasya pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ
tas·ya bā·ṇaiś ca cic·che·da dha·nur ga·ja·ka·ro·pa·mam / lak·ṣma·ṇo rāk·ṣa·sen·dras·ya pañ·ca·bhir ni·śi·taiḥ śa·raiḥ
- 17
nīlameghanibhāṃś cāsya sadaśvān parvatopamān / jaghānāplutya gadayā rāvaṇasya vibhīṣaṇaḥ
nī·la·me·gha·ni·bhāṃś cās·ya sa·daś·vān par·va·to·pa·mān / ja·ghā·nāp·lut·ya ga·da·yā rā·va·ṇas·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 18
hatāśvād vegavān vegād avaplutya mahārathāt / krodham āhārayat tīvraṃ bhrātaraṃ prati rāvaṇaḥ
ha·tāś·vād ve·ga·vān ve·gād a·vap·lut·ya ma·hā·ra·thāt / kro·dham ā·hā·ra·yat tīv·raṃ bhrā·ta·raṃ pra·ti rā·va·ṇaḥ
- 19
tataḥ śaktiṃ mahāśaktir dīptāṃ dīptāśanīm iva / vibhīṣaṇāya cikṣepa rākṣasendraḥ pratāpavān
ta·taḥ śak·tiṃ ma·hā·śak·tir dīp·tāṃ dīp·tā·śa·nīm i·va / vi·bhī·ṣa·ṇā·ya cik·ṣe·pa rāk·ṣa·sen·draḥ pra·tā·pa·vān
- 20
aprāptām eva tāṃ bāṇais tribhiś ciccheda lakṣmaṇaḥ / athodatiṣṭhat saṃnādo vānarāṇāṃ tadā raṇe
ap·rāp·tām e·va tāṃ bā·ṇais tri·bhiś cic·che·da lak·ṣma·ṇaḥ / a·tho·da·tiṣ·ṭhat saṃ·nā·do vā·na·rā·ṇāṃ ta·dā ra·ṇe
- 21
sā papāta tridhā chinnā śaktiḥ kāñcanamālinī / savisphuliṅgā jvalitā maholkeva divaś cyutā
sā pa·pā·ta tri·dhā chin·nā śak·tiḥ kāñ·ca·na·mā·li·nī / sa·vis·phu·liṅ·gā jva·li·tā ma·hol·ke·va di·vaś cyu·tā
- 22
tataḥ saṃbhāvitatarāṃ kālenāpi durāsadām / jagrāha vipulāṃ śaktiṃ dīpyamānāṃ svatejasā
ta·taḥ saṃ·bhā·vi·ta·ta·rāṃ kā·le·nā·pi du·rā·sa·dām / jag·rā·ha vi·pu·lāṃ śak·tiṃ dīp·ya·mā·nāṃ sva·te·ja·sā
- 23
sā veginā balavatā rāvaṇena durātmanā / jajvāla sumahāghorā śakrāśanisamaprabhā
sā ve·gi·nā ba·la·va·tā rā·va·ṇe·na du·rāt·ma·nā / jaj·vā·la su·ma·hā·gho·rā śak·rā·śa·ni·sa·map·ra·bhā
- 24
etasminn antare vīro lakṣmaṇas taṃ vibhīṣaṇam / prāṇasaṃśayam āpannaṃ tūrṇam evābhyapadyata
e·tas·minn an·ta·re vī·ro lak·ṣma·ṇas taṃ vi·bhī·ṣa·ṇam / prā·ṇa·saṃ·śa·yam ā·pan·naṃ tūr·ṇam e·vābh·ya·pad·ya·ta
- 25
taṃ vimokṣayituṃ vīraś cāpam āyamya lakṣmaṇaḥ / rāvaṇaṃ śaktihastaṃ taṃ śaravarṣair avākirat
taṃ vi·mok·ṣa·yi·tuṃ vī·raś cā·pam ā·yam·ya lak·ṣma·ṇaḥ / rā·va·ṇaṃ śak·ti·has·taṃ taṃ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat
- 26
kīryamāṇaḥ śaraugheṇa visṛṣṭena mahātmanā / na prahartuṃ manaś cakre vimukhīkṛtavikramaḥ
kīr·ya·mā·ṇaḥ śa·rau·ghe·ṇa vi·sṛṣ·ṭe·na ma·hāt·ma·nā / na pra·har·tuṃ ma·naś cak·re vi·mu·khī·kṛ·ta·vik·ra·maḥ
- 27
mokṣitaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇena sa rāvaṇaḥ / lakṣmaṇābhimukhas tiṣṭhann idaṃ vacanam abravīt
mok·ṣi·taṃ bhrā·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇe·na sa rā·va·ṇaḥ / lak·ṣma·ṇā·bhi·mu·khas tiṣ·ṭhann i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 28
mokṣitas te balaślāghin yasmād evaṃ vibhīṣaṇaḥ / vimucya rākṣasaṃ śaktis tvayīyaṃ vinipātyate
mok·ṣi·tas te ba·laś·lā·ghin yas·mād e·vaṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vi·muc·ya rāk·ṣa·saṃ śak·tis tva·yī·yaṃ vi·ni·pāt·ya·te
- 29
eṣā te hṛdayaṃ bhittvā śaktir lohitalakṣaṇā / madbāhuparighotsṛṣṭā prāṇān ādāya yāsyati
e·ṣā te hṛ·da·yaṃ bhit·tvā śak·tir lo·hi·ta·lak·ṣa·ṇā / mad·bā·hu·pa·ri·ghot·sṛṣ·ṭā prā·ṇān ā·dā·ya yās·ya·ti
- 30
ity evam uktvā tāṃ śaktim aṣṭaghaṇṭāṃ mahāsvanām / mayena māyāvihitām amoghāṃ śatrughātinīm
ity e·vam uk·tvā tāṃ śak·tim aṣ·ṭa·ghaṇ·ṭāṃ ma·hās·va·nām / ma·ye·na mā·yā·vi·hi·tām a·mo·ghāṃ śat·ru·ghā·ti·nīm
- 31
lakṣmaṇāya samuddiśya jvalantīm iva tejasā / rāvaṇaḥ paramakruddhaś cikṣepa ca nanāda ca
lak·ṣma·ṇā·ya sa·mud·diś·ya jva·lan·tīm i·va te·ja·sā / rā·va·ṇaḥ pa·ra·mak·rud·dhaś cik·ṣe·pa ca na·nā·da ca
- 32
sā kṣiptā bhīmavegena śakrāśanisamasvanā / śaktir abhyapatad vegāl lakṣmaṇaṃ raṇamūrdhani
sā kṣip·tā bhī·ma·ve·ge·na śak·rā·śa·ni·sa·mas·va·nā / śak·tir abh·ya·pa·tad ve·gāl lak·ṣma·ṇaṃ ra·ṇa·mūr·dha·ni
- 33
tām anuvyāharac chaktim āpatantīṃ sa rāghavaḥ / svastyas tu lakṣmaṇāyeti moghā bhava hatodyamā
tām a·nuv·yā·ha·rac chak·tim ā·pa·tan·tīṃ sa rā·gha·vaḥ / svas·tyas tu lak·ṣma·ṇā·ye·ti mo·ghā bha·va ha·tod·ya·mā
- 34
nyapatat sā mahāvegā lakṣmaṇasya mahorasi / jihvevoragarājasya dīpyamānā mahādyutiḥ
nya·pa·tat sā ma·hā·ve·gā lak·ṣma·ṇas·ya ma·ho·ra·si / jih·ve·vo·ra·ga·rā·jas·ya dīp·ya·mā·nā ma·hād·yu·tiḥ
- 35
tato rāvaṇavegena sudūram avagāḍhayā / śaktyā nirbhinnahṛdayaḥ papāta bhuvi lakṣmaṇaḥ
ta·to rā·va·ṇa·ve·ge·na su·dū·ram a·va·gā·ḍha·yā / śak·tyā nir·bhin·na·hṛ·da·yaḥ pa·pā·ta bhu·vi lak·ṣma·ṇaḥ
- 36
tadavasthaṃ samīpastho lakṣmaṇaṃ prekṣya rāghavaḥ / bhrātṛsnehān mahātejā viṣaṇṇahṛdayo 'bhavat
ta·da·vas·thaṃ sa·mī·pas·tho lak·ṣma·ṇaṃ prek·ṣya rā·gha·vaḥ / bhrā·tṛs·ne·hān ma·hā·te·jā vi·ṣaṇ·ṇa·hṛ·da·yo 'bha·vat
- 37
sa muhūrtam anudhyāya bāṣpavyākulalocanaḥ / babhūva saṃrabdhataro yugānta iva pāvakaḥ
sa mu·hūr·tam a·nudh·yā·ya bāṣ·pav·yā·ku·la·lo·ca·naḥ / ba·bhū·va saṃ·rab·dha·ta·ro yu·gān·ta i·va pā·va·kaḥ
- 38
na viṣādasya kālo 'yam iti saṃcintya rāghavaḥ / cakre sutumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya vadhe dhṛtaḥ
na vi·ṣā·das·ya kā·lo 'yam i·ti saṃ·cin·tya rā·gha·vaḥ / cak·re su·tu·mu·laṃ yud·dhaṃ rā·va·ṇas·ya va·dhe dhṛ·taḥ
- 39
sa dadarśa tato rāmaḥ śaktyā bhinnaṃ mahāhave / lakṣmaṇaṃ rudhirādigdhaṃ sapannagam ivācalam
sa da·dar·śa ta·to rā·maḥ śak·tyā bhin·naṃ ma·hā·ha·ve / lak·ṣma·ṇaṃ ru·dhi·rā·dig·dhaṃ sa·pan·na·gam i·vā·ca·lam
- 40
tām api prahitāṃ śaktiṃ rāvaṇena balīyasā / yatnatas te hariśreṣṭhā na śekur avamarditum / arditāś caiva bāṇaughaiḥ kṣiprahastena rakṣasā
tām a·pi pra·hi·tāṃ śak·tiṃ rā·va·ṇe·na ba·lī·ya·sā / yat·na·tas te ha·riś·reṣ·ṭhā na śe·kur a·va·mar·di·tum / ar·di·tāś cai·va bā·ṇau·ghaiḥ kṣip·ra·has·te·na rak·ṣa·sā
- 41
saumitriṃ sā vinirbhidya praviṣṭā dharaṇītalam / tāṃ karābhyāṃ parāmṛśya rāmaḥ śaktiṃ bhayāvahām / babhañja samare kruddho balavad vicakarṣa ca
sau·mit·riṃ sā vi·nir·bhid·ya pra·viṣ·ṭā dha·ra·ṇī·ta·lam / tāṃ ka·rābh·yāṃ pa·rā·mṛś·ya rā·maḥ śak·tiṃ bha·yā·va·hām / ba·bhañ·ja sa·ma·re krud·dho ba·la·vad vi·ca·kar·ṣa ca
- 42
tasya niṣkarṣataḥ śaktiṃ rāvaṇena balīyasā / śarāḥ sarveṣu gātreṣu pātitā marmabhedinaḥ
tas·ya niṣ·kar·ṣa·taḥ śak·tiṃ rā·va·ṇe·na ba·lī·ya·sā / śa·rāḥ sar·ve·ṣu gāt·re·ṣu pā·ti·tā mar·ma·bhe·di·naḥ
- 43
acintayitvā tān bāṇān samāśliṣya ca lakṣmaṇam / abravīc ca hanūmantaṃ sugrīvaṃ caiva rāghavaḥ / lakṣmaṇaṃ parivāryeha tiṣṭhadhvaṃ vānarottamāḥ
a·cin·ta·yit·vā tān bā·ṇān sa·māś·liṣ·ya ca lak·ṣma·ṇam / ab·ra·vīc ca ha·nū·man·taṃ sug·rī·vaṃ cai·va rā·gha·vaḥ / lak·ṣma·ṇaṃ pa·ri·vār·ye·ha tiṣ·ṭhadh·vaṃ vā·na·rot·ta·māḥ
- 44
parākramasya kālo 'yaṃ saṃprāpto me cirepsitaḥ / pāpātmāyaṃ daśagrīvo vadhyatāṃ pāpaniścayaḥ / kāṅkṣitaḥ stokakasyeva gharmānte meghadarśanam
pa·rāk·ra·mas·ya kā·lo 'yaṃ saṃp·rāp·to me ci·rep·si·taḥ / pā·pāt·mā·yaṃ da·śag·rī·vo vadh·ya·tāṃ pā·pa·niś·ca·yaḥ / kāṅ·kṣi·taḥ sto·ka·kas·ye·va ghar·mān·te me·gha·dar·śa·nam
- 45
asmin muhūrte nacirāt satyaṃ pratiśṛṇomi vaḥ / arāvaṇam arāmaṃ vā jagad drakṣyatha vānarāḥ
as·min mu·hūr·te na·ci·rāt sat·yaṃ pra·ti·śṛ·ṇo·mi vaḥ / a·rā·va·ṇam a·rā·maṃ vā ja·gad drak·ṣya·tha vā·na·rāḥ
- 46
rājyanāśaṃ vane vāsaṃ daṇḍake paridhāvanam / vaidehyāś ca parāmarśaṃ rakṣobhiś ca samāgamam
rāj·ya·nā·śaṃ va·ne vā·saṃ daṇ·ḍa·ke pa·ri·dhā·va·nam / vai·deh·yāś ca pa·rā·mar·śaṃ rak·ṣo·bhiś ca sa·mā·ga·mam
- 47
prāptaṃ duḥkhaṃ mahad ghoraṃ kleśaṃ ca nirayopamam / adya sarvam ahaṃ tyakṣye hatvā taṃ rāvaṇaṃ raṇe
prāp·taṃ duḥ·khaṃ ma·had gho·raṃ kle·śaṃ ca ni·ra·yo·pa·mam / ad·ya sar·vam a·haṃ tyak·ṣye hat·vā taṃ rā·va·ṇaṃ ra·ṇe
- 48
yadarthaṃ vānaraṃ sainyaṃ samānītam idaṃ mayā / sugrīvaś ca kṛto rājye nihatvā vālinaṃ raṇe
ya·dar·thaṃ vā·na·raṃ sain·yaṃ sa·mā·nī·tam i·daṃ ma·yā / sug·rī·vaś ca kṛ·to rāj·ye ni·hat·vā vā·li·naṃ ra·ṇe
- 49
yadarthaṃ sāgaraḥ krāntaḥ setur baddhaś ca sāgare / so 'yam adya raṇe pāpaś cakṣurviṣayam āgataḥ
ya·dar·thaṃ sā·ga·raḥ krān·taḥ se·tur bad·dhaś ca sā·ga·re / so 'yam ad·ya ra·ṇe pā·paś cak·ṣur·vi·ṣa·yam ā·ga·taḥ
- 50
cakṣurviṣayam āgamya nāyaṃ jīvitum arhati / dṛṣṭiṃ dṛṣṭiviṣasyeva sarpasya mama rāvaṇaḥ
cak·ṣur·vi·ṣa·yam ā·gam·ya nā·yaṃ jī·vi·tum ar·ha·ti / dṛṣ·ṭiṃ dṛṣ·ṭi·vi·ṣas·ye·va sar·pas·ya ma·ma rā·va·ṇaḥ
- 51
svasthāḥ paśyata durdharṣā yuddhaṃ vānarapuṃgavāḥ / āsīnāḥ parvatāgreṣu mamedaṃ rāvaṇasya ca
svas·thāḥ paś·ya·ta dur·dhar·ṣā yud·dhaṃ vā·na·ra·puṃ·ga·vāḥ / ā·sī·nāḥ par·va·tāg·re·ṣu ma·me·daṃ rā·va·ṇas·ya ca
- 52
adya rāmasya rāmatvaṃ paśyantu mama saṃyuge / trayo lokāḥ sagandharvāḥ sadevāḥ sarṣicāraṇāḥ
ad·ya rā·mas·ya rā·mat·vaṃ paś·yan·tu ma·ma saṃ·yu·ge / tra·yo lo·kāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sa·de·vāḥ sar·ṣi·cā·ra·ṇāḥ
- 53
adya karma kariṣyāmi yal lokāḥ sacarācarāḥ / sadevāḥ kathayiṣyanti yāvad bhūmir dhariṣyati
ad·ya kar·ma ka·riṣ·yā·mi yal lo·kāḥ sa·ca·rā·ca·rāḥ / sa·de·vāḥ ka·tha·yiṣ·yan·ti yā·vad bhū·mir dha·riṣ·ya·ti
- 54
evam uktvā śitair bāṇais taptakāñcanabhūṣaṇaiḥ / ājaghāna daśagrīvaṃ raṇe rāmaḥ samāhitaḥ
e·vam uk·tvā śi·tair bā·ṇais tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / ā·ja·ghā·na da·śag·rī·vaṃ ra·ṇe rā·maḥ sa·mā·hi·taḥ
- 55
atha pradīptair nārācair musalaiś cāpi rāvaṇaḥ / abhyavarṣat tadā rāmaṃ dhārābhir iva toyadaḥ
a·tha pra·dīp·tair nā·rā·cair mu·sa·laiś cā·pi rā·va·ṇaḥ / abh·ya·var·ṣat ta·dā rā·maṃ dhā·rā·bhir i·va to·ya·daḥ
- 56
rāmarāvaṇamuktānām anyonyam abhinighnatām / śarāṇāṃ ca śarāṇāṃ ca babhūva tumulaḥ svanaḥ
rā·ma·rā·va·ṇa·muk·tā·nām an·yon·yam a·bhi·nigh·na·tām / śa·rā·ṇāṃ ca śa·rā·ṇāṃ ca ba·bhū·va tu·mu·laḥ sva·naḥ
- 57
te bhinnāś ca vikīrṇāś ca rāmarāvaṇayoḥ śarāḥ / antarikṣāt pradīptāgrā nipetur dharaṇītale
te bhin·nāś ca vi·kīr·ṇāś ca rā·ma·rā·va·ṇa·yoḥ śa·rāḥ / an·ta·rik·ṣāt pra·dīp·tāg·rā ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 58
tayor jyātalanirghoṣo rāmarāvaṇayor mahān / trāsanaḥ sarvabūtānāṃ sa babhūvādbhutopamaḥ
ta·yor jyā·ta·la·nir·gho·ṣo rā·ma·rā·va·ṇa·yor ma·hān / trā·sa·naḥ sar·va·bū·tā·nāṃ sa ba·bhū·vād·bhu·to·pa·maḥ
- 59
sa kīryamāṇaḥ śarajālavṛṣṭibhir mahātmanā dīptadhanuṣmatārditaḥ / bhayāt pradudrāva sametya rāvaṇo yathānilenābhihato balāhakaḥ
sa kīr·ya·mā·ṇaḥ śa·ra·jā·la·vṛṣ·ṭi·bhir ma·hāt·ma·nā dīp·ta·dha·nuṣ·ma·tār·di·taḥ / bha·yāt pra·dud·rā·va sa·met·ya rā·va·ṇo ya·thā·ni·le·nā·bhi·ha·to ba·lā·ha·kaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 89 34 verses
- 1
sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ / visṛjann eva bāṇaughān suṣeṇaṃ vākyam abravīt
sa dat·tvā tu·mu·laṃ yud·dhaṃ rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ / vi·sṛ·jann e·va bā·ṇau·ghān su·ṣe·ṇaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 2
eṣa rāvaṇavegena lakṣmaṇaḥ patitaḥ kṣitau / sarpavad veṣṭate vīro mama śokam udīrayan
e·ṣa rā·va·ṇa·ve·ge·na lak·ṣma·ṇaḥ pa·ti·taḥ kṣi·tau / sar·pa·vad veṣ·ṭa·te vī·ro ma·ma śo·kam u·dī·ra·yan
- 3
śoṇitārdram imaṃ vīraṃ prāṇair iṣṭataraṃ mama / paśyato mama kā śaktir yoddhuṃ paryākulātmanaḥ
śo·ṇi·tār·dram i·maṃ vī·raṃ prā·ṇair iṣ·ṭa·ta·raṃ ma·ma / paś·ya·to ma·ma kā śak·tir yod·dhuṃ par·yā·ku·lāt·ma·naḥ
- 4
ayaṃ sa samaraślāghī bhrātā me śubhalakṣaṇaḥ / yadi pañcatvam āpannaḥ prāṇair me kiṃ sukhena vā
a·yaṃ sa sa·ma·raś·lā·ghī bhrā·tā me śu·bha·lak·ṣa·ṇaḥ / ya·di pañ·cat·vam ā·pan·naḥ prā·ṇair me kiṃ su·khe·na vā
- 5
lajjatīva hi me vīryaṃ bhraśyatīva karād dhanuḥ / sāyakā vyavasīdanti dṛṣṭir bāṣpavaśaṃ gatā / cintā me vardhate tīvrā mumūrṣā copajāyate
laj·ja·tī·va hi me vīr·yaṃ bhraś·ya·tī·va ka·rād dha·nuḥ / sā·ya·kā vya·va·sī·dan·ti dṛṣ·ṭir bāṣ·pa·va·śaṃ ga·tā / cin·tā me var·dha·te tīv·rā mu·mūr·ṣā co·pa·jā·ya·te
- 6
bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena durātmanā / paraṃ viṣādam āpanno vilalāpākulendriyaḥ
bhrā·ta·raṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇe·na du·rāt·ma·nā / pa·raṃ vi·ṣā·dam ā·pan·no vi·la·lā·pā·ku·len·dri·yaḥ
- 7
na hi yuddhena me kāryaṃ naiva prāṇair na sītayā / bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ raṇapāṃsuṣu
na hi yud·dhe·na me kār·yaṃ nai·va prā·ṇair na sī·ta·yā / bhrā·ta·raṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇaṃ ra·ṇa·pāṃ·su·ṣu
- 8
kiṃ me rājyena kiṃ prāṇair yuddhe kāryaṃ na vidyate / yatrāyaṃ nihataḥ śete raṇamūrdhani lakṣmaṇaḥ
kiṃ me rāj·ye·na kiṃ prā·ṇair yud·dhe kār·yaṃ na vid·ya·te / yat·rā·yaṃ ni·ha·taḥ śe·te ra·ṇa·mūr·dha·ni lak·ṣma·ṇaḥ
- 9
rāmam āśvāsayan vīraḥ suṣeṇo vākyam abravīt / na mṛto 'yaṃ mahābāhur lakṣmaṇo lakṣmivardhanaḥ
rā·mam āś·vā·sa·yan vī·raḥ su·ṣe·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt / na mṛ·to 'yaṃ ma·hā·bā·hur lak·ṣma·ṇo lak·ṣmi·var·dha·naḥ
- 10
na cāsya vikṛtaṃ vaktraṃ nāpi śyāmaṃ na niṣprabham / suprabhaṃ ca prasannaṃ ca mukham asyābhilakṣyate
na cās·ya vi·kṛ·taṃ vak·traṃ nā·pi śyā·maṃ na niṣ·pra·bham / sup·ra·bhaṃ ca pra·san·naṃ ca mu·kham as·yā·bhi·lak·ṣya·te
- 11
padmaraktatalau hastau suprasanne ca locane / evaṃ na vidyate rūpaṃ gatāsūnāṃ viśāṃ pate / māṃ viṣādaṃ kṛthā vīra saprāṇo 'yam ariṃdama
pad·ma·rak·ta·ta·lau has·tau sup·ra·san·ne ca lo·ca·ne / e·vaṃ na vid·ya·te rū·paṃ ga·tā·sū·nāṃ vi·śāṃ pa·te / māṃ vi·ṣā·daṃ kṛ·thā vī·ra sap·rā·ṇo 'yam a·riṃ·da·ma
- 12
ākhyāsyate prasuptasya srastagātrasya bhūtale / socchvāsaṃ hṛdayaṃ vīra kampamānaṃ muhur muhuḥ
ākh·yās·ya·te pra·sup·tas·ya sras·ta·gāt·ras·ya bhū·ta·le / soc·chvā·saṃ hṛ·da·yaṃ vī·ra kam·pa·mā·naṃ mu·hur mu·huḥ
- 13
evam uktvā tu vākyajñaḥ suṣeṇo rāghavaṃ vacaḥ / samīpastham uvācedaṃ hanūmantam abhitvaran
e·vam uk·tvā tu vāk·yaj·ñaḥ su·ṣe·ṇo rā·gha·vaṃ va·caḥ / sa·mī·pas·tham u·vā·ce·daṃ ha·nū·man·tam a·bhit·va·ran
- 14
saumya śīghram ito gatvā śailam oṣadhiparvatam / pūrvaṃ hi kathito yo 'sau vīra jāmbavatā śubhaḥ
saum·ya śīgh·ram i·to gat·vā śai·lam o·ṣa·dhi·par·va·tam / pūr·vaṃ hi ka·thi·to yo 'sau vī·ra jām·ba·va·tā śu·bhaḥ
- 15
dakṣiṇe śikhare tasya jātām oṣadhim ānaya / viśalyakaraṇī nāma viśalyakaraṇīṃ śubhām
dak·ṣi·ṇe śi·kha·re tas·ya jā·tām o·ṣa·dhim ā·na·ya / vi·śal·ya·ka·ra·ṇī nā·ma vi·śal·ya·ka·ra·ṇīṃ śu·bhām
- 16
sauvarṇakaraṇīṃ cāpi tathā saṃjīvanīm api / saṃdhānakaraṇīṃ cāpi gatvā śīghram ihānaya / saṃjīvanārthaṃ vīrasya lakṣmaṇasya mahātmanaḥ
sau·var·ṇa·ka·ra·ṇīṃ cā·pi ta·thā saṃ·jī·va·nīm a·pi / saṃ·dhā·na·ka·ra·ṇīṃ cā·pi gat·vā śīgh·ram i·hā·na·ya / saṃ·jī·va·nār·thaṃ vī·ras·ya lak·ṣma·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 17
ity evam ukto hanumān gatvā cauṣadhiparvatam / cintām abhyagamac chrīmān ajānaṃs tā mahauṣadhīḥ
ity e·vam uk·to ha·nu·mān gat·vā cau·ṣa·dhi·par·va·tam / cin·tām abh·ya·ga·mac chrī·mān a·jā·naṃs tā ma·hau·ṣa·dhīḥ
- 18
tasya buddhiḥ samutpannā māruter amitaujasaḥ / idam eva gamiṣyāmi gṛhītvā śikharaṃ gireḥ
tas·ya bud·dhiḥ sa·mut·pan·nā mā·ru·ter a·mi·tau·ja·saḥ / i·dam e·va ga·miṣ·yā·mi gṛ·hīt·vā śi·kha·raṃ gi·reḥ
- 19
agṛhya yadi gacchāmi viśalyakaraṇīm aham / kālātyayena doṣaḥ syād vaiklavyaṃ ca mahad bhavet
a·gṛh·ya ya·di gac·chā·mi vi·śal·ya·ka·ra·ṇīm a·ham / kā·lāt·ya·ye·na do·ṣaḥ syād vaik·lav·yaṃ ca ma·had bha·vet
- 20
iti saṃcintya hanumān gatvā kṣipraṃ mahābalaḥ / utpapāta gṛhītvā tu hanūmāñ śikharaṃ gireḥ
i·ti saṃ·cin·tya ha·nu·mān gat·vā kṣip·raṃ ma·hā·ba·laḥ / ut·pa·pā·ta gṛ·hīt·vā tu ha·nū·māñ śi·kha·raṃ gi·reḥ
- 21
oṣadhīr nāvagachāmi tā ahaṃ haripuṃgava / tad idaṃ śikharaṃ kṛtsnaṃ gires tasyāhṛtaṃ mayā
o·ṣa·dhīr nā·va·ga·chā·mi tā a·haṃ ha·ri·puṃ·ga·va / tad i·daṃ śi·kha·raṃ kṛt·snaṃ gi·res tas·yā·hṛ·taṃ ma·yā
- 22
evaṃ kathayamānaṃ taṃ praśasya pavanātmajam / suṣeṇo vānaraśreṣṭho jagrāhotpāṭya cauṣadhīḥ
e·vaṃ ka·tha·ya·mā·naṃ taṃ pra·śas·ya pa·va·nāt·ma·jam / su·ṣe·ṇo vā·na·raś·reṣ·ṭho jag·rā·hot·pāṭ·ya cau·ṣa·dhīḥ
- 23
tataḥ saṃkṣodayitvā tām oṣadhiṃ vānarottamaḥ / lakṣmaṇasya dadau nastaḥ suṣeṇaḥ sumahādyutiḥ
ta·taḥ saṃk·ṣo·da·yit·vā tām o·ṣa·dhiṃ vā·na·rot·ta·maḥ / lak·ṣma·ṇas·ya da·dau nas·taḥ su·ṣe·ṇaḥ su·ma·hād·yu·tiḥ
- 24
saśalyaḥ sa samāghrāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā / viśalyo virujaḥ śīghram udatiṣṭhan mahītalāt
sa·śal·yaḥ sa sa·māgh·rā·ya lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / vi·śal·yo vi·ru·jaḥ śīgh·ram u·da·tiṣ·ṭhan ma·hī·ta·lāt
- 25
samutthitaṃ te harayo bhūtalāt prekṣya lakṣmaṇam / sādhu sādhv iti suprītāḥ suṣeṇaṃ pratyapūjayan
sa·mut·thi·taṃ te ha·ra·yo bhū·ta·lāt prek·ṣya lak·ṣma·ṇam / sā·dhu sādhv i·ti sup·rī·tāḥ su·ṣe·ṇaṃ prat·ya·pū·ja·yan
- 26
ehy ehīty abravīd rāmo lakṣmaṇaṃ paravīrahā / sasvaje snehagāḍhaṃ ca bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ
ehy e·hīty ab·ra·vīd rā·mo lak·ṣma·ṇaṃ pa·ra·vī·ra·hā / sas·va·je sne·ha·gā·ḍhaṃ ca bāṣ·pa·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇaḥ
- 27
abravīc ca pariṣvajya saumitriṃ rāghavas tadā / diṣṭyā tvāṃ vīra paśyāmi maraṇāt punar āgatam
ab·ra·vīc ca pa·riṣ·vaj·ya sau·mit·riṃ rā·gha·vas ta·dā / diṣ·ṭyā tvāṃ vī·ra paś·yā·mi ma·ra·ṇāt pu·nar ā·ga·tam
- 28
na hi me jīvitenārthaḥ sītayā ca jayena vā / ko hi me jīvitenārthas tvayi pañcatvam āgate
na hi me jī·vi·te·nār·thaḥ sī·ta·yā ca ja·ye·na vā / ko hi me jī·vi·te·nār·thas tva·yi pañ·cat·vam ā·ga·te
- 29
ity evaṃ vadatas tasya rāghavasya mahātmanaḥ / khinnaḥ śithilayā vācā lakṣmaṇo vākyam abravīt
ity e·vaṃ va·da·tas tas·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / khin·naḥ śi·thi·la·yā vā·cā lak·ṣma·ṇo vāk·yam ab·ra·vīt
- 30
tāṃ pratijñāṃ pratijñāya purā satyaparākrama / laghuḥ kaś cid ivāsattvo naivaṃ vaktum ihārhasi
tāṃ pra·tij·ñāṃ pra·tij·ñā·ya pu·rā sat·ya·pa·rāk·ra·ma / la·ghuḥ kaś cid i·vā·sat·tvo nai·vaṃ vak·tum i·hār·ha·si
- 31
na pratijñāṃ hi kurvanti vitathāṃ sādhavo 'nagha / lakṣaṇaṃ hi mahat tv asya pratijñāparipālanam
na pra·tij·ñāṃ hi kur·van·ti vi·ta·thāṃ sā·dha·vo 'na·gha / lak·ṣa·ṇaṃ hi ma·hat tv as·ya pra·tij·ñā·pa·ri·pā·la·nam
- 32
nairāśyam upagantuṃ te tad alaṃ matkṛte 'nagha / vadhena rāvaṇasyādya pratijñām anupālaya
nai·rāś·yam u·pa·gan·tuṃ te tad a·laṃ mat·kṛ·te 'na·gha / va·dhe·na rā·va·ṇas·yād·ya pra·tij·ñām a·nu·pā·la·ya
- 33
na jīvan yāsyate śatrus tava bāṇapathaṃ gataḥ / nardatas tīkṣṇadaṃṣṭrasya siṃhasyeva mahāgajaḥ
na jī·van yās·ya·te śat·rus ta·va bā·ṇa·pa·thaṃ ga·taḥ / nar·da·tas tīk·ṣṇa·daṃṣ·ṭras·ya siṃ·has·ye·va ma·hā·ga·jaḥ
- 34
ahaṃ tu vadham icchāmi śīghram asya durātmanaḥ / yāvad astaṃ na yāty eṣa kṛtakarmā divākaraḥ
a·haṃ tu va·dham ic·chā·mi śīgh·ram as·ya du·rāt·ma·naḥ / yā·vad as·taṃ na yāty e·ṣa kṛ·ta·kar·mā di·vā·ka·raḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 90 33 verses
- 1
lakṣmaṇena tu tad vākyam uktaṃ śrutvā sa rāghavaḥ / rāvaṇāya śarān ghorān visasarja camūmukhe
lak·ṣma·ṇe·na tu tad vāk·yam uk·taṃ śrut·vā sa rā·gha·vaḥ / rā·va·ṇā·ya śa·rān gho·rān vi·sa·sar·ja ca·mū·mu·khe
- 2
daśagrīvo rathasthas tu rāmaṃ vajropamaiḥ śaraiḥ / ājaghāna mahāghorair dhārābhir iva toyadaḥ
da·śag·rī·vo ra·thas·thas tu rā·maṃ vaj·ro·pa·maiḥ śa·raiḥ / ā·ja·ghā·na ma·hā·gho·rair dhā·rā·bhir i·va to·ya·daḥ
- 3
dīptapāvakasaṃkāśaiḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ / nirbibheda raṇe rāmo daśagrīvaṃ samāhitaḥ
dīp·ta·pā·va·ka·saṃ·kā·śaiḥ śa·raiḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇaiḥ / nir·bi·bhe·da ra·ṇe rā·mo da·śag·rī·vaṃ sa·mā·hi·taḥ
- 4
bhūmisthitasya rāmasya rathasthasya ca rakṣasaḥ / na samaṃ yuddham ity āhur devagandharvadānavāḥ
bhū·mis·thi·tas·ya rā·mas·ya ra·thas·thas·ya ca rak·ṣa·saḥ / na sa·maṃ yud·dham ity ā·hur de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ
- 5
tataḥ kāñcanacitrāṅgaḥ kiṃkiṇīśatabhūṣitaḥ / taruṇādityasaṃkāśo vaidūryamayakūbaraḥ
ta·taḥ kāñ·ca·na·cit·rāṅ·gaḥ kiṃ·ki·ṇī·śa·ta·bhū·ṣi·taḥ / ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·kā·śo vai·dūr·ya·ma·ya·kū·ba·raḥ
- 6
sadaśvaiḥ kāñcanāpīḍair yuktaḥ śvetaprakīrṇakaiḥ / haribhiḥ sūryasaṃkāśair hemajālavibhūṣitaiḥ
sa·daś·vaiḥ kāñ·ca·nā·pī·ḍair yuk·taḥ śve·tap·ra·kīr·ṇa·kaiḥ / ha·ri·bhiḥ sūr·ya·saṃ·kā·śair he·ma·jā·la·vi·bhū·ṣi·taiḥ
- 7
rukmaveṇudhvajaḥ śrīmān devarājaratho varaḥ / abhyavartata kākutstham avatīrya triviṣṭapāt
ruk·ma·ve·ṇudh·va·jaḥ śrī·mān de·va·rā·ja·ra·tho va·raḥ / abh·ya·var·ta·ta kā·kut·stham a·va·tīr·ya tri·viṣ·ṭa·pāt
- 8
abravīc ca tadā rāmaṃ sapratodo rathe sthitaḥ / prāñjalir mātalir vākyaṃ sahasrākṣasya sārathiḥ
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·maṃ sap·ra·to·do ra·the sthi·taḥ / prāñ·ja·lir mā·ta·lir vāk·yaṃ sa·has·rāk·ṣas·ya sā·ra·thiḥ
- 9
sahasrākṣeṇa kākutstha ratho 'yaṃ vijayāya te / dattas tava mahāsattva śrīmāñ śatrunibarhaṇaḥ
sa·has·rāk·ṣe·ṇa kā·kut·stha ra·tho 'yaṃ vi·ja·yā·ya te / dat·tas ta·va ma·hā·sat·tva śrī·māñ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ
- 10
idam aindraṃ mahaccāpaṃ kavacaṃ cāgnisaṃnibham / śarāś cādityasaṃkāśāḥ śaktiś ca vimalā śitāḥ
i·dam ain·draṃ ma·hac·cā·paṃ ka·va·caṃ cāg·ni·saṃ·ni·bham / śa·rāś cā·dit·ya·saṃ·kā·śāḥ śak·tiś ca vi·ma·lā śi·tāḥ
- 11
āruhyemaṃ rathaṃ vīra rākṣasaṃ jahi rāvaṇam / mayā sārathinā rāma mahendra iva dānavān
ā·ruh·ye·maṃ ra·thaṃ vī·ra rāk·ṣa·saṃ ja·hi rā·va·ṇam / ma·yā sā·ra·thi·nā rā·ma ma·hen·dra i·va dā·na·vān
- 12
ity uktaḥ sa parikramya rathaṃ tam abhivādya ca / āruroha tadā rāmo lokāṃl lakṣmyā virājayan
ity uk·taḥ sa pa·rik·ram·ya ra·thaṃ tam a·bhi·vād·ya ca / ā·ru·ro·ha ta·dā rā·mo lo·kāṃl lak·ṣmyā vi·rā·ja·yan
- 13
tad babhūvādbhutaṃ yuddhaṃ dvairathaṃ lomaharṣaṇam / rāmasya ca mahābāho rāvaṇasya ca rakṣasaḥ
tad ba·bhū·vād·bhu·taṃ yud·dhaṃ dvai·ra·thaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / rā·mas·ya ca ma·hā·bā·ho rā·va·ṇas·ya ca rak·ṣa·saḥ
- 14
sa gāndharveṇa gāndharvaṃ daivaṃ daivena rāghavaḥ / astraṃ rākṣasarājasya jaghāna paramāstravit
sa gān·dhar·ve·ṇa gān·dhar·vaṃ dai·vaṃ dai·ve·na rā·gha·vaḥ / as·traṃ rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya ja·ghā·na pa·ra·mās·tra·vit
- 15
astraṃ tu paramaṃ ghoraṃ rākṣasaṃ rākasādhipaḥ / sasarja paramakruddhaḥ punar eva niśācaraḥ
as·traṃ tu pa·ra·maṃ gho·raṃ rāk·ṣa·saṃ rā·ka·sā·dhi·paḥ / sa·sar·ja pa·ra·mak·rud·dhaḥ pu·nar e·va ni·śā·ca·raḥ
- 16
te rāvaṇadhanurmuktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ / abhyavartanta kākutsthaṃ sarpā bhūtvā mahāviṣāḥ
te rā·va·ṇa·dha·nur·muk·tāḥ śa·rāḥ kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇāḥ / abh·ya·var·tan·ta kā·kut·sthaṃ sar·pā bhūt·vā ma·hā·vi·ṣāḥ
- 17
te dīptavadanā dīptaṃ vamanto jvalanaṃ mukhaiḥ / rāmam evābhyavartanta vyāditāsyā bhayānakāḥ
te dīp·ta·va·da·nā dīp·taṃ va·man·to jva·la·naṃ mu·khaiḥ / rā·mam e·vābh·ya·var·tan·ta vyā·di·tās·yā bha·yā·na·kāḥ
- 18
tair vāsukisamasparśair dīptabhogair mahāviṣaiḥ / diśaś ca saṃtatāḥ sarvāḥ pradiśaś ca samāvṛtāḥ
tair vā·su·ki·sa·mas·par·śair dīp·ta·bho·gair ma·hā·vi·ṣaiḥ / di·śaś ca saṃ·ta·tāḥ sar·vāḥ pra·di·śaś ca sa·mā·vṛ·tāḥ
- 19
tān dṛṣṭvā pannagān rāmaḥ samāpatata āhave / astraṃ gārutmataṃ ghoraṃ prāduścakre bhayāvaham
tān dṛṣ·ṭvā pan·na·gān rā·maḥ sa·mā·pa·ta·ta ā·ha·ve / as·traṃ gā·rut·ma·taṃ gho·raṃ prā·duś·cak·re bha·yā·va·ham
- 20
te rāghavadhanurmuktā rukmapuṅkhāḥ śikhiprabhāḥ / suparṇāḥ kāñcanā bhūtvā viceruḥ sarpaśatravaḥ
te rā·gha·va·dha·nur·muk·tā ruk·ma·puṅ·khāḥ śi·khip·ra·bhāḥ / su·par·ṇāḥ kāñ·ca·nā bhūt·vā vi·ce·ruḥ sar·pa·śat·ra·vaḥ
- 21
te tān sarvāñ śarāñ jaghnuḥ sarparūpān mahājavān / suparṇarūpā rāmasya viśikhāḥ kāmarūpiṇaḥ
te tān sar·vāñ śa·rāñ jagh·nuḥ sar·pa·rū·pān ma·hā·ja·vān / su·par·ṇa·rū·pā rā·mas·ya vi·śi·khāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ
- 22
astre pratihate kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / abhyavarṣat tadā rāmaṃ ghorābhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ
as·tre pra·ti·ha·te krud·dho rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / abh·ya·var·ṣat ta·dā rā·maṃ gho·rā·bhiḥ śa·ra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ
- 23
tataḥ śarasahasreṇa rāmam akliṣṭakāriṇam / ardayitvā śaraugheṇa mātaliṃ pratyavidhyata
ta·taḥ śa·ra·sa·has·re·ṇa rā·mam ak·liṣ·ṭa·kā·ri·ṇam / ar·da·yit·vā śa·rau·ghe·ṇa mā·ta·liṃ prat·ya·vidh·ya·ta
- 24
pātayitvā rathopasthe rathāt ketuṃ ca kāñcanam / aindrān abhijaghānāśvāñ śarajālena rāvaṇaḥ
pā·ta·yit·vā ra·tho·pas·the ra·thāt ke·tuṃ ca kāñ·ca·nam / ain·drān a·bhi·ja·ghā·nāś·vāñ śa·ra·jā·le·na rā·va·ṇaḥ
- 25
viṣedur devagandharvā dānavāś cāraṇaiḥ saha / rāmam ārtaṃ tadā dṛṣṭvā siddhāś ca paramarṣayaḥ
vi·ṣe·dur de·va·gan·dhar·vā dā·na·vāś cā·ra·ṇaiḥ sa·ha / rā·mam ār·taṃ ta·dā dṛṣ·ṭvā sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ
- 26
vyathitā vānarendrāś ca babhūvuḥ savibhīṣaṇāḥ / rāmacandramasaṃ dṛṣṭvā grastaṃ rāvaṇarāhuṇā
vya·thi·tā vā·na·ren·drāś ca ba·bhū·vuḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇāḥ / rā·ma·can·dra·ma·saṃ dṛṣ·ṭvā gras·taṃ rā·va·ṇa·rā·hu·ṇā
- 27
prājāpatyaṃ ca nakṣatraṃ rohiṇīṃ śaśinaḥ priyām / samākramya budhas tasthau prajānām aśubhāvahaḥ
prā·jā·pat·yaṃ ca nak·ṣat·raṃ ro·hi·ṇīṃ śa·śi·naḥ pri·yām / sa·māk·ram·ya bu·dhas tas·thau pra·jā·nām a·śu·bhā·va·haḥ
- 28
sadhūmaparivṛttormiḥ prajvalann iva sāgaraḥ / utpapāta tadā kruddhaḥ spṛśann iva divākaram
sa·dhū·ma·pa·ri·vṛt·tor·miḥ praj·va·lann i·va sā·ga·raḥ / ut·pa·pā·ta ta·dā krud·dhaḥ spṛ·śann i·va di·vā·ka·ram
- 29
śastravarṇaḥ suparuṣo mandaraśmir divākaraḥ / adṛśyata kabandhāṅgaḥ saṃsakto dhūmaketunā
śas·tra·var·ṇaḥ su·pa·ru·ṣo man·da·raś·mir di·vā·ka·raḥ / a·dṛś·ya·ta ka·ban·dhāṅ·gaḥ saṃ·sak·to dhū·ma·ke·tu·nā
- 30
kosalānāṃ ca nakṣatraṃ vyaktam indrāgnidaivatam / ākramyāṅgārakas tasthau viśākhām api cāmbare
ko·sa·lā·nāṃ ca nak·ṣat·raṃ vyak·tam in·drāg·ni·dai·va·tam / āk·ram·yāṅ·gā·ra·kas tas·thau vi·śā·khām a·pi cām·ba·re
- 31
daśāsyo viṃśatibhujaḥ pragṛhītaśarāsanaḥ / adṛśyata daśagrīvo maināka iva parvataḥ
da·śās·yo viṃ·śa·ti·bhu·jaḥ pra·gṛ·hī·ta·śa·rā·sa·naḥ / a·dṛś·ya·ta da·śag·rī·vo mai·nā·ka i·va par·va·taḥ
- 32
nirasyamāno rāmas tu daśagrīveṇa rakṣasā / nāśakad abhisaṃdhātuṃ sāyakān raṇamūrdhani
ni·ras·ya·mā·no rā·mas tu da·śag·rī·ve·ṇa rak·ṣa·sā / nā·śa·kad a·bhi·saṃ·dhā·tuṃ sā·ya·kān ra·ṇa·mūr·dha·ni
- 33
sa kṛtvā bhrukuṭīṃ kruddhaḥ kiṃ cit saṃraktalocanaḥ / jagāma sumahākrodhaṃ nirdahann iva cakṣuṣā
sa kṛt·vā bhru·ku·ṭīṃ krud·dhaḥ kiṃ cit saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / ja·gā·ma su·ma·hāk·ro·dhaṃ nir·da·hann i·va cak·ṣu·ṣā
Yuddhakāṇḍa · sarga 91 30 verses
- 1
tasya kruddhasya vadanaṃ dṛṣṭvā rāmasya dhīmataḥ / sarvabhūtāni vitreṣuḥ prākampata ca medinī
tas·ya krud·dhas·ya va·da·naṃ dṛṣ·ṭvā rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / sar·va·bhū·tā·ni vit·re·ṣuḥ prā·kam·pa·ta ca me·di·nī
- 2
siṃhaśārdūlavāñ śailaḥ saṃcacālācaladrumaḥ / babhūva cāpi kṣubhitaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ
siṃ·ha·śār·dū·la·vāñ śai·laḥ saṃ·ca·cā·lā·ca·lad·ru·maḥ / ba·bhū·va cā·pi kṣu·bhi·taḥ sa·mud·raḥ sa·ri·tāṃ pa·tiḥ
- 3
khagāś ca kharanirghoṣā gagane paruṣasvanāḥ / autpātikā vinardantaḥ samantāt paricakramuḥ
kha·gāś ca kha·ra·nir·gho·ṣā ga·ga·ne pa·ru·ṣas·va·nāḥ / aut·pā·ti·kā vi·nar·dan·taḥ sa·man·tāt pa·ri·cak·ra·muḥ
- 4
rāmaṃ dṛṣṭvā susaṃkruddham utpātāṃś ca sudāruṇān / vitreṣuḥ sarvabhūtāni rāvaṇasyāviśad bhayam
rā·maṃ dṛṣ·ṭvā su·saṃk·rud·dham ut·pā·tāṃś ca su·dā·ru·ṇān / vit·re·ṣuḥ sar·va·bhū·tā·ni rā·va·ṇas·yā·vi·śad bha·yam
- 5
vimānasthās tadā devā gandharvāś ca mahoragāḥ / ṛṣidānavadaityāś ca garutmantaś ca khecarāḥ
vi·mā·nas·thās ta·dā de·vā gan·dhar·vāś ca ma·ho·ra·gāḥ / ṛ·ṣi·dā·na·va·dait·yāś ca ga·rut·man·taś ca khe·ca·rāḥ
- 6
dadṛśus te tadā yuddhaṃ lokasaṃvartasaṃsthitam / nānāpraharaṇair bhīmaiḥ śūrayoḥ saṃprayudhyatoḥ
da·dṛ·śus te ta·dā yud·dhaṃ lo·ka·saṃ·var·ta·saṃs·thi·tam / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair bhī·maiḥ śū·ra·yoḥ saṃp·ra·yudh·ya·toḥ
- 7
ūcuḥ surāsurāḥ sarve tadā vigraham āgatāḥ / prekṣamāṇā mahāyuddhaṃ vākyaṃ bhaktyā prahṛṣṭavat
ū·cuḥ su·rā·su·rāḥ sar·ve ta·dā vig·ra·ham ā·ga·tāḥ / prek·ṣa·mā·ṇā ma·hā·yud·dhaṃ vāk·yaṃ bhak·tyā pra·hṛṣ·ṭa·vat
- 8
daśagrīvaṃ jayety āhur asurāḥ samavasthitāḥ / devā rāmam athocus te tvaṃ jayeti punaḥ punaḥ
da·śag·rī·vaṃ ja·yety ā·hur a·su·rāḥ sa·ma·vas·thi·tāḥ / de·vā rā·mam a·tho·cus te tvaṃ ja·ye·ti pu·naḥ pu·naḥ
- 9
etasminn antare krodhād rāghavasya sa rāvaṇaḥ / prahartukāmo duṣṭātmā spṛśan praharaṇaṃ mahat
e·tas·minn an·ta·re kro·dhād rā·gha·vas·ya sa rā·va·ṇaḥ / pra·har·tu·kā·mo duṣ·ṭāt·mā spṛ·śan pra·ha·ra·ṇaṃ ma·hat
- 10
vajrasāraṃ mahānādaṃ sarvaśatrunibarhaṇam / śailaśṛṅganibhaiḥ kūṭaiś citaṃ dṛṣṭibhayāvaham
vaj·ra·sā·raṃ ma·hā·nā·daṃ sar·va·śat·ru·ni·bar·ha·ṇam / śai·la·śṛṅ·ga·ni·bhaiḥ kū·ṭaiś ci·taṃ dṛṣ·ṭi·bha·yā·va·ham
- 11
sadhūmam iva tīkṣṇāgraṃ yugāntāgnicayopamam / atiraudram anāsādyaṃ kālenāpi durāsadam
sa·dhū·mam i·va tīk·ṣṇāg·raṃ yu·gān·tāg·ni·ca·yo·pa·mam / a·ti·raud·ram a·nā·sād·yaṃ kā·le·nā·pi du·rā·sa·dam
- 12
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ dāraṇaṃ bhedanaṃ tathā / pradīpta iva roṣeṇa śūlaṃ jagrāha rāvaṇaḥ
trā·sa·naṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ dā·ra·ṇaṃ bhe·da·naṃ ta·thā / pra·dīp·ta i·va ro·ṣe·ṇa śū·laṃ jag·rā·ha rā·va·ṇaḥ
- 13
tac chūlaṃ paramakruddho madhye jagrāha vīryavān / anekaiḥ samare śūrai rākṣasaiḥ parivāritaḥ
tac chū·laṃ pa·ra·mak·rud·dho madh·ye jag·rā·ha vīr·ya·vān / a·ne·kaiḥ sa·ma·re śū·rai rāk·ṣa·saiḥ pa·ri·vā·ri·taḥ
- 14
samudyamya mahākāyo nanāda yudhi bhairavam / saṃraktanayano roṣāt svasainyam abhiharṣayan
sa·mud·yam·ya ma·hā·kā·yo na·nā·da yu·dhi bhai·ra·vam / saṃ·rak·ta·na·ya·no ro·ṣāt sva·sain·yam a·bhi·har·ṣa·yan
- 15
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaś ca pradiśas tathā / prākampayat tadā śabdo rākṣasendrasya dāruṇaḥ
pṛ·thi·vīṃ cān·ta·rik·ṣaṃ ca di·śaś ca pra·di·śas ta·thā / prā·kam·pa·yat ta·dā śab·do rāk·ṣa·sen·dras·ya dā·ru·ṇaḥ
- 16
atinādasya nādena tena tasya durātmanaḥ / sarvabhūtāni vitreṣuḥ sāgaraś ca pracukṣubhe
a·ti·nā·das·ya nā·de·na te·na tas·ya du·rāt·ma·naḥ / sar·va·bhū·tā·ni vit·re·ṣuḥ sā·ga·raś ca pra·cuk·ṣu·bhe
- 17
sa gṛhītvā mahāvīryaḥ śūlaṃ tad rāvaṇo mahat / vinadya sumahānādaṃ rāmaṃ paruṣam abravīt
sa gṛ·hīt·vā ma·hā·vīr·yaḥ śū·laṃ tad rā·va·ṇo ma·hat / vi·nad·ya su·ma·hā·nā·daṃ rā·maṃ pa·ru·ṣam ab·ra·vīt
- 18
śūlo 'yaṃ vajrasāras te rāma roṣān mayodyataḥ / tava bhrātṛsahāyasya sadyaḥ prāṇān hariṣyati
śū·lo 'yaṃ vaj·ra·sā·ras te rā·ma ro·ṣān ma·yod·ya·taḥ / ta·va bhrā·tṛ·sa·hā·yas·ya sad·yaḥ prā·ṇān ha·riṣ·ya·ti
- 19
rakṣasām adya śūrāṇāṃ nihatānāṃ camūmukhe / tvāṃ nihatya raṇaślāghin karomi tarasā samam
rak·ṣa·sām ad·ya śū·rā·ṇāṃ ni·ha·tā·nāṃ ca·mū·mu·khe / tvāṃ ni·hat·ya ra·ṇaś·lā·ghin ka·ro·mi ta·ra·sā sa·mam
- 20
tiṣṭhedānīṃ nihanmi tvām eṣa śūlena rāghava / evam uktvā sa cikṣepa tac chūlaṃ rākṣasādhipaḥ
tiṣ·ṭhe·dā·nīṃ ni·han·mi tvām e·ṣa śū·le·na rā·gha·va / e·vam uk·tvā sa cik·ṣe·pa tac chū·laṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 21
āpatantaṃ śaraugheṇa vārayām āsa rāghavaḥ / utpatantaṃ yugāntāgniṃ jalaughair iva vāsavaḥ
ā·pa·tan·taṃ śa·rau·ghe·ṇa vā·ra·yām ā·sa rā·gha·vaḥ / ut·pa·tan·taṃ yu·gān·tāg·niṃ ja·lau·ghair i·va vā·sa·vaḥ
- 22
nirdadāha sa tān bāṇān rāmakārmukaniḥsṛtān / rāvaṇasya mahāśūlaḥ pataṃgān iva pāvakaḥ
nir·da·dā·ha sa tān bā·ṇān rā·ma·kār·mu·ka·niḥ·sṛ·tān / rā·va·ṇas·ya ma·hā·śū·laḥ pa·taṃ·gān i·va pā·va·kaḥ
- 23
tān dṛṣṭvā bhasmasād bhūtāñ śūlasaṃsparśacūrṇitān / sāyakān antarikṣasthān rāghavaḥ krodham āharat
tān dṛṣ·ṭvā bhas·ma·sād bhū·tāñ śū·la·saṃs·par·śa·cūr·ṇi·tān / sā·ya·kān an·ta·rik·ṣas·thān rā·gha·vaḥ kro·dham ā·ha·rat
- 24
sa tāṃ mātalinānītāṃ śaktiṃ vāsavanirmitām / jagrāha paramakruddho rāghavo raghunandanaḥ
sa tāṃ mā·ta·li·nā·nī·tāṃ śak·tiṃ vā·sa·va·nir·mi·tām / jag·rā·ha pa·ra·mak·rud·dho rā·gha·vo ra·ghu·nan·da·naḥ
- 25
sā tolitā balavatā śaktir ghaṇṭākṛtasvanā / nabhaḥ prajvālayām āsa yugāntolkeva saprabhā
sā to·li·tā ba·la·va·tā śak·tir ghaṇ·ṭā·kṛ·tas·va·nā / na·bhaḥ praj·vā·la·yām ā·sa yu·gān·tol·ke·va sap·ra·bhā
- 26
sā kṣiptā rākṣasendrasya tasmiñ śūle papāta ha / bhinnaḥ śaktyā mahāñ śūlo nipapāta gatadyutiḥ
sā kṣip·tā rāk·ṣa·sen·dras·ya tas·miñ śū·le pa·pā·ta ha / bhin·naḥ śak·tyā ma·hāñ śū·lo ni·pa·pā·ta ga·tad·yu·tiḥ
- 27
nirbibheda tato bāṇair hayān asya mahājavān / rāmas tīkṣṇair mahāvegair vajrakalpaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
nir·bi·bhe·da ta·to bā·ṇair ha·yān as·ya ma·hā·ja·vān / rā·mas tīk·ṣṇair ma·hā·ve·gair vaj·ra·kal·paiḥ śi·taiḥ śa·raiḥ
- 28
nirbibhedorasi tadā rāvaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ / rāghavaḥ paramāyatto lalāṭe patribhis tribhiḥ
nir·bi·bhe·do·ra·si ta·dā rā·va·ṇaṃ ni·śi·taiḥ śa·raiḥ / rā·gha·vaḥ pa·ra·mā·yat·to la·lā·ṭe pat·ri·bhis tri·bhiḥ
- 29
sa śarair bhinnasarvāṅgo gātraprasrutaśoṇitaḥ / rākṣasendraḥ samūhasthaḥ phullāśoka ivābabhau
sa śa·rair bhin·na·sar·vāṅ·go gāt·rap·ras·ru·ta·śo·ṇi·taḥ / rāk·ṣa·sen·draḥ sa·mū·has·thaḥ phul·lā·śo·ka i·vā·ba·bhau
- 30
sa rāmabāṇair atividdhagātro niśācarendraḥ kṣatajārdragātraḥ / jagāma khedaṃ ca samājamadhye krodhaṃ ca cakre subhṛśaṃ tadānīm
sa rā·ma·bā·ṇair a·ti·vid·dha·gāt·ro ni·śā·ca·ren·draḥ kṣa·ta·jār·dra·gāt·raḥ / ja·gā·ma khe·daṃ ca sa·mā·ja·madh·ye kro·dhaṃ ca cak·re su·bhṛ·śaṃ ta·dā·nīm
Yuddhakāṇḍa · sarga 92 30 verses
- 1
sa tu tena tadā krodhāt kākutsthenārdito raṇe / rāvaṇaḥ samaraślāghī mahākrodham upāgamat
sa tu te·na ta·dā kro·dhāt kā·kut·sthe·nār·di·to ra·ṇe / rā·va·ṇaḥ sa·ma·raś·lā·ghī ma·hāk·ro·dham u·pā·ga·mat
- 2
sa dīptanayano roṣāc cāpam āyamya vīryavān / abhyardayat susaṃkruddho rāghavaṃ paramāhave
sa dīp·ta·na·ya·no ro·ṣāc cā·pam ā·yam·ya vīr·ya·vān / abh·yar·da·yat su·saṃk·rud·dho rā·gha·vaṃ pa·ra·mā·ha·ve
- 3
bāṇadhārāsahasrais tu sa toyada ivāmbarāt / rāghavaṃ rāvaṇo bāṇais taṭākam iva pūrayat
bā·ṇa·dhā·rā·sa·has·rais tu sa to·ya·da i·vām·ba·rāt / rā·gha·vaṃ rā·va·ṇo bā·ṇais ta·ṭā·kam i·va pū·ra·yat
- 4
pūritaḥ śarajālena dhanurmuktena saṃyuge / mahāgirir ivākampyaḥ kākustho na prakampate
pū·ri·taḥ śa·ra·jā·le·na dha·nur·muk·te·na saṃ·yu·ge / ma·hā·gi·rir i·vā·kam·pyaḥ kā·kus·tho na pra·kam·pa·te
- 5
sa śaraiḥ śarajālāni vārayan samare sthitaḥ / gabhastīn iva sūryasya pratijagrāha vīryavān
sa śa·raiḥ śa·ra·jā·lā·ni vā·ra·yan sa·ma·re sthi·taḥ / ga·bhas·tīn i·va sūr·yas·ya pra·ti·jag·rā·ha vīr·ya·vān
- 6
tataḥ śarasahasrāṇi kṣiprahasto niśācaraḥ / nijaghānorasi kruddho rāghavasya mahātmanaḥ
ta·taḥ śa·ra·sa·has·rā·ṇi kṣip·ra·has·to ni·śā·ca·raḥ / ni·ja·ghā·no·ra·si krud·dho rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 7
sa śoṇitasamādigdhaḥ samare lakṣmaṇāgrajaḥ / dṛṣṭaḥ phulla ivāraṇye sumahān kiṃśukadrumaḥ
sa śo·ṇi·ta·sa·mā·dig·dhaḥ sa·ma·re lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / dṛṣ·ṭaḥ phul·la i·vā·raṇ·ye su·ma·hān kiṃ·śu·kad·ru·maḥ
- 8
śarābhighātasaṃrabdhaḥ so 'pi jagrāha sāyakān / kākutsthaḥ sumahātejā yugāntādityavarcasaḥ
śa·rā·bhi·ghā·ta·saṃ·rab·dhaḥ so 'pi jag·rā·ha sā·ya·kān / kā·kut·sthaḥ su·ma·hā·te·jā yu·gān·tā·dit·ya·var·ca·saḥ
- 9
tato 'nyonyaṃ susaṃrabdhāv ubhau tau rāmarāvaṇau / śarāndhakāre samare nopālakṣayatāṃ tadā
ta·to 'nyon·yaṃ su·saṃ·rab·dhāv u·bhau tau rā·ma·rā·va·ṇau / śa·rān·dha·kā·re sa·ma·re no·pā·lak·ṣa·ya·tāṃ ta·dā
- 10
tataḥ krodhasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ / uvāca rāvaṇaṃ vīraḥ prahasya paruṣaṃ vacaḥ
ta·taḥ kro·dha·sa·mā·viṣ·ṭo rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / u·vā·ca rā·va·ṇaṃ vī·raḥ pra·has·ya pa·ru·ṣaṃ va·caḥ
- 11
mama bhāryā janasthānād ajñānād rākṣasādhama / hṛtā te vivaśā yasmāt tasmāt tvaṃ nāsi vīryavān
ma·ma bhār·yā ja·nas·thā·nād aj·ñā·nād rāk·ṣa·sā·dha·ma / hṛ·tā te vi·va·śā yas·māt tas·māt tvaṃ nā·si vīr·ya·vān
- 12
mayā virahitāṃ dīnāṃ vartamānāṃ mahāvane / vaidehīṃ prasabhaṃ hṛtvā śūro 'ham iti manyase
ma·yā vi·ra·hi·tāṃ dī·nāṃ var·ta·mā·nāṃ ma·hā·va·ne / vai·de·hīṃ pra·sa·bhaṃ hṛt·vā śū·ro 'ham i·ti man·ya·se
- 13
strīṣu śūra vināthāsu paradārābhimarśake / kṛtvā kāpuruṣaṃ karma śūro 'ham iti manyase
strī·ṣu śū·ra vi·nā·thā·su pa·ra·dā·rā·bhi·mar·śa·ke / kṛt·vā kā·pu·ru·ṣaṃ kar·ma śū·ro 'ham i·ti man·ya·se
- 14
bhinnamaryāda nirlajja cāritreṣv anavasthita / darpān mṛtyum upādāya śūro 'ham iti manyase
bhin·na·mar·yā·da nir·laj·ja cā·rit·reṣv a·na·vas·thi·ta / dar·pān mṛt·yum u·pā·dā·ya śū·ro 'ham i·ti man·ya·se
- 15
śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca / ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kṛtaṃ karma mahat tvayā
śū·re·ṇa dha·na·dabh·rāt·rā ba·laiḥ sa·mu·di·te·na ca / ślā·gha·nī·yaṃ ya·śas·yaṃ ca kṛ·taṃ kar·ma ma·hat tva·yā
- 16
utsekenābhipannasya garhitasyāhitasya ca / karmaṇaḥ prāpnuhīdānīṃ tasyādya sumahat phalam
ut·se·ke·nā·bhi·pan·nas·ya gar·hi·tas·yā·hi·tas·ya ca / kar·ma·ṇaḥ prāp·nu·hī·dā·nīṃ tas·yād·ya su·ma·hat pha·lam
- 17
śūro 'ham iti cātmānam avagacchasi durmate / naiva lajjāsti te sītāṃ coravad vyapakarṣataḥ
śū·ro 'ham i·ti cāt·mā·nam a·va·gac·cha·si dur·ma·te / nai·va laj·jās·ti te sī·tāṃ co·ra·vad vya·pa·kar·ṣa·taḥ
- 18
yadi matsaṃnidhau sītā dharṣitā syāt tvayā balāt / bhrātaraṃ tu kharaṃ paśyes tadā matsāyakair hataḥ
ya·di mat·saṃ·ni·dhau sī·tā dhar·ṣi·tā syāt tva·yā ba·lāt / bhrā·ta·raṃ tu kha·raṃ paś·yes ta·dā mat·sā·ya·kair ha·taḥ
- 19
diṣṭyāsi mama duṣṭātmaṃś cakṣurviṣayam āgataḥ / adya tvāṃ sāyakais tīkṣṇair nayāmi yamasādanam
diṣ·ṭyā·si ma·ma duṣ·ṭāt·maṃś cak·ṣur·vi·ṣa·yam ā·ga·taḥ / ad·ya tvāṃ sā·ya·kais tīk·ṣṇair na·yā·mi ya·ma·sā·da·nam
- 20
adya te maccharaiś chinnaṃ śiro jvalitakuṇḍalam / kravyādā vyapakarṣantu vikīrṇaṃ raṇapāṃsuṣu
ad·ya te mac·cha·raiś chin·naṃ śi·ro jva·li·ta·kuṇ·ḍa·lam / krav·yā·dā vya·pa·kar·ṣan·tu vi·kīr·ṇaṃ ra·ṇa·pāṃ·su·ṣu
- 21
nipatyorasi gṛdhrās te kṣitau kṣiptasya rāvaṇa / pibantu rudhiraṃ tarṣād bāṇaśalyāntarothitam
ni·pat·yo·ra·si gṛdh·rās te kṣi·tau kṣip·tas·ya rā·va·ṇa / pi·ban·tu ru·dhi·raṃ tar·ṣād bā·ṇa·śal·yān·ta·ro·thi·tam
- 22
adya madbāṇābhinnasya gatāsoḥ patitasya te / karṣantv antrāṇi patagā garutmanta ivoragān
ad·ya mad·bā·ṇā·bhin·nas·ya ga·tā·soḥ pa·ti·tas·ya te / kar·ṣantv an·trā·ṇi pa·ta·gā ga·rut·man·ta i·vo·ra·gān
- 23
ity evaṃ sa vadan vīro rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ / rākṣasendraṃ samīpasthaṃ śaravarṣair avākirat
ity e·vaṃ sa va·dan vī·ro rā·maḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / rāk·ṣa·sen·draṃ sa·mī·pas·thaṃ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat
- 24
babhūva dviguṇaṃ vīryaṃ balaṃ harṣaś ca saṃyuge / rāmasyāstrabalaṃ caiva śatror nidhanakāṅkṣiṇaḥ
ba·bhū·va dvi·gu·ṇaṃ vīr·yaṃ ba·laṃ har·ṣaś ca saṃ·yu·ge / rā·mas·yās·tra·ba·laṃ cai·va śat·ror ni·dha·na·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 25
prādurbabhūvur astrāṇi sarvāṇi viditātmanaḥ / praharṣāc ca mahātejāḥ śīghrahastataro 'bhavat
prā·dur·ba·bhū·vur as·trā·ṇi sar·vā·ṇi vi·di·tāt·ma·naḥ / pra·har·ṣāc ca ma·hā·te·jāḥ śīgh·ra·has·ta·ta·ro 'bha·vat
- 26
śubhāny etāni cihnāni vijñāyātmagatāni saḥ / bhūya evārdayad rāmo rāvaṇaṃ rākṣasāntakṛt
śu·bhāny e·tā·ni cih·nā·ni vij·ñā·yāt·ma·ga·tā·ni saḥ / bhū·ya e·vār·da·yad rā·mo rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sān·ta·kṛt
- 27
harīṇāṃ cāśmanikaraiḥ śaravarṣaiś ca rāghavāt / hanyamāno daśagrīvo vighūrṇahṛdayo 'bhavat
ha·rī·ṇāṃ cāś·ma·ni·ka·raiḥ śa·ra·var·ṣaiś ca rā·gha·vāt / han·ya·mā·no da·śag·rī·vo vi·ghūr·ṇa·hṛ·da·yo 'bha·vat
- 28
yadā ca śastraṃ nārebhe na vyakarṣac charāsanam / nāsya pratyakarod vīryaṃ viklavenāntarātmanā
ya·dā ca śas·traṃ nā·re·bhe na vya·kar·ṣac cha·rā·sa·nam / nās·ya prat·ya·ka·rod vīr·yaṃ vik·la·ve·nān·ta·rāt·ma·nā
- 29
kṣiptāś cāpi śarās tena śastrāṇi vividhāni ca / na raṇārthāya vartante mṛtyukāle 'bhivartataḥ
kṣip·tāś cā·pi śa·rās te·na śas·trā·ṇi vi·vi·dhā·ni ca / na ra·ṇār·thā·ya var·tan·te mṛt·yu·kā·le 'bhi·var·ta·taḥ
- 30
sūtas tu rathanetāsya tadavasthaṃ nirīkṣya tam / śanair yuddhād asaṃbhānto rathaṃ tasyāpavāhayat
sū·tas tu ra·tha·ne·tās·ya ta·da·vas·thaṃ ni·rīk·ṣya tam / śa·nair yud·dhād a·saṃ·bhān·to ra·thaṃ tas·yā·pa·vā·ha·yat
Yuddhakāṇḍa · sarga 93 27 verses
- 1
sa tu mohāt susaṃkruddhaḥ kṛtāntabalacoditaḥ / krodhasaṃraktanayano rāvaṇo sūtam abravīt
sa tu mo·hāt su·saṃk·rud·dhaḥ kṛ·tān·ta·ba·la·co·di·taḥ / kro·dha·saṃ·rak·ta·na·ya·no rā·va·ṇo sū·tam ab·ra·vīt
- 2
hīnavīryam ivāśaktaṃ pauruṣeṇa vivarjitam / bhīruṃ laghum ivāsattvaṃ vihīnam iva tejasā
hī·na·vīr·yam i·vā·śak·taṃ pau·ru·ṣe·ṇa vi·var·ji·tam / bhī·ruṃ la·ghum i·vā·sat·tvaṃ vi·hī·nam i·va te·ja·sā
- 3
vimuktam iva māyābhir astrair iva bahiṣkṛtam / mām avajñāya durbuddhe svayā buddhyā viceṣṭase
vi·muk·tam i·va mā·yā·bhir as·trair i·va ba·hiṣ·kṛ·tam / mām a·vaj·ñā·ya dur·bud·dhe sva·yā bud·dhyā vi·ceṣ·ṭa·se
- 4
kimarthaṃ mām avajñāya macchandam anavekṣya ca / tvayā śatrusamakṣaṃ me ratho 'yam apavāhitaḥ
ki·mar·thaṃ mām a·vaj·ñā·ya mac·chan·dam a·na·vek·ṣya ca / tva·yā śat·ru·sa·mak·ṣaṃ me ra·tho 'yam a·pa·vā·hi·taḥ
- 5
tvayādya hi mamānārya cirakālasamārjitam / yaśo vīryaṃ ca tejaś ca pratyayaś ca vināśitaḥ
tva·yād·ya hi ma·mā·nār·ya ci·ra·kā·la·sa·mār·ji·tam / ya·śo vīr·yaṃ ca te·jaś ca prat·ya·yaś ca vi·nā·śi·taḥ
- 6
śatroḥ prakhyātavīryasya rañjanīyasya vikramaiḥ / paśyato yuddhalubdho 'haṃ kṛtaḥ kāpuruṣas tvayā
śat·roḥ prakh·yā·ta·vīr·yas·ya rañ·ja·nī·yas·ya vik·ra·maiḥ / paś·ya·to yud·dha·lub·dho 'haṃ kṛ·taḥ kā·pu·ru·ṣas tva·yā
- 7
yas tvaṃ ratham imaṃ mohān na codvahasi durmate / satyo 'yaṃ pratitarko me pareṇa tvam upaskṛtaḥ
yas tvaṃ ra·tham i·maṃ mo·hān na cod·va·ha·si dur·ma·te / sat·yo 'yaṃ pra·ti·tar·ko me pa·re·ṇa tvam u·pas·kṛ·taḥ
- 8
na hīdaṃ vidyate karma suhṛdo hitakāṅkṣiṇaḥ / ripūṇāṃ sadṛśaṃ caitan na tvayaitat svanuṣṭhitam
na hī·daṃ vid·ya·te kar·ma su·hṛ·do hi·ta·kāṅ·kṣi·ṇaḥ / ri·pū·ṇāṃ sa·dṛ·śaṃ cai·tan na tva·yai·tat sva·nuṣ·ṭhi·tam
- 9
nivartaya rathaṃ śīghraṃ yāvan nāpaiti me ripuḥ / yadi vāpy uṣito 'si tvaṃ smaryante yadi vā guṇāḥ
ni·var·ta·ya ra·thaṃ śīgh·raṃ yā·van nā·pai·ti me ri·puḥ / ya·di vāpy u·ṣi·to 'si tvaṃ smar·yan·te ya·di vā gu·ṇāḥ
- 10
evaṃ paruṣam uktas tu hitabuddhir abuddhinā / abravīd rāvaṇaṃ sūto hitaṃ sānunayaṃ vacaḥ
e·vaṃ pa·ru·ṣam uk·tas tu hi·ta·bud·dhir a·bud·dhi·nā / ab·ra·vīd rā·va·ṇaṃ sū·to hi·taṃ sā·nu·na·yaṃ va·caḥ
- 11
na bhīto 'smi na mūḍho 'smi nopajapto 'smi śatrubhiḥ / na pramatto na niḥsneho vismṛtā na ca satkriyā
na bhī·to 'smi na mū·ḍho 'smi no·pa·jap·to 'smi śat·ru·bhiḥ / na pra·mat·to na niḥs·ne·ho vis·mṛ·tā na ca sat·kri·yā
- 12
mayā tu hitakāmena yaśaś ca parirakṣatā / snehapraskannamanasā priyam ity apriyaṃ kṛtam
ma·yā tu hi·ta·kā·me·na ya·śaś ca pa·ri·rak·ṣa·tā / sne·hap·ras·kan·na·ma·na·sā pri·yam ity ap·ri·yaṃ kṛ·tam
- 13
nāsminn arthe mahārāja tvaṃ māṃ priyahite ratam / kaś cil laghur ivānāryo doṣato gantum arhasi
nās·minn ar·the ma·hā·rā·ja tvaṃ māṃ pri·ya·hi·te ra·tam / kaś cil la·ghur i·vā·nār·yo do·ṣa·to gan·tum ar·ha·si
- 14
śrūyatām abhidhāsyāmi yannimittaṃ mayā rathaḥ / nadīvega ivāmbhobhiḥ saṃyuge vinivartitaḥ
śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi yan·ni·mit·taṃ ma·yā ra·thaḥ / na·dī·ve·ga i·vām·bho·bhiḥ saṃ·yu·ge vi·ni·var·ti·taḥ
- 15
śramaṃ tavāvagacchāmi mahatā raṇakarmaṇā / na hi te vīra saumukhyaṃ praharṣaṃ vopadhāraye
śra·maṃ ta·vā·va·gac·chā·mi ma·ha·tā ra·ṇa·kar·ma·ṇā / na hi te vī·ra sau·mukh·yaṃ pra·har·ṣaṃ vo·pa·dhā·ra·ye
- 16
rathodvahanakhinnāś ca ta ime rathavājinaḥ / dīnā gharmapariśrāntā gāvo varṣahatā iva
ra·thod·va·ha·na·khin·nāś ca ta i·me ra·tha·vā·ji·naḥ / dī·nā ghar·ma·pa·riś·rān·tā gā·vo var·ṣa·ha·tā i·va
- 17
nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃ yāni prādurbhavanti naḥ / teṣu teṣv abhipanneṣu lakṣayāmy apradakṣiṇam
ni·mit·tā·ni ca bhū·yiṣ·ṭhaṃ yā·ni prā·dur·bha·van·ti naḥ / te·ṣu teṣv a·bhi·pan·ne·ṣu lak·ṣa·yāmy ap·ra·dak·ṣi·ṇam
- 18
deśakālau ca vijñeyau lakṣaṇānīṅgitāni ca / dainyaṃ harṣaś ca khedaś ca rathinaś ca balābalam
de·śa·kā·lau ca vij·ñe·yau lak·ṣa·ṇā·nīṅ·gi·tā·ni ca / dain·yaṃ har·ṣaś ca khe·daś ca ra·thi·naś ca ba·lā·ba·lam
- 19
sthalanimnāni bhūmeś ca samāni viṣamāṇi ca / yuddhakālaś ca vijñeyaḥ parasyāntaradarśanam
stha·la·nim·nā·ni bhū·meś ca sa·mā·ni vi·ṣa·mā·ṇi ca / yud·dha·kā·laś ca vij·ñe·yaḥ pa·ras·yān·ta·ra·dar·śa·nam
- 20
upayānāpayāne ca sthānaṃ pratyapasarpaṇam / sarvam etad rathasthena jñeyaṃ rathakuṭumbinā
u·pa·yā·nā·pa·yā·ne ca sthā·naṃ prat·ya·pa·sar·pa·ṇam / sar·vam e·tad ra·thas·the·na jñe·yaṃ ra·tha·ku·ṭum·bi·nā
- 21
tava viśrāmahetos tu tathaiṣāṃ rathavājinām / raudraṃ varjayatā khedaṃ kṣamaṃ kṛtam idaṃ mayā
ta·va viś·rā·ma·he·tos tu ta·thai·ṣāṃ ra·tha·vā·ji·nām / raud·raṃ var·ja·ya·tā khe·daṃ kṣa·maṃ kṛ·tam i·daṃ ma·yā
- 22
na mayā svecchayā vīra ratho 'yam apavāhitaḥ / bhartṛsnehaparītena mayedaṃ yatkṛtaṃ vibho
na ma·yā svec·cha·yā vī·ra ra·tho 'yam a·pa·vā·hi·taḥ / bhar·tṛs·ne·ha·pa·rī·te·na ma·ye·daṃ yat·kṛ·taṃ vi·bho
- 23
ājñāpaya yathātattvaṃ vakṣyasy ariniṣūdana / tat kariṣyāmy ahaṃ vīraṃ gatānṛṇyena cetasā
āj·ñā·pa·ya ya·thā·tat·tvaṃ vak·ṣyasy a·ri·ni·ṣū·da·na / tat ka·riṣ·yāmy a·haṃ vī·raṃ ga·tā·nṛṇ·ye·na ce·ta·sā
- 24
saṃtuṣṭas tena vākyena rāvaṇas tasya sāratheḥ / praśasyainaṃ bahuvidhaṃ yuddhalubdho 'bravīd idam
saṃ·tuṣ·ṭas te·na vāk·ye·na rā·va·ṇas tas·ya sā·ra·theḥ / pra·śas·yai·naṃ ba·hu·vi·dhaṃ yud·dha·lub·dho 'bra·vīd i·dam
- 25
rathaṃ śīghram imaṃ sūta rāghavābhimukhaṃ kuru / nāhatvā samare śatrūn nivartiṣyati rāvaṇaḥ
ra·thaṃ śīgh·ram i·maṃ sū·ta rā·gha·vā·bhi·mu·khaṃ ku·ru / nā·hat·vā sa·ma·re śat·rūn ni·var·tiṣ·ya·ti rā·va·ṇaḥ
- 26
evam uktvā tatas tuṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / dadau tasya śubhaṃ hy ekaṃ hastābharaṇam uttamam
e·vam uk·tvā ta·tas tuṣ·ṭo rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / da·dau tas·ya śu·bhaṃ hy e·kaṃ has·tā·bha·ra·ṇam ut·ta·mam
- 27
tato drutaṃ rāvaṇavākyacoditaḥ pracodayām āsa hayān sa sārathiḥ / sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥ kṣaṇena rāmasya raṇāgrato 'bhavat
ta·to dru·taṃ rā·va·ṇa·vāk·ya·co·di·taḥ pra·co·da·yām ā·sa ha·yān sa sā·ra·thiḥ / sa rāk·ṣa·sen·dras·ya ta·to ma·hā·ra·thaḥ kṣa·ṇe·na rā·mas·ya ra·ṇāg·ra·to 'bha·vat
Yuddhakāṇḍa · sarga 94 29 verses
- 1
tam āpatantaṃ sahasā svanavantaṃ mahādhvajam / rathaṃ rākṣasarājasya nararājo dadarśa ha
tam ā·pa·tan·taṃ sa·ha·sā sva·na·van·taṃ ma·hādh·va·jam / ra·thaṃ rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya na·ra·rā·jo da·dar·śa ha
- 2
kṛṣṇavājisamāyuktaṃ yuktaṃ raudreṇa varcasā / taḍitpatākāgahanaṃ darśitendrāyudhāyudham / śaradhārā vimuñcantaṃ dhārāsāram ivānbudam
kṛṣ·ṇa·vā·ji·sa·mā·yuk·taṃ yuk·taṃ raud·re·ṇa var·ca·sā / ta·ḍit·pa·tā·kā·ga·ha·naṃ dar·śi·ten·drā·yu·dhā·yu·dham / śa·ra·dhā·rā vi·muñ·can·taṃ dhā·rā·sā·ram i·vān·bu·dam
- 3
taṃ dṛṣṭvā meghasaṃkāśam āpatantaṃ rathaṃ ripoḥ / girer vajrābhimṛṣṭasya dīryataḥ sadṛśasvanam / uvāca mātaliṃ rāmaḥ sahasrākṣasya sārathim
taṃ dṛṣ·ṭvā me·gha·saṃ·kā·śam ā·pa·tan·taṃ ra·thaṃ ri·poḥ / gi·rer vaj·rā·bhi·mṛṣ·ṭas·ya dīr·ya·taḥ sa·dṛ·śas·va·nam / u·vā·ca mā·ta·liṃ rā·maḥ sa·has·rāk·ṣas·ya sā·ra·thim
- 4
mātale paśya saṃrabdham āpatantaṃ rathaṃ ripoḥ / yathāpasavyaṃ patatā vegena mahatā punaḥ / samare hantum ātmānaṃ tathānena kṛtā matiḥ
mā·ta·le paś·ya saṃ·rab·dham ā·pa·tan·taṃ ra·thaṃ ri·poḥ / ya·thā·pa·sav·yaṃ pa·ta·tā ve·ge·na ma·ha·tā pu·naḥ / sa·ma·re han·tum āt·mā·naṃ ta·thā·ne·na kṛ·tā ma·tiḥ
- 5
tad apramādam ātiṣṭha pratyudgaccha rathaṃ ripoḥ / vidhvaṃsayitum icchāmi vāyur megham ivotthitam
tad ap·ra·mā·dam ā·tiṣ·ṭha prat·yud·gac·cha ra·thaṃ ri·poḥ / vidh·vaṃ·sa·yi·tum ic·chā·mi vā·yur me·gham i·vot·thi·tam
- 6
aviklavam asaṃbhrāntam avyagrahṛdayekṣaṇam / raśmisaṃcāraniyataṃ pracodaya rathaṃ drutam
a·vik·la·vam a·saṃbh·rān·tam av·yag·ra·hṛ·da·yek·ṣa·ṇam / raś·mi·saṃ·cā·ra·ni·ya·taṃ pra·co·da·ya ra·thaṃ dru·tam
- 7
kāmaṃ na tvaṃ samādheyaḥ puraṃdararathocitaḥ / yuyutsur aham ekāgraḥ smāraye tvāṃ na śikṣaye
kā·maṃ na tvaṃ sa·mā·dhe·yaḥ pu·raṃ·da·ra·ra·tho·ci·taḥ / yu·yut·sur a·ham e·kāg·raḥ smā·ra·ye tvāṃ na śik·ṣa·ye
- 8
parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ / pracodayām āsa rathaṃ surasārathisattamaḥ
pa·ri·tuṣ·ṭaḥ sa rā·mas·ya te·na vāk·ye·na mā·ta·liḥ / pra·co·da·yām ā·sa ra·thaṃ su·ra·sā·ra·thi·sat·ta·maḥ
- 9
apasavyaṃ tataḥ kurvan rāvaṇasya mahāratham / cakrotkṣiptena rajasā rāvaṇaṃ vyavadhūnayat
a·pa·sav·yaṃ ta·taḥ kur·van rā·va·ṇas·ya ma·hā·ra·tham / cak·rot·kṣip·te·na ra·ja·sā rā·va·ṇaṃ vya·va·dhū·na·yat
- 10
tataḥ kruddho daśagrīvas tāmravisphāritekṣaṇaḥ / rathapratimukhaṃ rāmaṃ sāyakair avadhūnayat
ta·taḥ krud·dho da·śag·rī·vas tām·ra·vis·phā·ri·tek·ṣa·ṇaḥ / ra·thap·ra·ti·mu·khaṃ rā·maṃ sā·ya·kair a·va·dhū·na·yat
- 11
dharṣaṇāmarṣito rāmo dhairyaṃ roṣeṇa laṅghayan / jagrāha sumahāvegam aindraṃ yudhi śarāsanam / śarāṃś ca sumahātejāḥ sūryaraśmisamaprabhān
dhar·ṣa·ṇā·mar·ṣi·to rā·mo dhair·yaṃ ro·ṣe·ṇa laṅ·gha·yan / jag·rā·ha su·ma·hā·ve·gam ain·draṃ yu·dhi śa·rā·sa·nam / śa·rāṃś ca su·ma·hā·te·jāḥ sūr·ya·raś·mi·sa·map·ra·bhān
- 12
tad upoḍhaṃ mahad yuddham anyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ / parasparābhimukhayor dṛptayor iva siṃhayoḥ
tad u·po·ḍhaṃ ma·had yud·dham an·yon·ya·va·dha·kāṅ·kṣi·ṇoḥ / pa·ras·pa·rā·bhi·mu·kha·yor dṛp·ta·yor i·va siṃ·ha·yoḥ
- 13
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / samīyur dvairathaṃ draṣṭuṃ rāvaṇakṣayakāṅkṣiṇaḥ
ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / sa·mī·yur dvai·ra·thaṃ draṣ·ṭuṃ rā·va·ṇak·ṣa·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 14
samutpetur athotpātā dāruṇā lomaharṣaṇāḥ / rāvaṇasya vināśāya rāghavasya jayāya ca
sa·mut·pe·tur a·thot·pā·tā dā·ru·ṇā lo·ma·har·ṣa·ṇāḥ / rā·va·ṇas·ya vi·nā·śā·ya rā·gha·vas·ya ja·yā·ya ca
- 15
vavarṣa rudhiraṃ devo rāvaṇasya rathopari / vātā maṇḍalinas tīvrā apasavyaṃ pracakramuḥ
va·var·ṣa ru·dhi·raṃ de·vo rā·va·ṇas·ya ra·tho·pa·ri / vā·tā maṇ·ḍa·li·nas tīv·rā a·pa·sav·yaṃ pra·cak·ra·muḥ
- 16
mahad gṛdhrakulaṃ cāsya bhramamāṇaṃ nabhastale / yena yena ratho yāti tena tena pradhāvati
ma·had gṛdh·ra·ku·laṃ cās·ya bhra·ma·mā·ṇaṃ na·bhas·ta·le / ye·na ye·na ra·tho yā·ti te·na te·na pra·dhā·va·ti
- 17
saṃdhyayā cāvṛtā laṅkā japāpuṣpanikāśayā / dṛśyate saṃpradīteva divase 'pi vasuṃdharā
saṃdh·ya·yā cā·vṛ·tā laṅ·kā ja·pā·puṣ·pa·ni·kā·śa·yā / dṛś·ya·te saṃp·ra·dī·te·va di·va·se 'pi va·suṃ·dha·rā
- 18
sanirghātā maholkāś ca saṃpracetur mahāsvanāḥ / viṣādayantyo rakṣāṃsi rāvaṇasya tadāhitāḥ
sa·nir·ghā·tā ma·hol·kāś ca saṃp·ra·ce·tur ma·hās·va·nāḥ / vi·ṣā·da·yan·tyo rak·ṣāṃ·si rā·va·ṇas·ya ta·dā·hi·tāḥ
- 19
rāvaṇaś ca yatas tatra pracacāla vasuṃdharā / rakṣasāṃ ca praharatāṃ gṛhītā iva bāhavaḥ
rā·va·ṇaś ca ya·tas tat·ra pra·ca·cā·la va·suṃ·dha·rā / rak·ṣa·sāṃ ca pra·ha·ra·tāṃ gṛ·hī·tā i·va bā·ha·vaḥ
- 20
tāmrāḥ pītāḥ sitāḥ śvetāḥ patitāḥ sūryaraśmayaḥ / dṛśyante rāvaṇasyāṅge parvatasyeva dhātavaḥ
tām·rāḥ pī·tāḥ si·tāḥ śve·tāḥ pa·ti·tāḥ sūr·ya·raś·ma·yaḥ / dṛś·yan·te rā·va·ṇas·yāṅ·ge par·va·tas·ye·va dhā·ta·vaḥ
- 21
gṛdhrair anugatāś cāsya vamantyo jvalanaṃ mukhaiḥ / praṇedur mukham īkṣantyaḥ saṃrabdham aśivaṃ śivāḥ
gṛdh·rair a·nu·ga·tāś cās·ya va·man·tyo jva·la·naṃ mu·khaiḥ / pra·ṇe·dur mu·kham īk·ṣan·tyaḥ saṃ·rab·dham a·śi·vaṃ śi·vāḥ
- 22
pratikūlaṃ vavau vāyū raṇe pāṃsūn samutkiran / tasya rākṣasarājasya kurvan dṛṣṭivilopanam
pra·ti·kū·laṃ va·vau vā·yū ra·ṇe pāṃ·sūn sa·mut·ki·ran / tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya kur·van dṛṣ·ṭi·vi·lo·pa·nam
- 23
nipetur indrāśanayaḥ sainye cāsya samantataḥ / durviṣahya svanā ghorā vinā jaladharasvanam
ni·pe·tur in·drā·śa·na·yaḥ sain·ye cās·ya sa·man·ta·taḥ / dur·vi·ṣah·ya sva·nā gho·rā vi·nā ja·la·dha·ras·va·nam
- 24
diśaś ca pradiśaḥ sarvā babhūvus timirāvṛtāḥ / pāṃsuvarṣeṇa mahatā durdarśaṃ ca nabho 'bhavat
di·śaś ca pra·di·śaḥ sar·vā ba·bhū·vus ti·mi·rā·vṛ·tāḥ / pāṃ·su·var·ṣe·ṇa ma·ha·tā dur·dar·śaṃ ca na·bho 'bha·vat
- 25
kurvantyaḥ kalahaṃ ghoraṃ sārikās tadrathaṃ prati / nipetuḥ śataśas tatra dāruṇā dāruṇasvanāḥ
kur·van·tyaḥ ka·la·haṃ gho·raṃ sā·ri·kās tad·ra·thaṃ pra·ti / ni·pe·tuḥ śa·ta·śas tat·ra dā·ru·ṇā dā·ru·ṇas·va·nāḥ
- 26
jaghanebhyaḥ sphuliṅgāṃś ca netrebhyo 'śrūṇi saṃtatam / mumucus tasya turagās tulyam agniṃ ca vāri ca
ja·gha·nebh·yaḥ sphu·liṅ·gāṃś ca net·rebh·yo 'śrū·ṇi saṃ·ta·tam / mu·mu·cus tas·ya tu·ra·gās tul·yam ag·niṃ ca vā·ri ca
- 27
evaṃ prakārā bahavaḥ samutpātā bhayāvahāḥ / rāvaṇasya vināśāya dāruṇāḥ saṃprajajñire
e·vaṃ pra·kā·rā ba·ha·vaḥ sa·mut·pā·tā bha·yā·va·hāḥ / rā·va·ṇas·ya vi·nā·śā·ya dā·ru·ṇāḥ saṃp·ra·jaj·ñi·re
- 28
rāmasyāpi nimittāni saumyāni ca śivāni ca / babhūvur jayaśaṃsīni prādurbhūtāni sarvaśaḥ
rā·mas·yā·pi ni·mit·tā·ni saum·yā·ni ca śi·vā·ni ca / ba·bhū·vur ja·ya·śaṃ·sī·ni prā·dur·bhū·tā·ni sar·va·śaḥ
- 29
tato nirīkṣyātmagatāni rāghavo raṇe nimittāni nimittakovidaḥ / jagāma harṣaṃ ca parāṃ ca nirvṛtiṃ cakāra yuddhe 'bhyadhikaṃ ca vikramam
ta·to ni·rīk·ṣyāt·ma·ga·tā·ni rā·gha·vo ra·ṇe ni·mit·tā·ni ni·mit·ta·ko·vi·daḥ / ja·gā·ma har·ṣaṃ ca pa·rāṃ ca nir·vṛ·tiṃ ca·kā·ra yud·dhe 'bhya·dhi·kaṃ ca vik·ra·mam
Yuddhakāṇḍa · sarga 95 26 verses
- 1
tataḥ pravṛttaṃ sukrūraṃ rāmarāvaṇayos tadā / sumahad dvairathaṃ yuddhaṃ sarvalokabhayāvaham
ta·taḥ pra·vṛt·taṃ suk·rū·raṃ rā·ma·rā·va·ṇa·yos ta·dā / su·ma·had dvai·ra·thaṃ yud·dhaṃ sar·va·lo·ka·bha·yā·va·ham
- 2
tato rākṣasasainyaṃ ca harīṇāṃ ca mahad balam / pragṛhītapraharaṇaṃ niśceṣṭaṃ samatiṣṭhata
ta·to rāk·ṣa·sa·sain·yaṃ ca ha·rī·ṇāṃ ca ma·had ba·lam / pra·gṛ·hī·tap·ra·ha·ra·ṇaṃ niś·ceṣ·ṭaṃ sa·ma·tiṣ·ṭha·ta
- 3
saṃprayuddhau tato dṛṣṭvā balavan nararākṣasau / vyākṣiptahṛdayāḥ sarve paraṃ vismayam āgatāḥ
saṃp·ra·yud·dhau ta·to dṛṣ·ṭvā ba·la·van na·ra·rāk·ṣa·sau / vyāk·ṣip·ta·hṛ·da·yāḥ sar·ve pa·raṃ vis·ma·yam ā·ga·tāḥ
- 4
nānāpraharaṇair vyagrair bhujair vismitabuddhayaḥ / tasthuḥ prekṣya ca saṃgrāmaṃ nābhijaghnuḥ parasparam
nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair vyag·rair bhu·jair vis·mi·ta·bud·dha·yaḥ / tas·thuḥ prek·ṣya ca saṃg·rā·maṃ nā·bhi·jagh·nuḥ pa·ras·pa·ram
- 5
rakṣasāṃ rāvaṇaṃ cāpi vānarāṇāṃ ca rāghavam / paśyatāṃ vismitākṣāṇāṃ sainyaṃ citram ivābabhau
rak·ṣa·sāṃ rā·va·ṇaṃ cā·pi vā·na·rā·ṇāṃ ca rā·gha·vam / paś·ya·tāṃ vis·mi·tāk·ṣā·ṇāṃ sain·yaṃ cit·ram i·vā·ba·bhau
- 6
tau tu tatra nimittāni dṛṣṭvā rāghavarāvaṇau / kṛtabuddhī sthirāmarṣau yuyudhāte abhītavat
tau tu tat·ra ni·mit·tā·ni dṛṣ·ṭvā rā·gha·va·rā·va·ṇau / kṛ·ta·bud·dhī sthi·rā·mar·ṣau yu·yu·dhā·te a·bhī·ta·vat
- 7
jetavyam iti kākutstho martavyam iti rāvaṇaḥ / dhṛtau svavīryasarvasvaṃ yuddhe 'darśayatāṃ tadā
je·tav·yam i·ti kā·kut·stho mar·tav·yam i·ti rā·va·ṇaḥ / dhṛ·tau sva·vīr·ya·sar·vas·vaṃ yud·dhe 'dar·śa·ya·tāṃ ta·dā
- 8
tataḥ krodhād daśagrīvaḥ śarān saṃdhāya vīryavān / mumoca dhvajam uddiśya rāghavasya rathe sthitam
ta·taḥ kro·dhād da·śag·rī·vaḥ śa·rān saṃ·dhā·ya vīr·ya·vān / mu·mo·ca dhva·jam ud·diś·ya rā·gha·vas·ya ra·the sthi·tam
- 9
te śarās tam anāsādya puraṃdararathadhvajam / raktaśaktiṃ parāmṛśya nipetur dharaṇītale
te śa·rās tam a·nā·sād·ya pu·raṃ·da·ra·ra·thadh·va·jam / rak·ta·śak·tiṃ pa·rā·mṛś·ya ni·pe·tur dha·ra·ṇī·ta·le
- 10
tato rāmo 'bhisaṃkruddhaś cāpam āyamya vīryavān / kṛtapratikṛtaṃ kartuṃ manasā saṃpracakrame
ta·to rā·mo 'bhi·saṃk·rud·dhaś cā·pam ā·yam·ya vīr·ya·vān / kṛ·tap·ra·ti·kṛ·taṃ kar·tuṃ ma·na·sā saṃp·ra·cak·ra·me
- 11
rāvaṇadhvajam uddiśya mumoca niśitaṃ śaram / mahāsarpam ivāsahyaṃ jvalantaṃ svena tejasā
rā·va·ṇadh·va·jam ud·diś·ya mu·mo·ca ni·śi·taṃ śa·ram / ma·hā·sar·pam i·vā·sah·yaṃ jva·lan·taṃ sve·na te·ja·sā
- 12
jagāma sa mahīṃ bhittvā daśagrīvadhvajaṃ śaraḥ / sa nikṛtto 'patad bhūmau rāvaṇasya rathadhvajaḥ
ja·gā·ma sa ma·hīṃ bhit·tvā da·śag·rī·vadh·va·jaṃ śa·raḥ / sa ni·kṛt·to 'pa·tad bhū·mau rā·va·ṇas·ya ra·thadh·va·jaḥ
- 13
dhvajasyonmathanaṃ dṛṣṭvā rāvaṇaḥ sumahābalaḥ / krodhajenāgninā saṃkhye pradīpta iva cābhavat
dhva·jas·yon·ma·tha·naṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇaḥ su·ma·hā·ba·laḥ / kro·dha·je·nāg·ni·nā saṃkh·ye pra·dīp·ta i·va cā·bha·vat
- 14
sa roṣavaśam āpannaḥ śaravarṣaṃ mahad vaman / rāmasya turagān divyāñ śarair vivyādha rāvaṇaḥ
sa ro·ṣa·va·śam ā·pan·naḥ śa·ra·var·ṣaṃ ma·had va·man / rā·mas·ya tu·ra·gān div·yāñ śa·rair viv·yā·dha rā·va·ṇaḥ
- 15
te viddhā harayas tasya nāskhalan nāpi babhramuḥ / babhūvuḥ svasthahṛdayāḥ padmanālair ivāhatāḥ
te vid·dhā ha·ra·yas tas·ya nās·kha·lan nā·pi babh·ra·muḥ / ba·bhū·vuḥ svas·tha·hṛ·da·yāḥ pad·ma·nā·lair i·vā·ha·tāḥ
- 16
teṣām asaṃbhramaṃ dṛṣṭvā vājināṃ rāvaṇas tadā / bhūya eva susaṃkruddhaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha
te·ṣām a·saṃbh·ra·maṃ dṛṣ·ṭvā vā·ji·nāṃ rā·va·ṇas ta·dā / bhū·ya e·va su·saṃk·rud·dhaḥ śa·ra·var·ṣaṃ mu·mo·ca ha
- 17
gadāś ca parighāṃś caiva cakrāṇi musalāni ca / giriśṛṅgāṇi vṛkṣāṃś ca tathā śūlaparaśvadhān
ga·dāś ca pa·ri·ghāṃś cai·va cak·rā·ṇi mu·sa·lā·ni ca / gi·ri·śṛṅ·gā·ṇi vṛk·ṣāṃś ca ta·thā śū·la·pa·raś·va·dhān
- 18
māyāvihitam etat tu śastravarṣam apātayat / sahasraśas tato bāṇān aśrāntahṛdayodyamaḥ
mā·yā·vi·hi·tam e·tat tu śas·tra·var·ṣam a·pā·ta·yat / sa·has·ra·śas ta·to bā·ṇān aś·rān·ta·hṛ·da·yod·ya·maḥ
- 19
tumulaṃ trāsajananaṃ bhīmaṃ bhīmapratisvanam / durdharṣam abhavad yuddhe naikaśastramayaṃ mahat
tu·mu·laṃ trā·sa·ja·na·naṃ bhī·maṃ bhī·map·ra·tis·va·nam / dur·dhar·ṣam a·bha·vad yud·dhe nai·ka·śas·tra·ma·yaṃ ma·hat
- 20
vimucya rāghavarathaṃ samantād vānare bale / sāyakair antarikṣaṃ ca cakārāśu nirantaram / mumoca ca daśagrīvo niḥsaṅgenāntarātmanā
vi·muc·ya rā·gha·va·ra·thaṃ sa·man·tād vā·na·re ba·le / sā·ya·kair an·ta·rik·ṣaṃ ca ca·kā·rā·śu ni·ran·ta·ram / mu·mo·ca ca da·śag·rī·vo niḥ·saṅ·ge·nān·ta·rāt·ma·nā
- 21
vyāyacchamānaṃ taṃ dṛṣṭvā tatparaṃ rāvaṇaṃ raṇe / prahasann iva kākutsthaḥ saṃdadhe sāyakāñ śitān
vyā·yac·cha·mā·naṃ taṃ dṛṣ·ṭvā tat·pa·raṃ rā·va·ṇaṃ ra·ṇe / pra·ha·sann i·va kā·kut·sthaḥ saṃ·da·dhe sā·ya·kāñ śi·tān
- 22
sa mumoca tato bāṇān raṇe śatasahasraśaḥ / tān dṛṣṭvā rāvaṇaś cakre svaśaraiḥ khaṃ nirantaram
sa mu·mo·ca ta·to bā·ṇān ra·ṇe śa·ta·sa·has·ra·śaḥ / tān dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇaś cak·re sva·śa·raiḥ khaṃ ni·ran·ta·ram
- 23
tatas tābhyāṃ prayuktena śaravarṣeṇa bhāsvatā / śarabaddham ivābhāti dvitīyaṃ bhāsvad ambaram
ta·tas tābh·yāṃ pra·yuk·te·na śa·ra·var·ṣe·ṇa bhās·va·tā / śa·ra·bad·dham i·vā·bhā·ti dvi·tī·yaṃ bhās·vad am·ba·ram
- 24
nānimitto 'bhavad bāṇo nātibhettā na niṣphalaḥ / tathā visṛjator bāṇān rāmarāvaṇayor mṛdhe
nā·ni·mit·to 'bha·vad bā·ṇo nā·ti·bhet·tā na niṣ·pha·laḥ / ta·thā vi·sṛ·ja·tor bā·ṇān rā·ma·rā·va·ṇa·yor mṛ·dhe
- 25
prāyudhyetām avicchinnam asyantau savyadakṣiṇam / cakratus tau śaraughais tu nirucchvāsam ivāmbaram
prā·yudh·ye·tām a·vic·chin·nam as·yan·tau sav·ya·dak·ṣi·ṇam / cak·ra·tus tau śa·rau·ghais tu ni·ruc·chvā·sam i·vām·ba·ram
- 26
rāvaṇasya hayān rāmo hayān rāmasya rāvaṇaḥ / jaghnatus tau tadānyonyaṃ kṛtānukṛtakāriṇau
rā·va·ṇas·ya ha·yān rā·mo ha·yān rā·mas·ya rā·va·ṇaḥ / jagh·na·tus tau ta·dān·yon·yaṃ kṛ·tā·nu·kṛ·ta·kā·ri·ṇau
Yuddhakāṇḍa · sarga 96 31 verses
- 1
tau tathā yudhyamānau tu samare rāmarāvaṇau / dadṛśuḥ sarvabhūtāni vismitenāntarātmanā
tau ta·thā yudh·ya·mā·nau tu sa·ma·re rā·ma·rā·va·ṇau / da·dṛ·śuḥ sar·va·bhū·tā·ni vis·mi·te·nān·ta·rāt·ma·nā
- 2
ardayantau tu samare tayos tau syandanottamau / parasparavadhe yuktau ghorarūpau babhūvatuḥ
ar·da·yan·tau tu sa·ma·re ta·yos tau syan·da·not·ta·mau / pa·ras·pa·ra·va·dhe yuk·tau gho·ra·rū·pau ba·bhū·va·tuḥ
- 3
maṇḍalāni ca vīthīś ca gatapratyāgatāni ca / darśayantau bahuvidhāṃ sūtau sārathyajāṃ gatim
maṇ·ḍa·lā·ni ca vī·thīś ca ga·tap·rat·yā·ga·tā·ni ca / dar·śa·yan·tau ba·hu·vi·dhāṃ sū·tau sā·rath·ya·jāṃ ga·tim
- 4
ardayan rāvaṇaṃ rāmo rāghavaṃ cāpi rāvaṇaḥ / gativegaṃ samāpannau pravartana nivartane
ar·da·yan rā·va·ṇaṃ rā·mo rā·gha·vaṃ cā·pi rā·va·ṇaḥ / ga·ti·ve·gaṃ sa·mā·pan·nau pra·var·ta·na ni·var·ta·ne
- 5
kṣipatoḥ śarajālāni tayos tau syandanottamau / ceratuḥ saṃyugamahīṃ sāsārau jaladāv iva
kṣi·pa·toḥ śa·ra·jā·lā·ni ta·yos tau syan·da·not·ta·mau / ce·ra·tuḥ saṃ·yu·ga·ma·hīṃ sā·sā·rau ja·la·dāv i·va
- 6
darśayitvā tadā tau tu gatiṃ bahuvidhāṃ raṇe / parasparasyābhimukhau punar eva ca tasthatuḥ
dar·śa·yit·vā ta·dā tau tu ga·tiṃ ba·hu·vi·dhāṃ ra·ṇe / pa·ras·pa·ras·yā·bhi·mu·khau pu·nar e·va ca tas·tha·tuḥ
- 7
dhuraṃ dhureṇa rathayor vaktraṃ vaktreṇa vājinām / patākāś ca patākābhiḥ sameyuḥ sthitayos tadā
dhu·raṃ dhu·re·ṇa ra·tha·yor vak·traṃ vak·tre·ṇa vā·ji·nām / pa·tā·kāś ca pa·tā·kā·bhiḥ sa·me·yuḥ sthi·ta·yos ta·dā
- 8
rāvaṇasya tato rāmo dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ / caturbhiś caturo dīptān hayān pratyapasarpayat
rā·va·ṇas·ya ta·to rā·mo dha·nur·muk·taiḥ śi·taiḥ śa·raiḥ / ca·tur·bhiś ca·tu·ro dīp·tān ha·yān prat·ya·pa·sar·pa·yat
- 9
sa krodhavaśam āpanno hayānām apasarpaṇe / mumoca niśitān bāṇān rāghavāya niśācaraḥ
sa kro·dha·va·śam ā·pan·no ha·yā·nām a·pa·sar·pa·ṇe / mu·mo·ca ni·śi·tān bā·ṇān rā·gha·vā·ya ni·śā·ca·raḥ
- 10
so 'tividdho balavatā daśagrīveṇa rāghavaḥ / jagāma na vikāraṃ ca na cāpi vyathito 'bhavat
so 'ti·vid·dho ba·la·va·tā da·śag·rī·ve·ṇa rā·gha·vaḥ / ja·gā·ma na vi·kā·raṃ ca na cā·pi vya·thi·to 'bha·vat
- 11
cikṣepa ca punar bāṇān vajrapātasamasvanān / sārathiṃ vajrahastasya samuddiśya niśācaraḥ
cik·ṣe·pa ca pu·nar bā·ṇān vaj·ra·pā·ta·sa·mas·va·nān / sā·ra·thiṃ vaj·ra·has·tas·ya sa·mud·diś·ya ni·śā·ca·raḥ
- 12
mātales tu mahāvegāḥ śarīre patitāḥ śarāḥ / na sūkṣmam api saṃmohaṃ vyathāṃ vā pradadur yudhi
mā·ta·les tu ma·hā·ve·gāḥ śa·rī·re pa·ti·tāḥ śa·rāḥ / na sūk·ṣmam a·pi saṃ·mo·haṃ vya·thāṃ vā pra·da·dur yu·dhi
- 13
tayā dharṣaṇayā kroddho mātaler na tathātmanaḥ / cakāra śarajālena rāghavo vimukhaṃ ripum
ta·yā dhar·ṣa·ṇa·yā krod·dho mā·ta·ler na ta·thāt·ma·naḥ / ca·kā·ra śa·ra·jā·le·na rā·gha·vo vi·mu·khaṃ ri·pum
- 14
viṃśatiṃ triṃśataṃ ṣaṣṭiṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ / mumoca rāghavo vīraḥ sāyakān syandane ripoḥ
viṃ·śa·tiṃ triṃ·śa·taṃ ṣaṣ·ṭiṃ śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ / mu·mo·ca rā·gha·vo vī·raḥ sā·ya·kān syan·da·ne ri·poḥ
- 15
gadānāṃ musalānāṃ ca parighāṇāṃ ca nisvanaiḥ / śarāṇāṃ puṅkhavātaiś ca kṣubhitāḥ saptasāgarāḥ
ga·dā·nāṃ mu·sa·lā·nāṃ ca pa·ri·ghā·ṇāṃ ca nis·va·naiḥ / śa·rā·ṇāṃ puṅ·kha·vā·taiś ca kṣu·bhi·tāḥ sap·ta·sā·ga·rāḥ
- 16
kṣubdhānāṃ sāgarāṇāṃ ca pātālatalavāsinaḥ / vyathitāḥ pannagāḥ sarve dānavāś ca sahasraśaḥ
kṣub·dhā·nāṃ sā·ga·rā·ṇāṃ ca pā·tā·la·ta·la·vā·si·naḥ / vya·thi·tāḥ pan·na·gāḥ sar·ve dā·na·vāś ca sa·has·ra·śaḥ
- 17
cakampe medinī kṛtsnā saśailavanakānanā / bhāskaro niṣprabhaś cābhūn na vavau cāpi mārutaḥ
ca·kam·pe me·di·nī kṛt·snā sa·śai·la·va·na·kā·na·nā / bhās·ka·ro niṣ·pra·bhaś cā·bhūn na va·vau cā·pi mā·ru·taḥ
- 18
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / cintām āpedire sarve sakiṃnaramahoragāḥ
ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / cin·tām ā·pe·di·re sar·ve sa·kiṃ·na·ra·ma·ho·ra·gāḥ
- 19
svasti gobrāhmaṇebhyo 'stu lokās tiṣṭhantu śāśvatāḥ / jayatāṃ rāghavaḥ saṃkhye rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram
svas·ti gob·rāh·ma·ṇebh·yo 'stu lo·kās tiṣ·ṭhan·tu śāś·va·tāḥ / ja·ya·tāṃ rā·gha·vaḥ saṃkh·ye rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·seś·va·ram
- 20
tataḥ kruddho mahābāhū raghūṇāṃ kīrtivardhanaḥ / saṃdhāya dhanuṣā rāmaḥ kṣuram āśīviṣopamam / rāvaṇasya śiro 'cchindac chrīmaj jvalitakuṇḍalam
ta·taḥ krud·dho ma·hā·bā·hū ra·ghū·ṇāṃ kīr·ti·var·dha·naḥ / saṃ·dhā·ya dha·nu·ṣā rā·maḥ kṣu·ram ā·śī·vi·ṣo·pa·mam / rā·va·ṇas·ya śi·ro 'cchin·dac chrī·maj jva·li·ta·kuṇ·ḍa·lam
- 21
tac chiraḥ patitaṃ bhūmau dṛṣṭaṃ lokais tribhis tadā / tasyaiva sadṛśaṃ cānyad rāvaṇasyotthitaṃ śiraḥ
tac chi·raḥ pa·ti·taṃ bhū·mau dṛṣ·ṭaṃ lo·kais tri·bhis ta·dā / tas·yai·va sa·dṛ·śaṃ cān·yad rā·va·ṇas·yot·thi·taṃ śi·raḥ
- 22
tat kṣipraṃ kṣiprahastena rāmeṇa kṣiprakāriṇā / dvitīyaṃ rāvaṇaśiraś chinnaṃ saṃyati sāyakaiḥ
tat kṣip·raṃ kṣip·ra·has·te·na rā·me·ṇa kṣip·ra·kā·ri·ṇā / dvi·tī·yaṃ rā·va·ṇa·śi·raś chin·naṃ saṃ·ya·ti sā·ya·kaiḥ
- 23
chinnamātraṃ ca tac chīrṣaṃ punar anyat sma dṛśyate / tad apy aśanisaṃkāśaiś chinnaṃ rāmeṇa sāyakaiḥ
chin·na·māt·raṃ ca tac chīr·ṣaṃ pu·nar an·yat sma dṛś·ya·te / tad apy a·śa·ni·saṃ·kā·śaiś chin·naṃ rā·me·ṇa sā·ya·kaiḥ
- 24
evam eva śataṃ chinnaṃ śirasāṃ tulyavarcasām / na caiva rāvaṇasyānto dṛśyate jīvitakṣaye
e·vam e·va śa·taṃ chin·naṃ śi·ra·sāṃ tul·ya·var·ca·sām / na cai·va rā·va·ṇas·yān·to dṛś·ya·te jī·vi·tak·ṣa·ye
- 25
tataḥ sarvāstravid vīraḥ kausalyānandivardhanaḥ / mārgaṇair bahubhir yuktaś cintayām āsa rāghavaḥ
ta·taḥ sar·vās·tra·vid vī·raḥ kau·sal·yā·nan·di·var·dha·naḥ / mār·ga·ṇair ba·hu·bhir yuk·taś cin·ta·yām ā·sa rā·gha·vaḥ
- 26
mārīco nihato yais tu kharo yais tu sudūṣaṇaḥ / krañcāraṇye virādhas tu kabandho daṇḍakā vane
mā·rī·co ni·ha·to yais tu kha·ro yais tu su·dū·ṣa·ṇaḥ / krañ·cā·raṇ·ye vi·rā·dhas tu ka·ban·dho daṇ·ḍa·kā va·ne
- 27
ta ime sāyakāḥ sarve yuddhe pratyayikā mama / kiṃ nu tat kāraṇaṃ yena rāvaṇe mandatejasaḥ
ta i·me sā·ya·kāḥ sar·ve yud·dhe prat·ya·yi·kā ma·ma / kiṃ nu tat kā·ra·ṇaṃ ye·na rā·va·ṇe man·da·te·ja·saḥ
- 28
iti cintāparaś cāsīd apramattaś ca saṃyuge / vavarṣa śaravarṣāṇi rāghavo rāvaṇorasi
i·ti cin·tā·pa·raś cā·sīd ap·ra·mat·taś ca saṃ·yu·ge / va·var·ṣa śa·ra·var·ṣā·ṇi rā·gha·vo rā·va·ṇo·ra·si
- 29
rāvaṇo 'pi tataḥ kruddho rathastho rākṣaseśvaraḥ / gadāmusalavarṣeṇa rāmaṃ pratyardayad raṇe
rā·va·ṇo 'pi ta·taḥ krud·dho ra·thas·tho rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ga·dā·mu·sa·la·var·ṣe·ṇa rā·maṃ prat·yar·da·yad ra·ṇe
- 30
devadānavayakṣāṇāṃ piśācoragarakṣasām / paśyatāṃ tan mahad yuddhaṃ sarvarātram avartata
de·va·dā·na·va·yak·ṣā·ṇāṃ pi·śā·co·ra·ga·rak·ṣa·sām / paś·ya·tāṃ tan ma·had yud·dhaṃ sar·va·rāt·ram a·var·ta·ta
- 31
naiva ratriṃ na divasaṃ na muhūrtaṃ na cakṣaṇam / rāmarāvaṇayor yuddhaṃ virāmam upagacchati
nai·va rat·riṃ na di·va·saṃ na mu·hūr·taṃ na cak·ṣa·ṇam / rā·ma·rā·va·ṇa·yor yud·dhaṃ vi·rā·mam u·pa·gac·cha·ti
Yuddhakāṇḍa · sarga 97 33 verses
- 1
atha saṃsmārayām āsa rāghavaṃ mātalis tadā / ajānann iva kiṃ vīra tvam enam anuvartase
a·tha saṃs·mā·ra·yām ā·sa rā·gha·vaṃ mā·ta·lis ta·dā / a·jā·nann i·va kiṃ vī·ra tvam e·nam a·nu·var·ta·se
- 2
visṛjāsmai vadhāya tvam astraṃ paitāmahaṃ prabho / vināśakālaḥ kathito yaḥ suraiḥ so 'dya vartate
vi·sṛ·jās·mai va·dhā·ya tvam as·traṃ pai·tā·ma·haṃ pra·bho / vi·nā·śa·kā·laḥ ka·thi·to yaḥ su·raiḥ so 'dya var·ta·te
- 3
tataḥ saṃsmārito rāmas tena vākyena mātaleḥ / jagrāha sa śaraṃ dīptaṃ niśvasantam ivoragam
ta·taḥ saṃs·mā·ri·to rā·mas te·na vāk·ye·na mā·ta·leḥ / jag·rā·ha sa śa·raṃ dīp·taṃ niś·va·san·tam i·vo·ra·gam
- 4
yam asmai prathamaṃ prādād agastyo bhagavān ṛṣiḥ / brahmadattaṃ mahad bāṇam amoghaṃ yudhi vīryavān
yam as·mai pra·tha·maṃ prā·dād a·gas·tyo bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / brah·ma·dat·taṃ ma·had bā·ṇam a·mo·ghaṃ yu·dhi vīr·ya·vān
- 5
brahmaṇā nirmitaṃ pūrvam indrārtham amitaujasā / dattaṃ surapateḥ pūrvaṃ trilokajayakāṅkṣiṇaḥ
brah·ma·ṇā nir·mi·taṃ pūr·vam in·drār·tham a·mi·tau·ja·sā / dat·taṃ su·ra·pa·teḥ pūr·vaṃ tri·lo·ka·ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 6
yasya vājeṣu pavanaḥ phale pāvakabhāskarau / śarīram ākāśamayaṃ gaurave merumandarau
yas·ya vā·je·ṣu pa·va·naḥ pha·le pā·va·ka·bhās·ka·rau / śa·rī·ram ā·kā·śa·ma·yaṃ gau·ra·ve me·ru·man·da·rau
- 7
jājvalyamānaṃ vapuṣā supuṅkhaṃ hemabhūṣitam / tejasā sarvabhūtānāṃ kṛtaṃ bhāskaravarcasaṃ
jāj·val·ya·mā·naṃ va·pu·ṣā su·puṅ·khaṃ he·ma·bhū·ṣi·tam / te·ja·sā sar·va·bhū·tā·nāṃ kṛ·taṃ bhās·ka·ra·var·ca·saṃ
- 8
sadhūmam iva kālāgniṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā / rathanāgāśvavṛndānāṃ bhedanaṃ kṣiprakāriṇam
sa·dhū·mam i·va kā·lāg·niṃ dīp·tam ā·śī·vi·ṣaṃ ya·thā / ra·tha·nā·gāś·va·vṛn·dā·nāṃ bhe·da·naṃ kṣip·ra·kā·ri·ṇam
- 9
dvārāṇāṃ parighāṇāṃ ca girīṇām api bhedanam / nānārudhirasiktāṅgaṃ medodigdhaṃ sudāruṇam
dvā·rā·ṇāṃ pa·ri·ghā·ṇāṃ ca gi·rī·ṇām a·pi bhe·da·nam / nā·nā·ru·dhi·ra·sik·tāṅ·gaṃ me·do·dig·dhaṃ su·dā·ru·ṇam
- 10
vajrasāraṃ mahānādaṃ nānāsamitidāruṇam / sarvavitrāsanaṃ bhīmaṃ śvasantam iva pannagam
vaj·ra·sā·raṃ ma·hā·nā·daṃ nā·nā·sa·mi·ti·dā·ru·ṇam / sar·va·vit·rā·sa·naṃ bhī·maṃ śva·san·tam i·va pan·na·gam
- 11
kaṅkagṛdhrabalānāṃ ca gomāyugaṇarakṣasām / nityaṃ bhakṣapradaṃ yuddhe yamarūpaṃ bhayāvaham
kaṅ·ka·gṛdh·ra·ba·lā·nāṃ ca go·mā·yu·ga·ṇa·rak·ṣa·sām / nit·yaṃ bhak·ṣap·ra·daṃ yud·dhe ya·ma·rū·paṃ bha·yā·va·ham
- 12
nandanaṃ vānarendrāṇāṃ rakṣasām avasādanam / vājitaṃ vividhair vājaiś cārucitrair garutmataḥ
nan·da·naṃ vā·na·ren·drā·ṇāṃ rak·ṣa·sām a·va·sā·da·nam / vā·ji·taṃ vi·vi·dhair vā·jaiś cā·ru·cit·rair ga·rut·ma·taḥ
- 13
tam uttameṣuṃ lokānām ikṣvākubhayanāśanam / dviṣatāṃ kīrtiharaṇaṃ praharṣakaram ātmanaḥ
tam ut·ta·me·ṣuṃ lo·kā·nām ik·ṣvā·ku·bha·ya·nā·śa·nam / dvi·ṣa·tāṃ kīr·ti·ha·ra·ṇaṃ pra·har·ṣa·ka·ram āt·ma·naḥ
- 14
abhimantrya tato rāmas taṃ maheṣuṃ mahābalaḥ / vedaproktena vidhinā saṃdadhe kārmuke balī
a·bhi·man·trya ta·to rā·mas taṃ ma·he·ṣuṃ ma·hā·ba·laḥ / ve·dap·rok·te·na vi·dhi·nā saṃ·da·dhe kār·mu·ke ba·lī
- 15
sa rāvaṇāya saṃkruddho bhṛśam āyamya kārmukam / cikṣepa param āyattas taṃ śaraṃ marmaghātinam
sa rā·va·ṇā·ya saṃk·rud·dho bhṛ·śam ā·yam·ya kār·mu·kam / cik·ṣe·pa pa·ram ā·yat·tas taṃ śa·raṃ mar·ma·ghā·ti·nam
- 16
sa vajra iva durdharṣo vajrabāhuvisarjitaḥ / kṛtānta iva cāvāryo nyapatad rāvaṇorasi
sa vaj·ra i·va dur·dhar·ṣo vaj·ra·bā·hu·vi·sar·ji·taḥ / kṛ·tān·ta i·va cā·vār·yo nya·pa·tad rā·va·ṇo·ra·si
- 17
sa visṛṣṭo mahāvegaḥ śarīrāntakaraḥ śaraḥ / bibheda hṛdayaṃ tasya rāvaṇasya durātmanaḥ
sa vi·sṛṣ·ṭo ma·hā·ve·gaḥ śa·rī·rān·ta·ka·raḥ śa·raḥ / bi·bhe·da hṛ·da·yaṃ tas·ya rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ
- 18
rudhirāktaḥ sa vegena jīvitāntakaraḥ śaraḥ / rāvaṇasya haran prāṇān viveśa dharaṇītalam
ru·dhi·rāk·taḥ sa ve·ge·na jī·vi·tān·ta·ka·raḥ śa·raḥ / rā·va·ṇas·ya ha·ran prā·ṇān vi·ve·śa dha·ra·ṇī·ta·lam
- 19
sa śaro rāvaṇaṃ hatvā rudhirārdrakṛtacchaviḥ / kṛtakarmā nibhṛtavat svatūṇīṃ punar āviśat
sa śa·ro rā·va·ṇaṃ hat·vā ru·dhi·rār·dra·kṛ·tac·cha·viḥ / kṛ·ta·kar·mā ni·bhṛ·ta·vat sva·tū·ṇīṃ pu·nar ā·vi·śat
- 20
tasya hastād dhatasyāśu kārmukaṃ tat sasāyakam / nipapāta saha prāṇair bhraśyamānasya jīvitāt
tas·ya has·tād dha·tas·yā·śu kār·mu·kaṃ tat sa·sā·ya·kam / ni·pa·pā·ta sa·ha prā·ṇair bhraś·ya·mā·nas·ya jī·vi·tāt
- 21
gatāsur bhīmavegas tu nairṛtendro mahādyutiḥ / papāta syandanād bhūmau vṛtro vajrahato yathā
ga·tā·sur bhī·ma·ve·gas tu nai·rṛ·ten·dro ma·hād·yu·tiḥ / pa·pā·ta syan·da·nād bhū·mau vṛt·ro vaj·ra·ha·to ya·thā
- 22
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau hataśeṣā niśācarāḥ / hatanāthā bhayatrastāḥ sarvataḥ saṃpradudruvuḥ
taṃ dṛṣ·ṭvā pa·ti·taṃ bhū·mau ha·ta·śe·ṣā ni·śā·ca·rāḥ / ha·ta·nā·thā bha·yat·ras·tāḥ sar·va·taḥ saṃp·ra·dud·ru·vuḥ
- 23
nardantaś cābhipetus tān vānarā drumayodhinaḥ / daśagrīvavadhaṃ dṛṣṭvā vijayaṃ rāghavasya ca
nar·dan·taś cā·bhi·pe·tus tān vā·na·rā dru·ma·yo·dhi·naḥ / da·śag·rī·va·va·dhaṃ dṛṣ·ṭvā vi·ja·yaṃ rā·gha·vas·ya ca
- 24
arditā vānarair hṛṣṭair laṅkām abhyapatan bhayāt / hatāśrayatvāt karuṇair bāṣpaprasravaṇair mukhaiḥ
ar·di·tā vā·na·rair hṛṣ·ṭair laṅ·kām abh·ya·pa·tan bha·yāt / ha·tāś·ra·yat·vāt ka·ru·ṇair bāṣ·pap·ras·ra·va·ṇair mu·khaiḥ
- 25
tato vineduḥ saṃhṛṣṭā vānarā jitakāśinaḥ / vadanto rāghavajayaṃ rāvaṇasya ca taṃ vadham
ta·to vi·ne·duḥ saṃ·hṛṣ·ṭā vā·na·rā ji·ta·kā·śi·naḥ / va·dan·to rā·gha·va·ja·yaṃ rā·va·ṇas·ya ca taṃ va·dham
- 26
athāntarikṣe vyanadat saumyas tridaśadundubhiḥ / divyagandhavahas tatra mārutaḥ susukho vavau
a·thān·ta·rik·ṣe vya·na·dat saum·yas tri·da·śa·dun·du·bhiḥ / div·ya·gan·dha·va·has tat·ra mā·ru·taḥ su·su·kho va·vau
- 27
nipapātāntarikṣāc ca puṣpavṛṣṭis tadā bhuvi / kirantī rāghavarathaṃ duravāpā manoharāḥ
ni·pa·pā·tān·ta·rik·ṣāc ca puṣ·pa·vṛṣ·ṭis ta·dā bhu·vi / ki·ran·tī rā·gha·va·ra·thaṃ du·ra·vā·pā ma·no·ha·rāḥ
- 28
rāghavastavasaṃyuktā gagane ca viśuśruve / sādhu sādhv iti vāg agryā devatānāṃ mahātmanām
rā·gha·vas·ta·va·saṃ·yuk·tā ga·ga·ne ca vi·śuś·ru·ve / sā·dhu sādhv i·ti vāg ag·ryā de·va·tā·nāṃ ma·hāt·ma·nām
- 29
āviveśa mahān harṣo devānāṃ cāraṇaiḥ saha / rāvaṇe nihate raudre sarvalokabhayaṃkare
ā·vi·ve·śa ma·hān har·ṣo de·vā·nāṃ cā·ra·ṇaiḥ sa·ha / rā·va·ṇe ni·ha·te raud·re sar·va·lo·ka·bha·yaṃ·ka·re
- 30
tataḥ sakāmaṃ sugrīvam aṅgadaṃ ca mahābalam / cakāra rāghavaḥ prīto hatvā rākṣasapuṃgavam
ta·taḥ sa·kā·maṃ sug·rī·vam aṅ·ga·daṃ ca ma·hā·ba·lam / ca·kā·ra rā·gha·vaḥ prī·to hat·vā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vam
- 31
tataḥ prajagmuḥ praśamaṃ marudgaṇā diśaḥ prasedur vimalaṃ nabho 'bhavat / mahī cakampe na ca mārutā vavuḥ sthiraprabhaś cāpy abhavad divākaraḥ
ta·taḥ pra·jag·muḥ pra·śa·maṃ ma·rud·ga·ṇā di·śaḥ pra·se·dur vi·ma·laṃ na·bho 'bha·vat / ma·hī ca·kam·pe na ca mā·ru·tā va·vuḥ sthi·rap·ra·bhaś cāpy a·bha·vad di·vā·ka·raḥ
- 32
tatas tu sugrīvavibhīṣaṇādayaḥ suhṛdviśeṣāḥ sahalakṣmaṇās tadā / sametya hṛṣṭā vijayena rāghavaṃ raṇe 'bhirāmaṃ vidhinābhyapūjayan
ta·tas tu sug·rī·va·vi·bhī·ṣa·ṇā·da·yaḥ su·hṛd·vi·śe·ṣāḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇās ta·dā / sa·met·ya hṛṣ·ṭā vi·ja·ye·na rā·gha·vaṃ ra·ṇe 'bhi·rā·maṃ vi·dhi·nābh·ya·pū·ja·yan
- 33
sa tu nihataripuḥ sthirapratijñaḥ svajanabalābhivṛto raṇe rarāja / raghukulanṛpanandano mahaujās tridaśagaṇair abhisaṃvṛto yathendraḥ
sa tu ni·ha·ta·ri·puḥ sthi·rap·ra·tij·ñaḥ sva·ja·na·ba·lā·bhi·vṛ·to ra·ṇe ra·rā·ja / ra·ghu·ku·la·nṛ·pa·nan·da·no ma·hau·jās tri·da·śa·ga·ṇair a·bhi·saṃ·vṛ·to ya·then·draḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 98 26 verses
- 1
rāvaṇaṃ nihataṃ śrutvā rāghaveṇa mahātmanā / antaḥpurād viniṣpetū rākṣasyaḥ śokakarśitāḥ
rā·va·ṇaṃ ni·ha·taṃ śrut·vā rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / an·taḥ·pu·rād vi·niṣ·pe·tū rāk·ṣas·yaḥ śo·ka·kar·śi·tāḥ
- 2
vāryamāṇāḥ subahuśo vṛṣṭantyaḥ kṣitipāṃsuṣu / vimuktakeśyo duḥkhārtā gāvo vatsahatā yathā
vār·ya·mā·ṇāḥ su·ba·hu·śo vṛṣ·ṭan·tyaḥ kṣi·ti·pāṃ·su·ṣu / vi·muk·ta·keś·yo duḥ·khār·tā gā·vo vat·sa·ha·tā ya·thā
- 3
uttareṇa viniṣkramya dvāreṇa saha rākṣasaiḥ / praviśyāyodhanaṃ ghoraṃ vicinvantyo hataṃ patim
ut·ta·re·ṇa vi·niṣ·kram·ya dvā·re·ṇa sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / pra·viś·yā·yo·dha·naṃ gho·raṃ vi·cin·van·tyo ha·taṃ pa·tim
- 4
āryaputreti vādinyo hā nātheti ca sarvaśaḥ / paripetuḥ kabandhāṅkāṃ mahīṃ śoṇitakardamām
ār·ya·put·re·ti vā·din·yo hā nā·the·ti ca sar·va·śaḥ / pa·ri·pe·tuḥ ka·ban·dhāṅ·kāṃ ma·hīṃ śo·ṇi·ta·kar·da·mām
- 5
tā bāṣpaparipūrṇākṣyo bhartṛśokaparājitāḥ / kareṇva iva nardantyo vinedur hatayūthapāḥ
tā bāṣ·pa·pa·ri·pūr·ṇāk·ṣyo bhar·tṛ·śo·ka·pa·rā·ji·tāḥ / ka·reṇ·va i·va nar·dan·tyo vi·ne·dur ha·ta·yū·tha·pāḥ
- 6
dadṛśus tā mahākāyaṃ mahāvīryaṃ mahādyutim / rāvaṇaṃ nihataṃ bhūmau nīlāñjanacayopamam
da·dṛ·śus tā ma·hā·kā·yaṃ ma·hā·vīr·yaṃ ma·hād·yu·tim / rā·va·ṇaṃ ni·ha·taṃ bhū·mau nī·lāñ·ja·na·ca·yo·pa·mam
- 7
tāḥ patiṃ sahasā dṛṣṭvā śayānaṃ raṇapāṃsuṣu / nipetus tasya gātreṣu chinnā vanalatā iva
tāḥ pa·tiṃ sa·ha·sā dṛṣ·ṭvā śa·yā·naṃ ra·ṇa·pāṃ·su·ṣu / ni·pe·tus tas·ya gāt·re·ṣu chin·nā va·na·la·tā i·va
- 8
bahumānāt pariṣvajya kā cid enaṃ ruroda ha / caraṇau kā cid āliṅgya kā cit kaṇṭhe 'valambya ca
ba·hu·mā·nāt pa·riṣ·vaj·ya kā cid e·naṃ ru·ro·da ha / ca·ra·ṇau kā cid ā·liṅ·gya kā cit kaṇ·ṭhe 'va·lam·bya ca
- 9
uddhṛtya ca bhujau kā cid bhūmau sma parivartate / hatasya vadanaṃ dṛṣṭvā kā cin moham upāgamat
ud·dhṛt·ya ca bhu·jau kā cid bhū·mau sma pa·ri·var·ta·te / ha·tas·ya va·da·naṃ dṛṣ·ṭvā kā cin mo·ham u·pā·ga·mat
- 10
kā cid aṅke śiraḥ kṛtvā ruroda mukham īkṣatī / snāpayantī mukhaṃ bāṣpais tuṣārair iva paṅkajam
kā cid aṅ·ke śi·raḥ kṛt·vā ru·ro·da mu·kham īk·ṣa·tī / snā·pa·yan·tī mu·khaṃ bāṣ·pais tu·ṣā·rair i·va paṅ·ka·jam
- 11
evam ārtāḥ patiṃ dṛṣṭvā rāvaṇaṃ nihataṃ bhuvi / cukruśur bahudhā śokād bhūyas tāḥ paryadevayan
e·vam ār·tāḥ pa·tiṃ dṛṣ·ṭvā rā·va·ṇaṃ ni·ha·taṃ bhu·vi / cuk·ru·śur ba·hu·dhā śo·kād bhū·yas tāḥ par·ya·de·va·yan
- 12
yena vitrāsitaḥ śakro yena vitrāsito yamaḥ / yena vaiśravaṇo rājā puṣpakeṇa viyojitaḥ
ye·na vit·rā·si·taḥ śak·ro ye·na vit·rā·si·to ya·maḥ / ye·na vaiś·ra·va·ṇo rā·jā puṣ·pa·ke·ṇa vi·yo·ji·taḥ
- 13
gandharvāṇām ṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām / bhayaṃ yena mahad dattaṃ so 'yaṃ śete raṇe hataḥ
gan·dhar·vā·ṇām ṛ·ṣī·ṇāṃ ca su·rā·ṇāṃ ca ma·hāt·ma·nām / bha·yaṃ ye·na ma·had dat·taṃ so 'yaṃ śe·te ra·ṇe ha·taḥ
- 14
asurebhyaḥ surebhyo vā pannagebhyo 'pi vā tathā / na bhayaṃ yo vijānāti tasyedaṃ mānuṣād bhayam
a·su·rebh·yaḥ su·rebh·yo vā pan·na·gebh·yo 'pi vā ta·thā / na bha·yaṃ yo vi·jā·nā·ti tas·ye·daṃ mā·nu·ṣād bha·yam
- 15
avadhyo devatānāṃ yas tathā dānavarakṣasām / hataḥ so 'yaṃ raṇe śete mānuṣeṇa padātinā
a·vadh·yo de·va·tā·nāṃ yas ta·thā dā·na·va·rak·ṣa·sām / ha·taḥ so 'yaṃ ra·ṇe śe·te mā·nu·ṣe·ṇa pa·dā·ti·nā
- 16
yo na śakyaḥ surair hantuṃ na yakṣair nāsurais tathā / so 'yaṃ kaś cid ivāsattvo mṛtyuṃ martyena lambhitaḥ
yo na śak·yaḥ su·rair han·tuṃ na yak·ṣair nā·su·rais ta·thā / so 'yaṃ kaś cid i·vā·sat·tvo mṛt·yuṃ mar·tye·na lam·bhi·taḥ
- 17
evaṃ vadantyo bahudhā rurudus tasya tāḥ striyaḥ / bhūya eva ca duḥkhārtā vilepuś ca punaḥ punaḥ
e·vaṃ va·dan·tyo ba·hu·dhā ru·ru·dus tas·ya tāḥ stri·yaḥ / bhū·ya e·va ca duḥ·khār·tā vi·le·puś ca pu·naḥ pu·naḥ
- 18
aśṛṇvatā tu suhṛdāṃ satataṃ hitavādinām / etāḥ samam idānīṃ te vayam ātmā ca pātitāḥ
a·śṛṇ·va·tā tu su·hṛ·dāṃ sa·ta·taṃ hi·ta·vā·di·nām / e·tāḥ sa·mam i·dā·nīṃ te va·yam āt·mā ca pā·ti·tāḥ
- 19
bruvāṇo 'pi hitaṃ vākyam iṣṭo bhrātā vibhīṣaṇaḥ / dhṛṣṭaṃ paruṣito mohāt tvayātmavadhakāṅkṣiṇā
bru·vā·ṇo 'pi hi·taṃ vāk·yam iṣ·ṭo bhrā·tā vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / dhṛṣ·ṭaṃ pa·ru·ṣi·to mo·hāt tva·yāt·ma·va·dha·kāṅ·kṣi·ṇā
- 20
yadi niryātitā te syāt sītā rāmāya maithilī / na naḥ syād vyasanaṃ ghoram idaṃ mūlaharaṃ mahat
ya·di nir·yā·ti·tā te syāt sī·tā rā·mā·ya mai·thi·lī / na naḥ syād vya·sa·naṃ gho·ram i·daṃ mū·la·ha·raṃ ma·hat
- 21
vṛttakāmo bhaved bhrātā rāmo mitrakulaṃ bhavet / vayaṃ cāvidhavāḥ sarvāḥ sakāmā na ca śatravaḥ
vṛt·ta·kā·mo bha·ved bhrā·tā rā·mo mit·ra·ku·laṃ bha·vet / va·yaṃ cā·vi·dha·vāḥ sar·vāḥ sa·kā·mā na ca śat·ra·vaḥ
- 22
tvayā punar nṛśaṃsena sītāṃ saṃrundhatā balāt / rākṣasā vayam ātmā ca trayaṃ tulaṃ nipātitam
tva·yā pu·nar nṛ·śaṃ·se·na sī·tāṃ saṃ·run·dha·tā ba·lāt / rāk·ṣa·sā va·yam āt·mā ca tra·yaṃ tu·laṃ ni·pā·ti·tam
- 23
na kāmakāraḥ kāmaṃ vā tava rākṣasapuṃgava / daivaṃ ceṣṭayate sarvaṃ hataṃ daivena hanyate
na kā·ma·kā·raḥ kā·maṃ vā ta·va rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / dai·vaṃ ceṣ·ṭa·ya·te sar·vaṃ ha·taṃ dai·ve·na han·ya·te
- 24
vānarāṇāṃ vināśo 'yaṃ rākṣasānāṃ ca te raṇe / tava caiva mahābāho daivayogād upāgataḥ
vā·na·rā·ṇāṃ vi·nā·śo 'yaṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ca te ra·ṇe / ta·va cai·va ma·hā·bā·ho dai·va·yo·gād u·pā·ga·taḥ
- 25
naivārthena na kāmena vikrameṇa na cājñayā / śakyā daivagatir loke nivartayitum udyatā
nai·vār·the·na na kā·me·na vik·ra·me·ṇa na cāj·ña·yā / śak·yā dai·va·ga·tir lo·ke ni·var·ta·yi·tum ud·ya·tā
- 26
vilepur evaṃ dīnās tā rākṣasādhipayoṣitaḥ / kurarya iva duḥkhārtā bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ
vi·le·pur e·vaṃ dī·nās tā rāk·ṣa·sā·dhi·pa·yo·ṣi·taḥ / ku·rar·ya i·va duḥ·khār·tā bāṣ·pa·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 99 44 verses
- 1
tāsāṃ vilapamānānāṃ tathā rākṣasayoṣitām / jyeṣṭhā patnī priyā dīnā bhartāraṃ samudaikṣata
tā·sāṃ vi·la·pa·mā·nā·nāṃ ta·thā rāk·ṣa·sa·yo·ṣi·tām / jyeṣ·ṭhā pat·nī pri·yā dī·nā bhar·tā·raṃ sa·mu·daik·ṣa·ta
- 2
daśagrīvaṃ hataṃ dṛṣṭvā rāmeṇācintyakarmaṇā / patiṃ mandodarī tatra kṛpaṇā paryadevayat
da·śag·rī·vaṃ ha·taṃ dṛṣ·ṭvā rā·me·ṇā·cin·tya·kar·ma·ṇā / pa·tiṃ man·do·da·rī tat·ra kṛ·pa·ṇā par·ya·de·va·yat
- 3
nanu nāma mahābāho tava vaiśravaṇānuja / kruddhasya pramukhe sthātuṃ trasyaty api puraṃdaraḥ
na·nu nā·ma ma·hā·bā·ho ta·va vaiś·ra·va·ṇā·nu·ja / krud·dhas·ya pra·mu·khe sthā·tuṃ tras·yaty a·pi pu·raṃ·da·raḥ
- 4
ṛṣayaś ca mahīdevā gandharvāś ca yaśasvinaḥ / nanu nāma tavodvegāc cāraṇāś ca diśo gatāḥ
ṛ·ṣa·yaś ca ma·hī·de·vā gan·dhar·vāś ca ya·śas·vi·naḥ / na·nu nā·ma ta·vod·ve·gāc cā·ra·ṇāś ca di·śo ga·tāḥ
- 5
sa tvaṃ mānuṣamātreṇa rāmeṇa yudhi nirjitaḥ / na vyapatrapase rājan kim idaṃ rākṣasarṣabha
sa tvaṃ mā·nu·ṣa·māt·re·ṇa rā·me·ṇa yu·dhi nir·ji·taḥ / na vya·pat·ra·pa·se rā·jan kim i·daṃ rāk·ṣa·sar·ṣa·bha
- 6
kathaṃ trailokyam ākramya śriyā vīryeṇa cānvitam / aviṣahyaṃ jaghāna tvāṃ mānuṣo vanagocaraḥ
ka·thaṃ trai·lok·yam āk·ram·ya śri·yā vīr·ye·ṇa cān·vi·tam / a·vi·ṣah·yaṃ ja·ghā·na tvāṃ mā·nu·ṣo va·na·go·ca·raḥ
- 7
mānuṣāṇām aviṣaye carataḥ kāmarūpiṇaḥ / vināśas tava rāmeṇa saṃyuge nopapadyate
mā·nu·ṣā·ṇām a·vi·ṣa·ye ca·ra·taḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / vi·nā·śas ta·va rā·me·ṇa saṃ·yu·ge no·pa·pad·ya·te
- 8
na caitat karma rāmasya śraddadhāmi camūmukhe / sarvataḥ samupetasya tava tenābhimarśanam
na cai·tat kar·ma rā·mas·ya śrad·da·dhā·mi ca·mū·mu·khe / sar·va·taḥ sa·mu·pe·tas·ya ta·va te·nā·bhi·mar·śa·nam
- 9
indriyāṇi purā jitvā jitaṃ tribhuvaṇaṃ tvayā / smaradbhir iva tad vairam indriyair eva nirjitaḥ
in·dri·yā·ṇi pu·rā jit·vā ji·taṃ tri·bhu·va·ṇaṃ tva·yā / sma·rad·bhir i·va tad vai·ram in·dri·yair e·va nir·ji·taḥ
- 10
atha vā rāmarūpeṇa vāsavaḥ svayam āgataḥ / māyāṃ tava vināśāya vidhāyāpratitarkitām
a·tha vā rā·ma·rū·pe·ṇa vā·sa·vaḥ sva·yam ā·ga·taḥ / mā·yāṃ ta·va vi·nā·śā·ya vi·dhā·yāp·ra·ti·tar·ki·tām
- 11
yadaiva hi janasthāne rākṣasair bahubhir vṛtaḥ / kharas tava hato bhrātā tadaivāsau na mānuṣaḥ
ya·dai·va hi ja·nas·thā·ne rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·taḥ / kha·ras ta·va ha·to bhrā·tā ta·dai·vā·sau na mā·nu·ṣaḥ
- 12
yadaiva nagarīṃ laṅkāṃ duṣpraveṣāṃ surair api / praviṣṭo hanumān vīryāt tadaiva vyathitā vayam
ya·dai·va na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ duṣ·pra·ve·ṣāṃ su·rair a·pi / pra·viṣ·ṭo ha·nu·mān vīr·yāt ta·dai·va vya·thi·tā va·yam
- 13
kriyatām avirodhaś ca rāghaveṇeti yan mayā / ucyamāno na gṛhṇāsi tasyeyaṃ vyuṣṭir āgatā
kri·ya·tām a·vi·ro·dhaś ca rā·gha·ve·ṇe·ti yan ma·yā / uc·ya·mā·no na gṛh·ṇā·si tas·ye·yaṃ vyuṣ·ṭir ā·ga·tā
- 14
akasmāc cābhikāmo 'si sītāṃ rākṣasapuṃgava / aiśvaryasya vināśāya dehasya svajanasya ca
a·kas·māc cā·bhi·kā·mo 'si sī·tāṃ rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / aiś·var·yas·ya vi·nā·śā·ya de·has·ya sva·ja·nas·ya ca
- 15
arundhatyā viśiṣṭāṃ tāṃ rohiṇyāś cāpi durmate / sītāṃ dharṣayatā mānyāṃ tvayā hy asadṛśaṃ kṛtam
a·run·dhat·yā vi·śiṣ·ṭāṃ tāṃ ro·hiṇ·yāś cā·pi dur·ma·te / sī·tāṃ dhar·ṣa·ya·tā mān·yāṃ tva·yā hy a·sa·dṛ·śaṃ kṛ·tam
- 16
na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyena maithilī / mayādhikā vā tulyā vā tvaṃ tu mohān na budhyase
na ku·le·na na rū·pe·ṇa na dāk·ṣiṇ·ye·na mai·thi·lī / ma·yā·dhi·kā vā tul·yā vā tvaṃ tu mo·hān na budh·ya·se
- 17
sarvathā sarvabhūtānāṃ nāsti mṛtyur alakṣaṇaḥ / tava tāvad ayaṃ mṛtyur maithilīkṛtalakṣaṇaḥ
sar·va·thā sar·va·bhū·tā·nāṃ nās·ti mṛt·yur a·lak·ṣa·ṇaḥ / ta·va tā·vad a·yaṃ mṛt·yur mai·thi·lī·kṛ·ta·lak·ṣa·ṇaḥ
- 18
maithilī saha rāmeṇa viśokā vihariṣyati / alpapuṇyā tv ahaṃ ghore patitā śokasāgare
mai·thi·lī sa·ha rā·me·ṇa vi·śo·kā vi·ha·riṣ·ya·ti / al·pa·puṇ·yā tv a·haṃ gho·re pa·ti·tā śo·ka·sā·ga·re
- 19
kailāse mandare merau tathā caitrarathe vane / devodyāneṣu sarveṣu vihṛtya sahitā tvayā
kai·lā·se man·da·re me·rau ta·thā cait·ra·ra·the va·ne / de·vod·yā·ne·ṣu sar·ve·ṣu vi·hṛt·ya sa·hi·tā tva·yā
- 20
vimānenānurūpeṇa yā yāmy atulayā śriyā / paśyantī vividhān deśāṃs tāṃs tāṃś citrasragambarā / bhraṃśitā kāmabhogebhyaḥ sāsmi vīravadhāt tava
vi·mā·ne·nā·nu·rū·pe·ṇa yā yāmy a·tu·la·yā śri·yā / paś·yan·tī vi·vi·dhān de·śāṃs tāṃs tāṃś cit·ras·ra·gam·ba·rā / bhraṃ·śi·tā kā·ma·bho·gebh·yaḥ sās·mi vī·ra·va·dhāt ta·va
- 21
satyavāk sa mahābhāgo devaro me yad abravīt / ayaṃ rākṣasamukhyānāṃ vināśaḥ paryupasthitaḥ
sat·ya·vāk sa ma·hā·bhā·go de·va·ro me yad ab·ra·vīt / a·yaṃ rāk·ṣa·sa·mukh·yā·nāṃ vi·nā·śaḥ par·yu·pas·thi·taḥ
- 22
kāmakrodhasamutthena vyasanena prasaṅginā / tvayā kṛtam idaṃ sarvam anāthaṃ rakṣasāṃ kulam
kā·mak·ro·dha·sa·mut·the·na vya·sa·ne·na pra·saṅ·gi·nā / tva·yā kṛ·tam i·daṃ sar·vam a·nā·thaṃ rak·ṣa·sāṃ ku·lam
- 23
na hi tvaṃ śocitavyo me prakhyātabalapauruṣaḥ / strīsvabhāvāt tu me buddhiḥ kāruṇye parivartate
na hi tvaṃ śo·ci·tav·yo me prakh·yā·ta·ba·la·pau·ru·ṣaḥ / strīs·va·bhā·vāt tu me bud·dhiḥ kā·ruṇ·ye pa·ri·var·ta·te
- 24
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca tvaṃ gṛhītvā svāṃ gatiṃ gataḥ / ātmānam anuśocāmi tvadviyogena duḥkhitām
su·kṛ·taṃ duṣ·kṛ·taṃ ca tvaṃ gṛ·hīt·vā svāṃ ga·tiṃ ga·taḥ / āt·mā·nam a·nu·śo·cā·mi tvad·vi·yo·ge·na duḥ·khi·tām
- 25
nīlajīmūtasaṃkāśaḥ pītāmbaraśubhāṅgadaḥ / sarvagātrāṇi vikṣipya kiṃ śeṣe rudhirāplutaḥ / prasupta iva śokārtāṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase
nī·la·jī·mū·ta·saṃ·kā·śaḥ pī·tām·ba·ra·śu·bhāṅ·ga·daḥ / sar·va·gāt·rā·ṇi vik·ṣip·ya kiṃ śe·ṣe ru·dhi·rāp·lu·taḥ / pra·sup·ta i·va śo·kār·tāṃ kiṃ māṃ na pra·ti·bhā·ṣa·se
- 26
mahāvīryasya dakṣasya saṃyugeṣv apalāyinaḥ / yātudhānasya dauhitrīṃ kiṃ tvaṃ māṃ nābhyudīkṣase
ma·hā·vīr·yas·ya dak·ṣas·ya saṃ·yu·geṣv a·pa·lā·yi·naḥ / yā·tu·dhā·nas·ya dau·hit·rīṃ kiṃ tvaṃ māṃ nābh·yu·dīk·ṣa·se
- 27
yena sūdayase śatrūn samare sūryavarcasā / vajro vajradharasyeva so 'yaṃ te satatārcitaḥ
ye·na sū·da·ya·se śat·rūn sa·ma·re sūr·ya·var·ca·sā / vaj·ro vaj·ra·dha·ras·ye·va so 'yaṃ te sa·ta·tār·ci·taḥ
- 28
raṇe śatrupraharaṇo hemajālapariṣkṛtaḥ / parigho vyavakīrṇas te bāṇaiś chinnaḥ sahasradhā
ra·ṇe śat·rup·ra·ha·ra·ṇo he·ma·jā·la·pa·riṣ·kṛ·taḥ / pa·ri·gho vya·va·kīr·ṇas te bā·ṇaiś chin·naḥ sa·has·ra·dhā
- 29
dhig astu hṛdayaṃ yasyā mamedaṃ na sahasradhā / tvayi pañcatvam āpanne phalate śokapīḍitam
dhig as·tu hṛ·da·yaṃ yas·yā ma·me·daṃ na sa·has·ra·dhā / tva·yi pañ·cat·vam ā·pan·ne pha·la·te śo·ka·pī·ḍi·tam
- 30
etasminn antare rāmo vibhīṣaṇam uvāca ha / saṃskāraḥ kriyatāṃ bhrātuḥ striyaś caitā nivartaya
e·tas·minn an·ta·re rā·mo vi·bhī·ṣa·ṇam u·vā·ca ha / saṃs·kā·raḥ kri·ya·tāṃ bhrā·tuḥ stri·yaś cai·tā ni·var·ta·ya
- 31
taṃ praśritas tato rāmaṃ śrutavākyo vibhīṣaṇaḥ / vimṛśya buddhyā dharmajño dharmārthasahitaṃ vacaḥ / rāmasyaivānuvṛttyartham uttaraṃ pratyabhāṣata
taṃ praś·ri·tas ta·to rā·maṃ śru·ta·vāk·yo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / vi·mṛś·ya bud·dhyā dhar·maj·ño dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ va·caḥ / rā·mas·yai·vā·nu·vṛt·tyar·tham ut·ta·raṃ prat·ya·bhā·ṣa·ta
- 32
tyaktadharmavrataṃ krūraṃ nṛśaṃsam anṛtaṃ tathā / nāham arho 'smi saṃskartuṃ paradārābhimarśakam
tyak·ta·dhar·mav·ra·taṃ krū·raṃ nṛ·śaṃ·sam a·nṛ·taṃ ta·thā / nā·ham ar·ho 'smi saṃs·kar·tuṃ pa·ra·dā·rā·bhi·mar·śa·kam
- 33
bhrātṛrūpo hi me śatrur eṣa sarvāhite rataḥ / rāvaṇo nārhate pūjāṃ pūjyo 'pi gurugauravāt
bhrā·tṛ·rū·po hi me śat·rur e·ṣa sar·vā·hi·te ra·taḥ / rā·va·ṇo nār·ha·te pū·jāṃ pūj·yo 'pi gu·ru·gau·ra·vāt
- 34
nṛśaṃsa iti māṃ rāma vakṣyanti manujā bhuvi / śrutvā tasya guṇān sarve vakṣyanti sukṛtaṃ punaḥ
nṛ·śaṃ·sa i·ti māṃ rā·ma vak·ṣyan·ti ma·nu·jā bhu·vi / śrut·vā tas·ya gu·ṇān sar·ve vak·ṣyan·ti su·kṛ·taṃ pu·naḥ
- 35
tac chrutvā paramaprīto rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ / vibhīṣaṇam uvācedaṃ vākyajño vākyakovidam
tac chrut·vā pa·ra·map·rī·to rā·mo dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·raḥ / vi·bhī·ṣa·ṇam u·vā·ce·daṃ vāk·yaj·ño vāk·ya·ko·vi·dam
- 36
tavāpi me priyaṃ kāryaṃ tvatprabhavāc ca me jitam / avaśyaṃ tu kṣamaṃ vācyo mayā tvaṃ rākṣaseśvara
ta·vā·pi me pri·yaṃ kār·yaṃ tvat·pra·bha·vāc ca me ji·tam / a·vaś·yaṃ tu kṣa·maṃ vāc·yo ma·yā tvaṃ rāk·ṣa·seś·va·ra
- 37
adharmānṛtasaṃyuktaḥ kāmam eṣa niśācaraḥ / tejasvī balavāñ śūraḥ saṃgrāmeṣu ca nityaśaḥ
a·dhar·mā·nṛ·ta·saṃ·yuk·taḥ kā·mam e·ṣa ni·śā·ca·raḥ / te·jas·vī ba·la·vāñ śū·raḥ saṃg·rā·me·ṣu ca nit·ya·śaḥ
- 38
śatakratumukhair devaiḥ śrūyate na parājitaḥ / mahātmā balasaṃpanno rāvaṇo lokarāvaṇaḥ
śa·tak·ra·tu·mu·khair de·vaiḥ śrū·ya·te na pa·rā·ji·taḥ / ma·hāt·mā ba·la·saṃ·pan·no rā·va·ṇo lo·ka·rā·va·ṇaḥ
- 39
maraṇāntāni vairāṇi nirvṛttaṃ naḥ prayojanam / kriyatām asya saṃskāro mamāpy eṣa yathā tava
ma·ra·ṇān·tā·ni vai·rā·ṇi nir·vṛt·taṃ naḥ pra·yo·ja·nam / kri·ya·tām as·ya saṃs·kā·ro ma·māpy e·ṣa ya·thā ta·va
- 40
tvatsakāśān mahābāho saṃskāraṃ vidhipūrvakam / kṣipram arhati dharmajña tvaṃ yaśobhāg bhaviṣyasi
tvat·sa·kā·śān ma·hā·bā·ho saṃs·kā·raṃ vi·dhi·pūr·va·kam / kṣip·ram ar·ha·ti dhar·maj·ña tvaṃ ya·śo·bhāg bha·viṣ·ya·si
- 41
rāghavasya vacaḥ śrutvā tvaramāṇo vibhīṣaṇaḥ / saṃskāreṇānurūpeṇa yojayām āsa rāvaṇam
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā tva·ra·mā·ṇo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / saṃs·kā·re·ṇā·nu·rū·pe·ṇa yo·ja·yām ā·sa rā·va·ṇam
- 42
sa dadau pāvakaṃ tasya vidhiyuktaṃ vibhīṣaṇaḥ / tāḥ striyo 'nunayām āsa sāntvam uktvā punaḥ punaḥ
sa da·dau pā·va·kaṃ tas·ya vi·dhi·yuk·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / tāḥ stri·yo 'nu·na·yām ā·sa sān·tvam uk·tvā pu·naḥ pu·naḥ
- 43
praviṣṭāsu ca sarvāsu rākṣasīṣu vibhīṣaṇaḥ / rāmapārśvam upāgamya tadātiṣṭhad vinītavat
pra·viṣ·ṭā·su ca sar·vā·su rāk·ṣa·sī·ṣu vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / rā·ma·pār·śvam u·pā·gam·ya ta·dā·tiṣ·ṭhad vi·nī·ta·vat
- 44
rāmo 'pi saha sainyena sasugrīvaḥ salakṣmaṇaḥ / harṣaṃ lebhe ripuṃ hatvā yathā vṛtraṃ śatakratuḥ
rā·mo 'pi sa·ha sain·ye·na sa·sug·rī·vaḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ / har·ṣaṃ le·bhe ri·puṃ hat·vā ya·thā vṛt·raṃ śa·tak·ra·tuḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 100 22 verses
- 1
te rāvaṇavadhaṃ dṛṣṭvā devagandharvadānavāḥ / jagmus tais tair vimānaiḥ svaiḥ kathayantaḥ śubhāḥ kathāḥ
te rā·va·ṇa·va·dhaṃ dṛṣ·ṭvā de·va·gan·dhar·va·dā·na·vāḥ / jag·mus tais tair vi·mā·naiḥ svaiḥ ka·tha·yan·taḥ śu·bhāḥ ka·thāḥ
- 2
rāvaṇasya vadhaṃ ghoraṃ rāghavasya parākramam / suyuddhaṃ vānarāṇāṃ ca sugrīvasya ca mantritam
rā·va·ṇas·ya va·dhaṃ gho·raṃ rā·gha·vas·ya pa·rāk·ra·mam / su·yud·dhaṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca sug·rī·vas·ya ca man·tri·tam
- 3
anurāgaṃ ca vīryaṃ ca saumitrer lakṣmaṇasya ca / kathayanto mahābhāgā jagmur hṛṣṭā yathāgatam
a·nu·rā·gaṃ ca vīr·yaṃ ca sau·mit·rer lak·ṣma·ṇas·ya ca / ka·tha·yan·to ma·hā·bhā·gā jag·mur hṛṣ·ṭā ya·thā·ga·tam
- 4
rāghavas tu rathaṃ divyam indradattaṃ śikhiprabham / anujñāya mahābhāgo mātaliṃ pratyapūjayat
rā·gha·vas tu ra·thaṃ div·yam in·dra·dat·taṃ śi·khip·ra·bham / a·nuj·ñā·ya ma·hā·bhā·go mā·ta·liṃ prat·ya·pū·ja·yat
- 5
rāghaveṇābhyanujñāto mātaliḥ śakrasārathiḥ / divyaṃ taṃ ratham āsthāya divam evāruroha saḥ
rā·gha·ve·ṇābh·ya·nuj·ñā·to mā·ta·liḥ śak·ra·sā·ra·thiḥ / div·yaṃ taṃ ra·tham ās·thā·ya di·vam e·vā·ru·ro·ha saḥ
- 6
tasmiṃs tu divam ārūḍhe surasārathisattame / rāghavaḥ paramaprītaḥ sugrīvaṃ pariṣasvaje
tas·miṃs tu di·vam ā·rū·ḍhe su·ra·sā·ra·thi·sat·ta·me / rā·gha·vaḥ pa·ra·map·rī·taḥ sug·rī·vaṃ pa·ri·ṣas·va·je
- 7
pariṣvajya ca sugrīvaṃ lakṣmaṇenābhivāditaḥ / pūjyamāno hariśreṣṭhair ājagāma balālayam
pa·riṣ·vaj·ya ca sug·rī·vaṃ lak·ṣma·ṇe·nā·bhi·vā·di·taḥ / pūj·ya·mā·no ha·riś·reṣ·ṭhair ā·ja·gā·ma ba·lā·la·yam
- 8
abravīc ca tadā rāmaḥ samīpaparivartinam / saumitriṃ sattvasaṃpannaṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasaṃ
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·maḥ sa·mī·pa·pa·ri·var·ti·nam / sau·mit·riṃ sat·tva·saṃ·pan·naṃ lak·ṣma·ṇaṃ dīp·ta·te·ja·saṃ
- 9
vibhīṣaṇam imaṃ saumya laṅkāyām abhiṣecaya / anuraktaṃ ca bhaktaṃ ca mama caivopakāriṇam
vi·bhī·ṣa·ṇam i·maṃ saum·ya laṅ·kā·yām a·bhi·ṣe·ca·ya / a·nu·rak·taṃ ca bhak·taṃ ca ma·ma cai·vo·pa·kā·ri·ṇam
- 10
eṣa me paramaḥ kāmo yad imaṃ rāvaṇānujam / laṅkāyāṃ saumya paśyeyam abhiṣiktaṃ vibhīṣaṇam
e·ṣa me pa·ra·maḥ kā·mo yad i·maṃ rā·va·ṇā·nu·jam / laṅ·kā·yāṃ saum·ya paś·ye·yam a·bhi·ṣik·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇam
- 11
evam uktas tu saumitrī rāghaveṇa mahātmanā / tathety uktvā tu saṃhṛṣṭaḥ sauvarṇaṃ ghaṭam ādade
e·vam uk·tas tu sau·mit·rī rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / ta·thety uk·tvā tu saṃ·hṛṣ·ṭaḥ sau·var·ṇaṃ gha·ṭam ā·da·de
- 12
ghaṭena tena saumitrir abhyaṣiñcad vibhīṣaṇam / laṅkāyāṃ rakṣasāṃ madhye rājānaṃ rāmaśāsanāt
gha·ṭe·na te·na sau·mit·rir abh·ya·ṣiñ·cad vi·bhī·ṣa·ṇam / laṅ·kā·yāṃ rak·ṣa·sāṃ madh·ye rā·jā·naṃ rā·ma·śā·sa·nāt
- 13
abhyaṣiñcat sa dharmātmā śuddhātmānaṃ vibhīṣaṇam / tasyāmātyā jahṛṣire bhaktā ye cāsya rākṣasāḥ
abh·ya·ṣiñ·cat sa dhar·māt·mā śud·dhāt·mā·naṃ vi·bhī·ṣa·ṇam / tas·yā·māt·yā ja·hṛ·ṣi·re bhak·tā ye cās·ya rāk·ṣa·sāḥ
- 14
dṛṣṭvābhiṣiktaṃ laṅkāyāṃ rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam / rāghavaḥ paramāṃ prītiṃ jagāma sahalakṣmaṇaḥ
dṛṣ·ṭvā·bhi·ṣik·taṃ laṅ·kā·yāṃ rāk·ṣa·sen·draṃ vi·bhī·ṣa·ṇam / rā·gha·vaḥ pa·ra·māṃ prī·tiṃ ja·gā·ma sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ
- 15
sa tad rājyaṃ mahat prāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ / prakṛtīḥ sāntvayitvā ca tato rāmam upāgamat
sa tad rāj·yaṃ ma·hat prāp·ya rā·ma·dat·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / pra·kṛ·tīḥ sān·tva·yit·vā ca ta·to rā·mam u·pā·ga·mat
- 16
akṣatān modakāṃl lājān divyāḥ sumanasas tathā / ājahrur atha saṃhṛṣṭāḥ paurās tasmai niśācarāḥ
ak·ṣa·tān mo·da·kāṃl lā·jān div·yāḥ su·ma·na·sas ta·thā / ā·jah·rur a·tha saṃ·hṛṣ·ṭāḥ pau·rās tas·mai ni·śā·ca·rāḥ
- 17
sa tān gṛhītvā durdharṣo rāghavāya nyavedayat / maṅgalyaṃ maṅgalaṃ sarvaṃ lakṣmaṇāya ca vīryavān
sa tān gṛ·hīt·vā dur·dhar·ṣo rā·gha·vā·ya nya·ve·da·yat / maṅ·gal·yaṃ maṅ·ga·laṃ sar·vaṃ lak·ṣma·ṇā·ya ca vīr·ya·vān
- 18
kṛtakāryaṃ samṛddhārthaṃ dṛṣṭvā rāmo vibhīṣaṇam / pratijagrāha tat sarvaṃ tasyaiva priyakāmyayā
kṛ·ta·kār·yaṃ sa·mṛd·dhār·thaṃ dṛṣ·ṭvā rā·mo vi·bhī·ṣa·ṇam / pra·ti·jag·rā·ha tat sar·vaṃ tas·yai·va pri·ya·kām·ya·yā
- 19
tataḥ śailopamaṃ vīraṃ prāñjaliṃ pārśvataḥ sthitam / abravīd rāghavo vākyaṃ hanūmantaṃ plavaṃgamam
ta·taḥ śai·lo·pa·maṃ vī·raṃ prāñ·ja·liṃ pār·śva·taḥ sthi·tam / ab·ra·vīd rā·gha·vo vāk·yaṃ ha·nū·man·taṃ pla·vaṃ·ga·mam
- 20
anumānya mahārājam imaṃ saumya vibhīṣaṇam / praviśya rāvaṇagṛhaṃ vinayenopasṛtya ca
a·nu·mān·ya ma·hā·rā·jam i·maṃ saum·ya vi·bhī·ṣa·ṇam / pra·viś·ya rā·va·ṇa·gṛ·haṃ vi·na·ye·no·pa·sṛt·ya ca
- 21
vaidehyā māṃ kuśalinaṃ sasugrīvaṃ salakṣmaṇam / ācakṣva jayatāṃ śreṣṭha rāvaṇaṃ ca mayā hatam
vai·deh·yā māṃ ku·śa·li·naṃ sa·sug·rī·vaṃ sa·lak·ṣma·ṇam / ā·cak·ṣva ja·ya·tāṃ śreṣ·ṭha rā·va·ṇaṃ ca ma·yā ha·tam
- 22
priyam etad udāhṛtya maithilyās tvaṃ harīśvara / pratigṛhya ca saṃdeśam upāvartitum arhasi
pri·yam e·tad u·dā·hṛt·ya mai·thil·yās tvaṃ ha·rīś·va·ra / pra·ti·gṛh·ya ca saṃ·de·śam u·pā·var·ti·tum ar·ha·si
Yuddhakāṇḍa · sarga 101 43 verses
- 1
iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ / praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ
i·ti pra·ti·sa·mā·diṣ·ṭo ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ laṅ·kāṃ pūj·ya·mā·no ni·śā·ca·raiḥ
- 2
praviśya tu mahātejā rāvaṇasya niveśanam / dadarśa śaśinā hīnāṃ sātaṅkām iva rohiṇīm
pra·viś·ya tu ma·hā·te·jā rā·va·ṇas·ya ni·ve·śa·nam / da·dar·śa śa·śi·nā hī·nāṃ sā·taṅ·kām i·va ro·hi·ṇīm
- 3
nibhṛtaḥ praṇataḥ prahvaḥ so 'bhigamyābhivādya ca / rāmasya vacanaṃ sarvam ākhyātum upacakrame
ni·bhṛ·taḥ pra·ṇa·taḥ prah·vaḥ so 'bhi·gam·yā·bhi·vād·ya ca / rā·mas·ya va·ca·naṃ sar·vam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me
- 4
vaidehi kuśalī rāmaḥ sasugrīvaḥ salakṣmaṇaḥ / kuśalaṃ cāha siddhārtho hataśatrur ariṃdamaḥ
vai·de·hi ku·śa·lī rā·maḥ sa·sug·rī·vaḥ sa·lak·ṣma·ṇaḥ / ku·śa·laṃ cā·ha sid·dhār·tho ha·ta·śat·rur a·riṃ·da·maḥ
- 5
vibhīṣaṇasahāyena rāmeṇa haribhiḥ saha / nihato rāvaṇo devi lakṣmaṇasya nayena ca
vi·bhī·ṣa·ṇa·sa·hā·ye·na rā·me·ṇa ha·ri·bhiḥ sa·ha / ni·ha·to rā·va·ṇo de·vi lak·ṣma·ṇas·ya na·ye·na ca
- 6
pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rāmo vīras tvāṃ raghunandanaḥ / abravīt paramaprītaḥ kṛtārthenāntarātmanā
pṛṣ·ṭvā ca ku·śa·laṃ rā·mo vī·ras tvāṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / ab·ra·vīt pa·ra·map·rī·taḥ kṛ·tār·the·nān·ta·rāt·ma·nā
- 7
priyam ākhyāmi te devi tvāṃ tu bhūyaḥ sabhājaye / diṣṭyā jīvasi dharmajñe jayena mama saṃyuge
pri·yam ākh·yā·mi te de·vi tvāṃ tu bhū·yaḥ sa·bhā·ja·ye / diṣ·ṭyā jī·va·si dhar·maj·ñe ja·ye·na ma·ma saṃ·yu·ge
- 8
labdho no vijayaḥ sīte svasthā bhava gatavyathā / rāvaṇaḥ sa hataḥ śatrur laṅkā ceyaṃ vaśe sthitā
lab·dho no vi·ja·yaḥ sī·te svas·thā bha·va ga·tav·ya·thā / rā·va·ṇaḥ sa ha·taḥ śat·rur laṅ·kā ce·yaṃ va·śe sthi·tā
- 9
mayā hy alabdhanidreṇa dhṛtena tava nirjaye / pratijñaiṣā vinistīrṇā baddhvā setuṃ mahodadhau
ma·yā hy a·lab·dha·nid·re·ṇa dhṛ·te·na ta·va nir·ja·ye / pra·tij·ñai·ṣā vi·nis·tīr·ṇā bad·dhvā se·tuṃ ma·ho·da·dhau
- 10
saṃbhramaś ca na kartavyo vartantyā rāvaṇālaye / vibhīṣaṇavidheyaṃ hi laṅkaiśvaryam idaṃ kṛtam
saṃbh·ra·maś ca na kar·tav·yo var·tan·tyā rā·va·ṇā·la·ye / vi·bhī·ṣa·ṇa·vi·dhe·yaṃ hi laṅ·kaiś·var·yam i·daṃ kṛ·tam
- 11
tad āśvasihi viśvastā svagṛhe parivartase / ayaṃ cābhyeti saṃhṛṣṭas tvaddarśanasamutsukaḥ
tad āś·va·si·hi viś·vas·tā sva·gṛ·he pa·ri·var·ta·se / a·yaṃ cābh·ye·ti saṃ·hṛṣ·ṭas tvad·dar·śa·na·sa·mut·su·kaḥ
- 12
evam uktā samutpatya sītā śaśinibhānanā / praharṣeṇāvaruddhā sā vyājahāra na kiṃ cana
e·vam uk·tā sa·mut·pat·ya sī·tā śa·śi·ni·bhā·na·nā / pra·har·ṣe·ṇā·va·rud·dhā sā vyā·ja·hā·ra na kiṃ ca·na
- 13
abravīc ca hariśreṣṭhaḥ sītām apratijalpatīm / kiṃ tvaṃ cintayase devi kiṃ ca māṃ nābhibhāṣase
ab·ra·vīc ca ha·riś·reṣ·ṭhaḥ sī·tām ap·ra·ti·jal·pa·tīm / kiṃ tvaṃ cin·ta·ya·se de·vi kiṃ ca māṃ nā·bhi·bhā·ṣa·se
- 14
evam uktā hanumatā sītā dharme vyavasthitā / abravīt paramaprītā harṣagadgadayā girā
e·vam uk·tā ha·nu·ma·tā sī·tā dhar·me vya·vas·thi·tā / ab·ra·vīt pa·ra·map·rī·tā har·ṣa·gad·ga·da·yā gi·rā
- 15
priyam etad upaśrutya bhartur vijayasaṃśritam / praharṣavaśam āpannā nirvākyāsmi kṣaṇāntaram
pri·yam e·tad u·paś·rut·ya bhar·tur vi·ja·ya·saṃś·ri·tam / pra·har·ṣa·va·śam ā·pan·nā nir·vāk·yās·mi kṣa·ṇān·ta·ram
- 16
na hi paśyāmi sadṛśaṃ cintayantī plavaṃgama / matpriyākhyānakasyeha tava pratyabhinandanam
na hi paś·yā·mi sa·dṛ·śaṃ cin·ta·yan·tī pla·vaṃ·ga·ma / mat·pri·yākh·yā·na·kas·ye·ha ta·va prat·ya·bhi·nan·da·nam
- 17
na ca paśyāmi tat saumya pṛthivyām api vānara / sadṛśaṃ matpriyākhyāne tava dātuṃ bhavet samam
na ca paś·yā·mi tat saum·ya pṛ·thiv·yām a·pi vā·na·ra / sa·dṛ·śaṃ mat·pri·yākh·yā·ne ta·va dā·tuṃ bha·vet sa·mam
- 18
hiraṇyaṃ vā suvarṇaṃ vā ratnāni vividhāni ca / rājyaṃ vā triṣu lokeṣu naitad arhati bhāṣitum
hi·raṇ·yaṃ vā su·var·ṇaṃ vā rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ca / rāj·yaṃ vā tri·ṣu lo·ke·ṣu nai·tad ar·ha·ti bhā·ṣi·tum
- 19
evam uktas tu vaidehyā pratyuvāca plavaṃgamaḥ / pragṛhītāñjalir vākyaṃ sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ
e·vam uk·tas tu vai·deh·yā prat·yu·vā·ca pla·vaṃ·ga·maḥ / pra·gṛ·hī·tāñ·ja·lir vāk·yaṃ sī·tā·yāḥ pra·mu·khe sthi·taḥ
- 20
bhartuḥ priyahite yukte bhartur vijayakāṅkṣiṇi / snigdham evaṃvidhaṃ vākyaṃ tvam evārhasi bhāṣitum
bhar·tuḥ pri·ya·hi·te yuk·te bhar·tur vi·ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇi / snig·dham e·vaṃ·vi·dhaṃ vāk·yaṃ tvam e·vār·ha·si bhā·ṣi·tum
- 21
tavaitad vacanaṃ saumye sāravat snigdham eva ca / ratnaughād vividhāc cāpi devarājyād viśiṣyate
ta·vai·tad va·ca·naṃ saum·ye sā·ra·vat snig·dham e·va ca / rat·nau·ghād vi·vi·dhāc cā·pi de·va·rāj·yād vi·śiṣ·ya·te
- 22
arthataś ca mayā prāptā devarājyādayo guṇāḥ / hataśatruṃ vijayinaṃ rāmaṃ paśyāmi yat sthitam
ar·tha·taś ca ma·yā prāp·tā de·va·rāj·yā·da·yo gu·ṇāḥ / ha·ta·śat·ruṃ vi·ja·yi·naṃ rā·maṃ paś·yā·mi yat sthi·tam
- 23
imās tu khalu rākṣasyo yadi tvam anumanyase / hantum icchāmy ahaṃ sarvā yābhis tvaṃ tarjitā purā
i·mās tu kha·lu rāk·ṣas·yo ya·di tvam a·nu·man·ya·se / han·tum ic·chāmy a·haṃ sar·vā yā·bhis tvaṃ tar·ji·tā pu·rā
- 24
kliśyantīṃ patidevāṃ tvām aśokavanikāṃ gatām / ghorarūpasamācārāḥ krūrāḥ krūratarekṣaṇāḥ
kliś·yan·tīṃ pa·ti·de·vāṃ tvām a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām / gho·ra·rū·pa·sa·mā·cā·rāḥ krū·rāḥ krū·ra·ta·rek·ṣa·ṇāḥ
- 25
rākṣasyo dāruṇakathā varam etaṃ prayaccha me / icchāmi vividhair ghātair hantum etāḥ sudāruṇāḥ
rāk·ṣas·yo dā·ru·ṇa·ka·thā va·ram e·taṃ pra·yac·cha me / ic·chā·mi vi·vi·dhair ghā·tair han·tum e·tāḥ su·dā·ru·ṇāḥ
- 26
muṣṭibhiḥ pāṇibhiś caiva caraṇaiś caiva śobhane / ghorair jānuprahāraiś ca daśanānāṃ ca pātanaiḥ
muṣ·ṭi·bhiḥ pā·ṇi·bhiś cai·va ca·ra·ṇaiś cai·va śo·bha·ne / gho·rair jā·nup·ra·hā·raiś ca da·śa·nā·nāṃ ca pā·ta·naiḥ
- 27
bhakṣaṇaiḥ karṇanāsānāṃ keśānāṃ luñcanais tathā / bhṛśaṃ śuṣkamukhībhiś ca dāruṇair laṅghanair hataiḥ
bhak·ṣa·ṇaiḥ kar·ṇa·nā·sā·nāṃ ke·śā·nāṃ luñ·ca·nais ta·thā / bhṛ·śaṃ śuṣ·ka·mu·khī·bhiś ca dā·ru·ṇair laṅ·gha·nair ha·taiḥ
- 28
evaṃprakārair bahubhir viprakārair yaśasvini / hantum icchāmy ahaṃ devi tavemāḥ kṛtakilbiṣāḥ
e·vaṃp·ra·kā·rair ba·hu·bhir vip·ra·kā·rair ya·śas·vi·ni / han·tum ic·chāmy a·haṃ de·vi ta·ve·māḥ kṛ·ta·kil·bi·ṣāḥ
- 29
evam uktā mahumatā vaidehī janakātmajā / uvāca dharmasahitaṃ hanūmantaṃ yaśasvinī
e·vam uk·tā ma·hu·ma·tā vai·de·hī ja·na·kāt·ma·jā / u·vā·ca dhar·ma·sa·hi·taṃ ha·nū·man·taṃ ya·śas·vi·nī
- 30
rājasaṃśrayavaśyānāṃ kurvatīnāṃ parājñayā / vidheyānāṃ ca dāsīnāṃ kaḥ kupyed vānarottama
rā·ja·saṃś·ra·ya·vaś·yā·nāṃ kur·va·tī·nāṃ pa·rāj·ña·yā / vi·dhe·yā·nāṃ ca dā·sī·nāṃ kaḥ kup·yed vā·na·rot·ta·ma
- 31
bhāgyavaiṣamyayogena purā duścaritena ca / mayaitat prāpyate sarvaṃ svakṛtaṃ hy upabhujyate
bhāg·ya·vai·ṣam·ya·yo·ge·na pu·rā duś·ca·ri·te·na ca / ma·yai·tat prāp·ya·te sar·vaṃ sva·kṛ·taṃ hy u·pa·bhuj·ya·te
- 32
prāptavyaṃ tu daśāyogān mayaitad iti niścitam / dāsīnāṃ rāvaṇasyāhaṃ marṣayāmīha durbalā
prāp·tav·yaṃ tu da·śā·yo·gān ma·yai·tad i·ti niś·ci·tam / dā·sī·nāṃ rā·va·ṇas·yā·haṃ mar·ṣa·yā·mī·ha dur·ba·lā
- 33
ājñaptā rāvaṇenaitā rākṣasyo mām atarjayan / hate tasmin na kuryur hi tarjanaṃ vānarottama
āj·ñap·tā rā·va·ṇe·nai·tā rāk·ṣas·yo mām a·tar·ja·yan / ha·te tas·min na kur·yur hi tar·ja·naṃ vā·na·rot·ta·ma
- 34
ayaṃ vyāghrasamīpe tu purāṇo dharmasaṃhitaḥ / ṛkṣeṇa gītaḥ śloko me taṃ nibodha plavaṃgama
a·yaṃ vyāgh·ra·sa·mī·pe tu pu·rā·ṇo dhar·ma·saṃ·hi·taḥ / ṛk·ṣe·ṇa gī·taḥ ślo·ko me taṃ ni·bo·dha pla·vaṃ·ga·ma
- 35
na paraḥ pāpam ādatte pareṣāṃ pāpakarmaṇām / samayo rakṣitavyas tu santaś cāritrabhūṣaṇāḥ
na pa·raḥ pā·pam ā·dat·te pa·re·ṣāṃ pā·pa·kar·ma·ṇām / sa·ma·yo rak·ṣi·tav·yas tu san·taś cā·rit·ra·bhū·ṣa·ṇāḥ
- 36
pāpānāṃ vā śubhānāṃ vā vadhārhāṇāṃ plavaṃgama / kāryaṃ kāruṇyam āryeṇa na kaś cin nāparādhyati
pā·pā·nāṃ vā śu·bhā·nāṃ vā va·dhār·hā·ṇāṃ pla·vaṃ·ga·ma / kār·yaṃ kā·ruṇ·yam ār·ye·ṇa na kaś cin nā·pa·rādh·ya·ti
- 37
lokahiṃsāvihārāṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇam / kurvatām api pāpāni naiva kāryam aśobhanam
lo·ka·hiṃ·sā·vi·hā·rā·ṇāṃ rak·ṣa·sāṃ kā·ma·rū·pi·ṇam / kur·va·tām a·pi pā·pā·ni nai·va kār·yam a·śo·bha·nam
- 38
evam uktas tu hanumān sītayā vākyakovidaḥ / pratyuvāca tataḥ sītāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm
e·vam uk·tas tu ha·nu·mān sī·ta·yā vāk·ya·ko·vi·daḥ / prat·yu·vā·ca ta·taḥ sī·tāṃ rā·ma·pat·nīṃ ya·śas·vi·nīm
- 39
yuktā rāmasya bhavatī dharmapatnī yaśasvinī / pratisaṃdiśa māṃ devi gamiṣye yatra rāghavaḥ
yuk·tā rā·mas·ya bha·va·tī dhar·ma·pat·nī ya·śas·vi·nī / pra·ti·saṃ·di·śa māṃ de·vi ga·miṣ·ye yat·ra rā·gha·vaḥ
- 40
evam uktā hanumatā vaidehī janakātmajā / abravīd draṣṭum icchāmi bhartāraṃ vānarottama
e·vam uk·tā ha·nu·ma·tā vai·de·hī ja·na·kāt·ma·jā / ab·ra·vīd draṣ·ṭum ic·chā·mi bhar·tā·raṃ vā·na·rot·ta·ma
- 41
tasyās tad vacanaṃ śrutvā hanumān pavanātmajaḥ / harṣayan maithilīṃ vākyam uvācedaṃ mahādyutiḥ
tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā ha·nu·mān pa·va·nāt·ma·jaḥ / har·ṣa·yan mai·thi·līṃ vāk·yam u·vā·ce·daṃ ma·hād·yu·tiḥ
- 42
pūrṇacandrānanaṃ rāmaṃ drakṣyasy ārye salakṣmaṇam / sthiramitraṃ hatāmitraṃ śacīva tridaśeśvaram
pūr·ṇa·can·drā·na·naṃ rā·maṃ drak·ṣyasy ār·ye sa·lak·ṣma·ṇam / sthi·ra·mit·raṃ ha·tā·mit·raṃ śa·cī·va tri·da·śeś·va·ram
- 43
tām evam uktvā rājantīṃ sītāṃ sākṣād iva śriyam / ājagāma mahāvego hanūmān yatra rāghavaḥ
tām e·vam uk·tvā rā·jan·tīṃ sī·tāṃ sāk·ṣād i·va śri·yam / ā·ja·gā·ma ma·hā·ve·go ha·nū·mān yat·ra rā·gha·vaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 102 36 verses
- 1
sa uvāca mahāprajñam abhigamya plavaṃgamaḥ / rāmaṃ vacanam arthajño varaṃ sarvadhanuṣmatām
sa u·vā·ca ma·hāp·raj·ñam a·bhi·gam·ya pla·vaṃ·ga·maḥ / rā·maṃ va·ca·nam ar·thaj·ño va·raṃ sar·va·dha·nuṣ·ma·tām
- 2
yannimitto 'yam ārambhaḥ karmaṇāṃ ca phalodayaḥ / tāṃ devīṃ śokasaṃtaptāṃ maithilīṃ draṣṭum arhasi
yan·ni·mit·to 'yam ā·ram·bhaḥ kar·ma·ṇāṃ ca pha·lo·da·yaḥ / tāṃ de·vīṃ śo·ka·saṃ·tap·tāṃ mai·thi·līṃ draṣ·ṭum ar·ha·si
- 3
sā hi śokasamāviṣṭā bāṣpaparyākulekṣaṇā / maithilī vijayaṃ śrutvā tava harṣam upāgamat
sā hi śo·ka·sa·mā·viṣ·ṭā bāṣ·pa·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇā / mai·thi·lī vi·ja·yaṃ śrut·vā ta·va har·ṣam u·pā·ga·mat
- 4
pūrvakāt pratyayāc cāham ukto viśvastayā tayā / bhartāraṃ draṣṭum icchāmi kṛtārthaṃ sahalakṣmaṇam
pūr·va·kāt prat·ya·yāc cā·ham uk·to viś·vas·ta·yā ta·yā / bhar·tā·raṃ draṣ·ṭum ic·chā·mi kṛ·tār·thaṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇam
- 5
evam ukto hanumatā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ / agacchat sahasā dhyānam āsīd bāṣpapariplutaḥ
e·vam uk·to ha·nu·ma·tā rā·mo dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·raḥ / a·gac·chat sa·ha·sā dhyā·nam ā·sīd bāṣ·pa·pa·rip·lu·taḥ
- 6
dīrgham uṣṇaṃ ca niśvasya medinīm avalokayan / uvāca meghasaṃkāśaṃ vibhīṣaṇam upasthitam
dīr·gham uṣ·ṇaṃ ca niś·vas·ya me·di·nīm a·va·lo·ka·yan / u·vā·ca me·gha·saṃ·kā·śaṃ vi·bhī·ṣa·ṇam u·pas·thi·tam
- 7
divyāṅgarāgāṃ vaidehīṃ divyābharaṇabhūṣitām / iha sītāṃ śiraḥsnātām upasthāpaya māciram
div·yāṅ·ga·rā·gāṃ vai·de·hīṃ div·yā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tām / i·ha sī·tāṃ śi·raḥs·nā·tām u·pas·thā·pa·ya mā·ci·ram
- 8
evam uktas tu rāmeṇa tvaramāṇo vibhīṣaṇaḥ / praviśyāntaḥpuraṃ sītāṃ strībhiḥ svābhir acodayat
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa tva·ra·mā·ṇo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / pra·viś·yān·taḥ·pu·raṃ sī·tāṃ strī·bhiḥ svā·bhir a·co·da·yat
- 9
divyāṅgarāgā vaidehī divyābharaṇabhūṣitā / yānam āroha bhadraṃ te bhartā tvāṃ draṣṭum icchati
div·yāṅ·ga·rā·gā vai·de·hī div·yā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tā / yā·nam ā·ro·ha bhad·raṃ te bhar·tā tvāṃ draṣ·ṭum ic·cha·ti
- 10
evam uktā tu vaidehī pratyuvāca vibhīṣaṇam / asnātā draṣṭum icchāmi bhartāraṃ rākṣasādhipa
e·vam uk·tā tu vai·de·hī prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇam / as·nā·tā draṣ·ṭum ic·chā·mi bhar·tā·raṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pa
- 11
tasyās tad vacanaṃ śrutvā pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ / yathāha rāmo bhartā te tat tathā kartum arhasi
tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ya·thā·ha rā·mo bhar·tā te tat ta·thā kar·tum ar·ha·si
- 12
tasya tad vacanaṃ śrutvā maithilī bhartṛdevatā / bhartṛbhaktivratā sādhvī tatheti pratyabhāṣata
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā mai·thi·lī bhar·tṛ·de·va·tā / bhar·tṛ·bhak·tiv·ra·tā sādh·vī ta·the·ti prat·ya·bhā·ṣa·ta
- 13
tataḥ sītāṃ śiraḥsnātāṃ yuvatībhir alaṃkṛtām / mahārhābharaṇopetāṃ mahārhāmbaradhāriṇīm
ta·taḥ sī·tāṃ śi·raḥs·nā·tāṃ yu·va·tī·bhir a·laṃ·kṛ·tām / ma·hār·hā·bha·ra·ṇo·pe·tāṃ ma·hār·hām·ba·ra·dhā·ri·ṇīm
- 14
āropya śibikāṃ dīptāṃ parārdhyāmbarasaṃvṛtām / rakṣobhir bahubhir guptām ājahāra vibhīṣaṇaḥ
ā·rop·ya śi·bi·kāṃ dīp·tāṃ pa·rār·dhyām·ba·ra·saṃ·vṛ·tām / rak·ṣo·bhir ba·hu·bhir gup·tām ā·ja·hā·ra vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 15
so 'bhigamya mahātmānaṃ jñātvābhidhyānam āsthitam / praṇataś ca prahṛṣṭaś ca prāptāṃ sītāṃ nyavedayat
so 'bhi·gam·ya ma·hāt·mā·naṃ jñāt·vā·bhidh·yā·nam ās·thi·tam / pra·ṇa·taś ca pra·hṛṣ·ṭaś ca prāp·tāṃ sī·tāṃ nya·ve·da·yat
- 16
tām āgatām upaśrutya rakṣogṛhaciroṣitām / harṣo dainyaṃ ca roṣaś ca trayaṃ rāghavam āviśat
tām ā·ga·tām u·paś·rut·ya rak·ṣo·gṛ·ha·ci·ro·ṣi·tām / har·ṣo dain·yaṃ ca ro·ṣaś ca tra·yaṃ rā·gha·vam ā·vi·śat
- 17
tataḥ pārśvagataṃ dṛṣṭvā savimarśaṃ vicārayan / vibhīṣaṇam idaṃ vākyam ahṛṣṭo rāghavo 'bravīt
ta·taḥ pār·śva·ga·taṃ dṛṣ·ṭvā sa·vi·mar·śaṃ vi·cā·ra·yan / vi·bhī·ṣa·ṇam i·daṃ vāk·yam a·hṛṣ·ṭo rā·gha·vo 'bra·vīt
- 18
rākṣasādhipate saumya nityaṃ madvijaye rata / vaidehī saṃnikarṣaṃ me śīghraṃ samupagacchatu
rāk·ṣa·sā·dhi·pa·te saum·ya nit·yaṃ mad·vi·ja·ye ra·ta / vai·de·hī saṃ·ni·kar·ṣaṃ me śīgh·raṃ sa·mu·pa·gac·cha·tu
- 19
sa tad vacanam ājñāya rāghavasya vibhīṣaṇaḥ / tūrṇam utsāraṇe yatnaṃ kārayām āsa sarvataḥ
sa tad va·ca·nam āj·ñā·ya rā·gha·vas·ya vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / tūr·ṇam ut·sā·ra·ṇe yat·naṃ kā·ra·yām ā·sa sar·va·taḥ
- 20
kañcukoṣṇīṣiṇas tatra vetrajharjharapāṇayaḥ / utsārayantaḥ puruṣāḥ samantāt paricakramuḥ
kañ·cu·koṣ·ṇī·ṣi·ṇas tat·ra vet·ra·jhar·jha·ra·pā·ṇa·yaḥ / ut·sā·ra·yan·taḥ pu·ru·ṣāḥ sa·man·tāt pa·ri·cak·ra·muḥ
- 21
ṛkṣāṇāṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvataḥ / vṛndāny utsāryamāṇāni dūram utsasṛjus tataḥ
ṛk·ṣā·ṇāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sar·va·taḥ / vṛn·dāny ut·sār·ya·mā·ṇā·ni dū·ram ut·sa·sṛ·jus ta·taḥ
- 22
teṣām utsāryamāṇānāṃ sarveṣāṃ dhvanir utthitaḥ / vāyunodvartamānasya sāgarasyeva nisvanaḥ
te·ṣām ut·sār·ya·mā·ṇā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ dhva·nir ut·thi·taḥ / vā·yu·nod·var·ta·mā·nas·ya sā·ga·ras·ye·va nis·va·naḥ
- 23
utsāryamāṇāṃs tān dṛṣṭvā samantāj jātasaṃbhramān / dākṣiṇyāt tadamarṣāc ca vārayām āsa rāghavaḥ
ut·sār·ya·mā·ṇāṃs tān dṛṣ·ṭvā sa·man·tāj jā·ta·saṃbh·ra·mān / dāk·ṣiṇ·yāt ta·da·mar·ṣāc ca vā·ra·yām ā·sa rā·gha·vaḥ
- 24
saṃrabdhaś cābravīd rāmaś cakṣuṣā pradahann iva / vibhīṣaṇaṃ mahāprājñaṃ sopālambham idaṃ vacaḥ
saṃ·rab·dhaś cāb·ra·vīd rā·maś cak·ṣu·ṣā pra·da·hann i·va / vi·bhī·ṣa·ṇaṃ ma·hāp·rāj·ñaṃ so·pā·lam·bham i·daṃ va·caḥ
- 25
kimarthaṃ mām anādṛtya kṛśyate 'yaṃ tvayā janaḥ / nivartayainam udyogaṃ jano 'yaṃ svajano mama
ki·mar·thaṃ mām a·nā·dṛt·ya kṛś·ya·te 'yaṃ tva·yā ja·naḥ / ni·var·ta·yai·nam ud·yo·gaṃ ja·no 'yaṃ sva·ja·no ma·ma
- 26
na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārās tiraskriyāḥ / nedṛśā rājasatkārā vṛttam āvaraṇaṃ striyaḥ
na gṛ·hā·ṇi na vas·trā·ṇi na prā·kā·rās ti·ras·kri·yāḥ / ne·dṛ·śā rā·ja·sat·kā·rā vṛt·tam ā·va·ra·ṇaṃ stri·yaḥ
- 27
vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddhe na svayaṃvare / na kratau no vivāhe ca darśanaṃ duṣyate striyaḥ
vya·sa·ne·ṣu na kṛc·chre·ṣu na yud·dhe na sva·yaṃ·va·re / na kra·tau no vi·vā·he ca dar·śa·naṃ duṣ·ya·te stri·yaḥ
- 28
saiṣā yuddhagatā caiva kṛcchre mahati ca sthitā / darśane 'syā na doṣaḥ syān matsamīpe viśeṣataḥ
sai·ṣā yud·dha·ga·tā cai·va kṛc·chre ma·ha·ti ca sthi·tā / dar·śa·ne 'syā na do·ṣaḥ syān mat·sa·mī·pe vi·śe·ṣa·taḥ
- 29
tad ānaya samīpaṃ me śīghram enāṃ vibhīṣaṇa / sītā paśyatu mām eṣā suhṛdgaṇavṛtaṃ sthitam
tad ā·na·ya sa·mī·paṃ me śīgh·ram e·nāṃ vi·bhī·ṣa·ṇa / sī·tā paś·ya·tu mām e·ṣā su·hṛd·ga·ṇa·vṛ·taṃ sthi·tam
- 30
evam uktas tu rāmeṇa savimarśo vibhīṣaṇaḥ / rāmasyopānayat sītāṃ saṃnikarṣaṃ vinītavat
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa sa·vi·mar·śo vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / rā·mas·yo·pā·na·yat sī·tāṃ saṃ·ni·kar·ṣaṃ vi·nī·ta·vat
- 31
tato lakṣmaṇasugrīvau hanūmāṃś ca plavaṃgamaḥ / niśamya vākyaṃ rāmasya babhūvur vyathitā bhṛśam
ta·to lak·ṣma·ṇa·sug·rī·vau ha·nū·māṃś ca pla·vaṃ·ga·maḥ / ni·śam·ya vāk·yaṃ rā·mas·ya ba·bhū·vur vya·thi·tā bhṛ·śam
- 32
kalatranirapekṣaiś ca iṅgitair asya dāruṇaiḥ / aprītam iva sītāyāṃ tarkayanti sma rāghavam
ka·lat·ra·ni·ra·pek·ṣaiś ca iṅ·gi·tair as·ya dā·ru·ṇaiḥ / ap·rī·tam i·va sī·tā·yāṃ tar·ka·yan·ti sma rā·gha·vam
- 33
lajjayā tv avalīyantī sveṣu gātreṣu maithilī / vibhīṣaṇenānugatā bhartāraṃ sābhyavartata
laj·ja·yā tv a·va·lī·yan·tī sve·ṣu gāt·re·ṣu mai·thi·lī / vi·bhī·ṣa·ṇe·nā·nu·ga·tā bhar·tā·raṃ sābh·ya·var·ta·ta
- 34
sā vastrasaṃruddhamukhī lajjayā janasaṃsadi / rurodāsādya bhartāram āryaputreti bhāṣiṇī
sā vas·tra·saṃ·rud·dha·mu·khī laj·ja·yā ja·na·saṃ·sa·di / ru·ro·dā·sād·ya bhar·tā·ram ār·ya·put·re·ti bhā·ṣi·ṇī
- 35
vismayāc ca praharṣāc ca snehāc ca paridevatā / udaikṣata mukhaṃ bhartuḥ saumyaṃ saumyatarānanā
vis·ma·yāc ca pra·har·ṣāc ca sne·hāc ca pa·ri·de·va·tā / u·daik·ṣa·ta mu·khaṃ bhar·tuḥ saum·yaṃ saum·ya·ta·rā·na·nā
- 36
atha samapanudan manaḥklamaṃ sā suciram adṛṣṭam udīkṣya vai priyasya / vadanam uditapūrṇacandrakāntaṃ vimalaśaśāṅkanibhānanā tadāsīt
a·tha sa·ma·pa·nu·dan ma·naḥk·la·maṃ sā su·ci·ram a·dṛṣ·ṭam u·dīk·ṣya vai pri·yas·ya / va·da·nam u·di·ta·pūr·ṇa·can·dra·kān·taṃ vi·ma·la·śa·śāṅ·ka·ni·bhā·na·nā ta·dā·sīt
Yuddhakāṇḍa · sarga 103 25 verses
- 1
tāṃ tu pārśve sthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ saṃprekṣya maithilīm / hṛdayāntargatakrodho vyāhartum upacakrame
tāṃ tu pār·śve sthi·tāṃ prah·vāṃ rā·maḥ saṃp·rek·ṣya mai·thi·līm / hṛ·da·yān·tar·ga·tak·ro·dho vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me
- 2
eṣāsi nirjitā bhadre śatruṃ jitvā mayā raṇe / pauruṣād yad anuṣṭheyaṃ tad etad upapāditam
e·ṣā·si nir·ji·tā bhad·re śat·ruṃ jit·vā ma·yā ra·ṇe / pau·ru·ṣād yad a·nuṣ·ṭhe·yaṃ tad e·tad u·pa·pā·di·tam
- 3
gato 'smy antam amarṣasya dharṣaṇā saṃpramārjitā / avamānaś ca śatruś ca mayā yugapad uddhṛtau
ga·to 'smy an·tam a·mar·ṣas·ya dhar·ṣa·ṇā saṃp·ra·mār·ji·tā / a·va·mā·naś ca śat·ruś ca ma·yā yu·ga·pad ud·dhṛ·tau
- 4
adya me pauruṣaṃ dṛṣṭam adya me saphalaḥ śramaḥ / adya tīrṇapratijñatvāt prabhavāmīha cātmanaḥ
ad·ya me pau·ru·ṣaṃ dṛṣ·ṭam ad·ya me sa·pha·laḥ śra·maḥ / ad·ya tīr·ṇap·ra·tij·ñat·vāt pra·bha·vā·mī·ha cāt·ma·naḥ
- 5
yā tvaṃ virahitā nītā calacittena rakṣasā / daivasaṃpādito doṣo mānuṣeṇa mayā jitaḥ
yā tvaṃ vi·ra·hi·tā nī·tā ca·la·cit·te·na rak·ṣa·sā / dai·va·saṃ·pā·di·to do·ṣo mā·nu·ṣe·ṇa ma·yā ji·taḥ
- 6
saṃprāptam avamānaṃ yas tejasā na pramārjati / kas tasya puruṣārtho 'sti puruṣasyālpatejasaḥ
saṃp·rāp·tam a·va·mā·naṃ yas te·ja·sā na pra·mār·ja·ti / kas tas·ya pu·ru·ṣār·tho 'sti pu·ru·ṣas·yāl·pa·te·ja·saḥ
- 7
laṅghanaṃ ca samudrasya laṅkāyāś cāvamardanam / saphalaṃ tasya tac chlāghyam adya karma hanūmataḥ
laṅ·gha·naṃ ca sa·mud·ras·ya laṅ·kā·yāś cā·va·mar·da·nam / sa·pha·laṃ tas·ya tac chlāgh·yam ad·ya kar·ma ha·nū·ma·taḥ
- 8
yuddhe vikramataś caiva hitaṃ mantrayataś ca me / sugrīvasya sasainyasya saphalo 'dya pariśramaḥ
yud·dhe vik·ra·ma·taś cai·va hi·taṃ man·tra·ya·taś ca me / sug·rī·vas·ya sa·sain·yas·ya sa·pha·lo 'dya pa·riś·ra·maḥ
- 9
nirguṇaṃ bhrātaraṃ tyaktvā yo māṃ svayam upasthitaḥ / vibhīṣaṇasya bhaktasya saphalo 'dya pariśramaḥ
nir·gu·ṇaṃ bhrā·ta·raṃ tyak·tvā yo māṃ sva·yam u·pas·thi·taḥ / vi·bhī·ṣa·ṇas·ya bhak·tas·ya sa·pha·lo 'dya pa·riś·ra·maḥ
- 10
ity evaṃ bruvatas tasya sītā rāmasya tad vacaḥ / mṛgīvotphullanayanā babhūvāśrupariplutā
ity e·vaṃ bru·va·tas tas·ya sī·tā rā·mas·ya tad va·caḥ / mṛ·gī·vot·phul·la·na·ya·nā ba·bhū·vāś·ru·pa·rip·lu·tā
- 11
paśyatas tāṃ tu rāmasya bhūyaḥ krodho 'bhyavartata / prabhūtājyāvasiktasya pāvakasyeva dīpyataḥ
paś·ya·tas tāṃ tu rā·mas·ya bhū·yaḥ kro·dho 'bhya·var·ta·ta / pra·bhū·tāj·yā·va·sik·tas·ya pā·va·kas·ye·va dīp·ya·taḥ
- 12
sa baddhvā bhrukuṭiṃ vaktre tiryakprekṣitalocanaḥ / abravīt paruṣaṃ sītāṃ madhye vānararakṣasām
sa bad·dhvā bhru·ku·ṭiṃ vak·tre tir·yak·prek·ṣi·ta·lo·ca·naḥ / ab·ra·vīt pa·ru·ṣaṃ sī·tāṃ madh·ye vā·na·ra·rak·ṣa·sām
- 13
yat kartavyaṃ manuṣyeṇa dharṣaṇāṃ parimārjatā / tat kṛtaṃ sakalaṃ sīte śatruhastād amarṣaṇāt
yat kar·tav·yaṃ ma·nuṣ·ye·ṇa dhar·ṣa·ṇāṃ pa·ri·mār·ja·tā / tat kṛ·taṃ sa·ka·laṃ sī·te śat·ru·has·tād a·mar·ṣa·ṇāt
- 14
nirjitā jīvalokasya tapasā bhāvitātmanā / agastyena durādharṣā muninā dakṣiṇeva dik
nir·ji·tā jī·va·lo·kas·ya ta·pa·sā bhā·vi·tāt·ma·nā / a·gas·tye·na du·rā·dhar·ṣā mu·ni·nā dak·ṣi·ṇe·va dik
- 15
viditaś cāstu bhadraṃ te yo 'yaṃ raṇapariśramaḥ / sa tīrṇaḥ suhṛdāṃ vīryān na tvadarthaṃ mayā kṛtaḥ
vi·di·taś cās·tu bhad·raṃ te yo 'yaṃ ra·ṇa·pa·riś·ra·maḥ / sa tīr·ṇaḥ su·hṛ·dāṃ vīr·yān na tva·dar·thaṃ ma·yā kṛ·taḥ
- 16
rakṣatā tu mayā vṛttam apavādaṃ ca sarvaśaḥ / prakhyātasyātmavaṃśasya nyaṅgaṃ ca parimārjatā
rak·ṣa·tā tu ma·yā vṛt·tam a·pa·vā·daṃ ca sar·va·śaḥ / prakh·yā·tas·yāt·ma·vaṃ·śas·ya nyaṅ·gaṃ ca pa·ri·mār·ja·tā
- 17
prāptacāritrasaṃdehā mama pratimukhe sthitā / dīpo netrāturasyeva pratikūlāsi me dṛḍham
prāp·ta·cā·rit·ra·saṃ·de·hā ma·ma pra·ti·mu·khe sthi·tā / dī·po net·rā·tu·ras·ye·va pra·ti·kū·lā·si me dṛ·ḍham
- 18
tad gaccha hy abhyanujñātā yateṣṭaṃ janakātmaje / etā daśa diśo bhadre kāryam asti na me tvayā
tad gac·cha hy abh·ya·nuj·ñā·tā ya·teṣ·ṭaṃ ja·na·kāt·ma·je / e·tā da·śa di·śo bhad·re kār·yam as·ti na me tva·yā
- 19
kaḥ pumān hi kule jātaḥ striyaṃ paragṛhoṣitām / tejasvi punar ādadyāt suhṛllekhena cetasā
kaḥ pu·mān hi ku·le jā·taḥ stri·yaṃ pa·ra·gṛ·ho·ṣi·tām / te·jas·vi pu·nar ā·dad·yāt su·hṛl·le·khe·na ce·ta·sā
- 20
rāvaṇāṅkaparibhraṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā / kathaṃ tvāṃ punarādadyāṃ kulaṃ vyapadiśan mahat
rā·va·ṇāṅ·ka·pa·ribh·raṣ·ṭāṃ dṛṣ·ṭāṃ duṣ·ṭe·na cak·ṣu·ṣā / ka·thaṃ tvāṃ pu·na·rā·dad·yāṃ ku·laṃ vya·pa·di·śan ma·hat
- 21
tadarthaṃ nirjitā me tvaṃ yaśaḥ pratyāhṛtaṃ mayā / nāsti me tvayy abhiṣvaṅgo yatheṣṭaṃ gamyatām itaḥ
ta·dar·thaṃ nir·ji·tā me tvaṃ ya·śaḥ prat·yā·hṛ·taṃ ma·yā / nās·ti me tvayy a·bhiṣ·vaṅ·go ya·theṣ·ṭaṃ gam·ya·tām i·taḥ
- 22
iti pravyāhṛtaṃ bhadre mayaitat kṛtabuddhinā / lakṣmaṇe bharate vā tvaṃ kuru buddhiṃ yathāsukham
i·ti prav·yā·hṛ·taṃ bhad·re ma·yai·tat kṛ·ta·bud·dhi·nā / lak·ṣma·ṇe bha·ra·te vā tvaṃ ku·ru bud·dhiṃ ya·thā·su·kham
- 23
sugrīve vānarendre vā rākṣasendre vibhīṣaṇe / niveśaya manaḥ sīte yathā vā sukham ātmanaḥ
sug·rī·ve vā·na·ren·dre vā rāk·ṣa·sen·dre vi·bhī·ṣa·ṇe / ni·ve·śa·ya ma·naḥ sī·te ya·thā vā su·kham āt·ma·naḥ
- 24
na hi tvāṃ rāvaṇo dṛṣṭvā divyarūpāṃ manoramām / marṣayate ciraṃ sīte svagṛhe parivartinīm
na hi tvāṃ rā·va·ṇo dṛṣ·ṭvā div·ya·rū·pāṃ ma·no·ra·mām / mar·ṣa·ya·te ci·raṃ sī·te sva·gṛ·he pa·ri·var·ti·nīm
- 25
tataḥ priyārhaśvaraṇā tad apriyaṃ priyād upaśrutya cirasya maithilī / mumoca bāṣpaṃ subhṛśaṃ pravepitā gajendrahastābhihateva vallarī
ta·taḥ pri·yār·haś·va·ra·ṇā tad ap·ri·yaṃ pri·yād u·paś·rut·ya ci·ras·ya mai·thi·lī / mu·mo·ca bāṣ·paṃ su·bhṛ·śaṃ pra·ve·pi·tā ga·jen·dra·has·tā·bhi·ha·te·va val·la·rī
Yuddhakāṇḍa · sarga 104 27 verses
- 1
evam uktā tu vaidehī paruṣaṃ lomaharṣaṇam / rāghaveṇa saroṣeṇa bhṛśaṃ pravyathitābhavat
e·vam uk·tā tu vai·de·hī pa·ru·ṣaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / rā·gha·ve·ṇa sa·ro·ṣe·ṇa bhṛ·śaṃ prav·ya·thi·tā·bha·vat
- 2
sā tad aśrutapūrvaṃ hi jane mahati maithilī / śrutvā bhartṛvaco rūkṣaṃ lajjayā vrīḍitābhavat
sā tad aś·ru·ta·pūr·vaṃ hi ja·ne ma·ha·ti mai·thi·lī / śrut·vā bhar·tṛ·va·co rūk·ṣaṃ laj·ja·yā vrī·ḍi·tā·bha·vat
- 3
praviśantīva gātrāṇi svāny eva janakātmajā / vākśalyais taiḥ saśalyeva bhṛśam aśrūṇy avartayat
pra·vi·śan·tī·va gāt·rā·ṇi svāny e·va ja·na·kāt·ma·jā / vāk·śal·yais taiḥ sa·śal·ye·va bhṛ·śam aś·rūṇy a·var·ta·yat
- 4
tato bāṣpaparikliṣṭaṃ pramārjantī svam ānanam / śanair gadgadayā vācā bhartāram idam abravīt
ta·to bāṣ·pa·pa·rik·liṣ·ṭaṃ pra·mār·jan·tī svam ā·na·nam / śa·nair gad·ga·da·yā vā·cā bhar·tā·ram i·dam ab·ra·vīt
- 5
kiṃ mām asadṛśaṃ vākyam īdṛśaṃ śrotradāruṇam / rūkṣaṃ śrāvayase vīra prākṛtaḥ prākṛtām iva
kiṃ mām a·sa·dṛ·śaṃ vāk·yam ī·dṛ·śaṃ śrot·ra·dā·ru·ṇam / rūk·ṣaṃ śrā·va·ya·se vī·ra prā·kṛ·taḥ prā·kṛ·tām i·va
- 6
na tathāsmi mahābāho yathā tvam avagacchasi / pratyayaṃ gaccha me svena cāritreṇaiva te śape
na ta·thās·mi ma·hā·bā·ho ya·thā tvam a·va·gac·cha·si / prat·ya·yaṃ gac·cha me sve·na cā·rit·re·ṇai·va te śa·pe
- 7
pṛthak strīṇāṃ pracāreṇa jātiṃ tvaṃ pariśaṅkase / parityajemāṃ śaṅkāṃ tu yadi te 'haṃ parīkṣitā
pṛ·thak strī·ṇāṃ pra·cā·re·ṇa jā·tiṃ tvaṃ pa·ri·śaṅ·ka·se / pa·rit·ya·je·māṃ śaṅ·kāṃ tu ya·di te 'haṃ pa·rīk·ṣi·tā
- 8
yady ahaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatāsmi vivaśā prabho / kāmakāro na me tatra daivaṃ tatrāparādhyati
yady a·haṃ gāt·ra·saṃs·par·śaṃ ga·tās·mi vi·va·śā pra·bho / kā·ma·kā·ro na me tat·ra dai·vaṃ tat·rā·pa·rādh·ya·ti
- 9
madadhīnaṃ tu yat tan me hṛdayaṃ tvayi vartate / parādhīneṣu gātreṣu kiṃ kariṣyāmy anīśvarā
ma·da·dhī·naṃ tu yat tan me hṛ·da·yaṃ tva·yi var·ta·te / pa·rā·dhī·ne·ṣu gāt·re·ṣu kiṃ ka·riṣ·yāmy a·nīś·va·rā
- 10
sahasaṃvṛddhabhāvāc ca saṃsargeṇa ca mānada / yady ahaṃ te na vijñātā hatā tenāsmi śāśvatam
sa·ha·saṃ·vṛd·dha·bhā·vāc ca saṃ·sar·ge·ṇa ca mā·na·da / yady a·haṃ te na vij·ñā·tā ha·tā te·nās·mi śāś·va·tam
- 11
preṣitas te yadā vīro hanūmān avalokakaḥ / laṅkāsthāhaṃ tvayā vīra kiṃ tadā na visarjitā
pre·ṣi·tas te ya·dā vī·ro ha·nū·mān a·va·lo·ka·kaḥ / laṅ·kās·thā·haṃ tva·yā vī·ra kiṃ ta·dā na vi·sar·ji·tā
- 12
pratyakṣaṃ vānarendrasya tvadvākyasamanantaram / tvayā saṃtyaktayā vīra tyaktaṃ syāj jīvitaṃ mayā
prat·yak·ṣaṃ vā·na·ren·dras·ya tvad·vāk·ya·sa·ma·nan·ta·ram / tva·yā saṃt·yak·ta·yā vī·ra tyak·taṃ syāj jī·vi·taṃ ma·yā
- 13
na vṛthā te śramo 'yaṃ syāt saṃśaye nyasya jīvitam / suhṛjjanaparikleśo na cāyaṃ niṣphalas tava
na vṛ·thā te śra·mo 'yaṃ syāt saṃ·śa·ye nyas·ya jī·vi·tam / su·hṛj·ja·na·pa·rik·le·śo na cā·yaṃ niṣ·pha·las ta·va
- 14
tvayā tu naraśārdūla krodham evānuvartatā / laghuneva manuṣyeṇa strītvam eva puraskṛtam
tva·yā tu na·ra·śār·dū·la kro·dham e·vā·nu·var·ta·tā / la·ghu·ne·va ma·nuṣ·ye·ṇa strīt·vam e·va pu·ras·kṛ·tam
- 15
apadeśena janakān notpattir vasudhātalāt / mama vṛttaṃ ca vṛttajña bahu te na puraskṛtam
a·pa·de·śe·na ja·na·kān not·pat·tir va·su·dhā·ta·lāt / ma·ma vṛt·taṃ ca vṛt·taj·ña ba·hu te na pu·ras·kṛ·tam
- 16
na pramāṇīkṛtaḥ pāṇir bālye bālena pīḍitaḥ / mama bhaktiś ca śīlaṃ ca sarvaṃ te pṛṣṭhataḥ kṛtam
na pra·mā·ṇī·kṛ·taḥ pā·ṇir bāl·ye bā·le·na pī·ḍi·taḥ / ma·ma bhak·tiś ca śī·laṃ ca sar·vaṃ te pṛṣ·ṭha·taḥ kṛ·tam
- 17
evaṃ bruvāṇā rudatī bāṣpagadgadabhāṣiṇī / abravīl lakṣmaṇaṃ sītā dīnaṃ dhyānaparaṃ sthitam
e·vaṃ bru·vā·ṇā ru·da·tī bāṣ·pa·gad·ga·da·bhā·ṣi·ṇī / ab·ra·vīl lak·ṣma·ṇaṃ sī·tā dī·naṃ dhyā·na·pa·raṃ sthi·tam
- 18
citāṃ me kuru saumitre vyasanasyāsya bheṣajam / mithyāpavādopahatā nāhaṃ jīvitum utsahe
ci·tāṃ me ku·ru sau·mit·re vya·sa·nas·yās·ya bhe·ṣa·jam / mith·yā·pa·vā·do·pa·ha·tā nā·haṃ jī·vi·tum ut·sa·he
- 19
aprītasya guṇair bhartus tyaktayā janasaṃsadi / yā kṣamā me gatir gantuṃ pravekṣye havyavāhanam
ap·rī·tas·ya gu·ṇair bhar·tus tyak·ta·yā ja·na·saṃ·sa·di / yā kṣa·mā me ga·tir gan·tuṃ pra·vek·ṣye hav·ya·vā·ha·nam
- 20
evam uktas tu vaidehyā lakṣmaṇaḥ paravīrahā / amarṣavaśam āpanno rāghavānanam aikṣata
e·vam uk·tas tu vai·deh·yā lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / a·mar·ṣa·va·śam ā·pan·no rā·gha·vā·na·nam aik·ṣa·ta
- 21
sa vijñāya manaśchandaṃ rāmasyākārasūcitam / citāṃ cakāra saumitrir mate rāmasya vīryavān
sa vij·ñā·ya ma·naś·chan·daṃ rā·mas·yā·kā·ra·sū·ci·tam / ci·tāṃ ca·kā·ra sau·mit·rir ma·te rā·mas·ya vīr·ya·vān
- 22
adhomukhaṃ tato rāmaṃ śanaiḥ kṛtvā pradakṣiṇam / upāsarpata vaidehī dīpyamānaṃ hutāśanam
a·dho·mu·khaṃ ta·to rā·maṃ śa·naiḥ kṛt·vā pra·dak·ṣi·ṇam / u·pā·sar·pa·ta vai·de·hī dīp·ya·mā·naṃ hu·tā·śa·nam
- 23
praṇamya devatābhyaś ca brāhmaṇebhyaś ca maithilī / baddhāñjalipuṭā cedam uvācāgnisamīpataḥ
pra·ṇam·ya de·va·tābh·yaś ca brāh·ma·ṇebh·yaś ca mai·thi·lī / bad·dhāñ·ja·li·pu·ṭā ce·dam u·vā·cāg·ni·sa·mī·pa·taḥ
- 24
yathā me hṛdayaṃ nityaṃ nāpasarpati rāghavāt / tathā lokasya sākṣī māṃ sarvataḥ pātu pāvakaḥ
ya·thā me hṛ·da·yaṃ nit·yaṃ nā·pa·sar·pa·ti rā·gha·vāt / ta·thā lo·kas·ya sāk·ṣī māṃ sar·va·taḥ pā·tu pā·va·kaḥ
- 25
evam uktvā tu vaidehī parikramya hutāśanam / viveśa jvalanaṃ dīptaṃ niḥsaṅgenāntarātmanā
e·vam uk·tvā tu vai·de·hī pa·rik·ram·ya hu·tā·śa·nam / vi·ve·śa jva·la·naṃ dīp·taṃ niḥ·saṅ·ge·nān·ta·rāt·ma·nā
- 26
janaḥ sa sumahāṃs tatra bālavṛddhasamākulaḥ / dadarśa maithilīṃ tatra praviśantīṃ hutāśanam
ja·naḥ sa su·ma·hāṃs tat·ra bā·la·vṛd·dha·sa·mā·ku·laḥ / da·dar·śa mai·thi·līṃ tat·ra pra·vi·śan·tīṃ hu·tā·śa·nam
- 27
tasyām agniṃ viśantyāṃ tu hāheti vipulaḥ svanaḥ / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca saṃbabhūvādbhutopamaḥ
tas·yām ag·niṃ vi·śan·tyāṃ tu hā·he·ti vi·pu·laḥ sva·naḥ / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca saṃ·ba·bhū·vād·bhu·to·pa·maḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 105 29 verses
- 1
tato vaiśravaṇo rājā yamaś cāmitrakarśanaḥ / sahasrākṣo mahendraś ca varuṇaś ca paraṃtapaḥ
ta·to vaiś·ra·va·ṇo rā·jā ya·maś cā·mit·ra·kar·śa·naḥ / sa·has·rāk·ṣo ma·hen·draś ca va·ru·ṇaś ca pa·raṃ·ta·paḥ
- 2
ṣaḍardhanayanaḥ śrīmān mahādevo vṛṣadhvajaḥ / kartā sarvasya lokasya brahmā brahmavidāṃ varaḥ
ṣa·ḍar·dha·na·ya·naḥ śrī·mān ma·hā·de·vo vṛ·ṣadh·va·jaḥ / kar·tā sar·vas·ya lo·kas·ya brah·mā brah·ma·vi·dāṃ va·raḥ
- 3
ete sarve samāgamya vimānaiḥ sūryasaṃnibhaiḥ / āgamya nagarīṃ laṅkām abhijagmuś ca rāghavam
e·te sar·ve sa·mā·gam·ya vi·mā·naiḥ sūr·ya·saṃ·ni·bhaiḥ / ā·gam·ya na·ga·rīṃ laṅ·kām a·bhi·jag·muś ca rā·gha·vam
- 4
tataḥ sahastābharaṇān pragṛhya vipulān bhujān / abruvaṃs tridaśaśreṣṭhāḥ prāñjaliṃ rāghavaṃ sthitam
ta·taḥ sa·has·tā·bha·ra·ṇān pra·gṛh·ya vi·pu·lān bhu·jān / ab·ru·vaṃs tri·da·śaś·reṣ·ṭhāḥ prāñ·ja·liṃ rā·gha·vaṃ sthi·tam
- 5
kartā sarvasya lokasya śreṣṭho jñānavatāṃ varaḥ / upekṣase kathaṃ sītāṃ patantīṃ havyavāhane / kathaṃ devagaṇaśreṣṭham ātmānaṃ nāvabudhyase
kar·tā sar·vas·ya lo·kas·ya śreṣ·ṭho jñā·na·va·tāṃ va·raḥ / u·pek·ṣa·se ka·thaṃ sī·tāṃ pa·tan·tīṃ hav·ya·vā·ha·ne / ka·thaṃ de·va·ga·ṇaś·reṣ·ṭham āt·mā·naṃ nā·va·budh·ya·se
- 6
ṛtadhāmā vasuḥ pūrvaṃ vasūnāṃ ca prajāpatiḥ / tvaṃ trayāṇāṃ hi lokānām ādikartā svayaṃprabhuḥ
ṛ·ta·dhā·mā va·suḥ pūr·vaṃ va·sū·nāṃ ca pra·jā·pa·tiḥ / tvaṃ tra·yā·ṇāṃ hi lo·kā·nām ā·di·kar·tā sva·yaṃp·ra·bhuḥ
- 7
rudrāṇām aṣṭamo rudraḥ sādhyānām api pañcamaḥ / aśvinau cāpi te karṇau candrasūryau ca cakṣuṣī
rud·rā·ṇām aṣ·ṭa·mo rud·raḥ sādh·yā·nām a·pi pañ·ca·maḥ / aś·vi·nau cā·pi te kar·ṇau can·dra·sūr·yau ca cak·ṣu·ṣī
- 8
ante cādau ca lokānāṃ dṛśyase tvaṃ paraṃtapa / upekṣase ca vaidehīṃ mānuṣaḥ prākṛto yathā
an·te cā·dau ca lo·kā·nāṃ dṛś·ya·se tvaṃ pa·raṃ·ta·pa / u·pek·ṣa·se ca vai·de·hīṃ mā·nu·ṣaḥ prā·kṛ·to ya·thā
- 9
ity ukto lokapālais taiḥ svāmī lokasya rāghavaḥ / abravīt tridaśaśreṣṭhān rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ
ity uk·to lo·ka·pā·lais taiḥ svā·mī lo·kas·ya rā·gha·vaḥ / ab·ra·vīt tri·da·śaś·reṣ·ṭhān rā·mo dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·raḥ
- 10
ātmānaṃ mānuṣaṃ manye rāmaṃ daśarathātmajam / yo 'haṃ yasya yataś cāhaṃ bhagavāṃs tad bravītu me
āt·mā·naṃ mā·nu·ṣaṃ man·ye rā·maṃ da·śa·ra·thāt·ma·jam / yo 'haṃ yas·ya ya·taś cā·haṃ bha·ga·vāṃs tad bra·vī·tu me
- 11
iti bruvāṇaṃ kākutsthaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ / abravīc chṛṇu me rāma satyaṃ satyaparākrama
i·ti bru·vā·ṇaṃ kā·kut·sthaṃ brah·mā brah·ma·vi·dāṃ va·raḥ / ab·ra·vīc chṛ·ṇu me rā·ma sat·yaṃ sat·ya·pa·rāk·ra·ma
- 12
bhavān nārāyaṇo devaḥ śrīmāṃś cakrāyudho vibhuḥ / ekaśṛṅgo varāhas tvaṃ bhūtabhavyasapatnajit
bha·vān nā·rā·ya·ṇo de·vaḥ śrī·māṃś cak·rā·yu·dho vi·bhuḥ / e·ka·śṛṅ·go va·rā·has tvaṃ bhū·ta·bhav·ya·sa·pat·na·jit
- 13
akṣaraṃ brahmasatyaṃ ca madhye cānte ca rāghava / lokānāṃ tvaṃ paro dharmo viṣvaksenaś caturbhujaḥ
ak·ṣa·raṃ brah·ma·sat·yaṃ ca madh·ye cān·te ca rā·gha·va / lo·kā·nāṃ tvaṃ pa·ro dhar·mo viṣ·vak·se·naś ca·tur·bhu·jaḥ
- 14
śārṅgadhanvā hṛṣīkeśaḥ puruṣaḥ puruṣottamaḥ / ajitaḥ khaḍgadhṛg viṣṇuḥ kṛṣṇaś caiva bṛhadbalaḥ
śār·ṅga·dhan·vā hṛ·ṣī·ke·śaḥ pu·ru·ṣaḥ pu·ru·ṣot·ta·maḥ / a·ji·taḥ khaḍ·ga·dhṛg viṣ·ṇuḥ kṛṣ·ṇaś cai·va bṛ·had·ba·laḥ
- 15
senānīr grāmaṇīś ca tvaṃ buddhiḥ sattvaṃ kṣamā damaḥ / prabhavaś cāpyayaś ca tvam upendro madhusūdanaḥ
se·nā·nīr grā·ma·ṇīś ca tvaṃ bud·dhiḥ sat·tvaṃ kṣa·mā da·maḥ / pra·bha·vaś cāp·ya·yaś ca tvam u·pen·dro ma·dhu·sū·da·naḥ
- 16
indrakarmā mahendras tvaṃ padmanābho raṇāntakṛt / śaraṇyaṃ śaraṇaṃ ca tvām āhur divyā maharṣayaḥ
in·dra·kar·mā ma·hen·dras tvaṃ pad·ma·nā·bho ra·ṇān·ta·kṛt / śa·raṇ·yaṃ śa·ra·ṇaṃ ca tvām ā·hur div·yā ma·har·ṣa·yaḥ
- 17
sahasraśṛṅgo vedātmā śatajihvo maharṣabhaḥ / tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṃkāraḥ paraṃtapa
sa·has·ra·śṛṅ·go ve·dāt·mā śa·ta·jih·vo ma·har·ṣa·bhaḥ / tvaṃ yaj·ñas tvaṃ va·ṣaṭ·kā·ras tvam oṃ·kā·raḥ pa·raṃ·ta·pa
- 18
prabhavaṃ nidhanaṃ vā te na viduḥ ko bhavān iti / dṛśyase sarvabhūteṣu brāhmaṇeṣu ca goṣu ca
pra·bha·vaṃ ni·dha·naṃ vā te na vi·duḥ ko bha·vān i·ti / dṛś·ya·se sar·va·bhū·te·ṣu brāh·ma·ṇe·ṣu ca go·ṣu ca
- 19
dikṣu sarvāsu gagane parvateṣu vaneṣu ca / sahasracaraṇaḥ śrīmāñ śataśīrṣaḥ sahasradhṛk
dik·ṣu sar·vā·su ga·ga·ne par·va·te·ṣu va·ne·ṣu ca / sa·has·ra·ca·ra·ṇaḥ śrī·māñ śa·ta·śīr·ṣaḥ sa·has·ra·dhṛk
- 20
tvaṃ dhārayasi bhūtāni vasudhāṃ ca saparvatām / ante pṛthivyāḥ salile dṛśyase tvaṃ mahoragaḥ
tvaṃ dhā·ra·ya·si bhū·tā·ni va·su·dhāṃ ca sa·par·va·tām / an·te pṛ·thiv·yāḥ sa·li·le dṛś·ya·se tvaṃ ma·ho·ra·gaḥ
- 21
trīṃl lokān dhārayan rāma devagandharvadānavān / ahaṃ te hṛdayaṃ rāma jihvā devī sarasvatī
trīṃl lo·kān dhā·ra·yan rā·ma de·va·gan·dhar·va·dā·na·vān / a·haṃ te hṛ·da·yaṃ rā·ma jih·vā de·vī sa·ras·va·tī
- 22
devā gātreṣu lomāni nirmitā brahmaṇā prabho / nimeṣas te 'bhavad rātrir unmeṣas te 'bhavad divā
de·vā gāt·re·ṣu lo·mā·ni nir·mi·tā brah·ma·ṇā pra·bho / ni·me·ṣas te 'bha·vad rāt·rir un·me·ṣas te 'bha·vad di·vā
- 23
saṃskārās te 'bhavan vedā na tad asti tvayā vinā / jagat sarvaṃ śarīraṃ te sthairyaṃ te vasudhātalam
saṃs·kā·rās te 'bha·van ve·dā na tad as·ti tva·yā vi·nā / ja·gat sar·vaṃ śa·rī·raṃ te sthair·yaṃ te va·su·dhā·ta·lam
- 24
agniḥ kopaḥ prasādas te somaḥ śrīvatsalakṣaṇa / tvayā lokās trayaḥ krāntāḥ purāṇe vikramais tribhiḥ
ag·niḥ ko·paḥ pra·sā·das te so·maḥ śrī·vat·sa·lak·ṣa·ṇa / tva·yā lo·kās tra·yaḥ krān·tāḥ pu·rā·ṇe vik·ra·mais tri·bhiḥ
- 25
mahendraś ca kṛto rājā baliṃ baddhvā mahāsuram / sītā lakṣmīr bhavān viṣṇur devaḥ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ
ma·hen·draś ca kṛ·to rā·jā ba·liṃ bad·dhvā ma·hā·su·ram / sī·tā lak·ṣmīr bha·vān viṣ·ṇur de·vaḥ kṛṣ·ṇaḥ pra·jā·pa·tiḥ
- 26
vadhārthaṃ rāvaṇasyeha praviṣṭo mānuṣīṃ tanum / tad idaṃ naḥ kṛtaṃ kāryaṃ tvayā dharmabhṛtāṃ vara
va·dhār·thaṃ rā·va·ṇas·ye·ha pra·viṣ·ṭo mā·nu·ṣīṃ ta·num / tad i·daṃ naḥ kṛ·taṃ kār·yaṃ tva·yā dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·ra
- 27
nihato rāvaṇo rāma prahṛṣṭo divam ākrama / amoghaṃ balavīryaṃ te amoghas te parākramaḥ
ni·ha·to rā·va·ṇo rā·ma pra·hṛṣ·ṭo di·vam āk·ra·ma / a·mo·ghaṃ ba·la·vīr·yaṃ te a·mo·ghas te pa·rāk·ra·maḥ
- 28
amoghās te bhaviṣyanti bhaktimantaś ca ye narāḥ / ye tvāṃ devaṃ dhruvaṃ bhaktāḥ purāṇaṃ puruṣottamam
a·mo·ghās te bha·viṣ·yan·ti bhak·ti·man·taś ca ye na·rāḥ / ye tvāṃ de·vaṃ dhru·vaṃ bhak·tāḥ pu·rā·ṇaṃ pu·ru·ṣot·ta·mam
- 29
ye narāḥ kīrtayiṣyanti nāsti teṣāṃ parābhavaḥ
ye na·rāḥ kīr·ta·yiṣ·yan·ti nās·ti te·ṣāṃ pa·rā·bha·vaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 106 20 verses
- 1
etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ pitāmahasamīritam / aṅkenādāya vaidehīm utpapāta vibhāvasuḥ
e·tac chrut·vā śu·bhaṃ vāk·yaṃ pi·tā·ma·ha·sa·mī·ri·tam / aṅ·ke·nā·dā·ya vai·de·hīm ut·pa·pā·ta vi·bhā·va·suḥ
- 2
taruṇādityasaṃkāśāṃ taptakāñcanabhūṣaṇām / raktāmbaradharāṃ bālāṃ nīlakuñcitamūrdhajām
ta·ru·ṇā·dit·ya·saṃ·kā·śāṃ tap·ta·kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇām / rak·tām·ba·ra·dha·rāṃ bā·lāṃ nī·la·kuñ·ci·ta·mūr·dha·jām
- 3
akliṣṭamālyābharaṇāṃ tathā rūpāṃ manasvinīm / dadau rāmāya vaidehīm aṅke kṛtvā vibhāvasuḥ
ak·liṣ·ṭa·māl·yā·bha·ra·ṇāṃ ta·thā rū·pāṃ ma·nas·vi·nīm / da·dau rā·mā·ya vai·de·hīm aṅ·ke kṛt·vā vi·bhā·va·suḥ
- 4
abravīc ca tadā rāmaṃ sākṣī lokasya pāvakaḥ / eṣā te rāma vaidehī pāpam asyā na vidyate
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·maṃ sāk·ṣī lo·kas·ya pā·va·kaḥ / e·ṣā te rā·ma vai·de·hī pā·pam as·yā na vid·ya·te
- 5
naiva vācā na manasā nānudhyānān na cakṣuṣā / suvṛttā vṛttaśauṇḍīrā na tvām aticacāra ha
nai·va vā·cā na ma·na·sā nā·nudh·yā·nān na cak·ṣu·ṣā / su·vṛt·tā vṛt·ta·śauṇ·ḍī·rā na tvām a·ti·ca·cā·ra ha
- 6
rāvaṇenāpanītaiṣā vīryotsiktena rakṣasā / tvayā virahitā dīnā vivaśā nirjanād vanāt
rā·va·ṇe·nā·pa·nī·tai·ṣā vīr·yot·sik·te·na rak·ṣa·sā / tva·yā vi·ra·hi·tā dī·nā vi·va·śā nir·ja·nād va·nāt
- 7
ruddhā cāntaḥpure guptā tvakcittā tvatparāyaṇā / rakṣitā rākṣasī saṃghair vikṛtair ghoradarśanaiḥ
rud·dhā cān·taḥ·pu·re gup·tā tvak·cit·tā tvat·pa·rā·ya·ṇā / rak·ṣi·tā rāk·ṣa·sī saṃ·ghair vi·kṛ·tair gho·ra·dar·śa·naiḥ
- 8
pralobhyamānā vividhaṃ bhartsyamānā ca maithilī / nācintayata tad rakṣas tvadgatenāntarātmanā
pra·lobh·ya·mā·nā vi·vi·dhaṃ bhar·tsya·mā·nā ca mai·thi·lī / nā·cin·ta·ya·ta tad rak·ṣas tvad·ga·te·nān·ta·rāt·ma·nā
- 9
viśuddhabhāvāṃ niṣpāpāṃ pratigṛhṇīṣva rāghava / na kiṃ cid abhidhātavyam aham ājñāpayāmi te
vi·śud·dha·bhā·vāṃ niṣ·pā·pāṃ pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va rā·gha·va / na kiṃ cid a·bhi·dhā·tav·yam a·ham āj·ñā·pa·yā·mi te
- 10
evam ukto mahātejā dhṛtimān dṛḍhavikramaḥ / abravīt tridaśaśreṣṭhaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ
e·vam uk·to ma·hā·te·jā dhṛ·ti·mān dṛ·ḍha·vik·ra·maḥ / ab·ra·vīt tri·da·śaś·reṣ·ṭhaṃ rā·mo dhar·ma·bhṛ·tāṃ va·raḥ
- 11
avaśyaṃ triṣu lokeṣu sītā pāvanam arhati / dīrghakāloṣitā ceyaṃ rāvaṇāntaḥpure śubhā
a·vaś·yaṃ tri·ṣu lo·ke·ṣu sī·tā pā·va·nam ar·ha·ti / dīr·gha·kā·lo·ṣi·tā ce·yaṃ rā·va·ṇān·taḥ·pu·re śu·bhā
- 12
bāliśaḥ khalu kāmātmā rāmo daśarathātmajaḥ / iti vakṣyanti māṃ santo jānakīm aviśodhya hi
bā·li·śaḥ kha·lu kā·māt·mā rā·mo da·śa·ra·thāt·ma·jaḥ / i·ti vak·ṣyan·ti māṃ san·to jā·na·kīm a·vi·śodh·ya hi
- 13
ananyahṛdayāṃ bhaktāṃ maccittaparirakṣaṇīm / aham apy avagacchāmi maithilīṃ janakātmajām
a·nan·ya·hṛ·da·yāṃ bhak·tāṃ mac·cit·ta·pa·ri·rak·ṣa·ṇīm / a·ham apy a·va·gac·chā·mi mai·thi·līṃ ja·na·kāt·ma·jām
- 14
pratyayārthaṃ tu lokānāṃ trayāṇāṃ satyasaṃśrayaḥ / upekṣe cāpi vaidehīṃ praviśantīṃ hutāśanam
prat·ya·yār·thaṃ tu lo·kā·nāṃ tra·yā·ṇāṃ sat·ya·saṃś·ra·yaḥ / u·pek·ṣe cā·pi vai·de·hīṃ pra·vi·śan·tīṃ hu·tā·śa·nam
- 15
imām api viśālākṣīṃ rakṣitāṃ svena tejasā / rāvaṇo nātivarteta velām iva mahodadhiḥ
i·mām a·pi vi·śā·lāk·ṣīṃ rak·ṣi·tāṃ sve·na te·ja·sā / rā·va·ṇo nā·ti·var·te·ta ve·lām i·va ma·ho·da·dhiḥ
- 16
na hi śaktaḥ sa duṣṭātmā manasāpi hi maithilīm / pradharṣayitum aprāptāṃ dīptām agniśikhām iva
na hi śak·taḥ sa duṣ·ṭāt·mā ma·na·sā·pi hi mai·thi·līm / pra·dhar·ṣa·yi·tum ap·rāp·tāṃ dīp·tām ag·ni·śi·khām i·va
- 17
neyam arhati caiśvaryaṃ rāvaṇāntaḥpure śubhā / ananyā hi mayā sītāṃ bhāskareṇa prabhā yathā
ne·yam ar·ha·ti caiś·var·yaṃ rā·va·ṇān·taḥ·pu·re śu·bhā / a·nan·yā hi ma·yā sī·tāṃ bhās·ka·re·ṇa pra·bhā ya·thā
- 18
viśuddhā triṣu lokeṣu maithilī janakātmajā / na hi hātum iyaṃ śakyā kīrtir ātmavatā yathā
vi·śud·dhā tri·ṣu lo·ke·ṣu mai·thi·lī ja·na·kāt·ma·jā / na hi hā·tum i·yaṃ śak·yā kīr·tir āt·ma·va·tā ya·thā
- 19
avaśyaṃ ca mayā kāryaṃ sarveṣāṃ vo vaco hitam / snigdhānāṃ lokamānyānām evaṃ ca bruvatāṃ hitam
a·vaś·yaṃ ca ma·yā kār·yaṃ sar·ve·ṣāṃ vo va·co hi·tam / snig·dhā·nāṃ lo·ka·mān·yā·nām e·vaṃ ca bru·va·tāṃ hi·tam
- 20
itīdam uktvā vacanaṃ mahābalaiḥ praśasyamānaḥ svakṛtena karmaṇā / sametya rāmaḥ priyayā mahābalaḥ sukhaṃ sukhārho 'nubabhūva rāghavaḥ
i·tī·dam uk·tvā va·ca·naṃ ma·hā·ba·laiḥ pra·śas·ya·mā·naḥ sva·kṛ·te·na kar·ma·ṇā / sa·met·ya rā·maḥ pri·ya·yā ma·hā·ba·laḥ su·khaṃ su·khār·ho 'nu·ba·bhū·va rā·gha·vaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 107 36 verses
- 1
etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāghaveṇa subhāṣitam / idaṃ śubhataraṃ vākyaṃ vyājahāra maheśvaraḥ
e·tac chrut·vā śu·bhaṃ vāk·yaṃ rā·gha·ve·ṇa su·bhā·ṣi·tam / i·daṃ śu·bha·ta·raṃ vāk·yaṃ vyā·ja·hā·ra ma·heś·va·raḥ
- 2
puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣaḥ paraṃtapa / diṣṭyā kṛtam idaṃ karma tvayā śastrabhṛtāṃ vara
puṣ·ka·rāk·ṣa ma·hā·bā·ho ma·hā·vak·ṣaḥ pa·raṃ·ta·pa / diṣ·ṭyā kṛ·tam i·daṃ kar·ma tva·yā śas·tra·bhṛ·tāṃ va·ra
- 3
diṣṭyā sarvasya lokasya pravṛddhaṃ dāruṇaṃ tamaḥ / apāvṛttaṃ tvayā saṃkhye rāma rāvaṇajaṃ bhayam
diṣ·ṭyā sar·vas·ya lo·kas·ya pra·vṛd·dhaṃ dā·ru·ṇaṃ ta·maḥ / a·pā·vṛt·taṃ tva·yā saṃkh·ye rā·ma rā·va·ṇa·jaṃ bha·yam
- 4
āśvāsya bharataṃ dīnaṃ kausalyāṃ ca yaśasvinīm / kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭvā lakṣmaṇamātaram
āś·vās·ya bha·ra·taṃ dī·naṃ kau·sal·yāṃ ca ya·śas·vi·nīm / kai·ke·yīṃ ca su·mit·rāṃ ca dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇa·mā·ta·ram
- 5
prāpya rājyam ayodhyāyāṃ nandayitvā suhṛjjanam / ikṣvākūṇāṃ kule vaṃśaṃ sthāpayitvā mahābala
prāp·ya rāj·yam a·yodh·yā·yāṃ nan·da·yit·vā su·hṛj·ja·nam / ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ku·le vaṃ·śaṃ sthā·pa·yit·vā ma·hā·ba·la
- 6
iṣṭvā turagamedhena prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ / brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tridivaṃ gantum arhasi
iṣ·ṭvā tu·ra·ga·me·dhe·na prāp·ya cā·nut·ta·maṃ ya·śaḥ / brāh·ma·ṇebh·yo dha·naṃ dat·tvā tri·di·vaṃ gan·tum ar·ha·si
- 7
eṣa rājā vimānasthaḥ pitā daśarathas tava / kākutstha mānuṣe loke gurus tava mahāyaśāḥ
e·ṣa rā·jā vi·mā·nas·thaḥ pi·tā da·śa·ra·thas ta·va / kā·kut·stha mā·nu·ṣe lo·ke gu·rus ta·va ma·hā·ya·śāḥ
- 8
indralokaṃ gataḥ śrīmāṃs tvayā putreṇa tāritaḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā tvam enam abhivādaya
in·dra·lo·kaṃ ga·taḥ śrī·māṃs tva·yā put·re·ṇa tā·ri·taḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā tvam e·nam a·bhi·vā·da·ya
- 9
mahādevavacaḥ śrutvā kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ / vimānaśikharasthasya praṇāmam akarot pituḥ
ma·hā·de·va·va·caḥ śrut·vā kā·kut·sthaḥ sa·ha·lak·ṣma·ṇaḥ / vi·mā·na·śi·kha·ras·thas·ya pra·ṇā·mam a·ka·rot pi·tuḥ
- 10
dīpyamānaṃ svayāṃ lakṣmyā virajo'mbaradhāriṇam / lakṣmaṇena saha bhrātrā dadarśa pitaraṃ prabhuḥ
dīp·ya·mā·naṃ sva·yāṃ lak·ṣmyā vi·ra·jo'mba·ra·dhā·ri·ṇam / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā da·dar·śa pi·ta·raṃ pra·bhuḥ
- 11
harṣeṇa mahatāviṣṭo vimānastho mahīpatiḥ / prāṇaiḥ priyataraṃ dṛṣṭvā putraṃ daśarathas tadā
har·ṣe·ṇa ma·ha·tā·viṣ·ṭo vi·mā·nas·tho ma·hī·pa·tiḥ / prā·ṇaiḥ pri·ya·ta·raṃ dṛṣ·ṭvā put·raṃ da·śa·ra·thas ta·dā
- 12
āropyāṅkaṃ mahābāhur varāsanagataḥ prabhuḥ / bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya tato vākyaṃ samādade
ā·rop·yāṅ·kaṃ ma·hā·bā·hur va·rā·sa·na·ga·taḥ pra·bhuḥ / bā·hubh·yāṃ saṃ·pa·riṣ·vaj·ya ta·to vāk·yaṃ sa·mā·da·de
- 13
na me svargo bahumataḥ saṃmānaś ca surarṣibhiḥ / tvayā rāma vihīnasya satyaṃ pratiśṛṇomi te
na me svar·go ba·hu·ma·taḥ saṃ·mā·naś ca su·rar·ṣi·bhiḥ / tva·yā rā·ma vi·hī·nas·ya sat·yaṃ pra·ti·śṛ·ṇo·mi te
- 14
kaikeyyā yāni coktāni vākyāni vadatāṃ vara / tava pravrājanārthāni sthitāni hṛdaye mama
kai·key·yā yā·ni cok·tā·ni vāk·yā·ni va·da·tāṃ va·ra / ta·va prav·rā·ja·nār·thā·ni sthi·tā·ni hṛ·da·ye ma·ma
- 15
tvāṃ tu dṛṣṭvā kuśalinaṃ pariṣvajya salakṣmaṇam / adya duḥkhād vimukto 'smi nīhārād iva bhāskaraḥ
tvāṃ tu dṛṣ·ṭvā ku·śa·li·naṃ pa·riṣ·vaj·ya sa·lak·ṣma·ṇam / ad·ya duḥ·khād vi·muk·to 'smi nī·hā·rād i·va bhās·ka·raḥ
- 16
tārito 'haṃ tvayā putra suputreṇa mahātmanā / aṣṭāvakreṇa dharmātmā tārito brāhmaṇo yathā
tā·ri·to 'haṃ tva·yā put·ra su·put·re·ṇa ma·hāt·ma·nā / aṣ·ṭā·vak·re·ṇa dhar·māt·mā tā·ri·to brāh·ma·ṇo ya·thā
- 17
idānīṃ ca vijānāmi yathā saumya sureśvaraiḥ / vadhārthaṃ rāvaṇasyeha vihitaṃ puruṣottamam
i·dā·nīṃ ca vi·jā·nā·mi ya·thā saum·ya su·reś·va·raiḥ / va·dhār·thaṃ rā·va·ṇas·ye·ha vi·hi·taṃ pu·ru·ṣot·ta·mam
- 18
siddhārthā khalu kausalyā yā tvāṃ rāma gṛhaṃ gatam / vanān nivṛttaṃ saṃhṛṣṭā drakṣyate śatrusūdana
sid·dhār·thā kha·lu kau·sal·yā yā tvāṃ rā·ma gṛ·haṃ ga·tam / va·nān ni·vṛt·taṃ saṃ·hṛṣ·ṭā drak·ṣya·te śat·ru·sū·da·na
- 19
siddhārthāḥ khalu te rāma narā ye tvāṃ purīṃ gatam / jalārdram abhiṣiktaṃ ca drakṣyanti vasudhādhipam
sid·dhār·thāḥ kha·lu te rā·ma na·rā ye tvāṃ pu·rīṃ ga·tam / ja·lār·dram a·bhi·ṣik·taṃ ca drak·ṣyan·ti va·su·dhā·dhi·pam
- 20
anuraktena balinā śucinā dharmacāriṇā / iccheyaṃ tvām ahaṃ draṣṭuṃ bharatena samāgatam
a·nu·rak·te·na ba·li·nā śu·ci·nā dhar·ma·cā·ri·ṇā / ic·che·yaṃ tvām a·haṃ draṣ·ṭuṃ bha·ra·te·na sa·mā·ga·tam
- 21
caturdaśasamāḥ saumya vane niryāpitās tvayā / vasatā sītayā sārdhaṃ lakṣmaṇena ca dhīmatā
ca·tur·da·śa·sa·māḥ saum·ya va·ne nir·yā·pi·tās tva·yā / va·sa·tā sī·ta·yā sār·dhaṃ lak·ṣma·ṇe·na ca dhī·ma·tā
- 22
nivṛttavanavāso 'si pratijñā saphalā kṛtā / rāvaṇaṃ ca raṇe hatvā devās te paritoṣitāḥ
ni·vṛt·ta·va·na·vā·so 'si pra·tij·ñā sa·pha·lā kṛ·tā / rā·va·ṇaṃ ca ra·ṇe hat·vā de·vās te pa·ri·to·ṣi·tāḥ
- 23
kṛtaṃ karma yaśaḥ ślāghyaṃ prāptaṃ te śatrusūdana / bhrātṛbhiḥ saha rājyastho dīrgham āyur avāpnuhi
kṛ·taṃ kar·ma ya·śaḥ ślāgh·yaṃ prāp·taṃ te śat·ru·sū·da·na / bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha rāj·yas·tho dīr·gham ā·yur a·vāp·nu·hi
- 24
iti bruvāṇaṃ rājānaṃ rāmaḥ prāñjalir abravīt / kuru prasādaṃ dharmajña kaikeyyā bharatasya ca
i·ti bru·vā·ṇaṃ rā·jā·naṃ rā·maḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt / ku·ru pra·sā·daṃ dhar·maj·ña kai·key·yā bha·ra·tas·ya ca
- 25
saputrāṃ tvāṃ tyajāmīti yad uktā kaikayī tvayā / sa śāpaḥ kaikayīṃ ghoraḥ saputrāṃ na spṛśet prabho
sa·put·rāṃ tvāṃ tya·jā·mī·ti yad uk·tā kai·ka·yī tva·yā / sa śā·paḥ kai·ka·yīṃ gho·raḥ sa·put·rāṃ na spṛ·śet pra·bho
- 26
sa tatheti mahārājo rāmam uktvā kṛtāñjalim / lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajya punar vākyam uvāca ha
sa ta·the·ti ma·hā·rā·jo rā·mam uk·tvā kṛ·tāñ·ja·lim / lak·ṣma·ṇaṃ ca pa·riṣ·vaj·ya pu·nar vāk·yam u·vā·ca ha
- 27
rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā / kṛtā mama mahāprītiḥ prāptaṃ dharmaphalaṃ ca te
rā·maṃ śuś·rū·ṣa·tā bhak·tyā vai·deh·yā sa·ha sī·ta·yā / kṛ·tā ma·ma ma·hāp·rī·tiḥ prāp·taṃ dhar·ma·pha·laṃ ca te
- 28
dharmaṃ prāpsyasi dharmajña yaśaś ca vipulaṃ bhuvi / rāme prasanne svargaṃ ca mahimānaṃ tathaiva ca
dhar·maṃ prāp·sya·si dhar·maj·ña ya·śaś ca vi·pu·laṃ bhu·vi / rā·me pra·san·ne svar·gaṃ ca ma·hi·mā·naṃ ta·thai·va ca
- 29
rāmaṃ śuśrūṣa bhadraṃ te sumitrānandavardhana / rāmaḥ sarvasya lokasya śubheṣv abhirataḥ sadā
rā·maṃ śuś·rū·ṣa bhad·raṃ te su·mit·rā·nan·da·var·dha·na / rā·maḥ sar·vas·ya lo·kas·ya śu·bheṣv a·bhi·ra·taḥ sa·dā
- 30
ete sendrās trayo lokāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / abhigamya mahātmānam arcanti puruṣottamam
e·te sen·drās tra·yo lo·kāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / a·bhi·gam·ya ma·hāt·mā·nam ar·can·ti pu·ru·ṣot·ta·mam
- 31
etat tad uktam avyaktam akṣaraṃ brahmanirmitam / devānāṃ hṛdayaṃ saumya guhyaṃ rāmaḥ paraṃtapaḥ
e·tat tad uk·tam av·yak·tam ak·ṣa·raṃ brah·ma·nir·mi·tam / de·vā·nāṃ hṛ·da·yaṃ saum·ya guh·yaṃ rā·maḥ pa·raṃ·ta·paḥ
- 32
avāptaṃ dharmacaraṇaṃ yaśaś ca vipulaṃ tvayā / rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā
a·vāp·taṃ dhar·ma·ca·ra·ṇaṃ ya·śaś ca vi·pu·laṃ tva·yā / rā·maṃ śuś·rū·ṣa·tā bhak·tyā vai·deh·yā sa·ha sī·ta·yā
- 33
sa tathoktvā mahābāhur lakṣmaṇaṃ prāñjaliṃ sthitam / uvāca rājā dharmātmā vaidehīṃ vacanaṃ śubham
sa ta·thok·tvā ma·hā·bā·hur lak·ṣma·ṇaṃ prāñ·ja·liṃ sthi·tam / u·vā·ca rā·jā dhar·māt·mā vai·de·hīṃ va·ca·naṃ śu·bham
- 34
kartavyo na tu vaidehi manyus tyāgam imaṃ prati / rāmeṇa tvadviśuddhyarthaṃ kṛtam etad dhitaiṣiṇā
kar·tav·yo na tu vai·de·hi man·yus tyā·gam i·maṃ pra·ti / rā·me·ṇa tvad·vi·śud·dhyar·thaṃ kṛ·tam e·tad dhi·tai·ṣi·ṇā
- 35
na tvaṃ subhru samādheyā patiśuśrūvaṇaṃ prati / avaśyaṃ tu mayā vācyam eṣa te daivataṃ param
na tvaṃ subh·ru sa·mā·dhe·yā pa·ti·śuś·rū·va·ṇaṃ pra·ti / a·vaś·yaṃ tu ma·yā vāc·yam e·ṣa te dai·va·taṃ pa·ram
- 36
iti pratisamādiśya putrau sītāṃ tathā snuṣām / indralokaṃ vimānena yayau daśaratho jvalan
i·ti pra·ti·sa·mā·diś·ya put·rau sī·tāṃ ta·thā snu·ṣām / in·dra·lo·kaṃ vi·mā·ne·na ya·yau da·śa·ra·tho jva·lan
Yuddhakāṇḍa · sarga 108 19 verses
- 1
pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ / abravīt paramaprīto rāghavaṃ prāñjaliṃ sthitam
pra·tip·ra·yā·te kā·kut·sthe ma·hen·draḥ pā·ka·śā·sa·naḥ / ab·ra·vīt pa·ra·map·rī·to rā·gha·vaṃ prāñ·ja·liṃ sthi·tam
- 2
amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ paraṃtapa / prītiyukto 'smi tena tvaṃ brūhi yan manasecchasi
a·mo·ghaṃ dar·śa·naṃ rā·ma ta·vās·mā·kaṃ pa·raṃ·ta·pa / prī·ti·yuk·to 'smi te·na tvaṃ brū·hi yan ma·na·sec·cha·si
- 3
evam uktas tu kākutsthaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā cāpi bhāryayā
e·vam uk·tas tu kā·kut·sthaḥ prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·liḥ / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā sī·ta·yā cā·pi bhār·ya·yā
- 4
yadi prītiḥ samutpannā mayi sarvasureśvara / vakṣyāmi kuru me satyaṃ vacanaṃ vadatāṃ vara
ya·di prī·tiḥ sa·mut·pan·nā ma·yi sar·va·su·reś·va·ra / vak·ṣyā·mi ku·ru me sat·yaṃ va·ca·naṃ va·da·tāṃ va·ra
- 5
mama hetoḥ parākrāntā ye gatā yamasādanam / te sarve jīvitaṃ prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ
ma·ma he·toḥ pa·rāk·rān·tā ye ga·tā ya·ma·sā·da·nam / te sar·ve jī·vi·taṃ prāp·ya sa·mut·tiṣ·ṭhan·tu vā·na·rāḥ
- 6
matpriyeṣv abhiraktāś ca na mṛtyuṃ gaṇayanti ca / tvatprasādāt sameyus te varam etad ahaṃ vṛṇe
mat·pri·yeṣv a·bhi·rak·tāś ca na mṛt·yuṃ ga·ṇa·yan·ti ca / tvat·pra·sā·dāt sa·me·yus te va·ram e·tad a·haṃ vṛ·ṇe
- 7
nīrujān nirvraṇāṃś caiva saṃpannabalapauruṣān / golāṅgūlāṃs tathaivarkṣān draṣṭum icchāmi mānada
nī·ru·jān nir·vra·ṇāṃś cai·va saṃ·pan·na·ba·la·pau·ru·ṣān / go·lāṅ·gū·lāṃs ta·thai·var·kṣān draṣ·ṭum ic·chā·mi mā·na·da
- 8
akāle cāpi mukhyāni mūlāni ca phalāni ca / nadyaś ca vimalās tatra tiṣṭheyur yatra vānarāḥ
a·kā·le cā·pi mukh·yā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca / nad·yaś ca vi·ma·lās tat·ra tiṣ·ṭhe·yur yat·ra vā·na·rāḥ
- 9
śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ / mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītilakṣaṇam
śrut·vā tu va·ca·naṃ tas·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ma·hen·draḥ prat·yu·vā·ce·daṃ va·ca·naṃ prī·ti·lak·ṣa·ṇam
- 10
mahān ayaṃ varas tāta tvayokto raghunandana / samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā
ma·hān a·yaṃ va·ras tā·ta tva·yok·to ra·ghu·nan·da·na / sa·mut·thās·yan·ti ha·ra·yaḥ sup·tā nid·rāk·ṣa·ye ya·thā
- 11
suhṛdbhir bāndhavaiś caiva jñātibhiḥ svajanena ca / sarva eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā
su·hṛd·bhir bān·dha·vaiś cai·va jñā·ti·bhiḥ sva·ja·ne·na ca / sar·va e·va sa·meṣ·yan·ti saṃ·yuk·tāḥ pa·ra·yā mu·dā
- 12
akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaś ca pādapāḥ / bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaś ca salilāyutāḥ
a·kā·le puṣ·pa·śa·ba·lāḥ pha·la·van·taś ca pā·da·pāḥ / bha·viṣ·yan·ti ma·heṣ·vā·sa nad·yaś ca sa·li·lā·yu·tāḥ
- 13
savraṇaiḥ prathamaṃ gātraiḥ saṃvṛtair nivraṇaiḥ punaḥ / babhūvur vānarāḥ sarve kim etad iti vismitaḥ
sav·ra·ṇaiḥ pra·tha·maṃ gāt·raiḥ saṃ·vṛ·tair niv·ra·ṇaiḥ pu·naḥ / ba·bhū·vur vā·na·rāḥ sar·ve kim e·tad i·ti vis·mi·taḥ
- 14
kākutsthaṃ paripūrṇārthaṃ dṛṣṭvā sarve surottamāḥ / ūcus te prathamaṃ stutvā stavārhaṃ sahalakṣmaṇam
kā·kut·sthaṃ pa·ri·pūr·ṇār·thaṃ dṛṣ·ṭvā sar·ve su·rot·ta·māḥ / ū·cus te pra·tha·maṃ stut·vā sta·vār·haṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇam
- 15
gacchāyodhyām ito vīra visarjaya ca vānarān / maithilīṃ sāntvayasvainām anuraktāṃ tapasvinīm
gac·chā·yodh·yām i·to vī·ra vi·sar·ja·ya ca vā·na·rān / mai·thi·līṃ sān·tva·yas·vai·nām a·nu·rak·tāṃ ta·pas·vi·nīm
- 16
bhrātaraṃ paśya bharataṃ tvacchokād vratacāriṇam / abhiṣecaya cātmānaṃ paurān gatvā praharṣaya
bhrā·ta·raṃ paś·ya bha·ra·taṃ tvac·cho·kād vra·ta·cā·ri·ṇam / a·bhi·ṣe·ca·ya cāt·mā·naṃ pau·rān gat·vā pra·har·ṣa·ya
- 17
evam uktvā tam āmantrya rāmaṃ saumitriṇā saha / vimānaiḥ sūryasaṃkāśair hṛṣṭā jagmuḥ surā divam
e·vam uk·tvā tam ā·man·trya rā·maṃ sau·mit·ri·ṇā sa·ha / vi·mā·naiḥ sūr·ya·saṃ·kā·śair hṛṣ·ṭā jag·muḥ su·rā di·vam
- 18
abhivādya ca kākutsthaḥ sarvāṃs tāṃs tridaśottamān / lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsam ājñāpayat tadā
a·bhi·vād·ya ca kā·kut·sthaḥ sar·vāṃs tāṃs tri·da·śot·ta·mān / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vā·sam āj·ñā·pa·yat ta·dā
- 19
tatas tu sā lakṣmaṇarāmapālitā mahācamūr hṛṣṭajanā yaśasvinī / śriyā jvalantī virarāja sarvato niśāpraṇīteva hi śītaraśminā
ta·tas tu sā lak·ṣma·ṇa·rā·ma·pā·li·tā ma·hā·ca·mūr hṛṣ·ṭa·ja·nā ya·śas·vi·nī / śri·yā jva·lan·tī vi·ra·rā·ja sar·va·to ni·śāp·ra·ṇī·te·va hi śī·ta·raś·mi·nā
Yuddhakāṇḍa · sarga 109 27 verses
- 1
tāṃ rātrim uṣitaṃ rāmaṃ sukhotthitam ariṃdamam / abravīt prāñjalir vākyaṃ jayaṃ pṛṣṭvā vibhīṣaṇaḥ
tāṃ rāt·rim u·ṣi·taṃ rā·maṃ su·khot·thi·tam a·riṃ·da·mam / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yaṃ ja·yaṃ pṛṣ·ṭvā vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 2
snānāni cāṅgarāgāṇi vastrāṇy ābharaṇāni ca / candanāni ca divyāni mālyāni vividhāni ca
snā·nā·ni cāṅ·ga·rā·gā·ṇi vas·trāṇy ā·bha·ra·ṇā·ni ca / can·da·nā·ni ca div·yā·ni māl·yā·ni vi·vi·dhā·ni ca
- 3
alaṃkāravidaś cemā nāryaḥ padmanibhekṣaṇāḥ / upasthitās tvāṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava
a·laṃ·kā·ra·vi·daś ce·mā nār·yaḥ pad·ma·ni·bhek·ṣa·ṇāḥ / u·pas·thi·tās tvāṃ vi·dhi·vat snā·pa·yiṣ·yan·ti rā·gha·va
- 4
evam uktas tu kākutsthaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam / harīn sugrīvamukhyāṃs tvaṃ snānenopanimantraya
e·vam uk·tas tu kā·kut·sthaḥ prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇam / ha·rīn sug·rī·va·mukh·yāṃs tvaṃ snā·ne·no·pa·ni·man·tra·ya
- 5
sa tu tāmyati dharmātmā mamahetoḥ sukhocitaḥ / sukumāro mahābāhuḥ kumāraḥ satyasaṃśravaḥ
sa tu tām·ya·ti dhar·māt·mā ma·ma·he·toḥ su·kho·ci·taḥ / su·ku·mā·ro ma·hā·bā·huḥ ku·mā·raḥ sat·ya·saṃś·ra·vaḥ
- 6
taṃ vinā kaikeyīputraṃ bharataṃ dharmacāriṇam / na me snānaṃ bahumataṃ vastrāṇy ābharaṇāni ca
taṃ vi·nā kai·ke·yī·put·raṃ bha·ra·taṃ dhar·ma·cā·ri·ṇam / na me snā·naṃ ba·hu·ma·taṃ vas·trāṇy ā·bha·ra·ṇā·ni ca
- 7
ita eva pathā kṣipraṃ pratigacchāma tāṃ purīm / ayodhyām āyato hy eṣa panthāḥ paramadurgamaḥ
i·ta e·va pa·thā kṣip·raṃ pra·ti·gac·chā·ma tāṃ pu·rīm / a·yodh·yām ā·ya·to hy e·ṣa pan·thāḥ pa·ra·ma·dur·ga·maḥ
- 8
evam uktas tu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ / ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja
e·vam uk·tas tu kā·kut·sthaṃ prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ah·nā tvāṃ prā·pa·yiṣ·yā·mi tāṃ pu·rīṃ pār·thi·vāt·ma·ja
- 9
puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasaṃnibham / mama bhrātuḥ kuberasya rāvaṇenāhṛtaṃ balāt
puṣ·pa·kaṃ nā·ma bhad·raṃ te vi·mā·naṃ sūr·ya·saṃ·ni·bham / ma·ma bhrā·tuḥ ku·be·ras·ya rā·va·ṇe·nā·hṛ·taṃ ba·lāt
- 10
tad idaṃ meghasaṃkāśaṃ vimānam iha tiṣṭhati / tena yāsyasi yānena tvam ayodhyāṃ gajajvaraḥ
tad i·daṃ me·gha·saṃ·kā·śaṃ vi·mā·nam i·ha tiṣ·ṭha·ti / te·na yās·ya·si yā·ne·na tvam a·yodh·yāṃ ga·jaj·va·raḥ
- 11
ahaṃ te yady anugrāhyo yadi smarasi me guṇān / vasa tāvad iha prājña yady asti mayi sauhṛdam
a·haṃ te yady a·nug·rāh·yo ya·di sma·ra·si me gu·ṇān / va·sa tā·vad i·ha prāj·ña yady as·ti ma·yi sau·hṛ·dam
- 12
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā / arcitaḥ sarvakāmais tvaṃ tato rāma gamiṣyasi
lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vai·deh·yā cā·pi bhār·ya·yā / ar·ci·taḥ sar·va·kā·mais tvaṃ ta·to rā·ma ga·miṣ·ya·si
- 13
prītiyuktas tu me rāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ / satkriyāṃ vihitāṃ tāvad gṛhāṇa tvaṃ mayodyatām
prī·ti·yuk·tas tu me rā·ma sa·sain·yaḥ sa·su·hṛd·ga·ṇaḥ / sat·kri·yāṃ vi·hi·tāṃ tā·vad gṛ·hā·ṇa tvaṃ ma·yod·ya·tām
- 14
praṇayād bahumānāc ca sauhṛdena ca rāghava / prasādayāmi preṣyo 'haṃ na khalv ājñāpayāmi te
pra·ṇa·yād ba·hu·mā·nāc ca sau·hṛ·de·na ca rā·gha·va / pra·sā·da·yā·mi preṣ·yo 'haṃ na khalv āj·ñā·pa·yā·mi te
- 15
evam uktas tato rāmaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam / rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca sarveṣāṃ copaśṛṇvatām
e·vam uk·tas ta·to rā·maḥ prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇam / rak·ṣa·sāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca sar·ve·ṣāṃ co·pa·śṛṇ·va·tām
- 16
pūjito 'haṃ tvayā vīra sācivyena paraṃtapa / sarvātmanā ca ceṣṭibhiḥ sauhṛdenottamena ca
pū·ji·to 'haṃ tva·yā vī·ra sā·civ·ye·na pa·raṃ·ta·pa / sar·vāt·ma·nā ca ceṣ·ṭi·bhiḥ sau·hṛ·de·not·ta·me·na ca
- 17
na khalv etan na kuryāṃ te vacanaṃ rākṣaseśvara / taṃ tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ
na khalv e·tan na kur·yāṃ te va·ca·naṃ rāk·ṣa·seś·va·ra / taṃ tu me bhrā·ta·raṃ draṣ·ṭuṃ bha·ra·taṃ tva·ra·te ma·naḥ
- 18
māṃ nivartayituṃ yo 'sau citrakūṭam upāgataḥ / śirasā yācato yasya vacanaṃ na kṛtaṃ mayā
māṃ ni·var·ta·yi·tuṃ yo 'sau cit·ra·kū·ṭam u·pā·ga·taḥ / śi·ra·sā yā·ca·to yas·ya va·ca·naṃ na kṛ·taṃ ma·yā
- 19
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm / gurūṃś ca suhṛdaś caiva paurāṃś ca tanayaiḥ saha
kau·sal·yāṃ ca su·mit·rāṃ ca kai·ke·yīṃ ca ya·śas·vi·nīm / gu·rūṃś ca su·hṛ·daś cai·va pau·rāṃś ca ta·na·yaiḥ sa·ha
- 20
upasthāpaya me kṣipraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara / kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃ cid iha saṃmataḥ
u·pas·thā·pa·ya me kṣip·raṃ vi·mā·naṃ rāk·ṣa·seś·va·ra / kṛ·ta·kār·yas·ya me vā·saḥ ka·thaṃ cid i·ha saṃ·ma·taḥ
- 21
anujānīhi māṃ saumya pūjito 'smi vibhīṣaṇa / manyur na khalu kartavyas tvaritas tvānumānaye
a·nu·jā·nī·hi māṃ saum·ya pū·ji·to 'smi vi·bhī·ṣa·ṇa / man·yur na kha·lu kar·tav·yas tva·ri·tas tvā·nu·mā·na·ye
- 22
tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaidūryamaṇivedikam / kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajataprabham
ta·taḥ kāñ·ca·na·cit·rāṅ·gaṃ vai·dūr·ya·ma·ṇi·ve·di·kam / kū·ṭā·gā·raiḥ pa·rik·ṣip·taṃ sar·va·to ra·ja·tap·ra·bham
- 23
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṃkṛtam / śobhitaṃ kāñcanair harmyair hemapadmavibhūṣitam
pāṇ·ḍu·rā·bhiḥ pa·tā·kā·bhir dhva·jaiś ca sa·ma·laṃ·kṛ·tam / śo·bhi·taṃ kāñ·ca·nair har·myair he·ma·pad·ma·vi·bhū·ṣi·tam
- 24
prakīrṇaṃ kiṅkiṇījālair muktāmaṇigavākṣitam / ghaṇṭājālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhurasvanam
pra·kīr·ṇaṃ kiṅ·ki·ṇī·jā·lair muk·tā·ma·ṇi·ga·vāk·ṣi·tam / ghaṇ·ṭā·jā·laiḥ pa·rik·ṣip·taṃ sar·va·to ma·dhu·ras·va·nam
- 25
tan meruśikharākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā / bahubhir bhūṣitaṃ harmyair muktārajatasaṃnibhau
tan me·ru·śi·kha·rā·kā·raṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā / ba·hu·bhir bhū·ṣi·taṃ har·myair muk·tā·ra·ja·ta·saṃ·ni·bhau
- 26
talaiḥ sphaṭikacitrāṅgair vaidūryaiś ca varāsanaiḥ / mahārhāstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ
ta·laiḥ spha·ṭi·ka·cit·rāṅ·gair vai·dūr·yaiś ca va·rā·sa·naiḥ / ma·hār·hās·ta·ra·ṇo·pe·tair u·pa·pan·naṃ ma·hā·dha·naiḥ
- 27
upasthitam anādhṛṣyaṃ tad vimānaṃ manojavam / nivedayitvā rāmāya tasthau tatra vibhīṣaṇaḥ
u·pas·thi·tam a·nā·dhṛṣ·yaṃ tad vi·mā·naṃ ma·no·ja·vam / ni·ve·da·yit·vā rā·mā·ya tas·thau tat·ra vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 110 23 verses
- 1
upasthitaṃ tu taṃ dṛṣṭvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam / avidūre sthitaṃ rāmaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ
u·pas·thi·taṃ tu taṃ dṛṣ·ṭvā puṣ·pa·kaṃ puṣ·pa·bhū·ṣi·tam / a·vi·dū·re sthi·taṃ rā·maṃ prat·yu·vā·ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 2
sa tu baddhāñjaliḥ prahvo vinīto rākṣaseśvaraḥ / abravīt tvarayopetaḥ kiṃ karomīti rāghavam
sa tu bad·dhāñ·ja·liḥ prah·vo vi·nī·to rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ab·ra·vīt tva·ra·yo·pe·taḥ kiṃ ka·ro·mī·ti rā·gha·vam
- 3
tam abravīn mahātejā lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ / vimṛśya rāghavo vākyam idaṃ snehapuraskṛtam
tam ab·ra·vīn ma·hā·te·jā lak·ṣma·ṇas·yo·pa·śṛṇ·va·taḥ / vi·mṛś·ya rā·gha·vo vāk·yam i·daṃ sne·ha·pu·ras·kṛ·tam
- 4
kṛtaprayatnakarmāṇo vibhīṣaṇa vanaukasaḥ / ratnair arthaiś ca vivibhair bhūṣaṇaiś cābhipūjaya
kṛ·tap·ra·yat·na·kar·mā·ṇo vi·bhī·ṣa·ṇa va·nau·ka·saḥ / rat·nair ar·thaiś ca vi·vi·bhair bhū·ṣa·ṇaiś cā·bhi·pū·ja·ya
- 5
sahaibhir arditā laṅkā nirjitā rākṣaseśvara / hṛṣṭaiḥ prāṇabhayaṃ tyaktvā saṃgrāmeṣv anivartibhiḥ
sa·hai·bhir ar·di·tā laṅ·kā nir·ji·tā rāk·ṣa·seś·va·ra / hṛṣ·ṭaiḥ prā·ṇa·bha·yaṃ tyak·tvā saṃg·rā·meṣv a·ni·var·ti·bhiḥ
- 6
evaṃ saṃmānitāś ceme mānārhā mānada tvayā / bhaviṣyanti kṛtajñena nirvṛtā hariyūthapāḥ
e·vaṃ saṃ·mā·ni·tāś ce·me mā·nār·hā mā·na·da tva·yā / bha·viṣ·yan·ti kṛ·taj·ñe·na nir·vṛ·tā ha·ri·yū·tha·pāḥ
- 7
tyāginaṃ saṃgrahītāraṃ sānukrośaṃ yaśasvinam / yatas tvām avagacchanti tataḥ saṃbodhayāmi te
tyā·gi·naṃ saṃg·ra·hī·tā·raṃ sā·nuk·ro·śaṃ ya·śas·vi·nam / ya·tas tvām a·va·gac·chan·ti ta·taḥ saṃ·bo·dha·yā·mi te
- 8
evam uktas tu rāmeṇa vānarāṃs tān vibhīṣaṇaḥ / ratnārthaiḥ saṃvibhāgena sarvān evānvapūjayat
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa vā·na·rāṃs tān vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / rat·nār·thaiḥ saṃ·vi·bhā·ge·na sar·vān e·vān·va·pū·ja·yat
- 9
tatas tān pūjitān dṛṣṭvā ratnair arthaiś ca yūthapān / āruroha tato rāmas tad vimānam anuttamam
ta·tas tān pū·ji·tān dṛṣ·ṭvā rat·nair ar·thaiś ca yū·tha·pān / ā·ru·ro·ha ta·to rā·mas tad vi·mā·nam a·nut·ta·mam
- 10
aṅkenādāya vaidehīṃ lajjamānāṃ yaśasvinīm / lakṣmaṇena saha bhrātrā vikrāntena dhanuṣmatā
aṅ·ke·nā·dā·ya vai·de·hīṃ laj·ja·mā·nāṃ ya·śas·vi·nīm / lak·ṣma·ṇe·na sa·ha bhrāt·rā vik·rān·te·na dha·nuṣ·ma·tā
- 11
abravīc ca vimānasthaḥ kākutsthaḥ sarvavānarān / sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ rākṣasaṃ ca vibhīṣaṇam
ab·ra·vīc ca vi·mā·nas·thaḥ kā·kut·sthaḥ sar·va·vā·na·rān / sug·rī·vaṃ ca ma·hā·vīr·yaṃ rāk·ṣa·saṃ ca vi·bhī·ṣa·ṇam
- 12
mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānarottamāḥ / anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ pratigacchata
mit·ra·kār·yaṃ kṛ·tam i·daṃ bha·vad·bhir vā·na·rot·ta·māḥ / a·nuj·ñā·tā ma·yā sar·ve ya·theṣ·ṭaṃ pra·ti·gac·cha·ta
- 13
yat tu kāryaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa / kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatā dharmabhīruṇā / kiṣkindhāṃ pratiyāhy āśu svasainyenābhisaṃvṛtaḥ
yat tu kār·yaṃ va·yas·ye·na su·hṛ·dā vā pa·raṃ·ta·pa / kṛ·taṃ sug·rī·va tat sar·vaṃ bha·va·tā dhar·ma·bhī·ru·ṇā / kiṣ·kin·dhāṃ pra·ti·yāhy ā·śu sva·sain·ye·nā·bhi·saṃ·vṛ·taḥ
- 14
svarājye vasa laṅkāyāṃ mayā datte vibhīṣaṇa / na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ sendrā api divaukasaḥ
sva·rāj·ye va·sa laṅ·kā·yāṃ ma·yā dat·te vi·bhī·ṣa·ṇa / na tvāṃ dhar·ṣa·yi·tuṃ śak·tāḥ sen·drā a·pi di·vau·ka·saḥ
- 15
ayodhyāṃ pratiyāsyāmi rājadhānīṃ pitur mama / abhyanujñātum icchāmi sarvān āmantrayāmi vaḥ
a·yodh·yāṃ pra·ti·yās·yā·mi rā·ja·dhā·nīṃ pi·tur ma·ma / abh·ya·nuj·ñā·tum ic·chā·mi sar·vān ā·man·tra·yā·mi vaḥ
- 16
evam uktās tu rāmeṇa vānarās te mahābalāḥ / ūcuḥ prāñjalayo rāmaṃ rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ / ayodhyāṃ gantum icchāmaḥ sarvān nayatu no bhavān
e·vam uk·tās tu rā·me·ṇa vā·na·rās te ma·hā·ba·lāḥ / ū·cuḥ prāñ·ja·la·yo rā·maṃ rāk·ṣa·saś ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / a·yodh·yāṃ gan·tum ic·chā·maḥ sar·vān na·ya·tu no bha·vān
- 17
dṛṣṭvā tvām abhiṣekārdraṃ kausalyām abhivādya ca / acireṇāgamiṣyāmaḥ svān gṛhān nṛpateḥ suta
dṛṣ·ṭvā tvām a·bhi·ṣe·kār·draṃ kau·sal·yām a·bhi·vād·ya ca / a·ci·re·ṇā·ga·miṣ·yā·maḥ svān gṛ·hān nṛ·pa·teḥ su·ta
- 18
evam uktas tu dharmātmā vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ / abravīd rāghavaḥ śrīmān sasugrīvavibhīṣaṇān
e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā vā·na·raiḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaiḥ / ab·ra·vīd rā·gha·vaḥ śrī·mān sa·sug·rī·va·vi·bhī·ṣa·ṇān
- 19
priyāt priyataraṃ labdhaṃ yad ahaṃ sasuhṛjjanaḥ / sarvair bhavadbhiḥ sahitaḥ prītiṃ lapsye purīṃ gataḥ
pri·yāt pri·ya·ta·raṃ lab·dhaṃ yad a·haṃ sa·su·hṛj·ja·naḥ / sar·vair bha·vad·bhiḥ sa·hi·taḥ prī·tiṃ lap·sye pu·rīṃ ga·taḥ
- 20
kṣipram āroha sugrīva vimānaṃ vānaraiḥ saha / tvam adhyāroha sāmātyo rākṣasendravibhīṣaṇa
kṣip·ram ā·ro·ha sug·rī·va vi·mā·naṃ vā·na·raiḥ sa·ha / tvam adh·yā·ro·ha sā·māt·yo rāk·ṣa·sen·dra·vi·bhī·ṣa·ṇa
- 21
tatas tat puṣpakaṃ divyaṃ sugrīvaḥ saha senayā / adhyārohat tvarañ śīghraṃ sāmātyaś ca vibhīṣaṇaḥ
ta·tas tat puṣ·pa·kaṃ div·yaṃ sug·rī·vaḥ sa·ha se·na·yā / adh·yā·ro·hat tva·rañ śīgh·raṃ sā·māt·yaś ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 22
teṣv ārūḍheṣu sarveṣu kauberaṃ paramāsanam / rāghaveṇābhyanujñātam utpapāta vihāyasaṃ
teṣv ā·rū·ḍhe·ṣu sar·ve·ṣu kau·be·raṃ pa·ra·mā·sa·nam / rā·gha·ve·ṇābh·ya·nuj·ñā·tam ut·pa·pā·ta vi·hā·ya·saṃ
- 23
yayau tena vimānena haṃsayuktena bhāsvatā / prahṛṣṭaś ca pratītaś ca babhau rāmaḥ kuberavat
ya·yau te·na vi·mā·ne·na haṃ·sa·yuk·te·na bhās·va·tā / pra·hṛṣ·ṭaś ca pra·tī·taś ca ba·bhau rā·maḥ ku·be·ra·vat
Yuddhakāṇḍa · sarga 111 31 verses
- 1
anujñātaṃ tu rāmeṇa tad vimānam anuttamam / utpapāta mahāmeghaḥ śvasanenoddhato yathā
a·nuj·ñā·taṃ tu rā·me·ṇa tad vi·mā·nam a·nut·ta·mam / ut·pa·pā·ta ma·hā·me·ghaḥ śva·sa·ne·nod·dha·to ya·thā
- 2
pātayitvā tataś cakṣuḥ sarvato raghunandanaḥ / abravīn maithilīṃ sītāṃ rāmaḥ śaśinibhānanām
pā·ta·yit·vā ta·taś cak·ṣuḥ sar·va·to ra·ghu·nan·da·naḥ / ab·ra·vīn mai·thi·līṃ sī·tāṃ rā·maḥ śa·śi·ni·bhā·na·nām
- 3
kailāsaśikharākāre trikūṭaśikhare sthitām / laṅkām īkṣasva vaidehi nirmitāṃ viśvakarmaṇā
kai·lā·sa·śi·kha·rā·kā·re tri·kū·ṭa·śi·kha·re sthi·tām / laṅ·kām īk·ṣas·va vai·de·hi nir·mi·tāṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 4
etad āyodhanaṃ paśya māṃsaśoṇitakardamam / harīṇāṃ rākṣasānāṃ ca sīte viśasanaṃ mahat
e·tad ā·yo·dha·naṃ paś·ya māṃ·sa·śo·ṇi·ta·kar·da·mam / ha·rī·ṇāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sī·te vi·śa·sa·naṃ ma·hat
- 5
tavahetor viśālākṣi rāvaṇo nihato mayā / kumbhakarṇo 'tra nihataḥ prahastaś ca niśācaraḥ
ta·va·he·tor vi·śā·lāk·ṣi rā·va·ṇo ni·ha·to ma·yā / kum·bha·kar·ṇo 'tra ni·ha·taḥ pra·has·taś ca ni·śā·ca·raḥ
- 6
lakṣmaṇenendrajic cātra rāvaṇir nihato raṇe / virūpākṣaś ca duṣprekṣyo mahāpārśvamahodarau
lak·ṣma·ṇe·nen·dra·jic cāt·ra rā·va·ṇir ni·ha·to ra·ṇe / vi·rū·pāk·ṣaś ca duṣ·prek·ṣyo ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau
- 7
akampanaś ca nihato balino 'nye ca rākṣasāḥ / triśirāś cātikāyaś ca devāntakanarāntakau
a·kam·pa·naś ca ni·ha·to ba·li·no 'nye ca rāk·ṣa·sāḥ / tri·śi·rāś cā·ti·kā·yaś ca de·vān·ta·ka·na·rān·ta·kau
- 8
atra mandodarī nāma bhāryā taṃ paryadevayat / sapatnīnāṃ sahasreṇa sāsreṇa parivāritā
at·ra man·do·da·rī nā·ma bhār·yā taṃ par·ya·de·va·yat / sa·pat·nī·nāṃ sa·has·re·ṇa sās·re·ṇa pa·ri·vā·ri·tā
- 9
etat tu dṛśyate tīrthaṃ samudrasya varānane / yatra sāgaram uttīrya tāṃ rātrim uṣitā vayam
e·tat tu dṛś·ya·te tīr·thaṃ sa·mud·ras·ya va·rā·na·ne / yat·ra sā·ga·ram ut·tīr·ya tāṃ rāt·rim u·ṣi·tā va·yam
- 10
eṣa setur mayā baddhaḥ sāgare salilārṇave / tavahetor viśālākṣi nalasetuḥ suduṣkaraḥ
e·ṣa se·tur ma·yā bad·dhaḥ sā·ga·re sa·li·lār·ṇa·ve / ta·va·he·tor vi·śā·lāk·ṣi na·la·se·tuḥ su·duṣ·ka·raḥ
- 11
paśya sāgaram akṣobhyaṃ vaidehi varuṇālayam / apāram abhigarjantaṃ śaṅkhaśuktiniṣevitam
paś·ya sā·ga·ram ak·ṣobh·yaṃ vai·de·hi va·ru·ṇā·la·yam / a·pā·ram a·bhi·gar·jan·taṃ śaṅ·kha·śuk·ti·ni·ṣe·vi·tam
- 12
hiraṇyanābhaṃ śailendraṃ kāñcanaṃ paśya maithili / viśramārthaṃ hanumato bhittvā sāgaram utthitam
hi·raṇ·ya·nā·bhaṃ śai·len·draṃ kāñ·ca·naṃ paś·ya mai·thi·li / viś·ra·mār·thaṃ ha·nu·ma·to bhit·tvā sā·ga·ram ut·thi·tam
- 13
atra rākṣasarājo 'yam ājagāma vibhīṣaṇaḥ
at·ra rāk·ṣa·sa·rā·jo 'yam ā·ja·gā·ma vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 14
eṣā sā dṛśyate sīte kiṣkindhā citrakānanā / sugrīvasya purī ramyā yatra vālī mayā hataḥ
e·ṣā sā dṛś·ya·te sī·te kiṣ·kin·dhā cit·ra·kā·na·nā / sug·rī·vas·ya pu·rī ram·yā yat·ra vā·lī ma·yā ha·taḥ
- 15
dṛśyate 'sau mahān sīte savidyud iva toyadaḥ / ṛśyamūko giriśreṣṭhaḥ kāñcanair dhātubhir vṛtaḥ
dṛś·ya·te 'sau ma·hān sī·te sa·vid·yud i·va to·ya·daḥ / ṛś·ya·mū·ko gi·riś·reṣ·ṭhaḥ kāñ·ca·nair dhā·tu·bhir vṛ·taḥ
- 16
atrāhaṃ vānarendreṇa sugrīveṇa samāgataḥ / samayaś ca kṛtaḥ sīte vadhārthaṃ vālino mayā
at·rā·haṃ vā·na·ren·dre·ṇa sug·rī·ve·ṇa sa·mā·ga·taḥ / sa·ma·yaś ca kṛ·taḥ sī·te va·dhār·thaṃ vā·li·no ma·yā
- 17
eṣā sā dṛśyate pampā nalinī citrakānanā / tvayā vihīno yatrāhaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ
e·ṣā sā dṛś·ya·te pam·pā na·li·nī cit·ra·kā·na·nā / tva·yā vi·hī·no yat·rā·haṃ vi·la·lā·pa su·duḥ·khi·taḥ
- 18
asyās tīre mayā dṛṣṭā śabarī dharmacāriṇī / atra yojanabāhuś ca kabandho nihato mayā
as·yās tī·re ma·yā dṛṣ·ṭā śa·ba·rī dhar·ma·cā·ri·ṇī / at·ra yo·ja·na·bā·huś ca ka·ban·dho ni·ha·to ma·yā
- 19
dṛśyate 'sau janasthāne sīte śrīmān vanaspatiḥ / yatra yuddhaṃ mahad vṛttaṃ tavahetor vilāsini / rāvaṇasya nṛśaṃsasya jaṭāyoś ca mahātmanaḥ
dṛś·ya·te 'sau ja·nas·thā·ne sī·te śrī·mān va·nas·pa·tiḥ / yat·ra yud·dhaṃ ma·had vṛt·taṃ ta·va·he·tor vi·lā·si·ni / rā·va·ṇas·ya nṛ·śaṃ·sas·ya ja·ṭā·yoś ca ma·hāt·ma·naḥ
- 20
kharaś ca nihataś saṃkhye dūṣaṇaś ca nipātitaḥ / triśirāś ca mahāvīryo mayā bāṇair ajihmagaiḥ
kha·raś ca ni·ha·taś saṃkh·ye dū·ṣa·ṇaś ca ni·pā·ti·taḥ / tri·śi·rāś ca ma·hā·vīr·yo ma·yā bā·ṇair a·jih·ma·gaiḥ
- 21
parṇaśālā tathā citrā dṛśyate śubhadarśanā / yatra tvaṃ rākṣasendreṇa rāvaṇena hṛtā balāt
par·ṇa·śā·lā ta·thā cit·rā dṛś·ya·te śu·bha·dar·śa·nā / yat·ra tvaṃ rāk·ṣa·sen·dre·ṇa rā·va·ṇe·na hṛ·tā ba·lāt
- 22
eṣā godāvarī ramyā prasannasalilā śivā / agastyasyāśramo hy eṣa dṛśyate paśya maithili
e·ṣā go·dā·va·rī ram·yā pra·san·na·sa·li·lā śi·vā / a·gas·tyas·yāś·ra·mo hy e·ṣa dṛś·ya·te paś·ya mai·thi·li
- 23
vaidehi dṛśyate cātra śarabhaṅgāśramo mahān / upayātaḥ sahasrākṣo yatra śakraḥ puraṃdaraḥ
vai·de·hi dṛś·ya·te cāt·ra śa·ra·bhaṅ·gāś·ra·mo ma·hān / u·pa·yā·taḥ sa·has·rāk·ṣo yat·ra śak·raḥ pu·raṃ·da·raḥ
- 24
ete te tāpasāvāsā dṛśyante tanumadhyame / atriḥ kulapatir yatra sūryavaiśvānaraprabhaḥ / atra sīte tvayā dṛṣṭā tāpasī dharmacāriṇī
e·te te tā·pa·sā·vā·sā dṛś·yan·te ta·nu·madh·ya·me / at·riḥ ku·la·pa·tir yat·ra sūr·ya·vaiś·vā·na·rap·ra·bhaḥ / at·ra sī·te tva·yā dṛṣ·ṭā tā·pa·sī dhar·ma·cā·ri·ṇī
- 25
asmin deśe mahākāyo virādho nihato mayā
as·min de·śe ma·hā·kā·yo vi·rā·dho ni·ha·to ma·yā
- 26
asau sutanuśailendraś citrakūṭaḥ prakāśate / yatra māṃ kaikayīputraḥ prasādayitum āgataḥ
a·sau su·ta·nu·śai·len·draś cit·ra·kū·ṭaḥ pra·kā·śa·te / yat·ra māṃ kai·ka·yī·put·raḥ pra·sā·da·yi·tum ā·ga·taḥ
- 27
eṣā sā yamunā dūrād dṛśyate citrakānanā / bharadvājāśramo yatra śrīmān eṣa prakāśate
e·ṣā sā ya·mu·nā dū·rād dṛś·ya·te cit·ra·kā·na·nā / bha·rad·vā·jāś·ra·mo yat·ra śrī·mān e·ṣa pra·kā·śa·te
- 28
eṣā tripathagā gaṅgā dṛśyate varavarṇini / śṛṅgaverapuraṃ caitad guho yatra samāgataḥ
e·ṣā tri·pa·tha·gā gaṅ·gā dṛś·ya·te va·ra·var·ṇi·ni / śṛṅ·ga·ve·ra·pu·raṃ cai·tad gu·ho yat·ra sa·mā·ga·taḥ
- 29
eṣā sā dṛśyate 'yodhyā rājadhānī pitur mama / ayodhyāṃ kuru vaidehi praṇāmaṃ punar āgatā
e·ṣā sā dṛś·ya·te 'yodh·yā rā·ja·dhā·nī pi·tur ma·ma / a·yodh·yāṃ ku·ru vai·de·hi pra·ṇā·maṃ pu·nar ā·ga·tā
- 30
tatas te vānarāḥ sarve rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ / utpatyotpatya dadṛśus tāṃ purīṃ śubhadarśanām
ta·tas te vā·na·rāḥ sar·ve rāk·ṣa·saś ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / ut·pat·yot·pat·ya da·dṛ·śus tāṃ pu·rīṃ śu·bha·dar·śa·nām
- 31
tatas tu tāṃ pāṇḍuraharmyamālinīṃ viśālakakṣyāṃ gajavājisaṃkulām / purīm ayodhyāṃ dadṛśuḥ plavaṃgamāḥ purīṃ mahendrasya yathāmarāvatīm
ta·tas tu tāṃ pāṇ·ḍu·ra·har·mya·mā·li·nīṃ vi·śā·la·kak·ṣyāṃ ga·ja·vā·ji·saṃ·ku·lām / pu·rīm a·yodh·yāṃ da·dṛ·śuḥ pla·vaṃ·ga·māḥ pu·rīṃ ma·hen·dras·ya ya·thā·ma·rā·va·tīm
Yuddhakāṇḍa · sarga 112 18 verses
- 1
pūrṇe caturdaśe varṣe pañcabhyāṃ lakṣmaṇāgrajaḥ / bharadvājāśramaṃ prāpya vavande niyato munim
pūr·ṇe ca·tur·da·śe var·ṣe pañ·cabh·yāṃ lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / bha·rad·vā·jāś·ra·maṃ prāp·ya va·van·de ni·ya·to mu·nim
- 2
so 'pṛcchad abhivādyainaṃ bharadvājaṃ tapodhanam / śṛṇoṣi ka cid bhagavan subhikṣānāmayaṃ pure / kaccic ca yukto bharato jīvanty api ca mātaraḥ
so 'pṛc·chad a·bhi·vād·yai·naṃ bha·rad·vā·jaṃ ta·po·dha·nam / śṛ·ṇo·ṣi ka cid bha·ga·van su·bhik·ṣā·nā·ma·yaṃ pu·re / kac·cic ca yuk·to bha·ra·to jī·vanty a·pi ca mā·ta·raḥ
- 3
evam uktas tu rāmeṇa bharadvājo mahāmuniḥ / pratyuvāca raghuśreṣṭhaṃ smitapūrvaṃ prahṛṣṭavat
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa bha·rad·vā·jo ma·hā·mu·niḥ / prat·yu·vā·ca ra·ghuś·reṣ·ṭhaṃ smi·ta·pūr·vaṃ pra·hṛṣ·ṭa·vat
- 4
paṅkadigdhas tu bharato jaṭilas tvāṃ pratīkṣate / pāduke te puraskṛtya sarvaṃ ca kuśalaṃ gṛhe
paṅ·ka·dig·dhas tu bha·ra·to ja·ṭi·las tvāṃ pra·tīk·ṣa·te / pā·du·ke te pu·ras·kṛt·ya sar·vaṃ ca ku·śa·laṃ gṛ·he
- 5
tvāṃ purā cīravasanaṃ praviśantaṃ mahāvanam / strītṛtīyaṃ cyutaṃ rājyād dharmakāmaṃ ca kevalam
tvāṃ pu·rā cī·ra·va·sa·naṃ pra·vi·śan·taṃ ma·hā·va·nam / strī·tṛ·tī·yaṃ cyu·taṃ rāj·yād dhar·ma·kā·maṃ ca ke·va·lam
- 6
padātiṃ tyaktasarvasvaṃ pitur vacanakāriṇam / svargabhogaiḥ parityaktaṃ svargacyutam ivāmaram
pa·dā·tiṃ tyak·ta·sar·vas·vaṃ pi·tur va·ca·na·kā·ri·ṇam / svar·ga·bho·gaiḥ pa·rit·yak·taṃ svar·gac·yu·tam i·vā·ma·ram
- 7
dṛṣṭvā tu karuṇā pūrvaṃ mamāsīt samitiṃjaya / kaikeyīvacane yuktaṃ vanyamūlaphalāśanam
dṛṣ·ṭvā tu ka·ru·ṇā pūr·vaṃ ma·mā·sīt sa·mi·tiṃ·ja·ya / kai·ke·yī·va·ca·ne yuk·taṃ van·ya·mū·la·pha·lā·śa·nam
- 8
sāmprataṃ susamṛddhārthaṃ samitragaṇabāndhavam / samīkṣya vijitāriṃ tvāṃ mama prītir anuttamā
sām·pra·taṃ su·sa·mṛd·dhār·thaṃ sa·mit·ra·ga·ṇa·bān·dha·vam / sa·mīk·ṣya vi·ji·tā·riṃ tvāṃ ma·ma prī·tir a·nut·ta·mā
- 9
sarvaṃ ca sukhaduḥkhaṃ te viditaṃ mama rāghava / yat tvayā vipulaṃ prāptaṃ janasthānavadhādikam
sar·vaṃ ca su·kha·duḥ·khaṃ te vi·di·taṃ ma·ma rā·gha·va / yat tva·yā vi·pu·laṃ prāp·taṃ ja·nas·thā·na·va·dhā·di·kam
- 10
brāhmaṇārthe niyuktasya rakṣataḥ sarvatāpasān / mārīcadarśanaṃ caiva sītonmathanam eva ca
brāh·ma·ṇār·the ni·yuk·tas·ya rak·ṣa·taḥ sar·va·tā·pa·sān / mā·rī·ca·dar·śa·naṃ cai·va sī·ton·ma·tha·nam e·va ca
- 11
kabandhadarśanaṃ caiva pampābhigamanaṃ tathā / sugrīveṇa ca te sakhyaṃ yac ca vālī hatas tvayā
ka·ban·dha·dar·śa·naṃ cai·va pam·pā·bhi·ga·ma·naṃ ta·thā / sug·rī·ve·ṇa ca te sakh·yaṃ yac ca vā·lī ha·tas tva·yā
- 12
mārgaṇaṃ caiva vaidehyāḥ karma vātātmajasya ca / viditāyāṃ ca vaidehyāṃ nalasetur yathā kṛtaḥ / yathā ca dīpitā laṅkā prahṛṣṭair hariyūthapaiḥ
mār·ga·ṇaṃ cai·va vai·deh·yāḥ kar·ma vā·tāt·ma·jas·ya ca / vi·di·tā·yāṃ ca vai·deh·yāṃ na·la·se·tur ya·thā kṛ·taḥ / ya·thā ca dī·pi·tā laṅ·kā pra·hṛṣ·ṭair ha·ri·yū·tha·paiḥ
- 13
saputrabāndhavāmātyaḥ sabalaḥ saha vāhanaḥ / yathā ca nihataḥ saṃkhye rāvaṇo devakaṇṭakaḥ
sa·put·ra·bān·dha·vā·māt·yaḥ sa·ba·laḥ sa·ha vā·ha·naḥ / ya·thā ca ni·ha·taḥ saṃkh·ye rā·va·ṇo de·va·kaṇ·ṭa·kaḥ
- 14
samāgamaś ca tridaśair yathādattaś ca te varaḥ / sarvaṃ mamaitad viditaṃ tapasā dharmavatsala
sa·mā·ga·maś ca tri·da·śair ya·thā·dat·taś ca te va·raḥ / sar·vaṃ ma·mai·tad vi·di·taṃ ta·pa·sā dhar·ma·vat·sa·la
- 15
aham apy atra te dadmi varaṃ śastrabhṛtāṃ vara / arghyaṃ pratigṛhāṇedam ayodhyāṃ śvo gamiṣyasi
a·ham apy at·ra te dad·mi va·raṃ śas·tra·bhṛ·tāṃ va·ra / ar·ghyaṃ pra·ti·gṛ·hā·ṇe·dam a·yodh·yāṃ śvo ga·miṣ·ya·si
- 16
tasya tac chirasā vākyaṃ pratigṛhya nṛpātmajaḥ / bāḍham ity eva saṃhṛṣṭaḥ śrīmān varam ayācata
tas·ya tac chi·ra·sā vāk·yaṃ pra·ti·gṛh·ya nṛ·pāt·ma·jaḥ / bā·ḍham ity e·va saṃ·hṛṣ·ṭaḥ śrī·mān va·ram a·yā·ca·ta
- 17
akālaphalino vṛkṣāḥ sarve cāpi madhusravāḥ / bhavantu mārge bhagavann ayodhyāṃ prati gacchataḥ
a·kā·la·pha·li·no vṛk·ṣāḥ sar·ve cā·pi ma·dhus·ra·vāḥ / bha·van·tu mār·ge bha·ga·vann a·yodh·yāṃ pra·ti gac·cha·taḥ
- 18
niṣphalāḥ phalinaś cāsan vipuṣpāḥ puṣpaśālinaḥ / śuṣkāḥ samagrapatrās te nagāś caiva madhusravāḥ
niṣ·pha·lāḥ pha·li·naś cā·san vi·puṣ·pāḥ puṣ·pa·śā·li·naḥ / śuṣ·kāḥ sa·mag·ra·pat·rās te na·gāś cai·va ma·dhus·ra·vāḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 113 43 verses
- 1
ayodhyāṃ tu samālokya cintayām āsa rāghavaḥ / cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat
a·yodh·yāṃ tu sa·mā·lok·ya cin·ta·yām ā·sa rā·gha·vaḥ / cin·ta·yit·vā ta·to dṛṣ·ṭiṃ vā·na·re·ṣu nya·pā·ta·yat
- 2
priyakāmaḥ priyaṃ rāmas tatas tvaritavikramam / uvāca dhīmāṃs tejasvī hanūmantaṃ plavaṃgamam
pri·ya·kā·maḥ pri·yaṃ rā·mas ta·tas tva·ri·ta·vik·ra·mam / u·vā·ca dhī·māṃs te·jas·vī ha·nū·man·taṃ pla·vaṃ·ga·mam
- 3
ayodhyāṃ tvarito gaccha kṣipraṃ tvaṃ plavagottama / jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire
a·yodh·yāṃ tva·ri·to gac·cha kṣip·raṃ tvaṃ pla·va·got·ta·ma / jā·nī·hi kac·cit ku·śa·lī ja·no nṛ·pa·ti·man·di·re
- 4
śṛṅgaverapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram / niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanān mama
śṛṅ·ga·ve·ra·pu·raṃ prāp·ya gu·haṃ ga·ha·na·go·ca·ram / ni·ṣā·dā·dhi·pa·tiṃ brū·hi ku·śa·laṃ va·ca·nān ma·ma
- 5
śrutvā tu māṃ kuśalinam arogaṃ vigatajvaram / bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā
śrut·vā tu māṃ ku·śa·li·nam a·ro·gaṃ vi·ga·taj·va·ram / bha·viṣ·ya·ti gu·haḥ prī·taḥ sa ma·māt·ma·sa·maḥ sa·khā
- 6
ayodhyāyāś ca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca / nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatir guhaḥ
a·yodh·yā·yāś ca te mār·gaṃ pra·vṛt·tiṃ bha·ra·tas·ya ca / ni·ve·da·yiṣ·ya·ti prī·to ni·ṣā·dā·dhi·pa·tir gu·haḥ
- 7
bharatas tu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanān mama / siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam
bha·ra·tas tu tva·yā vāc·yaḥ ku·śa·laṃ va·ca·nān ma·ma / sid·dhār·thaṃ śaṃ·sa māṃ tas·mai sa·bhār·yaṃ sa·ha·lak·ṣma·ṇam
- 8
haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā / sugrīveṇa ca saṃvādaṃ vālinaś ca vadhaṃ raṇe
ha·ra·ṇaṃ cā·pi vai·deh·yā rā·va·ṇe·na ba·lī·ya·sā / sug·rī·ve·ṇa ca saṃ·vā·daṃ vā·li·naś ca va·dhaṃ ra·ṇe
- 9
maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā / laṅghayitvā mahātoyam āpagāpatim avyayam
mai·thil·yan·ve·ṣa·ṇaṃ cai·va ya·thā cā·dhi·ga·tā tva·yā / laṅ·gha·yit·vā ma·hā·to·yam ā·pa·gā·pa·tim av·ya·yam
- 10
upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam / yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaś ca yathā hataḥ
u·pa·yā·naṃ sa·mud·ras·ya sā·ga·ras·ya ca dar·śa·nam / ya·thā ca kā·ri·taḥ se·tū rā·va·ṇaś ca ya·thā ha·taḥ
- 11
varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca / mahādevaprasādāc ca pitrā mama samāgamam
va·ra·dā·naṃ ma·hen·dre·ṇa brah·ma·ṇā va·ru·ṇe·na ca / ma·hā·de·vap·ra·sā·dāc ca pit·rā ma·ma sa·mā·ga·mam
- 12
jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ / upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaḥ
jit·vā śat·ru·ga·ṇān rā·maḥ prāp·ya cā·nut·ta·maṃ ya·śaḥ / u·pa·yā·ti sa·mṛd·dhār·thaḥ sa·ha mit·rair ma·hā·ba·laḥ
- 13
etac chrutvā yamākāraṃ bhajate bharatas tataḥ / sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yac cāpi māṃ prati
e·tac chrut·vā ya·mā·kā·raṃ bha·ja·te bha·ra·tas ta·taḥ / sa ca te ve·di·tav·yaḥ syāt sar·vaṃ yac cā·pi māṃ pra·ti
- 14
jñeyāḥ sarve ca vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca / tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca
jñe·yāḥ sar·ve ca vṛt·tān·tā bha·ra·tas·yeṅ·gi·tā·ni ca / tat·tve·na mu·kha·var·ṇe·na dṛṣ·ṭyā vyā·bhā·ṣa·ṇe·na ca
- 15
sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṃkulam / pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayen manaḥ
sar·va·kā·ma·sa·mṛd·dhaṃ hi has·tyaś·va·ra·tha·saṃ·ku·lam / pi·tṛ·pai·tā·ma·haṃ rāj·yaṃ kas·ya nā·var·ta·yen ma·naḥ
- 16
saṃgatyā bharataḥ śrīmān rājyenārthī svayaṃ bhavet / praśāstu vasudhāṃ sarvām akhilāṃ raghunandanaḥ
saṃ·gat·yā bha·ra·taḥ śrī·mān rāj·ye·nār·thī sva·yaṃ bha·vet / pra·śās·tu va·su·dhāṃ sar·vām a·khi·lāṃ ra·ghu·nan·da·naḥ
- 17
tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara / yāvan na dūraṃ yātāḥ smaḥ kṣipram āgantum arhasi
tas·ya bud·dhiṃ ca vij·ñā·ya vya·va·sā·yaṃ ca vā·na·ra / yā·van na dū·raṃ yā·tāḥ smaḥ kṣip·ram ā·gan·tum ar·ha·si
- 18
iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ / mānuṣaṃ dhārayan rūpam ayodhyāṃ tvarito yayau
i·ti pra·ti·sa·mā·diṣ·ṭo ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ / mā·nu·ṣaṃ dhā·ra·yan rū·pam a·yodh·yāṃ tva·ri·to ya·yau
- 19
laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham / gaṅgāyamunayor bhīmaṃ saṃnipātam atītya ca
laṅ·gha·yit·vā pi·tṛ·pa·thaṃ bhu·ja·gen·drā·la·yaṃ śu·bham / gaṅ·gā·ya·mu·na·yor bhī·maṃ saṃ·ni·pā·tam a·tīt·ya ca
- 20
śṛṅgaverapuraṃ prāpya guham āsādya vīryavān / sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanūmān idam abravīt
śṛṅ·ga·ve·ra·pu·raṃ prāp·ya gu·ham ā·sād·ya vīr·ya·vān / sa vā·cā śu·bha·yā hṛṣ·ṭo ha·nū·mān i·dam ab·ra·vīt
- 21
sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ / sasītaḥ saha saumitriḥ sa tvāṃ kuśalam abravīt
sa·khā tu ta·va kā·kut·stho rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ / sa·sī·taḥ sa·ha sau·mit·riḥ sa tvāṃ ku·śa·lam ab·ra·vīt
- 22
pañcamīm adya rajanīm uṣitvā vacanān muneḥ / bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasy adyaiva rāghavam
pañ·ca·mīm ad·ya ra·ja·nīm u·ṣit·vā va·ca·nān mu·neḥ / bha·rad·vā·jābh·ya·nuj·ñā·taṃ drak·ṣyasy ad·yai·va rā·gha·vam
- 23
evam uktvā mahātejāḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ / utpapāta mahāvego vegavān avicārayan
e·vam uk·tvā ma·hā·te·jāḥ saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ta·nū·ru·haḥ / ut·pa·pā·ta ma·hā·ve·go ve·ga·vān a·vi·cā·ra·yan
- 24
so 'paśyad rāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā / gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyad bhīmaṃ sālavanaṃ tathā
so 'paś·yad rā·ma·tīr·thaṃ ca na·dīṃ vā·lu·ki·nīṃ ta·thā / go·ma·tīṃ tāṃ ca so 'paś·yad bhī·maṃ sā·la·va·naṃ ta·thā
- 25
sa gatvā dūram adhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ / āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpajān
sa gat·vā dū·ram adh·vā·naṃ tva·ri·taḥ ka·pi·kuñ·ja·raḥ / ā·sa·sā·da dru·mān phul·lān nan·dig·rā·ma·sa·mī·pa·jān
- 26
krośamātre tv ayodhyāyāś cīrakṛṣṇājināmbaram / dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśam āśramavāsinam
kro·śa·māt·re tv a·yodh·yā·yāś cī·ra·kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·ram / da·dar·śa bha·ra·taṃ dī·naṃ kṛ·śam āś·ra·ma·vā·si·nam
- 27
jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam / phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam
ja·ṭi·laṃ ma·la·dig·dhāṅ·gaṃ bhrā·tṛv·ya·sa·na·kar·śi·tam / pha·la·mū·lā·śi·naṃ dān·taṃ tā·pa·saṃ dhar·ma·cā·ri·ṇam
- 28
samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasaṃ / niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasaṃ
sa·mun·na·ta·ja·ṭā·bhā·raṃ val·ka·lā·ji·na·vā·sa·saṃ / ni·ya·taṃ bhā·vi·tāt·mā·naṃ brah·mar·ṣi·sa·ma·te·ja·saṃ
- 29
pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasuṃdharām / caturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt
pā·du·ke te pu·ras·kṛt·ya śā·san·taṃ vai va·suṃ·dha·rām / ca·tur·var·ṇyas·ya lo·kas·ya trā·tā·raṃ sar·va·to bha·yāt
- 30
upasthitam amātyaiś ca śucibhiś ca purohitaiḥ / balamukhyaiś ca yuktaiś ca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ
u·pas·thi·tam a·māt·yaiś ca śu·ci·bhiś ca pu·ro·hi·taiḥ / ba·la·mukh·yaiś ca yuk·taiś ca kā·ṣā·yām·ba·ra·dhā·ri·bhiḥ
- 31
na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram / parimoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalāḥ
na hi te rā·ja·put·raṃ taṃ cī·ra·kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·ram / pa·ri·mok·tuṃ vya·vas·yan·ti pau·rā vai dhar·ma·vat·sa·lāḥ
- 32
taṃ dharmam iva dharmajñaṃ devavantam ivāparam / uvāca prāñjalir vākyaṃ hanūmān mārutātmajaḥ
taṃ dhar·mam i·va dhar·maj·ñaṃ de·va·van·tam i·vā·pa·ram / u·vā·ca prāñ·ja·lir vāk·yaṃ ha·nū·mān mā·ru·tāt·ma·jaḥ
- 33
vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam / anuśocasi kākutsthaṃ sa tvā kuśalam abravīt
va·san·taṃ daṇ·ḍa·kā·raṇ·ye yaṃ tvaṃ cī·ra·ja·ṭā·dha·ram / a·nu·śo·ca·si kā·kut·sthaṃ sa tvā ku·śa·lam ab·ra·vīt
- 34
priyam ākhyāmi te deva śokaṃ tyakṣyasi dāruṇam / asmin muhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṃgataḥ
pri·yam ākh·yā·mi te de·va śo·kaṃ tyak·ṣya·si dā·ru·ṇam / as·min mu·hūr·te bhrāt·rā tvaṃ rā·me·ṇa sa·ha saṃ·ga·taḥ
- 35
nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm / upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaiḥ
ni·hat·ya rā·va·ṇaṃ rā·maḥ pra·ti·labh·ya ca mai·thi·līm / u·pa·yā·ti sa·mṛd·dhār·thaḥ sa·ha mit·rair ma·hā·ba·laiḥ
- 36
lakṣmaṇaś ca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī / sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa śacī yathā
lak·ṣma·ṇaś ca ma·hā·te·jā vai·de·hī ca ya·śas·vi·nī / sī·tā sa·mag·rā rā·me·ṇa ma·hen·dre·ṇa śa·cī ya·thā
- 37
evam ukto hanumatā bharataḥ kaikayīsutaḥ / papāta sahasā hṛṣṭo harṣān mohaṃ jagāma ha
e·vam uk·to ha·nu·ma·tā bha·ra·taḥ kai·ka·yī·su·taḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā hṛṣ·ṭo har·ṣān mo·haṃ ja·gā·ma ha
- 38
tato muhūrtād utthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ / hanūmantam uvācedaṃ bharataḥ priyavādinam
ta·to mu·hūr·tād ut·thā·ya prat·yāś·vas·ya ca rā·gha·vaḥ / ha·nū·man·tam u·vā·ce·daṃ bha·ra·taḥ pri·ya·vā·di·nam
- 39
aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapim āliṅgya saṃbhramāt / siṣeca bharataḥ śrīmān vipulair aśrubindubhiḥ
a·śo·ka·jaiḥ prī·ti·ma·yaiḥ ka·pim ā·liṅ·gya saṃbh·ra·māt / si·ṣe·ca bha·ra·taḥ śrī·mān vi·pu·lair aś·ru·bin·du·bhiḥ
- 40
devo vā mānuṣo vā tvam anukrośād ihāgataḥ / priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam
de·vo vā mā·nu·ṣo vā tvam a·nuk·ro·śād i·hā·ga·taḥ / pri·yākh·yā·nas·ya te saum·ya da·dā·mi bru·va·taḥ pri·yam
- 41
gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param / sakuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāś ca ṣoḍaśa
ga·vāṃ śa·ta·sa·has·raṃ ca grā·mā·ṇāṃ ca śa·taṃ pa·ram / sa·kuṇ·ḍa·lāḥ śu·bhā·cā·rā bhār·yāḥ kan·yāś ca ṣo·ḍa·śa
- 42
hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ / sarvābharaṇasaṃpannā saṃpannāḥ kulajātibhiḥ
he·ma·var·ṇāḥ su·nā·so·rūḥ śa·śi·saum·yā·na·nāḥ stri·yaḥ / sar·vā·bha·ra·ṇa·saṃ·pan·nā saṃ·pan·nāḥ ku·la·jā·ti·bhiḥ
- 43
niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ kapipravīrasya tadādbhutopamam / praharṣito rāmadidṛkṣayābhavat punaś ca harṣād idam abravīd vacaḥ
ni·śam·ya rā·mā·ga·ma·naṃ nṛ·pāt·ma·jaḥ ka·pip·ra·vī·ras·ya ta·dād·bhu·to·pa·mam / pra·har·ṣi·to rā·ma·di·dṛk·ṣa·yā·bha·vat pu·naś ca har·ṣād i·dam ab·ra·vīd va·caḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 114 46 verses
- 1
bahūni nāma varṣāṇi gatasya sumahad vanam / śṛṇomy ahaṃ prītikaraṃ mama nāthasya kīrtanam
ba·hū·ni nā·ma var·ṣā·ṇi ga·tas·ya su·ma·had va·nam / śṛ·ṇomy a·haṃ prī·ti·ka·raṃ ma·ma nā·thas·ya kīr·ta·nam
- 2
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti me / eti jīvantam ānando naraṃ varṣaśatād api
kal·yā·ṇī ba·ta gā·the·yaṃ lau·ki·kī pra·ti·bhā·ti me / e·ti jī·van·tam ā·nan·do na·raṃ var·ṣa·śa·tād a·pi
- 3
rāghavasya harīṇāṃ ca katham āsīt samāgamaḥ / kasmin deśe kim āśritya tat tvam ākhyāhi pṛcchataḥ
rā·gha·vas·ya ha·rī·ṇāṃ ca ka·tham ā·sīt sa·mā·ga·maḥ / kas·min de·śe kim āś·rit·ya tat tvam ākh·yā·hi pṛc·cha·taḥ
- 4
sa pṛṣṭo rājaputreṇa bṛsyāṃ samupaveśitaḥ / ācacakṣe tataḥ sarvaṃ rāmasya caritaṃ vane
sa pṛṣ·ṭo rā·ja·put·re·ṇa bṛs·yāṃ sa·mu·pa·ve·śi·taḥ / ā·ca·cak·ṣe ta·taḥ sar·vaṃ rā·mas·ya ca·ri·taṃ va·ne
- 5
yathā pravrajito rāmo mātur datte vare tava / yathā ca putraśokena rājā daśaratho mṛtaḥ
ya·thā prav·ra·ji·to rā·mo mā·tur dat·te va·re ta·va / ya·thā ca put·ra·śo·ke·na rā·jā da·śa·ra·tho mṛ·taḥ
- 6
yathā dūtais tvam ānītas tūrṇaṃ rājagṛhāt prabho / tvayāyodhyāṃ praviṣṭena yathā rājyaṃ na cepsitam
ya·thā dū·tais tvam ā·nī·tas tūr·ṇaṃ rā·ja·gṛ·hāt pra·bho / tva·yā·yodh·yāṃ pra·viṣ·ṭe·na ya·thā rāj·yaṃ na cep·si·tam
- 7
citrakūṭaṃ giriṃ gatvā rājyenāmitrakarśanaḥ / nimantritas tvayā bhrātā dharmam ācaritā satām
cit·ra·kū·ṭaṃ gi·riṃ gat·vā rāj·ye·nā·mit·ra·kar·śa·naḥ / ni·man·tri·tas tva·yā bhrā·tā dhar·mam ā·ca·ri·tā sa·tām
- 8
sthitena rājño vacane yathā rājyaṃ visarjitam / āryasya pāduke gṛhya yathāsi punar āgataḥ
sthi·te·na rāj·ño va·ca·ne ya·thā rāj·yaṃ vi·sar·ji·tam / ār·yas·ya pā·du·ke gṛh·ya ya·thā·si pu·nar ā·ga·taḥ
- 9
sarvam etan mahābāho yathāvad viditaṃ tava / tvayi pratiprayāte tu yad vṛttaṃ tan nibodha me
sar·vam e·tan ma·hā·bā·ho ya·thā·vad vi·di·taṃ ta·va / tva·yi pra·tip·ra·yā·te tu yad vṛt·taṃ tan ni·bo·dha me
- 10
apayāte tvayi tadā samudbhrāntamṛgadvijam / praviveśātha vijanaṃ sumahad daṇḍakāvanam
a·pa·yā·te tva·yi ta·dā sa·mud·bhrān·ta·mṛ·gad·vi·jam / pra·vi·ve·śā·tha vi·ja·naṃ su·ma·had daṇ·ḍa·kā·va·nam
- 11
teṣāṃ purastād balavān gacchatāṃ gahane vane / vinadan sumahānādaṃ virādhaḥ pratyadṛśyata
te·ṣāṃ pu·ras·tād ba·la·vān gac·cha·tāṃ ga·ha·ne va·ne / vi·na·dan su·ma·hā·nā·daṃ vi·rā·dhaḥ prat·ya·dṛś·ya·ta
- 12
tam utkṣipya mahānādam ūrdhvabāhum adhomukham / nikhāte prakṣipanti sma nadantam iva kuñjaram
tam ut·kṣip·ya ma·hā·nā·dam ūr·dhva·bā·hum a·dho·mu·kham / ni·khā·te prak·ṣi·pan·ti sma na·dan·tam i·va kuñ·ja·ram
- 13
tat kṛtvā duṣkaraṃ karma bhrātarau rāmalakṣmaṇau / sāyāhne śarabhaṅgasya ramyam āśramam īyatuḥ
tat kṛt·vā duṣ·ka·raṃ kar·ma bhrā·ta·rau rā·ma·lak·ṣma·ṇau / sā·yāh·ne śa·ra·bhaṅ·gas·ya ram·yam āś·ra·mam ī·ya·tuḥ
- 14
śarabhaṅge divaṃ prāpte rāmaḥ satyaparākramaḥ / abhivādya munīn sarvāñ janasthānam upāgamat
śa·ra·bhaṅ·ge di·vaṃ prāp·te rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ / a·bhi·vād·ya mu·nīn sar·vāñ ja·nas·thā·nam u·pā·ga·mat
- 15
caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām / hatāni vasatā tatra rāghaveṇa mahātmanā
ca·tur·da·śa·sa·has·rā·ṇi rak·ṣa·sāṃ bhī·ma·kar·ma·ṇām / ha·tā·ni va·sa·tā tat·ra rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā
- 16
tataḥ paścāc chūrpaṇakhā rāmapārśvam upāgatā / tato rāmeṇa saṃdiṣṭo lakṣmaṇaḥ sahasotthitaḥ
ta·taḥ paś·cāc chūr·pa·ṇa·khā rā·ma·pār·śvam u·pā·ga·tā / ta·to rā·me·ṇa saṃ·diṣ·ṭo lak·ṣma·ṇaḥ sa·ha·sot·thi·taḥ
- 17
pragṛhya khaḍgaṃ ciccheda karṇanāse mahābalaḥ / tatas tenārditā bālā rāvaṇaṃ samupāgatā
pra·gṛh·ya khaḍ·gaṃ cic·che·da kar·ṇa·nā·se ma·hā·ba·laḥ / ta·tas te·nār·di·tā bā·lā rā·va·ṇaṃ sa·mu·pā·ga·tā
- 18
rāvaṇānucaro ghoro mārīco nāma rākṣasaḥ / lobhayām āsa vaidehīṃ bhūtvā ratnamayo mṛgaḥ
rā·va·ṇā·nu·ca·ro gho·ro mā·rī·co nā·ma rāk·ṣa·saḥ / lo·bha·yām ā·sa vai·de·hīṃ bhūt·vā rat·na·ma·yo mṛ·gaḥ
- 19
sā rāmam abravīd dṛṣṭvā vaidehī gṛhyatām iti / aho manoharaḥ kānta āśrame no bhaviṣyati
sā rā·mam ab·ra·vīd dṛṣ·ṭvā vai·de·hī gṛh·ya·tām i·ti / a·ho ma·no·ha·raḥ kān·ta āś·ra·me no bha·viṣ·ya·ti
- 20
tato rāmo dhanuṣpāṇir dhāvantam anudhāvati / sa taṃ jaghāna dhāvantaṃ śareṇānataparvaṇā
ta·to rā·mo dha·nuṣ·pā·ṇir dhā·van·tam a·nu·dhā·va·ti / sa taṃ ja·ghā·na dhā·van·taṃ śa·re·ṇā·na·ta·par·va·ṇā
- 21
atha saumyā daśagrīvo mṛgaṃ yāte tu rāghave / lakṣmaṇe cāpi niṣkrānte praviveśāśramaṃ tadā / jagrāha tarasā sītāṃ grahaḥ khe rohiṇīm iva
a·tha saum·yā da·śag·rī·vo mṛ·gaṃ yā·te tu rā·gha·ve / lak·ṣma·ṇe cā·pi niṣ·krān·te pra·vi·ve·śāś·ra·maṃ ta·dā / jag·rā·ha ta·ra·sā sī·tāṃ gra·haḥ khe ro·hi·ṇīm i·va
- 22
trātukāmaṃ tato yuddhe hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam / pragṛhya sītāṃ sahasā jagāmāśu sa rāvaṇaḥ
trā·tu·kā·maṃ ta·to yud·dhe hat·vā gṛdh·raṃ ja·ṭā·yu·ṣam / pra·gṛh·ya sī·tāṃ sa·ha·sā ja·gā·mā·śu sa rā·va·ṇaḥ
- 23
tatas tv adbhutasaṃkāśāḥ sthitāḥ parvatamūrdhani / sītāṃ gṛhītvā gacchantaṃ vānarāḥ parvatopamāḥ / dadṛśur vismitās tatra rāvaṇaṃ rākṣasādhipam
ta·tas tv ad·bhu·ta·saṃ·kā·śāḥ sthi·tāḥ par·va·ta·mūr·dha·ni / sī·tāṃ gṛ·hīt·vā gac·chan·taṃ vā·na·rāḥ par·va·to·pa·māḥ / da·dṛ·śur vis·mi·tās tat·ra rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam
- 24
praviverśa tadā laṅkāṃ rāvaṇo lokarāvaṇaḥ
pra·vi·ver·śa ta·dā laṅ·kāṃ rā·va·ṇo lo·ka·rā·va·ṇaḥ
- 25
tāṃ suvarṇaparikrānte śubhe mahati veśmani / praveśya maithilīṃ vākyaiḥ sāntvayām āsa rāvaṇaḥ
tāṃ su·var·ṇa·pa·rik·rān·te śu·bhe ma·ha·ti veś·ma·ni / pra·veś·ya mai·thi·līṃ vāk·yaiḥ sān·tva·yām ā·sa rā·va·ṇaḥ
- 26
nivartamānaḥ kākutstho dṛṣṭvā gṛdhraṃ pravivyathe
ni·var·ta·mā·naḥ kā·kut·stho dṛṣ·ṭvā gṛdh·raṃ pra·viv·ya·the
- 27
gṛdhraṃ hataṃ tadā dagdhvā rāmaḥ priyasakhaṃ pituḥ / godāvarīm anucaran vanoddeśāṃś ca puṣpitān / āsedatur mahāraṇye kabandhaṃ nāma rākṣasaṃ
gṛdh·raṃ ha·taṃ ta·dā dag·dhvā rā·maḥ pri·ya·sa·khaṃ pi·tuḥ / go·dā·va·rīm a·nu·ca·ran va·nod·de·śāṃś ca puṣ·pi·tān / ā·se·da·tur ma·hā·raṇ·ye ka·ban·dhaṃ nā·ma rāk·ṣa·saṃ
- 28
tataḥ kabandhavacanād rāmaḥ satyaparākramaḥ / ṛśyamūkaṃ giriṃ gatvā sugrīveṇa samāgataḥ
ta·taḥ ka·ban·dha·va·ca·nād rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ / ṛś·ya·mū·kaṃ gi·riṃ gat·vā sug·rī·ve·ṇa sa·mā·ga·taḥ
- 29
tayoḥ samāgamaḥ pūrvaṃ prītyā hārdo vyajāyata / itaretara saṃvādāt pragāḍhaḥ praṇayas tayoḥ
ta·yoḥ sa·mā·ga·maḥ pūr·vaṃ prīt·yā hār·do vya·jā·ya·ta / i·ta·re·ta·ra saṃ·vā·dāt pra·gā·ḍhaḥ pra·ṇa·yas ta·yoḥ
- 30
rāmaḥ svabāhuvīryeṇa svarājyaṃ pratyapādayat / vālinaṃ samare hatvā mahākāyaṃ mahābalam
rā·maḥ sva·bā·hu·vīr·ye·ṇa sva·rāj·yaṃ prat·ya·pā·da·yat / vā·li·naṃ sa·ma·re hat·vā ma·hā·kā·yaṃ ma·hā·ba·lam
- 31
sugrīvaḥ sthāpito rājye sahitaḥ sarvavānaraiḥ / rāmāya pratijānīte rājaputryās tu mārgaṇam
sug·rī·vaḥ sthā·pi·to rāj·ye sa·hi·taḥ sar·va·vā·na·raiḥ / rā·mā·ya pra·ti·jā·nī·te rā·ja·put·ryās tu mār·ga·ṇam
- 32
ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahātmanā / daśakoṭyaḥ plavaṃgānāṃ sarvāḥ prasthāpitā diśaḥ
ā·diṣ·ṭā vā·na·ren·dre·ṇa sug·rī·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / da·śa·koṭ·yaḥ pla·vaṃ·gā·nāṃ sar·vāḥ pras·thā·pi·tā di·śaḥ
- 33
teṣāṃ no vipranaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame / bhṛśaṃ śokābhitaptānāṃ mahān kālo 'tyavartata
te·ṣāṃ no vip·ra·naṣ·ṭā·nāṃ vin·dhye par·va·ta·sat·ta·me / bhṛ·śaṃ śo·kā·bhi·tap·tā·nāṃ ma·hān kā·lo 'tya·var·ta·ta
- 34
bhrātā tu gṛdhrarājasya saṃpātir nāma vīryavān / samākhyāti sma vasatiṃ sītāyā rāvaṇālaye
bhrā·tā tu gṛdh·ra·rā·jas·ya saṃ·pā·tir nā·ma vīr·ya·vān / sa·mākh·yā·ti sma va·sa·tiṃ sī·tā·yā rā·va·ṇā·la·ye
- 35
so 'haṃ duḥkhaparītānāṃ duḥkhaṃ tajjñātināṃ nudan / ātmavīryaṃ samāsthāya yojanānāṃ śataṃ plutaḥ
so 'haṃ duḥ·kha·pa·rī·tā·nāṃ duḥ·khaṃ taj·jñā·ti·nāṃ nu·dan / āt·ma·vīr·yaṃ sa·mās·thā·ya yo·ja·nā·nāṃ śa·taṃ plu·taḥ
- 36
tatrāham ekām adrākṣam aśokavanikāṃ gatām / kauśeyavastrāṃ malināṃ nirānandāṃ dṛḍhavratām
tat·rā·ham e·kām ad·rāk·ṣam a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām / kau·śe·ya·vas·trāṃ ma·li·nāṃ ni·rā·nan·dāṃ dṛ·ḍhav·ra·tām
- 37
tayā sametya vidhivat pṛṣṭvā sarvam aninditām / abhijñānaṃ maṇiṃ labdhvā caritārtho 'ham āgataḥ
ta·yā sa·met·ya vi·dhi·vat pṛṣ·ṭvā sar·vam a·nin·di·tām / a·bhij·ñā·naṃ ma·ṇiṃ lab·dhvā ca·ri·tār·tho 'ham ā·ga·taḥ
- 38
mayā ca punar āgamya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / abhijñānaṃ mayā dattam arciṣmān sa mahāmaṇiḥ
ma·yā ca pu·nar ā·gam·ya rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / a·bhij·ñā·naṃ ma·yā dat·tam ar·ciṣ·mān sa ma·hā·ma·ṇiḥ
- 39
śrutvā tāṃ maithilīṃ hṛṣṭas tv āśaśaṃse sa jīvitam / jīvitāntam anuprāptaḥ pītvāmṛtam ivāturaḥ
śrut·vā tāṃ mai·thi·līṃ hṛṣ·ṭas tv ā·śa·śaṃ·se sa jī·vi·tam / jī·vi·tān·tam a·nup·rāp·taḥ pīt·vā·mṛ·tam i·vā·tu·raḥ
- 40
udyojayiṣyann udyogaṃ dadhre laṅkāvadhe manaḥ / jighāṃsur iva lokāṃs te sarvāṃl lokān vibhāvasuḥ
ud·yo·ja·yiṣ·yann ud·yo·gaṃ dadh·re laṅ·kā·va·dhe ma·naḥ / ji·ghāṃ·sur i·va lo·kāṃs te sar·vāṃl lo·kān vi·bhā·va·suḥ
- 41
tataḥ samudram āsādya nalaṃ setum akārayat / atarat kapivīrāṇāṃ vāhinī tena setunā
ta·taḥ sa·mud·ram ā·sād·ya na·laṃ se·tum a·kā·ra·yat / a·ta·rat ka·pi·vī·rā·ṇāṃ vā·hi·nī te·na se·tu·nā
- 42
prahastam avadhīn nīlaḥ kumbhakarṇaṃ tu rāghavaḥ / lakṣmaṇo rāvaṇasutaṃ svayaṃ rāmas tu rāvaṇam
pra·has·tam a·va·dhīn nī·laḥ kum·bha·kar·ṇaṃ tu rā·gha·vaḥ / lak·ṣma·ṇo rā·va·ṇa·su·taṃ sva·yaṃ rā·mas tu rā·va·ṇam
- 43
sa śakreṇa samāgamya yamena varuṇena ca / surarṣibhiś ca kākutstho varāṃl lebhe paraṃtapaḥ
sa śak·re·ṇa sa·mā·gam·ya ya·me·na va·ru·ṇe·na ca / su·rar·ṣi·bhiś ca kā·kut·stho va·rāṃl le·bhe pa·raṃ·ta·paḥ
- 44
sa tu dattavaraḥ prītyā vānaraiś ca samāgataḥ / puṣpakeṇa vimānena kiṣkindhām abhyupāgamat
sa tu dat·ta·va·raḥ prīt·yā vā·na·raiś ca sa·mā·ga·taḥ / puṣ·pa·ke·ṇa vi·mā·ne·na kiṣ·kin·dhām abh·yu·pā·ga·mat
- 45
taṃ gaṅgāṃ punar āsādya vasantaṃ munisaṃnidhau / avighnaṃ puṣyayogena śvo rāmaṃ draṣṭum arhasi
taṃ gaṅ·gāṃ pu·nar ā·sād·ya va·san·taṃ mu·ni·saṃ·ni·dhau / a·vigh·naṃ puṣ·ya·yo·ge·na śvo rā·maṃ draṣ·ṭum ar·ha·si
- 46
tataḥ sa satyaṃ hanumadvaco mahan niśamya hṛṣṭo bharataḥ kṛtāñjaliḥ / uvāca vāṇīṃ manasaḥ praharṣiṇī cirasya pūrṇaḥ khalu me manorathaḥ
ta·taḥ sa sat·yaṃ ha·nu·mad·va·co ma·han ni·śam·ya hṛṣ·ṭo bha·ra·taḥ kṛ·tāñ·ja·liḥ / u·vā·ca vā·ṇīṃ ma·na·saḥ pra·har·ṣi·ṇī ci·ras·ya pūr·ṇaḥ kha·lu me ma·no·ra·thaḥ
Yuddhakāṇḍa · sarga 115 51 verses
- 1
śrutvā tu param ānandaṃ bharataḥ satyavikramaḥ / hṛṣṭam ājñāpayām āsa śatrughnaṃ paravīrahā
śrut·vā tu pa·ram ā·nan·daṃ bha·ra·taḥ sat·ya·vik·ra·maḥ / hṛṣ·ṭam āj·ñā·pa·yām ā·sa śat·rugh·naṃ pa·ra·vī·ra·hā
- 2
daivatāni ca sarvāṇi caityāni nagarasya ca / sugandhamālyair vāditrair arcantu śucayo narāḥ
dai·va·tā·ni ca sar·vā·ṇi cait·yā·ni na·ga·ras·ya ca / su·gan·dha·māl·yair vā·dit·rair ar·can·tu śu·ca·yo na·rāḥ
- 3
rājadārās tathāmātyāḥ sainyāḥ senāgaṇāṅganāḥ / abhiniryāntu rāmasya draṣṭuṃ śaśinibhaṃ mukham
rā·ja·dā·rās ta·thā·māt·yāḥ sain·yāḥ se·nā·ga·ṇāṅ·ga·nāḥ / a·bhi·nir·yān·tu rā·mas·ya draṣ·ṭuṃ śa·śi·ni·bhaṃ mu·kham
- 4
bharatasya vacaḥ śrutvā śatrughnaḥ paravīrahā / viṣṭīr anekasāhasrīś codayām āsa vīryavān
bha·ra·tas·ya va·caḥ śrut·vā śat·rugh·naḥ pa·ra·vī·ra·hā / viṣ·ṭīr a·ne·ka·sā·has·rīś co·da·yām ā·sa vīr·ya·vān
- 5
samīkuruta nimnāni viṣamāṇi samāni ca / sthānāni ca nirasyantāṃ nandigrāmād itaḥ param
sa·mī·ku·ru·ta nim·nā·ni vi·ṣa·mā·ṇi sa·mā·ni ca / sthā·nā·ni ca ni·ras·yan·tāṃ nan·dig·rā·mād i·taḥ pa·ram
- 6
siñcantu pṛthivīṃ kṛtsnāṃ himaśītena vāriṇā / tato 'bhyavakiraṃs tv anye lājaiḥ puṣpaiś ca sarvataḥ
siñ·can·tu pṛ·thi·vīṃ kṛt·snāṃ hi·ma·śī·te·na vā·ri·ṇā / ta·to 'bhya·va·ki·raṃs tv an·ye lā·jaiḥ puṣ·paiś ca sar·va·taḥ
- 7
samucchritapatākās tu rathyāḥ puravarottame / śobhayantu ca veśmāni sūryasyodayanaṃ prati
sa·muc·chri·ta·pa·tā·kās tu rath·yāḥ pu·ra·va·rot·ta·me / śo·bha·yan·tu ca veś·mā·ni sūr·yas·yo·da·ya·naṃ pra·ti
- 8
sragdāmamuktapuṣpaiś ca sugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ / rājamārgam asaṃbādhaṃ kirantu śataśo narāḥ
srag·dā·ma·muk·ta·puṣ·paiś ca su·gan·dhaiḥ pañ·ca·var·ṇa·kaiḥ / rā·ja·mār·gam a·saṃ·bā·dhaṃ ki·ran·tu śa·ta·śo na·rāḥ
- 9
mattair nāgasahasraiś ca śātakumbhavibhūṣitaḥ / apare hemakakṣyābhiḥ sagajābhiḥ kareṇubhiḥ / niryayus tvarayā yuktā rathaiś ca sumahārathāḥ
mat·tair nā·ga·sa·has·raiś ca śā·ta·kum·bha·vi·bhū·ṣi·taḥ / a·pa·re he·ma·kak·ṣyā·bhiḥ sa·ga·jā·bhiḥ ka·re·ṇu·bhiḥ / nir·ya·yus tva·ra·yā yuk·tā ra·thaiś ca su·ma·hā·ra·thāḥ
- 10
tato yānāny upārūḍhāḥ sarvā daśarathastriyaḥ / kausalyāṃ pramukhe kṛtvā sumitrāṃ cāpi niryayuḥ
ta·to yā·nāny u·pā·rū·ḍhāḥ sar·vā da·śa·ra·thas·tri·yaḥ / kau·sal·yāṃ pra·mu·khe kṛt·vā su·mit·rāṃ cā·pi nir·ya·yuḥ
- 11
aśvānāṃ khuraśabdena rathanemisvanena ca / śaṅkhadundubhinādena saṃcacāleva medinī
aś·vā·nāṃ khu·ra·śab·de·na ra·tha·ne·mis·va·ne·na ca / śaṅ·kha·dun·du·bhi·nā·de·na saṃ·ca·cā·le·va me·di·nī
- 12
kṛtsnaṃ ca nagaraṃ tat tu nandigrāmam upāgamat / dvijātimukhyair dharmātmā śreṇīmukhyaiḥ sanaigamaiḥ
kṛt·snaṃ ca na·ga·raṃ tat tu nan·dig·rā·mam u·pā·ga·mat / dvi·jā·ti·mukh·yair dhar·māt·mā śre·ṇī·mukh·yaiḥ sa·nai·ga·maiḥ
- 13
mālyamodaka hastaiś ca mantribhir bharato vṛtaḥ / śaṅkhabherīninādaiś ca bandibhiś cābhivanditaḥ
māl·ya·mo·da·ka has·taiś ca man·tri·bhir bha·ra·to vṛ·taḥ / śaṅ·kha·bhe·rī·ni·nā·daiś ca ban·di·bhiś cā·bhi·van·di·taḥ
- 14
āryapādau gṛhītvā tu śirasā dharmakovidaḥ / pāṇḍuraṃ chatram ādāya śuklamālyopaśobhitam
ār·ya·pā·dau gṛ·hīt·vā tu śi·ra·sā dhar·ma·ko·vi·daḥ / pāṇ·ḍu·raṃ chat·ram ā·dā·ya śuk·la·māl·yo·pa·śo·bhi·tam
- 15
śukle ca vālavyajane rājārhe hemabhūṣite / upavāsakṛśo dīnaś cīrakṛṣṇājināmbaraḥ
śuk·le ca vā·lav·ya·ja·ne rā·jār·he he·ma·bhū·ṣi·te / u·pa·vā·sa·kṛ·śo dī·naś cī·ra·kṛṣ·ṇā·ji·nām·ba·raḥ
- 16
bhrātur āgamanaṃ śrutvā tat pūrvaṃ harṣam āgataḥ / pratyudyayau tadā rāmaṃ mahātmā sacivaiḥ saha
bhrā·tur ā·ga·ma·naṃ śrut·vā tat pūr·vaṃ har·ṣam ā·ga·taḥ / prat·yud·ya·yau ta·dā rā·maṃ ma·hāt·mā sa·ci·vaiḥ sa·ha
- 17
samīkṣya bharato vākyam uvāca pavanātmajam / kaccin na khalu kāpeyī sevyate calacittatā / na hi paśyāmi kākutsthaṃ rāmam āryaṃ paraṃtapam
sa·mīk·ṣya bha·ra·to vāk·yam u·vā·ca pa·va·nāt·ma·jam / kac·cin na kha·lu kā·pe·yī sev·ya·te ca·la·cit·ta·tā / na hi paś·yā·mi kā·kut·sthaṃ rā·mam ār·yaṃ pa·raṃ·ta·pam
- 18
athaivam ukte vacane hanūmān idam abravīt / arthaṃ vijñāpayann eva bharataṃ satyavikramam
a·thai·vam uk·te va·ca·ne ha·nū·mān i·dam ab·ra·vīt / ar·thaṃ vij·ñā·pa·yann e·va bha·ra·taṃ sat·ya·vik·ra·mam
- 19
sadā phalān kusumitān vṛkṣān prāpya madhusravān / bharadvājaprasādena mattabhramaranāditān
sa·dā pha·lān ku·su·mi·tān vṛk·ṣān prāp·ya ma·dhus·ra·vān / bha·rad·vā·jap·ra·sā·de·na mat·tabh·ra·ma·ra·nā·di·tān
- 20
tasya caiṣa varo datto vāsavena paraṃtapa / sasainyasya tadātithyaṃ kṛtaṃ sarvaguṇānvitam
tas·ya cai·ṣa va·ro dat·to vā·sa·ve·na pa·raṃ·ta·pa / sa·sain·yas·ya ta·dā·tith·yaṃ kṛ·taṃ sar·va·gu·ṇān·vi·tam
- 21
nisvanaḥ śrūyate bhīmaḥ prahṛṣṭānāṃ vanaukasām / manye vānarasenā sā nadīṃ tarati gomatīm
nis·va·naḥ śrū·ya·te bhī·maḥ pra·hṛṣ·ṭā·nāṃ va·nau·ka·sām / man·ye vā·na·ra·se·nā sā na·dīṃ ta·ra·ti go·ma·tīm
- 22
rajovarṣaṃ samudbhūtaṃ paśya vālukinīṃ prati / manye sālavanaṃ ramyaṃ lolayanti plavaṃgamāḥ
ra·jo·var·ṣaṃ sa·mud·bhū·taṃ paś·ya vā·lu·ki·nīṃ pra·ti / man·ye sā·la·va·naṃ ram·yaṃ lo·la·yan·ti pla·vaṃ·ga·māḥ
- 23
tad etad dṛśyate dūrād vimalaṃ candrasaṃnibham / vimānaṃ puṣpakaṃ divyaṃ manasā brahmanirmitam
tad e·tad dṛś·ya·te dū·rād vi·ma·laṃ can·dra·saṃ·ni·bham / vi·mā·naṃ puṣ·pa·kaṃ div·yaṃ ma·na·sā brah·ma·nir·mi·tam
- 24
rāvaṇaṃ bāndhavaiḥ sārdhaṃ hatvā labdhaṃ mahātmanā / dhanadasya prasādena divyam etan manojavam
rā·va·ṇaṃ bān·dha·vaiḥ sār·dhaṃ hat·vā lab·dhaṃ ma·hāt·ma·nā / dha·na·das·ya pra·sā·de·na div·yam e·tan ma·no·ja·vam
- 25
etasmin bhrātarau vīrau vaidehyā saha rāghavau / sugrīvaś ca mahātejā rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ
e·tas·min bhrā·ta·rau vī·rau vai·deh·yā sa·ha rā·gha·vau / sug·rī·vaś ca ma·hā·te·jā rāk·ṣa·sen·dro vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 26
tato harṣasamudbhūto nisvano divam aspṛśat / strībālayuvavṛddhānāṃ rāmo 'yam iti kīrtitaḥ
ta·to har·ṣa·sa·mud·bhū·to nis·va·no di·vam as·pṛ·śat / strī·bā·la·yu·va·vṛd·dhā·nāṃ rā·mo 'yam i·ti kīr·ti·taḥ
- 27
rathakuñjaravājibhyas te 'vatīrya mahīṃ gatāḥ / dadṛśus taṃ vimānasthaṃ narāḥ somam ivāmbare
ra·tha·kuñ·ja·ra·vā·jibh·yas te 'va·tīr·ya ma·hīṃ ga·tāḥ / da·dṛ·śus taṃ vi·mā·nas·thaṃ na·rāḥ so·mam i·vām·ba·re
- 28
prāñjalir bharato bhūtvā prahṛṣṭo rāghavonmukhaḥ / svāgatena yathārthena tato rāmam apūjayat
prāñ·ja·lir bha·ra·to bhūt·vā pra·hṛṣ·ṭo rā·gha·von·mu·khaḥ / svā·ga·te·na ya·thār·the·na ta·to rā·mam a·pū·ja·yat
- 29
manasā brahmaṇā sṛṣṭe vimāne lakṣmaṇāgrajaḥ / rarāja pṛthudīrghākṣo vajrapāṇir ivāparaḥ
ma·na·sā brah·ma·ṇā sṛṣ·ṭe vi·mā·ne lak·ṣma·ṇāg·ra·jaḥ / ra·rā·ja pṛ·thu·dīr·ghāk·ṣo vaj·ra·pā·ṇir i·vā·pa·raḥ
- 30
tato vimānāgragataṃ bharato bhrātaraṃ tadā / vavande praṇato rāmaṃ merustham iva bhāskaram
ta·to vi·mā·nāg·ra·ga·taṃ bha·ra·to bhrā·ta·raṃ ta·dā / va·van·de pra·ṇa·to rā·maṃ me·rus·tham i·va bhās·ka·ram
- 31
āropito vimānaṃ tad bharataḥ satyavikramaḥ / rāmam āsādya muditaḥ punar evābhyavādayat
ā·ro·pi·to vi·mā·naṃ tad bha·ra·taḥ sat·ya·vik·ra·maḥ / rā·mam ā·sād·ya mu·di·taḥ pu·nar e·vābh·ya·vā·da·yat
- 32
taṃ samutthāpya kākutsthaś cirasyākṣipathaṃ gatam / aṅke bharatam āropya muditaḥ pariṣaṣvaje
taṃ sa·mut·thāp·ya kā·kut·sthaś ci·ras·yāk·ṣi·pa·thaṃ ga·tam / aṅ·ke bha·ra·tam ā·rop·ya mu·di·taḥ pa·ri·ṣaṣ·va·je
- 33
tato lakṣmaṇam āsādya vaidehīṃ ca paraṃtapaḥ / abhyavādayata prīto bharato nāma cābravīt
ta·to lak·ṣma·ṇam ā·sād·ya vai·de·hīṃ ca pa·raṃ·ta·paḥ / abh·ya·vā·da·ya·ta prī·to bha·ra·to nā·ma cāb·ra·vīt
- 34
sugrīvaṃ kaikayī putro jāmbavantaṃ tathāṅgadam / maindaṃ ca dvividaṃ nīlam ṛṣabhaṃ caiva sasvaje
sug·rī·vaṃ kai·ka·yī put·ro jām·ba·van·taṃ ta·thāṅ·ga·dam / main·daṃ ca dvi·vi·daṃ nī·lam ṛ·ṣa·bhaṃ cai·va sas·va·je
- 35
te kṛtvā mānuṣaṃ rūpaṃ vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ / kuśalaṃ paryapṛcchanta prahṛṣṭā bharataṃ tadā
te kṛt·vā mā·nu·ṣaṃ rū·paṃ vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / ku·śa·laṃ par·ya·pṛc·chan·ta pra·hṛṣ·ṭā bha·ra·taṃ ta·dā
- 36
vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥ sāntvayan vākyam abravīt / diṣṭyā tvayā sahāyena kṛtaṃ karma suduṣkaram
vi·bhī·ṣa·ṇaṃ ca bha·ra·taḥ sān·tva·yan vāk·yam ab·ra·vīt / diṣ·ṭyā tva·yā sa·hā·ye·na kṛ·taṃ kar·ma su·duṣ·ka·ram
- 37
śatrughnaś ca tadā rāmam abhivādya salakṣmaṇam / sītāyāś caraṇau paścād vavande vinayānvitaḥ
śat·rugh·naś ca ta·dā rā·mam a·bhi·vād·ya sa·lak·ṣma·ṇam / sī·tā·yāś ca·ra·ṇau paś·cād va·van·de vi·na·yān·vi·taḥ
- 38
rāmo mātaram āsādya viṣaṇṇaṃ śokakarśitām / jagrāha praṇataḥ pādau mano mātuḥ prasādayan
rā·mo mā·ta·ram ā·sād·ya vi·ṣaṇ·ṇaṃ śo·ka·kar·śi·tām / jag·rā·ha pra·ṇa·taḥ pā·dau ma·no mā·tuḥ pra·sā·da·yan
- 39
abhivādya sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm / sa mātṝś ca tadā sarvāḥ purohitam upāgamat
a·bhi·vād·ya su·mit·rāṃ ca kai·ke·yīṃ ca ya·śas·vi·nīm / sa mā·tṝś ca ta·dā sar·vāḥ pu·ro·hi·tam u·pā·ga·mat
- 40
svāgataṃ te mahābāho kausalyānandavardhana / iti prāñjalayaḥ sarve nāgarā rāmam abruvan
svā·ga·taṃ te ma·hā·bā·ho kau·sal·yā·nan·da·var·dha·na / i·ti prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve nā·ga·rā rā·mam ab·ru·van
- 41
tany añjalisahasrāṇi pragṛhītāni nāgaraiḥ / ākośānīva padmāni dadarśa bharatāgrajaḥ
tany añ·ja·li·sa·has·rā·ṇi pra·gṛ·hī·tā·ni nā·ga·raiḥ / ā·ko·śā·nī·va pad·mā·ni da·dar·śa bha·ra·tāg·ra·jaḥ
- 42
pāduke te tu rāmasya gṛhītvā bharataḥ svayam / caraṇābhyāṃ narendrasya yojayām āsa dharmavit
pā·du·ke te tu rā·mas·ya gṛ·hīt·vā bha·ra·taḥ sva·yam / ca·ra·ṇābh·yāṃ na·ren·dras·ya yo·ja·yām ā·sa dhar·ma·vit
- 43
abravīc ca tadā rāmaṃ bharataḥ sa kṛtāñjaliḥ / etat te rakṣitaṃ rājan rājyaṃ niryātitaṃ mayā
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·maṃ bha·ra·taḥ sa kṛ·tāñ·ja·liḥ / e·tat te rak·ṣi·taṃ rā·jan rāj·yaṃ nir·yā·ti·taṃ ma·yā
- 44
adya janma kṛtārthaṃ me saṃvṛttaś ca manorathaḥ / yas tvāṃ paśyāmi rājānam ayodhyāṃ punar āgatam
ad·ya jan·ma kṛ·tār·thaṃ me saṃ·vṛt·taś ca ma·no·ra·thaḥ / yas tvāṃ paś·yā·mi rā·jā·nam a·yodh·yāṃ pu·nar ā·ga·tam
- 45
avekṣatāṃ bhavān kośaṃ koṣṭhāgāraṃ puraṃ balam / bhavatas tejasā sarvaṃ kṛtaṃ daśaguṇaṃ mayā
a·vek·ṣa·tāṃ bha·vān ko·śaṃ koṣ·ṭhā·gā·raṃ pu·raṃ ba·lam / bha·va·tas te·ja·sā sar·vaṃ kṛ·taṃ da·śa·gu·ṇaṃ ma·yā
- 46
tathā bruvāṇaṃ bharataṃ dṛṣṭvā taṃ bhrātṛvatsalam / mumucur vānarā bāṣpaṃ rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ
ta·thā bru·vā·ṇaṃ bha·ra·taṃ dṛṣ·ṭvā taṃ bhrā·tṛ·vat·sa·lam / mu·mu·cur vā·na·rā bāṣ·paṃ rāk·ṣa·saś ca vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 47
tataḥ praharṣād bharatam aṅkam āropya rāghavaḥ / yayau tena vimānena sasainyo bharatāśramam
ta·taḥ pra·har·ṣād bha·ra·tam aṅ·kam ā·rop·ya rā·gha·vaḥ / ya·yau te·na vi·mā·ne·na sa·sain·yo bha·ra·tāś·ra·mam
- 48
bharatāśramam āsādya sasainyo rāghavas tadā / avatīrya vimānāgrād avatasthe mahītale
bha·ra·tāś·ra·mam ā·sād·ya sa·sain·yo rā·gha·vas ta·dā / a·va·tīr·ya vi·mā·nāg·rād a·va·tas·the ma·hī·ta·le
- 49
abravīc ca tadā rāmas tadvimānam anuttamam / vaha vaiśravaṇaṃ devam anujānāmi gamyatām
ab·ra·vīc ca ta·dā rā·mas tad·vi·mā·nam a·nut·ta·mam / va·ha vaiś·ra·va·ṇaṃ de·vam a·nu·jā·nā·mi gam·ya·tām
- 50
tato rāmābhyanujñātaṃ tadvimānam anuttamam / uttarāṃ diśam uddiśya jagāma dhanadālayam
ta·to rā·mābh·ya·nuj·ñā·taṃ tad·vi·mā·nam a·nut·ta·mam / ut·ta·rāṃ di·śam ud·diś·ya ja·gā·ma dha·na·dā·la·yam
- 51
purohitasyātmasamasya rāghavo bṛhaspateḥ śakra ivāmarādhipaḥ / nipīḍya pādau pṛthag āsane śubhe sahaiva tenopaviveśa vīryavān
pu·ro·hi·tas·yāt·ma·sa·mas·ya rā·gha·vo bṛ·has·pa·teḥ śak·ra i·vā·ma·rā·dhi·paḥ / ni·pīḍ·ya pā·dau pṛ·thag ā·sa·ne śu·bhe sa·hai·va te·no·pa·vi·ve·śa vīr·ya·vān
Yuddhakāṇḍa · sarga 116 90 verses
- 1
śirasy añjalim ādāya kaikeyīnandivardhanaḥ / babhāṣe bharato jyeṣṭhaṃ rāmaṃ satyaparākramam
śi·rasy añ·ja·lim ā·dā·ya kai·ke·yī·nan·di·var·dha·naḥ / ba·bhā·ṣe bha·ra·to jyeṣ·ṭhaṃ rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam
- 2
pūjitā māmikā mātā dattaṃ rājyam idaṃ mama / tad dadāmi punas tubhyaṃ yathā tvam adadā mama
pū·ji·tā mā·mi·kā mā·tā dat·taṃ rāj·yam i·daṃ ma·ma / tad da·dā·mi pu·nas tubh·yaṃ ya·thā tvam a·da·dā ma·ma
- 3
dhuram ekākinā nyastām ṛṣabheṇa balīyasā / kiśoravad guruṃ bhāraṃ na voḍhum aham utsahe
dhu·ram e·kā·ki·nā nyas·tām ṛ·ṣa·bhe·ṇa ba·lī·ya·sā / ki·śo·ra·vad gu·ruṃ bhā·raṃ na vo·ḍhum a·ham ut·sa·he
- 4
vārivegena mahatā bhinnaḥ setur iva kṣaran / durbandhanam idaṃ manye rājyacchidram asaṃvṛtam
vā·ri·ve·ge·na ma·ha·tā bhin·naḥ se·tur i·va kṣa·ran / dur·ban·dha·nam i·daṃ man·ye rāj·yac·chid·ram a·saṃ·vṛ·tam
- 5
gatiṃ khara ivāśvasya haṃsasyeva ca vāyasaḥ / nānvetum utsahe deva tava mārgam ariṃdama
ga·tiṃ kha·ra i·vāś·vas·ya haṃ·sas·ye·va ca vā·ya·saḥ / nān·ve·tum ut·sa·he de·va ta·va mār·gam a·riṃ·da·ma
- 6
yathā ca ropito vṛkṣo jātaś cāntarniveśane / mahāṃś ca sudurāroho mahāskandhaḥ praśākhavān
ya·thā ca ro·pi·to vṛk·ṣo jā·taś cān·tar·ni·ve·śa·ne / ma·hāṃś ca su·du·rā·ro·ho ma·hās·kan·dhaḥ pra·śā·kha·vān
- 7
śīryeta puṣpito bhūtvā na phalāni pradarśayet / tasya nānubhaved arthaṃ yasya hetoḥ sa ropyate
śīr·ye·ta puṣ·pi·to bhūt·vā na pha·lā·ni pra·dar·śa·yet / tas·ya nā·nu·bha·ved ar·thaṃ yas·ya he·toḥ sa rop·ya·te
- 8
eṣopamā mahābāho tvam arthaṃ vettum arhasi / yady asmān manujendra tvaṃ bhaktān bhṛtyān na śādhi hi
e·ṣo·pa·mā ma·hā·bā·ho tvam ar·thaṃ vet·tum ar·ha·si / yady as·mān ma·nu·jen·dra tvaṃ bhak·tān bhṛt·yān na śā·dhi hi
- 9
jagad adyābhiṣiktaṃ tvām anupaśyatu sarvataḥ / pratapantam ivādityaṃ madhyāhne dīptatejasaṃ
ja·gad ad·yā·bhi·ṣik·taṃ tvām a·nu·paś·ya·tu sar·va·taḥ / pra·ta·pan·tam i·vā·dit·yaṃ madh·yāh·ne dīp·ta·te·ja·saṃ
- 10
tūryasaṃghātanirghoṣaiḥ kāñcīnūpuranisvanaiḥ / madhurair gītaśabdaiś ca pratibudhyasva śeṣva ca
tūr·ya·saṃ·ghā·ta·nir·gho·ṣaiḥ kāñ·cī·nū·pu·ra·nis·va·naiḥ / ma·dhu·rair gī·ta·śab·daiś ca pra·ti·budh·yas·va śeṣ·va ca
- 11
yāvad āvartate cakraṃ yāvatī ca vasuṃdharā / tāvat tvam iha sarvasya svāmitvam abhivartaya
yā·vad ā·var·ta·te cak·raṃ yā·va·tī ca va·suṃ·dha·rā / tā·vat tvam i·ha sar·vas·ya svā·mit·vam a·bhi·var·ta·ya
- 12
bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ parapuraṃjayaḥ / tatheti pratijagrāha niṣasādāsane śubhe
bha·ra·tas·ya va·caḥ śrut·vā rā·maḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / ta·the·ti pra·ti·jag·rā·ha ni·ṣa·sā·dā·sa·ne śu·bhe
- 13
tataḥ śatrughnavacanān nipuṇāḥ śmaśruvardhakāḥ / sukhahastāḥ suśīghrāś ca rāghavaṃ paryupāsata
ta·taḥ śat·rugh·na·va·ca·nān ni·pu·ṇāḥ śmaś·ru·var·dha·kāḥ / su·kha·has·tāḥ su·śīgh·rāś ca rā·gha·vaṃ par·yu·pā·sa·ta
- 14
pūrvaṃ tu bharate snāte lakṣmaṇe ca mahābale / sugrīve vānarendre ca rākṣasendre vibhīṣaṇe
pūr·vaṃ tu bha·ra·te snā·te lak·ṣma·ṇe ca ma·hā·ba·le / sug·rī·ve vā·na·ren·dre ca rāk·ṣa·sen·dre vi·bhī·ṣa·ṇe
- 15
viśodhitajaṭaḥ snātaś citramālyānulepanaḥ / mahārhavasanopetas tasthau tatra śriyā jvalan
vi·śo·dhi·ta·ja·ṭaḥ snā·taś cit·ra·māl·yā·nu·le·pa·naḥ / ma·hār·ha·va·sa·no·pe·tas tas·thau tat·ra śri·yā jva·lan
- 16
pratikarma ca rāmasya kārayām āsa vīryavān / lakṣmaṇasya ca lakṣmīvān ikṣvākukulavardhanaḥ
pra·ti·kar·ma ca rā·mas·ya kā·ra·yām ā·sa vīr·ya·vān / lak·ṣma·ṇas·ya ca lak·ṣmī·vān ik·ṣvā·ku·ku·la·var·dha·naḥ
- 17
pratikarma ca sītāyāḥ sarvā daśarathastriyaḥ / ātmanaiva tadā cakrur manasvinyo manoharam
pra·ti·kar·ma ca sī·tā·yāḥ sar·vā da·śa·ra·thas·tri·yaḥ / āt·ma·nai·va ta·dā cak·rur ma·nas·vin·yo ma·no·ha·ram
- 18
tato rāghavapatnīnāṃ sarvāsām eva śobhanam / cakāra yatnāt kausalyā prahṛṣṭā putravatsalā
ta·to rā·gha·va·pat·nī·nāṃ sar·vā·sām e·va śo·bha·nam / ca·kā·ra yat·nāt kau·sal·yā pra·hṛṣ·ṭā put·ra·vat·sa·lā
- 19
tataḥ śatrughnavacanāt sumantro nāma sārathiḥ / yojayitvābhicakrāma rathaṃ sarvāṅgaśobhanam
ta·taḥ śat·rugh·na·va·ca·nāt su·man·tro nā·ma sā·ra·thiḥ / yo·ja·yit·vā·bhi·cak·rā·ma ra·thaṃ sar·vāṅ·ga·śo·bha·nam
- 20
arkamaṇḍalasaṃkāśaṃ divyaṃ dṛṣṭvā rathaṃ sthitam / āruroha mahābāhū rāmaḥ satyaparākramaḥ
ar·ka·maṇ·ḍa·la·saṃ·kā·śaṃ div·yaṃ dṛṣ·ṭvā ra·thaṃ sthi·tam / ā·ru·ro·ha ma·hā·bā·hū rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 21
ayodhyāyāṃ tu sacivā rājño daśarathasya ye / purohitaṃ puraskṛtya mantrayām āsur arthavat
a·yodh·yā·yāṃ tu sa·ci·vā rāj·ño da·śa·ra·thas·ya ye / pu·ro·hi·taṃ pu·ras·kṛt·ya man·tra·yām ā·sur ar·tha·vat
- 22
mantrayan rāmavṛddhyarthaṃ vṛttyarthaṃ nagarasya ca / sarvam evābhiṣekārthaṃ jayārhasya mahātmanaḥ / kartum arhatha rāmasya yad yan maṅgalapūrvakam
man·tra·yan rā·ma·vṛd·dhyar·thaṃ vṛt·tyar·thaṃ na·ga·ras·ya ca / sar·vam e·vā·bhi·ṣe·kār·thaṃ ja·yār·has·ya ma·hāt·ma·naḥ / kar·tum ar·ha·tha rā·mas·ya yad yan maṅ·ga·la·pūr·va·kam
- 23
iti te mantriṇaḥ sarve saṃdiśya tu purohitam / nagarān niryayus tūrṇaṃ rāmadarśanabuddhayaḥ
i·ti te man·tri·ṇaḥ sar·ve saṃ·diś·ya tu pu·ro·hi·tam / na·ga·rān nir·ya·yus tūr·ṇaṃ rā·ma·dar·śa·na·bud·dha·yaḥ
- 24
hariyuktaṃ sahasrākṣo ratham indra ivānaghaḥ / prayayau ratham āsthāya rāmo nagaram uttamam
ha·ri·yuk·taṃ sa·has·rāk·ṣo ra·tham in·dra i·vā·na·ghaḥ / pra·ya·yau ra·tham ās·thā·ya rā·mo na·ga·ram ut·ta·mam
- 25
jagrāha bharato raśmīñ śatrughnaś chatram ādade / lakṣmaṇo vyajanaṃ tasya mūrdhni saṃparyavījayat
jag·rā·ha bha·ra·to raś·mīñ śat·rugh·naś chat·ram ā·da·de / lak·ṣma·ṇo vya·ja·naṃ tas·ya mūr·dhni saṃ·par·ya·vī·ja·yat
- 26
śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ / aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ
śve·taṃ ca vā·lav·ya·ja·naṃ sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ / a·pa·raṃ can·dra·saṃ·kā·śaṃ rāk·ṣa·sen·dro vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 27
ṛṣisaṃghair tadākāśe devaiś ca samarudgaṇaiḥ / stūyamānasya rāmasya śuśruve madhuradhvaniḥ
ṛ·ṣi·saṃ·ghair ta·dā·kā·śe de·vaiś ca sa·ma·rud·ga·ṇaiḥ / stū·ya·mā·nas·ya rā·mas·ya śuś·ru·ve ma·dhu·radh·va·niḥ
- 28
tataḥ śatruṃjayaṃ nāma kuñjaraṃ parvatopamam / āruroha mahātejāḥ sugrīvo vānareśvaraḥ
ta·taḥ śat·ruṃ·ja·yaṃ nā·ma kuñ·ja·raṃ par·va·to·pa·mam / ā·ru·ro·ha ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ
- 29
navanāgasahasrāṇi yayur āsthāya vānarāḥ / mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā sarvābharaṇabhūṣitāḥ
na·va·nā·ga·sa·has·rā·ṇi ya·yur ās·thā·ya vā·na·rāḥ / mā·nu·ṣaṃ vig·ra·haṃ kṛt·vā sar·vā·bha·ra·ṇa·bhū·ṣi·tāḥ
- 30
śaṅkhaśabdapraṇādaiś ca dundubhīnāṃ ca nisvanaiḥ / prayayū puruṣavyāghras tāṃ purīṃ harmyamālinīm
śaṅ·kha·śab·dap·ra·ṇā·daiś ca dun·du·bhī·nāṃ ca nis·va·naiḥ / pra·ya·yū pu·ru·ṣav·yāgh·ras tāṃ pu·rīṃ har·mya·mā·li·nīm
- 31
dadṛśus te samāyāntaṃ rāghavaṃ sapuraḥsaram / virājamānaṃ vapuṣā rathenātirathaṃ tadā
da·dṛ·śus te sa·mā·yān·taṃ rā·gha·vaṃ sa·pu·raḥ·sa·ram / vi·rā·ja·mā·naṃ va·pu·ṣā ra·the·nā·ti·ra·thaṃ ta·dā
- 32
te vardhayitvā kākutsthaṃ rāmeṇa pratinanditāḥ / anujagmur mahātmānaṃ bhrātṛbhiḥ parivāritam
te var·dha·yit·vā kā·kut·sthaṃ rā·me·ṇa pra·ti·nan·di·tāḥ / a·nu·jag·mur ma·hāt·mā·naṃ bhrā·tṛ·bhiḥ pa·ri·vā·ri·tam
- 33
amātyair brāhmaṇaiś caiva tathā prakṛtibhir vṛtaḥ / śriyā viruruce rāmo nakṣatrair iva candramāḥ
a·māt·yair brāh·ma·ṇaiś cai·va ta·thā pra·kṛ·ti·bhir vṛ·taḥ / śri·yā vi·ru·ru·ce rā·mo nak·ṣat·rair i·va can·dra·māḥ
- 34
sa purogāmibhis tūryais tālasvastikapāṇibhiḥ / pravyāharadbhir muditair maṅgalāni yayau vṛtaḥ
sa pu·ro·gā·mi·bhis tūr·yais tā·las·vas·ti·ka·pā·ṇi·bhiḥ / prav·yā·ha·rad·bhir mu·di·tair maṅ·ga·lā·ni ya·yau vṛ·taḥ
- 35
akṣataṃ jātarūpaṃ ca gāvaḥ kanyās tathā dvijāḥ / narā modakahastāś ca rāmasya purato yayuḥ
ak·ṣa·taṃ jā·ta·rū·paṃ ca gā·vaḥ kan·yās ta·thā dvi·jāḥ / na·rā mo·da·ka·has·tāś ca rā·mas·ya pu·ra·to ya·yuḥ
- 36
sakhyaṃ ca rāmaḥ sugrīve prabhāvaṃ cānilātmaje / vānarāṇāṃ ca tat karma vyācacakṣe 'tha mantriṇām / śrutvā ca vismayaṃ jagmur ayodhyāpuravāsinaḥ
sakh·yaṃ ca rā·maḥ sug·rī·ve pra·bhā·vaṃ cā·ni·lāt·ma·je / vā·na·rā·ṇāṃ ca tat kar·ma vyā·ca·cak·ṣe 'tha man·tri·ṇām / śrut·vā ca vis·ma·yaṃ jag·mur a·yodh·yā·pu·ra·vā·si·naḥ
- 37
dyutimān etad ākhyāya rāmo vānarasaṃvṛtaḥ / hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇām ayodhyāṃ praviveśa ha
dyu·ti·mān e·tad ākh·yā·ya rā·mo vā·na·ra·saṃ·vṛ·taḥ / hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇām a·yodh·yāṃ pra·vi·ve·śa ha
- 38
tato hy abhyucchrayan paurāḥ patākās te gṛhe gṛhe / aikṣvākādhyuṣitaṃ ramyam āsasāda pitur gṛham
ta·to hy abh·yuc·chra·yan pau·rāḥ pa·tā·kās te gṛ·he gṛ·he / aik·ṣvā·kādh·yu·ṣi·taṃ ram·yam ā·sa·sā·da pi·tur gṛ·ham
- 39
pitur bhavanam āsādya praviśya ca mahātmanaḥ / kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ cābhyavādayat
pi·tur bha·va·nam ā·sād·ya pra·viś·ya ca ma·hāt·ma·naḥ / kau·sal·yāṃ ca su·mit·rāṃ ca kai·ke·yīṃ cābh·ya·vā·da·yat
- 40
athābravīd rājaputro bharataṃ dharmiṇāṃ varam / athopahitayā vācā madhuraṃ raghunandanaḥ
a·thāb·ra·vīd rā·ja·put·ro bha·ra·taṃ dhar·mi·ṇāṃ va·ram / a·tho·pa·hi·ta·yā vā·cā ma·dhu·raṃ ra·ghu·nan·da·naḥ
- 41
yac ca madbhavanaṃ śreṣṭhaṃ sāśokavanikaṃ mahat / muktāvaidūryasaṃkīrṇaṃ sugrīvasya nivedaya
yac ca mad·bha·va·naṃ śreṣ·ṭhaṃ sā·śo·ka·va·ni·kaṃ ma·hat / muk·tā·vai·dūr·ya·saṃ·kīr·ṇaṃ sug·rī·vas·ya ni·ve·da·ya
- 42
tasya tad vacanaṃ śrutvā bharataḥ satyavikramaḥ / pāṇau gṛhītvā sugrīvaṃ praviveśa tam ālayam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā bha·ra·taḥ sat·ya·vik·ra·maḥ / pā·ṇau gṛ·hīt·vā sug·rī·vaṃ pra·vi·ve·śa tam ā·la·yam
- 43
tatas tailapradīpāṃś ca paryaṅkāstaraṇāni ca / gṛhītvā viviśuḥ kṣipraṃ śatrughnena pracoditāḥ
ta·tas tai·lap·ra·dī·pāṃś ca par·yaṅ·kās·ta·ra·ṇā·ni ca / gṛ·hīt·vā vi·vi·śuḥ kṣip·raṃ śat·rugh·ne·na pra·co·di·tāḥ
- 44
uvāca ca mahātejāḥ sugrīvaṃ rāghavānujaḥ / abhiṣekāya rāmasya dūtān ājñāpaya prabho
u·vā·ca ca ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vaṃ rā·gha·vā·nu·jaḥ / a·bhi·ṣe·kā·ya rā·mas·ya dū·tān āj·ñā·pa·ya pra·bho
- 45
sauvarṇān vānarendrāṇāṃ caturṇāṃ caturo ghaṭān / dadau kṣipraṃ sa sugrīvaḥ sarvaratnavibhūṣitān
sau·var·ṇān vā·na·ren·drā·ṇāṃ ca·tur·ṇāṃ ca·tu·ro gha·ṭān / da·dau kṣip·raṃ sa sug·rī·vaḥ sar·va·rat·na·vi·bhū·ṣi·tān
- 46
yathā pratyūṣasamaye caturṇāṃ sāgarāmbhasām / pūrṇair ghaṭaiḥ pratīkṣadhvaṃ tathā kuruta vānarāḥ
ya·thā prat·yū·ṣa·sa·ma·ye ca·tur·ṇāṃ sā·ga·rām·bha·sām / pūr·ṇair gha·ṭaiḥ pra·tīk·ṣadh·vaṃ ta·thā ku·ru·ta vā·na·rāḥ
- 47
evam uktā mahātmāno vānarā vāraṇopamāḥ / utpetur gaganaṃ śīghraṃ garuḍā iva śīghragāḥ
e·vam uk·tā ma·hāt·mā·no vā·na·rā vā·ra·ṇo·pa·māḥ / ut·pe·tur ga·ga·naṃ śīgh·raṃ ga·ru·ḍā i·va śīgh·ra·gāḥ
- 48
jāmbavāṃś ca hanūmāṃś ca vegadarśī ca vānaraḥ / ṛṣabhaś caiva kalaśāñ jalapūrṇān athānayan / nadīśatānāṃ pañcānāṃ jale kumbhair upāharan
jām·ba·vāṃś ca ha·nū·māṃś ca ve·ga·dar·śī ca vā·na·raḥ / ṛ·ṣa·bhaś cai·va ka·la·śāñ ja·la·pūr·ṇān a·thā·na·yan / na·dī·śa·tā·nāṃ pañ·cā·nāṃ ja·le kum·bhair u·pā·ha·ran
- 49
pūrvāt samudrāt kalaśaṃ jalapūrṇam athānayat / suṣeṇaḥ sattvasaṃpannaḥ sarvaratnavibhūṣitam
pūr·vāt sa·mud·rāt ka·la·śaṃ ja·la·pūr·ṇam a·thā·na·yat / su·ṣe·ṇaḥ sat·tva·saṃ·pan·naḥ sar·va·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam
- 50
ṛṣabho dakṣiṇāt tūrṇaṃ samudrāj jalam āharat
ṛ·ṣa·bho dak·ṣi·ṇāt tūr·ṇaṃ sa·mud·rāj ja·lam ā·ha·rat
- 51
raktacandanakarpūraiḥ saṃvṛtaṃ kāñcanaṃ ghaṭam / gavayaḥ paścimāt toyam ājahāra mahārṇavāt
rak·ta·can·da·na·kar·pū·raiḥ saṃ·vṛ·taṃ kāñ·ca·naṃ gha·ṭam / ga·va·yaḥ paś·ci·māt to·yam ā·ja·hā·ra ma·hār·ṇa·vāt
- 52
ratnakumbhena mahatā śītaṃ mārutavikramaḥ / uttarāc ca jalaṃ śīghraṃ garuḍānilavikramaḥ
rat·na·kum·bhe·na ma·ha·tā śī·taṃ mā·ru·ta·vik·ra·maḥ / ut·ta·rāc ca ja·laṃ śīgh·raṃ ga·ru·ḍā·ni·la·vik·ra·maḥ
- 53
abhiṣekāya rāmasya śatrughnaḥ sacivaiḥ saha / purohitāya śreṣṭhāya suhṛdbhyaś ca nyavedayat
a·bhi·ṣe·kā·ya rā·mas·ya śat·rugh·naḥ sa·ci·vaiḥ sa·ha / pu·ro·hi·tā·ya śreṣ·ṭhā·ya su·hṛd·bhyaś ca nya·ve·da·yat
- 54
tataḥ sa prayato vṛddho vasiṣṭho brāhmaṇaiḥ saha / rāmaṃ ratnamayo pīṭhe sahasītaṃ nyaveśayat
ta·taḥ sa pra·ya·to vṛd·dho va·siṣ·ṭho brāh·ma·ṇaiḥ sa·ha / rā·maṃ rat·na·ma·yo pī·ṭhe sa·ha·sī·taṃ nya·ve·śa·yat
- 55
vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ / kātyāyanaḥ suyajñaś ca gautamo vijayas tathā
va·siṣ·ṭho vā·ma·de·vaś ca jā·bā·lir a·tha kāś·ya·paḥ / kāt·yā·ya·naḥ su·yaj·ñaś ca gau·ta·mo vi·ja·yas ta·thā
- 56
abhyaṣiñcan naravyāghraṃ prasannena sugandhinā / salilena sahasrākṣaṃ vasavo vāsavaṃ yathā
abh·ya·ṣiñ·can na·rav·yāgh·raṃ pra·san·ne·na su·gan·dhi·nā / sa·li·le·na sa·has·rāk·ṣaṃ va·sa·vo vā·sa·vaṃ ya·thā
- 57
ṛtvigbhir brāhmaṇaiḥ pūrvaṃ kanyābhir mantribhis tathā / yodhaiś caivābhyaṣiñcaṃs te saṃprahṛṣṭāḥ sanaigamaiḥ
ṛt·vig·bhir brāh·ma·ṇaiḥ pūr·vaṃ kan·yā·bhir man·tri·bhis ta·thā / yo·dhaiś cai·vābh·ya·ṣiñ·caṃs te saṃp·ra·hṛṣ·ṭāḥ sa·nai·ga·maiḥ
- 58
sarvauṣadhirasaiś cāpi daivatair nabhasi sthitaiḥ / caturhir lokapālaiś ca sarvair devaiś ca saṃgataiḥ
sar·vau·ṣa·dhi·ra·saiś cā·pi dai·va·tair na·bha·si sthi·taiḥ / ca·tur·hir lo·ka·pā·laiś ca sar·vair de·vaiś ca saṃ·ga·taiḥ
- 59
chatraṃ tasya ca jagrāha śatrughnaḥ pāṇḍuraṃ śubham / śvetaṃ ca vālavyajanaṃ sugrīvo vānareśvaraḥ / aparaṃ candrasaṃkāśaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ
chat·raṃ tas·ya ca jag·rā·ha śat·rugh·naḥ pāṇ·ḍu·raṃ śu·bham / śve·taṃ ca vā·lav·ya·ja·naṃ sug·rī·vo vā·na·reś·va·raḥ / a·pa·raṃ can·dra·saṃ·kā·śaṃ rāk·ṣa·sen·dro vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 60
mālāṃ jvalantīṃ vapuṣā kāñcanīṃ śatapuṣkarām / rāghavāya dadau vāyur vāsavena pracoditaḥ
mā·lāṃ jva·lan·tīṃ va·pu·ṣā kāñ·ca·nīṃ śa·ta·puṣ·ka·rām / rā·gha·vā·ya da·dau vā·yur vā·sa·ve·na pra·co·di·taḥ
- 61
sarvaratnasamāyuktaṃ maṇiratnavibhūṣitam / muktāhāraṃ narendrāya dadau śakrapracoditaḥ
sar·va·rat·na·sa·mā·yuk·taṃ ma·ṇi·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam / muk·tā·hā·raṃ na·ren·drā·ya da·dau śak·rap·ra·co·di·taḥ
- 62
prajagur devagandharvā nanṛtuś cāpsaro gaṇāḥ / abhiṣeke tad arhasya tadā rāmasya dhīmataḥ
pra·ja·gur de·va·gan·dhar·vā na·nṛ·tuś cāp·sa·ro ga·ṇāḥ / a·bhi·ṣe·ke tad ar·has·ya ta·dā rā·mas·ya dhī·ma·taḥ
- 63
bhūmiḥ sasyavatī caiva phalavantaś ca pādapāḥ / gandhavanti ca puṣpāṇi babhūvū rāghavotsave
bhū·miḥ sas·ya·va·tī cai·va pha·la·van·taś ca pā·da·pāḥ / gan·dha·van·ti ca puṣ·pā·ṇi ba·bhū·vū rā·gha·vot·sa·ve
- 64
sahasraśatam aśvānāṃ dhenūnāṃ ca gavāṃ tathā / dadau śataṃ vṛṣān pūrvaṃ dvijebhyo manujarṣabhaḥ
sa·has·ra·śa·tam aś·vā·nāṃ dhe·nū·nāṃ ca ga·vāṃ ta·thā / da·dau śa·taṃ vṛ·ṣān pūr·vaṃ dvi·jebh·yo ma·nu·jar·ṣa·bhaḥ
- 65
triṃśatkoṭīr hiraṇyasya brāhmaṇebhyo dadau punaḥ / nānābharaṇavastrāṇi mahārhāṇi ca rāghavaḥ
triṃ·śat·ko·ṭīr hi·raṇ·yas·ya brāh·ma·ṇebh·yo da·dau pu·naḥ / nā·nā·bha·ra·ṇa·vas·trā·ṇi ma·hār·hā·ṇi ca rā·gha·vaḥ
- 66
arkaraśmipratīkāśāṃ kāñcanīṃ maṇivigrahām / sugrīvāya srajaṃ divyāṃ prāyacchan manujarṣabhaḥ
ar·ka·raś·mip·ra·tī·kā·śāṃ kāñ·ca·nīṃ ma·ṇi·vig·ra·hām / sug·rī·vā·ya sra·jaṃ div·yāṃ prā·yac·chan ma·nu·jar·ṣa·bhaḥ
- 67
vaidūryamaṇicitre ca vajraratnavibhūṣite / vāliputrāya dhṛtimān aṅgadāyāṅgade dadau
vai·dūr·ya·ma·ṇi·cit·re ca vaj·ra·rat·na·vi·bhū·ṣi·te / vā·li·put·rā·ya dhṛ·ti·mān aṅ·ga·dā·yāṅ·ga·de da·dau
- 68
maṇipravarajuṣṭaṃ ca muktāhāram anuttamam / sītāyai pradadau rāmaś candraraśmisamaprabham
ma·ṇip·ra·va·ra·juṣ·ṭaṃ ca muk·tā·hā·ram a·nut·ta·mam / sī·tā·yai pra·da·dau rā·maś can·dra·raś·mi·sa·map·ra·bham
- 69
araje vāsasī divye śubhāny ābharaṇāni ca / avekṣamāṇā vaidehī pradadau vāyusūnave
a·ra·je vā·sa·sī div·ye śu·bhāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca / a·vek·ṣa·mā·ṇā vai·de·hī pra·da·dau vā·yu·sū·na·ve
- 70
avamucyātmanaḥ kaṇṭhād dhāraṃ janakanandinī / avaikṣata harīn sarvān bhartāraṃ ca muhur muhuḥ
a·va·muc·yāt·ma·naḥ kaṇ·ṭhād dhā·raṃ ja·na·ka·nan·di·nī / a·vaik·ṣa·ta ha·rīn sar·vān bhar·tā·raṃ ca mu·hur mu·huḥ
- 71
tām iṅgitajñaḥ saṃprekṣya babhāṣe janakātmajām / pradehi subhage hāraṃ yasya tuṣṭāsi bhāmini
tām iṅ·gi·taj·ñaḥ saṃp·rek·ṣya ba·bhā·ṣe ja·na·kāt·ma·jām / pra·de·hi su·bha·ge hā·raṃ yas·ya tuṣ·ṭā·si bhā·mi·ni
- 72
pauruṣaṃ vikramo buddhir yasminn etāni nityadā / dadau sā vāyuputrāya taṃ hāram asitekṣaṇā
pau·ru·ṣaṃ vik·ra·mo bud·dhir yas·minn e·tā·ni nit·ya·dā / da·dau sā vā·yu·put·rā·ya taṃ hā·ram a·si·tek·ṣa·ṇā
- 73
hanūmāṃs tena hāreṇa śuśubhe vānararṣabhaḥ / candrāṃśucayagaureṇa śvetābhreṇa yathācalaḥ
ha·nū·māṃs te·na hā·re·ṇa śu·śu·bhe vā·na·rar·ṣa·bhaḥ / can·drāṃ·śu·ca·ya·gau·re·ṇa śve·tābh·re·ṇa ya·thā·ca·laḥ
- 74
tato dvivida maindābhyāṃ nīlāya ca paraṃtapaḥ / sarvān kāmaguṇān vīkṣya pradadau vasudhādhipaḥ
ta·to dvi·vi·da main·dābh·yāṃ nī·lā·ya ca pa·raṃ·ta·paḥ / sar·vān kā·ma·gu·ṇān vīk·ṣya pra·da·dau va·su·dhā·dhi·paḥ
- 75
sarvavānaravṛddhāś ca ye cānye vānareśvarāḥ / vāsobhir bhūṣaṇaiś caiva yathārhaṃ pratipūjitāḥ
sar·va·vā·na·ra·vṛd·dhāś ca ye cān·ye vā·na·reś·va·rāḥ / vā·so·bhir bhū·ṣa·ṇaiś cai·va ya·thār·haṃ pra·ti·pū·ji·tāḥ
- 76
yathārhaṃ pūjitāḥ sarve kāmai ratnaiś ca puṣkalair / prahṛṣṭamanasaḥ sarve jagmur eva yathāgatam
ya·thār·haṃ pū·ji·tāḥ sar·ve kā·mai rat·naiś ca puṣ·ka·lair / pra·hṛṣ·ṭa·ma·na·saḥ sar·ve jag·mur e·va ya·thā·ga·tam
- 77
rāghavaḥ paramodāraḥ śaśāsa parayā mudā / uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo dharmajñaṃ dharmavatsalaḥ
rā·gha·vaḥ pa·ra·mo·dā·raḥ śa·śā·sa pa·ra·yā mu·dā / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ rā·mo dhar·maj·ñaṃ dhar·ma·vat·sa·laḥ
- 78
ātiṣṭha dharmajña mayā sahemāṃ gāṃ pūrvarājādhyuṣitāṃ balena / tulyaṃ mayā tvaṃ pitṛbhir dhṛtā yā tāṃ yauvarājye dhuram udvahasva
ā·tiṣ·ṭha dhar·maj·ña ma·yā sa·he·māṃ gāṃ pūr·va·rā·jādh·yu·ṣi·tāṃ ba·le·na / tul·yaṃ ma·yā tvaṃ pi·tṛ·bhir dhṛ·tā yā tāṃ yau·va·rāj·ye dhu·ram ud·va·has·va
- 79
sarvātmanā paryanunīyamāno yadā na saumitrir upaiti yogam / niyujyamāno bhuvi yauvarājye tato 'bhyaṣiñcad bharataṃ mahātmā
sar·vāt·ma·nā par·ya·nu·nī·ya·mā·no ya·dā na sau·mit·rir u·pai·ti yo·gam / ni·yuj·ya·mā·no bhu·vi yau·va·rāj·ye ta·to 'bhya·ṣiñ·cad bha·ra·taṃ ma·hāt·mā
- 80
rāghavaś cāpi dharmātmā prāpya rājyam anuttamam / īje bahuvidhair yajñaiḥ sasuhṛdbhrātṛbāndhavaḥ
rā·gha·vaś cā·pi dhar·māt·mā prāp·ya rāj·yam a·nut·ta·mam / ī·je ba·hu·vi·dhair yaj·ñaiḥ sa·su·hṛd·bhrā·tṛ·bān·dha·vaḥ
- 81
pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃ vājapeyena cāsakṛt / anyaiś ca vividhair yajñair ayajat pārthivarṣabhaḥ
pauṇ·ḍa·rī·kāś·va·me·dhābh·yāṃ vā·ja·pe·ye·na cā·sa·kṛt / an·yaiś ca vi·vi·dhair yaj·ñair a·ya·jat pār·thi·var·ṣa·bhaḥ
- 82
rājyaṃ daśasahasrāṇi prāpya varṣāṇi rāghavaḥ / śatāśvamedhān ājahre sadaśvān bhūridakṣiṇān
rāj·yaṃ da·śa·sa·has·rā·ṇi prāp·ya var·ṣā·ṇi rā·gha·vaḥ / śa·tāś·va·me·dhān ā·jah·re sa·daś·vān bhū·ri·dak·ṣi·ṇān
- 83
ājānulambibāhuś ca mahāskandhaḥ pratāpavān / lakṣmaṇānucaro rāmaḥ pṛthivīm anvapālayat
ā·jā·nu·lam·bi·bā·huś ca ma·hās·kan·dhaḥ pra·tā·pa·vān / lak·ṣma·ṇā·nu·ca·ro rā·maḥ pṛ·thi·vīm an·va·pā·la·yat
- 84
na paryadevan vidhavā na ca vyālakṛtaṃ bhayam / na vyādhijaṃ bhayaṃ vāpi rāme rājyaṃ praśāsati
na par·ya·de·van vi·dha·vā na ca vyā·la·kṛ·taṃ bha·yam / na vyā·dhi·jaṃ bha·yaṃ vā·pi rā·me rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti
- 85
nirdasyur abhaval loko nānarthaḥ kaṃ cid aspṛśat / na ca sma vṛddhā bālānāṃ pretakāryāṇi kurvate
nir·das·yur a·bha·val lo·ko nā·nar·thaḥ kaṃ cid as·pṛ·śat / na ca sma vṛd·dhā bā·lā·nāṃ pre·ta·kār·yā·ṇi kur·va·te
- 86
sarvaṃ muditam evāsīt sarvo dharmaparo 'bhavat / rāmam evānupaśyanto nābhyahiṃsan parasparam
sar·vaṃ mu·di·tam e·vā·sīt sar·vo dhar·ma·pa·ro 'bha·vat / rā·mam e·vā·nu·paś·yan·to nābh·ya·hiṃ·san pa·ras·pa·ram
- 87
āsan varṣasahasrāṇi tathā putrasahasriṇaḥ / nirāmayā viśokāś ca rāme rājyaṃ praśāsati
ā·san var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·thā put·ra·sa·has·ri·ṇaḥ / ni·rā·ma·yā vi·śo·kāś ca rā·me rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti
- 88
nityapuṣpā nityaphalās taravaḥ skandhavistṛtāḥ / kālavarṣī ca parjanyaḥ sukhasparśaś ca mārutaḥ
nit·ya·puṣ·pā nit·ya·pha·lās ta·ra·vaḥ skan·dha·vis·tṛ·tāḥ / kā·la·var·ṣī ca par·jan·yaḥ su·khas·par·śaś ca mā·ru·taḥ
- 89
svakarmasu pravartante tuṣṭhāḥ svair eva karmabhiḥ / āsan prajā dharmaparā rāme śāsati nānṛtāḥ
sva·kar·ma·su pra·var·tan·te tuṣ·ṭhāḥ svair e·va kar·ma·bhiḥ / ā·san pra·jā dhar·ma·pa·rā rā·me śā·sa·ti nā·nṛ·tāḥ
- 90
sarve lakṣaṇasaṃpannāḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ / daśavarṣasahasrāṇi rāmo rājyam akārayat
sar·ve lak·ṣa·ṇa·saṃ·pan·nāḥ sar·ve dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ / da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi rā·mo rāj·yam a·kā·ra·yat
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.