Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Vālmīki Rāmāyaṇa रामायणम्
Book: 1. Bālakāṇḍa 2. Ayodhyākāṇḍa 3. Araṇyakāṇḍa 4. Kiṣkindhākāṇḍa 5. Sundarakāṇḍa 6. Yuddhakāṇḍa 7. Uttarakāṇḍa
Sanskrit in transliteration (the source has no Devanagari). Griffith’s English exists but is a verse paraphrase that does not line up verse by verse, so it is not shown.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation
7. Uttarakāṇḍa
Uttarakāṇḍa · sarga 1 27 verses
- 1
prāptarājyasya rāmasya rākṣasānāṃ vadhe kṛte / ājagmur ṛṣayaḥ sarve rāghavaṃ pratinanditum
prāp·ta·rāj·yas·ya rā·mas·ya rāk·ṣa·sā·nāṃ va·dhe kṛ·te / ā·jag·mur ṛ·ṣa·yaḥ sar·ve rā·gha·vaṃ pra·ti·nan·di·tum
- 2
kauśiko 'tha yavakrīto raibhyaś cyavana eva ca / kaṇvo medhātitheḥ putraḥ pūrvasyāṃ diśi ye śritāḥ
kau·śi·ko 'tha ya·vak·rī·to raibh·yaś cya·va·na e·va ca / kaṇ·vo me·dhā·ti·theḥ put·raḥ pūr·vas·yāṃ di·śi ye śri·tāḥ
- 3
svastyātreyaś ca bhagavān namuciḥ pramucus tathā / ājagmus te sahāgastyā ye śritā dakṣiṇāṃ diśam
svas·tyāt·re·yaś ca bha·ga·vān na·mu·ciḥ pra·mu·cus ta·thā / ā·jag·mus te sa·hā·gas·tyā ye śri·tā dak·ṣi·ṇāṃ di·śam
- 4
pṛṣadguḥ kavaṣo dhaumyo raudreyaś ca mahān ṛṣiḥ / te 'py ājagmuḥ saśiṣyā vai ye śritāḥ paścimāṃ diśam
pṛ·ṣad·guḥ ka·va·ṣo dhaum·yo raud·re·yaś ca ma·hān ṛ·ṣiḥ / te 'py ā·jag·muḥ sa·śiṣ·yā vai ye śri·tāḥ paś·ci·māṃ di·śam
- 5
vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'thātrir viśvāmitro 'tha gautamaḥ / jamadagnir bharadvājas te 'pi saptamaharṣayaḥ
va·siṣ·ṭhaḥ kaś·ya·po 'thāt·rir viś·vā·mit·ro 'tha gau·ta·maḥ / ja·ma·dag·nir bha·rad·vā·jas te 'pi sap·ta·ma·har·ṣa·yaḥ
- 6
saṃprāpyaite mahātmāno rāghavasya niveśanam / viṣṭhitāḥ pratihārārthaṃ hutāśanasamaprabhāḥ
saṃp·rāp·yai·te ma·hāt·mā·no rā·gha·vas·ya ni·ve·śa·nam / viṣ·ṭhi·tāḥ pra·ti·hā·rār·thaṃ hu·tā·śa·na·sa·map·ra·bhāḥ
- 7
pratihāras tatas tūrṇam agastyavacanād atha / samīpaṃ rāghavasyāśu praviveśa mahātmanaḥ
pra·ti·hā·ras ta·tas tūr·ṇam a·gas·tya·va·ca·nād a·tha / sa·mī·paṃ rā·gha·vas·yā·śu pra·vi·ve·śa ma·hāt·ma·naḥ
- 8
sa rāmaṃ dṛśya sahasā pūrṇacandrasamadyutim / agastyaṃ kathayām āsa saṃprātam ṛṣibhiḥ saha
sa rā·maṃ dṛś·ya sa·ha·sā pūr·ṇa·can·dra·sa·mad·yu·tim / a·gas·tyaṃ ka·tha·yām ā·sa saṃp·rā·tam ṛ·ṣi·bhiḥ sa·ha
- 9
śrutvā prāptān munīṃs tāṃs tu bālasūryasamaprabhān / tadovāca nṛpo dvāḥsthaṃ praveśaya yathāsukham
śrut·vā prāp·tān mu·nīṃs tāṃs tu bā·la·sūr·ya·sa·map·ra·bhān / ta·do·vā·ca nṛ·po dvāḥs·thaṃ pra·ve·śa·ya ya·thā·su·kham
- 10
dṛṣṭvā prāptān munīṃs tāṃs tu pratyutthāya kṛtāñjaliḥ / rāmo 'bhivādya prayata āsanāny ādideśa ha
dṛṣ·ṭvā prāp·tān mu·nīṃs tāṃs tu prat·yut·thā·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / rā·mo 'bhi·vād·ya pra·ya·ta ā·sa·nāny ā·di·de·śa ha
- 11
teṣu kāñcanacitreṣu svāstīrṇeṣu sukheṣu ca / yathārham upaviṣṭās te āsaneṣv ṛṣipuṃgavāḥ
te·ṣu kāñ·ca·na·cit·re·ṣu svās·tīr·ṇe·ṣu su·khe·ṣu ca / ya·thār·ham u·pa·viṣ·ṭās te ā·sa·neṣv ṛ·ṣi·puṃ·ga·vāḥ
- 12
rāmeṇa kuśalaṃ pṛṣṭāḥ saśiṣyāḥ sapurogamāḥ / maharṣayo vedavido rāmaṃ vacanam abruvan
rā·me·ṇa ku·śa·laṃ pṛṣ·ṭāḥ sa·śiṣ·yāḥ sa·pu·ro·ga·māḥ / ma·har·ṣa·yo ve·da·vi·do rā·maṃ va·ca·nam ab·ru·van
- 13
kuśalaṃ no mahābāho sarvatra raghunandana / tvāṃ tu diṣṭyā kuśalinaṃ paśyāmo hataśātravam
ku·śa·laṃ no ma·hā·bā·ho sar·vat·ra ra·ghu·nan·da·na / tvāṃ tu diṣ·ṭyā ku·śa·li·naṃ paś·yā·mo ha·ta·śāt·ra·vam
- 14
na hi bhāraḥ sa te rāma rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / sadhanus tvaṃ hi lokāṃs trīn vijayethā na saṃśayaḥ
na hi bhā·raḥ sa te rā·ma rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / sa·dha·nus tvaṃ hi lo·kāṃs trīn vi·ja·ye·thā na saṃ·śa·yaḥ
- 15
diṣṭyā tvayā hato rāma rāvaṇaḥ putrapautravān / diṣṭyā vijayinaṃ tvādya paśyāmaḥ saha bhāryayā
diṣ·ṭyā tva·yā ha·to rā·ma rā·va·ṇaḥ put·ra·paut·ra·vān / diṣ·ṭyā vi·ja·yi·naṃ tvād·ya paś·yā·maḥ sa·ha bhār·ya·yā
- 16
diṣṭyā prahasto vikaṭo virūpākṣo mahodaraḥ / akampanaś ca durdharṣo nihatās te niśācarāḥ
diṣ·ṭyā pra·has·to vi·ka·ṭo vi·rū·pāk·ṣo ma·ho·da·raḥ / a·kam·pa·naś ca dur·dhar·ṣo ni·ha·tās te ni·śā·ca·rāḥ
- 17
yasya pramāṇād vipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate / diṣṭyā te samare rāma kumbhakarṇo nipātitaḥ
yas·ya pra·mā·ṇād vi·pu·laṃ pra·mā·ṇaṃ ne·ha vid·ya·te / diṣ·ṭyā te sa·ma·re rā·ma kum·bha·kar·ṇo ni·pā·ti·taḥ
- 18
diṣṭyā tvaṃ rākṣasendreṇa dvandvayuddham upāgataḥ / devatānām avadhyena vijayaṃ prāptavān asi
diṣ·ṭyā tvaṃ rāk·ṣa·sen·dre·ṇa dvan·dva·yud·dham u·pā·ga·taḥ / de·va·tā·nām a·vadh·ye·na vi·ja·yaṃ prāp·ta·vān a·si
- 19
saṃkhye tasya na kiṃ cit tu rāvaṇasya parābhavaḥ / dvandvayuddham anuprāpto diṣṭyā te rāvaṇir hataḥ
saṃkh·ye tas·ya na kiṃ cit tu rā·va·ṇas·ya pa·rā·bha·vaḥ / dvan·dva·yud·dham a·nup·rāp·to diṣ·ṭyā te rā·va·ṇir ha·taḥ
- 20
diṣṭyā tasya mahābāho kālasyevābhidhāvataḥ / muktaḥ suraripor vīra prāptaś ca vijayas tvayā
diṣ·ṭyā tas·ya ma·hā·bā·ho kā·las·ye·vā·bhi·dhā·va·taḥ / muk·taḥ su·ra·ri·por vī·ra prāp·taś ca vi·ja·yas tva·yā
- 21
vismayas tv eṣa naḥ saumya saṃśrutyendrajitaṃ hatam / avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ mahāmāyādharo yudhi
vis·ma·yas tv e·ṣa naḥ saum·ya saṃś·rut·yen·dra·ji·taṃ ha·tam / a·vadh·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ ma·hā·mā·yā·dha·ro yu·dhi
- 22
dattvā puṇyām imāṃ vīra saumyām abhayadakṣiṇām / diṣṭyā vardhasi kākutstha jayenāmitrakarśana
dat·tvā puṇ·yām i·māṃ vī·ra saum·yām a·bha·ya·dak·ṣi·ṇām / diṣ·ṭyā var·dha·si kā·kut·stha ja·ye·nā·mit·ra·kar·śa·na
- 23
śrutvā tu vacanaṃ teṣām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām / vismayaṃ paramaṃ gatvā rāmaḥ prāñjalir abravīt
śrut·vā tu va·ca·naṃ te·ṣām ṛ·ṣī·ṇāṃ bhā·vi·tāt·ma·nām / vis·ma·yaṃ pa·ra·maṃ gat·vā rā·maḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt
- 24
bhavantaḥ kumbhakarṇaṃ ca rāvaṇaṃ ca niśācaram / atikramya mahāvīryau kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim
bha·van·taḥ kum·bha·kar·ṇaṃ ca rā·va·ṇaṃ ca ni·śā·ca·ram / a·tik·ram·ya ma·hā·vīr·yau kiṃ pra·śaṃ·sa·tha rā·va·ṇim
- 25
mahodaraṃ prahastaṃ ca virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ / atikramya mahāvīryān kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim
ma·ho·da·raṃ pra·has·taṃ ca vi·rū·pāk·ṣaṃ ca rāk·ṣa·saṃ / a·tik·ram·ya ma·hā·vīr·yān kiṃ pra·śaṃ·sa·tha rā·va·ṇim
- 26
kīdṛśo vai prabhāvo 'sya kiṃ balaṃ kaḥ parākramaḥ / kena vā kāraṇenaiṣa rāvaṇād atiricyate
kī·dṛ·śo vai pra·bhā·vo 'sya kiṃ ba·laṃ kaḥ pa·rāk·ra·maḥ / ke·na vā kā·ra·ṇe·nai·ṣa rā·va·ṇād a·ti·ric·ya·te
- 27
śakyaṃ yadi mayā śrotuṃ na khalv ājñāpayāmi vaḥ / yadi guhyaṃ na ced vaktuṃ śrotum icchāmi kathyatām / kathaṃ śakro jitas tena kathaṃ labdhavaraś ca saḥ
śak·yaṃ ya·di ma·yā śro·tuṃ na khalv āj·ñā·pa·yā·mi vaḥ / ya·di guh·yaṃ na ced vak·tuṃ śro·tum ic·chā·mi kath·ya·tām / ka·thaṃ śak·ro ji·tas te·na ka·thaṃ lab·dha·va·raś ca saḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 2 29 verses
- 1
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / kumbhayonir mahātejā vākyam etad uvāca ha
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / kum·bha·yo·nir ma·hā·te·jā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 2
śṛṇu rājan yathāvṛttaṃ yasya tejobalaṃ mahat / jaghāna ca ripūn yuddhe yathāvadhyaś ca śatrubhiḥ
śṛ·ṇu rā·jan ya·thā·vṛt·taṃ yas·ya te·jo·ba·laṃ ma·hat / ja·ghā·na ca ri·pūn yud·dhe ya·thā·vadh·yaś ca śat·ru·bhiḥ
- 3
ahaṃ te rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava / varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te
a·haṃ te rā·va·ṇas·ye·daṃ ku·laṃ jan·ma ca rā·gha·va / va·rap·ra·dā·naṃ ca ta·thā tas·mai dat·taṃ bra·vī·mi te
- 4
purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ / pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣād iva pitāmahaḥ
pu·rā kṛ·ta·yu·ge rā·ma pra·jā·pa·ti·su·taḥ pra·bhuḥ / pu·las·tyo nā·ma brah·mar·ṣiḥ sāk·ṣād i·va pi·tā·ma·haḥ
- 5
nānukīrtyā guṇās tasya dharmataḥ śīlatas tathā / prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ
nā·nu·kīr·tyā gu·ṇās tas·ya dhar·ma·taḥ śī·la·tas ta·thā / pra·jā·pa·teḥ put·ra i·ti vak·tuṃ śak·yaṃ hi nā·ma·taḥ
- 6
sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ / tṛṇabindvāśramaṃ gatvā nyavasan munipuṃgavaḥ
sa tu dhar·map·ra·saṅ·ge·na me·roḥ pār·śve ma·hā·gi·reḥ / tṛ·ṇa·bin·dvāś·ra·maṃ gat·vā nya·va·san mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 7
tapas tepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ / gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ
ta·pas te·pe sa dhar·māt·mā svādh·yā·ya·ni·ya·ten·dri·yaḥ / gat·vāś·ra·ma·pa·daṃ tas·ya vigh·naṃ kur·van·ti kan·ya·kāḥ
- 8
devapannagakanyāś ca rājarṣitanayāś ca yāḥ / krīḍantyo 'psarasaś caiva taṃ deśam upapedire
de·va·pan·na·ga·kan·yāś ca rā·jar·ṣi·ta·na·yāś ca yāḥ / krī·ḍan·tyo 'psa·ra·saś cai·va taṃ de·śam u·pa·pe·di·re
- 9
sarvartuṣūpabhogyatvād ramyatvāt kānanasya ca / nityaśas tās tu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ
sar·var·tu·ṣū·pa·bhog·yat·vād ram·yat·vāt kā·na·nas·ya ca / nit·ya·śas tās tu taṃ de·śaṃ gat·vā krī·ḍan·ti kan·ya·kāḥ
- 10
atha ruṣṭo mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ / yā me darśanam āgacchet sā garbhaṃ dhārayiṣyati
a·tha ruṣ·ṭo ma·hā·te·jā vyā·ja·hā·ra ma·hā·mu·niḥ / yā me dar·śa·nam ā·gac·chet sā gar·bhaṃ dhā·ra·yiṣ·ya·ti
- 11
tās tu sarvāḥ pratigatāḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ / brahmaśāpabhayād bhītās taṃ deśaṃ nopacakramuḥ
tās tu sar·vāḥ pra·ti·ga·tāḥ śrut·vā vāk·yaṃ ma·hāt·ma·naḥ / brah·ma·śā·pa·bha·yād bhī·tās taṃ de·śaṃ no·pa·cak·ra·muḥ
- 12
tṛṇabindos tu rājarṣes tanayā na śṛṇoti tat / gatvāśramapadaṃ tasya vicacāra sunirbhayā
tṛ·ṇa·bin·dos tu rā·jar·ṣes ta·na·yā na śṛ·ṇo·ti tat / gat·vāś·ra·ma·pa·daṃ tas·ya vi·ca·cā·ra su·nir·bha·yā
- 13
tasminn eva tu kāle sa prājāpatyo mahān ṛṣiḥ / svādhyāyam akarot tatra tapasā dyotitaprabhaḥ
tas·minn e·va tu kā·le sa prā·jā·pat·yo ma·hān ṛ·ṣiḥ / svādh·yā·yam a·ka·rot tat·ra ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhaḥ
- 14
sā tu vedadhvaniṃ śrutvā dṛṣṭvā caiva tapodhanam / abhavat pāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā
sā tu ve·dadh·va·niṃ śrut·vā dṛṣ·ṭvā cai·va ta·po·dha·nam / a·bha·vat pāṇ·ḍu·de·hā sā suv·yañ·ji·ta·śa·rī·ra·jā
- 15
dṛṣṭvā paramasaṃvignā sā tu tadrūpam ātmanaḥ / idaṃ me kiṃ nv iti jñātvā pitur gatvāgrataḥ sthitā
dṛṣ·ṭvā pa·ra·ma·saṃ·vig·nā sā tu tad·rū·pam āt·ma·naḥ / i·daṃ me kiṃ nv i·ti jñāt·vā pi·tur gat·vāg·ra·taḥ sthi·tā
- 16
tāṃ tu dṛṣṭvā tathā bhūtāṃ tṛṇabindur athābravīt / kiṃ tvam etat tv asadṛśaṃ dhārayasy ātmano vapuḥ
tāṃ tu dṛṣ·ṭvā ta·thā bhū·tāṃ tṛ·ṇa·bin·dur a·thāb·ra·vīt / kiṃ tvam e·tat tv a·sa·dṛ·śaṃ dhā·ra·yasy āt·ma·no va·puḥ
- 17
sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam / na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpam īdṛśam
sā tu kṛt·vāñ·ja·liṃ dī·nā kan·yo·vā·ca ta·po·dha·nam / na jā·ne kā·ra·ṇaṃ tā·ta ye·na me rū·pam ī·dṛ·śam
- 18
kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmy ekā maharṣer bhāvitātmanaḥ / pulastyasyāśramaṃ divyam anveṣṭuṃ svasakhījanam
kiṃ tu pūr·vaṃ ga·tāsmy e·kā ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / pu·las·tyas·yāś·ra·maṃ div·yam an·veṣ·ṭuṃ sva·sa·khī·ja·nam
- 19
na ca paśyāmy ahaṃ tatra kāṃ cid apy āgatāṃ sakhīm / rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā cāham ihāgatā
na ca paś·yāmy a·haṃ tat·ra kāṃ cid apy ā·ga·tāṃ sa·khīm / rū·pas·ya tu vi·par·yā·saṃ dṛṣ·ṭvā cā·ham i·hā·ga·tā
- 20
tṛṇabindus tu rājarṣis tapasā dyotitaprabhaḥ / dhyānaṃ viveśa tac cāpi apaśyad ṛṣikarmajam
tṛ·ṇa·bin·dus tu rā·jar·ṣis ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhaḥ / dhyā·naṃ vi·ve·śa tac cā·pi a·paś·yad ṛ·ṣi·kar·ma·jam
- 21
sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ / gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyam idam abravīt
sa tu vij·ñā·ya taṃ śā·paṃ ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / gṛ·hīt·vā ta·na·yāṃ gat·vā pu·las·tyam i·dam ab·ra·vīt
- 22
bhagavaṃs tanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svair eva bhūṣitām / bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayam udyatām
bha·ga·vaṃs ta·na·yāṃ me tvaṃ gu·ṇaiḥ svair e·va bhū·ṣi·tām / bhik·ṣāṃ pra·ti·gṛ·hā·ṇe·māṃ ma·har·ṣe sva·yam ud·ya·tām
- 23
tapaścaraṇayuktasya śrāmyamāṇendriyasya te / śuśrūṣātatparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
ta·paś·ca·ra·ṇa·yuk·tas·ya śrām·ya·mā·ṇen·dri·yas·ya te / śuś·rū·ṣā·tat·pa·rā nit·yaṃ bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ
- 24
taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā / jighṛkṣur abravīt kanyāṃ bāḍham ity eva sa dvijaḥ
taṃ bru·vā·ṇaṃ tu tad·vāk·yaṃ rā·jar·ṣiṃ dhār·mi·kaṃ ta·dā / ji·ghṛk·ṣur ab·ra·vīt kan·yāṃ bā·ḍham ity e·va sa dvi·jaḥ
- 25
dattvā tu sa gato rājā svam āśramapadaṃ tadā / sāpi tatrāvasat kanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ / prītaḥ sa tu mahātejā vākyam etad uvāca ha
dat·tvā tu sa ga·to rā·jā svam āś·ra·ma·pa·daṃ ta·dā / sā·pi tat·rā·va·sat kan·yā to·ṣa·yan·tī pa·tiṃ gu·ṇaiḥ / prī·taḥ sa tu ma·hā·te·jā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 26
parituṣṭo 'smi bhadraṃ te guṇānāṃ saṃpadā bhṛśam / tasmāt te viramāmy adya putram ātmasamaṃ guṇaiḥ / ubhayor vaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam
pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi bhad·raṃ te gu·ṇā·nāṃ saṃ·pa·dā bhṛ·śam / tas·māt te vi·ra·māmy ad·ya put·ram āt·ma·sa·maṃ gu·ṇaiḥ / u·bha·yor vaṃ·śa·kar·tā·raṃ pau·las·tya i·ti viś·ru·tam
- 27
yasmāt tu viśruto vedas tvayehābhyasyato mama / tasmāt sa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ
yas·māt tu viś·ru·to ve·das tva·ye·hābh·yas·ya·to ma·ma / tas·māt sa viś·ra·vā nā·ma bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ
- 28
evam uktā tu sā kanyā prahṛṣṭenāntarātmanā / acireṇaiva kālena sūtā viśravasaṃ sutam
e·vam uk·tā tu sā kan·yā pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā / a·ci·re·ṇai·va kā·le·na sū·tā viś·ra·va·saṃ su·tam
- 29
sa tu lokatraye khyātaḥ śaucadharmasamanvitaḥ / piteva tapasā yukto viśravā munipuṃgavaḥ
sa tu lo·kat·ra·ye khyā·taḥ śau·ca·dhar·ma·sa·man·vi·taḥ / pi·te·va ta·pa·sā yuk·to viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 3 31 verses
- 1
atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṃgavaḥ / acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ
a·tha put·raḥ pu·las·tyas·ya viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / a·ci·re·ṇai·va kā·le·na pi·te·va ta·pa·si sthi·taḥ
- 2
satyavāñ śīlavān dakṣaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ / sarvabhogeṣv asaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ
sat·ya·vāñ śī·la·vān dak·ṣaḥ svādh·yā·ya·ni·ra·taḥ śu·ciḥ / sar·va·bho·geṣv a·saṃ·sak·to nit·yaṃ dhar·ma·pa·rā·ya·ṇaḥ
- 3
jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahān ṛṣiḥ / dadau viśravase bhāryāṃ svāṃ sutāṃ devavarṇinīm
jñāt·vā tas·ya tu tad·vṛt·taṃ bha·rad·vā·jo ma·hān ṛ·ṣiḥ / da·dau viś·ra·va·se bhār·yāṃ svāṃ su·tāṃ de·va·var·ṇi·nīm
- 4
pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā / mudā paramayā yukto viśravā munipuṃgavaḥ
pra·ti·gṛh·ya tu dhar·me·ṇa bha·rad·vā·ja·su·tāṃ ta·dā / mu·dā pa·ra·ma·yā yuk·to viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 5
sa tasyāṃ vīryasaṃpannam apatyaṃ paramādbhutam / janayām āsa dharmātmā sarvair brahmaguṇair yutam
sa tas·yāṃ vīr·ya·saṃ·pan·nam a·pat·yaṃ pa·ra·mād·bhu·tam / ja·na·yām ā·sa dhar·māt·mā sar·vair brah·ma·gu·ṇair yu·tam
- 6
tasmiñ jāte tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ / nāma cāsyākarot prītaḥ sārdhaṃ devarṣibhis tadā
tas·miñ jā·te tu saṃ·hṛṣ·ṭaḥ sa ba·bhū·va pi·tā·ma·haḥ / nā·ma cās·yā·ka·rot prī·taḥ sār·dhaṃ de·var·ṣi·bhis ta·dā
- 7
yasmād viśravaso 'patyaṃ sādṛśyād viśravā iva / tasmād vaiśravaṇo nāma bhaviṣyaty eṣa viśrutaḥ
yas·mād viś·ra·va·so 'pat·yaṃ sā·dṛś·yād viś·ra·vā i·va / tas·mād vaiś·ra·va·ṇo nā·ma bha·viṣ·yaty e·ṣa viś·ru·taḥ
- 8
sa tu vaiśravaṇas tatra tapovanagatas tadā / avardhata mahātejā hutāhutir ivānalaḥ
sa tu vaiś·ra·va·ṇas tat·ra ta·po·va·na·ga·tas ta·dā / a·var·dha·ta ma·hā·te·jā hu·tā·hu·tir i·vā·na·laḥ
- 9
tasyāśramapadasthasya buddhir jajñe mahātmanaḥ / cariṣye niyato dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ
tas·yāś·ra·ma·pa·das·thas·ya bud·dhir jaj·ñe ma·hāt·ma·naḥ / ca·riṣ·ye ni·ya·to dhar·maṃ dhar·mo hi pa·ra·mā ga·tiḥ
- 10
sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane / pūrṇe varṣasahasre tu taṃ taṃ vidhim avartata
sa tu var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·pas tap·tvā ma·hā·va·ne / pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu taṃ taṃ vi·dhim a·var·ta·ta
- 11
jalāśī mārutāhāro nirāhāras tathaiva ca / evaṃ varṣasahasrāṇi jagmus tāny eva varṣavat
ja·lā·śī mā·ru·tā·hā·ro ni·rā·hā·ras ta·thai·va ca / e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi jag·mus tāny e·va var·ṣa·vat
- 12
atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha / gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyam abravīt
a·tha prī·to ma·hā·te·jāḥ sen·draiḥ su·ra·ga·ṇaiḥ sa·ha / gat·vā tas·yāś·ra·ma·pa·daṃ brah·me·daṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 13
parituṣṭo 'smi te vatsa karmaṇānena suvrata / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhas tvaṃ hi me mataḥ
pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi te vat·sa kar·ma·ṇā·ne·na suv·ra·ta / va·raṃ vṛ·ṇīṣ·va bhad·raṃ te va·rār·has tvaṃ hi me ma·taḥ
- 14
athābravīd vaiśravaṇaḥ pitāmaham upasthitam / bhagavaṃl lokapālatvam iccheyaṃ vittarakṣaṇam
a·thāb·ra·vīd vaiś·ra·va·ṇaḥ pi·tā·ma·ham u·pas·thi·tam / bha·ga·vaṃl lo·ka·pā·lat·vam ic·che·yaṃ vit·ta·rak·ṣa·ṇam
- 15
tato 'bravīd vaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā / brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍham ity eva hṛṣṭavat
ta·to 'bra·vīd vaiś·ra·va·ṇaṃ pa·ri·tuṣ·ṭe·na ce·ta·sā / brah·mā su·ra·ga·ṇaiḥ sār·dhaṃ bā·ḍham ity e·va hṛṣ·ṭa·vat
- 16
ahaṃ hi lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭum udyataḥ / yamendravaruṇānāṃ hi padaṃ yat tava cepsitam
a·haṃ hi lo·ka·pā·lā·nāṃ ca·tur·thaṃ sraṣ·ṭum ud·ya·taḥ / ya·men·dra·va·ru·ṇā·nāṃ hi pa·daṃ yat ta·va cep·si·tam
- 17
tatkṛtaṃ gaccha dharmajña dhaneśatvam avāpnuhi / yamendravaruṇānāṃ hi caturtho 'dya bhaviṣyasi
tat·kṛ·taṃ gac·cha dhar·maj·ña dha·ne·śat·vam a·vāp·nu·hi / ya·men·dra·va·ru·ṇā·nāṃ hi ca·tur·tho 'dya bha·viṣ·ya·si
- 18
etac ca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasaṃnibham / pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja
e·tac ca puṣ·pa·kaṃ nā·ma vi·mā·naṃ sūr·ya·saṃ·ni·bham / pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va yā·nār·thaṃ tri·da·śaiḥ sa·ma·tāṃ vra·ja
- 19
svasti te 'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam / kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava mahāvaram
svas·ti te 'stu ga·miṣ·yā·maḥ sar·va e·va ya·thā·ga·tam / kṛ·ta·kṛt·yā va·yaṃ tā·ta dat·tvā ta·va ma·hā·va·ram
- 20
gateṣu brahmapūrveṣu deveṣv atha nabhastalam / dhaneśaḥ pitaraṃ prāha vinayāt praṇato vacaḥ
ga·te·ṣu brah·ma·pūr·ve·ṣu de·veṣv a·tha na·bhas·ta·lam / dha·ne·śaḥ pi·ta·raṃ prā·ha vi·na·yāt pra·ṇa·to va·caḥ
- 21
bhagavaṃl labdhavān asmi varaṃ kamalayonitaḥ / nivāsaṃ na tu me devo vidadhe sa prajāpatiḥ
bha·ga·vaṃl lab·dha·vān as·mi va·raṃ ka·ma·la·yo·ni·taḥ / ni·vā·saṃ na tu me de·vo vi·da·dhe sa pra·jā·pa·tiḥ
- 22
tat paśya bhagavan kaṃ cid deśaṃ vāsāya naḥ prabho / na ca pīḍā bhaved yatra prāṇino yasya kasya cit
tat paś·ya bha·ga·van kaṃ cid de·śaṃ vā·sā·ya naḥ pra·bho / na ca pī·ḍā bha·ved yat·ra prā·ṇi·no yas·ya kas·ya cit
- 23
evam uktas tu putreṇa viśravā munipuṃgavaḥ / vacanaṃ prāha dharmajña śrūyatām iti dharmavit
e·vam uk·tas tu put·re·ṇa viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / va·ca·naṃ prā·ha dhar·maj·ña śrū·ya·tām i·ti dhar·ma·vit
- 24
laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā / rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī
laṅ·kā nā·ma pu·rī ram·yā nir·mi·tā viś·va·kar·ma·ṇā / rāk·ṣa·sā·nāṃ ni·vā·sār·thaṃ ya·then·dras·yā·ma·rā·va·tī
- 25
ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryatoraṇā / rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ / śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ
ra·ma·ṇī·yā pu·rī sā hi ruk·ma·vai·dūr·ya·to·ra·ṇā / rāk·ṣa·saiḥ sā pa·rit·yak·tā pu·rā viṣ·ṇu·bha·yār·di·taiḥ / śūn·yā rak·ṣo·ga·ṇaiḥ sar·vai ra·sā·ta·la·ta·laṃ ga·taiḥ
- 26
sa tvaṃ tatra nivāsāya rocayasva matiṃ svakām / nirdoṣas tatra te vāso na ca bādhāsti kasya cit
sa tvaṃ tat·ra ni·vā·sā·ya ro·ca·yas·va ma·tiṃ sva·kām / nir·do·ṣas tat·ra te vā·so na ca bā·dhās·ti kas·ya cit
- 27
etac chrutvā tu dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ / niveśayām āsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani
e·tac chrut·vā tu dhar·māt·mā dhar·miṣ·ṭhaṃ va·ca·naṃ pi·tuḥ / ni·ve·śa·yām ā·sa ta·dā laṅ·kāṃ par·va·ta·mūr·dha·ni
- 28
nairṛtānāṃ sahasrais tu hṛṣṭaiḥ pramuditaiḥ sadā / acireṇaikakālena saṃpūrṇā tasya śāsanāt
nai·rṛ·tā·nāṃ sa·has·rais tu hṛṣ·ṭaiḥ pra·mu·di·taiḥ sa·dā / a·ci·re·ṇai·ka·kā·le·na saṃ·pūr·ṇā tas·ya śā·sa·nāt
- 29
atha tatrāvasat prīto dharmātmā nairṛtādhipaḥ / samudraparidhānāyāṃ laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ
a·tha tat·rā·va·sat prī·to dhar·māt·mā nai·rṛ·tā·dhi·paḥ / sa·mud·ra·pa·ri·dhā·nā·yāṃ laṅ·kā·yāṃ viś·ra·vāt·ma·jaḥ
- 30
kāle kāle vinītātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ / abhyagacchat susaṃhṛṣṭaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca saḥ
kā·le kā·le vi·nī·tāt·mā puṣ·pa·ke·ṇa dha·neś·va·raḥ / abh·ya·gac·chat su·saṃ·hṛṣ·ṭaḥ pi·ta·raṃ mā·ta·raṃ ca saḥ
- 31
sa devagandharvagaṇair abhiṣṭutas tathaiva siddhaiḥ saha cāraṇair api / gabhastibhiḥ sūrya ivaujasā vṛtaḥ pituḥ samīpaṃ prayayau śriyā vṛtaḥ
sa de·va·gan·dhar·va·ga·ṇair a·bhiṣ·ṭu·tas ta·thai·va sid·dhaiḥ sa·ha cā·ra·ṇair a·pi / ga·bhas·ti·bhiḥ sūr·ya i·vau·ja·sā vṛ·taḥ pi·tuḥ sa·mī·paṃ pra·ya·yau śri·yā vṛ·taḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 4 31 verses
- 1
śrutvāgastyeritaṃ vākyaṃ rāmo vismayam āgataḥ / pūrvam āsīt tu laṅkāyāṃ rakṣasām iti saṃbhavaḥ
śrut·vā·gas·tye·ri·taṃ vāk·yaṃ rā·mo vis·ma·yam ā·ga·taḥ / pūr·vam ā·sīt tu laṅ·kā·yāṃ rak·ṣa·sām i·ti saṃ·bha·vaḥ
- 2
tataḥ śiraḥ kampayitvā tretāgnisamavigraham / agastyaṃ taṃ muhur dṛṣṭvā smayamāno 'bhyabhāṣata
ta·taḥ śi·raḥ kam·pa·yit·vā tre·tāg·ni·sa·ma·vig·ra·ham / a·gas·tyaṃ taṃ mu·hur dṛṣ·ṭvā sma·ya·mā·no 'bhya·bhā·ṣa·ta
- 3
bhagavan pūrvam apy eṣā laṅkāsīt piśitāśinām / itīdaṃ bhavataḥ śrutvā vismayo janito mama
bha·ga·van pūr·vam apy e·ṣā laṅ·kā·sīt pi·śi·tā·śi·nām / i·tī·daṃ bha·va·taḥ śrut·vā vis·ma·yo ja·ni·to ma·ma
- 4
pulastyavaṃśād udbhūtā rākṣasā iti naḥ śrutam / idānīm anyataś cāpi saṃbhavaḥ kīrtitas tvayā
pu·las·tya·vaṃ·śād ud·bhū·tā rāk·ṣa·sā i·ti naḥ śru·tam / i·dā·nīm an·ya·taś cā·pi saṃ·bha·vaḥ kīr·ti·tas tva·yā
- 5
rāvaṇāt kumbhakarṇāc ca prahastād vikaṭād api / rāvaṇasya ca putrebhyaḥ kiṃ nu te balavattarāḥ
rā·va·ṇāt kum·bha·kar·ṇāc ca pra·has·tād vi·ka·ṭād a·pi / rā·va·ṇas·ya ca put·rebh·yaḥ kiṃ nu te ba·la·vat·ta·rāḥ
- 6
ka eṣāṃ pūrvako brahman kiṃnāmā kiṃtapobalaḥ / aparādhaṃ ca kaṃ prāpya viṣṇunā drāvitāḥ purā
ka e·ṣāṃ pūr·va·ko brah·man kiṃ·nā·mā kiṃ·ta·po·ba·laḥ / a·pa·rā·dhaṃ ca kaṃ prāp·ya viṣ·ṇu·nā drā·vi·tāḥ pu·rā
- 7
etad vistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha / kautūhalaṃ kṛtaṃ mahyaṃ nuda bhānur yathā tamaḥ
e·tad vis·ta·ra·taḥ sar·vaṃ ka·tha·yas·va ma·mā·na·gha / kau·tū·ha·laṃ kṛ·taṃ mah·yaṃ nu·da bhā·nur ya·thā ta·maḥ
- 8
rāghavasya tu tac chrutvā saṃskārālaṃkṛtaṃ vacaḥ / īṣadvismayamānas tam agastyaḥ prāha rāghavam
rā·gha·vas·ya tu tac chrut·vā saṃs·kā·rā·laṃ·kṛ·taṃ va·caḥ / ī·ṣad·vis·ma·ya·mā·nas tam a·gas·tyaḥ prā·ha rā·gha·vam
- 9
prajāpatiḥ purā sṛṣṭvā apaḥ salilasaṃbhavaḥ / tāsāṃ gopāyane sattvān asṛjat padmasaṃbhavaḥ
pra·jā·pa·tiḥ pu·rā sṛṣ·ṭvā a·paḥ sa·li·la·saṃ·bha·vaḥ / tā·sāṃ go·pā·ya·ne sat·tvān a·sṛ·jat pad·ma·saṃ·bha·vaḥ
- 10
te sattvāḥ sattvakartāraṃ vinītavad upasthitāḥ / kiṃ kurma iti bhāṣantaḥ kṣutpipāsābhayārditāḥ
te sat·tvāḥ sat·tva·kar·tā·raṃ vi·nī·ta·vad u·pas·thi·tāḥ / kiṃ kur·ma i·ti bhā·ṣan·taḥ kṣut·pi·pā·sā·bha·yār·di·tāḥ
- 11
prajāpatis tu tāny āha sattvāni prahasann iva / ābhāṣya vācā yatnena rakṣadhvam iti mānadaḥ
pra·jā·pa·tis tu tāny ā·ha sat·tvā·ni pra·ha·sann i·va / ā·bhāṣ·ya vā·cā yat·ne·na rak·ṣadh·vam i·ti mā·na·daḥ
- 12
rakṣāma iti tatrānyair yakṣāmeti tathāparaiḥ / bhuṅkṣitābhuṅkṣitair uktas tatas tān āha bhūtakṛt
rak·ṣā·ma i·ti tat·rān·yair yak·ṣā·me·ti ta·thā·pa·raiḥ / bhuṅ·kṣi·tā·bhuṅ·kṣi·tair uk·tas ta·tas tān ā·ha bhū·ta·kṛt
- 13
rakṣāma iti yair uktaṃ rākṣasās te bhavantu vaḥ / yakṣāma iti yair uktaṃ te vai yakṣā bhavantu vaḥ
rak·ṣā·ma i·ti yair uk·taṃ rāk·ṣa·sās te bha·van·tu vaḥ / yak·ṣā·ma i·ti yair uk·taṃ te vai yak·ṣā bha·van·tu vaḥ
- 14
tatra hetiḥ prahetiś ca bhrātarau rākṣasarṣabhau / madhukaiṭabhasaṃkāśau babhūvatur ariṃdamau
tat·ra he·tiḥ pra·he·tiś ca bhrā·ta·rau rāk·ṣa·sar·ṣa·bhau / ma·dhu·kai·ṭa·bha·saṃ·kā·śau ba·bhū·va·tur a·riṃ·da·mau
- 15
prahetir dhārmikas tatra na dārān so 'bhikāṅkṣati / hetir dārakriyārthaṃ tu yatnaṃ param athākarot
pra·he·tir dhār·mi·kas tat·ra na dā·rān so 'bhi·kāṅ·kṣa·ti / he·tir dā·rak·ri·yār·thaṃ tu yat·naṃ pa·ram a·thā·ka·rot
- 16
sa kālabhaginīṃ kanyāṃ bhayāṃ nāma bhayāvahām / udāvahad ameyātmā svayam eva mahāmatiḥ
sa kā·la·bha·gi·nīṃ kan·yāṃ bha·yāṃ nā·ma bha·yā·va·hām / u·dā·va·had a·me·yāt·mā sva·yam e·va ma·hā·ma·tiḥ
- 17
sa tasyāṃ janayām āsa hetī rākṣasapuṃgavaḥ / putraṃ putravatāṃ śreṣṭho vidyutkeśa iti śrutam
sa tas·yāṃ ja·na·yām ā·sa he·tī rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / put·raṃ put·ra·va·tāṃ śreṣ·ṭho vid·yut·ke·śa i·ti śru·tam
- 18
vidyutkeśo hetiputraḥ pradīptāgnisamaprabhaḥ / vyavardhata mahātejās toyamadhya ivāmbujam
vid·yut·ke·śo he·ti·put·raḥ pra·dīp·tāg·ni·sa·map·ra·bhaḥ / vya·var·dha·ta ma·hā·te·jās to·ya·madh·ya i·vām·bu·jam
- 19
sa yadā yauvanaṃ bhadram anuprāpto niśācaraḥ / tato dārakriyāṃ tasya kartuṃ vyavasitaḥ pitā
sa ya·dā yau·va·naṃ bhad·ram a·nup·rāp·to ni·śā·ca·raḥ / ta·to dā·rak·ri·yāṃ tas·ya kar·tuṃ vya·va·si·taḥ pi·tā
- 20
saṃdhyāduhitaraṃ so 'tha saṃdhyātulyāṃ prabhāvataḥ / varayām āsa putrārthaṃ hetī rākṣasapuṃgavaḥ
saṃdh·yā·du·hi·ta·raṃ so 'tha saṃdh·yā·tul·yāṃ pra·bhā·va·taḥ / va·ra·yām ā·sa put·rār·thaṃ he·tī rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ
- 21
avaśyam eva dātavyā parasmai seti saṃdhyayā / cintayitvā sutā dattā vidyutkeśāya rāghava
a·vaś·yam e·va dā·tav·yā pa·ras·mai se·ti saṃdh·ya·yā / cin·ta·yit·vā su·tā dat·tā vid·yut·ke·śā·ya rā·gha·va
- 22
saṃdhyāyās tanayāṃ labdhvā vidyutkeśo niśācaraḥ / ramate sa tayā sārdhaṃ paulomyā maghavān iva
saṃdh·yā·yās ta·na·yāṃ lab·dhvā vid·yut·ke·śo ni·śā·ca·raḥ / ra·ma·te sa ta·yā sār·dhaṃ pau·lom·yā ma·gha·vān i·va
- 23
kena cit tv atha kālena rāma sālakaṭaṃkaṭā / vidyutkeśād garbham āpa ghanarājir ivārṇavāt
ke·na cit tv a·tha kā·le·na rā·ma sā·la·ka·ṭaṃ·ka·ṭā / vid·yut·ke·śād gar·bham ā·pa gha·na·rā·jir i·vār·ṇa·vāt
- 24
tataḥ sā rākṣasī garbhaṃ ghanagarbhasamaprabham / prasūtā mandaraṃ gatvā gaṅgā garbham ivāgnijam
ta·taḥ sā rāk·ṣa·sī gar·bhaṃ gha·na·gar·bha·sa·map·ra·bham / pra·sū·tā man·da·raṃ gat·vā gaṅ·gā gar·bham i·vāg·ni·jam
- 25
tam utsṛjya tu sā garbhaṃ vidyutkeśād ratārthinī / reme sā patinā sārdhaṃ vismṛtya sutam ātmajam
tam ut·sṛj·ya tu sā gar·bhaṃ vid·yut·ke·śād ra·tār·thi·nī / re·me sā pa·ti·nā sār·dhaṃ vis·mṛt·ya su·tam āt·ma·jam
- 26
tayotsṛṣṭaḥ sa tu śiśuḥ śaradarkasamadyutiḥ / pāṇim āsye samādhāya ruroda ghanarāḍ iva
ta·yot·sṛṣ·ṭaḥ sa tu śi·śuḥ śa·ra·dar·ka·sa·mad·yu·tiḥ / pā·ṇim ās·ye sa·mā·dhā·ya ru·ro·da gha·na·rāḍ i·va
- 27
athopariṣṭād gacchan vai vṛṣabhastho haraḥ prabhuḥ / apaśyad umayā sārdhaṃ rudantaṃ rākṣasātmajam
a·tho·pa·riṣ·ṭād gac·chan vai vṛ·ṣa·bhas·tho ha·raḥ pra·bhuḥ / a·paś·yad u·ma·yā sār·dhaṃ ru·dan·taṃ rāk·ṣa·sāt·ma·jam
- 28
kāruṇyabhāvāt pārvatyā bhavas tripurahā tataḥ / taṃ rākṣasātmajaṃ cakre mātur eva vayaḥ samam
kā·ruṇ·ya·bhā·vāt pār·vat·yā bha·vas tri·pu·ra·hā ta·taḥ / taṃ rāk·ṣa·sāt·ma·jaṃ cak·re mā·tur e·va va·yaḥ sa·mam
- 29
amaraṃ caiva taṃ kṛtvā mahādevo 'kṣayo 'vyayaḥ / puram ākāśagaṃ prādāt pārvatyāḥ priyakāmyayā
a·ma·raṃ cai·va taṃ kṛt·vā ma·hā·de·vo 'kṣa·yo 'vya·yaḥ / pu·ram ā·kā·śa·gaṃ prā·dāt pār·vat·yāḥ pri·ya·kām·ya·yā
- 30
umayāpi varo datto rākṣasīnāṃ nṛpātmaja / sadyopalabdhir garbhasya prasūtiḥ sadya eva ca / sadya eva vayaḥprāptir mātur eva vayaḥ samam
u·ma·yā·pi va·ro dat·to rāk·ṣa·sī·nāṃ nṛ·pāt·ma·ja / sad·yo·pa·lab·dhir gar·bhas·ya pra·sū·tiḥ sad·ya e·va ca / sad·ya e·va va·yaḥp·rāp·tir mā·tur e·va va·yaḥ sa·mam
- 31
tataḥ sukeśo varadānagarvitaḥ śriyaṃ prabhoḥ prāpya harasya pārśvataḥ / cacāra sarvatra mahāmatiḥ khagaḥ khagaṃ puraṃ prāpya puraṃdaro yathā
ta·taḥ su·ke·śo va·ra·dā·na·gar·vi·taḥ śri·yaṃ pra·bhoḥ prāp·ya ha·ras·ya pār·śva·taḥ / ca·cā·ra sar·vat·ra ma·hā·ma·tiḥ kha·gaḥ kha·gaṃ pu·raṃ prāp·ya pu·raṃ·da·ro ya·thā
Uttarakāṇḍa · sarga 5 41 verses
- 1
sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasaṃ / grāmaṇīr nāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ
su·ke·śaṃ dhār·mi·kaṃ dṛṣ·ṭvā va·ra·lab·dhaṃ ca rāk·ṣa·saṃ / grā·ma·ṇīr nā·ma gan·dhar·vo viś·vā·va·su·sa·map·ra·bhaḥ
- 2
tasya devavatī nāma dvitīyā śrīr ivātmajā / tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau dakṣaḥ śriyaṃ yathā
tas·ya de·va·va·tī nā·ma dvi·tī·yā śrīr i·vāt·ma·jā / tāṃ su·ke·śā·ya dhar·me·ṇa da·dau dak·ṣaḥ śri·yaṃ ya·thā
- 3
varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam / āsīd devavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ
va·ra·dā·na·kṛ·taiś·var·yaṃ sā taṃ prāp·ya pa·tiṃ pri·yam / ā·sīd de·va·va·tī tuṣ·ṭā dha·naṃ prāp·ye·va nir·dha·naḥ
- 4
sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ / añjanād abhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ
sa ta·yā sa·ha saṃ·yuk·to ra·rā·ja ra·ja·nī·ca·raḥ / añ·ja·nād a·bhi·niṣ·krān·taḥ ka·reṇ·ve·va ma·hā·ga·jaḥ
- 5
devavatyāṃ sukeśas tu janayām āsa rāghava / trīṃs trinetrasamān putrān rākṣasān rākṣasādhipaḥ / mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam
de·va·vat·yāṃ su·ke·śas tu ja·na·yām ā·sa rā·gha·va / trīṃs tri·net·ra·sa·mān put·rān rāk·ṣa·sān rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / māl·ya·van·taṃ su·mā·liṃ ca mā·liṃ ca ba·li·nāṃ va·ram
- 6
trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitās traya ivāgnayaḥ / trayo mantrā ivātyugrās trayo ghorā ivāmayāḥ
tra·yo lo·kā i·vāv·yag·rāḥ sthi·tās tra·ya i·vāg·na·yaḥ / tra·yo man·trā i·vāt·yug·rās tra·yo gho·rā i·vā·ma·yāḥ
- 7
trayaḥ sukeśasya sutās tretāgnisamavarcasaḥ / vivṛddhim agamaṃs tatra vyādhayopekṣitā iva
tra·yaḥ su·ke·śas·ya su·tās tre·tāg·ni·sa·ma·var·ca·saḥ / vi·vṛd·dhim a·ga·maṃs tat·ra vyā·dha·yo·pek·ṣi·tā i·va
- 8
varaprāptiṃ pitus te tu jñātvaiśvaryaṃ tato mahat / tapas taptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ
va·rap·rāp·tiṃ pi·tus te tu jñāt·vaiś·var·yaṃ ta·to ma·hat / ta·pas tap·tuṃ ga·tā me·ruṃ bhrā·ta·raḥ kṛ·ta·niś·ca·yāḥ
- 9
pragṛhya niyamān ghorān rākṣasā nṛpasattama / vicerus te tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham
pra·gṛh·ya ni·ya·mān gho·rān rāk·ṣa·sā nṛ·pa·sat·ta·ma / vi·ce·rus te ta·po gho·raṃ sar·va·bhū·ta·bha·yā·va·ham
- 10
satyārjavadamopetais tapobhir bhuvi duṣkaraiḥ / saṃtāpayantas trīṃl lokān sadevāsuramānuṣān
sat·yār·ja·va·da·mo·pe·tais ta·po·bhir bhu·vi duṣ·ka·raiḥ / saṃ·tā·pa·yan·tas trīṃl lo·kān sa·de·vā·su·ra·mā·nu·ṣān
- 11
tato vibhuś caturvaktro vimānavaram āsthitaḥ / sukeśaputrān āmantrya varado 'smīty abhāṣata
ta·to vi·bhuś ca·tur·vak·tro vi·mā·na·va·ram ās·thi·taḥ / su·ke·śa·put·rān ā·man·trya va·ra·do 'smīty a·bhā·ṣa·ta
- 12
brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrair devagaṇair vṛtam / ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ
brah·mā·ṇaṃ va·ra·daṃ jñāt·vā sen·drair de·va·ga·ṇair vṛ·tam / ū·cuḥ prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve ve·pa·mā·nā i·va dru·māḥ
- 13
tapasārādhito deva yadi no diśase varam / ajeyāḥ śatruhantāras tathaiva cirajīvinaḥ / prabhaviṣṇavo bhavāmeti parasparam anuvratāḥ
ta·pa·sā·rā·dhi·to de·va ya·di no di·śa·se va·ram / a·je·yāḥ śat·ru·han·tā·ras ta·thai·va ci·ra·jī·vi·naḥ / pra·bha·viṣ·ṇa·vo bha·vā·me·ti pa·ras·pa·ram a·nuv·ra·tāḥ
- 14
evaṃ bhaviṣyatīty uktvā sukeśatanayān prabhuḥ / prayayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ
e·vaṃ bha·viṣ·ya·tīty uk·tvā su·ke·śa·ta·na·yān pra·bhuḥ / pra·ya·yau brah·ma·lo·kā·ya brah·mā brāh·ma·ṇa·vat·sa·laḥ
- 15
varaṃ labdhvā tataḥ sarve rāma rātriṃcarās tadā / surāsurān prabādhante varadānāt sunirbhayāḥ
va·raṃ lab·dhvā ta·taḥ sar·ve rā·ma rāt·riṃ·ca·rās ta·dā / su·rā·su·rān pra·bā·dhan·te va·ra·dā·nāt su·nir·bha·yāḥ
- 16
tair vadhyamānās tridaśāḥ sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ / trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ
tair vadh·ya·mā·nās tri·da·śāḥ sar·ṣi·saṃ·ghāḥ sa·cā·ra·ṇāḥ / trā·tā·raṃ nā·dhi·gac·chan·ti ni·ra·yas·thā ya·thā na·rāḥ
- 17
atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varam avyayam / ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama
a·tha te viś·va·kar·mā·ṇaṃ śil·pi·nāṃ va·ram av·ya·yam / ū·cuḥ sa·met·ya saṃ·hṛṣ·ṭā rāk·ṣa·sā ra·ghu·sat·ta·ma
- 18
gṛhakartā bhavān eva devānāṃ hṛdayepsitam / asmākam api tāvat tvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate
gṛ·ha·kar·tā bha·vān e·va de·vā·nāṃ hṛ·da·yep·si·tam / as·mā·kam a·pi tā·vat tvaṃ gṛ·haṃ ku·ru ma·hā·ma·te
- 19
himavantaṃ samāśritya meruṃ mandaram eva vā / maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat
hi·ma·van·taṃ sa·māś·rit·ya me·ruṃ man·da·ram e·va vā / ma·heś·va·ra·gṛ·hap·rakh·yaṃ gṛ·haṃ naḥ kri·ya·tāṃ ma·hat
- 20
viśvakarmā tatas teṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ / nivāsaṃ kathayām āsa śakrasyevāmarāvatīm
viś·va·kar·mā ta·tas te·ṣāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hā·bhu·jaḥ / ni·vā·saṃ ka·tha·yām ā·sa śak·ras·ye·vā·ma·rā·va·tīm
- 21
dakṣiṇasyodadhes tīre trikūṭo nāma parvataḥ / śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasaṃnibhe / śakunair api duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi
dak·ṣi·ṇas·yo·da·dhes tī·re tri·kū·ṭo nā·ma par·va·taḥ / śi·kha·re tas·ya śai·las·ya madh·ya·me 'mbu·da·saṃ·ni·bhe / śa·ku·nair a·pi duṣ·prā·pe ṭaṅ·kac·chin·na·ca·tur·di·śi
- 22
triṃśadyojanavistīrṇā svarṇaprākāratoraṇā / mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā
triṃ·śad·yo·ja·na·vis·tīr·ṇā svar·ṇap·rā·kā·ra·to·ra·ṇā / ma·yā laṅ·ke·ti na·ga·rī śak·rāj·ñap·te·na nir·mi·tā
- 23
tasyāṃ vasata durdharṣāḥ puryāṃ rākṣasasattamāḥ / amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ
tas·yāṃ va·sa·ta dur·dhar·ṣāḥ pur·yāṃ rāk·ṣa·sa·sat·ta·māḥ / a·ma·rā·va·tīṃ sa·mā·sād·ya sen·drā i·va di·vau·ka·saḥ
- 24
laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasair bahubhir vṛtāḥ / bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ
laṅ·kā·dur·gaṃ sa·mā·sād·ya rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·tāḥ / bha·viṣ·ya·tha du·rā·dhar·ṣāḥ śat·rū·ṇāṃ śat·ru·sū·da·nāḥ
- 25
viśvakarmavacaḥ śrutvā tatas te rāma rākṣasāḥ / sahasrānucarā gatvā laṅkāṃ tām avasan purīm
viś·va·kar·ma·va·caḥ śrut·vā ta·tas te rā·ma rāk·ṣa·sāḥ / sa·has·rā·nu·ca·rā gat·vā laṅ·kāṃ tām a·va·san pu·rīm
- 26
dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimair gṛhaśatair vṛtām / laṅkām avāpya te hṛṣṭā viharanti niśācarāḥ
dṛ·ḍhap·rā·kā·ra·pa·ri·khāṃ hai·mair gṛ·ha·śa·tair vṛ·tām / laṅ·kām a·vāp·ya te hṛṣ·ṭā vi·ha·ran·ti ni·śā·ca·rāḥ
- 27
narmadā nāma gandharvī nānādharmasamedhitā / tasyāḥ kanyātrayaṃ hy āsīd dhīśrīkīrtisamadyuti
nar·ma·dā nā·ma gan·dhar·vī nā·nā·dhar·ma·sa·me·dhi·tā / tas·yāḥ kan·yāt·ra·yaṃ hy ā·sīd dhīś·rī·kīr·ti·sa·mad·yu·ti
- 28
jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānām arākṣasī / kanyās tāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ
jyeṣ·ṭhak·ra·me·ṇa sā te·ṣāṃ rāk·ṣa·sā·nām a·rāk·ṣa·sī / kan·yās tāḥ pra·da·dau hṛṣ·ṭā pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nāḥ
- 29
trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ / mātrā dattā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate
tra·yā·ṇāṃ rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ tis·ro gan·dhar·va·kan·ya·kāḥ / māt·rā dat·tā ma·hā·bhā·gā nak·ṣat·re bha·ga·dai·va·te
- 30
kṛtadārās tu te rāma sukeśatanayāḥ prabho / bhāryābhiḥ saha cikrīḍur apsarobhir ivāmarāḥ
kṛ·ta·dā·rās tu te rā·ma su·ke·śa·ta·na·yāḥ pra·bho / bhār·yā·bhiḥ sa·ha cik·rī·ḍur ap·sa·ro·bhir i·vā·ma·rāḥ
- 31
tatra mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī / sa tasyāṃ janayām āsa yad apatyaṃ nibodha tat
tat·ra māl·ya·va·to bhār·yā sun·da·rī nā·ma sun·da·rī / sa tas·yāṃ ja·na·yām ā·sa yad a·pat·yaṃ ni·bo·dha tat
- 32
vajramuṣṭir virūpākṣo durmukhaś caiva rākṣasaḥ / suptaghno yajñakopaś ca mattonmattau tathaiva ca / analā cābhavat kanyā sundaryāṃ rāma sundarī
vaj·ra·muṣ·ṭir vi·rū·pāk·ṣo dur·mu·khaś cai·va rāk·ṣa·saḥ / sup·tagh·no yaj·ña·ko·paś ca mat·ton·mat·tau ta·thai·va ca / a·na·lā cā·bha·vat kan·yā sun·dar·yāṃ rā·ma sun·da·rī
- 33
sumālino 'pi bhāryāsīt pūrṇacandranibhānanā / nāmnā ketumatī nāma prāṇebhyo 'pi garīyasī
su·mā·li·no 'pi bhār·yā·sīt pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nā / nām·nā ke·tu·ma·tī nā·ma prā·ṇebh·yo 'pi ga·rī·ya·sī
- 34
sumālī janayām āsa yad apatyaṃ niśācaraḥ / ketumatyāṃ mahārāja tan nibodhānupūrvaśaḥ
su·mā·lī ja·na·yām ā·sa yad a·pat·yaṃ ni·śā·ca·raḥ / ke·tu·mat·yāṃ ma·hā·rā·ja tan ni·bo·dhā·nu·pūr·va·śaḥ
- 35
prahasto 'kampanaiś caiva vikaṭaḥ kālakārmukaḥ / dhūmrākśaś cātha daṇḍaś ca supārśvaś ca mahābalaḥ
pra·has·to 'kam·pa·naiś cai·va vi·ka·ṭaḥ kā·la·kār·mu·kaḥ / dhūm·rāk·śaś cā·tha daṇ·ḍaś ca su·pār·śvaś ca ma·hā·ba·laḥ
- 36
saṃhrādiḥ praghasaś caiva bhāsakarṇaś ca rākṣasaḥ / rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā / kumbhīnasī ca ity ete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ
saṃh·rā·diḥ pra·gha·saś cai·va bhā·sa·kar·ṇaś ca rāk·ṣa·saḥ / rā·kā puṣ·pot·ka·ṭā cai·va kai·ka·sī ca śu·cis·mi·tā / kum·bhī·na·sī ca ity e·te su·mā·leḥ pra·sa·vāḥ smṛ·tāḥ
- 37
māles tu vasudā nāma gandharvī rūpaśālinī / bhāryāsīt padmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā
mā·les tu va·su·dā nā·ma gan·dhar·vī rū·pa·śā·li·nī / bhār·yā·sīt pad·ma·pat·rāk·ṣī svak·ṣī yak·ṣī·va·ro·pa·mā
- 38
sumāler anujas tasyāṃ janayām āsa yat prabho / apatyaṃ kathyamānaṃ tan mayā tvaṃ śṛṇu rāghava
su·mā·ler a·nu·jas tas·yāṃ ja·na·yām ā·sa yat pra·bho / a·pat·yaṃ kath·ya·mā·naṃ tan ma·yā tvaṃ śṛ·ṇu rā·gha·va
- 39
analaś cānilaś caiva haraḥ saṃpātir eva ca / ete vibhīṣaṇāmātyā māleyās te niśācarāḥ
a·na·laś cā·ni·laś cai·va ha·raḥ saṃ·pā·tir e·va ca / e·te vi·bhī·ṣa·ṇā·māt·yā mā·le·yās te ni·śā·ca·rāḥ
- 40
tatas tu te rākṣasapuṃgavās trayo niśācaraiḥ putraśataiś ca saṃvṛtāḥ / surān sahendrān ṛṣināgadānavān babādhire te balavīryadarpitāḥ
ta·tas tu te rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vās tra·yo ni·śā·ca·raiḥ put·ra·śa·taiś ca saṃ·vṛ·tāḥ / su·rān sa·hen·drān ṛ·ṣi·nā·ga·dā·na·vān ba·bā·dhi·re te ba·la·vīr·ya·dar·pi·tāḥ
- 41
jagad bhramanto 'nilavad durāsadā raṇe ca mṛtyupratimāḥ samāhitāḥ / varapradānād abhigarvitā bhṛśaṃ kratukriyāṇāṃ praśamaṃkarāḥ sadā
ja·gad bhra·man·to 'ni·la·vad du·rā·sa·dā ra·ṇe ca mṛt·yup·ra·ti·māḥ sa·mā·hi·tāḥ / va·rap·ra·dā·nād a·bhi·gar·vi·tā bhṛ·śaṃ kra·tuk·ri·yā·ṇāṃ pra·śa·maṃ·ka·rāḥ sa·dā
Uttarakāṇḍa · sarga 6 55 verses
- 1
tair vadhyamānā devāś ca ṛṣayaś ca tapodhanāḥ / bhayārtāḥ śaraṇaṃ jagmur devadevaṃ maheśvaram
tair vadh·ya·mā·nā de·vāś ca ṛ·ṣa·yaś ca ta·po·dha·nāḥ / bha·yār·tāḥ śa·ra·ṇaṃ jag·mur de·va·de·vaṃ ma·heś·va·ram
- 2
te sametya tu kāmāriṃ tripurāriṃ trilocanam / ūcuḥ prāñjalayo devā bhayagadgadabhāṣiṇaḥ
te sa·met·ya tu kā·mā·riṃ tri·pu·rā·riṃ tri·lo·ca·nam / ū·cuḥ prāñ·ja·la·yo de·vā bha·ya·gad·ga·da·bhā·ṣi·ṇaḥ
- 3
sukeśaputrair bhagavan pitāmahavaroddhataiḥ / prajādhyakṣa prajāḥ sarvā bādhyante ripubādhana
su·ke·śa·put·rair bha·ga·van pi·tā·ma·ha·va·rod·dha·taiḥ / pra·jādh·yak·ṣa pra·jāḥ sar·vā bādh·yan·te ri·pu·bā·dha·na
- 4
śaraṇyāny aśaraṇyāni āśramāṇi kṛtāni naḥ / svargāc ca cyāvitaḥ śakraḥ svarge krīḍanti śakravat
śa·raṇ·yāny a·śa·raṇ·yā·ni āś·ra·mā·ṇi kṛ·tā·ni naḥ / svar·gāc ca cyā·vi·taḥ śak·raḥ svar·ge krī·ḍan·ti śak·ra·vat
- 5
ahaṃ viṣṇur ahaṃ rudro brahmāhaṃ devarāḍ aham / ahaṃ yamo 'haṃ varuṇaś candro 'haṃ ravir apy aham
a·haṃ viṣ·ṇur a·haṃ rud·ro brah·mā·haṃ de·va·rāḍ a·ham / a·haṃ ya·mo 'haṃ va·ru·ṇaś can·dro 'haṃ ra·vir apy a·ham
- 6
iti te rākṣasā deva varadānena darpitāḥ / bādhante samaroddharṣā ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ
i·ti te rāk·ṣa·sā de·va va·ra·dā·ne·na dar·pi·tāḥ / bā·dhan·te sa·ma·rod·dhar·ṣā ye ca te·ṣāṃ pu·raḥ·sa·rāḥ
- 7
tan no devabhayārtānām abhayaṃ dātum arhasi / aśivaṃ vapur āsthāya jahi daivatakaṇṭakān
tan no de·va·bha·yār·tā·nām a·bha·yaṃ dā·tum ar·ha·si / a·śi·vaṃ va·pur ās·thā·ya ja·hi dai·va·ta·kaṇ·ṭa·kān
- 8
ity uktas tu suraiḥ sarvaiḥ kapardī nīlalohitaḥ / sukeśaṃ prati sāpekṣa āha devagaṇān prabhuḥ
ity uk·tas tu su·raiḥ sar·vaiḥ ka·par·dī nī·la·lo·hi·taḥ / su·ke·śaṃ pra·ti sā·pek·ṣa ā·ha de·va·ga·ṇān pra·bhuḥ
- 9
nāhaṃ tān nihaniṣyāmi avadhyā mama te 'surāḥ / kiṃ tu mantraṃ pradāsyāmi yo vai tān nihaniṣyati
nā·haṃ tān ni·ha·niṣ·yā·mi a·vadh·yā ma·ma te 'su·rāḥ / kiṃ tu man·traṃ pra·dās·yā·mi yo vai tān ni·ha·niṣ·ya·ti
- 10
evam eva samudyogaṃ puraskṛtya surarṣabhāḥ / gacchantu śaraṇaṃ viṣṇuṃ haniṣyati sa tān prabhuḥ
e·vam e·va sa·mud·yo·gaṃ pu·ras·kṛt·ya su·rar·ṣa·bhāḥ / gac·chan·tu śa·ra·ṇaṃ viṣ·ṇuṃ ha·niṣ·ya·ti sa tān pra·bhuḥ
- 11
tatas te jayaśabdena pratinandya maheśvaram / viṣṇoḥ samīpam ājagmur niśācarabhayārditāḥ
ta·tas te ja·ya·śab·de·na pra·ti·nan·dya ma·heś·va·ram / viṣ·ṇoḥ sa·mī·pam ā·jag·mur ni·śā·ca·ra·bha·yār·di·tāḥ
- 12
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ praṇamya bahumānya ca / ūcuḥ saṃbhrāntavad vākyaṃ sukeśatanayārditāḥ
śaṅ·kha·cak·ra·dha·raṃ de·vaṃ pra·ṇam·ya ba·hu·mān·ya ca / ū·cuḥ saṃbh·rān·ta·vad vāk·yaṃ su·ke·śa·ta·na·yār·di·tāḥ
- 13
sukeśatanayair devatribhis tretāgnisaṃnibhaiḥ / ākramya varadānena sthānāny apahṛtāni naḥ
su·ke·śa·ta·na·yair de·vat·ri·bhis tre·tāg·ni·saṃ·ni·bhaiḥ / āk·ram·ya va·ra·dā·ne·na sthā·nāny a·pa·hṛ·tā·ni naḥ
- 14
laṅkā nāma purī durgā trikūṭaśikhare sthitā / tatra sthitāḥ prabādhante sarvān naḥ kṣaṇadācarāḥ
laṅ·kā nā·ma pu·rī dur·gā tri·kū·ṭa·śi·kha·re sthi·tā / tat·ra sthi·tāḥ pra·bā·dhan·te sar·vān naḥ kṣa·ṇa·dā·ca·rāḥ
- 15
sa tvam asmatpriyārthaṃ tu jahi tān madhusūdana / cakrakṛttāsyakamalān nivedaya yamāya vai
sa tvam as·mat·pri·yār·thaṃ tu ja·hi tān ma·dhu·sū·da·na / cak·ra·kṛt·tās·ya·ka·ma·lān ni·ve·da·ya ya·mā·ya vai
- 16
bhayeṣv abhayado 'smākaṃ nānyo 'sti bhavatā samaḥ / nuda tvaṃ no bhayaṃ deva nīhāram iva bhāskaraḥ
bha·yeṣv a·bha·ya·do 'smā·kaṃ nān·yo 'sti bha·va·tā sa·maḥ / nu·da tvaṃ no bha·yaṃ de·va nī·hā·ram i·va bhās·ka·raḥ
- 17
ity evaṃ daivatair ukto devadevo janārdanaḥ / abhayaṃ bhayado 'rīṇāṃ dattvā devān uvāca ha
ity e·vaṃ dai·va·tair uk·to de·va·de·vo ja·nār·da·naḥ / a·bha·yaṃ bha·ya·do 'rī·ṇāṃ dat·tvā de·vān u·vā·ca ha
- 18
sukeśaṃ rākṣasaṃ jāne īśāna varadarpitam / tāṃś cāsya tanayāñ jāne yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ sa mālyavān
su·ke·śaṃ rāk·ṣa·saṃ jā·ne ī·śā·na va·ra·dar·pi·tam / tāṃś cās·ya ta·na·yāñ jā·ne ye·ṣāṃ jyeṣ·ṭhaḥ sa māl·ya·vān
- 19
tān ahaṃ samatikrāntamaryādān rākṣasādhamān / sūdayiṣyāmi saṃgrāme surā bhavata vijvarāḥ
tān a·haṃ sa·ma·tik·rān·ta·mar·yā·dān rāk·ṣa·sā·dha·mān / sū·da·yiṣ·yā·mi saṃg·rā·me su·rā bha·va·ta vij·va·rāḥ
- 20
ity uktās te surāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā / yathā vāsaṃ yayur hṛṣṭāḥ praśamanto janārdanam
ity uk·tās te su·rāḥ sar·ve viṣ·ṇu·nā pra·bha·viṣ·ṇu·nā / ya·thā vā·saṃ ya·yur hṛṣ·ṭāḥ pra·śa·man·to ja·nār·da·nam
- 21
vibudhānāṃ samudyogaṃ mālyavān sa niśācaraḥ / śrutvā tau bhrātarau vīrāv idaṃ vacanam abravīt
vi·bu·dhā·nāṃ sa·mud·yo·gaṃ māl·ya·vān sa ni·śā·ca·raḥ / śrut·vā tau bhrā·ta·rau vī·rāv i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 22
amarā ṛṣayaś caiva saṃhatya kila śaṃkaram / asmadvadhaṃ parīpsanta idam ūcus trilocanam
a·ma·rā ṛ·ṣa·yaś cai·va saṃ·hat·ya ki·la śaṃ·ka·ram / as·mad·va·dhaṃ pa·rīp·san·ta i·dam ū·cus tri·lo·ca·nam
- 23
sukeśatanayā deva varadānabaloddhatāḥ / bādhante 'smān samudyuktā ghorarūpāḥ pade pade
su·ke·śa·ta·na·yā de·va va·ra·dā·na·ba·lod·dha·tāḥ / bā·dhan·te 'smān sa·mud·yuk·tā gho·ra·rū·pāḥ pa·de pa·de
- 24
rākṣasair abhibhūtāḥ sma na śaktāḥ sma umāpate / sveṣu veśmasu saṃsthātuṃ bhayāt teṣāṃ durātmanām
rāk·ṣa·sair a·bhi·bhū·tāḥ sma na śak·tāḥ sma u·mā·pa·te / sve·ṣu veś·ma·su saṃs·thā·tuṃ bha·yāt te·ṣāṃ du·rāt·ma·nām
- 25
tad asmākaṃ hitārthe tvaṃ jahi tāṃs tāṃs trilocana / rākṣasān huṃkṛtenaiva daha pradahatāṃ vara
tad as·mā·kaṃ hi·tār·the tvaṃ ja·hi tāṃs tāṃs tri·lo·ca·na / rāk·ṣa·sān huṃ·kṛ·te·nai·va da·ha pra·da·ha·tāṃ va·ra
- 26
ity evaṃ tridaśair ukto niśamyāndhakasūdanaḥ / śiraḥ karaṃ ca dhunvāna idaṃ vacanam abravīt
ity e·vaṃ tri·da·śair uk·to ni·śam·yān·dha·ka·sū·da·naḥ / śi·raḥ ka·raṃ ca dhun·vā·na i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 27
avadhyā mama te devāḥ sukeśatanayā raṇe / mantraṃ tu vaḥ pradāsyāmi yo vai tān nihaniṣyati
a·vadh·yā ma·ma te de·vāḥ su·ke·śa·ta·na·yā ra·ṇe / man·traṃ tu vaḥ pra·dās·yā·mi yo vai tān ni·ha·niṣ·ya·ti
- 28
yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ / haniṣyati sa tān yuddhe śaraṇaṃ taṃ prapadyatha
yaḥ sa cak·ra·ga·dā·pā·ṇiḥ pī·ta·vā·sā ja·nār·da·naḥ / ha·niṣ·ya·ti sa tān yud·dhe śa·ra·ṇaṃ taṃ pra·pad·ya·tha
- 29
harān nāvāpya te kāmaṃ kāmārim abhivādya ca / nārāyaṇālayaṃ prāptās tasmai sarvaṃ nyavedayan
ha·rān nā·vāp·ya te kā·maṃ kā·mā·rim a·bhi·vād·ya ca / nā·rā·ya·ṇā·la·yaṃ prāp·tās tas·mai sar·vaṃ nya·ve·da·yan
- 30
tato nārāyaṇenoktā devā indrapurogamāḥ / surārīn sūdayiṣyāmi surā bhavata vijvarāḥ
ta·to nā·rā·ya·ṇe·nok·tā de·vā in·dra·pu·ro·ga·māḥ / su·rā·rīn sū·da·yiṣ·yā·mi su·rā bha·va·ta vij·va·rāḥ
- 31
devānāṃ bhayabhītānāṃ hariṇā rākṣasarṣabhau / pratijñāto vadho 'smākaṃ tac cintayatha yat kṣamam
de·vā·nāṃ bha·ya·bhī·tā·nāṃ ha·ri·ṇā rāk·ṣa·sar·ṣa·bhau / pra·tij·ñā·to va·dho 'smā·kaṃ tac cin·ta·ya·tha yat kṣa·mam
- 32
hiraṇyakaśipor mṛtyur anyeṣāṃ ca suradviṣām / duḥkhaṃ nārāyaṇaṃ jetuṃ yo no hantum abhīpsati
hi·raṇ·ya·ka·śi·por mṛt·yur an·ye·ṣāṃ ca su·rad·vi·ṣām / duḥ·khaṃ nā·rā·ya·ṇaṃ je·tuṃ yo no han·tum a·bhīp·sa·ti
- 33
tataḥ sumālī mālī ca śrutvā mālyavato vacaḥ / ūcatur bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ bhagāṃśāv iva vāsavam
ta·taḥ su·mā·lī mā·lī ca śrut·vā māl·ya·va·to va·caḥ / ū·ca·tur bhrā·ta·raṃ jyeṣ·ṭhaṃ bha·gāṃ·śāv i·va vā·sa·vam
- 34
svadhītaṃ dattam iṣṭaṃ ca aiśvaryaṃ paripālitam / āyur nirāmayaṃ prāptaṃ svadharmaḥ sthāpitaś ca naḥ
sva·dhī·taṃ dat·tam iṣ·ṭaṃ ca aiś·var·yaṃ pa·ri·pā·li·tam / ā·yur ni·rā·ma·yaṃ prāp·taṃ sva·dhar·maḥ sthā·pi·taś ca naḥ
- 35
devasāgaram akṣobhyaṃ śastraughaiḥ pravigāhya ca / jitā devā raṇe nityaṃ na no mṛtyukṛtaṃ bhayam
de·va·sā·ga·ram ak·ṣobh·yaṃ śas·trau·ghaiḥ pra·vi·gāh·ya ca / ji·tā de·vā ra·ṇe nit·yaṃ na no mṛt·yu·kṛ·taṃ bha·yam
- 36
nārāyaṇaś ca rudraś ca śakraś cāpi yamas tathā / asmākaṃ pramukhe sthātuṃ sarva eva hi bibhyati
nā·rā·ya·ṇaś ca rud·raś ca śak·raś cā·pi ya·mas ta·thā / as·mā·kaṃ pra·mu·khe sthā·tuṃ sar·va e·va hi bibh·ya·ti
- 37
viṣṇor doṣaś ca nāsty atra kāraṇaṃ rākṣaseśvara / devānām eva doṣeṇa viṣṇoḥ pracalitaṃ manaḥ
viṣ·ṇor do·ṣaś ca nāsty at·ra kā·ra·ṇaṃ rāk·ṣa·seś·va·ra / de·vā·nām e·va do·ṣe·ṇa viṣ·ṇoḥ pra·ca·li·taṃ ma·naḥ
- 38
tasmād adya samudyuktāḥ sarvasainyasamāvṛtāḥ / devān eva jighāṃsāmo yebhyo doṣaḥ samutthitaḥ
tas·mād ad·ya sa·mud·yuk·tāḥ sar·va·sain·ya·sa·mā·vṛ·tāḥ / de·vān e·va ji·ghāṃ·sā·mo yebh·yo do·ṣaḥ sa·mut·thi·taḥ
- 39
iti mālī sumālī ca mālyavān agrajaḥ prabhuḥ / udyogaṃ ghoṣayitvātha rākṣasāḥ sarva eva te / yuddhāya niryayuḥ kruddhā jambhavṛtrabalā iva
i·ti mā·lī su·mā·lī ca māl·ya·vān ag·ra·jaḥ pra·bhuḥ / ud·yo·gaṃ gho·ṣa·yit·vā·tha rāk·ṣa·sāḥ sar·va e·va te / yud·dhā·ya nir·ya·yuḥ krud·dhā jam·bha·vṛt·ra·ba·lā i·va
- 40
syandanair vāraṇendraiś ca hayaiś ca girisaṃnibhaiḥ / kharair gobhir athoṣṭraiś ca śiṃśumārair bhujaṃ gamaiḥ
syan·da·nair vā·ra·ṇen·draiś ca ha·yaiś ca gi·ri·saṃ·ni·bhaiḥ / kha·rair go·bhir a·thoṣ·ṭraiś ca śiṃ·śu·mā·rair bhu·jaṃ ga·maiḥ
- 41
makaraiḥ kacchapair mīnair vihaṃgair garuḍopamaiḥ / siṃhair vyāghrair varāhaiś ca sṛmaraiś camarair api
ma·ka·raiḥ kac·cha·pair mī·nair vi·haṃ·gair ga·ru·ḍo·pa·maiḥ / siṃ·hair vyāgh·rair va·rā·haiś ca sṛ·ma·raiś ca·ma·rair a·pi
- 42
tyaktvā laṅkāṃ tataḥ sarve rākṣasā balagarvitāḥ / prayātā devalokāya yoddhuṃ daivataśatravaḥ
tyak·tvā laṅ·kāṃ ta·taḥ sar·ve rāk·ṣa·sā ba·la·gar·vi·tāḥ / pra·yā·tā de·va·lo·kā·ya yod·dhuṃ dai·va·ta·śat·ra·vaḥ
- 43
laṅkāviparyayaṃ dṛṣṭvā yāni laṅkālayāny atha / bhūtāni bhayadarśīni vimanaskāni sarvaśaḥ
laṅ·kā·vi·par·ya·yaṃ dṛṣ·ṭvā yā·ni laṅ·kā·la·yāny a·tha / bhū·tā·ni bha·ya·dar·śī·ni vi·ma·nas·kā·ni sar·va·śaḥ
- 44
bhaumās tathāntarikṣāś ca kālājñaptā bhayāvahāḥ / utpātā rākṣasendrāṇām abhāvāyotthitā drutam
bhau·mās ta·thān·ta·rik·ṣāś ca kā·lāj·ñap·tā bha·yā·va·hāḥ / ut·pā·tā rāk·ṣa·sen·drā·ṇām a·bhā·vā·yot·thi·tā dru·tam
- 45
asthīni meghā varṣanti uṣṇaṃ śoṇitam eva ca / velāṃ samudro 'py utkrāntaś calante cācalottamāḥ
as·thī·ni me·ghā var·ṣan·ti uṣ·ṇaṃ śo·ṇi·tam e·va ca / ve·lāṃ sa·mud·ro 'py ut·krān·taś ca·lan·te cā·ca·lot·ta·māḥ
- 46
aṭṭahāsān vimuñcanto ghananādasamasvanān / bhūtāḥ paripatanti sma nṛtyamānāḥ sahasraśaḥ
aṭ·ṭa·hā·sān vi·muñ·can·to gha·na·nā·da·sa·mas·va·nān / bhū·tāḥ pa·ri·pa·tan·ti sma nṛt·ya·mā·nāḥ sa·has·ra·śaḥ
- 47
gṛdhracakraṃ mahac cāpi jvalanodgāribhir mukhaiḥ / rākṣasānām upari vai bhramate kālacakravat
gṛdh·ra·cak·raṃ ma·hac cā·pi jva·la·nod·gā·ri·bhir mu·khaiḥ / rāk·ṣa·sā·nām u·pa·ri vai bhra·ma·te kā·la·cak·ra·vat
- 48
tān acintyamahotpātān rākṣasā balagarvitāḥ / yanty eva na nivartante mṛtyupāśāvapāśitāḥ
tān a·cin·tya·ma·hot·pā·tān rāk·ṣa·sā ba·la·gar·vi·tāḥ / yanty e·va na ni·var·tan·te mṛt·yu·pā·śā·va·pā·śi·tāḥ
- 49
mālyavāṃś ca sumālī ca mālī ca rajanīcarāḥ / āsan puraḥsarās teṣāṃ kratūnām iva pāvakāḥ
māl·ya·vāṃś ca su·mā·lī ca mā·lī ca ra·ja·nī·ca·rāḥ / ā·san pu·raḥ·sa·rās te·ṣāṃ kra·tū·nām i·va pā·va·kāḥ
- 50
mālyavantaṃ tu te sarve mālyavantam ivācalam / niśācarā āśrayante dhātāram iva dehinaḥ
māl·ya·van·taṃ tu te sar·ve māl·ya·van·tam i·vā·ca·lam / ni·śā·ca·rā āś·ra·yan·te dhā·tā·ram i·va de·hi·naḥ
- 51
tad balaṃ rākṣasendrāṇāṃ mahābhraghananāditam / jayepsayā devalokaṃ yayau mālī vaśe sthitam
tad ba·laṃ rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ ma·hābh·ra·gha·na·nā·di·tam / ja·yep·sa·yā de·va·lo·kaṃ ya·yau mā·lī va·śe sthi·tam
- 52
rākṣasānāṃ samudyogaṃ taṃ tu nārāyaṇaḥ prabhuḥ / devadūtād upaśrutya dadhre yuddhe tato manaḥ
rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·mud·yo·gaṃ taṃ tu nā·rā·ya·ṇaḥ pra·bhuḥ / de·va·dū·tād u·paś·rut·ya dadh·re yud·dhe ta·to ma·naḥ
- 53
sa devasiddharṣimahoragaiś ca gandharvamukhyāpsarasopagītaḥ / samāsasādāmaraśatrusainyaṃ cakrāsisīrapravarādidhārī
sa de·va·sid·dhar·ṣi·ma·ho·ra·gaiś ca gan·dhar·va·mukh·yāp·sa·ra·so·pa·gī·taḥ / sa·mā·sa·sā·dā·ma·ra·śat·ru·sain·yaṃ cak·rā·si·sī·rap·ra·va·rā·di·dhā·rī
- 54
suparṇapakṣānilanunnapakṣaṃ bhramatpatākaṃ pravikīrṇaśastram / cacāla tad rākṣasarājasainyaṃ calopalo nīla ivācalendraḥ
su·par·ṇa·pak·ṣā·ni·la·nun·na·pak·ṣaṃ bhra·mat·pa·tā·kaṃ pra·vi·kīr·ṇa·śas·tram / ca·cā·la tad rāk·ṣa·sa·rā·ja·sain·yaṃ ca·lo·pa·lo nī·la i·vā·ca·len·draḥ
- 55
tatha śitaiḥ śoṇitamāṃsarūṣitair yugāntavaiśvānaratulyavigrahaiḥ / niśācarāḥ saṃparivārya mādhavaṃ varāyudhair nirbibhiduḥ sahasraśaḥ
ta·tha śi·taiḥ śo·ṇi·ta·māṃ·sa·rū·ṣi·tair yu·gān·ta·vaiś·vā·na·ra·tul·ya·vig·ra·haiḥ / ni·śā·ca·rāḥ saṃ·pa·ri·vār·ya mā·dha·vaṃ va·rā·yu·dhair nir·bi·bhi·duḥ sa·has·ra·śaḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 7 50 verses
- 1
nārāyaṇagiriṃ te tu garjanto rākṣasāmbudāḥ / avarṣann iṣuvarṣeṇa varṣeṇādrim ivāmbudāḥ
nā·rā·ya·ṇa·gi·riṃ te tu gar·jan·to rāk·ṣa·sām·bu·dāḥ / a·var·ṣann i·ṣu·var·ṣe·ṇa var·ṣe·ṇād·rim i·vām·bu·dāḥ
- 2
śyāmāvadātas tair viṣṇur nīlair naktaṃcarottamaiḥ / vṛto 'ñjanagirīvāsīd varṣamāṇaiḥ payodharaiḥ
śyā·mā·va·dā·tas tair viṣ·ṇur nī·lair nak·taṃ·ca·rot·ta·maiḥ / vṛ·to 'ñja·na·gi·rī·vā·sīd var·ṣa·mā·ṇaiḥ pa·yo·dha·raiḥ
- 3
śalabhā iva kedāraṃ maśakā iva parvatam / yathāmṛtaghaṭaṃ jīvā makarā iva cārṇavam
śa·la·bhā i·va ke·dā·raṃ ma·śa·kā i·va par·va·tam / ya·thā·mṛ·ta·gha·ṭaṃ jī·vā ma·ka·rā i·va cār·ṇa·vam
- 4
tathā rakṣodhanur muktā vajrānilamanojavāḥ / hariṃ viśanti sma śarā lokāstam iva paryaye
ta·thā rak·ṣo·dha·nur muk·tā vaj·rā·ni·la·ma·no·ja·vāḥ / ha·riṃ vi·śan·ti sma śa·rā lo·kās·tam i·va par·ya·ye
- 5
syandanaiḥ syandanagatā gajaiś ca gajadhūr gatāḥ / aśvārohāḥ sadaśvaiś ca pādātāś cāmbare carāḥ
syan·da·naiḥ syan·da·na·ga·tā ga·jaiś ca ga·ja·dhūr ga·tāḥ / aś·vā·ro·hāḥ sa·daś·vaiś ca pā·dā·tāś cām·ba·re ca·rāḥ
- 6
rākṣasendrā girinibhāḥ śaraśaktyṛṣṭitomaraiḥ / nirucchvāsaṃ hariṃ cakruḥ prāṇāyāma iva dvijam
rāk·ṣa·sen·drā gi·ri·ni·bhāḥ śa·ra·śak·tyṛṣ·ṭi·to·ma·raiḥ / ni·ruc·chvā·saṃ ha·riṃ cak·ruḥ prā·ṇā·yā·ma i·va dvi·jam
- 7
niśācarais tudyamāno mīnair iva mahātimiḥ / śārṅgam āyamya gātrāṇi rākṣasānāṃ mahāhave
ni·śā·ca·rais tud·ya·mā·no mī·nair i·va ma·hā·ti·miḥ / śār·ṅgam ā·yam·ya gāt·rā·ṇi rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hā·ha·ve
- 8
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair vajravaktrair manojavaiḥ / ciccheda tilaśo viṣṇuḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
śa·raiḥ pūr·ṇā·ya·tot·sṛṣ·ṭair vaj·ra·vak·trair ma·no·ja·vaiḥ / cic·che·da ti·la·śo viṣ·ṇuḥ śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ
- 9
vidrāvya śaravarṣaṃ taṃ varṣaṃ vāyur ivotthitam / pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ pradadhmau puruṣottamaḥ
vid·rāv·ya śa·ra·var·ṣaṃ taṃ var·ṣaṃ vā·yur i·vot·thi·tam / pāñ·ca·jan·yaṃ ma·hā·śaṅ·khaṃ pra·dadh·mau pu·ru·ṣot·ta·maḥ
- 10
so 'mbujo hariṇā dhmātaḥ sarvaprāṇena śaṅkharāṭ / rarāsa bhīmanihrādo yugānte jalado yathā
so 'mbu·jo ha·ri·ṇā dhmā·taḥ sar·vap·rā·ṇe·na śaṅ·kha·rāṭ / ra·rā·sa bhī·ma·nih·rā·do yu·gān·te ja·la·do ya·thā
- 11
śaṅkharājaravaḥ so 'tha trāsayām āsa rākṣasān / mṛgarāja ivāraṇye samadān iva kuñjarān
śaṅ·kha·rā·ja·ra·vaḥ so 'tha trā·sa·yām ā·sa rāk·ṣa·sān / mṛ·ga·rā·ja i·vā·raṇ·ye sa·ma·dān i·va kuñ·ja·rān
- 12
na śekur aśvāḥ saṃsthātuṃ vimadāḥ kuñjarābhavan / syandanebhyaś cyutā yodhāḥ śaṅkharāvitadurbalāḥ
na śe·kur aś·vāḥ saṃs·thā·tuṃ vi·ma·dāḥ kuñ·ja·rā·bha·van / syan·da·nebh·yaś cyu·tā yo·dhāḥ śaṅ·kha·rā·vi·ta·dur·ba·lāḥ
- 13
śārṅgacāpavinirmuktā vajratulyānanāḥ śarāḥ / vidārya tāni rakṣāṃsi supuṅkhā viviśuḥ kṣitim
śār·ṅga·cā·pa·vi·nir·muk·tā vaj·ra·tul·yā·na·nāḥ śa·rāḥ / vi·dār·ya tā·ni rak·ṣāṃ·si su·puṅ·khā vi·vi·śuḥ kṣi·tim
- 14
bhidyamānāḥ śaraiś cānye nārāyaṇadhanuścyutaiḥ / nipetū rākṣasā bhīmāḥ śailā vajrahatā iva
bhid·ya·mā·nāḥ śa·raiś cān·ye nā·rā·ya·ṇa·dha·nuś·cyu·taiḥ / ni·pe·tū rāk·ṣa·sā bhī·māḥ śai·lā vaj·ra·ha·tā i·va
- 15
vraṇair vraṇakarārīṇām adhokṣajaśarodbhavaiḥ / asṛk kṣaranti dhārābhiḥ svarṇadhārām ivācalāḥ
vra·ṇair vra·ṇa·ka·rā·rī·ṇām a·dhok·ṣa·ja·śa·rod·bha·vaiḥ / a·sṛk kṣa·ran·ti dhā·rā·bhiḥ svar·ṇa·dhā·rām i·vā·ca·lāḥ
- 16
śaṅkharājaravaś cāpi śārṅgacāparavas tathā / rākṣasānāṃ ravāṃś cāpi grasate vaiṣṇavo ravaḥ
śaṅ·kha·rā·ja·ra·vaś cā·pi śār·ṅga·cā·pa·ra·vas ta·thā / rāk·ṣa·sā·nāṃ ra·vāṃś cā·pi gra·sa·te vaiṣ·ṇa·vo ra·vaḥ
- 17
sūryād iva karā ghorā ūrmayaḥ sāgarād iva / parvatād iva nāgendrā vāryoghā iva cāmbudāt
sūr·yād i·va ka·rā gho·rā ūr·ma·yaḥ sā·ga·rād i·va / par·va·tād i·va nā·gen·drā vār·yo·ghā i·va cām·bu·dāt
- 18
tathā bāṇā vinirmuktāḥ śārṅgān narāyaṇeritāḥ / nirdhāvantīṣavas tūrṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ
ta·thā bā·ṇā vi·nir·muk·tāḥ śār·ṅgān na·rā·ya·ṇe·ri·tāḥ / nir·dhā·van·tī·ṣa·vas tūr·ṇaṃ śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ
- 19
śarabheṇa yathā siṃhāḥ siṃhena dviradā yathā / dviradena yathā vyāghrā vyāghreṇa dvīpino yathā
śa·ra·bhe·ṇa ya·thā siṃ·hāḥ siṃ·he·na dvi·ra·dā ya·thā / dvi·ra·de·na ya·thā vyāgh·rā vyāgh·re·ṇa dvī·pi·no ya·thā
- 20
dvīpinā ca yathā śvānaḥ śunā mārjārakā yathā / mārjāreṇa yathā sarpāḥ sarpeṇa ca yathākhavaḥ
dvī·pi·nā ca ya·thā śvā·naḥ śu·nā mār·jā·ra·kā ya·thā / mār·jā·re·ṇa ya·thā sar·pāḥ sar·pe·ṇa ca ya·thā·kha·vaḥ
- 21
tathā te rākṣasā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā / dravanti drāvitāś caiva śāyitāś ca mahītale
ta·thā te rāk·ṣa·sā yud·dhe viṣ·ṇu·nā pra·bha·viṣ·ṇu·nā / dra·van·ti drā·vi·tāś cai·va śā·yi·tāś ca ma·hī·ta·le
- 22
rākṣasānāṃ sahasrāṇi nihatya madhusūdanaḥ / vārijaṃ nādayām āsa toyadaṃ surarāḍ iva
rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·rā·ṇi ni·hat·ya ma·dhu·sū·da·naḥ / vā·ri·jaṃ nā·da·yām ā·sa to·ya·daṃ su·ra·rāḍ i·va
- 23
nārāyaṇaśaragrastaṃ śaṅkhanādasuvihvalam / yayau laṅkām abhimukhaṃ prabhagnaṃ rākṣasaṃ balam
nā·rā·ya·ṇa·śa·rag·ras·taṃ śaṅ·kha·nā·da·su·vih·va·lam / ya·yau laṅ·kām a·bhi·mu·khaṃ pra·bhag·naṃ rāk·ṣa·saṃ ba·lam
- 24
prabhagne rākṣasabale nārāyaṇaśarāhate / sumālī śaravarṣeṇa āvavāra raṇe harim
pra·bhag·ne rāk·ṣa·sa·ba·le nā·rā·ya·ṇa·śa·rā·ha·te / su·mā·lī śa·ra·var·ṣe·ṇa ā·va·vā·ra ra·ṇe ha·rim
- 25
utkṣipya hemābharaṇaṃ karaṃ karam iva dvipaḥ / rarāsa rākṣaso harṣāt sataḍit toyado yathā
ut·kṣip·ya he·mā·bha·ra·ṇaṃ ka·raṃ ka·ram i·va dvi·paḥ / ra·rā·sa rāk·ṣa·so har·ṣāt sa·ta·ḍit to·ya·do ya·thā
- 26
sumāler nardatas tasya śiro jvalitakuṇḍalam / ciccheda yantur aśvāś ca bhrāntās tasya tu rakṣasaḥ
su·mā·ler nar·da·tas tas·ya śi·ro jva·li·ta·kuṇ·ḍa·lam / cic·che·da yan·tur aś·vāś ca bhrān·tās tas·ya tu rak·ṣa·saḥ
- 27
tair aśvair bhrāmyate bhrāntaiḥ sumālī rākṣaseśvaraḥ / indriyāśvair yathā bhrāntair dhṛtihīno yathā naraḥ
tair aś·vair bhrām·ya·te bhrān·taiḥ su·mā·lī rāk·ṣa·seś·va·raḥ / in·dri·yāś·vair ya·thā bhrān·tair dhṛ·ti·hī·no ya·thā na·raḥ
- 28
mālī cābhyadravad yuddhe pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ / māler dhanuścyutā bāṇāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ / viviśur harim āsādya krauñcaṃ patrarathā iva
mā·lī cābh·yad·ra·vad yud·dhe pra·gṛh·ya sa·śa·raṃ dha·nuḥ / mā·ler dha·nuś·cyu·tā bā·ṇāḥ kār·tas·va·ra·vi·bhū·ṣi·tāḥ / vi·vi·śur ha·rim ā·sād·ya krauñ·caṃ pat·ra·ra·thā i·va
- 29
ardyamānaḥ śaraiḥ so 'tha mālimuktaiḥ sahasraśaḥ / cukṣubhe na raṇe viṣṇur jitendriya ivādhibhiḥ
ar·dya·mā·naḥ śa·raiḥ so 'tha mā·li·muk·taiḥ sa·has·ra·śaḥ / cuk·ṣu·bhe na ra·ṇe viṣ·ṇur ji·ten·dri·ya i·vā·dhi·bhiḥ
- 30
atha maurvī svanaṃ kṛtvā bhagavān bhūtabhāvanaḥ / mālinaṃ prati bāṇaughān sasarjāsigadādharaḥ
a·tha maur·vī sva·naṃ kṛt·vā bha·ga·vān bhū·ta·bhā·va·naḥ / mā·li·naṃ pra·ti bā·ṇau·ghān sa·sar·jā·si·ga·dā·dha·raḥ
- 31
te mālideham āsādya vajravidyutprabhāḥ śarāḥ / pibanti rudhiraṃ tasya nāgā iva purāmṛtam
te mā·li·de·ham ā·sād·ya vaj·ra·vid·yut·pra·bhāḥ śa·rāḥ / pi·ban·ti ru·dhi·raṃ tas·ya nā·gā i·va pu·rā·mṛ·tam
- 32
mālinaṃ vimukhaṃ kṛtvā mālimauliṃ harir balāt / rathaṃ ca sadhvajaṃ cāpaṃ vājinaś ca nyapātayat
mā·li·naṃ vi·mu·khaṃ kṛt·vā mā·li·mau·liṃ ha·rir ba·lāt / ra·thaṃ ca sadh·va·jaṃ cā·paṃ vā·ji·naś ca nya·pā·ta·yat
- 33
virathas tu gadāṃ gṛhya mālī naktaṃcarottamaḥ / āpupluve gadāpāṇir giryagrād iva keṣarī
vi·ra·thas tu ga·dāṃ gṛh·ya mā·lī nak·taṃ·ca·rot·ta·maḥ / ā·pup·lu·ve ga·dā·pā·ṇir gir·yag·rād i·va ke·ṣa·rī
- 34
sa tayā garuḍaṃ saṃkhye īśānam iva cāntakaḥ / lalāṭadeśe 'bhyahanad vajreṇendro yathācalam
sa ta·yā ga·ru·ḍaṃ saṃkh·ye ī·śā·nam i·va cān·ta·kaḥ / la·lā·ṭa·de·śe 'bhya·ha·nad vaj·re·ṇen·dro ya·thā·ca·lam
- 35
gadayābhihatas tena mālinā garuḍo bhṛśam / raṇāt parāṅmukhaṃ devaṃ kṛtavān vedanāturaḥ
ga·da·yā·bhi·ha·tas te·na mā·li·nā ga·ru·ḍo bhṛ·śam / ra·ṇāt pa·rāṅ·mu·khaṃ de·vaṃ kṛ·ta·vān ve·da·nā·tu·raḥ
- 36
parāṅmukhe kṛte deve mālinā garuḍena vai / udatiṣṭhan mahānādo rakṣasām abhinardatām
pa·rāṅ·mu·khe kṛ·te de·ve mā·li·nā ga·ru·ḍe·na vai / u·da·tiṣ·ṭhan ma·hā·nā·do rak·ṣa·sām a·bhi·nar·da·tām
- 37
rakṣasāṃ nadatāṃ nādaṃ śrutvā harihayānujaḥ / parāṅmukho 'py utsasarja cakraṃ mālijighāṃsayā
rak·ṣa·sāṃ na·da·tāṃ nā·daṃ śrut·vā ha·ri·ha·yā·nu·jaḥ / pa·rāṅ·mu·kho 'py ut·sa·sar·ja cak·raṃ mā·li·ji·ghāṃ·sa·yā
- 38
tat sūryamaṇḍalābhāsaṃ svabhāsā bhāsayan nabhaḥ / kālacakranibhaṃ cakraṃ māleḥ śīrṣam apātayat
tat sūr·ya·maṇ·ḍa·lā·bhā·saṃ sva·bhā·sā bhā·sa·yan na·bhaḥ / kā·la·cak·ra·ni·bhaṃ cak·raṃ mā·leḥ śīr·ṣam a·pā·ta·yat
- 39
tacchiro rākṣasendrasya cakrotkṛttaṃ vibhīṣaṇam / papāta rudhirodgāri purā rāhuśiro yathā
tac·chi·ro rāk·ṣa·sen·dras·ya cak·rot·kṛt·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇam / pa·pā·ta ru·dhi·rod·gā·ri pu·rā rā·hu·śi·ro ya·thā
- 40
tataḥ suraiḥ susaṃhṛṣṭaiḥ sarvaprāṇasamīritaḥ / siṃhanādaravo muktaḥ sādhu deveti vādibhiḥ
ta·taḥ su·raiḥ su·saṃ·hṛṣ·ṭaiḥ sar·vap·rā·ṇa·sa·mī·ri·taḥ / siṃ·ha·nā·da·ra·vo muk·taḥ sā·dhu de·ve·ti vā·di·bhiḥ
- 41
mālinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā sumālī malyavān api / sabalau śokasaṃtaptau laṅkāṃ prati vidhāvitau
mā·li·naṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā su·mā·lī mal·ya·vān a·pi / sa·ba·lau śo·ka·saṃ·tap·tau laṅ·kāṃ pra·ti vi·dhā·vi·tau
- 42
garuḍas tu samāśvastaḥ saṃnivṛtya mahāmanāḥ / rākṣasān drāvayām āsa pakṣavātena kopitaḥ
ga·ru·ḍas tu sa·māś·vas·taḥ saṃ·ni·vṛt·ya ma·hā·ma·nāḥ / rāk·ṣa·sān drā·va·yām ā·sa pak·ṣa·vā·te·na ko·pi·taḥ
- 43
nārāyaṇo 'pīṣuvarāśanībhir vidārayām āsa dhanuḥpramuktaiḥ / naktaṃcarān muktavidhūtakeśān yathāśanībhiḥ sataḍinmahendraḥ
nā·rā·ya·ṇo 'pī·ṣu·va·rā·śa·nī·bhir vi·dā·ra·yām ā·sa dha·nuḥp·ra·muk·taiḥ / nak·taṃ·ca·rān muk·ta·vi·dhū·ta·ke·śān ya·thā·śa·nī·bhiḥ sa·ta·ḍin·ma·hen·draḥ
- 44
bhinnātapatraṃ patamānaśastraṃ śarair apadhvastaviśīrṇadeham / viniḥsṛtāntraṃ bhayalolanetraṃ balaṃ tad unmattanibhaṃ babhūva
bhin·nā·ta·pat·raṃ pa·ta·mā·na·śas·traṃ śa·rair a·padh·vas·ta·vi·śīr·ṇa·de·ham / vi·niḥ·sṛ·tān·traṃ bha·ya·lo·la·net·raṃ ba·laṃ tad un·mat·ta·ni·bhaṃ ba·bhū·va
- 45
siṃhārditānām iva kuñjarāṇāṃ niśācarāṇāṃ saha kuñjarāṇām / ravāś ca vegāś ca samaṃ babhūvuḥ purāṇasiṃhena vimarditānām
siṃ·hār·di·tā·nām i·va kuñ·ja·rā·ṇāṃ ni·śā·ca·rā·ṇāṃ sa·ha kuñ·ja·rā·ṇām / ra·vāś ca ve·gāś ca sa·maṃ ba·bhū·vuḥ pu·rā·ṇa·siṃ·he·na vi·mar·di·tā·nām
- 46
saṃchādyamānā haribāṇajālaiḥ svabāṇajālāni samutsṛjantaḥ / dhāvanti naktaṃcarakālameghā vāyupraṇunnā iva kālameghāḥ
saṃ·chād·ya·mā·nā ha·ri·bā·ṇa·jā·laiḥ sva·bā·ṇa·jā·lā·ni sa·mut·sṛ·jan·taḥ / dhā·van·ti nak·taṃ·ca·ra·kā·la·me·ghā vā·yup·ra·ṇun·nā i·va kā·la·me·ghāḥ
- 47
cakraprahārair vinikṛttaśīrṣāḥ saṃcūrṇitāṅgāś ca gadāprahāraiḥ / asiprahārair bahudhā vibhaktāḥ patanti śailā iva rākṣasendrāḥ
cak·rap·ra·hā·rair vi·ni·kṛt·ta·śīr·ṣāḥ saṃ·cūr·ṇi·tāṅ·gāś ca ga·dāp·ra·hā·raiḥ / a·sip·ra·hā·rair ba·hu·dhā vi·bhak·tāḥ pa·tan·ti śai·lā i·va rāk·ṣa·sen·drāḥ
- 48
cakrakṛttāsyakamalā gadāsaṃcūrṇitorasaḥ / lāṅgalaglapitagrīvā musalair bhinnamastakāḥ
cak·ra·kṛt·tās·ya·ka·ma·lā ga·dā·saṃ·cūr·ṇi·to·ra·saḥ / lāṅ·ga·lag·la·pi·tag·rī·vā mu·sa·lair bhin·na·mas·ta·kāḥ
- 49
ke cic caivāsinā chinnās tathānye śaratāḍitāḥ / nipetur ambarāt tūrṇaṃ rākṣasāḥ sāgarāmbhasi
ke cic cai·vā·si·nā chin·nās ta·thān·ye śa·ra·tā·ḍi·tāḥ / ni·pe·tur am·ba·rāt tūr·ṇaṃ rāk·ṣa·sāḥ sā·ga·rām·bha·si
- 50
tadāmbaraṃ vigalitahārakuṇḍalair niśācarair nīlabalāhakopamaiḥ / nipātyamānair dadṛśe nirantaraṃ nipātyamānair iva nīlaparvataiḥ
ta·dām·ba·raṃ vi·ga·li·ta·hā·ra·kuṇ·ḍa·lair ni·śā·ca·rair nī·la·ba·lā·ha·ko·pa·maiḥ / ni·pāt·ya·mā·nair da·dṛ·śe ni·ran·ta·raṃ ni·pāt·ya·mā·nair i·va nī·la·par·va·taiḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 8 25 verses
- 1
hanyamāne bale tasmin padmanābhena pṛṣṭhataḥ / mālyavān saṃnivṛtto 'tha velātiga ivārṇavaḥ
han·ya·mā·ne ba·le tas·min pad·ma·nā·bhe·na pṛṣ·ṭha·taḥ / māl·ya·vān saṃ·ni·vṛt·to 'tha ve·lā·ti·ga i·vār·ṇa·vaḥ
- 2
saṃraktanayanaḥ kopāc calan maulir niśācaraḥ / padmanābham idaṃ prāha vacanaṃ paruṣaṃ tadā
saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ ko·pāc ca·lan mau·lir ni·śā·ca·raḥ / pad·ma·nā·bham i·daṃ prā·ha va·ca·naṃ pa·ru·ṣaṃ ta·dā
- 3
nārāyaṇa na jānīṣe kṣatradharmaṃ sanātanam / ayuddhamanaso bhagnān yo 'smān haṃsi yathetaraḥ
nā·rā·ya·ṇa na jā·nī·ṣe kṣat·ra·dhar·maṃ sa·nā·ta·nam / a·yud·dha·ma·na·so bhag·nān yo 'smān haṃ·si ya·the·ta·raḥ
- 4
parāṅmukhavadhaṃ pāpaṃ yaḥ karoti sureśvara / sa hantā na gataḥ svargaṃ labhate puṇyakarmaṇām
pa·rāṅ·mu·kha·va·dhaṃ pā·paṃ yaḥ ka·ro·ti su·reś·va·ra / sa han·tā na ga·taḥ svar·gaṃ la·bha·te puṇ·ya·kar·ma·ṇām
- 5
yuddhaśraddhātha vā te 'sti śaṅkhacakragadādhara / ahaṃ sthito 'smi paśyāmi balaṃ darśaya yat tava
yud·dhaś·rad·dhā·tha vā te 'sti śaṅ·kha·cak·ra·ga·dā·dha·ra / a·haṃ sthi·to 'smi paś·yā·mi ba·laṃ dar·śa·ya yat ta·va
- 6
uvāca rākṣasendraṃ taṃ devarājānujo balī / yuṣmatto bhayabhītānāṃ devānāṃ vai mayābhayam / rākṣasotsādanaṃ dattaṃ tad etad anupālyate
u·vā·ca rāk·ṣa·sen·draṃ taṃ de·va·rā·jā·nu·jo ba·lī / yuṣ·mat·to bha·ya·bhī·tā·nāṃ de·vā·nāṃ vai ma·yā·bha·yam / rāk·ṣa·sot·sā·da·naṃ dat·taṃ tad e·tad a·nu·pāl·ya·te
- 7
prāṇair api priyaṃ kāryaṃ devānāṃ hi sadā mayā / so 'haṃ vo nihaniṣyāmi rasātalagatān api
prā·ṇair a·pi pri·yaṃ kār·yaṃ de·vā·nāṃ hi sa·dā ma·yā / so 'haṃ vo ni·ha·niṣ·yā·mi ra·sā·ta·la·ga·tān a·pi
- 8
devam evaṃ bruvāṇaṃ tu raktāmburuhalocanam / śaktyā bibheda saṃkruddho rākṣasendro rarāsa ca
de·vam e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ tu rak·tām·bu·ru·ha·lo·ca·nam / śak·tyā bi·bhe·da saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sen·dro ra·rā·sa ca
- 9
mālyavad bhujanirmuktā śaktir ghaṇṭākṛtasvanā / harer urasi babhrāja meghastheva śatahradā
māl·ya·vad bhu·ja·nir·muk·tā śak·tir ghaṇ·ṭā·kṛ·tas·va·nā / ha·rer u·ra·si babh·rā·ja me·ghas·the·va śa·tah·ra·dā
- 10
tatas tām eva cotkṛṣya śaktiṃ śaktidharapriyaḥ / mālyavantaṃ samuddiśya cikṣepāmburuhekṣaṇaḥ
ta·tas tām e·va cot·kṛṣ·ya śak·tiṃ śak·ti·dha·rap·ri·yaḥ / māl·ya·van·taṃ sa·mud·diś·ya cik·ṣe·pām·bu·ru·hek·ṣa·ṇaḥ
- 11
skandotsṛṣṭeva sā śaktir govindakaraniḥsṛtā / kāṅkṣantī rākṣasaṃ prāyān maholkevāñjanācalam
skan·dot·sṛṣ·ṭe·va sā śak·tir go·vin·da·ka·ra·niḥ·sṛ·tā / kāṅ·kṣan·tī rāk·ṣa·saṃ prā·yān ma·hol·ke·vāñ·ja·nā·ca·lam
- 12
sā tasyorasi vistīrṇe hārabhāsāvabhāsite / apatad rākṣasendrasya girikūṭa ivāśaniḥ
sā tas·yo·ra·si vis·tīr·ṇe hā·ra·bhā·sā·va·bhā·si·te / a·pa·tad rāk·ṣa·sen·dras·ya gi·ri·kū·ṭa i·vā·śa·niḥ
- 13
tayā bhinnatanutrāṇāḥ prāviśad vipulaṃ tamaḥ / mālyavān punar āśvastas tasthau girir ivācalaḥ
ta·yā bhin·na·ta·nut·rā·ṇāḥ prā·vi·śad vi·pu·laṃ ta·maḥ / māl·ya·vān pu·nar āś·vas·tas tas·thau gi·rir i·vā·ca·laḥ
- 14
tataḥ kārṣṇāyasaṃ śūlaṃ kaṇṭakair bahubhiś citam / pragṛhyābhyahanad devaṃ stanayor antare dṛḍham
ta·taḥ kār·ṣṇā·ya·saṃ śū·laṃ kaṇ·ṭa·kair ba·hu·bhiś ci·tam / pra·gṛh·yābh·ya·ha·nad de·vaṃ sta·na·yor an·ta·re dṛ·ḍham
- 15
tathaiva raṇaraktas tu muṣṭinā vāsavānujam / tāḍayitvā dhanurmātram apakrānto niśācaraḥ
ta·thai·va ra·ṇa·rak·tas tu muṣ·ṭi·nā vā·sa·vā·nu·jam / tā·ḍa·yit·vā dha·nur·māt·ram a·pak·rān·to ni·śā·ca·raḥ
- 16
tato 'mbare mahāñ śabdaḥ sādhu sādhv iti cotthitaḥ / āhatya rākṣaso viṣṇuṃ garuḍaṃ cāpy atāḍayat
ta·to 'mba·re ma·hāñ śab·daḥ sā·dhu sādhv i·ti cot·thi·taḥ / ā·hat·ya rāk·ṣa·so viṣ·ṇuṃ ga·ru·ḍaṃ cāpy a·tā·ḍa·yat
- 17
vainateyas tataḥ kruddhaḥ pakṣavātena rākṣasaṃ / vyapohad balavān vāyuḥ śuṣkaparṇacayaṃ yathā
vai·na·te·yas ta·taḥ krud·dhaḥ pak·ṣa·vā·te·na rāk·ṣa·saṃ / vya·po·had ba·la·vān vā·yuḥ śuṣ·ka·par·ṇa·ca·yaṃ ya·thā
- 18
dvijendrapakṣavātena drāvitaṃ dṛśya pūrvajam / sumālī svabalaiḥ sārdhaṃ laṅkām abhimukho yayau
dvi·jen·dra·pak·ṣa·vā·te·na drā·vi·taṃ dṛś·ya pūr·va·jam / su·mā·lī sva·ba·laiḥ sār·dhaṃ laṅ·kām a·bhi·mu·kho ya·yau
- 19
pakṣavātabaloddhūto mālyavān api rākṣasaḥ / svabalena samāgamya yayau laṅkāṃ hriyā vṛtaḥ
pak·ṣa·vā·ta·ba·lod·dhū·to māl·ya·vān a·pi rāk·ṣa·saḥ / sva·ba·le·na sa·mā·gam·ya ya·yau laṅ·kāṃ hri·yā vṛ·taḥ
- 20
evaṃ te rākṣasā rāma hariṇā kamalekṣaṇa / bahuśaḥ saṃyuge bhagnā hatapravaranāyakāḥ
e·vaṃ te rāk·ṣa·sā rā·ma ha·ri·ṇā ka·ma·lek·ṣa·ṇa / ba·hu·śaḥ saṃ·yu·ge bhag·nā ha·tap·ra·va·ra·nā·ya·kāḥ
- 21
aśaknuvantas te viṣṇuṃ pratiyoddhuṃ bhayārditāḥ / tyaktvā laṅkāṃ gatā vastuṃ pātālaṃ sahapatnayaḥ
a·śak·nu·van·tas te viṣ·ṇuṃ pra·ti·yod·dhuṃ bha·yār·di·tāḥ / tyak·tvā laṅ·kāṃ ga·tā vas·tuṃ pā·tā·laṃ sa·ha·pat·na·yaḥ
- 22
sumālinaṃ samāsādya rākṣasaṃ raghunandana / sthitāḥ prakhyātavīryās te vaṃśe sālakaṭaṅkaṭe
su·mā·li·naṃ sa·mā·sād·ya rāk·ṣa·saṃ ra·ghu·nan·da·na / sthi·tāḥ prakh·yā·ta·vīr·yās te vaṃ·śe sā·la·ka·ṭaṅ·ka·ṭe
- 23
ye tvayā nihatās te vai paulastyā nāma rākṣasāḥ / sumālī mālyavān mālī ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ / sarva ete mahābhāga rāvaṇād balavattarāḥ
ye tva·yā ni·ha·tās te vai pau·las·tyā nā·ma rāk·ṣa·sāḥ / su·mā·lī māl·ya·vān mā·lī ye ca te·ṣāṃ pu·raḥ·sa·rāḥ / sar·va e·te ma·hā·bhā·ga rā·va·ṇād ba·la·vat·ta·rāḥ
- 24
na cānyo rakṣasāṃ hantā sureṣv api puraṃjaya / ṛte nārāyaṇaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam
na cān·yo rak·ṣa·sāṃ han·tā su·reṣv a·pi pu·raṃ·ja·ya / ṛ·te nā·rā·ya·ṇaṃ de·vaṃ śaṅ·kha·cak·ra·ga·dā·dha·ram
- 25
bhavān nārāyaṇo devaś caturbāhuḥ sanātanaḥ / rākṣasān hantum utpanno ajeyaḥ prabhur avyayaḥ
bha·vān nā·rā·ya·ṇo de·vaś ca·tur·bā·huḥ sa·nā·ta·naḥ / rāk·ṣa·sān han·tum ut·pan·no a·je·yaḥ pra·bhur av·ya·yaḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 9 37 verses
- 1
kasya cit tv atha kālasya sumālī nāma rākṣasaḥ / rasātalān martyalokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha
kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya su·mā·lī nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ra·sā·ta·lān mar·tya·lo·kaṃ sar·vaṃ vai vi·ca·cā·ra ha
- 2
nīlajīmūtasaṃkāśas taptakāñcanakuṇḍalaḥ / kanyāṃ duhitaraṃ gṛhya vinā padmam iva śriyam / athāpaśyat sa gacchantaṃ puṣpakeṇa dhaneśvaram
nī·la·jī·mū·ta·saṃ·kā·śas tap·ta·kāñ·ca·na·kuṇ·ḍa·laḥ / kan·yāṃ du·hi·ta·raṃ gṛh·ya vi·nā pad·mam i·va śri·yam / a·thā·paś·yat sa gac·chan·taṃ puṣ·pa·ke·ṇa dha·neś·va·ram
- 3
taṃ dṛṣṭvāmarasaṃkāśaṃ gacchantaṃ pāvakopamam / athābbravīt sutāṃ rakṣaḥ kaikasīṃ nāma nāmataḥ
taṃ dṛṣ·ṭvā·ma·ra·saṃ·kā·śaṃ gac·chan·taṃ pā·va·ko·pa·mam / a·thāb·bra·vīt su·tāṃ rak·ṣaḥ kai·ka·sīṃ nā·ma nā·ma·taḥ
- 4
putri pradānakālo 'yaṃ yauvanaṃ te 'tivartate / tvatkṛte ca vayaṃ sarve yantritā dharmabuddhayaḥ
put·ri pra·dā·na·kā·lo 'yaṃ yau·va·naṃ te 'ti·var·ta·te / tvat·kṛ·te ca va·yaṃ sar·ve yan·tri·tā dhar·ma·bud·dha·yaḥ
- 5
tvaṃ hi sarvaguṇopetā śrīḥ sapadmeva putrike / pratyākhyānāc ca bhītais tvaṃ na varaiḥ pratigṛhyase
tvaṃ hi sar·va·gu·ṇo·pe·tā śrīḥ sa·pad·me·va put·ri·ke / prat·yākh·yā·nāc ca bhī·tais tvaṃ na va·raiḥ pra·ti·gṛh·ya·se
- 6
kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi sarveṣāṃ mānakāṅkṣiṇām / na jñāyate ca kaḥ kanyāṃ varayed iti putrike
kan·yā·pi·tṛt·vaṃ duḥ·khaṃ hi sar·ve·ṣāṃ mā·na·kāṅ·kṣi·ṇām / na jñā·ya·te ca kaḥ kan·yāṃ va·ra·yed i·ti put·ri·ke
- 7
mātuḥ kulaṃ pitṛkulaṃ yatra caiva pradīyate / kulatrayaṃ sadā kanyā saṃśaye sthāpya tiṣṭhati
mā·tuḥ ku·laṃ pi·tṛ·ku·laṃ yat·ra cai·va pra·dī·ya·te / ku·lat·ra·yaṃ sa·dā kan·yā saṃ·śa·ye sthāp·ya tiṣ·ṭha·ti
- 8
sā tvaṃ munivaraśreṣṭhaṃ prajāpatikulodbhavam / gaccha viśravasaṃ putri paulastyaṃ varaya svayam
sā tvaṃ mu·ni·va·raś·reṣ·ṭhaṃ pra·jā·pa·ti·ku·lod·bha·vam / gac·cha viś·ra·va·saṃ put·ri pau·las·tyaṃ va·ra·ya sva·yam
- 9
īdṛśās te bhaviṣyanti putrāḥ putri na saṃśayaḥ / tejasā bhāskarasamā yādṛśo 'yaṃ dhaneśvaraḥ
ī·dṛ·śās te bha·viṣ·yan·ti put·rāḥ put·ri na saṃ·śa·yaḥ / te·ja·sā bhās·ka·ra·sa·mā yā·dṛ·śo 'yaṃ dha·neś·va·raḥ
- 10
etasminn antare rāma pulastyatanayo dvijaḥ / agnihotram upātiṣṭhac caturtha iva pāvakaḥ
e·tas·minn an·ta·re rā·ma pu·las·tya·ta·na·yo dvi·jaḥ / ag·ni·hot·ram u·pā·tiṣ·ṭhac ca·tur·tha i·va pā·va·kaḥ
- 11
sā tu tāṃ dāruṇāṃ velām acintya pitṛgauravāt / upasṛtyāgratas tasya caraṇādhomukhī sthitā
sā tu tāṃ dā·ru·ṇāṃ ve·lām a·cin·tya pi·tṛ·gau·ra·vāt / u·pa·sṛt·yāg·ra·tas tas·ya ca·ra·ṇā·dho·mu·khī sthi·tā
- 12
sa tu tāṃ vīkṣya suśroṇīṃ pūrṇacandranibhānanām / abravīt paramodāro dīpyamāna ivaujasā
sa tu tāṃ vīk·ṣya suś·ro·ṇīṃ pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nām / ab·ra·vīt pa·ra·mo·dā·ro dīp·ya·mā·na i·vau·ja·sā
- 13
bhadre kasyāsi duhitā kuto vā tvam ihāgatā / kiṃ kāryaṃ kasya vā hetos tattvato brūhi śobhane
bhad·re kas·yā·si du·hi·tā ku·to vā tvam i·hā·ga·tā / kiṃ kār·yaṃ kas·ya vā he·tos tat·tva·to brū·hi śo·bha·ne
- 14
evam uktā tu sā kanyā kṛtāñjalir athābravīt / ātmaprabhāvena mune jñātum arhasi me matam
e·vam uk·tā tu sā kan·yā kṛ·tāñ·ja·lir a·thāb·ra·vīt / āt·map·ra·bhā·ve·na mu·ne jñā·tum ar·ha·si me ma·tam
- 15
kiṃ tu viddhi hi māṃ brahmañ śāsanāt pitur āgatām / kaikasī nāma nāmnāhaṃ śeṣaṃ tvaṃ jñātum arhasi
kiṃ tu vid·dhi hi māṃ brah·mañ śā·sa·nāt pi·tur ā·ga·tām / kai·ka·sī nā·ma nām·nā·haṃ śe·ṣaṃ tvaṃ jñā·tum ar·ha·si
- 16
sa tu gatvā munir dhyānaṃ vākyam etad uvāca ha / vijñātaṃ te mayā bhadre kāraṇaṃ yan manogatam
sa tu gat·vā mu·nir dhyā·naṃ vāk·yam e·tad u·vā·ca ha / vij·ñā·taṃ te ma·yā bhad·re kā·ra·ṇaṃ yan ma·no·ga·tam
- 17
dāruṇāyāṃ tu velāyāṃ yasmāt tvaṃ mām upasthitā / śṛṇu tasmāt sutān bhadre yādṛśāñ janayiṣyasi
dā·ru·ṇā·yāṃ tu ve·lā·yāṃ yas·māt tvaṃ mām u·pas·thi·tā / śṛ·ṇu tas·māt su·tān bhad·re yā·dṛ·śāñ ja·na·yiṣ·ya·si
- 18
dāruṇān dāruṇākārān dāruṇābhijanapriyān / prasaviṣyasi suśroṇi rākṣasān krūrakarmaṇaḥ
dā·ru·ṇān dā·ru·ṇā·kā·rān dā·ru·ṇā·bhi·ja·nap·ri·yān / pra·sa·viṣ·ya·si suś·ro·ṇi rāk·ṣa·sān krū·ra·kar·ma·ṇaḥ
- 19
sā tu tad vacanaṃ śrutvā praṇipatyābravīd vacaḥ / bhagavan nedṛśāḥ putrās tvatto 'rhā brahmayonitaḥ
sā tu tad va·ca·naṃ śrut·vā pra·ṇi·pat·yāb·ra·vīd va·caḥ / bha·ga·van ne·dṛ·śāḥ put·rās tvat·to 'rhā brah·ma·yo·ni·taḥ
- 20
athābravīn munis tatra paścimo yas tavātmajaḥ / mama vaṃśānurūpaś ca dharmātmā ca bhaviṣyati
a·thāb·ra·vīn mu·nis tat·ra paś·ci·mo yas ta·vāt·ma·jaḥ / ma·ma vaṃ·śā·nu·rū·paś ca dhar·māt·mā ca bha·viṣ·ya·ti
- 21
evam uktā tu sā kanyā rāma kālena kena cit / janayām āsa bībhatsaṃ rakṣorūpaṃ sudāruṇam
e·vam uk·tā tu sā kan·yā rā·ma kā·le·na ke·na cit / ja·na·yām ā·sa bī·bhat·saṃ rak·ṣo·rū·paṃ su·dā·ru·ṇam
- 22
daśaśīrṣaṃ mahādaṃṣṭraṃ nīlāñjanacayopamam / tāmrauṣṭhaṃ viṃśatibhujaṃ mahāsyaṃ dīptamūrdhajam
da·śa·śīr·ṣaṃ ma·hā·daṃṣ·ṭraṃ nī·lāñ·ja·na·ca·yo·pa·mam / tām·rauṣ·ṭhaṃ viṃ·śa·ti·bhu·jaṃ ma·hās·yaṃ dīp·ta·mūr·dha·jam
- 23
jātamātre tatas tasmin sajvālakavalāḥ śivāḥ / kravyādāś cāpasavyāni maṇḍalāni pracakrire
jā·ta·māt·re ta·tas tas·min saj·vā·la·ka·va·lāḥ śi·vāḥ / krav·yā·dāś cā·pa·sav·yā·ni maṇ·ḍa·lā·ni pra·cak·ri·re
- 24
vavarṣa rudhiraṃ devo meghāś ca kharanisvanāḥ / prababhau na ca khe sūryo maholkāś cāpatan bhuvi
va·var·ṣa ru·dhi·raṃ de·vo me·ghāś ca kha·ra·nis·va·nāḥ / pra·ba·bhau na ca khe sūr·yo ma·hol·kāś cā·pa·tan bhu·vi
- 25
atha nāmākarot tasya pitāmahasamaḥ pitā / daśaśīrṣaḥ prasūto 'yaṃ daśagrīvo bhaviṣyati
a·tha nā·mā·ka·rot tas·ya pi·tā·ma·ha·sa·maḥ pi·tā / da·śa·śīr·ṣaḥ pra·sū·to 'yaṃ da·śag·rī·vo bha·viṣ·ya·ti
- 26
tasya tv anantaraṃ jātaḥ kumbhakarṇo mahābalaḥ / pramāṇād yasya vipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate
tas·ya tv a·nan·ta·raṃ jā·taḥ kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / pra·mā·ṇād yas·ya vi·pu·laṃ pra·mā·ṇaṃ ne·ha vid·ya·te
- 27
tataḥ śūrpaṇakhā nāma saṃjajñe vikṛtānanā / vibhīṣaṇaś ca dharmātmā kaikasyāḥ paścimaḥ sutaḥ
ta·taḥ śūr·pa·ṇa·khā nā·ma saṃ·jaj·ñe vi·kṛ·tā·na·nā / vi·bhī·ṣa·ṇaś ca dhar·māt·mā kai·kas·yāḥ paś·ci·maḥ su·taḥ
- 28
te tu tatra mahāraṇye vavṛdhuḥ sumahaujasaḥ / teṣāṃ krūro daśagrīvo lokodvegakaro 'bhavat
te tu tat·ra ma·hā·raṇ·ye va·vṛ·dhuḥ su·ma·hau·ja·saḥ / te·ṣāṃ krū·ro da·śag·rī·vo lo·kod·ve·ga·ka·ro 'bha·vat
- 29
kumbhakarṇaḥ pramattas tu maharṣīn dharmasaṃśritān / trailokyaṃ trāsayan duṣṭo bhakṣayan vicacāra ha
kum·bha·kar·ṇaḥ pra·mat·tas tu ma·har·ṣīn dhar·ma·saṃś·ri·tān / trai·lok·yaṃ trā·sa·yan duṣ·ṭo bhak·ṣa·yan vi·ca·cā·ra ha
- 30
vibhīṣaṇas tu dharmātmā nityaṃ dharmapathe sthitaḥ / svādhyāyaniyatāhāra uvāsa niyatendriyaḥ
vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā nit·yaṃ dhar·ma·pa·the sthi·taḥ / svādh·yā·ya·ni·ya·tā·hā·ra u·vā·sa ni·ya·ten·dri·yaḥ
- 31
atha vitteśvaro devas tatra kālena kena cit / āgacchat pitaraṃ draṣṭuṃ puṣpakeṇa mahaujasaṃ
a·tha vit·teś·va·ro de·vas tat·ra kā·le·na ke·na cit / ā·gac·chat pi·ta·raṃ draṣ·ṭuṃ puṣ·pa·ke·ṇa ma·hau·ja·saṃ
- 32
taṃ dṛṣṭvā kaikasī tatra jvalantam iva tejasā / āsthāya rākṣasīṃ buddhiṃ daśagrīvam uvāca ha
taṃ dṛṣ·ṭvā kai·ka·sī tat·ra jva·lan·tam i·va te·ja·sā / ās·thā·ya rāk·ṣa·sīṃ bud·dhiṃ da·śag·rī·vam u·vā·ca ha
- 33
putravaiśravaṇaṃ paśya bhrātaraṃ tejasā vṛtam / bhrātṛbhāve same cāpi paśyātmānaṃ tvam īdṛśam
put·ra·vaiś·ra·va·ṇaṃ paś·ya bhrā·ta·raṃ te·ja·sā vṛ·tam / bhrā·tṛ·bhā·ve sa·me cā·pi paś·yāt·mā·naṃ tvam ī·dṛ·śam
- 34
daśagrīva tathā yatnaṃ kuruṣvāmitavikrama / yathā bhavasi me putra śīghraṃ vaiśvaraṇopamaḥ
da·śag·rī·va ta·thā yat·naṃ ku·ruṣ·vā·mi·ta·vik·ra·ma / ya·thā bha·va·si me put·ra śīgh·raṃ vaiś·va·ra·ṇo·pa·maḥ
- 35
mātus tad vacanaṃ śrutvā daśagrīvaḥ pratāpavān / amarṣam atulaṃ lebhe pratijñāṃ cākarot tadā
mā·tus tad va·ca·naṃ śrut·vā da·śag·rī·vaḥ pra·tā·pa·vān / a·mar·ṣam a·tu·laṃ le·bhe pra·tij·ñāṃ cā·ka·rot ta·dā
- 36
satyaṃ te pratijānāmi tulyo bhrātrādhiko 'pi vā / bhaviṣyāmy acirān mātaḥ saṃtāpaṃ tyaja hṛdgatam
sat·yaṃ te pra·ti·jā·nā·mi tul·yo bhrāt·rā·dhi·ko 'pi vā / bha·viṣ·yāmy a·ci·rān mā·taḥ saṃ·tā·paṃ tya·ja hṛd·ga·tam
- 37
tataḥ krodhena tenaiva daśagrīvaḥ sahānujaḥ / prāpsyāmi tapasā kāmam iti kṛtvādhyavasya ca / āgacchad ātmasiddhyarthaṃ gokarṇasyāśramaṃ śubham
ta·taḥ kro·dhe·na te·nai·va da·śag·rī·vaḥ sa·hā·nu·jaḥ / prāp·syā·mi ta·pa·sā kā·mam i·ti kṛt·vādh·ya·vas·ya ca / ā·gac·chad āt·ma·sid·dhyar·thaṃ go·kar·ṇas·yāś·ra·maṃ śu·bham
Uttarakāṇḍa · sarga 10 42 verses
- 1
athābravīd dvijaṃ rāmaḥ kathaṃ te bhrātaro vane / kīdṛśaṃ tu tadā brahmaṃs tapaś cerur mahāvratāḥ
a·thāb·ra·vīd dvi·jaṃ rā·maḥ ka·thaṃ te bhrā·ta·ro va·ne / kī·dṛ·śaṃ tu ta·dā brah·maṃs ta·paś ce·rur ma·hāv·ra·tāḥ
- 2
agastyas tv abravīt tatra rāmaṃ prayata mānasaṃ / tāṃs tān dharmavidhīṃs tatra bhrātaras te samāviśan
a·gas·tyas tv ab·ra·vīt tat·ra rā·maṃ pra·ya·ta mā·na·saṃ / tāṃs tān dhar·ma·vi·dhīṃs tat·ra bhrā·ta·ras te sa·mā·vi·śan
- 3
kumbhakarṇas tadā yatto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ / tatāpa graiṣmike kāle pañcasv agniṣv avasthitaḥ
kum·bha·kar·ṇas ta·dā yat·to nit·yaṃ dhar·ma·pa·rā·ya·ṇaḥ / ta·tā·pa graiṣ·mi·ke kā·le pañ·casv ag·niṣv a·vas·thi·taḥ
- 4
varṣe meghodakaklinno vīrāsanam asevata / nityaṃ ca śaiśire kāle jalamadhyapratiśrayaḥ
var·ṣe me·gho·da·kak·lin·no vī·rā·sa·nam a·se·va·ta / nit·yaṃ ca śai·śi·re kā·le ja·la·madh·yap·ra·tiś·ra·yaḥ
- 5
evaṃ varṣasahasrāṇi daśa tasyāticakramuḥ / dharme prayatamānasya satpathe niṣṭhitasya ca
e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa tas·yā·ti·cak·ra·muḥ / dhar·me pra·ya·ta·mā·nas·ya sat·pa·the niṣ·ṭhi·tas·ya ca
- 6
vibhīṣaṇas tu dharmātmā nityaṃ dharmaparaḥ śuciḥ / pañcavarṣasahasrāṇi pādenaikena tasthivān
vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā nit·yaṃ dhar·ma·pa·raḥ śu·ciḥ / pañ·ca·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi pā·de·nai·ke·na tas·thi·vān
- 7
samāpte niyame tasya nanṛtuś cāpsarogaṇāḥ / papāta puṣpavarṣaṃ ca kṣubhitāś cāpi devatāḥ
sa·māp·te ni·ya·me tas·ya na·nṛ·tuś cāp·sa·ro·ga·ṇāḥ / pa·pā·ta puṣ·pa·var·ṣaṃ ca kṣu·bhi·tāś cā·pi de·va·tāḥ
- 8
pañcavarṣasahasrāṇi sūryaṃ caivānvavartata / tasthau cordhvaśiro bāhuḥ svādhyāyadhṛtamānasaḥ
pañ·ca·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi sūr·yaṃ cai·vān·va·var·ta·ta / tas·thau cor·dhva·śi·ro bā·huḥ svādh·yā·ya·dhṛ·ta·mā·na·saḥ
- 9
evaṃ vibhīṣaṇasyāpi gatāni niyatātmanaḥ / daśavarṣasahasrāṇi svargasthasyeva nandane
e·vaṃ vi·bhī·ṣa·ṇas·yā·pi ga·tā·ni ni·ya·tāt·ma·naḥ / da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi svar·gas·thas·ye·va nan·da·ne
- 10
daśavarṣasahasraṃ tu nirāhāro daśānanaḥ / pūrṇe varṣasahasre tu śiraś cāgnau juhāva saḥ
da·śa·var·ṣa·sa·has·raṃ tu ni·rā·hā·ro da·śā·na·naḥ / pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu śi·raś cāg·nau ju·hā·va saḥ
- 11
evaṃ varṣasahasrāṇi nava tasyāticakramuḥ / śirāṃsi nava cāpy asya praviṣṭāni hutāśanam
e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi na·va tas·yā·ti·cak·ra·muḥ / śi·rāṃ·si na·va cāpy as·ya pra·viṣ·ṭā·ni hu·tā·śa·nam
- 12
atha varṣasahasre tu daśame daśamaṃ śiraḥ / chettukāmaḥ sa dharmātmā prāptaś cātra pitāmahaḥ
a·tha var·ṣa·sa·has·re tu da·śa·me da·śa·maṃ śi·raḥ / chet·tu·kā·maḥ sa dhar·māt·mā prāp·taś cāt·ra pi·tā·ma·haḥ
- 13
pitāmahas tu suprītaḥ sārdhaṃ devair upasthitaḥ / vatsa vatsa daśagrīva prīto 'smīty abhyabhāṣata
pi·tā·ma·has tu sup·rī·taḥ sār·dhaṃ de·vair u·pas·thi·taḥ / vat·sa vat·sa da·śag·rī·va prī·to 'smīty abh·ya·bhā·ṣa·ta
- 14
śīghraṃ varaya dharmajña varo yas te 'bhikāṅkṣitaḥ / kiṃ te kāmaṃ karomy adya na vṛthā te pariśramaḥ
śīgh·raṃ va·ra·ya dhar·maj·ña va·ro yas te 'bhi·kāṅ·kṣi·taḥ / kiṃ te kā·maṃ ka·romy ad·ya na vṛ·thā te pa·riś·ra·maḥ
- 15
tato 'bravīd daśagrīvaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā / praṇamya śirasā devaṃ harṣagadgadayā girā
ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vaḥ pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā / pra·ṇam·ya śi·ra·sā de·vaṃ har·ṣa·gad·ga·da·yā gi·rā
- 16
bhagavan prāṇināṃ nityaṃ nānyatra maraṇād bhayam / nāsti mṛtyusamaḥ śatrur amaratvam ato vṛṇe
bha·ga·van prā·ṇi·nāṃ nit·yaṃ nān·yat·ra ma·ra·ṇād bha·yam / nās·ti mṛt·yu·sa·maḥ śat·rur a·ma·rat·vam a·to vṛ·ṇe
- 17
suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām / avadhyaḥ syāṃ prajādhyakṣa devatānāṃ ca śāśvatam
su·par·ṇa·nā·ga·yak·ṣā·ṇāṃ dait·ya·dā·na·va·rak·ṣa·sām / a·vadh·yaḥ syāṃ pra·jādh·yak·ṣa de·va·tā·nāṃ ca śāś·va·tam
- 18
na hi cintā mamānyeṣu prāṇiṣv amarapūjita / tṛṇabhūtā hi me sarve prāṇino mānuṣādayaḥ
na hi cin·tā ma·mān·ye·ṣu prā·ṇiṣv a·ma·ra·pū·ji·ta / tṛ·ṇa·bhū·tā hi me sar·ve prā·ṇi·no mā·nu·ṣā·da·yaḥ
- 19
evam uktas tu dharmātmā daśagrīveṇa rakṣasā / uvāca vacanaṃ rāma saha devaiḥ pitāmahaḥ
e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā da·śag·rī·ve·ṇa rak·ṣa·sā / u·vā·ca va·ca·naṃ rā·ma sa·ha de·vaiḥ pi·tā·ma·haḥ
- 20
bhaviṣyaty evam evaitat tava rākṣasapuṃgava / śṛṇu cāpi vaco bhūyaḥ prītasyeha śubhaṃ mama
bha·viṣ·yaty e·vam e·vai·tat ta·va rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / śṛ·ṇu cā·pi va·co bhū·yaḥ prī·tas·ye·ha śu·bhaṃ ma·ma
- 21
hutāni yāni śīrṣāṇi pūrvam agnau tvayānagha / punas tāni bhaviṣyanti tathaiva tava rākṣasa
hu·tā·ni yā·ni śīr·ṣā·ṇi pūr·vam ag·nau tva·yā·na·gha / pu·nas tā·ni bha·viṣ·yan·ti ta·thai·va ta·va rāk·ṣa·sa
- 22
evaṃ pitāmahoktasya daśagrīvasya rakṣasaḥ / agnau hutāni śīrṣāṇi yāni tāny utthitāni vai
e·vaṃ pi·tā·ma·hok·tas·ya da·śag·rī·vas·ya rak·ṣa·saḥ / ag·nau hu·tā·ni śīr·ṣā·ṇi yā·ni tāny ut·thi·tā·ni vai
- 23
evam uktvvā tu taṃ rāma daśagrīvaṃ prajāpatiḥ / vibhīṣaṇam athovāca vākyaṃ lokapitāmahaḥ
e·vam uk·tvvā tu taṃ rā·ma da·śag·rī·vaṃ pra·jā·pa·tiḥ / vi·bhī·ṣa·ṇam a·tho·vā·ca vāk·yaṃ lo·ka·pi·tā·ma·haḥ
- 24
vibhīṣaṇa tvayā vatsa dharmasaṃhitabuddhinā / parituṣṭo 'smi dharmajña varaṃ varaya suvrata
vi·bhī·ṣa·ṇa tva·yā vat·sa dhar·ma·saṃ·hi·ta·bud·dhi·nā / pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi dhar·maj·ña va·raṃ va·ra·ya suv·ra·ta
- 25
vibhīṣaṇas tu dharmātmā vacanaṃ prāha sāñjaliḥ / vṛtaḥ sarvaguṇair nityaṃ candramā iva raśmibhiḥ
vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā va·ca·naṃ prā·ha sāñ·ja·liḥ / vṛ·taḥ sar·va·gu·ṇair nit·yaṃ can·dra·mā i·va raś·mi·bhiḥ
- 26
bhagavan kṛtakṛtyo 'haṃ yan me lokaguruḥ svayam / prīto yadi tvaṃ dātavyaṃ varaṃ me śṛṇu suvrata
bha·ga·van kṛ·ta·kṛt·yo 'haṃ yan me lo·ka·gu·ruḥ sva·yam / prī·to ya·di tvaṃ dā·tav·yaṃ va·raṃ me śṛ·ṇu suv·ra·ta
- 27
yā yā me jāyate buddhir yeṣu yeṣv āśrameṣv iha / sā sā bhavatu dharmiṣṭhā taṃ taṃ dharmaṃ ca pālaye
yā yā me jā·ya·te bud·dhir ye·ṣu yeṣv āś·ra·meṣv i·ha / sā sā bha·va·tu dhar·miṣ·ṭhā taṃ taṃ dhar·maṃ ca pā·la·ye
- 28
eṣa me paramodāra varaḥ paramako mataḥ / na hi dharmābhiraktānāṃ loke kiṃ cana durlabham
e·ṣa me pa·ra·mo·dā·ra va·raḥ pa·ra·ma·ko ma·taḥ / na hi dhar·mā·bhi·rak·tā·nāṃ lo·ke kiṃ ca·na dur·la·bham
- 29
atha prajāpatiḥ prīto vibhīṣaṇam uvāca ha / dharmiṣṭhas tvaṃ yathā vatsa tathā caitad bhaviṣyati
a·tha pra·jā·pa·tiḥ prī·to vi·bhī·ṣa·ṇam u·vā·ca ha / dhar·miṣ·ṭhas tvaṃ ya·thā vat·sa ta·thā cai·tad bha·viṣ·ya·ti
- 30
yasmād rākṣasayonau te jātasyāmitrakarṣaṇa / nādharme jāyate buddhir amaratvaṃ dadāmi te
yas·mād rāk·ṣa·sa·yo·nau te jā·tas·yā·mit·ra·kar·ṣa·ṇa / nā·dhar·me jā·ya·te bud·dhir a·ma·rat·vaṃ da·dā·mi te
- 31
kumbhakarṇāya tu varaṃ prayacchantam ariṃdama / prajāpatiṃ surāḥ sarve vākyaṃ prāñjalayo 'bruvan
kum·bha·kar·ṇā·ya tu va·raṃ pra·yac·chan·tam a·riṃ·da·ma / pra·jā·pa·tiṃ su·rāḥ sar·ve vāk·yaṃ prāñ·ja·la·yo 'bru·van
- 32
na tāvat kumbhakarṇāya pradātavyo varas tvayā / jānīṣe hi yathā lokāṃs trāsayaty eṣa durmatiḥ
na tā·vat kum·bha·kar·ṇā·ya pra·dā·tav·yo va·ras tva·yā / jā·nī·ṣe hi ya·thā lo·kāṃs trā·sa·yaty e·ṣa dur·ma·tiḥ
- 33
nandane 'psarasaḥ sapta mahendrānucarā daśa / anena bhakṣitā brahman ṛṣayo mānuṣās tathā
nan·da·ne 'psa·ra·saḥ sap·ta ma·hen·drā·nu·ca·rā da·śa / a·ne·na bhak·ṣi·tā brah·man ṛ·ṣa·yo mā·nu·ṣās ta·thā
- 34
varavyājena moho 'smai dīyatām amitaprabha / lokānāṃ svasti caiva syād bhaved asya ca saṃnatiḥ
va·rav·yā·je·na mo·ho 'smai dī·ya·tām a·mi·tap·ra·bha / lo·kā·nāṃ svas·ti cai·va syād bha·ved as·ya ca saṃ·na·tiḥ
- 35
evam uktaḥ surair brahmācintayat padmasaṃbhavaḥ / cintitā copatasthe 'sya pārśvaṃ devī sarasvatī
e·vam uk·taḥ su·rair brah·mā·cin·ta·yat pad·ma·saṃ·bha·vaḥ / cin·ti·tā co·pa·tas·the 'sya pār·śvaṃ de·vī sa·ras·va·tī
- 36
prāñjaliḥ sā tu parśvasthā prāha vākyaṃ sarasvatī / iyam asmy āgatā devakiṃ kāryaṃ karavāṇy aham
prāñ·ja·liḥ sā tu par·śvas·thā prā·ha vāk·yaṃ sa·ras·va·tī / i·yam asmy ā·ga·tā de·va·kiṃ kār·yaṃ ka·ra·vāṇy a·ham
- 37
prajāpatis tu tāṃ prāptāṃ prāha vākyaṃ sarasvatīm / vāṇi tvaṃ rākṣasendrasya bhava yā devatepsitā
pra·jā·pa·tis tu tāṃ prāp·tāṃ prā·ha vāk·yaṃ sa·ras·va·tīm / vā·ṇi tvaṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya bha·va yā de·va·tep·si·tā
- 38
tathety uktvā praviṣṭā sā prajāpatir athābravīt / kumbhakarṇa mahābāho varaṃ varaya yo mataḥ
ta·thety uk·tvā pra·viṣ·ṭā sā pra·jā·pa·tir a·thāb·ra·vīt / kum·bha·kar·ṇa ma·hā·bā·ho va·raṃ va·ra·ya yo ma·taḥ
- 39
kumbhakarṇas tu tad vākyaṃ śrutvā vacanam abravīt / svaptuṃ varṣāṇy anekāni devadeva mamepsitam
kum·bha·kar·ṇas tu tad vāk·yaṃ śrut·vā va·ca·nam ab·ra·vīt / svap·tuṃ var·ṣāṇy a·ne·kā·ni de·va·de·va ma·mep·si·tam
- 40
evam astv iti taṃ coktvā saha devaiḥ pitāmahaḥ / devī sarasvatī caiva muktvā taṃ prayayau divam
e·vam astv i·ti taṃ cok·tvā sa·ha de·vaiḥ pi·tā·ma·haḥ / de·vī sa·ras·va·tī cai·va muk·tvā taṃ pra·ya·yau di·vam
- 41
kumbhakarṇas tu duṣṭātmā cintayām āsa duḥkhitaḥ / kīrdṛśaṃ kiṃ nv idaṃ vākyaṃ mamādya vadanāc cyutam
kum·bha·kar·ṇas tu duṣ·ṭāt·mā cin·ta·yām ā·sa duḥ·khi·taḥ / kīr·dṛ·śaṃ kiṃ nv i·daṃ vāk·yaṃ ma·mād·ya va·da·nāc cyu·tam
- 42
evaṃ labdhavarāḥ sarve bhrātaro dīptatejasaḥ / śleṣmātakavanaṃ gatvā tatra te nyavasan sukham
e·vaṃ lab·dha·va·rāḥ sar·ve bhrā·ta·ro dīp·ta·te·ja·saḥ / śleṣ·mā·ta·ka·va·naṃ gat·vā tat·ra te nya·va·san su·kham
Uttarakāṇḍa · sarga 11 41 verses
- 1
sumālī varalabdhāṃs tu jñātvā tān vai niśācarān / udatiṣṭhad bhayaṃ tyaktvā sānugaḥ sa rasātalāt
su·mā·lī va·ra·lab·dhāṃs tu jñāt·vā tān vai ni·śā·ca·rān / u·da·tiṣ·ṭhad bha·yaṃ tyak·tvā sā·nu·gaḥ sa ra·sā·ta·lāt
- 2
mārīcaś ca prahastaś ca virūpākṣo mahodaraḥ / udatiṣṭhan susaṃrabdhāḥ sacivās tasya rakṣasaḥ
mā·rī·caś ca pra·has·taś ca vi·rū·pāk·ṣo ma·ho·da·raḥ / u·da·tiṣ·ṭhan su·saṃ·rab·dhāḥ sa·ci·vās tas·ya rak·ṣa·saḥ
- 3
sumālī caiva taiḥ sarvair vṛto rākṣasapuṃgavaiḥ / abhigamya daśagrīvaṃ pariṣvajyedam abravīt
su·mā·lī cai·va taiḥ sar·vair vṛ·to rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaiḥ / a·bhi·gam·ya da·śag·rī·vaṃ pa·riṣ·vaj·ye·dam ab·ra·vīt
- 4
diṣṭyā te putrasaṃprāptaś cintito 'yaṃ manorathaḥ / yas tvaṃ tribhuvaṇaśreṣṭhāl labdhavān varam īdṛśam
diṣ·ṭyā te put·ra·saṃp·rāp·taś cin·ti·to 'yaṃ ma·no·ra·thaḥ / yas tvaṃ tri·bhu·va·ṇaś·reṣ·ṭhāl lab·dha·vān va·ram ī·dṛ·śam
- 5
yatkṛte ca vayaṃ laṅkāṃ tyaktvā yātā rasātalam / tad gataṃ no mahābāho mahad viṣṇukṛtaṃ bhayam
yat·kṛ·te ca va·yaṃ laṅ·kāṃ tyak·tvā yā·tā ra·sā·ta·lam / tad ga·taṃ no ma·hā·bā·ho ma·had viṣ·ṇu·kṛ·taṃ bha·yam
- 6
asakṛt tena bhagnā hi parityajya svam ālayam / vidrutāḥ sahitāḥ sarve praviṣṭāḥ sma rasātalam
a·sa·kṛt te·na bhag·nā hi pa·rit·yaj·ya svam ā·la·yam / vid·ru·tāḥ sa·hi·tāḥ sar·ve pra·viṣ·ṭāḥ sma ra·sā·ta·lam
- 7
asmadīyā ca laṅkeyaṃ nagarī rākṣasoṣitā / niveśitā tava bhrātrā dhanādhyakṣeṇa dhīmatā
as·ma·dī·yā ca laṅ·ke·yaṃ na·ga·rī rāk·ṣa·so·ṣi·tā / ni·ve·śi·tā ta·va bhrāt·rā dha·nādh·yak·ṣe·ṇa dhī·ma·tā
- 8
yadi nāmātra śakyaṃ syāt sāmnā dānena vānagha / tarasā vā mahābāho pratyānetuṃ kṛtaṃ bhavet
ya·di nā·māt·ra śak·yaṃ syāt sām·nā dā·ne·na vā·na·gha / ta·ra·sā vā ma·hā·bā·ho prat·yā·ne·tuṃ kṛ·taṃ bha·vet
- 9
tvaṃ ca laṅkeśvaras tāta bhaviṣyasi na saṃśayaḥ / sarveṣāṃ naḥ prabhuś caiva bhaviṣyasi mahābala
tvaṃ ca laṅ·keś·va·ras tā·ta bha·viṣ·ya·si na saṃ·śa·yaḥ / sar·ve·ṣāṃ naḥ pra·bhuś cai·va bha·viṣ·ya·si ma·hā·ba·la
- 10
athābravīd daśagrīvo mātāmaham upasthitam / vitteśo gurur asmākaṃ nārhasy evaṃ prabhāṣitum
a·thāb·ra·vīd da·śag·rī·vo mā·tā·ma·ham u·pas·thi·tam / vit·te·śo gu·rur as·mā·kaṃ nār·hasy e·vaṃ pra·bhā·ṣi·tum
- 11
uktavantaṃ tathā vākyaṃ daśagrīvaṃ niśācaraḥ / prahastaḥ praśritaṃ vākyam idam āha sakāraṇam
uk·ta·van·taṃ ta·thā vāk·yaṃ da·śag·rī·vaṃ ni·śā·ca·raḥ / pra·has·taḥ praś·ri·taṃ vāk·yam i·dam ā·ha sa·kā·ra·ṇam
- 12
daśagrīva mahābāho nārhas tvaṃ vaktum īdṛśam / saubhrātraṃ nāsti śūrāṇāṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama
da·śag·rī·va ma·hā·bā·ho nār·has tvaṃ vak·tum ī·dṛ·śam / saubh·rāt·raṃ nās·ti śū·rā·ṇāṃ śṛ·ṇu ce·daṃ va·co ma·ma
- 13
aditiś ca ditiś caiva bhaginyau sahite kila / bhārye paramarūpiṇyau kaśyapasya prajāpateḥ
a·di·tiś ca di·tiś cai·va bha·gin·yau sa·hi·te ki·la / bhār·ye pa·ra·ma·rū·piṇ·yau kaś·ya·pas·ya pra·jā·pa·teḥ
- 14
aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaṇeśvarān / ditis tv ajanayad daityān kaśyapasyātmasaṃbhavān
a·di·tir ja·na·yām ā·sa de·vāṃs tri·bhu·va·ṇeś·va·rān / di·tis tv a·ja·na·yad dait·yān kaś·ya·pas·yāt·ma·saṃ·bha·vān
- 15
daityānāṃ kila dharmajña pureyaṃ savanārṇavā / saparvatā mahī vīra te 'bhavan prabhaviṣṇavaḥ
dait·yā·nāṃ ki·la dhar·maj·ña pu·re·yaṃ sa·va·nār·ṇa·vā / sa·par·va·tā ma·hī vī·ra te 'bha·van pra·bha·viṣ·ṇa·vaḥ
- 16
nihatya tāṃs tu samare viṣṇunā prabhaviṣṇunā / devānāṃ vaśam ānītaṃ trailokyam idam avyayam
ni·hat·ya tāṃs tu sa·ma·re viṣ·ṇu·nā pra·bha·viṣ·ṇu·nā / de·vā·nāṃ va·śam ā·nī·taṃ trai·lok·yam i·dam av·ya·yam
- 17
naitad eko bhavān eva kariṣyati viparyayam / surair ācaritaṃ pūrvaṃ kuruṣvaitad vaco mama
nai·tad e·ko bha·vān e·va ka·riṣ·ya·ti vi·par·ya·yam / su·rair ā·ca·ri·taṃ pūr·vaṃ ku·ruṣ·vai·tad va·co ma·ma
- 18
evam ukto daśagrīvaḥ prahastena durātmanā / cintayitvā muhūrtaṃ vai bāḍham ity eva so 'bravīt
e·vam uk·to da·śag·rī·vaḥ pra·has·te·na du·rāt·ma·nā / cin·ta·yit·vā mu·hūr·taṃ vai bā·ḍham ity e·va so 'bra·vīt
- 19
sa tu tenaiva harṣeṇa tasminn ahani vīryavān / vanaṃ gato daśagrīvaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ
sa tu te·nai·va har·ṣe·ṇa tas·minn a·ha·ni vīr·ya·vān / va·naṃ ga·to da·śag·rī·vaḥ sa·ha taiḥ kṣa·ṇa·dā·ca·raiḥ
- 20
trikūṭasthaḥ sa tu tadā daśagrīvo niśācaraḥ / preṣayām āsa dautyena prahastaṃ vākyakovidam
tri·kū·ṭas·thaḥ sa tu ta·dā da·śag·rī·vo ni·śā·ca·raḥ / pre·ṣa·yām ā·sa daut·ye·na pra·has·taṃ vāk·ya·ko·vi·dam
- 21
prahasta śīghraṃ gatvā tvaṃ brūhi nairṛtapuṃgavam / vacanān mama vitteśaṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ
pra·has·ta śīgh·raṃ gat·vā tvaṃ brū·hi nai·rṛ·ta·puṃ·ga·vam / va·ca·nān ma·ma vit·te·śaṃ sā·ma·pūr·vam i·daṃ va·caḥ
- 22
iyaṃ laṅkā purī rājan rākṣasānāṃ mahātmanām / tvayā niveśitā saumya naitad yuktaṃ tavānagha
i·yaṃ laṅ·kā pu·rī rā·jan rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / tva·yā ni·ve·śi·tā saum·ya nai·tad yuk·taṃ ta·vā·na·gha
- 23
tad bhavān yadi sāmnaitāṃ dadyād atulavikrama / kṛtā bhaven mama prītir dharmaś caivānupālitaḥ
tad bha·vān ya·di sām·nai·tāṃ dad·yād a·tu·la·vik·ra·ma / kṛ·tā bha·ven ma·ma prī·tir dhar·maś cai·vā·nu·pā·li·taḥ
- 24
ity uktaḥ sa tadā gatvā prahasto vākyakovidaḥ / daśagrīvavacaḥ sarvaṃ vitteśāya nyavedayat
ity uk·taḥ sa ta·dā gat·vā pra·has·to vāk·ya·ko·vi·daḥ / da·śag·rī·va·va·caḥ sar·vaṃ vit·te·śā·ya nya·ve·da·yat
- 25
prahastād api saṃśrutya devo vaiśravaṇo vacaḥ / pratyuvāca prahastaṃ taṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
pra·has·tād a·pi saṃś·rut·ya de·vo vaiś·ra·va·ṇo va·caḥ / prat·yu·vā·ca pra·has·taṃ taṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ
- 26
brūhi gaccha daśagrīvaṃ purī rājyaṃ ca yan mama / tavāpy etan mahābāho bhuṅkṣvaitad dhatakaṇṭakam
brū·hi gac·cha da·śag·rī·vaṃ pu·rī rāj·yaṃ ca yan ma·ma / ta·vāpy e·tan ma·hā·bā·ho bhuṅ·kṣvai·tad dha·ta·kaṇ·ṭa·kam
- 27
sarvaṃ kartāsmi bhadraṃ te rākṣaseśa vaco 'cirāt / kiṃ tu tāvat pratīkṣasva pitur yāvan nivedaye
sar·vaṃ kar·tās·mi bhad·raṃ te rāk·ṣa·se·śa va·co 'ci·rāt / kiṃ tu tā·vat pra·tīk·ṣas·va pi·tur yā·van ni·ve·da·ye
- 28
evam uktvā dhanādhyakṣo jagāma pitur antikam / abhivādya guruṃ prāha rāvaṇasya yadīpsitam
e·vam uk·tvā dha·nādh·yak·ṣo ja·gā·ma pi·tur an·ti·kam / a·bhi·vād·ya gu·ruṃ prā·ha rā·va·ṇas·ya ya·dīp·si·tam
- 29
eṣa tāta daśagrīvo dūtaṃ preṣitavān mama / dīyatāṃ nagarī laṅkā pūrvaṃ rakṣogaṇoṣitā / mayātra yad anuṣṭheyaṃ tan mamācakṣva suvrata
e·ṣa tā·ta da·śag·rī·vo dū·taṃ pre·ṣi·ta·vān ma·ma / dī·ya·tāṃ na·ga·rī laṅ·kā pūr·vaṃ rak·ṣo·ga·ṇo·ṣi·tā / ma·yāt·ra yad a·nuṣ·ṭhe·yaṃ tan ma·mā·cak·ṣva suv·ra·ta
- 30
brahmarṣis tv evam ukto 'sau viśravā munipuṃgavaḥ / uvāca dhanadaṃ vākyaṃ śṛṇu putra vaco mama
brah·mar·ṣis tv e·vam uk·to 'sau viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / u·vā·ca dha·na·daṃ vāk·yaṃ śṛ·ṇu put·ra va·co ma·ma
- 31
daśagrīvo mahābāhur uktavān mama saṃnidhau / mayā nirbhartsitaś cāsīd bahudhoktaḥ sudurmatiḥ
da·śag·rī·vo ma·hā·bā·hur uk·ta·vān ma·ma saṃ·ni·dhau / ma·yā nir·bhar·tsi·taś cā·sīd ba·hu·dhok·taḥ su·dur·ma·tiḥ
- 32
sa krodhena mayā cokto dhvaṃsasveti punaḥ punaḥ / śreyo'bhiyuktaṃ dharmyaṃ ca śṛṇu putra vaco mama
sa kro·dhe·na ma·yā cok·to dhvaṃ·sas·ve·ti pu·naḥ pu·naḥ / śre·yo'bhi·yuk·taṃ dhar·myaṃ ca śṛ·ṇu put·ra va·co ma·ma
- 33
varapradānasaṃmūḍho mānyāmānyaṃ sudurmatiḥ / na vetti mama śāpāc ca prakṛtiṃ dāruṇāṃ gataḥ
va·rap·ra·dā·na·saṃ·mū·ḍho mān·yā·mān·yaṃ su·dur·ma·tiḥ / na vet·ti ma·ma śā·pāc ca pra·kṛ·tiṃ dā·ru·ṇāṃ ga·taḥ
- 34
tasmād gaccha mahābāho kailāsaṃ dharaṇīdharam / niveśaya nivāsārthaṃ tyaja laṅkāṃ sahānugaḥ
tas·mād gac·cha ma·hā·bā·ho kai·lā·saṃ dha·ra·ṇī·dha·ram / ni·ve·śa·ya ni·vā·sār·thaṃ tya·ja laṅ·kāṃ sa·hā·nu·gaḥ
- 35
tatra mandākinī ramyā nadīnāṃ pravarā nadī / kāñcanaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ paṅkajaiḥ saṃvṛtodakā
tat·ra man·dā·ki·nī ram·yā na·dī·nāṃ pra·va·rā na·dī / kāñ·ca·naiḥ sūr·ya·saṃ·kā·śaiḥ paṅ·ka·jaiḥ saṃ·vṛ·to·da·kā
- 36
na hi kṣamaṃ tvayā tena vairaṃ dhanadarakṣasā / jānīṣe hi yathānena labdhaḥ paramako varaḥ
na hi kṣa·maṃ tva·yā te·na vai·raṃ dha·na·da·rak·ṣa·sā / jā·nī·ṣe hi ya·thā·ne·na lab·dhaḥ pa·ra·ma·ko va·raḥ
- 37
evam ukto gṛhītvā tu tad vacaḥ pitṛgauravāt / sadāra pauraḥ sāmātyaḥ savāhanadhano gataḥ
e·vam uk·to gṛ·hīt·vā tu tad va·caḥ pi·tṛ·gau·ra·vāt / sa·dā·ra pau·raḥ sā·māt·yaḥ sa·vā·ha·na·dha·no ga·taḥ
- 38
prahastas tu daśagrīvaṃ gatvā sarvaṃ nyavedayat / śūnyā sā nagarī laṅkā triṃśadyojanam āyatā / praviśya tāṃ sahāsmābhiḥ svadharmaṃ tatra pālaya
pra·has·tas tu da·śag·rī·vaṃ gat·vā sar·vaṃ nya·ve·da·yat / śūn·yā sā na·ga·rī laṅ·kā triṃ·śad·yo·ja·nam ā·ya·tā / pra·viś·ya tāṃ sa·hās·mā·bhiḥ sva·dhar·maṃ tat·ra pā·la·ya
- 39
evam uktaḥ prahastena rāvaṇo rākṣasas tadā / viveśa nagarīṃ laṅkāṃ sabhrātā sabalānugaḥ
e·vam uk·taḥ pra·has·te·na rā·va·ṇo rāk·ṣa·sas ta·dā / vi·ve·śa na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ sabh·rā·tā sa·ba·lā·nu·gaḥ
- 40
sa cābhiṣiktaḥ kṣaṇadācarais tadā niveśayām āsa purīṃ daśānanaḥ / nikāmapūrṇā ca babhūva sā purī niśācarair nīlabalāhakopamaiḥ
sa cā·bhi·ṣik·taḥ kṣa·ṇa·dā·ca·rais ta·dā ni·ve·śa·yām ā·sa pu·rīṃ da·śā·na·naḥ / ni·kā·ma·pūr·ṇā ca ba·bhū·va sā pu·rī ni·śā·ca·rair nī·la·ba·lā·ha·ko·pa·maiḥ
- 41
dhaneśvaras tv atha pitṛvākyagauravān nyaveśayac chaśivimale girau purīm / svalaṃkṛtair bhavanavarair vibhūṣitāṃ puraṃdarasyeva tadāmarāvatīm
dha·neś·va·ras tv a·tha pi·tṛ·vāk·ya·gau·ra·vān nya·ve·śa·yac cha·śi·vi·ma·le gi·rau pu·rīm / sva·laṃ·kṛ·tair bha·va·na·va·rair vi·bhū·ṣi·tāṃ pu·raṃ·da·ras·ye·va ta·dā·ma·rā·va·tīm
Uttarakāṇḍa · sarga 12 29 verses
- 1
rākṣasendro 'bhiṣiktas tu bhrātṛbhyāṃ sahitas tadā / tataḥ pradānaṃ rākṣasyā bhaginyāḥ samacintayat
rāk·ṣa·sen·dro 'bhi·ṣik·tas tu bhrā·tṛbh·yāṃ sa·hi·tas ta·dā / ta·taḥ pra·dā·naṃ rāk·ṣas·yā bha·gin·yāḥ sa·ma·cin·ta·yat
- 2
dadau tāṃ kālakeyāya dānavendrāya rākṣasīm / svasāṃ śūrpaṇakhāṃ nāma vidyujjihvāya nāmataḥ
da·dau tāṃ kā·la·ke·yā·ya dā·na·ven·drā·ya rāk·ṣa·sīm / sva·sāṃ śūr·pa·ṇa·khāṃ nā·ma vid·yuj·jih·vā·ya nā·ma·taḥ
- 3
atha dattvā svasāraṃ sa mṛgayāṃ paryaṭan nṛpaḥ / tatrāpaśyat tato rāma mayaṃ nāma diteḥ sutam
a·tha dat·tvā sva·sā·raṃ sa mṛ·ga·yāṃ par·ya·ṭan nṛ·paḥ / tat·rā·paś·yat ta·to rā·ma ma·yaṃ nā·ma di·teḥ su·tam
- 4
kanyāsahāyaṃ taṃ dṛṣṭvā daśagrīvo niśācaraḥ / apṛcchat ko bhavan eko nirmanuṣya mṛge vane
kan·yā·sa·hā·yaṃ taṃ dṛṣ·ṭvā da·śag·rī·vo ni·śā·ca·raḥ / a·pṛc·chat ko bha·van e·ko nir·ma·nuṣ·ya mṛ·ge va·ne
- 5
mayas tv athābravīd rāma pṛcchantaṃ taṃ niśācaram / śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye yathāvṛttam idaṃ mama
ma·yas tv a·thāb·ra·vīd rā·ma pṛc·chan·taṃ taṃ ni·śā·ca·ram / śrū·ya·tāṃ sar·vam ākh·yās·ye ya·thā·vṛt·tam i·daṃ ma·ma
- 6
hemā nāmāpsarās tāta śrutapūrvā yadi tvayā / daivatair mama sā dattā paulomīva śatakratoḥ
he·mā nā·māp·sa·rās tā·ta śru·ta·pūr·vā ya·di tva·yā / dai·va·tair ma·ma sā dat·tā pau·lo·mī·va śa·tak·ra·toḥ
- 7
tasyāṃ saktamanās tāta pañcavarṣaśatāny aham / sā ca daivata kāryeṇa gatā varṣaṃ caturdaśam
tas·yāṃ sak·ta·ma·nās tā·ta pañ·ca·var·ṣa·śa·tāny a·ham / sā ca dai·va·ta kār·ye·ṇa ga·tā var·ṣaṃ ca·tur·da·śam
- 8
tasyāḥ kṛte ca hemāyāḥ sarvaṃ hemapuraṃ mayā / vajravaidūryacitraṃ ca māyayā nirmitaṃ tadā
tas·yāḥ kṛ·te ca he·mā·yāḥ sar·vaṃ he·ma·pu·raṃ ma·yā / vaj·ra·vai·dūr·ya·cit·raṃ ca mā·ya·yā nir·mi·taṃ ta·dā
- 9
tatrāham aratiṃ vindaṃs tayā hīnaḥ suduḥkhitaḥ / tasmāt purād duhitaraṃ gṛhītvā vanam āgataḥ
tat·rā·ham a·ra·tiṃ vin·daṃs ta·yā hī·naḥ su·duḥ·khi·taḥ / tas·māt pu·rād du·hi·ta·raṃ gṛ·hīt·vā va·nam ā·ga·taḥ
- 10
iyaṃ mamātmajā rājaṃs tasyāḥ kukṣau vivardhitā / bhartāram anayā sārdham asyāḥ prāpto 'smi mārgitum
i·yaṃ ma·māt·ma·jā rā·jaṃs tas·yāḥ kuk·ṣau vi·var·dhi·tā / bhar·tā·ram a·na·yā sār·dham as·yāḥ prāp·to 'smi mār·gi·tum
- 11
kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi narāṇāṃ mānakāṅkṣiṇām / kanyā hi dve kule nityaṃ saṃśaye sthāpya tiṣṭhati
kan·yā·pi·tṛt·vaṃ duḥ·khaṃ hi na·rā·ṇāṃ mā·na·kāṅ·kṣi·ṇām / kan·yā hi dve ku·le nit·yaṃ saṃ·śa·ye sthāp·ya tiṣ·ṭha·ti
- 12
dvau sutau tu mama tv asyāṃ bhāryāyāṃ saṃbabhūvatuḥ / māyāvī prathamas tāta dundubhis tadanantaram
dvau su·tau tu ma·ma tv as·yāṃ bhār·yā·yāṃ saṃ·ba·bhū·va·tuḥ / mā·yā·vī pra·tha·mas tā·ta dun·du·bhis ta·da·nan·ta·ram
- 13
etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ / tvām idānīṃ kathaṃ tāta jānīyāṃ ko bhavān iti
e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ yā·thā·tath·ye·na pṛc·cha·taḥ / tvām i·dā·nīṃ ka·thaṃ tā·ta jā·nī·yāṃ ko bha·vān i·ti
- 14
evam ukto rākṣasendro vinītam idam abravīt / ahaṃ paulastya tanayo daśagrīvaś ca nāmataḥ
e·vam uk·to rāk·ṣa·sen·dro vi·nī·tam i·dam ab·ra·vīt / a·haṃ pau·las·tya ta·na·yo da·śag·rī·vaś ca nā·ma·taḥ
- 15
brahmarṣes taṃ sutaṃ jñātvā mayo harṣam upāgataḥ / dātuṃ duhitaraṃ tasya rocayām āsa tatra vai
brah·mar·ṣes taṃ su·taṃ jñāt·vā ma·yo har·ṣam u·pā·ga·taḥ / dā·tuṃ du·hi·ta·raṃ tas·ya ro·ca·yām ā·sa tat·ra vai
- 16
prahasan prāha daityendro rākṣasendram idaṃ vacaḥ / iyaṃ mamātmajā rājan hemayāpsarasā dhṛtā / kanyā mandodarī nāma patnyarthaṃ pratigṛhyatām
pra·ha·san prā·ha dait·yen·dro rāk·ṣa·sen·dram i·daṃ va·caḥ / i·yaṃ ma·māt·ma·jā rā·jan he·ma·yāp·sa·ra·sā dhṛ·tā / kan·yā man·do·da·rī nā·ma pat·nyar·thaṃ pra·ti·gṛh·ya·tām
- 17
bāḍham ity eva taṃ rāma daśagrīvo 'bhyabhāṣata / prajvālya tatra caivāgnim akarot pāṇisaṃgraham
bā·ḍham ity e·va taṃ rā·ma da·śag·rī·vo 'bhya·bhā·ṣa·ta / praj·vāl·ya tat·ra cai·vāg·nim a·ka·rot pā·ṇi·saṃg·ra·ham
- 18
na hi tasya mayo rāma śāpābhijñas tapodhanāt / viditvā tena sā dattā tasya paitāmahaṃ kulam
na hi tas·ya ma·yo rā·ma śā·pā·bhij·ñas ta·po·dha·nāt / vi·dit·vā te·na sā dat·tā tas·ya pai·tā·ma·haṃ ku·lam
- 19
amoghāṃ tasya śaktiṃ ca pradadau paramādbhutām / pareṇa tapasā labdhāṃ jaghnivāṃl lakṣmaṇaṃ yayā
a·mo·ghāṃ tas·ya śak·tiṃ ca pra·da·dau pa·ra·mād·bhu·tām / pa·re·ṇa ta·pa·sā lab·dhāṃ jagh·ni·vāṃl lak·ṣma·ṇaṃ ya·yā
- 20
evaṃ sa kṛtadāro vai laṅkāyām īśvaraḥ prabhuḥ / gatvā tu nagaraṃ bhārye bhrātṛbhyāṃ samudāvahat
e·vaṃ sa kṛ·ta·dā·ro vai laṅ·kā·yām īś·va·raḥ pra·bhuḥ / gat·vā tu na·ga·raṃ bhār·ye bhrā·tṛbh·yāṃ sa·mu·dā·va·hat
- 21
vairocanasya dauhitrīṃ vajrajvāleti nāmataḥ / tāṃ bhāryāṃ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ samudāvahat
vai·ro·ca·nas·ya dau·hit·rīṃ vaj·raj·vā·le·ti nā·ma·taḥ / tāṃ bhār·yāṃ kum·bha·kar·ṇas·ya rā·va·ṇaḥ sa·mu·dā·va·hat
- 22
gandharvarājasya sutāṃ śailūṣasya mahātmana / saramā nāma dharmajño lebhe bhāryāṃ vibhīṣaṇaḥ
gan·dhar·va·rā·jas·ya su·tāṃ śai·lū·ṣas·ya ma·hāt·ma·na / sa·ra·mā nā·ma dhar·maj·ño le·bhe bhār·yāṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ
- 23
tīre tu sarasaḥ sā vai saṃjajñe mānasasya ca / mānasaṃ ca saras tāta vavṛdhe jaladāgame
tī·re tu sa·ra·saḥ sā vai saṃ·jaj·ñe mā·na·sas·ya ca / mā·na·saṃ ca sa·ras tā·ta va·vṛ·dhe ja·la·dā·ga·me
- 24
mātrā tu tasyāḥ kanyāyāḥ snehanākranditaṃ vacaḥ / saro mā vardhatety uktaṃ tataḥ sā saramābhavat
māt·rā tu tas·yāḥ kan·yā·yāḥ sne·ha·nāk·ran·di·taṃ va·caḥ / sa·ro mā var·dha·tety uk·taṃ ta·taḥ sā sa·ra·mā·bha·vat
- 25
evaṃ te kṛtadārā vai remire tatra rākṣasāḥ / svāṃ svāṃ bhāryām upādāya gandharvā iva nandane
e·vaṃ te kṛ·ta·dā·rā vai re·mi·re tat·ra rāk·ṣa·sāḥ / svāṃ svāṃ bhār·yām u·pā·dā·ya gan·dhar·vā i·va nan·da·ne
- 26
tato mandodarī putraṃ meghanādam asūyata / sa eṣa indrajin nāma yuṣmābhir abhidhīyate
ta·to man·do·da·rī put·raṃ me·gha·nā·dam a·sū·ya·ta / sa e·ṣa in·dra·jin nā·ma yuṣ·mā·bhir a·bhi·dhī·ya·te
- 27
jātamātreṇa hi purā tena rākṣasasūnunā / rudatā sumahān mukto nādo jaladharopamaḥ
jā·ta·māt·re·ṇa hi pu·rā te·na rāk·ṣa·sa·sū·nu·nā / ru·da·tā su·ma·hān muk·to nā·do ja·la·dha·ro·pa·maḥ
- 28
jaḍīkṛtāyāṃ laṅkāyāṃ tena nādena tasya vai / pitā tasyākaron nāma meghanāda iti svayam
ja·ḍī·kṛ·tā·yāṃ laṅ·kā·yāṃ te·na nā·de·na tas·ya vai / pi·tā tas·yā·ka·ron nā·ma me·gha·nā·da i·ti sva·yam
- 29
so 'vardhata tadā rāma rāvaṇāntaḥpure śubhe / rakṣyamāṇo varastrībhiś channaḥ kāṣṭhair ivānalaḥ
so 'var·dha·ta ta·dā rā·ma rā·va·ṇān·taḥ·pu·re śu·bhe / rak·ṣya·mā·ṇo va·ras·trī·bhiś chan·naḥ kāṣ·ṭhair i·vā·na·laḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 13 39 verses
- 1
atha lokeśvarotsṛṣṭā tatra kālena kena cit / nidrā samabhavat tīvrā kumbhakarṇasya rūpiṇī
a·tha lo·keś·va·rot·sṛṣ·ṭā tat·ra kā·le·na ke·na cit / nid·rā sa·ma·bha·vat tīv·rā kum·bha·kar·ṇas·ya rū·pi·ṇī
- 2
tato bhrātaram āsīnaṃ kumbhakarṇo 'bravīd vacaḥ / nidrā māṃ bādhate rājan kārayasva mamālayam
ta·to bhrā·ta·ram ā·sī·naṃ kum·bha·kar·ṇo 'bra·vīd va·caḥ / nid·rā māṃ bā·dha·te rā·jan kā·ra·yas·va ma·mā·la·yam
- 3
viniyuktās tato rājñā śilpino viśvakarmavat / akurvan kumbhakarṇasya kailāsasamam ālayam
vi·ni·yuk·tās ta·to rāj·ñā śil·pi·no viś·va·kar·ma·vat / a·kur·van kum·bha·kar·ṇas·ya kai·lā·sa·sa·mam ā·la·yam
- 4
vistīrṇaṃ yojanaṃ śubhraṃ tato dviguṇam āyatam / darśanīyaṃ nirābādhaṃ kumbhakarṇasya cakrire
vis·tīr·ṇaṃ yo·ja·naṃ śubh·raṃ ta·to dvi·gu·ṇam ā·ya·tam / dar·śa·nī·yaṃ ni·rā·bā·dhaṃ kum·bha·kar·ṇas·ya cak·ri·re
- 5
sphāṭikaiḥ kāñcanaiś citraiḥ stambhaiḥ sarvatra śobhitam / vaidūryakṛtaśobhaṃ ca kiṅkiṇījālakaṃ tathā
sphā·ṭi·kaiḥ kāñ·ca·naiś cit·raiḥ stam·bhaiḥ sar·vat·ra śo·bhi·tam / vai·dūr·ya·kṛ·ta·śo·bhaṃ ca kiṅ·ki·ṇī·jā·la·kaṃ ta·thā
- 6
dantatoraṇavinyastaṃ vajrasphaṭikavedikam / sarvartusukhadaṃ nityaṃ meroḥ puṇyāṃ guhām iva
dan·ta·to·ra·ṇa·vin·yas·taṃ vaj·ras·pha·ṭi·ka·ve·di·kam / sar·var·tu·su·kha·daṃ nit·yaṃ me·roḥ puṇ·yāṃ gu·hām i·va
- 7
tatra nidrāṃ samāviṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ / bahūny abdasahasrāṇi śayāno nāvabudhyate
tat·ra nid·rāṃ sa·mā·viṣ·ṭaḥ kum·bha·kar·ṇo ni·śā·ca·raḥ / ba·hūny ab·da·sa·has·rā·ṇi śa·yā·no nā·va·budh·ya·te
- 8
nidrābhibhūte tu tadā kumbhakarṇe daśānanaḥ / devarṣiyakṣagandharvān bādhate sma sa nityaśaḥ
nid·rā·bhi·bhū·te tu ta·dā kum·bha·kar·ṇe da·śā·na·naḥ / de·var·ṣi·yak·ṣa·gan·dhar·vān bā·dha·te sma sa nit·ya·śaḥ
- 9
udyānāni vicitrāṇi nandanādīni yāni ca / tāni gatvā susaṃkruddho bhinatti sma daśānanaḥ
ud·yā·nā·ni vi·cit·rā·ṇi nan·da·nā·dī·ni yā·ni ca / tā·ni gat·vā su·saṃk·rud·dho bhi·nat·ti sma da·śā·na·naḥ
- 10
nadīṃ gaja iva krīḍan vṛkṣān vāyur iva kṣipan / nagān vajra iva sṛṣṭo vidhvaṃsayati nityaśaḥ
na·dīṃ ga·ja i·va krī·ḍan vṛk·ṣān vā·yur i·va kṣi·pan / na·gān vaj·ra i·va sṛṣ·ṭo vidh·vaṃ·sa·ya·ti nit·ya·śaḥ
- 11
tathā vṛttaṃ tu vijñāya daśagrīvaṃ dhaneśvaraḥ / kulānurūpaṃ dharmajña vṛttaṃ saṃsmṛtya cātmanaḥ
ta·thā vṛt·taṃ tu vij·ñā·ya da·śag·rī·vaṃ dha·neś·va·raḥ / ku·lā·nu·rū·paṃ dhar·maj·ña vṛt·taṃ saṃs·mṛt·ya cāt·ma·naḥ
- 12
saubhrātradarśanārthaṃ tu dūtaṃ vaiśvaraṇas tadā / laṅkāṃ saṃpreṣayām āsa daśagrīvasya vai hitam
saubh·rāt·ra·dar·śa·nār·thaṃ tu dū·taṃ vaiś·va·ra·ṇas ta·dā / laṅ·kāṃ saṃp·re·ṣa·yām ā·sa da·śag·rī·vas·ya vai hi·tam
- 13
sa gatvā nagarīṃ laṅkām āsasāda vibhīṣaṇam / mānitas tena dharmeṇa pṛṣṭhaś cāgamanaṃ prati
sa gat·vā na·ga·rīṃ laṅ·kām ā·sa·sā·da vi·bhī·ṣa·ṇam / mā·ni·tas te·na dhar·me·ṇa pṛṣ·ṭhaś cā·ga·ma·naṃ pra·ti
- 14
pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājño jñātīn api ca bāndhavān / sabhāyāṃ darśayām āsa tam āsīnaṃ daśānanam
pṛṣ·ṭvā ca ku·śa·laṃ rāj·ño jñā·tīn a·pi ca bān·dha·vān / sa·bhā·yāṃ dar·śa·yām ā·sa tam ā·sī·naṃ da·śā·na·nam
- 15
sa dṛṣṭvā tatra rājānaṃ dīpyamānaṃ svatejasā / jayena cābhisaṃpūjya tūṣṇīm āsīn muhūrtakam
sa dṛṣ·ṭvā tat·ra rā·jā·naṃ dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / ja·ye·na cā·bhi·saṃ·pūj·ya tūṣ·ṇīm ā·sīn mu·hūr·ta·kam
- 16
tasyopanīte paryaṅke varāstaraṇasaṃvṛte / upaviśya daśagrīvaṃ dūto vākyam athābravīt
tas·yo·pa·nī·te par·yaṅ·ke va·rās·ta·ra·ṇa·saṃ·vṛ·te / u·pa·viś·ya da·śag·rī·vaṃ dū·to vāk·yam a·thāb·ra·vīt
- 17
rājan vadāmi te sarvaṃ bhrātā tava yad abravīt / ubhayoḥ sadṛśaṃ saumya vṛttasya ca kulasya ca
rā·jan va·dā·mi te sar·vaṃ bhrā·tā ta·va yad ab·ra·vīt / u·bha·yoḥ sa·dṛ·śaṃ saum·ya vṛt·tas·ya ca ku·las·ya ca
- 18
sādhu paryāptam etāvat kṛtaś cāritrasaṃgrahaḥ / sādhu dharme vyavasthānaṃ kriyatāṃ yadi śakyate
sā·dhu par·yāp·tam e·tā·vat kṛ·taś cā·rit·ra·saṃg·ra·haḥ / sā·dhu dhar·me vya·vas·thā·naṃ kri·ya·tāṃ ya·di śak·ya·te
- 19
dṛṣṭaṃ me nandanaṃ bhagnam ṛṣayo nihatāḥ śrutāḥ / devānāṃ tu samudyogas tvatto rājañ śrutaś ca me
dṛṣ·ṭaṃ me nan·da·naṃ bhag·nam ṛ·ṣa·yo ni·ha·tāḥ śru·tāḥ / de·vā·nāṃ tu sa·mud·yo·gas tvat·to rā·jañ śru·taś ca me
- 20
nirākṛtaś ca bahuśas tvayāhaṃ rākṣasādhipa / aparāddhā hi bālyāc ca rakṣaṇīyāḥ svabāndhavāḥ
ni·rā·kṛ·taś ca ba·hu·śas tva·yā·haṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pa / a·pa·rād·dhā hi bāl·yāc ca rak·ṣa·ṇī·yāḥ sva·bān·dha·vāḥ
- 21
ahaṃ tu himavatpṛṣṭhaṃ gato dharmam upāsitum / raudraṃ vrataṃ samāsthāya niyato niyatendriyaḥ
a·haṃ tu hi·ma·vat·pṛṣ·ṭhaṃ ga·to dhar·mam u·pā·si·tum / raud·raṃ vra·taṃ sa·mās·thā·ya ni·ya·to ni·ya·ten·dri·yaḥ
- 22
tatra devo mayā dṛṣṭaḥ saha devyomayā prabhuḥ / savyaṃ cakṣur mayā caiva tatra devyāṃ nipātitam
tat·ra de·vo ma·yā dṛṣ·ṭaḥ sa·ha dev·yo·ma·yā pra·bhuḥ / sav·yaṃ cak·ṣur ma·yā cai·va tat·ra dev·yāṃ ni·pā·ti·tam
- 23
kā nv iyaṃ syād iti śubhā na khalv anyena hetunā / rūpaṃ hy anupamaṃ kṛtvā tatra krīḍati pārvatī
kā nv i·yaṃ syād i·ti śu·bhā na khalv an·ye·na he·tu·nā / rū·paṃ hy a·nu·pa·maṃ kṛt·vā tat·ra krī·ḍa·ti pār·va·tī
- 24
tato devyāḥ prabhāvena dagdhaṃ savyaṃ mamekṣaṇam / reṇudhvastam iva jyotiḥ piṅgalatvam upāgatam
ta·to dev·yāḥ pra·bhā·ve·na dag·dhaṃ sav·yaṃ ma·mek·ṣa·ṇam / re·ṇudh·vas·tam i·va jyo·tiḥ piṅ·ga·lat·vam u·pā·ga·tam
- 25
tato 'ham anyad vistīrṇaṃ gatvā tasya gires taṭam / pūrṇaṃ varṣaśatāny aṣṭau samavāpa mahāvratam
ta·to 'ham an·yad vis·tīr·ṇaṃ gat·vā tas·ya gi·res ta·ṭam / pūr·ṇaṃ var·ṣa·śa·tāny aṣ·ṭau sa·ma·vā·pa ma·hāv·ra·tam
- 26
samāpte niyame tasmiṃs tatra devo maheśvaraḥ / prītaḥ prītena manasā prāha vākyam idaṃ prabhuḥ
sa·māp·te ni·ya·me tas·miṃs tat·ra de·vo ma·heś·va·raḥ / prī·taḥ prī·te·na ma·na·sā prā·ha vāk·yam i·daṃ pra·bhuḥ
- 27
prīto 'smi tava dharmajña tapasānena suvrata / mayā caitad vrataṃ cīrṇaṃ tvayā caiva dhanādhipa
prī·to 'smi ta·va dhar·maj·ña ta·pa·sā·ne·na suv·ra·ta / ma·yā cai·tad vra·taṃ cīr·ṇaṃ tva·yā cai·va dha·nā·dhi·pa
- 28
tṛtīyaḥ puruṣo nāsti yaś cared vratam īdṛśam / vrataṃ suduścaraṃ hy etan mayaivotpāditaṃ purā
tṛ·tī·yaḥ pu·ru·ṣo nās·ti yaś ca·red vra·tam ī·dṛ·śam / vra·taṃ su·duś·ca·raṃ hy e·tan ma·yai·vot·pā·di·taṃ pu·rā
- 29
tat sakhitvaṃ mayā sārdhaṃ rocayasva dhaneśvara / tapasā nirjitatvād dhi sakhā bhava mamānagha
tat sa·khit·vaṃ ma·yā sār·dhaṃ ro·ca·yas·va dha·neś·va·ra / ta·pa·sā nir·ji·tat·vād dhi sa·khā bha·va ma·mā·na·gha
- 30
devyā dagdhaṃ prabhāvena yac ca sāvyaṃ tavekṣaṇam / ekākṣi piṅgalety eva nāma sthāsyati śāśvatam
dev·yā dag·dhaṃ pra·bhā·ve·na yac ca sāv·yaṃ ta·vek·ṣa·ṇam / e·kāk·ṣi piṅ·ga·lety e·va nā·ma sthās·ya·ti śāś·va·tam
- 31
evaṃ tena sakhitvaṃ ca prāpyānujñāṃ ca śaṃkarāt / āgamya ca śruto 'yaṃ me tava pāpaviniścayaḥ
e·vaṃ te·na sa·khit·vaṃ ca prāp·yā·nuj·ñāṃ ca śaṃ·ka·rāt / ā·gam·ya ca śru·to 'yaṃ me ta·va pā·pa·vi·niś·ca·yaḥ
- 32
tadadharmiṣṭhasaṃyogān nivarta kuladūṣaṇa / cintyate hi vadhopāyaḥ sarṣisaṃghaiḥ surais tava
ta·da·dhar·miṣ·ṭha·saṃ·yo·gān ni·var·ta ku·la·dū·ṣa·ṇa / cin·tya·te hi va·dho·pā·yaḥ sar·ṣi·saṃ·ghaiḥ su·rais ta·va
- 33
evam ukto daśagrīvaḥ kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ / hastān dantāṃś a saṃpīḍya vākyam etad uvāca ha
e·vam uk·to da·śag·rī·vaḥ krud·dhaḥ saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / has·tān dan·tāṃś a saṃ·pīḍ·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 34
vijñātaṃ te mayā dūta vākyaṃ yat tvaṃ prabhāṣase / naiva tvam asi naivāsau bhrātrā yenāsi preṣitaḥ
vij·ñā·taṃ te ma·yā dū·ta vāk·yaṃ yat tvaṃ pra·bhā·ṣa·se / nai·va tvam a·si nai·vā·sau bhrāt·rā ye·nā·si pre·ṣi·taḥ
- 35
hitaṃ na sa mamaitad dhi bravīti dhanarakṣakaḥ / maheśvarasakhitvaṃ tu mūḍha śrāvayase kila
hi·taṃ na sa ma·mai·tad dhi bra·vī·ti dha·na·rak·ṣa·kaḥ / ma·heś·va·ra·sa·khit·vaṃ tu mū·ḍha śrā·va·ya·se ki·la
- 36
na hantavyo gurur jyeṣṭho mamāyam iti manyate / tasya tv idānīṃ śrutvā me vākyam eṣā kṛtā matiḥ
na han·tav·yo gu·rur jyeṣ·ṭho ma·mā·yam i·ti man·ya·te / tas·ya tv i·dā·nīṃ śrut·vā me vāk·yam e·ṣā kṛ·tā ma·tiḥ
- 37
trīṃl lokān api jeṣyāmi bāhuvīryam upāśritaḥ / etan muhūrtam eṣo 'haṃ tasyaikasya kṛte ca vai / caturo lokapālāṃs tān nayiṣyāmi yamakṣayam
trīṃl lo·kān a·pi jeṣ·yā·mi bā·hu·vīr·yam u·pāś·ri·taḥ / e·tan mu·hūr·tam e·ṣo 'haṃ tas·yai·kas·ya kṛ·te ca vai / ca·tu·ro lo·ka·pā·lāṃs tān na·yiṣ·yā·mi ya·mak·ṣa·yam
- 38
evam uktvā tu laṅkeśo dūtaṃ khaḍgena jaghnivān / dadau bhakṣayituṃ hy enaṃ rākṣasānāṃ durātmanām
e·vam uk·tvā tu laṅ·ke·śo dū·taṃ khaḍ·ge·na jagh·ni·vān / da·dau bhak·ṣa·yi·tuṃ hy e·naṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ du·rāt·ma·nām
- 39
tataḥ kṛtasvastyayano ratham āruhya rāvaṇaḥ / trailokyavijayākāṅkṣī yayau tatra dhaneśvaraḥ
ta·taḥ kṛ·tas·vas·tya·ya·no ra·tham ā·ruh·ya rā·va·ṇaḥ / trai·lok·ya·vi·ja·yā·kāṅ·kṣī ya·yau tat·ra dha·neś·va·raḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 14 25 verses
- 1
tataḥ sa sacivaiḥ sārdhaṃ ṣaḍbhir nityaṃ balotkaṭaiḥ / mahodaraprahastābhyāṃ mārīcaśukasāraṇaiḥ
ta·taḥ sa sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ ṣaḍ·bhir nit·yaṃ ba·lot·ka·ṭaiḥ / ma·ho·da·rap·ra·has·tābh·yāṃ mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇaiḥ
- 2
dhūmrākṣeṇa ca vīreṇa nityaṃ samaragṛdhnunā / vṛtaḥ saṃprayayau śrīmān krodhāl lokān dahann iva
dhūm·rāk·ṣe·ṇa ca vī·re·ṇa nit·yaṃ sa·ma·ra·gṛdh·nu·nā / vṛ·taḥ saṃp·ra·ya·yau śrī·mān kro·dhāl lo·kān da·hann i·va
- 3
purāṇi sa nadīḥ śailān vanāny upavanāni ca / atikramya muhūrtena kailāsaṃ girim āviśat
pu·rā·ṇi sa na·dīḥ śai·lān va·nāny u·pa·va·nā·ni ca / a·tik·ram·ya mu·hūr·te·na kai·lā·saṃ gi·rim ā·vi·śat
- 4
taṃ niviṣṭaṃ girau tasmin rākṣasendraṃ niśamya tu / rājño bhrātāyam ity uktvā gatā yatra dhaneśvaraḥ
taṃ ni·viṣ·ṭaṃ gi·rau tas·min rāk·ṣa·sen·draṃ ni·śam·ya tu / rāj·ño bhrā·tā·yam ity uk·tvā ga·tā yat·ra dha·neś·va·raḥ
- 5
gatvā tu sarvam ācakhyur bhrātus tasya viniścayam / anujñātā yayuś caiva yuddhāya dhanadena te
gat·vā tu sar·vam ā·cakh·yur bhrā·tus tas·ya vi·niś·ca·yam / a·nuj·ñā·tā ya·yuś cai·va yud·dhā·ya dha·na·de·na te
- 6
tato balasya saṃkṣobhaḥ sāgarasyeva vardhataḥ / abhūn nairṛtarājasya giriṃ saṃcālayann iva
ta·to ba·las·ya saṃk·ṣo·bhaḥ sā·ga·ras·ye·va var·dha·taḥ / a·bhūn nai·rṛ·ta·rā·jas·ya gi·riṃ saṃ·cā·la·yann i·va
- 7
tato yuddhaṃ samabhavad yakṣarākṣasasaṃkulam / vyathitāś cābhavaṃs tatra sacivās tasya rakṣasaḥ
ta·to yud·dhaṃ sa·ma·bha·vad yak·ṣa·rāk·ṣa·sa·saṃ·ku·lam / vya·thi·tāś cā·bha·vaṃs tat·ra sa·ci·vās tas·ya rak·ṣa·saḥ
- 8
taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ sainyaṃ daśagrīvo niśācaraḥ / harṣān nādaṃ tataḥ kṛtvā roṣāt samabhivartata
taṃ dṛṣ·ṭvā tā·dṛ·śaṃ sain·yaṃ da·śag·rī·vo ni·śā·ca·raḥ / har·ṣān nā·daṃ ta·taḥ kṛt·vā ro·ṣāt sa·ma·bhi·var·ta·ta
- 9
ye tu te rākṣasendrasya sacivā ghoravikramaḥ / te sahasraṃ sahasrāṇām ekaikaṃ samayodhayan
ye tu te rāk·ṣa·sen·dras·ya sa·ci·vā gho·ra·vik·ra·maḥ / te sa·has·raṃ sa·has·rā·ṇām e·kai·kaṃ sa·ma·yo·dha·yan
- 10
tato gadābhiḥ parighair asibhiḥ śaktitomaraiḥ / vadhyamāno daśagrīvas tat sainyaṃ samagāhata
ta·to ga·dā·bhiḥ pa·ri·ghair a·si·bhiḥ śak·ti·to·ma·raiḥ / vadh·ya·mā·no da·śag·rī·vas tat sain·yaṃ sa·ma·gā·ha·ta
- 11
tair nirucchvāsavat tatra vadhyamāno daśānanaḥ / varṣamāṇair iva ghanair yakṣendraiḥ saṃnirudhyata
tair ni·ruc·chvā·sa·vat tat·ra vadh·ya·mā·no da·śā·na·naḥ / var·ṣa·mā·ṇair i·va gha·nair yak·ṣen·draiḥ saṃ·ni·rudh·ya·ta
- 12
sa durātmā samudyamya kāladaṇḍopamāṃ gadām / praviveśa tataḥ sainyaṃ nayan yakṣān yamakṣayam
sa du·rāt·mā sa·mud·yam·ya kā·la·daṇ·ḍo·pa·māṃ ga·dām / pra·vi·ve·śa ta·taḥ sain·yaṃ na·yan yak·ṣān ya·mak·ṣa·yam
- 13
sa kakṣam iva vistīrṇaṃ śuṣkendhanasamākulam / vātenāgnir ivāyatto 'dahat sainyaṃ sudāruṇam
sa kak·ṣam i·va vis·tīr·ṇaṃ śuṣ·ken·dha·na·sa·mā·ku·lam / vā·te·nāg·nir i·vā·yat·to 'da·hat sain·yaṃ su·dā·ru·ṇam
- 14
tais tu tasya mṛdhe 'mātyair mahodaraśukādibhiḥ / alpāvaśiṣṭās te yakṣāḥ kṛtā vātair ivāmbudāḥ
tais tu tas·ya mṛ·dhe 'māt·yair ma·ho·da·ra·śu·kā·di·bhiḥ / al·pā·va·śiṣ·ṭās te yak·ṣāḥ kṛ·tā vā·tair i·vām·bu·dāḥ
- 15
ke cit tv āyudhabhagnāṅgāḥ patitāḥ samarakṣitau / oṣṭhān svadaśanais tīkṣṇair daṃśanto bhuvi pātitāḥ
ke cit tv ā·yu·dha·bhag·nāṅ·gāḥ pa·ti·tāḥ sa·ma·rak·ṣi·tau / oṣ·ṭhān sva·da·śa·nais tīk·ṣṇair daṃ·śan·to bhu·vi pā·ti·tāḥ
- 16
bhayād anyonyam āliṅgya bhraṣṭaśastrā raṇājire / niṣedus te tadā yakṣāḥ kūlā jalahatā iva
bha·yād an·yon·yam ā·liṅ·gya bhraṣ·ṭa·śas·trā ra·ṇā·ji·re / ni·ṣe·dus te ta·dā yak·ṣāḥ kū·lā ja·la·ha·tā i·va
- 17
hatānāṃ svargasaṃsthānāṃ yudhyatāṃ pṛthivītale / prekṣatām ṛṣisaṃghānāṃ na babhūvāntaraṃ divi
ha·tā·nāṃ svar·ga·saṃs·thā·nāṃ yudh·ya·tāṃ pṛ·thi·vī·ta·le / prek·ṣa·tām ṛ·ṣi·saṃ·ghā·nāṃ na ba·bhū·vān·ta·raṃ di·vi
- 18
etasminn antare rāma vistīrṇabalavāhanaḥ / agamat sumahān yakṣo nāmnā saṃyodhakaṇṭakaḥ
e·tas·minn an·ta·re rā·ma vis·tīr·ṇa·ba·la·vā·ha·naḥ / a·ga·mat su·ma·hān yak·ṣo nām·nā saṃ·yo·dha·kaṇ·ṭa·kaḥ
- 19
tena yakṣeṇa mārīco viṣṇuneva samāhataḥ / patitaḥ pṛthivīṃ bheje kṣīṇapuṇya ivāmbarāt
te·na yak·ṣe·ṇa mā·rī·co viṣ·ṇu·ne·va sa·mā·ha·taḥ / pa·ti·taḥ pṛ·thi·vīṃ bhe·je kṣī·ṇa·puṇ·ya i·vām·ba·rāt
- 20
prāptasaṃjño muhūrtena viśramya ca niśācaraḥ / taṃ yakṣaṃ yodhayām āsa sa ca bhagnaḥ pradudruve
prāp·ta·saṃj·ño mu·hūr·te·na viś·ram·ya ca ni·śā·ca·raḥ / taṃ yak·ṣaṃ yo·dha·yām ā·sa sa ca bhag·naḥ pra·dud·ru·ve
- 21
tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaidūryarajatokṣitam / maryādāṃ dvārapālānāṃ toraṇaṃ tat samāviśat
ta·taḥ kāñ·ca·na·cit·rāṅ·gaṃ vai·dūr·ya·ra·ja·tok·ṣi·tam / mar·yā·dāṃ dvā·ra·pā·lā·nāṃ to·ra·ṇaṃ tat sa·mā·vi·śat
- 22
tato rāma daśagrīvaṃ praviśantaṃ niśācaram / sūryabhānur iti khyāto dvārapālo nyavārayat
ta·to rā·ma da·śag·rī·vaṃ pra·vi·śan·taṃ ni·śā·ca·ram / sūr·ya·bhā·nur i·ti khyā·to dvā·ra·pā·lo nya·vā·ra·yat
- 23
tatas toraṇam utpāṭya tena yakṣeṇa tāḍitaḥ / rākṣaso yakṣasṛṣṭena toraṇena samāhataḥ / na kṣitiṃ prayayau rāma varāt salilayoninaḥ
ta·tas to·ra·ṇam ut·pāṭ·ya te·na yak·ṣe·ṇa tā·ḍi·taḥ / rāk·ṣa·so yak·ṣa·sṛṣ·ṭe·na to·ra·ṇe·na sa·mā·ha·taḥ / na kṣi·tiṃ pra·ya·yau rā·ma va·rāt sa·li·la·yo·ni·naḥ
- 24
sa tu tenaiva taṃ yakṣaṃ toraṇena samāhanat / nādṛśyata tadā yakṣo bhasma tena kṛtas tu saḥ
sa tu te·nai·va taṃ yak·ṣaṃ to·ra·ṇe·na sa·mā·ha·nat / nā·dṛś·ya·ta ta·dā yak·ṣo bhas·ma te·na kṛ·tas tu saḥ
- 25
tataḥ pradudruvuḥ sarve yakṣā dṛṣṭvā parākramam / tato nadīr guhāś caiva viviśur bhayapīḍitāḥ
ta·taḥ pra·dud·ru·vuḥ sar·ve yak·ṣā dṛṣ·ṭvā pa·rāk·ra·mam / ta·to na·dīr gu·hāś cai·va vi·vi·śur bha·ya·pī·ḍi·tāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 15 31 verses
- 1
tatas tān vidrutān dṛṣṭvā yakṣāñ śatasahasraśaḥ / svayam eva dhanādhyakṣo nirjagāma raṇaṃ prati
ta·tas tān vid·ru·tān dṛṣ·ṭvā yak·ṣāñ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ / sva·yam e·va dha·nādh·yak·ṣo nir·ja·gā·ma ra·ṇaṃ pra·ti
- 2
tatra māṇicāro nāma yakṣaḥ paramadurjayaḥ / vṛto yakṣasahasraiḥ sa caturbhiḥ samayodhayat
tat·ra mā·ṇi·cā·ro nā·ma yak·ṣaḥ pa·ra·ma·dur·ja·yaḥ / vṛ·to yak·ṣa·sa·has·raiḥ sa ca·tur·bhiḥ sa·ma·yo·dha·yat
- 3
te gadāmusalaprāsaśaktitomaramudgaraiḥ / abhighnanto raṇe yakṣā rākṣasān abhidudruvuḥ
te ga·dā·mu·sa·lap·rā·sa·śak·ti·to·ma·ra·mud·ga·raiḥ / a·bhigh·nan·to ra·ṇe yak·ṣā rāk·ṣa·sān a·bhi·dud·ru·vuḥ
- 4
tataḥ prahastena tadā sahasraṃ nihataṃ raṇe / mahodareṇa gadayā sahasram aparaṃ hatam
ta·taḥ pra·has·te·na ta·dā sa·has·raṃ ni·ha·taṃ ra·ṇe / ma·ho·da·re·ṇa ga·da·yā sa·has·ram a·pa·raṃ ha·tam
- 5
kruddhena ca tadā rāma mārīcena durātmanā / nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite
krud·dhe·na ca ta·dā rā·ma mā·rī·ce·na du·rāt·ma·nā / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa dve sa·has·re ni·pā·ti·te
- 6
dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe / musalenorasi krodhāt tāḍito na ca kampitaḥ
dhūm·rāk·ṣe·ṇa sa·mā·gam·ya mā·ṇi·bhad·ro ma·hā·ra·ṇe / mu·sa·le·no·ra·si kro·dhāt tā·ḍi·to na ca kam·pi·taḥ
- 7
tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ / dhūmrākṣas tāḍito mūrdhni vihvalo nipapāta ha
ta·to ga·dāṃ sa·mā·vidh·ya mā·ṇi·bhad·re·ṇa rāk·ṣa·saḥ / dhūm·rāk·ṣas tā·ḍi·to mūr·dhni vih·va·lo ni·pa·pā·ta ha
- 8
dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam / abhyadhāvat susaṃkruddho māṇibhadraṃ daśānanaḥ
dhūm·rāk·ṣaṃ tā·ḍi·taṃ dṛṣ·ṭvā pa·ti·taṃ śo·ṇi·tok·ṣi·tam / abh·ya·dhā·vat su·saṃk·rud·dho mā·ṇi·bhad·raṃ da·śā·na·naḥ
- 9
taṃ kruddham abhidhāvantaṃ yugāntāgnim ivotthitam / śaktibhis tāḍayām āsa tisṛbhir yakṣapuṃgavaḥ
taṃ krud·dham a·bhi·dhā·van·taṃ yu·gān·tāg·nim i·vot·thi·tam / śak·ti·bhis tā·ḍa·yām ā·sa ti·sṛ·bhir yak·ṣa·puṃ·ga·vaḥ
- 10
tato rākṣasarājena tāḍito gadayā raṇe / tasya tena prahāreṇa mukuṭaḥ pārśvam āgataḥ / tadā prabhṛti yakṣo 'sau pārśvamaulir iti smṛtaḥ
ta·to rāk·ṣa·sa·rā·je·na tā·ḍi·to ga·da·yā ra·ṇe / tas·ya te·na pra·hā·re·ṇa mu·ku·ṭaḥ pār·śvam ā·ga·taḥ / ta·dā pra·bhṛ·ti yak·ṣo 'sau pār·śva·mau·lir i·ti smṛ·taḥ
- 11
tasmiṃs tu vimukhe yakṣe māṇibhadre mahātmani / saṃnādaḥ sumahān rāma tasmiñ śaile vyavardhata
tas·miṃs tu vi·mu·khe yak·ṣe mā·ṇi·bhad·re ma·hāt·ma·ni / saṃ·nā·daḥ su·ma·hān rā·ma tas·miñ śai·le vya·var·dha·ta
- 12
tato dūrāt pradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ / śukraproṣṭaḥpadābhyāṃ ca śaṅkhapadmasamāvṛtaḥ
ta·to dū·rāt pra·da·dṛ·śe dha·nādh·yak·ṣo ga·dā·dha·raḥ / śuk·rap·roṣ·ṭaḥ·pa·dābh·yāṃ ca śaṅ·kha·pad·ma·sa·mā·vṛ·taḥ
- 13
sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṃkhye śāpād vibhraṣṭagauravam / uvāca vacanaṃ dhīmān yuktaṃ paitāmahe kule
sa dṛṣ·ṭvā bhrā·ta·raṃ saṃkh·ye śā·pād vibh·raṣ·ṭa·gau·ra·vam / u·vā·ca va·ca·naṃ dhī·mān yuk·taṃ pai·tā·ma·he ku·le
- 14
mayā tvaṃ vāryamāṇo 'pi nāvagacchasi durmate / paścād asya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ
ma·yā tvaṃ vār·ya·mā·ṇo 'pi nā·va·gac·cha·si dur·ma·te / paś·cād as·ya pha·laṃ prāp·ya jñās·ya·se ni·ra·yaṃ ga·taḥ
- 15
yo hi mohād viṣaṃ pītvā nāvagacchati mānavaḥ / pariṇāme sa vi mūḍho jānīte karmaṇaḥ phalam
yo hi mo·hād vi·ṣaṃ pīt·vā nā·va·gac·cha·ti mā·na·vaḥ / pa·ri·ṇā·me sa vi mū·ḍho jā·nī·te kar·ma·ṇaḥ pha·lam
- 16
daivatāni hi nandanti dharmayuktena kena cit / yena tvam īdṛśaṃ bhāvaṃ nītas tac ca na budhyase
dai·va·tā·ni hi nan·dan·ti dhar·ma·yuk·te·na ke·na cit / ye·na tvam ī·dṛ·śaṃ bhā·vaṃ nī·tas tac ca na budh·ya·se
- 17
yo hi mātṝḥ pitṝn bhrātṝn ācaryāṃś cāvamanyate / sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ
yo hi mā·tṝḥ pi·tṝn bhrā·tṝn ā·car·yāṃś cā·va·man·ya·te / sa paś·ya·ti pha·laṃ tas·ya pre·ta·rā·ja·va·śaṃ ga·taḥ
- 18
adhruve hi śarīre yo na karoti tapo 'rjanam / sa paścāt tapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvātmano gatim
adh·ru·ve hi śa·rī·re yo na ka·ro·ti ta·po 'rja·nam / sa paś·cāt tap·ya·te mū·ḍho mṛ·to dṛṣ·ṭvāt·ma·no ga·tim
- 19
kasya cin na hi durbudheś chandato jāyate matiḥ / yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalam aśnute
kas·ya cin na hi dur·bu·dheś chan·da·to jā·ya·te ma·tiḥ / yā·dṛ·śaṃ ku·ru·te kar·ma tā·dṛ·śaṃ pha·lam aś·nu·te
- 20
buddhiṃ rūpaṃ balaṃ vittaṃ putrān māhātmyam eva ca / prapnuvanti narāḥ sarvaṃ svakṛtaiḥ pūrvakarmabhiḥ
bud·dhiṃ rū·paṃ ba·laṃ vit·taṃ put·rān mā·hāt·myam e·va ca / prap·nu·van·ti na·rāḥ sar·vaṃ sva·kṛ·taiḥ pūr·va·kar·ma·bhiḥ
- 21
evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matir īdṛśī / na tvāṃ samabhibhāṣiṣye durvṛttasyaiṣa nirṇayaḥ
e·vaṃ ni·ra·ya·gā·mī tvaṃ yas·ya te ma·tir ī·dṛ·śī / na tvāṃ sa·ma·bhi·bhā·ṣiṣ·ye dur·vṛt·tas·yai·ṣa nir·ṇa·yaḥ
- 22
evam uktvā tatas tena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ / mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ
e·vam uk·tvā ta·tas te·na tas·yā·māt·yāḥ sa·mā·ha·tāḥ / mā·rī·cap·ra·mu·khāḥ sar·ve vi·mu·khā vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 23
tatas tena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā / gadayābhihato mūrdhni na ca sthānād vyakampata
ta·tas te·na da·śag·rī·vo yak·ṣen·dre·ṇa ma·hāt·ma·nā / ga·da·yā·bhi·ha·to mūr·dhni na ca sthā·nād vya·kam·pa·ta
- 24
tatas tau rāma nighnantāv anyonyaṃ paramāhave / na vihvalau na ca śrāntau babhūvatur amarṣaṇaiḥ
ta·tas tau rā·ma nigh·nan·tāv an·yon·yaṃ pa·ra·mā·ha·ve / na vih·va·lau na ca śrān·tau ba·bhū·va·tur a·mar·ṣa·ṇaiḥ
- 25
āgneyam astraṃ sa tato mumoca dhanado raṇe / vāruṇena daśagrīvas tad astraṃ pratyavārayat
āg·ne·yam as·traṃ sa ta·to mu·mo·ca dha·na·do ra·ṇe / vā·ru·ṇe·na da·śag·rī·vas tad as·traṃ prat·ya·vā·ra·yat
- 26
tato māyāṃ praviṣṭaḥ sa rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ / jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāvidhya mahatīṃ gadām
ta·to mā·yāṃ pra·viṣ·ṭaḥ sa rāk·ṣa·sīṃ rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ja·ghā·na mūr·dhni dha·na·daṃ vyā·vidh·ya ma·ha·tīṃ ga·dām
- 27
evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ / kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ
e·vaṃ sa te·nā·bhi·ha·to vih·va·laḥ śo·ṇi·tok·ṣi·taḥ / kṛt·ta·mū·la i·vā·śo·ko ni·pa·pā·ta dha·nā·dhi·paḥ
- 28
tataḥ padmādibhis tatra nidhibhiḥ sa dhanādhipaḥ / nandanaṃ vanam ānīya dhanado śvāsitas tadā
ta·taḥ pad·mā·di·bhis tat·ra ni·dhi·bhiḥ sa dha·nā·dhi·paḥ / nan·da·naṃ va·nam ā·nī·ya dha·na·do śvā·si·tas ta·dā
- 29
tato nirjitya taṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ / puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam
ta·to nir·jit·ya taṃ rā·ma dha·na·daṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / puṣ·pa·kaṃ tas·ya jag·rā·ha vi·mā·naṃ ja·ya·lak·ṣa·ṇam
- 30
kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaidūryamaṇitoraṇam / muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam
kāñ·ca·nas·tam·bha·saṃ·vī·taṃ vai·dūr·ya·ma·ṇi·to·ra·ṇam / muk·tā·jā·lap·ra·tic·chan·naṃ sar·va·kā·ma·pha·lad·ru·mam
- 31
tat tu rājā samāruhya kāmagaṃ vīryanirjitam / jitvā vaiśravaṇaṃ devaṃ kailāsād avarohata
tat tu rā·jā sa·mā·ruh·ya kā·ma·gaṃ vīr·ya·nir·ji·tam / jit·vā vaiś·ra·va·ṇaṃ de·vaṃ kai·lā·sād a·va·ro·ha·ta
Uttarakāṇḍa · sarga 16 31 verses
- 1
sa jitvā bhrātaraṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ / mahāsenaprasūtiṃ tu yayau śaravaṇaṃ tataḥ
sa jit·vā bhrā·ta·raṃ rā·ma dha·na·daṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ma·hā·se·nap·ra·sū·tiṃ tu ya·yau śa·ra·va·ṇaṃ ta·taḥ
- 2
athāpaśyad daśagrīvo raukmaṃ śaravaṇaṃ tadā / gabhastijālasaṃvītaṃ dvitīyam iva bhāskaram
a·thā·paś·yad da·śag·rī·vo rauk·maṃ śa·ra·va·ṇaṃ ta·dā / ga·bhas·ti·jā·la·saṃ·vī·taṃ dvi·tī·yam i·va bhās·ka·ram
- 3
parvataṃ sa samāsādya kiṃ cid ramyavanāntaram / apaśyat puṣpakaṃ tatra rāma viṣṭambhitaṃ divi
par·va·taṃ sa sa·mā·sād·ya kiṃ cid ram·ya·va·nān·ta·ram / a·paś·yat puṣ·pa·kaṃ tat·ra rā·ma viṣ·ṭam·bhi·taṃ di·vi
- 4
viṣṭabdhaṃ puṣpakaṃ dṛṣṭvā kāmagaṃ hy agamaṃ kṛtam / rākṣasaś cintayām āsa sacivais taiḥ samāvṛtaḥ
viṣ·ṭab·dhaṃ puṣ·pa·kaṃ dṛṣ·ṭvā kā·ma·gaṃ hy a·ga·maṃ kṛ·tam / rāk·ṣa·saś cin·ta·yām ā·sa sa·ci·vais taiḥ sa·mā·vṛ·taḥ
- 5
kim idaṃ yannimittaṃ me na ca gacchati puṣpakam / parvatasyoparisthasya kasya karma tv idaṃ bhavet
kim i·daṃ yan·ni·mit·taṃ me na ca gac·cha·ti puṣ·pa·kam / par·va·tas·yo·pa·ris·thas·ya kas·ya kar·ma tv i·daṃ bha·vet
- 6
tato 'bravīd daśagrīvaṃ mārīco buddhikovidaḥ / naitan niṣkāraṇaṃ rājan puṣpako 'yaṃ na gacchati
ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vaṃ mā·rī·co bud·dhi·ko·vi·daḥ / nai·tan niṣ·kā·ra·ṇaṃ rā·jan puṣ·pa·ko 'yaṃ na gac·cha·ti
- 7
tataḥ pārśvam upāgamya bhavasyānucaro balī / nandīśvara uvācedaṃ rākṣasendram aśaṅkitaḥ
ta·taḥ pār·śvam u·pā·gam·ya bha·vas·yā·nu·ca·ro ba·lī / nan·dīś·va·ra u·vā·ce·daṃ rāk·ṣa·sen·dram a·śaṅ·ki·taḥ
- 8
nivartasva daśagrīva śaile krīḍati śaṃkaraḥ
ni·var·tas·va da·śag·rī·va śai·le krī·ḍa·ti śaṃ·ka·raḥ
- 9
suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām / prāṇinām eva sarveṣām agamyaḥ parvataḥ kṛtaḥ
su·par·ṇa·nā·ga·yak·ṣā·ṇāṃ dait·ya·dā·na·va·rak·ṣa·sām / prā·ṇi·nām e·va sar·ve·ṣām a·gam·yaḥ par·va·taḥ kṛ·taḥ
- 10
sa roṣāt tāmranayanaḥ puṣpakād avaruhya ca / ko 'yaṃ śaṃkara ity uktvā śailamūlam upāgamat
sa ro·ṣāt tām·ra·na·ya·naḥ puṣ·pa·kād a·va·ruh·ya ca / ko 'yaṃ śaṃ·ka·ra ity uk·tvā śai·la·mū·lam u·pā·ga·mat
- 11
nandīśvaram athāpaśyad avidūrasthitaṃ prabhum / dīptaṃ śūlam avaṣṭabhya dvitīyam iva śaṃkaram
nan·dīś·va·ram a·thā·paś·yad a·vi·dū·ras·thi·taṃ pra·bhum / dīp·taṃ śū·lam a·vaṣ·ṭabh·ya dvi·tī·yam i·va śaṃ·ka·ram
- 12
sa vānaramukhaṃ dṛṣṭvā tam avajñāya rākṣasaḥ / prahāsaṃ mumuce maurkhyāt satoya iva toyadaḥ
sa vā·na·ra·mu·khaṃ dṛṣ·ṭvā tam a·vaj·ñā·ya rāk·ṣa·saḥ / pra·hā·saṃ mu·mu·ce maur·khyāt sa·to·ya i·va to·ya·daḥ
- 13
saṃkruddho bhagavān nandī śaṃkarasyāparā tanuḥ / abravīd rākṣasaṃ tatra daśagrīvam upasthitam
saṃk·rud·dho bha·ga·vān nan·dī śaṃ·ka·ras·yā·pa·rā ta·nuḥ / ab·ra·vīd rāk·ṣa·saṃ tat·ra da·śag·rī·vam u·pas·thi·tam
- 14
yasmād vānaramūrtiṃ māṃ dṛṣṭvā rākṣasadurmate / maurkhyāt tvam avajānīṣe parihāsaṃ ca muñcasi
yas·mād vā·na·ra·mūr·tiṃ māṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sa·dur·ma·te / maur·khyāt tvam a·va·jā·nī·ṣe pa·ri·hā·saṃ ca muñ·ca·si
- 15
tasmān madrūpasaṃyuktā madvīryasamatejasaḥ / utpatsyante vadhārthaṃ hi kulasya tava vānarāḥ
tas·mān mad·rū·pa·saṃ·yuk·tā mad·vīr·ya·sa·ma·te·ja·saḥ / ut·pat·syan·te va·dhār·thaṃ hi ku·las·ya ta·va vā·na·rāḥ
- 16
kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ yat tvāṃ niśācara / na hantavyo hatas tvaṃ hi pūrvam eva svakarmabhiḥ
kiṃ tv i·dā·nīṃ ma·yā śak·yaṃ kar·tuṃ yat tvāṃ ni·śā·ca·ra / na han·tav·yo ha·tas tvaṃ hi pūr·vam e·va sva·kar·ma·bhiḥ
- 17
acintayitvā sa tadā nandivākyaṃ niśācaraḥ / parvataṃ taṃ samāsādya vākyam etad uvāca ha
a·cin·ta·yit·vā sa ta·dā nan·di·vāk·yaṃ ni·śā·ca·raḥ / par·va·taṃ taṃ sa·mā·sād·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 18
puṣpakasya gatiś chinnā yatkṛte mama gacchataḥ / tad etac chailam unmūlaṃ karomi tava gopate
puṣ·pa·kas·ya ga·tiś chin·nā yat·kṛ·te ma·ma gac·cha·taḥ / tad e·tac chai·lam un·mū·laṃ ka·ro·mi ta·va go·pa·te
- 19
kena prabhāvena bhavas tatra krīḍati rājavat / vijñātavyaṃ na jānīṣe bhayasthānam upasthitam
ke·na pra·bhā·ve·na bha·vas tat·ra krī·ḍa·ti rā·ja·vat / vij·ñā·tav·yaṃ na jā·nī·ṣe bha·yas·thā·nam u·pas·thi·tam
- 20
evam uktvā tato rājan bhujān prakṣipya parvate / tolayām āsa taṃ śailaṃ samṛgavyālapādapam
e·vam uk·tvā ta·to rā·jan bhu·jān prak·ṣip·ya par·va·te / to·la·yām ā·sa taṃ śai·laṃ sa·mṛ·gav·yā·la·pā·da·pam
- 21
tato rāma mahādevaḥ prahasan vīkṣya tatkṛtam / pādāṅguṣṭhena taṃ śailaṃ pīḍayām āsa līlayā
ta·to rā·ma ma·hā·de·vaḥ pra·ha·san vīk·ṣya tat·kṛ·tam / pā·dāṅ·guṣ·ṭhe·na taṃ śai·laṃ pī·ḍa·yām ā·sa lī·la·yā
- 22
tatas te pīḍitās tasya śailasyādho gatā bhujāḥ / vismitāś cābhavaṃs tatra sacivās tasya rakṣasaḥ
ta·tas te pī·ḍi·tās tas·ya śai·las·yā·dho ga·tā bhu·jāḥ / vis·mi·tāś cā·bha·vaṃs tat·ra sa·ci·vās tas·ya rak·ṣa·saḥ
- 23
rakṣasā tena roṣāc ca bhujānāṃ pīḍanāt tathā / mukto virāvaḥ sumahāṃs trailokyaṃ yena pūritam
rak·ṣa·sā te·na ro·ṣāc ca bhu·jā·nāṃ pī·ḍa·nāt ta·thā / muk·to vi·rā·vaḥ su·ma·hāṃs trai·lok·yaṃ ye·na pū·ri·tam
- 24
mānuṣāḥ śabdavitrastā menire lokasaṃkṣayam / devatāś cāpi saṃkṣubdhāś calitāḥ sveṣu karmasu
mā·nu·ṣāḥ śab·da·vit·ras·tā me·ni·re lo·ka·saṃk·ṣa·yam / de·va·tāś cā·pi saṃk·ṣub·dhāś ca·li·tāḥ sve·ṣu kar·ma·su
- 25
tataḥ prīto mahādevaḥ śailāgre viṣṭhitas tadā / muktvā tasya bhujān rājan prāha vākyaṃ daśānanam
ta·taḥ prī·to ma·hā·de·vaḥ śai·lāg·re viṣ·ṭhi·tas ta·dā / muk·tvā tas·ya bhu·jān rā·jan prā·ha vāk·yaṃ da·śā·na·nam
- 26
prīto 'smi tava vīryāc ca śauṇḍīryāc ca niśācara / ravato vedanā muktaḥ svaraḥ paramadāruṇaḥ
prī·to 'smi ta·va vīr·yāc ca śauṇ·ḍīr·yāc ca ni·śā·ca·ra / ra·va·to ve·da·nā muk·taḥ sva·raḥ pa·ra·ma·dā·ru·ṇaḥ
- 27
yasmāl lokatrayaṃ tv etad rāvitaṃ bhayam āgatam / tasmāt tvaṃ rāvaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyasi
yas·māl lo·kat·ra·yaṃ tv e·tad rā·vi·taṃ bha·yam ā·ga·tam / tas·māt tvaṃ rā·va·ṇo nā·ma nām·nā te·na bha·viṣ·ya·si
- 28
devatā mānuṣā yakṣā ye cānye jagatītale / evaṃ tvām abhidhāsyanti rāvaṇaṃ lokarāvaṇam
de·va·tā mā·nu·ṣā yak·ṣā ye cān·ye ja·ga·tī·ta·le / e·vaṃ tvām a·bhi·dhās·yan·ti rā·va·ṇaṃ lo·ka·rā·va·ṇam
- 29
gaccha paulastya visrabdhaḥ pathā yena tvam icchasi / mayā tvam abhyanujñāto rākṣasādhipa gamyatām
gac·cha pau·las·tya vis·rab·dhaḥ pa·thā ye·na tvam ic·cha·si / ma·yā tvam abh·ya·nuj·ñā·to rāk·ṣa·sā·dhi·pa gam·ya·tām
- 30
sākṣān maheśvareṇaivaṃ kṛtanāmā sa rāvaṇaḥ / abhivādya mahādevaṃ vimānaṃ tat samāruhat
sāk·ṣān ma·heś·va·re·ṇai·vaṃ kṛ·ta·nā·mā sa rā·va·ṇaḥ / a·bhi·vād·ya ma·hā·de·vaṃ vi·mā·naṃ tat sa·mā·ru·hat
- 31
tato mahītale rāma paricakrāma rāvaṇaḥ / kṣatriyān sumahāvīryān bādhamānas tatas tataḥ
ta·to ma·hī·ta·le rā·ma pa·ri·cak·rā·ma rā·va·ṇaḥ / kṣat·ri·yān su·ma·hā·vīr·yān bā·dha·mā·nas ta·tas ta·taḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 17 31 verses
- 1
atha rājan mahābāhur vicaran sa mahītalam / himavadvanam āsādya paricakrāma rāvaṇaḥ
a·tha rā·jan ma·hā·bā·hur vi·ca·ran sa ma·hī·ta·lam / hi·ma·vad·va·nam ā·sād·ya pa·ri·cak·rā·ma rā·va·ṇaḥ
- 2
tatrāpaśyata vai kanyāṃ kṛṣṭājinajaṭādharām / ārṣeṇa vidhinā yuktāṃ tapantīṃ devatām iva
tat·rā·paś·ya·ta vai kan·yāṃ kṛṣ·ṭā·ji·na·ja·ṭā·dha·rām / ār·ṣe·ṇa vi·dhi·nā yuk·tāṃ ta·pan·tīṃ de·va·tām i·va
- 3
sa dṛṣṭvā rūpasaṃpannāṃ kanyāṃ tāṃ sumahāvratām / kāmamohaparītātmā papraccha prahasann iva
sa dṛṣ·ṭvā rū·pa·saṃ·pan·nāṃ kan·yāṃ tāṃ su·ma·hāv·ra·tām / kā·ma·mo·ha·pa·rī·tāt·mā pap·rac·cha pra·ha·sann i·va
- 4
kim idaṃ vartase bhadre viruddhaṃ yauvanasya te / na hi yuktā tavaitasya rūpasyeyaṃ pratikriyā
kim i·daṃ var·ta·se bhad·re vi·rud·dhaṃ yau·va·nas·ya te / na hi yuk·tā ta·vai·tas·ya rū·pas·ye·yaṃ pra·tik·ri·yā
- 5
kasyāsi duhitā bhadre ko vā bhartā tavānaghe / pṛcchataḥ śaṃsa me śīghraṃ ko vā hetus tapo'rjane
kas·yā·si du·hi·tā bhad·re ko vā bhar·tā ta·vā·na·ghe / pṛc·cha·taḥ śaṃ·sa me śīgh·raṃ ko vā he·tus ta·po'rja·ne
- 6
evam uktā tu sā kanyā tenānāryeṇa rakṣasā / abravīd vidhivat kṛtvā tasyātithyaṃ tapodhanā
e·vam uk·tā tu sā kan·yā te·nā·nār·ye·ṇa rak·ṣa·sā / ab·ra·vīd vi·dhi·vat kṛt·vā tas·yā·tith·yaṃ ta·po·dha·nā
- 7
kuśadhvajo nāma pitā brahmarṣir mama dhārmikaḥ / bṛhaspatisutaḥ śrīmān buddhyā tulyo bṛhaspateḥ
ku·śadh·va·jo nā·ma pi·tā brah·mar·ṣir ma·ma dhār·mi·kaḥ / bṛ·has·pa·ti·su·taḥ śrī·mān bud·dhyā tul·yo bṛ·has·pa·teḥ
- 8
tasyāhaṃ kurvato nityaṃ vedābhyāsaṃ mahātmanaḥ / saṃbhūtā vānmayī kanyā nāmnā vedavatī smṛtā
tas·yā·haṃ kur·va·to nit·yaṃ ve·dābh·yā·saṃ ma·hāt·ma·naḥ / saṃ·bhū·tā vān·ma·yī kan·yā nām·nā ve·da·va·tī smṛ·tā
- 9
tato devāḥ sagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ / te cāpi gatvā pitaraṃ varaṇaṃ rocayanti me
ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vā yak·ṣa·rāk·ṣa·sa·pan·na·gāḥ / te cā·pi gat·vā pi·ta·raṃ va·ra·ṇaṃ ro·ca·yan·ti me
- 10
na ca māṃ sa pitā tebhyo dattavān rākṣaseśvara / kāraṇaṃ tad vadiṣyāmi niśāmaya mahābhuja
na ca māṃ sa pi·tā tebh·yo dat·ta·vān rāk·ṣa·seś·va·ra / kā·ra·ṇaṃ tad va·diṣ·yā·mi ni·śā·ma·ya ma·hā·bhu·ja
- 11
pitus tu mama jāmātā viṣṇuḥ kila surottamaḥ / abhipretas trilokeśas tasmān nānyasya me pitāḥ
pi·tus tu ma·ma jā·mā·tā viṣ·ṇuḥ ki·la su·rot·ta·maḥ / a·bhip·re·tas tri·lo·ke·śas tas·mān nān·yas·ya me pi·tāḥ
- 12
dātum icchati dharmātmā tac chrutvā baladarpitaḥ / śambhur nāma tato rājā daityānāṃ kupito 'bhavat / tena rātrau prasupto me pitā pāpena hiṃsitaḥ
dā·tum ic·cha·ti dhar·māt·mā tac chrut·vā ba·la·dar·pi·taḥ / śam·bhur nā·ma ta·to rā·jā dait·yā·nāṃ ku·pi·to 'bha·vat / te·na rāt·rau pra·sup·to me pi·tā pā·pe·na hiṃ·si·taḥ
- 13
tato me jananī dīnā tac charīraṃ pitur mama / pariṣvajya mahābhāgā praviṣṭā dahanaṃ saha
ta·to me ja·na·nī dī·nā tac cha·rī·raṃ pi·tur ma·ma / pa·riṣ·vaj·ya ma·hā·bhā·gā pra·viṣ·ṭā da·ha·naṃ sa·ha
- 14
tato manorathaṃ satyaṃ pitur nārāyaṇaṃ prati / karomīti mamecchā ca hṛdaye sādhu viṣṭhitā
ta·to ma·no·ra·thaṃ sat·yaṃ pi·tur nā·rā·ya·ṇaṃ pra·ti / ka·ro·mī·ti ma·mec·chā ca hṛ·da·ye sā·dhu viṣ·ṭhi·tā
- 15
ahaṃ pretagatasyāpi kariṣye kāṅkṣitaṃ pituḥ / iti pratijñām āruhya carāmi vipulaṃ tapaḥ
a·haṃ pre·ta·ga·tas·yā·pi ka·riṣ·ye kāṅ·kṣi·taṃ pi·tuḥ / i·ti pra·tij·ñām ā·ruh·ya ca·rā·mi vi·pu·laṃ ta·paḥ
- 16
etat te sarvam ākhyātaṃ mayā rākṣasapuṃgava / āśritāṃ viddhi māṃ dharmaṃ nārāyaṇapatīcchayā
e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ ma·yā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / āś·ri·tāṃ vid·dhi māṃ dhar·maṃ nā·rā·ya·ṇa·pa·tīc·cha·yā
- 17
vijñātas tvaṃ hi me rājan gaccha paulastyanandana / jānāmi tapasā sarvaṃ trailokye yad dhi vartate
vij·ñā·tas tvaṃ hi me rā·jan gac·cha pau·las·tya·nan·da·na / jā·nā·mi ta·pa·sā sar·vaṃ trai·lok·ye yad dhi var·ta·te
- 18
so 'bravīd rāvaṇas tatra tāṃ kanyāṃ sumahāvratām / avaruhya vimānāgrāt kandarpaśarapīḍitaḥ
so 'bra·vīd rā·va·ṇas tat·ra tāṃ kan·yāṃ su·ma·hāv·ra·tām / a·va·ruh·ya vi·mā·nāg·rāt kan·dar·pa·śa·ra·pī·ḍi·taḥ
- 19
avaliptāsi suśroṇi yasyās te matir īdṛśī / vṛddhānāṃ mṛgaśāvākṣi bhrājate dharmasaṃcayaḥ
a·va·lip·tā·si suś·ro·ṇi yas·yās te ma·tir ī·dṛ·śī / vṛd·dhā·nāṃ mṛ·ga·śā·vāk·ṣi bhrā·ja·te dhar·ma·saṃ·ca·yaḥ
- 20
tvaṃ sarvaguṇasaṃpannā nārhase kartum īdṛśam / trailokyasundarī bhīru yauvane vārdhakaṃ vidhim
tvaṃ sar·va·gu·ṇa·saṃ·pan·nā nār·ha·se kar·tum ī·dṛ·śam / trai·lok·ya·sun·da·rī bhī·ru yau·va·ne vār·dha·kaṃ vi·dhim
- 21
kaś ca tāvad asau yaṃ tvaṃ viṣṇur ity abhibhāṣase / vīryeṇa tapasā caiva bhogena ca balena ca / na mayāsau samo bhadre yaṃ tvaṃ kāmayase 'ṅgane
kaś ca tā·vad a·sau yaṃ tvaṃ viṣ·ṇur ity a·bhi·bhā·ṣa·se / vīr·ye·ṇa ta·pa·sā cai·va bho·ge·na ca ba·le·na ca / na ma·yā·sau sa·mo bhad·re yaṃ tvaṃ kā·ma·ya·se 'ṅga·ne
- 22
ma maivam iti sā kanyā tam uvāca niśācaram / mūrdhajeṣu ca tāṃ rakṣaḥ karāgreṇa parāmṛśat
ma mai·vam i·ti sā kan·yā tam u·vā·ca ni·śā·ca·ram / mūr·dha·je·ṣu ca tāṃ rak·ṣaḥ ka·rāg·re·ṇa pa·rā·mṛ·śat
- 23
tato vedavatī kruddhā keśān hastena sācchinat / uvācāgniṃ samādhāya maraṇāya kṛtatvarā
ta·to ve·da·va·tī krud·dhā ke·śān has·te·na sāc·chi·nat / u·vā·cāg·niṃ sa·mā·dhā·ya ma·ra·ṇā·ya kṛ·tat·va·rā
- 24
dharṣitāyās tvayānārya nedānīṃ mama jīvitam / rakṣas tasmāt pravekṣyāmi paśyatas te hutāśanam
dhar·ṣi·tā·yās tva·yā·nār·ya ne·dā·nīṃ ma·ma jī·vi·tam / rak·ṣas tas·māt pra·vek·ṣyā·mi paś·ya·tas te hu·tā·śa·nam
- 25
yasmāt tu dharṣitā cāham apāpā cāpy anāthavat / tasmāt tava vadhārthaṃ vai samutpatsyāmy ahaṃ punaḥ
yas·māt tu dhar·ṣi·tā cā·ham a·pā·pā cāpy a·nā·tha·vat / tas·māt ta·va va·dhār·thaṃ vai sa·mut·pat·syāmy a·haṃ pu·naḥ
- 26
na hi śakyaḥ striyā pāpa hantuṃ tvaṃ tu viśeṣataḥ / śāpe tvayi mayotsṛṣṭe tapasaś ca vyayo bhavet
na hi śak·yaḥ stri·yā pā·pa han·tuṃ tvaṃ tu vi·śe·ṣa·taḥ / śā·pe tva·yi ma·yot·sṛṣ·ṭe ta·pa·saś ca vya·yo bha·vet
- 27
yadi tv asti mayā kiṃ cit kṛtaṃ dattaṃ hutaṃ tathā / tena hy ayonijā sādhvī bhaveyaṃ dharmiṇaḥ sutā
ya·di tv as·ti ma·yā kiṃ cit kṛ·taṃ dat·taṃ hu·taṃ ta·thā / te·na hy a·yo·ni·jā sādh·vī bha·ve·yaṃ dhar·mi·ṇaḥ su·tā
- 28
evam uktvā praviṣṭā sā jvalantaṃ vai hutāśanam / papāta ca divo divyā puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ
e·vam uk·tvā pra·viṣ·ṭā sā jva·lan·taṃ vai hu·tā·śa·nam / pa·pā·ta ca di·vo div·yā puṣ·pa·vṛṣ·ṭiḥ sa·man·ta·taḥ
- 29
pūrvaṃ krodhahataḥ śatrur yayāsau nihatas tvayā / samupāśritya śailābhaṃ tava vīryam amānuṣam
pūr·vaṃ kro·dha·ha·taḥ śat·rur ya·yā·sau ni·ha·tas tva·yā / sa·mu·pāś·rit·ya śai·lā·bhaṃ ta·va vīr·yam a·mā·nu·ṣam
- 30
evam eṣā mahābhāgā martyeṣūtpadyate punaḥ / kṣetre halamukhagraste vedyām agniśikhopamā
e·vam e·ṣā ma·hā·bhā·gā mar·tye·ṣūt·pad·ya·te pu·naḥ / kṣet·re ha·la·mu·khag·ras·te ved·yām ag·ni·śi·kho·pa·mā
- 31
eṣā vedavatī nāma pūrvam āsīt kṛte yuge / tretāyugam anuprāpya vadhārthaṃ tasya rakṣasaḥ / sītotpanneti sītaiṣā mānuṣaiḥ punar ucyate
e·ṣā ve·da·va·tī nā·ma pūr·vam ā·sīt kṛ·te yu·ge / tre·tā·yu·gam a·nup·rāp·ya va·dhār·thaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ / sī·tot·pan·ne·ti sī·tai·ṣā mā·nu·ṣaiḥ pu·nar uc·ya·te
Uttarakāṇḍa · sarga 18 33 verses
- 1
praviṣṭāyāṃ hutāśaṃ tu vedavatyāṃ sa rāvaṇaḥ / puṣpakaṃ tat samāruhya paricakrāma medinīm
pra·viṣ·ṭā·yāṃ hu·tā·śaṃ tu ve·da·vat·yāṃ sa rā·va·ṇaḥ / puṣ·pa·kaṃ tat sa·mā·ruh·ya pa·ri·cak·rā·ma me·di·nīm
- 2
tato maruttaṃ nṛpatiṃ yajantaṃ saha daivataiḥ / uśīrabījam āsādya dadarśa sa tu rākṣasaḥ
ta·to ma·rut·taṃ nṛ·pa·tiṃ ya·jan·taṃ sa·ha dai·va·taiḥ / u·śī·ra·bī·jam ā·sād·ya da·dar·śa sa tu rāk·ṣa·saḥ
- 3
saṃvarto nāma brahmarṣir bhrātā sākṣād bṛhaspateḥ / yājayām āsa dharmajñaḥ sarvair brahmagaṇair vṛtaḥ
saṃ·var·to nā·ma brah·mar·ṣir bhrā·tā sāk·ṣād bṛ·has·pa·teḥ / yā·ja·yām ā·sa dhar·maj·ñaḥ sar·vair brah·ma·ga·ṇair vṛ·taḥ
- 4
dṛṣṭvā devās tu tad rakṣo varadānena durjayam / tāṃ tāṃ yoniṃ samāpannās tasya dharṣaṇabhīravaḥ
dṛṣ·ṭvā de·vās tu tad rak·ṣo va·ra·dā·ne·na dur·ja·yam / tāṃ tāṃ yo·niṃ sa·mā·pan·nās tas·ya dhar·ṣa·ṇa·bhī·ra·vaḥ
- 5
indro mayūraḥ saṃvṛtto dharmarājas tu vāyasaḥ / kṛkalāso dhanādhyakṣo haṃso vai varuṇo 'bhavat
in·dro ma·yū·raḥ saṃ·vṛt·to dhar·ma·rā·jas tu vā·ya·saḥ / kṛ·ka·lā·so dha·nādh·yak·ṣo haṃ·so vai va·ru·ṇo 'bha·vat
- 6
taṃ ca rājānam āsādya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / prāha yuddhaṃ prayacceti nirjito 'smīti vā vada
taṃ ca rā·jā·nam ā·sād·ya rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / prā·ha yud·dhaṃ pra·yac·ce·ti nir·ji·to 'smī·ti vā va·da
- 7
tato marutto nṛpatiḥ ko bhavān ity uvāca tam / avahāsaṃ tato muktvā rākṣaso vākyam abravīt
ta·to ma·rut·to nṛ·pa·tiḥ ko bha·vān ity u·vā·ca tam / a·va·hā·saṃ ta·to muk·tvā rāk·ṣa·so vāk·yam ab·ra·vīt
- 8
akutūhalabhāvena prīto 'smi tava pārthiva / dhanadasyānujaṃ yo māṃ nāvagacchasi rāvaṇam
a·ku·tū·ha·la·bhā·ve·na prī·to 'smi ta·va pār·thi·va / dha·na·das·yā·nu·jaṃ yo māṃ nā·va·gac·cha·si rā·va·ṇam
- 9
triṣu lokeṣu kaḥ so 'sti yo na jānāti me balam / bhrātaraṃ yena nirjitya vimānam idam āhṛtam
tri·ṣu lo·ke·ṣu kaḥ so 'sti yo na jā·nā·ti me ba·lam / bhrā·ta·raṃ ye·na nir·jit·ya vi·mā·nam i·dam ā·hṛ·tam
- 10
tato marutto nṛpatis taṃ rākṣasam athābravīt / dhanyaḥ khalu bhavān yena jyeṣṭho bhrātā raṇe jitaḥ
ta·to ma·rut·to nṛ·pa·tis taṃ rāk·ṣa·sam a·thāb·ra·vīt / dhan·yaḥ kha·lu bha·vān ye·na jyeṣ·ṭho bhrā·tā ra·ṇe ji·taḥ
- 11
nādharmasahitaṃ ślāghyaṃ na lokapratisaṃhitam / karma daurātmyakaṃ kṛtvā ślāghase bhrātṛnirjayāt
nā·dhar·ma·sa·hi·taṃ ślāgh·yaṃ na lo·kap·ra·ti·saṃ·hi·tam / kar·ma dau·rāt·mya·kaṃ kṛt·vā ślā·gha·se bhrā·tṛ·nir·ja·yāt
- 12
kiṃ tvaṃ prāk kevalaṃ dharmaṃ caritvā labdhavān varam / śrutapūrvaṃ hi na mayā yādṛśaṃ bhāṣase svayam
kiṃ tvaṃ prāk ke·va·laṃ dhar·maṃ ca·rit·vā lab·dha·vān va·ram / śru·ta·pūr·vaṃ hi na ma·yā yā·dṛ·śaṃ bhā·ṣa·se sva·yam
- 13
tataḥ śarāsanaṃ gṛhya sāyakāṃś ca sa pārthivaḥ / raṇāya niryayau kruddhaḥ saṃvarto mārgam āvṛṇot
ta·taḥ śa·rā·sa·naṃ gṛh·ya sā·ya·kāṃś ca sa pār·thi·vaḥ / ra·ṇā·ya nir·ya·yau krud·dhaḥ saṃ·var·to mār·gam ā·vṛ·ṇot
- 14
so 'bravīt snehasaṃyuktaṃ maruttaṃ taṃ mahān ṛṣiḥ / śrotavyaṃ yadi madvākyaṃ saṃprahāro na te kṣamaḥ
so 'bra·vīt sne·ha·saṃ·yuk·taṃ ma·rut·taṃ taṃ ma·hān ṛ·ṣiḥ / śro·tav·yaṃ ya·di mad·vāk·yaṃ saṃp·ra·hā·ro na te kṣa·maḥ
- 15
māheśvaram idaṃ satram asamāptaṃ kulaṃ dahet / dīkṣitasya kuto yuddhaṃ krūratvaṃ dīkṣite kutaḥ
mā·heś·va·ram i·daṃ sat·ram a·sa·māp·taṃ ku·laṃ da·het / dīk·ṣi·tas·ya ku·to yud·dhaṃ krū·rat·vaṃ dīk·ṣi·te ku·taḥ
- 16
saṃśayaś ca raṇe nityaṃ rākṣasaś caiṣa durjayaḥ / sa nivṛtto guror vākyān maruttaḥ pṛthivīpatiḥ / visṛjya saśaraṃ cāpaṃ svastho makhamukho 'bhavat
saṃ·śa·yaś ca ra·ṇe nit·yaṃ rāk·ṣa·saś cai·ṣa dur·ja·yaḥ / sa ni·vṛt·to gu·ror vāk·yān ma·rut·taḥ pṛ·thi·vī·pa·tiḥ / vi·sṛj·ya sa·śa·raṃ cā·paṃ svas·tho ma·kha·mu·kho 'bha·vat
- 17
tatas taṃ nirjitaṃ matvā ghoṣayām āsa vai śukaḥ / rāvaṇo jitavāṃś ceti harṣān nādaṃ ca muktavān
ta·tas taṃ nir·ji·taṃ mat·vā gho·ṣa·yām ā·sa vai śu·kaḥ / rā·va·ṇo ji·ta·vāṃś ce·ti har·ṣān nā·daṃ ca muk·ta·vān
- 18
tān bhakṣayitvā tatrasthān maharṣīn yajñam āgatān / vitṛpto rudhirais teṣāṃ punaḥ saṃprayayau mahīm
tān bhak·ṣa·yit·vā tat·ras·thān ma·har·ṣīn yaj·ñam ā·ga·tān / vi·tṛp·to ru·dhi·rais te·ṣāṃ pu·naḥ saṃp·ra·ya·yau ma·hīm
- 19
rāvaṇe tu gate devāḥ sendrāś caiva divaukasaḥ / tataḥ svāṃ yonim āsādya tāni sattvāny athābruvan
rā·va·ṇe tu ga·te de·vāḥ sen·drāś cai·va di·vau·ka·saḥ / ta·taḥ svāṃ yo·nim ā·sād·ya tā·ni sat·tvāny a·thāb·ru·van
- 20
harṣāt tadābravīd indro mayūraṃ nīlabarhiṇam / prīto 'smi tava dharmajña upakārād vihaṃgama
har·ṣāt ta·dāb·ra·vīd in·dro ma·yū·raṃ nī·la·bar·hi·ṇam / prī·to 'smi ta·va dhar·maj·ña u·pa·kā·rād vi·haṃ·ga·ma
- 21
mama netrasahasraṃ yat tat te barhe bhaviṣyati / varṣamāṇe mayi mudaṃ prāpsyase prītilakṣaṇam
ma·ma net·ra·sa·has·raṃ yat tat te bar·he bha·viṣ·ya·ti / var·ṣa·mā·ṇe ma·yi mu·daṃ prāp·sya·se prī·ti·lak·ṣa·ṇam
- 22
nīlāḥ kila purā barhā mayūrāṇāṃ narādhipa / surādhipād varaṃ prāpya gatāḥ sarve vicitratām
nī·lāḥ ki·la pu·rā bar·hā ma·yū·rā·ṇāṃ na·rā·dhi·pa / su·rā·dhi·pād va·raṃ prāp·ya ga·tāḥ sar·ve vi·cit·ra·tām
- 23
dharmarājo 'bravīd rāma prāgvaṃśe vāyasaṃ sthitam / pakṣiṃs tavāsmi suprītaḥ prītasya ca vacaḥ śṛṇu
dhar·ma·rā·jo 'bra·vīd rā·ma prāg·vaṃ·śe vā·ya·saṃ sthi·tam / pak·ṣiṃs ta·vās·mi sup·rī·taḥ prī·tas·ya ca va·caḥ śṛ·ṇu
- 24
yathānye vividhai rogaiḥ pīḍyante prāṇino mayā / te na te prabhaviṣyanti mayi prīte na saṃśayaḥ
ya·thān·ye vi·vi·dhai ro·gaiḥ pīḍ·yan·te prā·ṇi·no ma·yā / te na te pra·bha·viṣ·yan·ti ma·yi prī·te na saṃ·śa·yaḥ
- 25
mṛtyutas te bhayaṃ nāsti varān mama vihaṃgama / yāvat tvāṃ na vadhiṣyanti narās tāvad bhaviṣyasi
mṛt·yu·tas te bha·yaṃ nās·ti va·rān ma·ma vi·haṃ·ga·ma / yā·vat tvāṃ na va·dhiṣ·yan·ti na·rās tā·vad bha·viṣ·ya·si
- 26
ye ca madviṣayasthās tu mānavāḥ kṣudhayārditāḥ / tvayi bhukte tu tṛptās te bhaviṣyanti sabāndhavāḥ
ye ca mad·vi·ṣa·yas·thās tu mā·na·vāḥ kṣu·dha·yār·di·tāḥ / tva·yi bhuk·te tu tṛp·tās te bha·viṣ·yan·ti sa·bān·dha·vāḥ
- 27
varuṇas tv abravīd dhaṃsaṃ gaṅgātoyavicāriṇam / śrūyatāṃ prītisaṃyuktaṃ vacaḥ patraratheśvara
va·ru·ṇas tv ab·ra·vīd dhaṃ·saṃ gaṅ·gā·to·ya·vi·cā·ri·ṇam / śrū·ya·tāṃ prī·ti·saṃ·yuk·taṃ va·caḥ pat·ra·ra·theś·va·ra
- 28
varṇo manoharaḥ saumyaś candramaṇḍalasaṃnibhaḥ / bhaviṣyati tavodagraḥ śuklaphenasamaprabhaḥ
var·ṇo ma·no·ha·raḥ saum·yaś can·dra·maṇ·ḍa·la·saṃ·ni·bhaḥ / bha·viṣ·ya·ti ta·vo·dag·raḥ śuk·la·phe·na·sa·map·ra·bhaḥ
- 29
maccharīraṃ samāsādya kānto nityaṃ bhaviṣyasi / prāpsyase cātulāṃ prītim etan me prītilakṣaṇam
mac·cha·rī·raṃ sa·mā·sād·ya kān·to nit·yaṃ bha·viṣ·ya·si / prāp·sya·se cā·tu·lāṃ prī·tim e·tan me prī·ti·lak·ṣa·ṇam
- 30
haṃsānāṃ hi purā rāma na varṇaḥ sarvapāṇḍuraḥ / pakṣā nīlāgrasaṃvītāḥ kroḍāḥ śaṣpāgranirmalāḥ
haṃ·sā·nāṃ hi pu·rā rā·ma na var·ṇaḥ sar·va·pāṇ·ḍu·raḥ / pak·ṣā nī·lāg·ra·saṃ·vī·tāḥ kro·ḍāḥ śaṣ·pāg·ra·nir·ma·lāḥ
- 31
athābravīd vaiśravaṇaḥ kṛkalāsaṃ girau sthitam / hairaṇyaṃ saṃprayacchāmi varṇaṃ prītis tavāpy aham
a·thāb·ra·vīd vaiś·ra·va·ṇaḥ kṛ·ka·lā·saṃ gi·rau sthi·tam / hai·raṇ·yaṃ saṃp·ra·yac·chā·mi var·ṇaṃ prī·tis ta·vāpy a·ham
- 32
sadravyaṃ ca śiro nityaṃ bhaviṣyati tavākṣayam / eṣa kāñcanako varṇo matprītyā te bhaviṣyati
sad·rav·yaṃ ca śi·ro nit·yaṃ bha·viṣ·ya·ti ta·vāk·ṣa·yam / e·ṣa kāñ·ca·na·ko var·ṇo mat·prīt·yā te bha·viṣ·ya·ti
- 33
evaṃ dattvā varāṃs tebhyas tasmin yajñotsave surāḥ / nivṛtte saha rājñā vai punaḥ svabhavanaṃ gatāḥ
e·vaṃ dat·tvā va·rāṃs tebh·yas tas·min yaj·ñot·sa·ve su·rāḥ / ni·vṛt·te sa·ha rāj·ñā vai pu·naḥ sva·bha·va·naṃ ga·tāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 19 26 verses
- 1
atha jitvā maruttaṃ sa prayayau rākṣasādhipaḥ / nagarāṇi narendrāṇāṃ yuddhakāṅkṣī daśānanaḥ
a·tha jit·vā ma·rut·taṃ sa pra·ya·yau rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / na·ga·rā·ṇi na·ren·drā·ṇāṃ yud·dha·kāṅ·kṣī da·śā·na·naḥ
- 2
sa samāsādya rājendrān mahendravaruṇopamān / abravīd rākṣasendras tu yuddhaṃ me dīyatām iti
sa sa·mā·sād·ya rā·jen·drān ma·hen·dra·va·ru·ṇo·pa·mān / ab·ra·vīd rāk·ṣa·sen·dras tu yud·dhaṃ me dī·ya·tām i·ti
- 3
nirjitāḥ smeti vā brūta eṣo hi mama niścayaḥ / anyathā kurvatām evaṃ mokṣo vo nopapadyate
nir·ji·tāḥ sme·ti vā brū·ta e·ṣo hi ma·ma niś·ca·yaḥ / an·ya·thā kur·va·tām e·vaṃ mok·ṣo vo no·pa·pad·ya·te
- 4
tatas tu bahavaḥ prājñāḥ pārthivā dharmaṇiścayāḥ / nirjitāḥ smety abhāṣanta jñātvā varabalaṃ ripoḥ
ta·tas tu ba·ha·vaḥ prāj·ñāḥ pār·thi·vā dhar·ma·ṇiś·ca·yāḥ / nir·ji·tāḥ smety a·bhā·ṣan·ta jñāt·vā va·ra·ba·laṃ ri·poḥ
- 5
duṣyantaḥ suratho gādhir gayo rājā purūravāḥ / ete sarve 'bruvaṃs tāta nirjitāḥ smeti pārthivāḥ
duṣ·yan·taḥ su·ra·tho gā·dhir ga·yo rā·jā pu·rū·ra·vāḥ / e·te sar·ve 'bru·vaṃs tā·ta nir·ji·tāḥ sme·ti pār·thi·vāḥ
- 6
athāyodhyāṃ samāsādya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / suguptām anaraṇyena śakreṇevāmarāvatīm
a·thā·yodh·yāṃ sa·mā·sād·ya rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / su·gup·tām a·na·raṇ·ye·na śak·re·ṇe·vā·ma·rā·va·tīm
- 7
prāha rājānam āsādya yuddhaṃ me saṃpradīyatām / nirjito 'smīti vā brūhi mamaitad iha śāsanam
prā·ha rā·jā·nam ā·sād·ya yud·dhaṃ me saṃp·ra·dī·ya·tām / nir·ji·to 'smī·ti vā brū·hi ma·mai·tad i·ha śā·sa·nam
- 8
anaraṇyaḥ susaṃkruddho rākṣasendram athābravīt / dīyate dvandvayuddhaṃ te rākṣasādhipate mayā
a·na·raṇ·yaḥ su·saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sen·dram a·thāb·ra·vīt / dī·ya·te dvan·dva·yud·dhaṃ te rāk·ṣa·sā·dhi·pa·te ma·yā
- 9
atha pūrvaṃ śrutārthena sajjitaṃ sumahad dhi yat / niṣkrāmat tan narendrasya balaṃ rakṣovadhodyatam
a·tha pūr·vaṃ śru·tār·the·na saj·ji·taṃ su·ma·had dhi yat / niṣ·krā·mat tan na·ren·dras·ya ba·laṃ rak·ṣo·va·dhod·ya·tam
- 10
nāgānāṃ bahusāhasraṃ vājinām ayutaṃ tathā / mahīṃ saṃchādya niṣkrāntaṃ sapadātirathaṃ kṣaṇāt
nā·gā·nāṃ ba·hu·sā·has·raṃ vā·ji·nām a·yu·taṃ ta·thā / ma·hīṃ saṃ·chād·ya niṣ·krān·taṃ sa·pa·dā·ti·ra·thaṃ kṣa·ṇāt
- 11
tad rāvaṇabalaṃ prāpya balaṃ tasya mahīpateḥ / prāṇaśyata tadā rājan havyaṃ hutam ivānale
tad rā·va·ṇa·ba·laṃ prāp·ya ba·laṃ tas·ya ma·hī·pa·teḥ / prā·ṇaś·ya·ta ta·dā rā·jan hav·yaṃ hu·tam i·vā·na·le
- 12
so 'paśyata narendras tu naśyamānaṃ mahad balam / mahārṇavaṃ samāsādya yathā pañcāpagā jalam
so 'paś·ya·ta na·ren·dras tu naś·ya·mā·naṃ ma·had ba·lam / ma·hār·ṇa·vaṃ sa·mā·sād·ya ya·thā pañ·cā·pa·gā ja·lam
- 13
tataḥ śakradhanuḥprakhyaṃ dhanur visphārayan svayam / āsadāda narendrās taṃ rāvaṇaṃ krodhamūrchitaḥ
ta·taḥ śak·ra·dha·nuḥp·rakh·yaṃ dha·nur vis·phā·ra·yan sva·yam / ā·sa·dā·da na·ren·drās taṃ rā·va·ṇaṃ kro·dha·mūr·chi·taḥ
- 14
tato bāṇaśatāny aṣṭau pātayām āsa mūrdhani / tasya rākṣasarājasya ikṣvākukulanandanaḥ
ta·to bā·ṇa·śa·tāny aṣ·ṭau pā·ta·yām ā·sa mūr·dha·ni / tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya ik·ṣvā·ku·ku·la·nan·da·naḥ
- 15
tasya bāṇāḥ patantas te cakrire na kṣataṃ kva cit / vāridhārā ivābhrebhyaḥ patantyo nagamūrdhani
tas·ya bā·ṇāḥ pa·tan·tas te cak·ri·re na kṣa·taṃ kva cit / vā·ri·dhā·rā i·vābh·rebh·yaḥ pa·tan·tyo na·ga·mūr·dha·ni
- 16
tato rākṣasarājena kruddhena nṛpatis tadā / talena bhihato mūrdhni sa rathān nipapāta ha
ta·to rāk·ṣa·sa·rā·je·na krud·dhe·na nṛ·pa·tis ta·dā / ta·le·na bhi·ha·to mūr·dhni sa ra·thān ni·pa·pā·ta ha
- 17
sa rājā patito bhūmau vihvalāṅgaḥ pravepitaḥ / vajradagdha ivāraṇye sālo nipatito mahān
sa rā·jā pa·ti·to bhū·mau vih·va·lāṅ·gaḥ pra·ve·pi·taḥ / vaj·ra·dag·dha i·vā·raṇ·ye sā·lo ni·pa·ti·to ma·hān
- 18
taṃ prahasyābravīd rakṣa ikṣvākuṃ pṛthivīpatim / kim idānīṃ tvayā prāptaṃ phalaṃ māṃ prati yudhyatā
taṃ pra·has·yāb·ra·vīd rak·ṣa ik·ṣvā·kuṃ pṛ·thi·vī·pa·tim / kim i·dā·nīṃ tva·yā prāp·taṃ pha·laṃ māṃ pra·ti yudh·ya·tā
- 19
trailokye nāsti yo dvandvaṃ mama dadyān narādhipa / śaṅke pramatto bhogeṣu na śṛṇoṣi balaṃ mama
trai·lok·ye nās·ti yo dvan·dvaṃ ma·ma dad·yān na·rā·dhi·pa / śaṅ·ke pra·mat·to bho·ge·ṣu na śṛ·ṇo·ṣi ba·laṃ ma·ma
- 20
tasyaivaṃ bruvato rājā mandāsur vākyam abravīt / kiṃ śakyam iha kartuṃ vai yat kālo duratikramaḥ
tas·yai·vaṃ bru·va·to rā·jā man·dā·sur vāk·yam ab·ra·vīt / kiṃ śak·yam i·ha kar·tuṃ vai yat kā·lo du·ra·tik·ra·maḥ
- 21
na hy ahaṃ nirjito rakṣas tvayā cātmapraśaṃsinā / kāleneha vipanno 'haṃ hetubhūtas tu me bhavān
na hy a·haṃ nir·ji·to rak·ṣas tva·yā cāt·map·ra·śaṃ·si·nā / kā·le·ne·ha vi·pan·no 'haṃ he·tu·bhū·tas tu me bha·vān
- 22
kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ prāṇaparikṣaye / ikṣvākuparibhāvitvād vaco vakṣyāmi rākṣasa
kiṃ tv i·dā·nīṃ ma·yā śak·yaṃ kar·tuṃ prā·ṇa·pa·rik·ṣa·ye / ik·ṣvā·ku·pa·ri·bhā·vit·vād va·co vak·ṣyā·mi rāk·ṣa·sa
- 23
yadi dattaṃ yadi hutaṃ yadi me sukṛtaṃ tapaḥ / yadi guptāḥ prajāḥ samyak tathā satyaṃ vaco 'stu me
ya·di dat·taṃ ya·di hu·taṃ ya·di me su·kṛ·taṃ ta·paḥ / ya·di gup·tāḥ pra·jāḥ sam·yak ta·thā sat·yaṃ va·co 'stu me
- 24
utpatsyate kule hy asminn ikṣvākūṇāṃ mahātmanām / rājā paramatejasvī yas te prāṇān hariṣyati
ut·pat·sya·te ku·le hy as·minn ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / rā·jā pa·ra·ma·te·jas·vī yas te prā·ṇān ha·riṣ·ya·ti
- 25
tato jaladharodagras tāḍito devadundubhiḥ / tasminn udāhṛte śāpe puṣpavṛṣṭiś ca khāc cyutā
ta·to ja·la·dha·ro·dag·ras tā·ḍi·to de·va·dun·du·bhiḥ / tas·minn u·dā·hṛ·te śā·pe puṣ·pa·vṛṣ·ṭiś ca khāc cyu·tā
- 26
tataḥ sa rājā rājendra gataḥ sthānaṃ triviṣṭapam / svargate ca nṛpe rāma rākṣasaḥ sa nyavartata
ta·taḥ sa rā·jā rā·jen·dra ga·taḥ sthā·naṃ tri·viṣ·ṭa·pam / svar·ga·te ca nṛ·pe rā·ma rāk·ṣa·saḥ sa nya·var·ta·ta
Uttarakāṇḍa · sarga 20 25 verses
- 1
tato vitrāsayan martyān pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ / āsasāda ghane tasmin nāradaṃ munisattamam
ta·to vit·rā·sa·yan mar·tyān pṛ·thiv·yāṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ā·sa·sā·da gha·ne tas·min nā·ra·daṃ mu·ni·sat·ta·mam
- 2
nāradas tu mahātejā devarṣir amitaprabhaḥ / abravīn meghapṛṣṭhastho rāvaṇaṃ puṣpake sthitam
nā·ra·das tu ma·hā·te·jā de·var·ṣir a·mi·tap·ra·bhaḥ / ab·ra·vīn me·gha·pṛṣ·ṭhas·tho rā·va·ṇaṃ puṣ·pa·ke sthi·tam
- 3
rākṣasādhipate saumya tiṣṭha viśravasaḥ suta / prīto 'smy abhijanopeta vikramair ūrjitais tava
rāk·ṣa·sā·dhi·pa·te saum·ya tiṣ·ṭha viś·ra·va·saḥ su·ta / prī·to 'smy a·bhi·ja·no·pe·ta vik·ra·mair ūr·ji·tais ta·va
- 4
viṣṇunā daityaghātaiś ca tārkṣyasyoragadharṣaṇaiḥ / tvayā samaramardaiś ca bhṛśaṃ hi paritoṣitaḥ
viṣ·ṇu·nā dait·ya·ghā·taiś ca tār·kṣyas·yo·ra·ga·dhar·ṣa·ṇaiḥ / tva·yā sa·ma·ra·mar·daiś ca bhṛ·śaṃ hi pa·ri·to·ṣi·taḥ
- 5
kiṃ cid vakṣyāmi tāvat te śrotavyaṃ śroṣyase yadi / śrutvā cānantaraṃ kāryaṃ tvayā rākṣasapuṃgava
kiṃ cid vak·ṣyā·mi tā·vat te śro·tav·yaṃ śroṣ·ya·se ya·di / śrut·vā cā·nan·ta·raṃ kār·yaṃ tva·yā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va
- 6
kim ayaṃ vadhyate lokas tvayāvadhyena daivataiḥ / hata eva hy ayaṃ loko yadā mṛtyuvaśaṃ gataḥ
kim a·yaṃ vadh·ya·te lo·kas tva·yā·vadh·ye·na dai·va·taiḥ / ha·ta e·va hy a·yaṃ lo·ko ya·dā mṛt·yu·va·śaṃ ga·taḥ
- 7
paśya tāvan mahābāho rākṣaseśvaramānuṣam / lokam enaṃ vicitrārthaṃ yasya na jñāyate gatiḥ
paś·ya tā·van ma·hā·bā·ho rāk·ṣa·seś·va·ra·mā·nu·ṣam / lo·kam e·naṃ vi·cit·rār·thaṃ yas·ya na jñā·ya·te ga·tiḥ
- 8
kva cid vāditranṛttāni sevyante muditair janaiḥ / rudyate cāparair ārtair dhārāśrunayanānanaiḥ
kva cid vā·dit·ra·nṛt·tā·ni sev·yan·te mu·di·tair ja·naiḥ / rud·ya·te cā·pa·rair ār·tair dhā·rāś·ru·na·ya·nā·na·naiḥ
- 9
mātā pitṛsutasnehair bhāryā bandhumanoramaiḥ / mohenāyaṃ jano dhvastaḥ kleśaṃ svaṃ nāvabudhyate
mā·tā pi·tṛ·su·tas·ne·hair bhār·yā ban·dhu·ma·no·ra·maiḥ / mo·he·nā·yaṃ ja·no dhvas·taḥ kle·śaṃ svaṃ nā·va·budh·ya·te
- 10
tat kim evaṃ parikliśya lokaṃ mohanirākṛtam / jita eva tvayā saumya martyaloko na saṃśayaḥ
tat kim e·vaṃ pa·rik·liś·ya lo·kaṃ mo·ha·ni·rā·kṛ·tam / ji·ta e·va tva·yā saum·ya mar·tya·lo·ko na saṃ·śa·yaḥ
- 11
evam uktas tu laṅkeśo dīpyamāna ivaujasā / abravīn nāradaṃ tatra saṃprahasyābhivādya ca
e·vam uk·tas tu laṅ·ke·śo dīp·ya·mā·na i·vau·ja·sā / ab·ra·vīn nā·ra·daṃ tat·ra saṃp·ra·has·yā·bhi·vād·ya ca
- 12
maharṣe devagandharvavihāra samarapriya / ahaṃ khalūdyato gantuṃ vijayārthī rasātalam
ma·har·ṣe de·va·gan·dhar·va·vi·hā·ra sa·ma·rap·ri·ya / a·haṃ kha·lūd·ya·to gan·tuṃ vi·ja·yār·thī ra·sā·ta·lam
- 13
tato lokatrayaṃ jitvā sthāpya nāgān surān vaśe / samudram amṛtārthaṃ vai mathiṣyāmi rasālayam
ta·to lo·kat·ra·yaṃ jit·vā sthāp·ya nā·gān su·rān va·śe / sa·mud·ram a·mṛ·tār·thaṃ vai ma·thiṣ·yā·mi ra·sā·la·yam
- 14
athābravīd daśagrīvaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ / kva khalv idānīṃ mārgeṇa tvayānena gamiṣyate
a·thāb·ra·vīd da·śag·rī·vaṃ nā·ra·do bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / kva khalv i·dā·nīṃ mār·ge·ṇa tva·yā·ne·na ga·miṣ·ya·te
- 15
ayaṃ khalu sudurgamyaḥ pitṛrājñaḥ puraṃ prati / mārgo gacchati durdharṣo yamasyāmitrakarśana
a·yaṃ kha·lu su·dur·gam·yaḥ pi·tṛ·rāj·ñaḥ pu·raṃ pra·ti / mār·go gac·cha·ti dur·dhar·ṣo ya·mas·yā·mit·ra·kar·śa·na
- 16
sa tu śāradameghābhaṃ muktvā hāsaṃ daśānanaḥ / uvāca kṛtam ity eva vacanaṃ cedam abravīt
sa tu śā·ra·da·me·ghā·bhaṃ muk·tvā hā·saṃ da·śā·na·naḥ / u·vā·ca kṛ·tam ity e·va va·ca·naṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 17
tasmād eṣa mahābrahman vaivasvatavadhodyataḥ / gacchāmi dakṣiṇām āśāṃ yatra sūryātmajo nṛpaḥ
tas·mād e·ṣa ma·hāb·rah·man vai·vas·va·ta·va·dhod·ya·taḥ / gac·chā·mi dak·ṣi·ṇām ā·śāṃ yat·ra sūr·yāt·ma·jo nṛ·paḥ
- 18
mayā hi bhagavan krodhāt pratijñātaṃ raṇārthinā / avajeṣyāmi caturo lokapālān iti prabho
ma·yā hi bha·ga·van kro·dhāt pra·tij·ñā·taṃ ra·ṇār·thi·nā / a·va·jeṣ·yā·mi ca·tu·ro lo·ka·pā·lān i·ti pra·bho
- 19
tenaiṣa prasthito 'haṃ vai pitṛrājapuraṃ prati / prāṇisaṃkleśakartāraṃ yojayiṣyāmi mṛtyunā
te·nai·ṣa pras·thi·to 'haṃ vai pi·tṛ·rā·ja·pu·raṃ pra·ti / prā·ṇi·saṃk·le·śa·kar·tā·raṃ yo·ja·yiṣ·yā·mi mṛt·yu·nā
- 20
evam uktvā daśagrīvo muniṃ tam abhivādya ca / prayayau dakṣiṇām āśāṃ prahṛṣṭaiḥ saha mantribhiḥ
e·vam uk·tvā da·śag·rī·vo mu·niṃ tam a·bhi·vād·ya ca / pra·ya·yau dak·ṣi·ṇām ā·śāṃ pra·hṛṣ·ṭaiḥ sa·ha man·tri·bhiḥ
- 21
nāradas tu mahātejā muhūrtaṃ dhyānam āsthitaḥ / cintayām āsa viprendro vidhūma iva pāvakaḥ
nā·ra·das tu ma·hā·te·jā mu·hūr·taṃ dhyā·nam ās·thi·taḥ / cin·ta·yām ā·sa vip·ren·dro vi·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ
- 22
yena lokās trayaḥ sendrāḥ kliśyante sacarācarāḥ / kṣīṇe cāyuṣi dharme ca sa kālo hiṃsyate katham
ye·na lo·kās tra·yaḥ sen·drāḥ kliś·yan·te sa·ca·rā·ca·rāḥ / kṣī·ṇe cā·yu·ṣi dhar·me ca sa kā·lo hiṃs·ya·te ka·tham
- 23
yasya nityaṃ trayo lokā vidravanti bhayārditāḥ / taṃ kathaṃ rākṣasendro 'sau svayam evābhigacchati
yas·ya nit·yaṃ tra·yo lo·kā vid·ra·van·ti bha·yār·di·tāḥ / taṃ ka·thaṃ rāk·ṣa·sen·dro 'sau sva·yam e·vā·bhi·gac·cha·ti
- 24
yo vidhātā ca dhātā ca sukṛte duṣkṛte yathā / trailokyaṃ vijitaṃ yena taṃ kathaṃ nu vijeṣyati
yo vi·dhā·tā ca dhā·tā ca su·kṛ·te duṣ·kṛ·te ya·thā / trai·lok·yaṃ vi·ji·taṃ ye·na taṃ ka·thaṃ nu vi·jeṣ·ya·ti
- 25
aparaṃ kiṃ nu kṛtvaivaṃ vidhānaṃ saṃvidhāsyati / kautūhalasamutpanno yāsyāmi yamasādanam
a·pa·raṃ kiṃ nu kṛt·vai·vaṃ vi·dhā·naṃ saṃ·vi·dhās·ya·ti / kau·tū·ha·la·sa·mut·pan·no yās·yā·mi ya·ma·sā·da·nam
Uttarakāṇḍa · sarga 21 29 verses
- 1
evaṃ saṃcintya viprendro jagāma laghuvikramaḥ / ākhyātuṃ tad yathāvṛttaṃ yamasya sadanaṃ prati
e·vaṃ saṃ·cin·tya vip·ren·dro ja·gā·ma la·ghu·vik·ra·maḥ / ākh·yā·tuṃ tad ya·thā·vṛt·taṃ ya·mas·ya sa·da·naṃ pra·ti
- 2
apaśyat sa yamaṃ tatra devam agnipuraskṛtam / vidhānam upatiṣṭhantaṃ prāṇino yasya yādṛśam
a·paś·yat sa ya·maṃ tat·ra de·vam ag·ni·pu·ras·kṛ·tam / vi·dhā·nam u·pa·tiṣ·ṭhan·taṃ prā·ṇi·no yas·ya yā·dṛ·śam
- 3
sa tu dṛṣṭvā yamaḥ prāptaṃ maharṣiṃ tatra nāradam / abravīt sukham āsīnam arghyam āvedya dharmataḥ
sa tu dṛṣ·ṭvā ya·maḥ prāp·taṃ ma·har·ṣiṃ tat·ra nā·ra·dam / ab·ra·vīt su·kham ā·sī·nam ar·ghyam ā·ved·ya dhar·ma·taḥ
- 4
kaccit kṣemaṃ nu devarṣe kaccid dharmo na naśyati / kim āgamanakṛtyaṃ te devagandharvasevita
kac·cit kṣe·maṃ nu de·var·ṣe kac·cid dhar·mo na naś·ya·ti / kim ā·ga·ma·na·kṛt·yaṃ te de·va·gan·dhar·va·se·vi·ta
- 5
abravīt tu tadā vākyaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ / śrūyatām abhidhāsyāmi vidhānaṃ ca vidhīyatām
ab·ra·vīt tu ta·dā vāk·yaṃ nā·ra·do bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi vi·dhā·naṃ ca vi·dhī·ya·tām
- 6
eṣa nāmnā daśagrīvaḥ pitṛrāja niśācaraḥ / upayāti vaśaṃ netuṃ vikramais tvāṃ sudurjayam
e·ṣa nām·nā da·śag·rī·vaḥ pi·tṛ·rā·ja ni·śā·ca·raḥ / u·pa·yā·ti va·śaṃ ne·tuṃ vik·ra·mais tvāṃ su·dur·ja·yam
- 7
etena kāraṇenāhaṃ tvarito 'smy āgataḥ prabho / daṇḍapraharaṇasyādya tava kiṃ nu kariṣyati
e·te·na kā·ra·ṇe·nā·haṃ tva·ri·to 'smy ā·ga·taḥ pra·bho / daṇ·ḍap·ra·ha·ra·ṇas·yād·ya ta·va kiṃ nu ka·riṣ·ya·ti
- 8
etasminn antare dūrād aṃśumantam ivoditam / dadṛśe divyam āyāntaṃ vimānaṃ tasya rakṣasaḥ
e·tas·minn an·ta·re dū·rād aṃ·śu·man·tam i·vo·di·tam / da·dṛ·śe div·yam ā·yān·taṃ vi·mā·naṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ
- 9
taṃ deśaṃ prabhayā tasya puṣpakasya mahābalaḥ / kṛtvā vitimiraṃ sarvaṃ samīpaṃ samavartata
taṃ de·śaṃ pra·bha·yā tas·ya puṣ·pa·kas·ya ma·hā·ba·laḥ / kṛt·vā vi·ti·mi·raṃ sar·vaṃ sa·mī·paṃ sa·ma·var·ta·ta
- 10
sa tv apaśyan mahābāhur daśagrīvas tatas tataḥ / prāṇinaḥ sukṛtaṃ karma bhuñjānāṃś caiva duṣkṛtam
sa tv a·paś·yan ma·hā·bā·hur da·śag·rī·vas ta·tas ta·taḥ / prā·ṇi·naḥ su·kṛ·taṃ kar·ma bhuñ·jā·nāṃś cai·va duṣ·kṛ·tam
- 11
tatas tān vadhyamānāṃs tu karmabhir duṣkṛtaiḥ svakaiḥ / rāvaṇo mocayām āsa vikrameṇa balād balī
ta·tas tān vadh·ya·mā·nāṃs tu kar·ma·bhir duṣ·kṛ·taiḥ sva·kaiḥ / rā·va·ṇo mo·ca·yām ā·sa vik·ra·me·ṇa ba·lād ba·lī
- 12
preteṣu mucyamāneṣu rākṣasena balīyasā / pretagopāḥ susaṃrabdhā rākṣasendram abhidravan
pre·te·ṣu muc·ya·mā·ne·ṣu rāk·ṣa·se·na ba·lī·ya·sā / pre·ta·go·pāḥ su·saṃ·rab·dhā rāk·ṣa·sen·dram a·bhid·ra·van
- 13
te prāsaiḥ parighaiḥ śūlair mudgaraiḥ śaktitomaraiḥ / puṣpakaṃ samavarṣanta śūrāḥ śatasahasraśaḥ
te prā·saiḥ pa·ri·ghaiḥ śū·lair mud·ga·raiḥ śak·ti·to·ma·raiḥ / puṣ·pa·kaṃ sa·ma·var·ṣan·ta śū·rāḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ
- 14
tasyāsanāni prāsādān vedikāstaraṇāni ca / puṣpakasya babhañjus te śīghraṃ madhukarā iva
tas·yā·sa·nā·ni prā·sā·dān ve·di·kās·ta·ra·ṇā·ni ca / puṣ·pa·kas·ya ba·bhañ·jus te śīgh·raṃ ma·dhu·ka·rā i·va
- 15
devaniṣṭhānabhūtaṃ tad vimānaṃ puṣpakaṃ mṛdhe / bhajyamānaṃ tathaivāsīd akṣayaṃ brahmatejasā
de·va·niṣ·ṭhā·na·bhū·taṃ tad vi·mā·naṃ puṣ·pa·kaṃ mṛ·dhe / bhaj·ya·mā·naṃ ta·thai·vā·sīd ak·ṣa·yaṃ brah·ma·te·ja·sā
- 16
tatas te rāvaṇāmātyā yathākāmaṃ yathābalam / ayudhyanta mahāvīryāḥ sa ca rājā daśānanaḥ
ta·tas te rā·va·ṇā·māt·yā ya·thā·kā·maṃ ya·thā·ba·lam / a·yudh·yan·ta ma·hā·vīr·yāḥ sa ca rā·jā da·śā·na·naḥ
- 17
te tu śoṇitadigdhāṅgāḥ sarvaśastrasamāhatāḥ / amātyā rākṣasendrasya cakrur āyodhanaṃ mahat
te tu śo·ṇi·ta·dig·dhāṅ·gāḥ sar·va·śas·tra·sa·mā·ha·tāḥ / a·māt·yā rāk·ṣa·sen·dras·ya cak·rur ā·yo·dha·naṃ ma·hat
- 18
anyonyaṃ ca mahābhāgā jaghnuḥ praharaṇair yudhi / yamasya ca mahat sainyaṃ rākṣasasya ca mantriṇaḥ
an·yon·yaṃ ca ma·hā·bhā·gā jagh·nuḥ pra·ha·ra·ṇair yu·dhi / ya·mas·ya ca ma·hat sain·yaṃ rāk·ṣa·sas·ya ca man·tri·ṇaḥ
- 19
amātyāṃs tāṃs tu saṃtyajya rākṣasasya mahaujasaḥ / tam eva samadhāvanta śūlavarṣair daśānanam
a·māt·yāṃs tāṃs tu saṃt·yaj·ya rāk·ṣa·sas·ya ma·hau·ja·saḥ / tam e·va sa·ma·dhā·van·ta śū·la·var·ṣair da·śā·na·nam
- 20
tataḥ śoṇitadigdhāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ / vimāne rākṣasaśreṣṭhaḥ phullāśoka ivābabhau
ta·taḥ śo·ṇi·ta·dig·dhāṅ·gaḥ pra·hā·rair jar·ja·rī·kṛ·taḥ / vi·mā·ne rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaḥ phul·lā·śo·ka i·vā·ba·bhau
- 21
sa śūlāni gadāḥ prāsāñ śaktitomarasāyakān / musalāni śilāvṛkṣān mumocāstrabalād balī
sa śū·lā·ni ga·dāḥ prā·sāñ śak·ti·to·ma·ra·sā·ya·kān / mu·sa·lā·ni śi·lā·vṛk·ṣān mu·mo·cās·tra·ba·lād ba·lī
- 22
tāṃs tu sarvān samākṣipya tad astram apahatya ca / jaghnus te rākṣasaṃ ghoram ekaṃ śatasahasrakaḥ
tāṃs tu sar·vān sa·māk·ṣip·ya tad as·tram a·pa·hat·ya ca / jagh·nus te rāk·ṣa·saṃ gho·ram e·kaṃ śa·ta·sa·has·ra·kaḥ
- 23
parivārya ca taṃ sarve śailaṃ meghotkarā iva / bhindipālaiś ca śūlaiś ca nirucchvāsam akārayan
pa·ri·vār·ya ca taṃ sar·ve śai·laṃ me·ghot·ka·rā i·va / bhin·di·pā·laiś ca śū·laiś ca ni·ruc·chvā·sam a·kā·ra·yan
- 24
vimuktakavacaḥ kruddho siktaḥ śoṇitavisravaiḥ / sa puṣpakaṃ parityajya pṛthivyām avatiṣṭhata
vi·muk·ta·ka·va·caḥ krud·dho sik·taḥ śo·ṇi·ta·vis·ra·vaiḥ / sa puṣ·pa·kaṃ pa·rit·yaj·ya pṛ·thiv·yām a·va·tiṣ·ṭha·ta
- 25
tataḥ sa kārmukī bāṇī pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ / labdhasaṃjño muhūrtena kruddhas tasthau yathāntakaḥ
ta·taḥ sa kār·mu·kī bā·ṇī pṛ·thiv·yāṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / lab·dha·saṃj·ño mu·hūr·te·na krud·dhas tas·thau ya·thān·ta·kaḥ
- 26
tataḥ pāśupataṃ divyam astraṃ saṃdhāya kārmuke / tiṣṭha tiṣṭheti tān uktvā tac cāpaṃ vyapakarṣata
ta·taḥ pā·śu·pa·taṃ div·yam as·traṃ saṃ·dhā·ya kār·mu·ke / tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti tān uk·tvā tac cā·paṃ vya·pa·kar·ṣa·ta
- 27
jvālāmālī sa tu śaraḥ kravyādānugato raṇe / mukto gulmān drumāṃś caiva bhasmakṛtvā pradhāvati
jvā·lā·mā·lī sa tu śa·raḥ krav·yā·dā·nu·ga·to ra·ṇe / muk·to gul·mān dru·māṃś cai·va bhas·ma·kṛt·vā pra·dhā·va·ti
- 28
te tasya tejasā dagdhāḥ sainyā vaivasvatasya tu / raṇe tasmin nipatitā dāvadagdhā nagā iva
te tas·ya te·ja·sā dag·dhāḥ sain·yā vai·vas·va·tas·ya tu / ra·ṇe tas·min ni·pa·ti·tā dā·va·dag·dhā na·gā i·va
- 29
tataḥ sa sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣaso bhīmavikramaḥ / nanāda sumahānādaṃ kampayann iva medinīm
ta·taḥ sa sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ rāk·ṣa·so bhī·ma·vik·ra·maḥ / na·nā·da su·ma·hā·nā·daṃ kam·pa·yann i·va me·di·nīm
Uttarakāṇḍa · sarga 22 43 verses
- 1
sa tu tasya mahānādaṃ śrutvā vaivasvato yamaḥ / śatruṃ vijayinaṃ mene svabalasya ca saṃkṣayam
sa tu tas·ya ma·hā·nā·daṃ śrut·vā vai·vas·va·to ya·maḥ / śat·ruṃ vi·ja·yi·naṃ me·ne sva·ba·las·ya ca saṃk·ṣa·yam
- 2
sa tu yodhān hatān matvā krodhaparyākulekṣaṇaḥ / abravīt tvaritaṃ sūtaṃ rathaḥ samupanīyatām
sa tu yo·dhān ha·tān mat·vā kro·dha·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇaḥ / ab·ra·vīt tva·ri·taṃ sū·taṃ ra·thaḥ sa·mu·pa·nī·ya·tām
- 3
tasya sūto rathaṃ divyam upasthāpya mahāsvanam / sthitaḥ sa ca mahātejā āruroha mahāratham
tas·ya sū·to ra·thaṃ div·yam u·pas·thāp·ya ma·hās·va·nam / sthi·taḥ sa ca ma·hā·te·jā ā·ru·ro·ha ma·hā·ra·tham
- 4
pāśamudgarahastaś ca mṛtyus tasyāgrato sthitaḥ / yena saṃkṣipyate sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram
pā·śa·mud·ga·ra·has·taś ca mṛt·yus tas·yāg·ra·to sthi·taḥ / ye·na saṃk·ṣip·ya·te sar·vaṃ trai·lok·yaṃ sa·ca·rā·ca·ram
- 5
kāladaṇḍaś ca pārśvastho mūrtimān syandane sthitaḥ / yamapraharaṇaṃ divyaṃ prajvalann iva tejasā
kā·la·daṇ·ḍaś ca pār·śvas·tho mūr·ti·mān syan·da·ne sthi·taḥ / ya·map·ra·ha·ra·ṇaṃ div·yaṃ praj·va·lann i·va te·ja·sā
- 6
tato lokās trayas trastāḥ kampante ca divaukasaḥ / kālaṃ kruddhaṃ tadā dṛṣṭvā lokatrayabhayāvaham
ta·to lo·kās tra·yas tras·tāḥ kam·pan·te ca di·vau·ka·saḥ / kā·laṃ krud·dhaṃ ta·dā dṛṣ·ṭvā lo·kat·ra·ya·bha·yā·va·ham
- 7
dṛṣṭvā tu te taṃ vikṛtaṃ rathaṃ mṛtyusamanvitam / sacivā rākṣasendrasya sarvalokabhayāvaham
dṛṣ·ṭvā tu te taṃ vi·kṛ·taṃ ra·thaṃ mṛt·yu·sa·man·vi·tam / sa·ci·vā rāk·ṣa·sen·dras·ya sar·va·lo·ka·bha·yā·va·ham
- 8
laghusattvatayā sarve naṣṭasaṃjñā bhayārditāḥ / nātra yoddhuṃ samarthāḥ sma ity uktvā vipradudruvuḥ
la·ghu·sat·tva·ta·yā sar·ve naṣ·ṭa·saṃj·ñā bha·yār·di·tāḥ / nāt·ra yod·dhuṃ sa·mar·thāḥ sma ity uk·tvā vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 9
sa tu taṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā rathaṃ lokabhayāvaham / nākṣubhyata tadā rakṣo vyathā caivāsya nābhavat
sa tu taṃ tā·dṛ·śaṃ dṛṣ·ṭvā ra·thaṃ lo·ka·bha·yā·va·ham / nāk·ṣubh·ya·ta ta·dā rak·ṣo vya·thā cai·vās·ya nā·bha·vat
- 10
sa tu rāvaṇam āsādya visṛjañ śaktitomarān / yamo marmāṇi saṃkruddho rākṣasasya nyakṛntata
sa tu rā·va·ṇam ā·sād·ya vi·sṛ·jañ śak·ti·to·ma·rān / ya·mo mar·mā·ṇi saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sas·ya nya·kṛn·ta·ta
- 11
rāvaṇas tu sthitaḥ svasthaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha / tasmin vaivasvatarathe toyavarṣam ivāmbudaḥ
rā·va·ṇas tu sthi·taḥ svas·thaḥ śa·ra·var·ṣaṃ mu·mo·ca ha / tas·min vai·vas·va·ta·ra·the to·ya·var·ṣam i·vām·bu·daḥ
- 12
tato mahāśaktiśataiḥ pātyamānair mahorasi / pratikartuṃ sa nāśaknod rākṣasaḥ śalyapīḍitaḥ
ta·to ma·hā·śak·ti·śa·taiḥ pāt·ya·mā·nair ma·ho·ra·si / pra·ti·kar·tuṃ sa nā·śak·nod rāk·ṣa·saḥ śal·ya·pī·ḍi·taḥ
- 13
nānāpraharaṇair evaṃ yamenāmitrakarśinā / saptarātraṃ kṛte saṃkhye na bhagno vijito 'pi vā
nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair e·vaṃ ya·me·nā·mit·ra·kar·śi·nā / sap·ta·rāt·raṃ kṛ·te saṃkh·ye na bhag·no vi·ji·to 'pi vā
- 14
tato 'bhavat punar yuddhaṃ yamarākṣasayos tadā / vijayākāṅkṣiṇos tatra samareṣv anivartinoḥ
ta·to 'bha·vat pu·nar yud·dhaṃ ya·ma·rāk·ṣa·sa·yos ta·dā / vi·ja·yā·kāṅ·kṣi·ṇos tat·ra sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·noḥ
- 15
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / prajāpatiṃ puraskṛtya dadṛśus tad raṇājiram
ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / pra·jā·pa·tiṃ pu·ras·kṛt·ya da·dṛ·śus tad ra·ṇā·ji·ram
- 16
saṃvarta iva lokānām abhavad yudhyatos tayoḥ / rākṣasānāṃ ca mukhyasya pretānām īśvarasya ca
saṃ·var·ta i·va lo·kā·nām a·bha·vad yudh·ya·tos ta·yoḥ / rāk·ṣa·sā·nāṃ ca mukh·yas·ya pre·tā·nām īś·va·ras·ya ca
- 17
rākṣasendras tataḥ kruddhaś cāpam āyamya saṃyuge / nirantaram ivākāśaṃ kurvan bāṇān mumoca ha
rāk·ṣa·sen·dras ta·taḥ krud·dhaś cā·pam ā·yam·ya saṃ·yu·ge / ni·ran·ta·ram i·vā·kā·śaṃ kur·van bā·ṇān mu·mo·ca ha
- 18
mṛtyuṃ caturbhir viśikhaiḥ sūtaṃ saptabhir ardayat / yamaṃ śarasahasreṇa śīghraṃ marmasv atāḍayat
mṛt·yuṃ ca·tur·bhir vi·śi·khaiḥ sū·taṃ sap·ta·bhir ar·da·yat / ya·maṃ śa·ra·sa·has·re·ṇa śīgh·raṃ mar·masv a·tā·ḍa·yat
- 19
tataḥ kruddhasya sahasā yamasyābhiviniḥsṛtaḥ / jvālāmālo viniśvāso vadanāt krodhapāvakaḥ
ta·taḥ krud·dhas·ya sa·ha·sā ya·mas·yā·bhi·vi·niḥ·sṛ·taḥ / jvā·lā·mā·lo vi·niś·vā·so va·da·nāt kro·dha·pā·va·kaḥ
- 20
tato 'paśyaṃs tadāścaryaṃ devadānavarākṣasāḥ / krodhajaṃ pāvakaṃ dīptaṃ didhakṣantaṃ ripor balam
ta·to 'paś·yaṃs ta·dāś·car·yaṃ de·va·dā·na·va·rāk·ṣa·sāḥ / kro·dha·jaṃ pā·va·kaṃ dīp·taṃ di·dhak·ṣan·taṃ ri·por ba·lam
- 21
mṛtyus tu paramakruddho vaivasvatam athābravīt / muñca māṃ deva śīghraṃ tvaṃ nihanmi samare ripum
mṛt·yus tu pa·ra·mak·rud·dho vai·vas·va·tam a·thāb·ra·vīt / muñ·ca māṃ de·va śīgh·raṃ tvaṃ ni·han·mi sa·ma·re ri·pum
- 22
narakaḥ śambaro vṛtraḥ śambhuḥ kārtasvaro balī / namucir virocanaś caiva tāv ubhau madhukaiṭabhau
na·ra·kaḥ śam·ba·ro vṛt·raḥ śam·bhuḥ kār·tas·va·ro ba·lī / na·mu·cir vi·ro·ca·naś cai·va tāv u·bhau ma·dhu·kai·ṭa·bhau
- 23
ete cānye ca bahavo balavanto durāsadāḥ / vinipannā mayā dṛṣṭāḥ kā cintāsmin niśācare
e·te cān·ye ca ba·ha·vo ba·la·van·to du·rā·sa·dāḥ / vi·ni·pan·nā ma·yā dṛṣ·ṭāḥ kā cin·tās·min ni·śā·ca·re
- 24
muñca māṃ sādhu dharmajña yāvad enaṃ nihanmy aham / na hi kaś cin mayā dṛṣṭo muhūrtam api jīvati
muñ·ca māṃ sā·dhu dhar·maj·ña yā·vad e·naṃ ni·hanmy a·ham / na hi kaś cin ma·yā dṛṣ·ṭo mu·hūr·tam a·pi jī·va·ti
- 25
balaṃ mama na khalv etan maryādaiṣā nisargataḥ / saṃspṛṣṭo hi mayā kaś cin na jīved iti niścayaḥ
ba·laṃ ma·ma na khalv e·tan mar·yā·dai·ṣā ni·sar·ga·taḥ / saṃs·pṛṣ·ṭo hi ma·yā kaś cin na jī·ved i·ti niś·ca·yaḥ
- 26
etat tu vacanaṃ śrutvā dharmarājaḥ pratāpavān / abravīt tatra taṃ mṛtyumayam enaṃ nihanmy aham
e·tat tu va·ca·naṃ śrut·vā dhar·ma·rā·jaḥ pra·tā·pa·vān / ab·ra·vīt tat·ra taṃ mṛt·yu·ma·yam e·naṃ ni·hanmy a·ham
- 27
tataḥ saṃraktanayanaḥ kruddho vaivasvataḥ prabhuḥ / kāladaṇḍam amoghaṃ taṃ tolayām āsa pāṇinā
ta·taḥ saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ krud·dho vai·vas·va·taḥ pra·bhuḥ / kā·la·daṇ·ḍam a·mo·ghaṃ taṃ to·la·yām ā·sa pā·ṇi·nā
- 28
yasya pārśveṣu niśchidrāḥ kālapāśāḥ pratiṣṭhitāḥ / pāvakasparśasaṃkāśo mudgaro mūrtimān sthitaḥ
yas·ya pār·śve·ṣu niś·chid·rāḥ kā·la·pā·śāḥ pra·tiṣ·ṭhi·tāḥ / pā·va·kas·par·śa·saṃ·kā·śo mud·ga·ro mūr·ti·mān sthi·taḥ
- 29
darśanād eva yaḥ prāṇān prāṇinām uparudhyati / kiṃ punas tāḍanād vāpi pīḍanād vāpi dehinaḥ
dar·śa·nād e·va yaḥ prā·ṇān prā·ṇi·nām u·pa·rudh·ya·ti / kiṃ pu·nas tā·ḍa·nād vā·pi pī·ḍa·nād vā·pi de·hi·naḥ
- 30
sa jvālāparivāras tu pibann iva niśācaram / karaspṛṣṭo balavatā daṇḍaḥ kruddhaḥ sudāruṇaḥ
sa jvā·lā·pa·ri·vā·ras tu pi·bann i·va ni·śā·ca·ram / ka·ras·pṛṣ·ṭo ba·la·va·tā daṇ·ḍaḥ krud·dhaḥ su·dā·ru·ṇaḥ
- 31
tato vidudruvuḥ sarve sattvās tasmād raṇājirāt / surāś ca kṣubhitā dṛṣṭvā kāladaṇḍodyataṃ yamam
ta·to vi·dud·ru·vuḥ sar·ve sat·tvās tas·mād ra·ṇā·ji·rāt / su·rāś ca kṣu·bhi·tā dṛṣ·ṭvā kā·la·daṇ·ḍod·ya·taṃ ya·mam
- 32
tasmin prahartukāme tu daṇḍam udyamya rāvaṇam / yamaṃ pitāmahaḥ sākṣād darśayitvedam abravīt
tas·min pra·har·tu·kā·me tu daṇ·ḍam ud·yam·ya rā·va·ṇam / ya·maṃ pi·tā·ma·haḥ sāk·ṣād dar·śa·yit·ve·dam ab·ra·vīt
- 33
vaivasvata mahābāho na khalv atulavikrama / prahartavyaṃ tvayaitena daṇḍenāsmin niśācare
vai·vas·va·ta ma·hā·bā·ho na khalv a·tu·la·vik·ra·ma / pra·har·tav·yaṃ tva·yai·te·na daṇ·ḍe·nās·min ni·śā·ca·re
- 34
varaḥ khalu mayā dattas tasya tridaśapuṃgava / tat tvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yan mayā vyāhṛtaṃ vacaḥ
va·raḥ kha·lu ma·yā dat·tas tas·ya tri·da·śa·puṃ·ga·va / tat tva·yā nā·nṛ·taṃ kār·yaṃ yan ma·yā vyā·hṛ·taṃ va·caḥ
- 35
amogho hy eṣa sarvāsāṃ prajānāṃ vinipātane / kāladaṇḍo mayā sṛṣṭaḥ pūrvaṃ mṛtyupuraskṛtaḥ
a·mo·gho hy e·ṣa sar·vā·sāṃ pra·jā·nāṃ vi·ni·pā·ta·ne / kā·la·daṇ·ḍo ma·yā sṛṣ·ṭaḥ pūr·vaṃ mṛt·yu·pu·ras·kṛ·taḥ
- 36
tan na khalv eṣa te saumya pātyo rākṣasamūrdhani / na hy asmin patite kaś cin muhūrtam api jīvati
tan na khalv e·ṣa te saum·ya pāt·yo rāk·ṣa·sa·mūr·dha·ni / na hy as·min pa·ti·te kaś cin mu·hūr·tam a·pi jī·va·ti
- 37
yadi hy asmin nipatite na mriyetaiṣa rākṣasaḥ / mriyeta vā daśagrīvas tathāpy ubhayato 'nṛtam
ya·di hy as·min ni·pa·ti·te na mri·ye·tai·ṣa rāk·ṣa·saḥ / mri·ye·ta vā da·śag·rī·vas ta·thāpy u·bha·ya·to 'nṛ·tam
- 38
rākṣasendrān niyacchādya daṇḍam enaṃ vadhodyatam / satyaṃ mama kuruṣvedaṃ lokāṃs tvaṃ samavekṣya ca
rāk·ṣa·sen·drān ni·yac·chād·ya daṇ·ḍam e·naṃ va·dhod·ya·tam / sat·yaṃ ma·ma ku·ruṣ·ve·daṃ lo·kāṃs tvaṃ sa·ma·vek·ṣya ca
- 39
evam uktas tu dharmātmā pratyuvāca yamas tadā / eṣa vyāvartito daṇḍaḥ prabhaviṣṇur bhavān hi naḥ
e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā prat·yu·vā·ca ya·mas ta·dā / e·ṣa vyā·var·ti·to daṇ·ḍaḥ pra·bha·viṣ·ṇur bha·vān hi naḥ
- 40
kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ raṇagatena hi / yan mayā yan na hantavyo rākṣaso varadarpitaḥ
kiṃ tv i·dā·nīṃ ma·yā śak·yaṃ kar·tuṃ ra·ṇa·ga·te·na hi / yan ma·yā yan na han·tav·yo rāk·ṣa·so va·ra·dar·pi·taḥ
- 41
eṣa tasmāt praṇaśyāmi darśanād asya rakṣasaḥ / ity uktvā sarathaḥ sāśvas tatraivāntaradhīyata
e·ṣa tas·māt pra·ṇaś·yā·mi dar·śa·nād as·ya rak·ṣa·saḥ / ity uk·tvā sa·ra·thaḥ sāś·vas tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta
- 42
daśagrīvas tu taṃ jitvā nāma viśrāvya cātmanaḥ / puṣpakeṇa tu saṃhṛṣṭo niṣkrānto yamasādanāt
da·śag·rī·vas tu taṃ jit·vā nā·ma viś·rāv·ya cāt·ma·naḥ / puṣ·pa·ke·ṇa tu saṃ·hṛṣ·ṭo niṣ·krān·to ya·ma·sā·da·nāt
- 43
tato vaivasvato devaiḥ saha brahmapurogamaiḥ / jagāma tridivaṃ hṛṣṭo nāradaś ca mahāmuniḥ
ta·to vai·vas·va·to de·vaiḥ sa·ha brah·ma·pu·ro·ga·maiḥ / ja·gā·ma tri·di·vaṃ hṛṣ·ṭo nā·ra·daś ca ma·hā·mu·niḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 23 46 verses
- 1
sa tu jitvā daśagrīvo yamaṃ tridaśapuṃgavam / rāvaṇas tu jayaślāghī svasahāyān dadarśa ha
sa tu jit·vā da·śag·rī·vo ya·maṃ tri·da·śa·puṃ·ga·vam / rā·va·ṇas tu ja·yaś·lā·ghī sva·sa·hā·yān da·dar·śa ha
- 2
jayena vardhayitvā ca mārīcapramukhās tataḥ / puṣpakaṃ bhejire sarve sāntvitā ravaṇena ha
ja·ye·na var·dha·yit·vā ca mā·rī·cap·ra·mu·khās ta·taḥ / puṣ·pa·kaṃ bhe·ji·re sar·ve sān·tvi·tā ra·va·ṇe·na ha
- 3
tato rasātalaṃ hṛṣṭaḥ praviṣṭaḥ payaso nidhim / daityoraga gaṇādhyuṣṭaṃ varuṇena surakṣitam
ta·to ra·sā·ta·laṃ hṛṣ·ṭaḥ pra·viṣ·ṭaḥ pa·ya·so ni·dhim / dait·yo·ra·ga ga·ṇādh·yuṣ·ṭaṃ va·ru·ṇe·na su·rak·ṣi·tam
- 4
sa tu bhogavatīṃ gatvā purīṃ vāsukipālitām / sthāpya nāgān vaśe kṛtvā yayau maṇimatīṃ purīm
sa tu bho·ga·va·tīṃ gat·vā pu·rīṃ vā·su·ki·pā·li·tām / sthāp·ya nā·gān va·śe kṛt·vā ya·yau ma·ṇi·ma·tīṃ pu·rīm
- 5
nivātakavacās tatra daityā labdhavarā vasan / rākṣasas tān samāsādya yuddhena samupāhvayat
ni·vā·ta·ka·va·cās tat·ra dait·yā lab·dha·va·rā va·san / rāk·ṣa·sas tān sa·mā·sād·ya yud·dhe·na sa·mu·pāh·va·yat
- 6
te tu sarve suvikrāntā daiteyā balaśālinaḥ / nānāpraharaṇās tatra prayuddhā yuddhadurmadāḥ
te tu sar·ve su·vik·rān·tā dai·te·yā ba·la·śā·li·naḥ / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇās tat·ra pra·yud·dhā yud·dha·dur·ma·dāḥ
- 7
teṣāṃ tu yudhyamānānāṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ / na cānyatarayos tatra vijayo vā kṣayo 'pi vā
te·ṣāṃ tu yudh·ya·mā·nā·nāṃ sāg·raḥ saṃ·vat·sa·ro ga·taḥ / na cān·ya·ta·ra·yos tat·ra vi·ja·yo vā kṣa·yo 'pi vā
- 8
tataḥ pitāmahas tatra trailokyagatir avyayaḥ / ājagāma drutaṃ devo vimānavaram āsthitaḥ
ta·taḥ pi·tā·ma·has tat·ra trai·lok·ya·ga·tir av·ya·yaḥ / ā·ja·gā·ma dru·taṃ de·vo vi·mā·na·va·ram ās·thi·taḥ
- 9
nivātakavacānāṃ tu nivārya raṇakarma tat / vṛddhaḥ pitāmaho vākyam uvāca viditārthavat
ni·vā·ta·ka·va·cā·nāṃ tu ni·vār·ya ra·ṇa·kar·ma tat / vṛd·dhaḥ pi·tā·ma·ho vāk·yam u·vā·ca vi·di·tār·tha·vat
- 10
na hy ayaṃ rāvaṇo yuddhe śakyo jetuṃ surāsuraiḥ / na bhavantaḥ kṣayaṃ netuṃ śakyāḥ sendraiḥ surāsuraiḥ
na hy a·yaṃ rā·va·ṇo yud·dhe śak·yo je·tuṃ su·rā·su·raiḥ / na bha·van·taḥ kṣa·yaṃ ne·tuṃ śak·yāḥ sen·draiḥ su·rā·su·raiḥ
- 11
rākṣasasya sakhitvaṃ vai bhavadbhiḥ saha rocate / avibhaktā hi sarvārthāḥ suhṛdāṃ nātra saṃśayaḥ
rāk·ṣa·sas·ya sa·khit·vaṃ vai bha·vad·bhiḥ sa·ha ro·ca·te / a·vi·bhak·tā hi sar·vār·thāḥ su·hṛ·dāṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ
- 12
tato 'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ kṛtavāṃs tatra rāvaṇaḥ / nivātakavacaiḥ sārdhaṃ prītimān abhavat tadā
ta·to 'gni·sāk·ṣi·kaṃ sakh·yaṃ kṛ·ta·vāṃs tat·ra rā·va·ṇaḥ / ni·vā·ta·ka·va·caiḥ sār·dhaṃ prī·ti·mān a·bha·vat ta·dā
- 13
arcitas tair yathānyāyaṃ saṃvatsarasukhoṣitaḥ / svapurān nirviśeṣaṃ ca pūjāṃ prāpto daśānanaḥ
ar·ci·tas tair ya·thān·yā·yaṃ saṃ·vat·sa·ra·su·kho·ṣi·taḥ / sva·pu·rān nir·vi·śe·ṣaṃ ca pū·jāṃ prāp·to da·śā·na·naḥ
- 14
sa tūpadhārya māyānāṃ śatam ekonam ātmavān / salilendrapurānveṣī sa babhrāma rasātalam
sa tū·pa·dhār·ya mā·yā·nāṃ śa·tam e·ko·nam āt·ma·vān / sa·li·len·dra·pu·rān·ve·ṣī sa babh·rā·ma ra·sā·ta·lam
- 15
tato 'śmanagaraṃ nāma kālakeyābhirakṣitam / taṃ vijitya muhūrtena jaghne daityāṃś catuḥśatam
ta·to 'śma·na·ga·raṃ nā·ma kā·la·ke·yā·bhi·rak·ṣi·tam / taṃ vi·jit·ya mu·hūr·te·na jagh·ne dait·yāṃś ca·tuḥ·śa·tam
- 16
tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kailāsam iva saṃsthitam / varuṇasyālayaṃ divyam apaśyad rākṣasādhipaḥ
ta·taḥ pāṇ·ḍu·ra·me·ghā·bhaṃ kai·lā·sam i·va saṃs·thi·tam / va·ru·ṇas·yā·la·yaṃ div·yam a·paś·yad rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 17
kṣarantīṃ ca payo nityaṃ surabhiṃ gām avasthitām / yasyāḥ payoviniṣyandāt kṣīrodo nāma sāgaraḥ
kṣa·ran·tīṃ ca pa·yo nit·yaṃ su·ra·bhiṃ gām a·vas·thi·tām / yas·yāḥ pa·yo·vi·niṣ·yan·dāt kṣī·ro·do nā·ma sā·ga·raḥ
- 18
yasmāc candraḥ prabhavati śītaraśmiḥ prajāhitaḥ / yaṃ samāsādya jīvanti phenapāḥ paramarṣayaḥ / amṛtaṃ yatra cotpannaṃ surā cāpi surāśinām
yas·māc can·draḥ pra·bha·va·ti śī·ta·raś·miḥ pra·jā·hi·taḥ / yaṃ sa·mā·sād·ya jī·van·ti phe·na·pāḥ pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / a·mṛ·taṃ yat·ra cot·pan·naṃ su·rā cā·pi su·rā·śi·nām
- 19
yāṃ bruvanti narā loke surabhiṃ nāma nāmataḥ / pradakṣiṇaṃ tu tāṃ kṛtvā rāvaṇaḥ paramādbhutām / praviveśa mahāghoraṃ guptaṃ bahuvidhair balaiḥ
yāṃ bru·van·ti na·rā lo·ke su·ra·bhiṃ nā·ma nā·ma·taḥ / pra·dak·ṣi·ṇaṃ tu tāṃ kṛt·vā rā·va·ṇaḥ pa·ra·mād·bhu·tām / pra·vi·ve·śa ma·hā·gho·raṃ gup·taṃ ba·hu·vi·dhair ba·laiḥ
- 20
tato dhārāśatākīrṇaṃ śāradābhranibhaṃ tadā / nityaprahṛṣṭaṃ dadṛśe varuṇasya gṛhottamam
ta·to dhā·rā·śa·tā·kīr·ṇaṃ śā·ra·dābh·ra·ni·bhaṃ ta·dā / nit·yap·ra·hṛṣ·ṭaṃ da·dṛ·śe va·ru·ṇas·ya gṛ·hot·ta·mam
- 21
tato hatvā balādhyakṣān samare taiś ca tāḍitaḥ / abravīt kva gato yo vo rājā śīghraṃ nivedyatām
ta·to hat·vā ba·lādh·yak·ṣān sa·ma·re taiś ca tā·ḍi·taḥ / ab·ra·vīt kva ga·to yo vo rā·jā śīgh·raṃ ni·ved·ya·tām
- 22
yuddhārthī rāvaṇaḥ prāptas tasya yuddhaṃ pradīyatām / vada vā na bhayaṃ te 'sti nirjito 'smīti sāñjaliḥ
yud·dhār·thī rā·va·ṇaḥ prāp·tas tas·ya yud·dhaṃ pra·dī·ya·tām / va·da vā na bha·yaṃ te 'sti nir·ji·to 'smī·ti sāñ·ja·liḥ
- 23
etasminn antare kruddhā varuṇasya mahātmanaḥ / putrāḥ pautrāś ca niṣkrāman gauś ca puṣkara eva ca
e·tas·minn an·ta·re krud·dhā va·ru·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ / put·rāḥ paut·rāś ca niṣ·krā·man gauś ca puṣ·ka·ra e·va ca
- 24
te tu vīryaguṇopetā balaiḥ parivṛtāḥ svakaiḥ / yuktvā rathān kāmagamān udyadbhāskaravarcasaḥ
te tu vīr·ya·gu·ṇo·pe·tā ba·laiḥ pa·ri·vṛ·tāḥ sva·kaiḥ / yuk·tvā ra·thān kā·ma·ga·mān ud·yad·bhās·ka·ra·var·ca·saḥ
- 25
tato yuddhaṃ samabhavad dāruṇaṃ lomaharṣaṇam / salilendrasya putrāṇāṃ rāvaṇasya ca rakṣasaḥ
ta·to yud·dhaṃ sa·ma·bha·vad dā·ru·ṇaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / sa·li·len·dras·ya put·rā·ṇāṃ rā·va·ṇas·ya ca rak·ṣa·saḥ
- 26
amātyais tu mahāvīryair daśagrīvasya rakṣasaḥ / vāruṇaṃ tad balaṃ kṛtsnaṃ kṣaṇena vinipātitam
a·māt·yais tu ma·hā·vīr·yair da·śag·rī·vas·ya rak·ṣa·saḥ / vā·ru·ṇaṃ tad ba·laṃ kṛt·snaṃ kṣa·ṇe·na vi·ni·pā·ti·tam
- 27
samīkṣya svabalaṃ saṃkhye varuṇasyā sutās tadā / arditāḥ śarajālena nivṛttā raṇakarmaṇaḥ
sa·mīk·ṣya sva·ba·laṃ saṃkh·ye va·ru·ṇas·yā su·tās ta·dā / ar·di·tāḥ śa·ra·jā·le·na ni·vṛt·tā ra·ṇa·kar·ma·ṇaḥ
- 28
mahītalagatās te tu rāvaṇaṃ dṛśya puṣpake / ākāśam āśu viviśuḥ syandanaiḥ śīghragāmibhiḥ
ma·hī·ta·la·ga·tās te tu rā·va·ṇaṃ dṛś·ya puṣ·pa·ke / ā·kā·śam ā·śu vi·vi·śuḥ syan·da·naiḥ śīgh·ra·gā·mi·bhiḥ
- 29
mahad āsīt tatas teṣāṃ tulyaṃ sthānam avāpya tat / ākāśayuddhaṃ tumulaṃ devadānavayor iva
ma·had ā·sīt ta·tas te·ṣāṃ tul·yaṃ sthā·nam a·vāp·ya tat / ā·kā·śa·yud·dhaṃ tu·mu·laṃ de·va·dā·na·va·yor i·va
- 30
tatas te rāvaṇaṃ yuddhe śaraiḥ pāvakasaṃnibhaiḥ / vimukhīkṛtya saṃhṛṣṭā vinedur vividhān ravān
ta·tas te rā·va·ṇaṃ yud·dhe śa·raiḥ pā·va·ka·saṃ·ni·bhaiḥ / vi·mu·khī·kṛt·ya saṃ·hṛṣ·ṭā vi·ne·dur vi·vi·dhān ra·vān
- 31
tato mahodaraḥ kruddho rājānaṃ dṛśya dharṣitam / tyaktvā mṛtyubhayaṃ vīro yuddhakāṅkṣī vyalokayat
ta·to ma·ho·da·raḥ krud·dho rā·jā·naṃ dṛś·ya dhar·ṣi·tam / tyak·tvā mṛt·yu·bha·yaṃ vī·ro yud·dha·kāṅ·kṣī vya·lo·ka·yat
- 32
tena teṣāṃ hayā ye ca kāmagāḥ pavanopamāḥ / mahodareṇa gadayā hatās te prayayuḥ kṣitim
te·na te·ṣāṃ ha·yā ye ca kā·ma·gāḥ pa·va·no·pa·māḥ / ma·ho·da·re·ṇa ga·da·yā ha·tās te pra·ya·yuḥ kṣi·tim
- 33
teṣāṃ varuṇasūnūnāṃ hatvā yodhān hayāṃś ca tān / mumocāśu mahānādaṃ virathān prekṣya tān sthitān
te·ṣāṃ va·ru·ṇa·sū·nū·nāṃ hat·vā yo·dhān ha·yāṃś ca tān / mu·mo·cā·śu ma·hā·nā·daṃ vi·ra·thān prek·ṣya tān sthi·tān
- 34
te tu teṣāṃ rathāḥ sāśvāḥ saha sārathibhir varaiḥ / mahodareṇa nihatāḥ patitāḥ pṛthivītale
te tu te·ṣāṃ ra·thāḥ sāś·vāḥ sa·ha sā·ra·thi·bhir va·raiḥ / ma·ho·da·re·ṇa ni·ha·tāḥ pa·ti·tāḥ pṛ·thi·vī·ta·le
- 35
te tu tyaktvā rathān putrā varuṇasya mahātmanaḥ / ākāśe viṣṭhitāḥ śūrāḥ svaprabhāvān na vivyathuḥ
te tu tyak·tvā ra·thān put·rā va·ru·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ā·kā·śe viṣ·ṭhi·tāḥ śū·rāḥ svap·ra·bhā·vān na viv·ya·thuḥ
- 36
dhanūṃṣi kṛtvā sajyāni vinirbhidya mahodaram / rāvaṇaṃ samare kruddhāḥ sahitāḥ samabhidravan
dha·nūṃ·ṣi kṛt·vā saj·yā·ni vi·nir·bhid·ya ma·ho·da·ram / rā·va·ṇaṃ sa·ma·re krud·dhāḥ sa·hi·tāḥ sa·ma·bhid·ra·van
- 37
tataḥ kruddho daśagrīvaḥ kālāgnir iva viṣṭhitaḥ / śaravarṣaṃ mahāvegaṃ teṣāṃ marmasv apātayat
ta·taḥ krud·dho da·śag·rī·vaḥ kā·lāg·nir i·va viṣ·ṭhi·taḥ / śa·ra·var·ṣaṃ ma·hā·ve·gaṃ te·ṣāṃ mar·masv a·pā·ta·yat
- 38
musalāni vicitrāṇi tato bhallaśatāni ca / paṭṭasāṃś caiva śaktīś ca śataghnīs tomarāṃs tathā / pātayām āsa durdharṣas teṣām upari viṣṭhitaḥ
mu·sa·lā·ni vi·cit·rā·ṇi ta·to bhal·la·śa·tā·ni ca / paṭ·ṭa·sāṃś cai·va śak·tīś ca śa·tagh·nīs to·ma·rāṃs ta·thā / pā·ta·yām ā·sa dur·dhar·ṣas te·ṣām u·pa·ri viṣ·ṭhi·taḥ
- 39
atha viddhās tu te vīrā viniṣpetuḥ padātayaḥ
a·tha vid·dhās tu te vī·rā vi·niṣ·pe·tuḥ pa·dā·ta·yaḥ
- 40
tato rakṣo mahānādaṃ muktvā hanti sma vāruṇān / nānāpraharaṇair ghorair dhārāpātair ivāmbudaḥ
ta·to rak·ṣo ma·hā·nā·daṃ muk·tvā han·ti sma vā·ru·ṇān / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair gho·rair dhā·rā·pā·tair i·vām·bu·daḥ
- 41
tatas te vimukhāḥ sarve patitā dharaṇītale / raṇāt svapuruṣaiḥ śīghraṃ gṛhāṇy eva praveśitāḥ
ta·tas te vi·mu·khāḥ sar·ve pa·ti·tā dha·ra·ṇī·ta·le / ra·ṇāt sva·pu·ru·ṣaiḥ śīgh·raṃ gṛ·hāṇy e·va pra·ve·śi·tāḥ
- 42
tān abravīt tato rakṣo varuṇāya nivedyatām / rāvaṇaṃ cābravīn mantrī prabhāso nāma vāruṇaḥ
tān ab·ra·vīt ta·to rak·ṣo va·ru·ṇā·ya ni·ved·ya·tām / rā·va·ṇaṃ cāb·ra·vīn man·trī pra·bhā·so nā·ma vā·ru·ṇaḥ
- 43
gataḥ khalu mahātejā brahmalokaṃ jaleśvaraḥ / gāndharvaṃ varuṇaḥ śrotuṃ yaṃ tvam āhvayase yudhi
ga·taḥ kha·lu ma·hā·te·jā brah·ma·lo·kaṃ ja·leś·va·raḥ / gān·dhar·vaṃ va·ru·ṇaḥ śro·tuṃ yaṃ tvam āh·va·ya·se yu·dhi
- 44
tat kiṃ tava vṛthā vīra pariśrāmya gate nṛpe / ye tu saṃnihitā vīrāḥ kumārās te parājitāḥ
tat kiṃ ta·va vṛ·thā vī·ra pa·riś·rām·ya ga·te nṛ·pe / ye tu saṃ·ni·hi·tā vī·rāḥ ku·mā·rās te pa·rā·ji·tāḥ
- 45
rākṣasendras tu tac chrutvā nāma viśrāvya cātmanaḥ / harṣān nādaṃ vimuñcan vai niṣkrānto varuṇālayāt
rāk·ṣa·sen·dras tu tac chrut·vā nā·ma viś·rāv·ya cāt·ma·naḥ / har·ṣān nā·daṃ vi·muñ·can vai niṣ·krān·to va·ru·ṇā·la·yāt
- 46
āgatas tu pathā yena tenaiva vinivṛtya saḥ / laṅkām abhimukho rakṣo nabhastalagato yayau
ā·ga·tas tu pa·thā ye·na te·nai·va vi·ni·vṛt·ya saḥ / laṅ·kām a·bhi·mu·kho rak·ṣo na·bhas·ta·la·ga·to ya·yau
Uttarakāṇḍa · sarga 24 35 verses
- 1
nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇaḥ sa durātmavān / jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ
ni·var·ta·mā·naḥ saṃ·hṛṣ·ṭo rā·va·ṇaḥ sa du·rāt·ma·vān / jah·re pa·thi na·ren·drar·ṣi·de·va·gan·dhar·va·kan·ya·kāḥ
- 2
darśanīyāṃ hi yāṃ rakṣaḥ kanyāṃ strīṃ vātha paśyati / hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne saṃnyaveśayat
dar·śa·nī·yāṃ hi yāṃ rak·ṣaḥ kan·yāṃ strīṃ vā·tha paś·ya·ti / hat·vā ban·dhu·ja·naṃ tas·yā vi·mā·ne saṃn·ya·ve·śa·yat
- 3
tatra pannagayakṣāṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca rakṣasām / daityānāṃ dānavānāṃ ca kanyā jagrāha rāvaṇaḥ
tat·ra pan·na·ga·yak·ṣā·ṇāṃ mā·nu·ṣā·ṇāṃ ca rak·ṣa·sām / dait·yā·nāṃ dā·na·vā·nāṃ ca kan·yā jag·rā·ha rā·va·ṇaḥ
- 4
dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ / śokāyattās taruṇyaś ca samastā stananamritāḥ
dīr·gha·keś·yaḥ su·cār·vaṅ·gyaḥ pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nāḥ / śo·kā·yat·tās ta·ruṇ·yaś ca sa·mas·tā sta·na·nam·ri·tāḥ
- 5
tulyam agnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasaṃbhavam / pravepamānā duḥkhārtā mumucur bāṣpajaṃ jalam
tul·yam ag·nyar·ci·ṣāṃ tat·ra śo·kāg·ni·bha·ya·saṃ·bha·vam / pra·ve·pa·mā·nā duḥ·khār·tā mu·mu·cur bāṣ·pa·jaṃ ja·lam
- 6
tāsāṃ niśvasamānānāṃ niśvasaiḥ saṃpradīpitam / agnihotram ivābhāti saṃniruddhāgnipuṣpakam
tā·sāṃ niś·va·sa·mā·nā·nāṃ niś·va·saiḥ saṃp·ra·dī·pi·tam / ag·ni·hot·ram i·vā·bhā·ti saṃ·ni·rud·dhāg·ni·puṣ·pa·kam
- 7
kā cid dadhyau suduḥkhārtā hanyād api hi mām ayam / smṛtvā mātṝḥ pitṝn bhrātṝn putrān vai śvaśurān api / duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ
kā cid dadh·yau su·duḥ·khār·tā han·yād a·pi hi mām a·yam / smṛt·vā mā·tṝḥ pi·tṝn bhrā·tṝn put·rān vai śva·śu·rān a·pi / duḥ·kha·śo·ka·sa·mā·viṣ·ṭā vi·le·puḥ sa·hi·tāḥ stri·yaḥ
- 8
kathaṃ nu khalu me putraḥ kariṣyati mayā vinā / kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare
ka·thaṃ nu kha·lu me put·raḥ ka·riṣ·ya·ti ma·yā vi·nā / ka·thaṃ mā·tā ka·thaṃ bhrā·tā ni·mag·nāḥ śo·ka·sā·ga·re
- 9
hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartāraṃ daivataṃ vinā / mṛtyo prasīda yāce tvāṃ naya māṃ yamasādanam
hā ka·thaṃ nu ka·riṣ·yā·mi bhar·tā·raṃ dai·va·taṃ vi·nā / mṛt·yo pra·sī·da yā·ce tvāṃ na·ya māṃ ya·ma·sā·da·nam
- 10
kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma kṛtaṃ dehāntare purā / tato 'smi dharṣitānena patitā śokasāgare
kiṃ nu me duṣ·kṛ·taṃ kar·ma kṛ·taṃ de·hān·ta·re pu·rā / ta·to 'smi dhar·ṣi·tā·ne·na pa·ti·tā śo·ka·sā·ga·re
- 11
na khalv idānīṃ paśyāmi duḥkhasyāntam ihātmanaḥ / aho dhin mānuṣāṃl lokān nāsti khalv adhamaḥ paraḥ
na khalv i·dā·nīṃ paś·yā·mi duḥ·khas·yān·tam i·hāt·ma·naḥ / a·ho dhin mā·nu·ṣāṃl lo·kān nās·ti khalv a·dha·maḥ pa·raḥ
- 12
yad durbalā balavatā bāndhavā rāvaṇena me / uditenaiva sūryeṇa tārakā iva nāśitāḥ
yad dur·ba·lā ba·la·va·tā bān·dha·vā rā·va·ṇe·na me / u·di·te·nai·va sūr·ye·ṇa tā·ra·kā i·va nā·śi·tāḥ
- 13
aho subalavad rakṣo vadhopāyeṣu rajyate / aho durvṛttam ātmānaṃ svayam eva na budhyate
a·ho su·ba·la·vad rak·ṣo va·dho·pā·ye·ṣu raj·ya·te / a·ho dur·vṛt·tam āt·mā·naṃ sva·yam e·va na budh·ya·te
- 14
sarvathā sadṛśas tāvad vikramo 'sya durātmanaḥ / idaṃ tv asadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam
sar·va·thā sa·dṛ·śas tā·vad vik·ra·mo 'sya du·rāt·ma·naḥ / i·daṃ tv a·sa·dṛ·śaṃ kar·ma pa·ra·dā·rā·bhi·mar·śa·nam
- 15
yasmād eṣa parakhyāsu strīṣu rajyati durmatiḥ / tasmād dhi strīkṛtenaiva vadhaṃ prāpsyati vāraṇaḥ
yas·mād e·ṣa pa·rakh·yā·su strī·ṣu raj·ya·ti dur·ma·tiḥ / tas·mād dhi strī·kṛ·te·nai·va va·dhaṃ prāp·sya·ti vā·ra·ṇaḥ
- 16
śaptaḥ strībhiḥ sa tu tadā hatatejāḥ suniṣprabha / pativratābhiḥ sādhvībhiḥ sthitābhiḥ sādhu vartmani
śap·taḥ strī·bhiḥ sa tu ta·dā ha·ta·te·jāḥ su·niṣ·pra·bha / pa·tiv·ra·tā·bhiḥ sādh·vī·bhiḥ sthi·tā·bhiḥ sā·dhu var·tma·ni
- 17
evaṃ vilapamānāsu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ
e·vaṃ vi·la·pa·mā·nā·su rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ laṅ·kāṃ pūj·ya·mā·no ni·śā·ca·raiḥ
- 18
tato rākṣasarājasya svasā paramaduḥkhitā / pādayoḥ patitā tasya vaktum evopacakrame
ta·to rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya sva·sā pa·ra·ma·duḥ·khi·tā / pā·da·yoḥ pa·ti·tā tas·ya vak·tum e·vo·pa·cak·ra·me
- 19
tataḥ svasāram utthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan / abravīt kim idaṃ bhadre vaktum arhasi me drutam
ta·taḥ sva·sā·ram ut·thāp·ya rā·va·ṇaḥ pa·ri·sān·tva·yan / ab·ra·vīt kim i·daṃ bhad·re vak·tum ar·ha·si me dru·tam
- 20
sā bāṣpapariruddhākṣī rākṣasī vākyam abravīt / hatāsmi vidhavā rājaṃs tvayā balavatā kṛtā
sā bāṣ·pa·pa·ri·rud·dhāk·ṣī rāk·ṣa·sī vāk·yam ab·ra·vīt / ha·tās·mi vi·dha·vā rā·jaṃs tva·yā ba·la·va·tā kṛ·tā
- 21
ete viryāt tvayā rājan daityā vinihatā raṇe / kālakeyā iti khyātā mahābalaparākramāḥ
e·te vir·yāt tva·yā rā·jan dait·yā vi·ni·ha·tā ra·ṇe / kā·la·ke·yā i·ti khyā·tā ma·hā·ba·la·pa·rāk·ra·māḥ
- 22
tatra me nihato bhartā garīyāñ jīvitād api / sa tvayā dayitas tatra bhrātrā śatrusamena vai
tat·ra me ni·ha·to bhar·tā ga·rī·yāñ jī·vi·tād a·pi / sa tva·yā da·yi·tas tat·ra bhrāt·rā śat·ru·sa·me·na vai
- 23
yā tvayāsmi hatā rājan svayam eveha bandhunā / duḥkhaṃ vaidhavyaśabdaṃ ca dattaṃ bhokṣyāmy ahaṃ tvayā
yā tva·yās·mi ha·tā rā·jan sva·yam e·ve·ha ban·dhu·nā / duḥ·khaṃ vai·dhav·ya·śab·daṃ ca dat·taṃ bhok·ṣyāmy a·haṃ tva·yā
- 24
nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣv api / taṃ nihatya raṇe rājan svayam eva na lajjase
na·nu nā·ma tva·yā rak·ṣyo jā·mā·tā sa·ma·reṣv a·pi / taṃ ni·hat·ya ra·ṇe rā·jan sva·yam e·va na laj·ja·se
- 25
evam uktas tayā rakṣo bhaginyā krośamānayā / abravīt sāntvayitvā tāṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ
e·vam uk·tas ta·yā rak·ṣo bha·gin·yā kro·śa·mā·na·yā / ab·ra·vīt sān·tva·yit·vā tāṃ sā·ma·pūr·vam i·daṃ va·caḥ
- 26
alaṃ vatse viṣādena na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ / mānadānaviśeṣais tvāṃ toṣayiṣyāmi nityaśaḥ
a·laṃ vat·se vi·ṣā·de·na na bhe·tav·yaṃ ca sar·va·śaḥ / mā·na·dā·na·vi·śe·ṣais tvāṃ to·ṣa·yiṣ·yā·mi nit·ya·śaḥ
- 27
yuddhe pramatto vyākṣipto jayakāṅkṣī kṣipañ śarān / nāvagacchāmi yuddheṣu svān parān vāpy ahaṃ śubhe / tenāsau nihataḥ saṃkhye mayā bhartā tava svasaḥ
yud·dhe pra·mat·to vyāk·ṣip·to ja·ya·kāṅ·kṣī kṣi·pañ śa·rān / nā·va·gac·chā·mi yud·dhe·ṣu svān pa·rān vāpy a·haṃ śu·bhe / te·nā·sau ni·ha·taḥ saṃkh·ye ma·yā bhar·tā ta·va sva·saḥ
- 28
asmin kāle tu yat prāptaṃ tat kariṣyāmi te hitam / bhrātur aiśvaryasaṃsthasya kharasya bhava pārśvataḥ
as·min kā·le tu yat prāp·taṃ tat ka·riṣ·yā·mi te hi·tam / bhrā·tur aiś·var·ya·saṃs·thas·ya kha·ras·ya bha·va pār·śva·taḥ
- 29
caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati / prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahaujasām
ca·tur·da·śā·nāṃ bhrā·tā te sa·has·rā·ṇāṃ bha·viṣ·ya·ti / pra·bhuḥ pra·yā·ṇe dā·ne ca rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hau·ja·sām
- 30
tatra mātṛṣvasuḥ putro bhrātā tava kharaḥ prabhuḥ / bhaviṣyati sadā kurvan yad vakṣyasi vacaḥ svayam
tat·ra mā·tṛṣ·va·suḥ put·ro bhrā·tā ta·va kha·raḥ pra·bhuḥ / bha·viṣ·ya·ti sa·dā kur·van yad vak·ṣya·si va·caḥ sva·yam
- 31
śīghraṃ gacchatv ayaṃ śūro daṇḍakān parirakṣitum / dūṣaṇo 'sya balādhyakṣo bhaviṣyati mahābalaḥ
śīgh·raṃ gac·chatv a·yaṃ śū·ro daṇ·ḍa·kān pa·ri·rak·ṣi·tum / dū·ṣa·ṇo 'sya ba·lādh·yak·ṣo bha·viṣ·ya·ti ma·hā·ba·laḥ
- 32
sa hi śapto vanoddeśaḥ kruddhenośanasā purā / rākṣasānām ayaṃ vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ
sa hi śap·to va·nod·de·śaḥ krud·dhe·no·śa·na·sā pu·rā / rāk·ṣa·sā·nām a·yaṃ vā·so bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ
- 33
evam uktvā daśagrīvaḥ sainyaṃ tasyādideśa ha / caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ kāmarūpiṇām
e·vam uk·tvā da·śag·rī·vaḥ sain·yaṃ tas·yā·di·de·śa ha / ca·tur·da·śa sa·has·rā·ṇi rak·ṣa·sāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām
- 34
sa taiḥ sarvaiḥ parivṛto rākṣasair ghoradarśanaiḥ / kharaḥ saṃprayayau śīghraṃ daṇḍakān akutobhayaḥ
sa taiḥ sar·vaiḥ pa·ri·vṛ·to rāk·ṣa·sair gho·ra·dar·śa·naiḥ / kha·raḥ saṃp·ra·ya·yau śīgh·raṃ daṇ·ḍa·kān a·ku·to·bha·yaḥ
- 35
sa tatra kārayām āsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam / sā ca śūrpaṇakhā prītā nyavasad daṇḍakāvane
sa tat·ra kā·ra·yām ā·sa rāj·yaṃ ni·ha·ta·kaṇ·ṭa·kam / sā ca śūr·pa·ṇa·khā prī·tā nya·va·sad daṇ·ḍa·kā·va·ne
Uttarakāṇḍa · sarga 25 50 verses
- 1
sa tu dattvā daśagrīvo vanaṃ ghoraṃ kharasya tat / bhaginīṃ ca samāśvāsya hṛṣṭaḥ svasthataro 'bhavat
sa tu dat·tvā da·śag·rī·vo va·naṃ gho·raṃ kha·ras·ya tat / bha·gi·nīṃ ca sa·māś·vās·ya hṛṣ·ṭaḥ svas·tha·ta·ro 'bha·vat
- 2
tato nikumbhilā nāma laṅkāyāḥ kānanaṃ mahat / mahātmā rākṣasendras tat praviveśa sahānugaḥ
ta·to ni·kum·bhi·lā nā·ma laṅ·kā·yāḥ kā·na·naṃ ma·hat / ma·hāt·mā rāk·ṣa·sen·dras tat pra·vi·ve·śa sa·hā·nu·gaḥ
- 3
tatra yūpaśatākīrṇaṃ saumyacaityopaśobhitam / dadarśa viṣṭhitaṃ yajñaṃ saṃpradīptam iva śriyā
tat·ra yū·pa·śa·tā·kīr·ṇaṃ saum·ya·cait·yo·pa·śo·bhi·tam / da·dar·śa viṣ·ṭhi·taṃ yaj·ñaṃ saṃp·ra·dīp·tam i·va śri·yā
- 4
tataḥ kṛṣṇājinadharaṃ kamaṇḍaluśikhādhvajam / dadarśa svasutaṃ tatra meghanādam ariṃdamam
ta·taḥ kṛṣ·ṇā·ji·na·dha·raṃ ka·maṇ·ḍa·lu·śi·khādh·va·jam / da·dar·śa sva·su·taṃ tat·ra me·gha·nā·dam a·riṃ·da·mam
- 5
rakṣaḥpatiḥ samāsādya samāśliṣya ca bāhubhiḥ / abravīt kim idaṃ vatsa vartate tad bravīhi me
rak·ṣaḥ·pa·tiḥ sa·mā·sād·ya sa·māś·liṣ·ya ca bā·hu·bhiḥ / ab·ra·vīt kim i·daṃ vat·sa var·ta·te tad bra·vī·hi me
- 6
uśanā tv abravīt tatra gurur yajñasamṛddhaye / rāvaṇaṃ rākṣasaśreṣṭhaṃ dvijaśreṣṭho mahātapāḥ
u·śa·nā tv ab·ra·vīt tat·ra gu·rur yaj·ña·sa·mṛd·dha·ye / rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ dvi·jaś·reṣ·ṭho ma·hā·ta·pāḥ
- 7
aham ākhyāmi te rājañ śrūyatāṃ sarvam eva ca / yajñās te sapta putreṇa prāptāḥ subahuvistarāḥ
a·ham ākh·yā·mi te rā·jañ śrū·ya·tāṃ sar·vam e·va ca / yaj·ñās te sap·ta put·re·ṇa prāp·tāḥ su·ba·hu·vis·ta·rāḥ
- 8
agniṣṭomo 'śvamedhaś ca yajño bahusuvarṇakaḥ / rājasūyas tathā yajño gomedho vaiṣṇavas tathā
ag·niṣ·ṭo·mo 'śva·me·dhaś ca yaj·ño ba·hu·su·var·ṇa·kaḥ / rā·ja·sū·yas ta·thā yaj·ño go·me·dho vaiṣ·ṇa·vas ta·thā
- 9
māheśvare pravṛtte tu yajñe pumbhiḥ sudurlabhe / varāṃs te labdhavān putraḥ sākṣāt paśupater iha
mā·heś·va·re pra·vṛt·te tu yaj·ñe pum·bhiḥ su·dur·la·bhe / va·rāṃs te lab·dha·vān put·raḥ sāk·ṣāt pa·śu·pa·ter i·ha
- 10
kāmagaṃ syandanaṃ divyam antarikṣacaraṃ dhruvam / māyāṃ ca tāmasīṃ nāma yayā saṃpadyate tamaḥ
kā·ma·gaṃ syan·da·naṃ div·yam an·ta·rik·ṣa·ca·raṃ dhru·vam / mā·yāṃ ca tā·ma·sīṃ nā·ma ya·yā saṃ·pad·ya·te ta·maḥ
- 11
etayā kila saṃgrāme māyayā rākṣaseśvara / prayuddhasya gatiḥ śakyā na hi jñātuṃ surāsuraiḥ
e·ta·yā ki·la saṃg·rā·me mā·ya·yā rāk·ṣa·seś·va·ra / pra·yud·dhas·ya ga·tiḥ śak·yā na hi jñā·tuṃ su·rā·su·raiḥ
- 12
akṣayāv iṣudhī bāṇaiś cāpaṃ cāpi sudurjayam / astraṃ ca balavat saumya śatruvidhvaṃsanaṃ raṇe
ak·ṣa·yāv i·ṣu·dhī bā·ṇaiś cā·paṃ cā·pi su·dur·ja·yam / as·traṃ ca ba·la·vat saum·ya śat·ru·vidh·vaṃ·sa·naṃ ra·ṇe
- 13
etān sarvān varāṃl labdhvā putras te 'yaṃ daśānana / adya yajñasamāptau ca tvatpratīkṣaḥ sthito aham
e·tān sar·vān va·rāṃl lab·dhvā put·ras te 'yaṃ da·śā·na·na / ad·ya yaj·ña·sa·māp·tau ca tvat·pra·tīk·ṣaḥ sthi·to a·ham
- 14
tato 'bravīd daśagrīvo na śobhanam idaṃ kṛtam / pūjitāḥ śatravo yasmād dravyair indrapurogamāḥ
ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vo na śo·bha·nam i·daṃ kṛ·tam / pū·ji·tāḥ śat·ra·vo yas·mād drav·yair in·dra·pu·ro·ga·māḥ
- 15
ehīdānīṃ kṛtaṃ yad dhi tad akartuṃ na śakyate / āgaccha saumya gacchāmaḥ svam eva bhavanaṃ prati
e·hī·dā·nīṃ kṛ·taṃ yad dhi tad a·kar·tuṃ na śak·ya·te / ā·gac·cha saum·ya gac·chā·maḥ svam e·va bha·va·naṃ pra·ti
- 16
tato gatvā daśagrīvaḥ saputraḥ savibhīṣaṇaḥ / striyo 'vatārayām āsa sarvās tā bāṣpaviklavāḥ
ta·to gat·vā da·śag·rī·vaḥ sa·put·raḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / stri·yo 'va·tā·ra·yām ā·sa sar·vās tā bāṣ·pa·vik·la·vāḥ
- 17
lakṣiṇyo ratnabūtāś ca devadānavarakṣasām / nānābhūṣaṇasaṃpannā jvalantyaḥ svena tejasā
lak·ṣiṇ·yo rat·na·bū·tāś ca de·va·dā·na·va·rak·ṣa·sām / nā·nā·bhū·ṣa·ṇa·saṃ·pan·nā jva·lan·tyaḥ sve·na te·ja·sā
- 18
vibhīṣaṇas tu tā nārīr dṛṣṭvā śokasamākulāḥ / tasya tāṃ ca matiṃ jñātvā dharmātmā vākyam abravīt
vi·bhī·ṣa·ṇas tu tā nā·rīr dṛṣ·ṭvā śo·ka·sa·mā·ku·lāḥ / tas·ya tāṃ ca ma·tiṃ jñāt·vā dhar·māt·mā vāk·yam ab·ra·vīt
- 19
īdṛśais taiḥ samācārair yaśo'rthakulanāśanaiḥ / dharṣaṇaṃ prāṇināṃ dattvā svamatena viceṣṭase
ī·dṛ·śais taiḥ sa·mā·cā·rair ya·śo'rtha·ku·la·nā·śa·naiḥ / dhar·ṣa·ṇaṃ prā·ṇi·nāṃ dat·tvā sva·ma·te·na vi·ceṣ·ṭa·se
- 20
jñātīn vai dharṣayitvemās tvayānītā varāṅganāḥ / tvām atikramya madhunā rājan kumbhīnasī hṛtā
jñā·tīn vai dhar·ṣa·yit·ve·mās tva·yā·nī·tā va·rāṅ·ga·nāḥ / tvām a·tik·ram·ya ma·dhu·nā rā·jan kum·bhī·na·sī hṛ·tā
- 21
rāvaṇas tv abravīd vākyaṃ nāvagacchāmi kiṃ tv idam / ko vāyaṃ yas tvayākhyāto madhur ity eva nāmataḥ
rā·va·ṇas tv ab·ra·vīd vāk·yaṃ nā·va·gac·chā·mi kiṃ tv i·dam / ko vā·yaṃ yas tva·yākh·yā·to ma·dhur ity e·va nā·ma·taḥ
- 22
vibhīṣaṇas tu saṃkruddho bhrātaraṃ vākyam abravīt / śrūyatām asya pāpasya karmaṇaḥ phalam āgatam
vi·bhī·ṣa·ṇas tu saṃk·rud·dho bhrā·ta·raṃ vāk·yam ab·ra·vīt / śrū·ya·tām as·ya pā·pas·ya kar·ma·ṇaḥ pha·lam ā·ga·tam
- 23
mātāmahasya yo 'smākaṃ jyeṣṭho bhrātā sumālinaḥ / mālyavān iti vikhyāto vṛddhaprājño niśācaraḥ
mā·tā·ma·has·ya yo 'smā·kaṃ jyeṣ·ṭho bhrā·tā su·mā·li·naḥ / māl·ya·vān i·ti vikh·yā·to vṛd·dhap·rāj·ño ni·śā·ca·raḥ
- 24
pitur jyeṣṭho jananyāś ca asmākaṃ tv āryako 'bhavat / tasya kumbhīnasī nāma duhitur duhitābhavat
pi·tur jyeṣ·ṭho ja·nan·yāś ca as·mā·kaṃ tv ār·ya·ko 'bha·vat / tas·ya kum·bhī·na·sī nā·ma du·hi·tur du·hi·tā·bha·vat
- 25
mātṛṣvasur athāsmākaṃ sā kanyā cānalodbhavā / bhavaty asmākam eṣā vai bhrātṝṇāṃ dharmataḥ svasā
mā·tṛṣ·va·sur a·thās·mā·kaṃ sā kan·yā cā·na·lod·bha·vā / bha·vaty as·mā·kam e·ṣā vai bhrā·tṝ·ṇāṃ dhar·ma·taḥ sva·sā
- 26
sā hṛtā madhunā rājan rākṣasena balīyasā / yajñapravṛtte putre te mayi cāntarjaloṣite
sā hṛ·tā ma·dhu·nā rā·jan rāk·ṣa·se·na ba·lī·ya·sā / yaj·ñap·ra·vṛt·te put·re te ma·yi cān·tar·ja·lo·ṣi·te
- 27
nihatya rākṣasaśreṣṭhān amātyāṃs tava saṃmatān / dharṣayitvā hṛtā rājan guptā hy antaḥpure tava
ni·hat·ya rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhān a·māt·yāṃs ta·va saṃ·ma·tān / dhar·ṣa·yit·vā hṛ·tā rā·jan gup·tā hy an·taḥ·pu·re ta·va
- 28
śrutvā tv etan mahārāja kṣāntam eva hato na saḥ / yasmād avaśyaṃ dātavyā kanyā bhartre hi dātṛbhiḥ / asminn evābhisaṃprāptaṃ loke viditam astu te
śrut·vā tv e·tan ma·hā·rā·ja kṣān·tam e·va ha·to na saḥ / yas·mād a·vaś·yaṃ dā·tav·yā kan·yā bhar·tre hi dā·tṛ·bhiḥ / as·minn e·vā·bhi·saṃp·rāp·taṃ lo·ke vi·di·tam as·tu te
- 29
tato 'bravīd daśagrīvaḥ kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ / kalpyatāṃ me rathaḥ śīghraṃ śūrāḥ sajjībhavantu ca
ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vaḥ krud·dhaḥ saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / kal·pya·tāṃ me ra·thaḥ śīgh·raṃ śū·rāḥ saj·jī·bha·van·tu ca
- 30
bhrātā me kumbhakarṇaś ca ye ca mukhyā niśācarāḥ / vāhanāny adhirohantu nānāpraharaṇāyudhāḥ
bhrā·tā me kum·bha·kar·ṇaś ca ye ca mukh·yā ni·śā·ca·rāḥ / vā·ha·nāny a·dhi·ro·han·tu nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā·yu·dhāḥ
- 31
adya taṃ samare hatvā madhuṃ rāvaṇanirbhayam / indralokaṃ gamiṣyāmi yuddhakāṅkṣī suhṛdvṛtaḥ
ad·ya taṃ sa·ma·re hat·vā ma·dhuṃ rā·va·ṇa·nir·bha·yam / in·dra·lo·kaṃ ga·miṣ·yā·mi yud·dha·kāṅ·kṣī su·hṛd·vṛ·taḥ
- 32
tato vijitya tridivaṃ vaśe sthāpya puraṃdaram / nirvṛto vihariṣyāmi trailokyaiśvaryaśobhitaḥ
ta·to vi·jit·ya tri·di·vaṃ va·śe sthāp·ya pu·raṃ·da·ram / nir·vṛ·to vi·ha·riṣ·yā·mi trai·lok·yaiś·var·ya·śo·bhi·taḥ
- 33
akṣauhiṇīsahasrāṇi catvāry ugrāṇi rakṣasām / nānāpraharaṇāny āśu niryayur yuddhakāṅkṣiṇām
ak·ṣau·hi·ṇī·sa·has·rā·ṇi cat·vāry ug·rā·ṇi rak·ṣa·sām / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇāny ā·śu nir·ya·yur yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇām
- 34
indrajit tv agrataḥ sainyaṃ sainikān parigṛhya ca / rāvaṇo madhyataḥ śūraḥ kumbhakarṇaś ca pṛṣṭhataḥ
in·dra·jit tv ag·ra·taḥ sain·yaṃ sai·ni·kān pa·ri·gṛh·ya ca / rā·va·ṇo madh·ya·taḥ śū·raḥ kum·bha·kar·ṇaś ca pṛṣ·ṭha·taḥ
- 35
vibhīṣaṇas tu dharmātmā laṅkāyāṃ dharmam ācarat / te tu sarve mahābhāgā yayur madhupuraṃ prati
vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā laṅ·kā·yāṃ dhar·mam ā·ca·rat / te tu sar·ve ma·hā·bhā·gā ya·yur ma·dhu·pu·raṃ pra·ti
- 36
rathair nāgaiḥ kharair uṣṭrair hayair dīptair mahoragaiḥ / rākṣasāḥ prayayuḥ sarve kṛtvākāśaṃ nirantaram
ra·thair nā·gaiḥ kha·rair uṣ·ṭrair ha·yair dīp·tair ma·ho·ra·gaiḥ / rāk·ṣa·sāḥ pra·ya·yuḥ sar·ve kṛt·vā·kā·śaṃ ni·ran·ta·ram
- 37
daityāś ca śataśas tatra kṛtavairāḥ suraiḥ saha / rāvaṇaṃ prekṣya gacchantam anvagacchanta pṛṣṭhataḥ
dait·yāś ca śa·ta·śas tat·ra kṛ·ta·vai·rāḥ su·raiḥ sa·ha / rā·va·ṇaṃ prek·ṣya gac·chan·tam an·va·gac·chan·ta pṛṣ·ṭha·taḥ
- 38
sa tu gatvā madhupuraṃ praviśya ca daśānanaḥ / na dadarśa madhuṃ tatra bhaginīṃ tatra dṛṣṭavān
sa tu gat·vā ma·dhu·pu·raṃ pra·viś·ya ca da·śā·na·naḥ / na da·dar·śa ma·dhuṃ tat·ra bha·gi·nīṃ tat·ra dṛṣ·ṭa·vān
- 39
sā prahvā prāñjalir bhūtvā śirasā pādayor gatā / tasya rākṣasarājasya trastā kumbhīnasī svasā
sā prah·vā prāñ·ja·lir bhūt·vā śi·ra·sā pā·da·yor ga·tā / tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya tras·tā kum·bhī·na·sī sva·sā
- 40
tāṃ samutthāpayām āsa na bhetavyam iti bruvan / rāvaṇo rākṣasaśreṣṭhaḥ kiṃ cāpi karavāṇi te
tāṃ sa·mut·thā·pa·yām ā·sa na bhe·tav·yam i·ti bru·van / rā·va·ṇo rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaḥ kiṃ cā·pi ka·ra·vā·ṇi te
- 41
sābravīd yadi me rājan prasannas tvaṃ mahābala / bhartāraṃ na mamehādya hantum arhasi mānada
sāb·ra·vīd ya·di me rā·jan pra·san·nas tvaṃ ma·hā·ba·la / bhar·tā·raṃ na ma·me·hād·ya han·tum ar·ha·si mā·na·da
- 42
satyavāg bhava rājendra mām avekṣasva yācatīm / tvayā hy uktaṃ mahābāho na bhetavyam iti svayam
sat·ya·vāg bha·va rā·jen·dra mām a·vek·ṣas·va yā·ca·tīm / tva·yā hy uk·taṃ ma·hā·bā·ho na bhe·tav·yam i·ti sva·yam
- 43
rāvaṇas tv abravīd dhṛṣṭaḥ svasāraṃ tatra saṃsthitām / kva cāsau tava bhartā vai mama śīghraṃ nivedyatām
rā·va·ṇas tv ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭaḥ sva·sā·raṃ tat·ra saṃs·thi·tām / kva cā·sau ta·va bhar·tā vai ma·ma śīgh·raṃ ni·ved·ya·tām
- 44
saha tena gamiṣyāmi suralokaṃ jayāya vai / tava kāruṇyasauhārdān nivṛtto 'smi madhor vadhāt
sa·ha te·na ga·miṣ·yā·mi su·ra·lo·kaṃ ja·yā·ya vai / ta·va kā·ruṇ·ya·sau·hār·dān ni·vṛt·to 'smi ma·dhor va·dhāt
- 45
ity uktā sā prasuptaṃ taṃ samutthāpya niśācaram / abravīt saṃprahṛṣṭeva rākṣasī suvipaścitam
ity uk·tā sā pra·sup·taṃ taṃ sa·mut·thāp·ya ni·śā·ca·ram / ab·ra·vīt saṃp·ra·hṛṣ·ṭe·va rāk·ṣa·sī su·vi·paś·ci·tam
- 46
eṣa prāpto daśagrīvo mama bhrātā niśācaraḥ / suralokajayākāṅkṣī sāhāyye tvāṃ vṛṇoti ca
e·ṣa prāp·to da·śag·rī·vo ma·ma bhrā·tā ni·śā·ca·raḥ / su·ra·lo·ka·ja·yā·kāṅ·kṣī sā·hāy·ye tvāṃ vṛ·ṇo·ti ca
- 47
tad asya tvaṃ sahāyārthaṃ sabandhur gaccha rākṣasa / snigdhasya bhajamānasya yuktam arthāya kalpitum
tad as·ya tvaṃ sa·hā·yār·thaṃ sa·ban·dhur gac·cha rāk·ṣa·sa / snig·dhas·ya bha·ja·mā·nas·ya yuk·tam ar·thā·ya kal·pi·tum
- 48
tasyās tad vacanaṃ śrutvā tathety āha madhur vacaḥ / dadarśa rākṣasaśreṣṭhaṃ yathānyāyam upetya saḥ
tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā ta·thety ā·ha ma·dhur va·caḥ / da·dar·śa rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ ya·thān·yā·yam u·pet·ya saḥ
- 49
pūjayām āsa dharmeṇa rāvaṇaṃ rākṣasādhipam / prāptapūjo daśagrīvo madhuveśmani vīryavān / tatra caikāṃ niśām uṣya gamanāyopacakrame
pū·ja·yām ā·sa dhar·me·ṇa rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / prāp·ta·pū·jo da·śag·rī·vo ma·dhu·veś·ma·ni vīr·ya·vān / tat·ra cai·kāṃ ni·śām uṣ·ya ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me
- 50
tataḥ kailāsam āsādya śailaṃ vaiśravaṇālayam / rākṣasendro mahendrābhaḥ senām upaniveśayat
ta·taḥ kai·lā·sam ā·sād·ya śai·laṃ vaiś·ra·va·ṇā·la·yam / rāk·ṣa·sen·dro ma·hen·drā·bhaḥ se·nām u·pa·ni·ve·śa·yat
Uttarakāṇḍa · sarga 26 47 verses
- 1
sa tu tatra daśagrīvaḥ saha sainyena vīryavān / astaṃ prāpte dinakare nivāsaṃ samarocayat
sa tu tat·ra da·śag·rī·vaḥ sa·ha sain·ye·na vīr·ya·vān / as·taṃ prāp·te di·na·ka·re ni·vā·saṃ sa·ma·ro·ca·yat
- 2
udite vimale candre tulyaparvatavarcasi / sa dadarśa guṇāṃs tatra candrapādopaśobhitān
u·di·te vi·ma·le can·dre tul·ya·par·va·ta·var·ca·si / sa da·dar·śa gu·ṇāṃs tat·ra can·dra·pā·do·pa·śo·bhi·tān
- 3
karṇikāravanair divyaiḥ kadambagahanais tathā / padminībhiś ca phullābhir mandākinyā jalair api
kar·ṇi·kā·ra·va·nair div·yaiḥ ka·dam·ba·ga·ha·nais ta·thā / pad·mi·nī·bhiś ca phul·lā·bhir man·dā·kin·yā ja·lair a·pi
- 4
ghaṇṭānām iva saṃnādaḥ śuśruve madhurasvanaḥ / apsarogaṇasaṃghanāṃ gāyatāṃ dhanadālaye
ghaṇ·ṭā·nām i·va saṃ·nā·daḥ śuś·ru·ve ma·dhu·ras·va·naḥ / ap·sa·ro·ga·ṇa·saṃ·gha·nāṃ gā·ya·tāṃ dha·na·dā·la·ye
- 5
puṣpavarṣāṇi muñcanto nagāḥ pavanatāḍitāḥ / śailaṃ taṃ vāsayantīva madhumādhavagandhinaḥ
puṣ·pa·var·ṣā·ṇi muñ·can·to na·gāḥ pa·va·na·tā·ḍi·tāḥ / śai·laṃ taṃ vā·sa·yan·tī·va ma·dhu·mā·dha·va·gan·dhi·naḥ
- 6
madhupuṣparajaḥpṛktaṃ gandham ādāya puṣkalam / pravavau vardhayan kāmaṃ rāvaṇasya sukho 'nilaḥ
ma·dhu·puṣ·pa·ra·jaḥ·pṛk·taṃ gan·dham ā·dā·ya puṣ·ka·lam / pra·va·vau var·dha·yan kā·maṃ rā·va·ṇas·ya su·kho 'ni·laḥ
- 7
geyāt puṣpasamṛddhyā ca śaityād vāyor guṇair gireḥ / pravṛttāyāṃ rajanyāṃ ca candrasyodayanena ca
ge·yāt puṣ·pa·sa·mṛd·dhyā ca śait·yād vā·yor gu·ṇair gi·reḥ / pra·vṛt·tā·yāṃ ra·jan·yāṃ ca can·dras·yo·da·ya·ne·na ca
- 8
rāvaṇaḥ sumahāvīryaḥ kāmabāṇavaśaṃ gataḥ / viniśvasya viniśvasya śaśinaṃ samavaikṣata
rā·va·ṇaḥ su·ma·hā·vīr·yaḥ kā·ma·bā·ṇa·va·śaṃ ga·taḥ / vi·niś·vas·ya vi·niś·vas·ya śa·śi·naṃ sa·ma·vaik·ṣa·ta
- 9
etasminn antare tatra divyapuṣpavibhūṣitā / sarvāpsarovarā rambhā pūrṇacandranibhānanā
e·tas·minn an·ta·re tat·ra div·ya·puṣ·pa·vi·bhū·ṣi·tā / sar·vāp·sa·ro·va·rā ram·bhā pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nā
- 10
kṛtair viśeṣakair ārdraiḥ ṣaḍartukusumotsavaiḥ / nīlaṃ satoyameghābhaṃ vastraṃ samavaguṇṭhitā
kṛ·tair vi·śe·ṣa·kair ār·draiḥ ṣa·ḍar·tu·ku·su·mot·sa·vaiḥ / nī·laṃ sa·to·ya·me·ghā·bhaṃ vas·traṃ sa·ma·va·guṇ·ṭhi·tā
- 11
yasya vaktraṃ śaśinibhaṃ bhruvau cāpanibhe śubhe / ūrū karikarākārau karau pallavakomalau / sainyamadhyena gacchantī rāvaṇenopalakṣitā
yas·ya vak·traṃ śa·śi·ni·bhaṃ bhru·vau cā·pa·ni·bhe śu·bhe / ū·rū ka·ri·ka·rā·kā·rau ka·rau pal·la·va·ko·ma·lau / sain·ya·madh·ye·na gac·chan·tī rā·va·ṇe·no·pa·lak·ṣi·tā
- 12
tāṃ samutthāya rakṣendraḥ kāmabāṇabalārditaḥ / kare gṛhītvā gacchantīṃ smayamāno 'bhyabhāṣata
tāṃ sa·mut·thā·ya rak·ṣen·draḥ kā·ma·bā·ṇa·ba·lār·di·taḥ / ka·re gṛ·hīt·vā gac·chan·tīṃ sma·ya·mā·no 'bhya·bhā·ṣa·ta
- 13
kva gacchasi varārohe kāṃ siddhiṃ bhajase svayam / kasyābhyudayakālo 'yaṃ yas tvāṃ samupabhokṣyate
kva gac·cha·si va·rā·ro·he kāṃ sid·dhiṃ bha·ja·se sva·yam / kas·yābh·yu·da·ya·kā·lo 'yaṃ yas tvāṃ sa·mu·pa·bhok·ṣya·te
- 14
tavānanarasasyādya padmotpalasugandhinaḥ / sudhāmṛtarasasyeva ko 'dya tṛptiṃ gamiṣyati
ta·vā·na·na·ra·sas·yād·ya pad·mot·pa·la·su·gan·dhi·naḥ / su·dhā·mṛ·ta·ra·sas·ye·va ko 'dya tṛp·tiṃ ga·miṣ·ya·ti
- 15
svarṇakumbhanibhau pīnau śubhau bhīru nirantarau / kasyorasthalasaṃsparśaṃ dāsyatas te kucāv imau
svar·ṇa·kum·bha·ni·bhau pī·nau śu·bhau bhī·ru ni·ran·ta·rau / kas·yo·ras·tha·la·saṃs·par·śaṃ dās·ya·tas te ku·cāv i·mau
- 16
suvarṇacakrapratimaṃ svarṇadāmacitaṃ pṛthu / adhyārokṣyati kas te 'dya svargaṃ jaghanarūpiṇam
su·var·ṇa·cak·rap·ra·ti·maṃ svar·ṇa·dā·ma·ci·taṃ pṛ·thu / adh·yā·rok·ṣya·ti kas te 'dya svar·gaṃ ja·gha·na·rū·pi·ṇam
- 17
madviśiṣṭaḥ pumān ko 'nyaḥ śakro viṣṇur athāśvinau / mām atītya hi yasya tvaṃ yāsi bhīru na śobhanam
mad·vi·śiṣ·ṭaḥ pu·mān ko 'nyaḥ śak·ro viṣ·ṇur a·thāś·vi·nau / mām a·tīt·ya hi yas·ya tvaṃ yā·si bhī·ru na śo·bha·nam
- 18
viśrama tvaṃ pṛthuśroṇi śilātalam idaṃ śubham / trailokye yaḥ prabhuś caiva tulyo mama na vidyate
viś·ra·ma tvaṃ pṛ·thuś·ro·ṇi śi·lā·ta·lam i·daṃ śu·bham / trai·lok·ye yaḥ pra·bhuś cai·va tul·yo ma·ma na vid·ya·te
- 19
tad eṣa prāñjaliḥ prahvo yācate tvāṃ daśānanaḥ / yaḥ prabhuś cāpi bhartā ca trailokyasya bhajasva mām
tad e·ṣa prāñ·ja·liḥ prah·vo yā·ca·te tvāṃ da·śā·na·naḥ / yaḥ pra·bhuś cā·pi bhar·tā ca trai·lok·yas·ya bha·jas·va mām
- 20
evam uktābravīd rambhā vepamānā kṛtāñjaliḥ / prasīda nārhase vaktum īdṛśaṃ tvaṃ hi me guruḥ
e·vam uk·tāb·ra·vīd ram·bhā ve·pa·mā·nā kṛ·tāñ·ja·liḥ / pra·sī·da nār·ha·se vak·tum ī·dṛ·śaṃ tvaṃ hi me gu·ruḥ
- 21
anyebhyo 'pi tvayā rakṣyā prāpnuyāṃ dharṣaṇaṃ yadi / dharmataś ca snuṣā te 'haṃ tattvam etad bravīmi te
an·yebh·yo 'pi tva·yā rak·ṣyā prāp·nu·yāṃ dhar·ṣa·ṇaṃ ya·di / dhar·ma·taś ca snu·ṣā te 'haṃ tat·tvam e·tad bra·vī·mi te
- 22
abravīt tāṃ daśagrīvaś caraṇādhomukhīṃ sthitām / sutasya yadi me bhāryā tatas tvaṃ me snuṣā bhaveḥ
ab·ra·vīt tāṃ da·śag·rī·vaś ca·ra·ṇā·dho·mu·khīṃ sthi·tām / su·tas·ya ya·di me bhār·yā ta·tas tvaṃ me snu·ṣā bha·veḥ
- 23
bāḍham ity eva sā rambhā prāha rāvaṇam uttaram / dharmatas te sutasyāhaṃ bhāryā rākṣasapuṃgava
bā·ḍham ity e·va sā ram·bhā prā·ha rā·va·ṇam ut·ta·ram / dhar·ma·tas te su·tas·yā·haṃ bhār·yā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va
- 24
putraḥ priyataraḥ prāṇair bhrātur vaiśravaṇasya te / khyāto yas triṣu lokeṣu nalakūbara ity asau
put·raḥ pri·ya·ta·raḥ prā·ṇair bhrā·tur vaiś·ra·va·ṇas·ya te / khyā·to yas tri·ṣu lo·ke·ṣu na·la·kū·ba·ra ity a·sau
- 25
dharmato yo bhaved vipraḥ kṣatriyo vīryato bhavet / krodhād yaś ca bhaved agniḥ kṣāntyā ca vasudhāsamaḥ
dhar·ma·to yo bha·ved vip·raḥ kṣat·ri·yo vīr·ya·to bha·vet / kro·dhād yaś ca bha·ved ag·niḥ kṣān·tyā ca va·su·dhā·sa·maḥ
- 26
tasyāsmi kṛtasaṃketā lokapālasutasya vai / tam uddiśya ca me sarvaṃ vibhūṣaṇam idaṃ kṛtam
tas·yās·mi kṛ·ta·saṃ·ke·tā lo·ka·pā·la·su·tas·ya vai / tam ud·diś·ya ca me sar·vaṃ vi·bhū·ṣa·ṇam i·daṃ kṛ·tam
- 27
yasya tasya hi nānyasya bhāvo māṃ prati tiṣṭhati / tena satyena māṃ rājan moktum arhasy ariṃdama
yas·ya tas·ya hi nān·yas·ya bhā·vo māṃ pra·ti tiṣ·ṭha·ti / te·na sat·ye·na māṃ rā·jan mok·tum ar·hasy a·riṃ·da·ma
- 28
sa hi tiṣṭhati dharmātmā sāmprataṃ matsamutsukaḥ / tan na vighnaṃ sutasyeha kartum arhasi muñca mām
sa hi tiṣ·ṭha·ti dhar·māt·mā sām·pra·taṃ mat·sa·mut·su·kaḥ / tan na vigh·naṃ su·tas·ye·ha kar·tum ar·ha·si muñ·ca mām
- 29
sadbhir ācaritaṃ mārgaṃ gaccha rākṣasapuṃgava / mānanīyo mayā hi tvaṃ lālanīyā tathāsmi te
sad·bhir ā·ca·ri·taṃ mār·gaṃ gac·cha rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / mā·na·nī·yo ma·yā hi tvaṃ lā·la·nī·yā ta·thās·mi te
- 30
evaṃ bruvāṇāṃ rambhāṃ tāṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ / nirbhartsya rākṣaso mohāt pratigṛhya balād balī / kāmamohābhisaṃrabdho maithunāyopacakrame
e·vaṃ bru·vā·ṇāṃ ram·bhāṃ tāṃ dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ va·caḥ / nir·bhar·tsya rāk·ṣa·so mo·hāt pra·ti·gṛh·ya ba·lād ba·lī / kā·ma·mo·hā·bhi·saṃ·rab·dho mai·thu·nā·yo·pa·cak·ra·me
- 31
sā vimuktā tato rambhā bhraṣṭamālyavibhūṣaṇā / gajendrākrīḍamathitā nadīvākulatāṃ gatā
sā vi·muk·tā ta·to ram·bhā bhraṣ·ṭa·māl·ya·vi·bhū·ṣa·ṇā / ga·jen·drāk·rī·ḍa·ma·thi·tā na·dī·vā·ku·la·tāṃ ga·tā
- 32
sā vepamānā lajjantī bhītā karakṛtāñjaliḥ / nalakūbaram āsādya pādayor nipapāta ha
sā ve·pa·mā·nā laj·jan·tī bhī·tā ka·ra·kṛ·tāñ·ja·liḥ / na·la·kū·ba·ram ā·sād·ya pā·da·yor ni·pa·pā·ta ha
- 33
tadavasthāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā mahātmā nalakūbaraḥ / abravīt kim idaṃ bhadre pādayoḥ patitāsi me
ta·da·vas·thāṃ ca tāṃ dṛṣ·ṭvā ma·hāt·mā na·la·kū·ba·raḥ / ab·ra·vīt kim i·daṃ bhad·re pā·da·yoḥ pa·ti·tā·si me
- 34
sā tu niśvasamānā ca vepamānātha sāñjaliḥ / tasmai sarvaṃ yathātathyam ākhyātum upacakrame
sā tu niś·va·sa·mā·nā ca ve·pa·mā·nā·tha sāñ·ja·liḥ / tas·mai sar·vaṃ ya·thā·tath·yam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me
- 35
eṣa deva daśagrīvaḥ prāpto gantuṃ triviṣṭapam / tena sainyasahāyena niśeha pariṇāmyate
e·ṣa de·va da·śag·rī·vaḥ prāp·to gan·tuṃ tri·viṣ·ṭa·pam / te·na sain·ya·sa·hā·ye·na ni·śe·ha pa·ri·ṇām·ya·te
- 36
āyāntī tena dṛṣṭāsmi tvatsakāśam ariṃdama / gṛhītvā tena pṛṣṭāsmi kasya tvam iti rakṣasā
ā·yān·tī te·na dṛṣ·ṭās·mi tvat·sa·kā·śam a·riṃ·da·ma / gṛ·hīt·vā te·na pṛṣ·ṭās·mi kas·ya tvam i·ti rak·ṣa·sā
- 37
mayā tu sarvaṃ yat satyaṃ tad dhi tasmai niveditam / kāmamohābhibhūtātmā nāśrauṣīt tad vaco mama
ma·yā tu sar·vaṃ yat sat·yaṃ tad dhi tas·mai ni·ve·di·tam / kā·ma·mo·hā·bhi·bhū·tāt·mā nāś·rau·ṣīt tad va·co ma·ma
- 38
yācyamāno mayā deva snuṣā te 'ham iti prabho / tat sarvaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā balāt tenāsmi dharṣitā
yāc·ya·mā·no ma·yā de·va snu·ṣā te 'ham i·ti pra·bho / tat sar·vaṃ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛt·vā ba·lāt te·nās·mi dhar·ṣi·tā
- 39
evaṃ tvam aparādhaṃ me kṣantum arhasi mānada / na hi tulyaṃ balaṃ saumya striyāś ca puruṣasya ca
e·vaṃ tvam a·pa·rā·dhaṃ me kṣan·tum ar·ha·si mā·na·da / na hi tul·yaṃ ba·laṃ saum·ya stri·yāś ca pu·ru·ṣas·ya ca
- 40
evaṃ śrutvā tu saṃkruddhas tadā vaiśvaraṇātmajaḥ / dharṣaṇāṃ tāṃ parāṃ śrutvā dhyānaṃ saṃpraviveśa ha
e·vaṃ śrut·vā tu saṃk·rud·dhas ta·dā vaiś·va·ra·ṇāt·ma·jaḥ / dhar·ṣa·ṇāṃ tāṃ pa·rāṃ śrut·vā dhyā·naṃ saṃp·ra·vi·ve·śa ha
- 41
tasya tat karma vijñāya tadā vaiśravaṇātmajaḥ / muhūrtād roṣatāmrākṣas toyaṃ jagrāha pāṇinā
tas·ya tat kar·ma vij·ñā·ya ta·dā vaiś·ra·va·ṇāt·ma·jaḥ / mu·hūr·tād ro·ṣa·tām·rāk·ṣas to·yaṃ jag·rā·ha pā·ṇi·nā
- 42
gṛhītvā salilaṃ divyam upaspṛśya yathāvidhi / utsasarja tadā śāpaṃ rākṣasendrāya dāruṇam
gṛ·hīt·vā sa·li·laṃ div·yam u·pas·pṛś·ya ya·thā·vi·dhi / ut·sa·sar·ja ta·dā śā·paṃ rāk·ṣa·sen·drā·ya dā·ru·ṇam
- 43
akāmā tena yasmāt tvaṃ balād bhadre pradharṣitā / tasmāt sa yuvatīm anyāṃ nākāmām upayāsyati
a·kā·mā te·na yas·māt tvaṃ ba·lād bhad·re pra·dhar·ṣi·tā / tas·māt sa yu·va·tīm an·yāṃ nā·kā·mām u·pa·yās·ya·ti
- 44
yadā tv akāmāṃ kāmārto dharṣayiṣyati yoṣitam / mūrdhā tu saptadhā tasya śakalībhavitā tadā
ya·dā tv a·kā·māṃ kā·mār·to dhar·ṣa·yiṣ·ya·ti yo·ṣi·tam / mūr·dhā tu sap·ta·dhā tas·ya śa·ka·lī·bha·vi·tā ta·dā
- 45
tasminn udāhṛte śāpe jvalitāgnisamaprabhe / devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiś ca khāc cyutā
tas·minn u·dā·hṛ·te śā·pe jva·li·tāg·ni·sa·map·ra·bhe / de·va·dun·du·bha·yo ne·duḥ puṣ·pa·vṛṣ·ṭiś ca khāc cyu·tā
- 46
prajāpatimukhāś cāpi sarve devāḥ praharṣitāḥ / jñātvā lokagatiṃ sarvāṃ tasya mṛtyuṃ ca rakṣasaḥ
pra·jā·pa·ti·mu·khāś cā·pi sar·ve de·vāḥ pra·har·ṣi·tāḥ / jñāt·vā lo·ka·ga·tiṃ sar·vāṃ tas·ya mṛt·yuṃ ca rak·ṣa·saḥ
- 47
śrutvā tu sa daśagrīvas taṃ śāpaṃ romaharṣaṇam / nārīṣu maithunaṃ bhāvaṃ nākāmāsv abhyarocayat
śrut·vā tu sa da·śag·rī·vas taṃ śā·paṃ ro·ma·har·ṣa·ṇam / nā·rī·ṣu mai·thu·naṃ bhā·vaṃ nā·kā·māsv abh·ya·ro·ca·yat
Uttarakāṇḍa · sarga 27 42 verses
- 1
kailāsaṃ laṅghayitvātha daśagrīvaḥ sarākṣasaḥ / āsasāda mahātejā indralokaṃ niśācaraḥ
kai·lā·saṃ laṅ·gha·yit·vā·tha da·śag·rī·vaḥ sa·rāk·ṣa·saḥ / ā·sa·sā·da ma·hā·te·jā in·dra·lo·kaṃ ni·śā·ca·raḥ
- 2
tasya rākṣasasainyasya samantād upayāsyataḥ / devalokaṃ yayau śabdo bhidyamānārṇavopamaḥ
tas·ya rāk·ṣa·sa·sain·yas·ya sa·man·tād u·pa·yās·ya·taḥ / de·va·lo·kaṃ ya·yau śab·do bhid·ya·mā·nār·ṇa·vo·pa·maḥ
- 3
śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptam indraḥ saṃcalitāsanaḥ / abravīt tatra tān devān sarvān eva samāgatān
śrut·vā tu rā·va·ṇaṃ prāp·tam in·draḥ saṃ·ca·li·tā·sa·naḥ / ab·ra·vīt tat·ra tān de·vān sar·vān e·va sa·mā·ga·tān
- 4
ādityān savasūn rudrān viśvān sādhyān marudgaṇān / sajjībhavata yuddhārthaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ
ā·dit·yān sa·va·sūn rud·rān viś·vān sādh·yān ma·rud·ga·ṇān / saj·jī·bha·va·ta yud·dhār·thaṃ rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ
- 5
evam uktās tu śakreṇa devāḥ śakrasamā yudhi / saṃnahyanta mahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ
e·vam uk·tās tu śak·re·ṇa de·vāḥ śak·ra·sa·mā yu·dhi / saṃ·nah·yan·ta ma·hā·sat·tvā yud·dhaś·rad·dhā·sa·man·vi·tāḥ
- 6
sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati / viṣṇoḥ samīpam āgatya vākyam etad uvāca ha
sa tu dī·naḥ pa·rit·ras·to ma·hen·dro rā·va·ṇaṃ pra·ti / viṣ·ṇoḥ sa·mī·pam ā·gat·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 7
viṣṇo kathaṃ kariṣyāmo mahāvīryaparākrama / asau hi balavān rakṣo yuddhārtham abhivartate
viṣ·ṇo ka·thaṃ ka·riṣ·yā·mo ma·hā·vīr·ya·pa·rāk·ra·ma / a·sau hi ba·la·vān rak·ṣo yud·dhār·tham a·bhi·var·ta·te
- 8
varapradānād balavān na khalv anyena hetunā / tac ca satyaṃ hi kartavyaṃ vākyaṃ deva prajāpateḥ
va·rap·ra·dā·nād ba·la·vān na khalv an·ye·na he·tu·nā / tac ca sat·yaṃ hi kar·tav·yaṃ vāk·yaṃ de·va pra·jā·pa·teḥ
- 9
tad yathā namucir vṛtro balir narakaśambarau / tvan mataṃ samavaṣṭabhya yathā dagdhās tathā kuru
tad ya·thā na·mu·cir vṛt·ro ba·lir na·ra·ka·śam·ba·rau / tvan ma·taṃ sa·ma·vaṣ·ṭabh·ya ya·thā dag·dhās ta·thā ku·ru
- 10
na hy anyo deva devānām āpatsu sumahābala / gatiḥ parāyaṇaṃ vāsti tvām ṛte puruṣottama
na hy an·yo de·va de·vā·nām ā·pat·su su·ma·hā·ba·la / ga·tiḥ pa·rā·ya·ṇaṃ vās·ti tvām ṛ·te pu·ru·ṣot·ta·ma
- 11
tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmān padmanābhaḥ sanātanaḥ / tvayāhaṃ sthāpitaś caiva devarājye sanātane
tvaṃ hi nā·rā·ya·ṇaḥ śrī·mān pad·ma·nā·bhaḥ sa·nā·ta·naḥ / tva·yā·haṃ sthā·pi·taś cai·va de·va·rāj·ye sa·nā·ta·ne
- 12
tad ākhyāhi yathātattvaṃ devadeva mama svayam / asicakrasahāyas tvaṃ yudhyase saṃyuge ripum
tad ākh·yā·hi ya·thā·tat·tvaṃ de·va·de·va ma·ma sva·yam / a·si·cak·ra·sa·hā·yas tvaṃ yudh·ya·se saṃ·yu·ge ri·pum
- 13
evam uktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ / abravīn na paritrāsaḥ kāryas te śrūyatāṃ ca me
e·vam uk·taḥ sa śak·re·ṇa de·vo nā·rā·ya·ṇaḥ pra·bhuḥ / ab·ra·vīn na pa·rit·rā·saḥ kār·yas te śrū·ya·tāṃ ca me
- 14
na tāvad eṣa durvṛttaḥ śakyo daivatadānavaiḥ / hantuṃ yudhi samāsādya varadānena durjayaḥ
na tā·vad e·ṣa dur·vṛt·taḥ śak·yo dai·va·ta·dā·na·vaiḥ / han·tuṃ yu·dhi sa·mā·sād·ya va·ra·dā·ne·na dur·ja·yaḥ
- 15
sarvathā tu mahat karma kariṣyati balotkaṭaḥ / rakṣaḥ putrasahāyo 'sau dṛṣṭam etan nisargataḥ
sar·va·thā tu ma·hat kar·ma ka·riṣ·ya·ti ba·lot·ka·ṭaḥ / rak·ṣaḥ put·ra·sa·hā·yo 'sau dṛṣ·ṭam e·tan ni·sar·ga·taḥ
- 16
bravīṣi yat tu māṃ śakra saṃyuge yotsyasīti ha / naivāhaṃ pratiyotsye taṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam
bra·vī·ṣi yat tu māṃ śak·ra saṃ·yu·ge yot·sya·sī·ti ha / nai·vā·haṃ pra·ti·yot·sye taṃ rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam
- 17
anihatya ripuṃ viṣṇur na hi pratinivartate / durlabhaś caiṣa kāmo 'dya varam āsādya rākṣase
a·ni·hat·ya ri·puṃ viṣ·ṇur na hi pra·ti·ni·var·ta·te / dur·la·bhaś cai·ṣa kā·mo 'dya va·ram ā·sād·ya rāk·ṣa·se
- 18
pratijānāmi devendra tvatsamīpaṃ śatakrato / rākṣasasyāham evāsya bhavitā mṛtyukāraṇam
pra·ti·jā·nā·mi de·ven·dra tvat·sa·mī·paṃ śa·tak·ra·to / rāk·ṣa·sas·yā·ham e·vās·ya bha·vi·tā mṛt·yu·kā·ra·ṇam
- 19
aham enaṃ vadhiṣyāmi rāvaṇaṃ sasutaṃ yudhi / devatās toṣayiṣyāmi jñātvā kālam upasthitam
a·ham e·naṃ va·dhiṣ·yā·mi rā·va·ṇaṃ sa·su·taṃ yu·dhi / de·va·tās to·ṣa·yiṣ·yā·mi jñāt·vā kā·lam u·pas·thi·tam
- 20
etasminn antare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye / tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ
e·tas·minn an·ta·re nā·daḥ śuś·ru·ve ra·ja·nīk·ṣa·ye / tas·ya rā·va·ṇa·sain·yas·ya pra·yud·dhas·ya sa·man·ta·taḥ
- 21
atha yuddhaṃ samabhavad devarākṣasayos tadā / ghoraṃ tumulanirhrādaṃ nānāpraharaṇāyudham
a·tha yud·dhaṃ sa·ma·bha·vad de·va·rāk·ṣa·sa·yos ta·dā / gho·raṃ tu·mu·la·nir·hrā·daṃ nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā·yu·dham
- 22
etasminn antare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ / yuddhārtham abhyadhāvanta sacivā rāvaṇājñayā
e·tas·minn an·ta·re śū·rā rāk·ṣa·sā gho·ra·dar·śa·nāḥ / yud·dhār·tham abh·ya·dhā·van·ta sa·ci·vā rā·va·ṇāj·ña·yā
- 23
mārīcaś ca prahastaś ca mahāpārśvamahodarau / akampano nikumbhaś ca śukaḥ sāraṇa eva ca
mā·rī·caś ca pra·has·taś ca ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau / a·kam·pa·no ni·kum·bhaś ca śu·kaḥ sā·ra·ṇa e·va ca
- 24
saṃhrādir dhūmaketuś ca mahādaṃṣṭro mahāmukhaḥ / jambumālī mahāmālī virūpākṣaś ca rākṣasaḥ
saṃh·rā·dir dhū·ma·ke·tuś ca ma·hā·daṃṣ·ṭro ma·hā·mu·khaḥ / jam·bu·mā·lī ma·hā·mā·lī vi·rū·pāk·ṣaś ca rāk·ṣa·saḥ
- 25
etaiḥ sarvair mahāvīryair vṛto rākṣasapuṃgavaḥ / rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha
e·taiḥ sar·vair ma·hā·vīr·yair vṛ·to rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / rā·va·ṇas·yār·ya·kaḥ sain·yaṃ su·mā·lī pra·vi·ve·śa ha
- 26
sa hi devagaṇān sarvān nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ / vidhvaṃsayati saṃkruddhaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ
sa hi de·va·ga·ṇān sar·vān nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śi·taiḥ / vidh·vaṃ·sa·ya·ti saṃk·rud·dhaḥ sa·ha taiḥ kṣa·ṇa·dā·ca·raiḥ
- 27
etasminn antare śūro vasūnām aṣṭamo vasuḥ / sāvitra iti vikhyātaḥ praviveśa mahāraṇam
e·tas·minn an·ta·re śū·ro va·sū·nām aṣ·ṭa·mo va·suḥ / sā·vit·ra i·ti vikh·yā·taḥ pra·vi·ve·śa ma·hā·ra·ṇam
- 28
tato yuddhaṃ samabhavat surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha / kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣv anivartinām
ta·to yud·dhaṃ sa·ma·bha·vat su·rā·ṇāṃ rāk·ṣa·saiḥ sa·ha / krud·dhā·nāṃ rak·ṣa·sāṃ kīr·tiṃ sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nām
- 29
tatas te rākṣasāḥ śūrā devāṃs tān samare sthitān / nānāpraharaṇair ghorair jaghnuḥ śatasahasraśaḥ
ta·tas te rāk·ṣa·sāḥ śū·rā de·vāṃs tān sa·ma·re sthi·tān / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair gho·rair jagh·nuḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ
- 30
surās tu rākṣasān ghorān mahāvīryān svatejasā / samare vividhaiḥ śastrair anayan yamasādanam
su·rās tu rāk·ṣa·sān gho·rān ma·hā·vīr·yān sva·te·ja·sā / sa·ma·re vi·vi·dhaiḥ śas·trair a·na·yan ya·ma·sā·da·nam
- 31
etasminn antare śūraḥ sumālī nāma rākṣasaḥ / nānāpraharaṇaiḥ kruddho raṇam evābhyavartata
e·tas·minn an·ta·re śū·raḥ su·mā·lī nā·ma rāk·ṣa·saḥ / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ krud·dho ra·ṇam e·vābh·ya·var·ta·ta
- 32
devānāṃ tad balaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ / vidhvaṃsayati saṃkruddho vāyur jaladharān iva
de·vā·nāṃ tad ba·laṃ sar·vaṃ nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śi·taiḥ / vidh·vaṃ·sa·ya·ti saṃk·rud·dho vā·yur ja·la·dha·rān i·va
- 33
te mahābāṇavarṣaiś ca śūlaiḥ prāsaiś ca dāruṇaiḥ / pīḍyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhan samāhitāḥ
te ma·hā·bā·ṇa·var·ṣaiś ca śū·laiḥ prā·saiś ca dā·ru·ṇaiḥ / pīḍ·ya·mā·nāḥ su·rāḥ sar·ve na vya·tiṣ·ṭhan sa·mā·hi·tāḥ
- 34
tato vidrāvyamāṇeṣu tridaśeṣu sumālinā / vasūnām aṣṭamo devaḥ sāvitro vyavatiṣṭhata
ta·to vid·rāv·ya·mā·ṇe·ṣu tri·da·śe·ṣu su·mā·li·nā / va·sū·nām aṣ·ṭa·mo de·vaḥ sā·vit·ro vya·va·tiṣ·ṭha·ta
- 35
saṃvṛtaḥ svair anīkais tu praharantaṃ niśācaram / vikrameṇa mahātejā vārayām āsa saṃyuge
saṃ·vṛ·taḥ svair a·nī·kais tu pra·ha·ran·taṃ ni·śā·ca·ram / vik·ra·me·ṇa ma·hā·te·jā vā·ra·yām ā·sa saṃ·yu·ge
- 36
sumattayos tayor āsīd yuddhaṃ loke sudāruṇam / sumālino vasoś caiva samareṣv anivartinoḥ
su·mat·ta·yos ta·yor ā·sīd yud·dhaṃ lo·ke su·dā·ru·ṇam / su·mā·li·no va·soś cai·va sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·noḥ
- 37
tatas tasya mahābāṇair vasunā sumahātmanā / mahān sa pannagarathaḥ kṣaṇena vinipātitaḥ
ta·tas tas·ya ma·hā·bā·ṇair va·su·nā su·ma·hāt·ma·nā / ma·hān sa pan·na·ga·ra·thaḥ kṣa·ṇe·na vi·ni·pā·ti·taḥ
- 38
hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiḥ śitaiḥ / gadāṃ tasya vadhārthāya vasur jagrāha pāṇinā
hat·vā tu saṃ·yu·ge tas·ya ra·thaṃ bā·ṇa·śa·taiḥ śi·taiḥ / ga·dāṃ tas·ya va·dhār·thā·ya va·sur jag·rā·ha pā·ṇi·nā
- 39
tāṃ pradīptāṃ pragṛhyāśu kāladaṇḍanibhāṃ śubhām / tasya mūrdhani sāvitraḥ sumāler vinipātayat
tāṃ pra·dīp·tāṃ pra·gṛh·yā·śu kā·la·daṇ·ḍa·ni·bhāṃ śu·bhām / tas·ya mūr·dha·ni sā·vit·raḥ su·mā·ler vi·ni·pā·ta·yat
- 40
tasya mūrdhani solkābhā patantī ca tadā babhau / sahasrākṣasamutsṛṣṭā girāv iva mahāśaniḥ
tas·ya mūr·dha·ni sol·kā·bhā pa·tan·tī ca ta·dā ba·bhau / sa·has·rāk·ṣa·sa·mut·sṛṣ·ṭā gi·rāv i·va ma·hā·śa·niḥ
- 41
tasya naivāsthi kāyo vā na māṃsaṃ dadṛśe tadā / gadayā bhasmasādbhūto raṇe tasmin nipātitaḥ
tas·ya nai·vās·thi kā·yo vā na māṃ·saṃ da·dṛ·śe ta·dā / ga·da·yā bhas·ma·sād·bhū·to ra·ṇe tas·min ni·pā·ti·taḥ
- 42
taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṃkhye rākṣasās te samantataḥ / dudruvuḥ sahitāḥ sarve krośamānā mahāsvanam
taṃ dṛṣ·ṭvā ni·ha·taṃ saṃkh·ye rāk·ṣa·sās te sa·man·ta·taḥ / dud·ru·vuḥ sa·hi·tāḥ sar·ve kro·śa·mā·nā ma·hās·va·nam
Uttarakāṇḍa · sarga 28 46 verses
- 1
sumālinaṃ hataṃ dṛṣṭvā vasunā bhasmasātkṛtam / vidrutaṃ cāpi svaṃ sainyaṃ lakṣayitvārditaṃ śaraiḥ
su·mā·li·naṃ ha·taṃ dṛṣ·ṭvā va·su·nā bhas·ma·sāt·kṛ·tam / vid·ru·taṃ cā·pi svaṃ sain·yaṃ lak·ṣa·yit·vār·di·taṃ śa·raiḥ
- 2
tataḥ sa balavān kruddho rāvaṇasya suto yudhi / nivartya rākṣasān sarvān meghanādo vyatiṣṭhata
ta·taḥ sa ba·la·vān krud·dho rā·va·ṇas·ya su·to yu·dhi / ni·var·tya rāk·ṣa·sān sar·vān me·gha·nā·do vya·tiṣ·ṭha·ta
- 3
sa rathenāgnivarṇena kāmagena mahārathaḥ / abhidudrāva senāṃ tāṃ vanāny agnir iva jvalan
sa ra·the·nāg·ni·var·ṇe·na kā·ma·ge·na ma·hā·ra·thaḥ / a·bhi·dud·rā·va se·nāṃ tāṃ va·nāny ag·nir i·va jva·lan
- 4
tataḥ praviśatas tasya vividhāyudhadhāriṇaḥ / vidudruvur diśaḥ sarvā devās tasya ca darśanāt
ta·taḥ pra·vi·śa·tas tas·ya vi·vi·dhā·yu·dha·dhā·ri·ṇaḥ / vi·dud·ru·vur di·śaḥ sar·vā de·vās tas·ya ca dar·śa·nāt
- 5
na tatrāvasthitaḥ kaś cid raṇe tasya yuyutsataḥ / sarvān āvidhya vitrastān dṛṣṭvā śakro 'bhyabhāṣata
na tat·rā·vas·thi·taḥ kaś cid ra·ṇe tas·ya yu·yut·sa·taḥ / sar·vān ā·vidh·ya vit·ras·tān dṛṣ·ṭvā śak·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta
- 6
na bhetavyaṃ na gantavyaṃ nivartadhvaṃ raṇaṃ prati / eṣa gacchati me putro yuddhārtham aparājitaḥ
na bhe·tav·yaṃ na gan·tav·yaṃ ni·var·tadh·vaṃ ra·ṇaṃ pra·ti / e·ṣa gac·cha·ti me put·ro yud·dhār·tham a·pa·rā·ji·taḥ
- 7
tataḥ śakrasuto devo jayanta iti viśrutaḥ / rathenādbhutakalpena saṃgrāmam abhivartata
ta·taḥ śak·ra·su·to de·vo ja·yan·ta i·ti viś·ru·taḥ / ra·the·nād·bhu·ta·kal·pe·na saṃg·rā·mam a·bhi·var·ta·ta
- 8
tatas te tridaśāḥ sarve parivārya śacīsutam / rāvaṇasya sutaṃ yuddhe samāsādya vyavasthitāḥ
ta·tas te tri·da·śāḥ sar·ve pa·ri·vār·ya śa·cī·su·tam / rā·va·ṇas·ya su·taṃ yud·dhe sa·mā·sād·ya vya·vas·thi·tāḥ
- 9
teṣāṃ yuddhaṃ mahad abhūt sadṛśaṃ devarakṣasām / kṛte mahendraputrasya rākṣasendrasutasya ca
te·ṣāṃ yud·dhaṃ ma·had a·bhūt sa·dṛ·śaṃ de·va·rak·ṣa·sām / kṛ·te ma·hen·dra·put·ras·ya rāk·ṣa·sen·dra·su·tas·ya ca
- 10
tato mātaliputre tu gomukhe rākṣasātmajaḥ / sārathau pātayām āsa śarān kāñcanabhūṣaṇān
ta·to mā·ta·li·put·re tu go·mu·khe rāk·ṣa·sāt·ma·jaḥ / sā·ra·thau pā·ta·yām ā·sa śa·rān kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇān
- 11
śacīsutas tv api tathā jayantas tasya sārathim / taṃ caiva rāvaṇiṃ kruddhaḥ pratyavidhyad raṇājire
śa·cī·su·tas tv a·pi ta·thā ja·yan·tas tas·ya sā·ra·thim / taṃ cai·va rā·va·ṇiṃ krud·dhaḥ prat·ya·vidh·yad ra·ṇā·ji·re
- 12
tataḥ kruddho mahātejā rakṣo visphāritekṣaṇaḥ / rāvaṇiḥ śakraputraṃ taṃ śaravarṣair avākirat
ta·taḥ krud·dho ma·hā·te·jā rak·ṣo vis·phā·ri·tek·ṣa·ṇaḥ / rā·va·ṇiḥ śak·ra·put·raṃ taṃ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat
- 13
tataḥ pragṛhya śastrāṇi sāravanti mahānti ca / śataghnīs tomarān prāsān gadākhaḍgaparaśvadhān / sumahānty adriśṛṅgāṇi pātayām āsa rāvaṇiḥ
ta·taḥ pra·gṛh·ya śas·trā·ṇi sā·ra·van·ti ma·hān·ti ca / śa·tagh·nīs to·ma·rān prā·sān ga·dā·khaḍ·ga·pa·raś·va·dhān / su·ma·hānty ad·ri·śṛṅ·gā·ṇi pā·ta·yām ā·sa rā·va·ṇiḥ
- 14
tataḥ pravyathitā lokāḥ saṃjajñe ca tamo mahat / tasya rāvaṇaputrasya tadā śatrūn abhighnataḥ
ta·taḥ prav·ya·thi·tā lo·kāḥ saṃ·jaj·ñe ca ta·mo ma·hat / tas·ya rā·va·ṇa·put·ras·ya ta·dā śat·rūn a·bhigh·na·taḥ
- 15
tatas tad daivatabalaṃ samantāt taṃ śacīsutam / bahuprakāram asvasthaṃ tatra tatra sma dhāvati
ta·tas tad dai·va·ta·ba·laṃ sa·man·tāt taṃ śa·cī·su·tam / ba·hup·ra·kā·ram as·vas·thaṃ tat·ra tat·ra sma dhā·va·ti
- 16
nābhyajānaṃs tadānyonyaṃ śatrūn vā daivatāni vā / tatra tatra viparyastaṃ samantāt paridhāvitam
nābh·ya·jā·naṃs ta·dān·yon·yaṃ śat·rūn vā dai·va·tā·ni vā / tat·ra tat·ra vi·par·yas·taṃ sa·man·tāt pa·ri·dhā·vi·tam
- 17
etasminn antare śūraḥ pulomā nāma vīryavān / daiteyas tena saṃgṛhya śacīputro 'pavāhitaḥ
e·tas·minn an·ta·re śū·raḥ pu·lo·mā nā·ma vīr·ya·vān / dai·te·yas te·na saṃ·gṛh·ya śa·cī·put·ro 'pa·vā·hi·taḥ
- 18
gṛhītvā taṃ tu naptāraṃ praviṣṭaḥ sa mahodadhim / mātāmaho 'ryakas tasya paulomī yena sā śacī
gṛ·hīt·vā taṃ tu nap·tā·raṃ pra·viṣ·ṭaḥ sa ma·ho·da·dhim / mā·tā·ma·ho 'rya·kas tas·ya pau·lo·mī ye·na sā śa·cī
- 19
praṇāśaṃ dṛśya tu surā jayantasyātidāruṇam / vyathitāś cāprahṛṣṭāś ca samantād vipradudruvuḥ
pra·ṇā·śaṃ dṛś·ya tu su·rā ja·yan·tas·yā·ti·dā·ru·ṇam / vya·thi·tāś cāp·ra·hṛṣ·ṭāś ca sa·man·tād vip·ra·dud·ru·vuḥ
- 20
rāvaṇis tv atha saṃhṛṣṭo balaiḥ parivṛtaḥ svakaiḥ / abhyadhāvata devāṃs tān mumoca ca mahāsvanam
rā·va·ṇis tv a·tha saṃ·hṛṣ·ṭo ba·laiḥ pa·ri·vṛ·taḥ sva·kaiḥ / abh·ya·dhā·va·ta de·vāṃs tān mu·mo·ca ca ma·hās·va·nam
- 21
dṛṣṭvā praṇāśaṃ putrasya rāvaṇeś cāpi vikramam / mātaliṃ prāha devendro rathaḥ samupanīyatām
dṛṣ·ṭvā pra·ṇā·śaṃ put·ras·ya rā·va·ṇeś cā·pi vik·ra·mam / mā·ta·liṃ prā·ha de·ven·dro ra·thaḥ sa·mu·pa·nī·ya·tām
- 22
sa tu divyo mahābhīmaḥ sajja eva mahārathaḥ / upasthito mātalinā vāhyamāno manojavaḥ
sa tu div·yo ma·hā·bhī·maḥ saj·ja e·va ma·hā·ra·thaḥ / u·pas·thi·to mā·ta·li·nā vāh·ya·mā·no ma·no·ja·vaḥ
- 23
tato meghā rathe tasmiṃs taḍidvanto mahāsvanāḥ / agrato vāyucapalā gacchanto vyanadaṃs tadā
ta·to me·ghā ra·the tas·miṃs ta·ḍid·van·to ma·hās·va·nāḥ / ag·ra·to vā·yu·ca·pa·lā gac·chan·to vya·na·daṃs ta·dā
- 24
nānāvādyāni vādyanta stutayaś ca samāhitāḥ / nanṛtuś cāpsaraḥsaṃghāḥ prayāte vāsave raṇam
nā·nā·vād·yā·ni vād·yan·ta stu·ta·yaś ca sa·mā·hi·tāḥ / na·nṛ·tuś cāp·sa·raḥ·saṃ·ghāḥ pra·yā·te vā·sa·ve ra·ṇam
- 25
rudrair vasubhir ādityaiḥ sādhyaiś ca samarudgaṇaiḥ / vṛto nānāpraharaṇair niryayau tridaśādhipaḥ
rud·rair va·su·bhir ā·dit·yaiḥ sādh·yaiś ca sa·ma·rud·ga·ṇaiḥ / vṛ·to nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair nir·ya·yau tri·da·śā·dhi·paḥ
- 26
nirgacchatas tu śakrasya paruṣaṃ pavano vavau / bhāskaro niṣprabhaś cāsīn maholkāś ca prapedire
nir·gac·cha·tas tu śak·ras·ya pa·ru·ṣaṃ pa·va·no va·vau / bhās·ka·ro niṣ·pra·bhaś cā·sīn ma·hol·kāś ca pra·pe·di·re
- 27
etasminn antare śūro daśagrīvaḥ pratāpavān / āruroha rathaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā
e·tas·minn an·ta·re śū·ro da·śag·rī·vaḥ pra·tā·pa·vān / ā·ru·ro·ha ra·thaṃ div·yaṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā
- 28
pannagaiḥ sumahākāyair veṣṭitaṃ lomaharṣaṇaiḥ / yeṣāṃ niśvāsavātena pradīptam iva saṃyugam
pan·na·gaiḥ su·ma·hā·kā·yair veṣ·ṭi·taṃ lo·ma·har·ṣa·ṇaiḥ / ye·ṣāṃ niś·vā·sa·vā·te·na pra·dīp·tam i·va saṃ·yu·gam
- 29
daityair niśācaraiḥ śūrai rathaḥ saṃparivāritaḥ / samarābhimukho divyo mahendram abhivartata
dait·yair ni·śā·ca·raiḥ śū·rai ra·thaḥ saṃ·pa·ri·vā·ri·taḥ / sa·ma·rā·bhi·mu·kho div·yo ma·hen·dram a·bhi·var·ta·ta
- 30
putraṃ taṃ vārayitvāsau svayam eva vyavasthitaḥ / so 'pi yuddhād viniṣkramya rāvaṇiḥ samupāviśat
put·raṃ taṃ vā·ra·yit·vā·sau sva·yam e·va vya·vas·thi·taḥ / so 'pi yud·dhād vi·niṣ·kram·ya rā·va·ṇiḥ sa·mu·pā·vi·śat
- 31
tato yuddhaṃ pravṛttaṃ tu surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha / śastrābhivarṣaṇaṃ ghoraṃ meghānām iva saṃyuge
ta·to yud·dhaṃ pra·vṛt·taṃ tu su·rā·ṇāṃ rāk·ṣa·saiḥ sa·ha / śas·trā·bhi·var·ṣa·ṇaṃ gho·raṃ me·ghā·nām i·va saṃ·yu·ge
- 32
kumbhakarṇas tu duṣṭātmā nānāpraharaṇodyataḥ / nājñāyata tadā yuddhe saha kenāpy ayudhyata
kum·bha·kar·ṇas tu duṣ·ṭāt·mā nā·nāp·ra·ha·ra·ṇod·ya·taḥ / nāj·ñā·ya·ta ta·dā yud·dhe sa·ha ke·nāpy a·yudh·ya·ta
- 33
dantair bhujābhyāṃ padbhyāṃ ca śaktitomarasāyakaiḥ / yena kenaiva saṃrabdhas tāḍayām āsa vai surān
dan·tair bhu·jābh·yāṃ pad·bhyāṃ ca śak·ti·to·ma·ra·sā·ya·kaiḥ / ye·na ke·nai·va saṃ·rab·dhas tā·ḍa·yām ā·sa vai su·rān
- 34
tato rudrair mahābhāgaiḥ sahādityair niśācaraḥ / prayuddhas taiś ca saṃgrāme kṛttaḥ śastrair nirantaram
ta·to rud·rair ma·hā·bhā·gaiḥ sa·hā·dit·yair ni·śā·ca·raḥ / pra·yud·dhas taiś ca saṃg·rā·me kṛt·taḥ śas·trair ni·ran·ta·ram
- 35
tatas tad rākṣasaṃ sainyaṃ tridaśaiḥ samarudgaṇaiḥ / raṇe vidrāvitaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ
ta·tas tad rāk·ṣa·saṃ sain·yaṃ tri·da·śaiḥ sa·ma·rud·ga·ṇaiḥ / ra·ṇe vid·rā·vi·taṃ sar·vaṃ nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śi·taiḥ
- 36
ke cid vinihatāḥ śastrair veṣṭanti sma mahītale / vāhaneṣv avasaktāś ca sthitā evāpare raṇe
ke cid vi·ni·ha·tāḥ śas·trair veṣ·ṭan·ti sma ma·hī·ta·le / vā·ha·neṣv a·va·sak·tāś ca sthi·tā e·vā·pa·re ra·ṇe
- 37
rathān nāgān kharān uṣṭrān pannagāṃs turagāṃs tathā / śiṃśumārān varāhāṃś ca piśācavadanāṃs tathā
ra·thān nā·gān kha·rān uṣ·ṭrān pan·na·gāṃs tu·ra·gāṃs ta·thā / śiṃ·śu·mā·rān va·rā·hāṃś ca pi·śā·ca·va·da·nāṃs ta·thā
- 38
tān samāliṅgya bāhubhyāṃ viṣṭabdhāḥ ke cid ucchritāḥ / devais tu śastrasaṃviddhā mamrire ca niśācarāḥ
tān sa·mā·liṅ·gya bā·hubh·yāṃ viṣ·ṭab·dhāḥ ke cid uc·chri·tāḥ / de·vais tu śas·tra·saṃ·vid·dhā mam·ri·re ca ni·śā·ca·rāḥ
- 39
citrakarma ivābhāti sa teṣāṃ raṇasaṃplavaḥ / nihatānāṃ pramattānāṃ rākṣasānāṃ mahītale
cit·ra·kar·ma i·vā·bhā·ti sa te·ṣāṃ ra·ṇa·saṃp·la·vaḥ / ni·ha·tā·nāṃ pra·mat·tā·nāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hī·ta·le
- 40
śoṇitodaka niṣyandākaṅkagṛdhrasamākulā / pravṛttā saṃyugamukhe śastragrāhavatī nadī
śo·ṇi·to·da·ka niṣ·yan·dā·kaṅ·ka·gṛdh·ra·sa·mā·ku·lā / pra·vṛt·tā saṃ·yu·ga·mu·khe śas·trag·rā·ha·va·tī na·dī
- 41
etasminn antare kruddho daśagrīvaḥ pratāpavān / nirīkṣya tad balaṃ sarvaṃ daivatair vinipātitam
e·tas·minn an·ta·re krud·dho da·śag·rī·vaḥ pra·tā·pa·vān / ni·rīk·ṣya tad ba·laṃ sar·vaṃ dai·va·tair vi·ni·pā·ti·tam
- 42
sa taṃ prativigāhyāśu pravṛddhaṃ sainyasāgaram / tridaśān samare nighnañ śakram evābhyavartata
sa taṃ pra·ti·vi·gāh·yā·śu pra·vṛd·dhaṃ sain·ya·sā·ga·ram / tri·da·śān sa·ma·re nigh·nañ śak·ram e·vābh·ya·var·ta·ta
- 43
tataḥ śakro mahac cāpaṃ visphārya sumahāsvanam / yasya visphāraghoṣeṇa svananti sma diśo daśa
ta·taḥ śak·ro ma·hac cā·paṃ vis·phār·ya su·ma·hās·va·nam / yas·ya vis·phā·ra·gho·ṣe·ṇa sva·nan·ti sma di·śo da·śa
- 44
tad vikṛṣya mahac cāpam indro rāvaṇamūrdhani / nipātayām āsa śarān pāvakādityavarcasaḥ
tad vi·kṛṣ·ya ma·hac cā·pam in·dro rā·va·ṇa·mūr·dha·ni / ni·pā·ta·yām ā·sa śa·rān pā·va·kā·dit·ya·var·ca·saḥ
- 45
tathaiva ca mahābāhur daśagrīvo vyavasthitaḥ / śakraṃ kārmukavibhraṣṭaiḥ śaravarṣair avākirat
ta·thai·va ca ma·hā·bā·hur da·śag·rī·vo vya·vas·thi·taḥ / śak·raṃ kār·mu·ka·vibh·raṣ·ṭaiḥ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat
- 46
prayudhyator atha tayor bāṇavarṣaiḥ samantataḥ / nājñāyata tadā kiṃ cit sarvaṃ hi tamasā vṛtam
pra·yudh·ya·tor a·tha ta·yor bā·ṇa·var·ṣaiḥ sa·man·ta·taḥ / nāj·ñā·ya·ta ta·dā kiṃ cit sar·vaṃ hi ta·ma·sā vṛ·tam
Uttarakāṇḍa · sarga 29 40 verses
- 1
tatas tamasi saṃjāte rākṣasā daivataiḥ saha / ayudhyanta balonmattāḥ sūdayantaḥ parasparam
ta·tas ta·ma·si saṃ·jā·te rāk·ṣa·sā dai·va·taiḥ sa·ha / a·yudh·yan·ta ba·lon·mat·tāḥ sū·da·yan·taḥ pa·ras·pa·ram
- 2
tatas tu devasainyena rākṣasānāṃ mahad balam / daśāṃśaṃ sthāpitaṃ yuddhe śeṣaṃ nītaṃ yamakṣayam
ta·tas tu de·va·sain·ye·na rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·had ba·lam / da·śāṃ·śaṃ sthā·pi·taṃ yud·dhe śe·ṣaṃ nī·taṃ ya·mak·ṣa·yam
- 3
tasmiṃs tu tamasā naddhe sarve te devarākṣasāḥ / anyonyaṃ nābhyajānanta yudhyamānāḥ parasparam
tas·miṃs tu ta·ma·sā nad·dhe sar·ve te de·va·rāk·ṣa·sāḥ / an·yon·yaṃ nābh·ya·jā·nan·ta yudh·ya·mā·nāḥ pa·ras·pa·ram
- 4
indraś ca rāvaṇaś caiva rāvaṇiś ca mahābalaḥ / tasmiṃs tamojālavṛte moham īyur na te trayaḥ
in·draś ca rā·va·ṇaś cai·va rā·va·ṇiś ca ma·hā·ba·laḥ / tas·miṃs ta·mo·jā·la·vṛ·te mo·ham ī·yur na te tra·yaḥ
- 5
sa tu dṛṣṭvā balaṃ sarvaṃ nihataṃ rāvaṇo raṇe / krodham abhyāgamat tīvraṃ mahānādaṃ ca muktavān
sa tu dṛṣ·ṭvā ba·laṃ sar·vaṃ ni·ha·taṃ rā·va·ṇo ra·ṇe / kro·dham abh·yā·ga·mat tīv·raṃ ma·hā·nā·daṃ ca muk·ta·vān
- 6
krodhāt sūtaṃ ca durdharṣaḥ syandanastham uvāca ha / parasainyasya madhyena yāvadantaṃ nayasva mām
kro·dhāt sū·taṃ ca dur·dhar·ṣaḥ syan·da·nas·tham u·vā·ca ha / pa·ra·sain·yas·ya madh·ye·na yā·va·dan·taṃ na·yas·va mām
- 7
adyaitāṃs tridaśān sarvān vikramaiḥ samare svayam / nānāśastrair mahāsārair nāśayāmi nabhastalāt
ad·yai·tāṃs tri·da·śān sar·vān vik·ra·maiḥ sa·ma·re sva·yam / nā·nā·śas·trair ma·hā·sā·rair nā·śa·yā·mi na·bhas·ta·lāt
- 8
aham indraṃ vadhiṣyāmi varuṇaṃ dhanadaṃ yamam / tridaśān vinihatyāśu svayaṃ sthāsyāmy athopari
a·ham in·draṃ va·dhiṣ·yā·mi va·ru·ṇaṃ dha·na·daṃ ya·mam / tri·da·śān vi·ni·hat·yā·śu sva·yaṃ sthās·yāmy a·tho·pa·ri
- 9
viṣādo na ca kartavyaḥ śīghraṃ vāhaya me ratham / dviḥ khalu tvāṃ bravīmy adya yāvadantaṃ nayasva mām
vi·ṣā·do na ca kar·tav·yaḥ śīgh·raṃ vā·ha·ya me ra·tham / dviḥ kha·lu tvāṃ bra·vīmy ad·ya yā·va·dan·taṃ na·yas·va mām
- 10
ayaṃ sa nandanoddeśo yatra vartāmahe vayam / naya mām adya tatra tvam udayo yatra parvataḥ
a·yaṃ sa nan·da·nod·de·śo yat·ra var·tā·ma·he va·yam / na·ya mām ad·ya tat·ra tvam u·da·yo yat·ra par·va·taḥ
- 11
tasya tad vacanaṃ śrutvā turagān sa manojavān / ādideśātha śatrūṇāṃ madhyenaiva ca sārathiḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā tu·ra·gān sa ma·no·ja·vān / ā·di·de·śā·tha śat·rū·ṇāṃ madh·ye·nai·va ca sā·ra·thiḥ
- 12
tasya taṃ niścayaṃ jñātvā śakro deveśvaras tadā / rathasthaḥ samarasthāṃs tān devān vākyam athābravīt
tas·ya taṃ niś·ca·yaṃ jñāt·vā śak·ro de·veś·va·ras ta·dā / ra·thas·thaḥ sa·ma·ras·thāṃs tān de·vān vāk·yam a·thāb·ra·vīt
- 13
surāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yat tāvan mama rocate / jīvann eva daśagrīvaḥ sādhu rakṣo nigṛhyatām
su·rāḥ śṛ·ṇu·ta mad·vāk·yaṃ yat tā·van ma·ma ro·ca·te / jī·vann e·va da·śag·rī·vaḥ sā·dhu rak·ṣo ni·gṛh·ya·tām
- 14
eṣa hy atibalaḥ sainye rathena pavanaujasā / gamiṣyati pravṛddhormiḥ samudra iva parvaṇi
e·ṣa hy a·ti·ba·laḥ sain·ye ra·the·na pa·va·nau·ja·sā / ga·miṣ·ya·ti pra·vṛd·dhor·miḥ sa·mud·ra i·va par·va·ṇi
- 15
na hy eṣa hantuṃ śakyo 'dya varadānāt sunirbhayaḥ / tad grahīṣyāmahe rakṣo yattā bhavata saṃyuge
na hy e·ṣa han·tuṃ śak·yo 'dya va·ra·dā·nāt su·nir·bha·yaḥ / tad gra·hīṣ·yā·ma·he rak·ṣo yat·tā bha·va·ta saṃ·yu·ge
- 16
yathā baliṃ nigṛhyaitat trailokyaṃ bhujyate mayā / evam etasya pāpasya nigraho mama rocate
ya·thā ba·liṃ ni·gṛh·yai·tat trai·lok·yaṃ bhuj·ya·te ma·yā / e·vam e·tas·ya pā·pas·ya nig·ra·ho ma·ma ro·ca·te
- 17
tato 'nyaṃ deśam āsthāya śakraḥ saṃtyajya rāvaṇam / ayudhyata mahātejā rākṣasān nāśayan raṇe
ta·to 'nyaṃ de·śam ās·thā·ya śak·raḥ saṃt·yaj·ya rā·va·ṇam / a·yudh·ya·ta ma·hā·te·jā rāk·ṣa·sān nā·śa·yan ra·ṇe
- 18
uttareṇa daśagrīvaḥ praviveśānivartitaḥ / dakṣiṇena tu pārśvena praviveśa śatakratuḥ
ut·ta·re·ṇa da·śag·rī·vaḥ pra·vi·ve·śā·ni·var·ti·taḥ / dak·ṣi·ṇe·na tu pār·śve·na pra·vi·ve·śa śa·tak·ra·tuḥ
- 19
tataḥ sa yojanaśataṃ praviṣṭo rākṣasādhipaḥ / devatānāṃ balaṃ kṛtsnaṃ śaravarṣair avākirat
ta·taḥ sa yo·ja·na·śa·taṃ pra·viṣ·ṭo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / de·va·tā·nāṃ ba·laṃ kṛt·snaṃ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat
- 20
tataḥ śakro nirīkṣyātha praviṣṭaṃ taṃ balaṃ svakam / nyavartayad asaṃbhrāntaḥ samāvṛtya daśānanam
ta·taḥ śak·ro ni·rīk·ṣyā·tha pra·viṣ·ṭaṃ taṃ ba·laṃ sva·kam / nya·var·ta·yad a·saṃbh·rān·taḥ sa·mā·vṛt·ya da·śā·na·nam
- 21
etasminn antare nādo mukto dānavarākṣasaiḥ / hā hatāḥ smeti taṃ dṛṣṭvā grastaṃ śakreṇa rāvaṇam
e·tas·minn an·ta·re nā·do muk·to dā·na·va·rāk·ṣa·saiḥ / hā ha·tāḥ sme·ti taṃ dṛṣ·ṭvā gras·taṃ śak·re·ṇa rā·va·ṇam
- 22
tato rathaṃ samāruhya rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ / tat sainyam atisaṃkruddhaḥ praviveśa sudāruṇam
ta·to ra·thaṃ sa·mā·ruh·ya rā·va·ṇiḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / tat sain·yam a·ti·saṃk·rud·dhaḥ pra·vi·ve·śa su·dā·ru·ṇam
- 23
sa tāṃ praviśya māyāṃ tu dattāṃ gopatinā purā / adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tat sainyaṃ samavākirat
sa tāṃ pra·viś·ya mā·yāṃ tu dat·tāṃ go·pa·ti·nā pu·rā / a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ tat sain·yaṃ sa·ma·vā·ki·rat
- 24
tataḥ sa devān saṃtyajya śakram evābhyayād drutam / mahendraś ca mahātejā na dadarśa sutaṃ ripoḥ
ta·taḥ sa de·vān saṃt·yaj·ya śak·ram e·vābh·ya·yād dru·tam / ma·hen·draś ca ma·hā·te·jā na da·dar·śa su·taṃ ri·poḥ
- 25
sa mātaliṃ hayāṃś caiva tāḍayitvā śarottamaiḥ / mahendraṃ bāṇavarṣeṇa śīghrahasto hy avākirat
sa mā·ta·liṃ ha·yāṃś cai·va tā·ḍa·yit·vā śa·rot·ta·maiḥ / ma·hen·draṃ bā·ṇa·var·ṣe·ṇa śīgh·ra·has·to hy a·vā·ki·rat
- 26
tataḥ śakro rathaṃ tyaktva visṛjya ca sa mātalim / airāvataṃ samāruhya mṛgayām āsa rāvaṇim
ta·taḥ śak·ro ra·thaṃ tyak·tva vi·sṛj·ya ca sa mā·ta·lim / ai·rā·va·taṃ sa·mā·ruh·ya mṛ·ga·yām ā·sa rā·va·ṇim
- 27
sa tu māyā balād rakṣaḥ saṃgrāme nābhyadṛśyata / kiramāṇaḥ śaraughena mahendram amitaujasaṃ
sa tu mā·yā ba·lād rak·ṣaḥ saṃg·rā·me nābh·ya·dṛś·ya·ta / ki·ra·mā·ṇaḥ śa·rau·ghe·na ma·hen·dram a·mi·tau·ja·saṃ
- 28
sa taṃ yadā pariśrāntam indraṃ mene 'tha rāvaṇiḥ / tadainaṃ māyayā baddhvā svasainyam abhito 'nayat
sa taṃ ya·dā pa·riś·rān·tam in·draṃ me·ne 'tha rā·va·ṇiḥ / ta·dai·naṃ mā·ya·yā bad·dhvā sva·sain·yam a·bhi·to 'na·yat
- 29
taṃ dṛṣṭvātha balāt tasmin māyayāpahṛtaṃ raṇe / mahendram amarāḥ sarve kiṃ nv etad iti cukruśuḥ / na hi dṛśyati vidyāvān māyayā yena nīyate
taṃ dṛṣ·ṭvā·tha ba·lāt tas·min mā·ya·yā·pa·hṛ·taṃ ra·ṇe / ma·hen·dram a·ma·rāḥ sar·ve kiṃ nv e·tad i·ti cuk·ru·śuḥ / na hi dṛś·ya·ti vid·yā·vān mā·ya·yā ye·na nī·ya·te
- 30
etasminn antare cāpi sarve suragaṇās tadā / abhyadravan susaṃkruddhā rāvaṇaṃ śastravṛṣṭibhiḥ
e·tas·minn an·ta·re cā·pi sar·ve su·ra·ga·ṇās ta·dā / abh·yad·ra·van su·saṃk·rud·dhā rā·va·ṇaṃ śas·tra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ
- 31
rāvaṇas tu samāsādya vasvādityamarudgaṇān / na śaśāka raṇe sthātuṃ na yoddhuṃ śastrapīḍitaḥ
rā·va·ṇas tu sa·mā·sād·ya vas·vā·dit·ya·ma·rud·ga·ṇān / na śa·śā·ka ra·ṇe sthā·tuṃ na yod·dhuṃ śas·tra·pī·ḍi·taḥ
- 32
taṃ tu dṛṣṭvā pariśrāntaṃ prahārair jarjaracchavim / rāvaṇiḥ pitaraṃ yuddhe 'darśanastho 'bravīd idam
taṃ tu dṛṣ·ṭvā pa·riś·rān·taṃ pra·hā·rair jar·ja·rac·cha·vim / rā·va·ṇiḥ pi·ta·raṃ yud·dhe 'dar·śa·nas·tho 'bra·vīd i·dam
- 33
āgaccha tāta gacchāvo nivṛttaṃ raṇakarma tat / jitaṃ te viditaṃ bho 'stu svastho bhava gatajvaraḥ
ā·gac·cha tā·ta gac·chā·vo ni·vṛt·taṃ ra·ṇa·kar·ma tat / ji·taṃ te vi·di·taṃ bho 'stu svas·tho bha·va ga·taj·va·raḥ
- 34
ayaṃ hi surasainyasya trailokyasya ca yaḥ prabhuḥ / sa gṛhīto mayā śakro bhagnamānāḥ surāḥ kṛtāḥ
a·yaṃ hi su·ra·sain·yas·ya trai·lok·yas·ya ca yaḥ pra·bhuḥ / sa gṛ·hī·to ma·yā śak·ro bhag·na·mā·nāḥ su·rāḥ kṛ·tāḥ
- 35
yatheṣṭaṃ bhuṅkṣva trailokyaṃ nigṛhya ripum ojasā / vṛthā te kiṃ śramaṃ kṛtvā yuddhaṃ hi tava niṣphalam
ya·theṣ·ṭaṃ bhuṅ·kṣva trai·lok·yaṃ ni·gṛh·ya ri·pum o·ja·sā / vṛ·thā te kiṃ śra·maṃ kṛt·vā yud·dhaṃ hi ta·va niṣ·pha·lam
- 36
sa daivatabalāt tasmān nivṛtto raṇakarmaṇaḥ / tac chrutvā rāvaṇer vākyaṃ svasthacetā daśānanaḥ
sa dai·va·ta·ba·lāt tas·mān ni·vṛt·to ra·ṇa·kar·ma·ṇaḥ / tac chrut·vā rā·va·ṇer vāk·yaṃ svas·tha·ce·tā da·śā·na·naḥ
- 37
atha raṇavigatajvaraḥ prabhur vijayam avāpya niśācarādhipaḥ / bhavanam abhi tato jagāma hṛṣṭaḥ svasutam avāpya ca vākyam abravīt
a·tha ra·ṇa·vi·ga·taj·va·raḥ pra·bhur vi·ja·yam a·vāp·ya ni·śā·ca·rā·dhi·paḥ / bha·va·nam a·bhi ta·to ja·gā·ma hṛṣ·ṭaḥ sva·su·tam a·vāp·ya ca vāk·yam ab·ra·vīt
- 38
atibalasadṛśaiḥ parākramais tair mama kulamānavivardhanaṃ kṛtam / yad amarasamavikrama tvayā tridaśapatis tridaśāś ca nirjitāḥ
a·ti·ba·la·sa·dṛ·śaiḥ pa·rāk·ra·mais tair ma·ma ku·la·mā·na·vi·var·dha·naṃ kṛ·tam / yad a·ma·ra·sa·ma·vik·ra·ma tva·yā tri·da·śa·pa·tis tri·da·śāś ca nir·ji·tāḥ
- 39
tvaritam upanayasva vāsavaṃ nagaram ito vraja sainyasaṃvṛtaḥ / aham api tava gacchato drutaṃ saha sacivair anuyāmi pṛṣṭhataḥ
tva·ri·tam u·pa·na·yas·va vā·sa·vaṃ na·ga·ram i·to vra·ja sain·ya·saṃ·vṛ·taḥ / a·ham a·pi ta·va gac·cha·to dru·taṃ sa·ha sa·ci·vair a·nu·yā·mi pṛṣ·ṭha·taḥ
- 40
atha sa balavṛtaḥ savāhanas tridaśapatiṃ parigṛhya rāvaṇiḥ / svabhavanam upagamya rākṣaso muditamanā visasarja rākṣasān
a·tha sa ba·la·vṛ·taḥ sa·vā·ha·nas tri·da·śa·pa·tiṃ pa·ri·gṛh·ya rā·va·ṇiḥ / sva·bha·va·nam u·pa·gam·ya rāk·ṣa·so mu·di·ta·ma·nā vi·sa·sar·ja rāk·ṣa·sān
Uttarakāṇḍa · sarga 30 42 verses
- 1
jite mahendre 'tibale rāvaṇasya sutena vai / prajāpatiṃ puraskṛtya gatā laṅkāṃ surās tadā
ji·te ma·hen·dre 'ti·ba·le rā·va·ṇas·ya su·te·na vai / pra·jā·pa·tiṃ pu·ras·kṛt·ya ga·tā laṅ·kāṃ su·rās ta·dā
- 2
taṃ rāvaṇaṃ samāsādya putrabhrātṛbhir āvṛtam / abravīd gagane tiṣṭhan sāntvapūrvaṃ prajāpatiḥ
taṃ rā·va·ṇaṃ sa·mā·sād·ya put·rabh·rā·tṛ·bhir ā·vṛ·tam / ab·ra·vīd ga·ga·ne tiṣ·ṭhan sān·tva·pūr·vaṃ pra·jā·pa·tiḥ
- 3
vatsa rāvaṇa tuṣṭo 'smi tava putrasya saṃyuge / aho 'sya vikramaudāryaṃ tava tulyo 'dhiko 'pi vā
vat·sa rā·va·ṇa tuṣ·ṭo 'smi ta·va put·ras·ya saṃ·yu·ge / a·ho 'sya vik·ra·mau·dār·yaṃ ta·va tul·yo 'dhi·ko 'pi vā
- 4
jitaṃ hi bhavatā sarvaṃ trailokyaṃ svena tejasā / kṛtā pratijñā saphalā prīto 'smi svasutena vai
ji·taṃ hi bha·va·tā sar·vaṃ trai·lok·yaṃ sve·na te·ja·sā / kṛ·tā pra·tij·ñā sa·pha·lā prī·to 'smi sva·su·te·na vai
- 5
ayaṃ ca putro 'tibalas tava rāvaṇarāvaṇiḥ / indrajit tv iti vikhyāto jagaty eṣa bhaviṣyati
a·yaṃ ca put·ro 'ti·ba·las ta·va rā·va·ṇa·rā·va·ṇiḥ / in·dra·jit tv i·ti vikh·yā·to ja·gaty e·ṣa bha·viṣ·ya·ti
- 6
balavāñ śatrunirjetā bhaviṣyaty eṣa rākṣasaḥ / yam āśritya tvayā rājan sthāpitās tridaśā vaśe
ba·la·vāñ śat·ru·nir·je·tā bha·viṣ·yaty e·ṣa rāk·ṣa·saḥ / yam āś·rit·ya tva·yā rā·jan sthā·pi·tās tri·da·śā va·śe
- 7
tan mucyatāṃ mahābāho mahendraḥ pākaśāsanaḥ / kiṃ cāsya mokṣaṇārthāya prayacchanti divaukasaḥ
tan muc·ya·tāṃ ma·hā·bā·ho ma·hen·draḥ pā·ka·śā·sa·naḥ / kiṃ cās·ya mok·ṣa·ṇār·thā·ya pra·yac·chan·ti di·vau·ka·saḥ
- 8
athābravīn mahātejā indrajit samitiṃjayaḥ / amaratvam ahaṃ deva vṛṇomīhāsya mokṣaṇe
a·thāb·ra·vīn ma·hā·te·jā in·dra·jit sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / a·ma·rat·vam a·haṃ de·va vṛ·ṇo·mī·hās·ya mok·ṣa·ṇe
- 9
abravīt tu tadā devo rāvaṇiṃ kamalodbhavaḥ / nāsti sarvāmaratvaṃ hi keṣāṃ cit prāṇināṃ bhuvi
ab·ra·vīt tu ta·dā de·vo rā·va·ṇiṃ ka·ma·lod·bha·vaḥ / nās·ti sar·vā·ma·rat·vaṃ hi ke·ṣāṃ cit prā·ṇi·nāṃ bhu·vi
- 10
athābravīt sa tatrastham indrajit padmasaṃbhavam / śrūyatāṃ yā bhavet siddhiḥ śatakratuvimokṣaṇe
a·thāb·ra·vīt sa tat·ras·tham in·dra·jit pad·ma·saṃ·bha·vam / śrū·ya·tāṃ yā bha·vet sid·dhiḥ śa·tak·ra·tu·vi·mok·ṣa·ṇe
- 11
mameṣṭaṃ nityaśo deva havyaiḥ saṃpūjya pāvakam / saṃgrāmam avatartuṃ vai śatrunirjayakāṅkṣiṇaḥ
ma·meṣ·ṭaṃ nit·ya·śo de·va hav·yaiḥ saṃ·pūj·ya pā·va·kam / saṃg·rā·mam a·va·tar·tuṃ vai śat·ru·nir·ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ
- 12
tasmiṃś ced asamāpte tu japyahome vibhāvasoḥ / yudhyeyaṃ deva saṃgrāme tadā me syād vināśanam
tas·miṃś ced a·sa·māp·te tu jap·ya·ho·me vi·bhā·va·soḥ / yudh·ye·yaṃ de·va saṃg·rā·me ta·dā me syād vi·nā·śa·nam
- 13
sarvo hi tapasā caiva vṛṇoty amaratāṃ pumān / vikrameṇa mayā tv etad amaratvaṃ pravartitam
sar·vo hi ta·pa·sā cai·va vṛ·ṇoty a·ma·ra·tāṃ pu·mān / vik·ra·me·ṇa ma·yā tv e·tad a·ma·rat·vaṃ pra·var·ti·tam
- 14
evam astv iti taṃ prāha vākyaṃ devaḥ prajāpatiḥ / muktaś cendrajitā śakro gatāś ca tridivaṃ surāḥ
e·vam astv i·ti taṃ prā·ha vāk·yaṃ de·vaḥ pra·jā·pa·tiḥ / muk·taś cen·dra·ji·tā śak·ro ga·tāś ca tri·di·vaṃ su·rāḥ
- 15
etasminn antare śakro dīno bhraṣṭāmbarasrajaḥ / rāma cintāparītātmā dhyānatatparatāṃ gataḥ
e·tas·minn an·ta·re śak·ro dī·no bhraṣ·ṭām·ba·ras·ra·jaḥ / rā·ma cin·tā·pa·rī·tāt·mā dhyā·na·tat·pa·ra·tāṃ ga·taḥ
- 16
taṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtaṃ prāha devaḥ prajāpatiḥ / śakrakrato kim utkaṇṭhāṃ karoṣi smara duṣkṛtam
taṃ tu dṛṣ·ṭvā ta·thā·bhū·taṃ prā·ha de·vaḥ pra·jā·pa·tiḥ / śak·rak·ra·to kim ut·kaṇ·ṭhāṃ ka·ro·ṣi sma·ra duṣ·kṛ·tam
- 17
amarendra mayā bahvyaḥ prajāḥ sṛṣṭāḥ purā prabho / ekavarṇāḥ samābhāṣā ekarūpāś ca sarvaśaḥ
a·ma·ren·dra ma·yā bah·vyaḥ pra·jāḥ sṛṣ·ṭāḥ pu·rā pra·bho / e·ka·var·ṇāḥ sa·mā·bhā·ṣā e·ka·rū·pāś ca sar·va·śaḥ
- 18
tāsāṃ nāsti viśeṣo hi darśane lakṣaṇe 'pi vā / tato 'ham ekāgramanās tāḥ prajāḥ paryacintayam
tā·sāṃ nās·ti vi·śe·ṣo hi dar·śa·ne lak·ṣa·ṇe 'pi vā / ta·to 'ham e·kāg·ra·ma·nās tāḥ pra·jāḥ par·ya·cin·ta·yam
- 19
so 'haṃ tāsāṃ viśeṣārthaṃ striyam ekāṃ vinirmame / yad yat prajānāṃ pratyaṅgaṃ viśiṣṭaṃ tat tad uddhṛtam
so 'haṃ tā·sāṃ vi·śe·ṣār·thaṃ stri·yam e·kāṃ vi·nir·ma·me / yad yat pra·jā·nāṃ prat·yaṅ·gaṃ vi·śiṣ·ṭaṃ tat tad ud·dhṛ·tam
- 20
tato mayā rūpaguṇair ahalyā strī vinirmitā / ahalyety eva ca mayā tasyā nāma pravartitam
ta·to ma·yā rū·pa·gu·ṇair a·hal·yā strī vi·nir·mi·tā / a·hal·yety e·va ca ma·yā tas·yā nā·ma pra·var·ti·tam
- 21
nirmitāyāṃ tu devendra tasyāṃ nāryāṃ surarṣabha / bhaviṣyatīti kasyaiṣā mama cintā tato 'bhavat
nir·mi·tā·yāṃ tu de·ven·dra tas·yāṃ nār·yāṃ su·rar·ṣa·bha / bha·viṣ·ya·tī·ti kas·yai·ṣā ma·ma cin·tā ta·to 'bha·vat
- 22
tvaṃ tu śakra tadā nārīṃ jānīṣe manasā prabho / sthānādhikatayā patnī mamaiṣeti puraṃdara
tvaṃ tu śak·ra ta·dā nā·rīṃ jā·nī·ṣe ma·na·sā pra·bho / sthā·nā·dhi·ka·ta·yā pat·nī ma·mai·ṣe·ti pu·raṃ·da·ra
- 23
sā mayā nyāsabhūtā tu gautamasya mahātmanaḥ / nyastā bahūni varṣāṇi tena niryātitā ca sā
sā ma·yā nyā·sa·bhū·tā tu gau·ta·mas·ya ma·hāt·ma·naḥ / nyas·tā ba·hū·ni var·ṣā·ṇi te·na nir·yā·ti·tā ca sā
- 24
tatas tasya parijñāya mayā sthairyaṃ mahāmuneḥ / jñātvā tapasi siddhiṃ ca patnyarthaṃ sparśitā tadā
ta·tas tas·ya pa·rij·ñā·ya ma·yā sthair·yaṃ ma·hā·mu·neḥ / jñāt·vā ta·pa·si sid·dhiṃ ca pat·nyar·thaṃ spar·śi·tā ta·dā
- 25
sa tayā saha dharmātmā ramate sma mahāmuniḥ / āsan nirāśā devās tu gautame dattayā tayā
sa ta·yā sa·ha dhar·māt·mā ra·ma·te sma ma·hā·mu·niḥ / ā·san ni·rā·śā de·vās tu gau·ta·me dat·ta·yā ta·yā
- 26
tvaṃ kruddhas tv iha kāmātmā gatvā tasyāśramaṃ muneḥ / dṛṣṭavāṃś ca tadā tāṃ strīṃ dīptām agniśikhām iva
tvaṃ krud·dhas tv i·ha kā·māt·mā gat·vā tas·yāś·ra·maṃ mu·neḥ / dṛṣ·ṭa·vāṃś ca ta·dā tāṃ strīṃ dīp·tām ag·ni·śi·khām i·va
- 27
sā tvayā dharṣitā śakra kāmārtena samanyunā / dṛṣṭas tvaṃ ca tadā tena āśrame paramarṣiṇā
sā tva·yā dhar·ṣi·tā śak·ra kā·mār·te·na sa·man·yu·nā / dṛṣ·ṭas tvaṃ ca ta·dā te·na āś·ra·me pa·ra·mar·ṣi·ṇā
- 28
tataḥ kruddhena tenāsi śaptaḥ paramatejasā / gato 'si yena devendra daśābhāgaviparyayam
ta·taḥ krud·dhe·na te·nā·si śap·taḥ pa·ra·ma·te·ja·sā / ga·to 'si ye·na de·ven·dra da·śā·bhā·ga·vi·par·ya·yam
- 29
yasmān me dharṣitā patnī tvayā vāsava nirbhayam / tasmāt tvaṃ samare rājañ śatruhastaṃ gamiṣyasi
yas·mān me dhar·ṣi·tā pat·nī tva·yā vā·sa·va nir·bha·yam / tas·māt tvaṃ sa·ma·re rā·jañ śat·ru·has·taṃ ga·miṣ·ya·si
- 30
ayaṃ tu bhāvo durbuddhe yas tvayeha pravartitaḥ / mānuṣeṣv api sarveṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ
a·yaṃ tu bhā·vo dur·bud·dhe yas tva·ye·ha pra·var·ti·taḥ / mā·nu·ṣeṣv a·pi sar·ve·ṣu bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ
- 31
tatrādharmaḥ subalavān samutthāsyati yo mahān / tatrārdhaṃ tasya yaḥ kartā tvayy ardhaṃ nipatiṣyati
tat·rā·dhar·maḥ su·ba·la·vān sa·mut·thās·ya·ti yo ma·hān / tat·rār·dhaṃ tas·ya yaḥ kar·tā tvayy ar·dhaṃ ni·pa·tiṣ·ya·ti
- 32
na ca te sthāvaraṃ sthānaṃ bhaviṣyati puraṃdara / etenādharmayogena yas tvayeha pravartitaḥ
na ca te sthā·va·raṃ sthā·naṃ bha·viṣ·ya·ti pu·raṃ·da·ra / e·te·nā·dhar·ma·yo·ge·na yas tva·ye·ha pra·var·ti·taḥ
- 33
yaś ca yaś ca surendraḥ syād dhruvaḥ sa na bhaviṣyati / eṣa śāpo mayā mukta ity asau tvāṃ tadābravīt
yaś ca yaś ca su·ren·draḥ syād dhru·vaḥ sa na bha·viṣ·ya·ti / e·ṣa śā·po ma·yā muk·ta ity a·sau tvāṃ ta·dāb·ra·vīt
- 34
tāṃ tu bhāryāṃ vinirbhartsya so 'bravīt sumahātapāḥ / durvinīte vinidhvaṃsa mamāśramasamīpataḥ
tāṃ tu bhār·yāṃ vi·nir·bhar·tsya so 'bra·vīt su·ma·hā·ta·pāḥ / dur·vi·nī·te vi·nidh·vaṃ·sa ma·māś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ
- 35
rūpayauvanasaṃpannā yasmāt tvam anavasthitā / tasmād rūpavatī loke na tvam ekā bhaviṣyasi
rū·pa·yau·va·na·saṃ·pan·nā yas·māt tvam a·na·vas·thi·tā / tas·mād rū·pa·va·tī lo·ke na tvam e·kā bha·viṣ·ya·si
- 36
rūpaṃ ca tat prajāḥ sarvā gamiṣyanti sudurlabham / yat tavedaṃ samāśritya vibhrame 'yam upasthitaḥ
rū·paṃ ca tat pra·jāḥ sar·vā ga·miṣ·yan·ti su·dur·la·bham / yat ta·ve·daṃ sa·māś·rit·ya vibh·ra·me 'yam u·pas·thi·taḥ
- 37
tadā prabhṛti bhūyiṣṭhaṃ prajā rūpasamanvitāḥ / śāpotsargād dhi tasyedaṃ muneḥ sarvam upāgatam
ta·dā pra·bhṛ·ti bhū·yiṣ·ṭhaṃ pra·jā rū·pa·sa·man·vi·tāḥ / śā·pot·sar·gād dhi tas·ye·daṃ mu·neḥ sar·vam u·pā·ga·tam
- 38
tat smara tvaṃ mahābāho duṣkṛtaṃ yat tvayā kṛtam / yena tvaṃ grahaṇaṃ śatror gato nānyena vāsava
tat sma·ra tvaṃ ma·hā·bā·ho duṣ·kṛ·taṃ yat tva·yā kṛ·tam / ye·na tvaṃ gra·ha·ṇaṃ śat·ror ga·to nān·ye·na vā·sa·va
- 39
śīghraṃ yajasva yajñaṃ tvaṃ vaiṣṇavaṃ susamāhitaḥ / pāvitas tena yajñena yāsyasi tridivaṃ tataḥ
śīgh·raṃ ya·jas·va yaj·ñaṃ tvaṃ vaiṣ·ṇa·vaṃ su·sa·mā·hi·taḥ / pā·vi·tas te·na yaj·ñe·na yās·ya·si tri·di·vaṃ ta·taḥ
- 40
putraś ca tava devendra na vinaṣṭo mahāraṇe / nītaḥ saṃnihitaś caiva aryakeṇa mahodadhau
put·raś ca ta·va de·ven·dra na vi·naṣ·ṭo ma·hā·ra·ṇe / nī·taḥ saṃ·ni·hi·taś cai·va ar·ya·ke·ṇa ma·ho·da·dhau
- 41
etac chrutvā mahendras tu yajñam iṣṭvā ca vaiṣṇavam / punas tridivam ākrāmad anvaśāsac ca devatāḥ
e·tac chrut·vā ma·hen·dras tu yaj·ñam iṣ·ṭvā ca vaiṣ·ṇa·vam / pu·nas tri·di·vam āk·rā·mad an·va·śā·sac ca de·va·tāḥ
- 42
etad indrajito rāma balaṃ yat kīrtitaṃ mayā / nirjitas tena devendraḥ prāṇino 'nye ca kiṃ punaḥ
e·tad in·dra·ji·to rā·ma ba·laṃ yat kīr·ti·taṃ ma·yā / nir·ji·tas te·na de·ven·draḥ prā·ṇi·no 'nye ca kiṃ pu·naḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 31 40 verses
- 1
tato rāmo mahātejā vismayāt punar eva hi / uvāca praṇato vākyam agastyam ṛṣisattamam
ta·to rā·mo ma·hā·te·jā vis·ma·yāt pu·nar e·va hi / u·vā·ca pra·ṇa·to vāk·yam a·gas·tyam ṛ·ṣi·sat·ta·mam
- 2
bhagavan kiṃ tadā lokāḥ śūnyā āsan dvijottama / dharṣaṇāṃ yatra na prāpto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
bha·ga·van kiṃ ta·dā lo·kāḥ śūn·yā ā·san dvi·jot·ta·ma / dhar·ṣa·ṇāṃ yat·ra na prāp·to rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ
- 3
utāho hīnavīryās te babhuvuḥ pṛthivīkṣitaḥ / bahiṣkṛtā varāstraiś ca bahavo nirjitā nṛpāḥ
u·tā·ho hī·na·vīr·yās te ba·bhu·vuḥ pṛ·thi·vīk·ṣi·taḥ / ba·hiṣ·kṛ·tā va·rās·traiś ca ba·ha·vo nir·ji·tā nṛ·pāḥ
- 4
rāghavasya vacaḥ śrutvā agastyo bhagavān ṛṣiḥ / uvāca rāmaṃ prahasan pitāmaha iveśvaram
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā a·gas·tyo bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / u·vā·ca rā·maṃ pra·ha·san pi·tā·ma·ha i·veś·va·ram
- 5
sa evaṃ bādhamānas tu pārthivān pārthivarṣabha / cacāra rāvaṇo rāma pṛthivyāṃ pṛthivīpate
sa e·vaṃ bā·dha·mā·nas tu pār·thi·vān pār·thi·var·ṣa·bha / ca·cā·ra rā·va·ṇo rā·ma pṛ·thiv·yāṃ pṛ·thi·vī·pa·te
- 6
tato māhiṣmatīṃ nāma purīṃ svargapurīprabhām / saṃprāpto yatra sāmnidhyaṃ paramaṃ vasuretasaḥ
ta·to mā·hiṣ·ma·tīṃ nā·ma pu·rīṃ svar·ga·pu·rīp·ra·bhām / saṃp·rāp·to yat·ra sām·nidh·yaṃ pa·ra·maṃ va·su·re·ta·saḥ
- 7
tulya āsīn nṛpas tasya pratāpād vasuretasaḥ / arjuno nāma yasyāgniḥ śarakuṇḍe śayaḥ sadā
tul·ya ā·sīn nṛ·pas tas·ya pra·tā·pād va·su·re·ta·saḥ / ar·ju·no nā·ma yas·yāg·niḥ śa·ra·kuṇ·ḍe śa·yaḥ sa·dā
- 8
tam eva divasaṃ so 'tha haihayādhipatir balī / arjuno narmadāṃ rantuṃ gataḥ strībhiḥ saheśvaraḥ
tam e·va di·va·saṃ so 'tha hai·ha·yā·dhi·pa·tir ba·lī / ar·ju·no nar·ma·dāṃ ran·tuṃ ga·taḥ strī·bhiḥ sa·heś·va·raḥ
- 9
rāvaṇo rākṣasendras tu tasyāmātyān apṛcchata / kvārjuno vo nṛpaḥ so 'dya śīghram ākhyātum arhatha
rā·va·ṇo rāk·ṣa·sen·dras tu tas·yā·māt·yān a·pṛc·cha·ta / kvār·ju·no vo nṛ·paḥ so 'dya śīgh·ram ākh·yā·tum ar·ha·tha
- 10
rāvaṇo 'ham anuprāpto yuddhepsur nṛvareṇa tu / mamāgamanam avyagrair yuṣmābhiḥ saṃnivedyatām
rā·va·ṇo 'ham a·nup·rāp·to yud·dhep·sur nṛ·va·re·ṇa tu / ma·mā·ga·ma·nam av·yag·rair yuṣ·mā·bhiḥ saṃ·ni·ved·ya·tām
- 11
ity evaṃ rāvaṇenoktās te 'mātyāḥ suvipaścitaḥ / abruvan rākṣasapatim asāmnidhyaṃ mahīpateḥ
ity e·vaṃ rā·va·ṇe·nok·tās te 'māt·yāḥ su·vi·paś·ci·taḥ / ab·ru·van rāk·ṣa·sa·pa·tim a·sām·nidh·yaṃ ma·hī·pa·teḥ
- 12
śrutvā viśravasaḥ putraḥ paurāṇām arjunaṃ gatam / apasṛtyāgato vindhyaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim
śrut·vā viś·ra·va·saḥ put·raḥ pau·rā·ṇām ar·ju·naṃ ga·tam / a·pa·sṛt·yā·ga·to vin·dhyaṃ hi·ma·vat·saṃ·ni·bhaṃ gi·rim
- 13
sa tam abhram ivāviṣṭam udbhrāntam iva medinīm / apaśyad rāvaṇo vindhyam ālikhantam ivāmbaram
sa tam abh·ram i·vā·viṣ·ṭam ud·bhrān·tam i·va me·di·nīm / a·paś·yad rā·va·ṇo vin·dhyam ā·li·khan·tam i·vām·ba·ram
- 14
sahasraśikharopetaṃ siṃhādhyuṣitakandaram / prapāta patitaiḥ śītaiḥ sāṭṭahāsam ivāmbubhiḥ
sa·has·ra·śi·kha·ro·pe·taṃ siṃ·hādh·yu·ṣi·ta·kan·da·ram / pra·pā·ta pa·ti·taiḥ śī·taiḥ sāṭ·ṭa·hā·sam i·vām·bu·bhiḥ
- 15
devadānavagandharvaiḥ sāpsarogaṇakiṃnaraiḥ / sāha strībhiḥ krīḍamānaiḥ svargabhūtaṃ mahocchrayam
de·va·dā·na·va·gan·dhar·vaiḥ sāp·sa·ro·ga·ṇa·kiṃ·na·raiḥ / sā·ha strī·bhiḥ krī·ḍa·mā·naiḥ svar·ga·bhū·taṃ ma·hoc·chra·yam
- 16
nadībhiḥ syandamānābhir agatipratimaṃ jalam / sphuṭībhiś calajihvābhir vamantam iva viṣṭhitam
na·dī·bhiḥ syan·da·mā·nā·bhir a·ga·tip·ra·ti·maṃ ja·lam / sphu·ṭī·bhiś ca·la·jih·vā·bhir va·man·tam i·va viṣ·ṭhi·tam
- 17
ulkāvantaṃ darīvantaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim / paśyamānas tato vindhyaṃ rāvaṇo narmadāṃ yayau
ul·kā·van·taṃ da·rī·van·taṃ hi·ma·vat·saṃ·ni·bhaṃ gi·rim / paś·ya·mā·nas ta·to vin·dhyaṃ rā·va·ṇo nar·ma·dāṃ ya·yau
- 18
calopalajalāṃ puṇyāṃ paścimodadhigāminīm / mahiṣaiḥ sṛmaraiḥ siṃhaiḥ śārdūlarkṣagajottamaiḥ / uṣṇābhitaptais tṛṣitaiḥ saṃkṣobhitajalāśayām
ca·lo·pa·la·ja·lāṃ puṇ·yāṃ paś·ci·mo·da·dhi·gā·mi·nīm / ma·hi·ṣaiḥ sṛ·ma·raiḥ siṃ·haiḥ śār·dū·lar·kṣa·ga·jot·ta·maiḥ / uṣ·ṇā·bhi·tap·tais tṛ·ṣi·taiḥ saṃk·ṣo·bhi·ta·ja·lā·śa·yām
- 19
cakravākaiḥ sakāraṇḍaiḥ sahaṃsajalakukkuṭaiḥ / sārasaiś ca sadāmattaiḥ kokūjadbhiḥ samāvṛtām
cak·ra·vā·kaiḥ sa·kā·raṇ·ḍaiḥ sa·haṃ·sa·ja·la·kuk·ku·ṭaiḥ / sā·ra·saiś ca sa·dā·mat·taiḥ ko·kū·jad·bhiḥ sa·mā·vṛ·tām
- 20
phulladrumakṛtottaṃsāṃ cakravākayugastanīm / vistīrṇapulinaśroṇīṃ haṃsāvalisumekhalām
phul·lad·ru·ma·kṛ·tot·taṃ·sāṃ cak·ra·vā·ka·yu·gas·ta·nīm / vis·tīr·ṇa·pu·li·naś·ro·ṇīṃ haṃ·sā·va·li·su·me·kha·lām
- 21
puṣpareṇvanuliptāṅgīṃ jalaphenāmalāṃśukām / jalāvagāhasaṃsparśāṃ phullotpalaśubhekṣaṇām
puṣ·pa·reṇ·va·nu·lip·tāṅ·gīṃ ja·la·phe·nā·ma·lāṃ·śu·kām / ja·lā·va·gā·ha·saṃs·par·śāṃ phul·lot·pa·la·śu·bhek·ṣa·ṇām
- 22
puṣpakād avaruhyāśu narmadāṃ saritāṃ varām / iṣṭām iva varāṃ nārīm avagāhya daśānanaḥ
puṣ·pa·kād a·va·ruh·yā·śu nar·ma·dāṃ sa·ri·tāṃ va·rām / iṣ·ṭām i·va va·rāṃ nā·rīm a·va·gāh·ya da·śā·na·naḥ
- 23
sa tasyāḥ puline ramye nānākusumaśobhite / upopaviṣṭaḥ sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣasapuṃgavaḥ / narmadā darśajaṃ harṣam āptavān rākṣaseśvaraḥ
sa tas·yāḥ pu·li·ne ram·ye nā·nā·ku·su·ma·śo·bhi·te / u·po·pa·viṣ·ṭaḥ sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / nar·ma·dā dar·śa·jaṃ har·ṣam āp·ta·vān rāk·ṣa·seś·va·raḥ
- 24
tataḥ salīlaṃ prahasān rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / uvāca sacivāṃs tatra mārīcaśukasāraṇān
ta·taḥ sa·lī·laṃ pra·ha·sān rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / u·vā·ca sa·ci·vāṃs tat·ra mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇān
- 25
eṣa raśmisahasreṇa jagat kṛtveva kāñcanam / tīkṣṇatāpakaraḥ sūryo nabhaso madhyam āsthitaḥ / mām āsīnaṃ viditveha candrāyāti divākaraḥ
e·ṣa raś·mi·sa·has·re·ṇa ja·gat kṛt·ve·va kāñ·ca·nam / tīk·ṣṇa·tā·pa·ka·raḥ sūr·yo na·bha·so madh·yam ās·thi·taḥ / mām ā·sī·naṃ vi·dit·ve·ha can·drā·yā·ti di·vā·ka·raḥ
- 26
narmadā jalaśītaś ca sugandhiḥ śramanāśanaḥ / madbhayād anilo hy eṣa vāty asau susamāhitaḥ
nar·ma·dā ja·la·śī·taś ca su·gan·dhiḥ śra·ma·nā·śa·naḥ / mad·bha·yād a·ni·lo hy e·ṣa vāty a·sau su·sa·mā·hi·taḥ
- 27
iyaṃ cāpi saricchreṣṭhā narmadā narma vardhinī / līnamīnavihaṃgormiḥ sabhayevāṅganā sthitā
i·yaṃ cā·pi sa·ric·chreṣ·ṭhā nar·ma·dā nar·ma var·dhi·nī / lī·na·mī·na·vi·haṃ·gor·miḥ sa·bha·ye·vāṅ·ga·nā sthi·tā
- 28
tad bhavantaḥ kṣatāḥ śastrair nṛpair indrasamair yudhi / candanasya raseneva rudhireṇa samukṣitāḥ
tad bha·van·taḥ kṣa·tāḥ śas·trair nṛ·pair in·dra·sa·mair yu·dhi / can·da·nas·ya ra·se·ne·va ru·dhi·re·ṇa sa·muk·ṣi·tāḥ
- 29
te yūyam avagāhadhvaṃ narmadāṃ śarmadāṃ nṛṇām / mahāpadmamukhā mattā gaṅgām iva mahāgajāḥ
te yū·yam a·va·gā·hadh·vaṃ nar·ma·dāṃ śar·ma·dāṃ nṛ·ṇām / ma·hā·pad·ma·mu·khā mat·tā gaṅ·gām i·va ma·hā·ga·jāḥ
- 30
asyāṃ snātvā mahānadyāṃ pāpmānaṃ vipramokṣyatha
as·yāṃ snāt·vā ma·hā·nad·yāṃ pāp·mā·naṃ vip·ra·mok·ṣya·tha
- 31
aham apy atra puline śaradindusamaprabhe / puṣpopaharaṃ śanakaiḥ kariṣyāmi umāpateḥ
a·ham apy at·ra pu·li·ne śa·ra·din·du·sa·map·ra·bhe / puṣ·po·pa·ha·raṃ śa·na·kaiḥ ka·riṣ·yā·mi u·mā·pa·teḥ
- 32
rāvaṇenaivam uktās tu mārīcaśukasāraṇāḥ / samahodaradhūmrākṣā narmadām avagāhire
rā·va·ṇe·nai·vam uk·tās tu mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇāḥ / sa·ma·ho·da·ra·dhūm·rāk·ṣā nar·ma·dām a·va·gā·hi·re
- 33
rākṣasendragajais tais tu kṣobhyate narmadā nadī / vāmanāñjanapadmādyair gaṅgā iva mahāgajaiḥ
rāk·ṣa·sen·dra·ga·jais tais tu kṣobh·ya·te nar·ma·dā na·dī / vā·ma·nāñ·ja·na·pad·mād·yair gaṅ·gā i·va ma·hā·ga·jaiḥ
- 34
tatas te rākṣasāḥ snātvā narmadāyā varāmbhasi / uttīrya puṣpāṇy ājahrur balyarthaṃ rāvaṇasya tu
ta·tas te rāk·ṣa·sāḥ snāt·vā nar·ma·dā·yā va·rām·bha·si / ut·tīr·ya puṣ·pāṇy ā·jah·rur bal·yar·thaṃ rā·va·ṇas·ya tu
- 35
narmadā puline ramye śubhrābhrasadṛśaprabhe / rākṣasendrair muhūrtena kṛtaḥ puṣpamayo giriḥ
nar·ma·dā pu·li·ne ram·ye śubh·rābh·ra·sa·dṛ·śap·ra·bhe / rāk·ṣa·sen·drair mu·hūr·te·na kṛ·taḥ puṣ·pa·ma·yo gi·riḥ
- 36
puṣpeṣūpahṛteṣv eva rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / avatīrṇo nadīṃ snātuṃ gaṅgām iva mahāgajaḥ
puṣ·pe·ṣū·pa·hṛ·teṣv e·va rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / a·va·tīr·ṇo na·dīṃ snā·tuṃ gaṅ·gām i·va ma·hā·ga·jaḥ
- 37
tatra snātvā ca vidhivaj japtvā japyam anuttamam / narmadā salilāt tasmād uttatāra sa rāvaṇaḥ
tat·ra snāt·vā ca vi·dhi·vaj jap·tvā jap·yam a·nut·ta·mam / nar·ma·dā sa·li·lāt tas·mād ut·ta·tā·ra sa rā·va·ṇaḥ
- 38
rāvaṇaṃ prāñjaliṃ yāntam anvayuḥ saptarākṣasāḥ / yatra yatra sa yāti sma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / jāmbūnadamayaṃ liṅgaṃ tatra tatra sma nīyate
rā·va·ṇaṃ prāñ·ja·liṃ yān·tam an·va·yuḥ sap·ta·rāk·ṣa·sāḥ / yat·ra yat·ra sa yā·ti sma rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / jām·bū·na·da·ma·yaṃ liṅ·gaṃ tat·ra tat·ra sma nī·ya·te
- 39
vālukavedimadhye tu tal liṅgaṃ sthāpya rāvaṇaḥ / arcayām āsa gandhaiś ca puṣpaiś cāmṛtagandhibhiḥ
vā·lu·ka·ve·di·madh·ye tu tal liṅ·gaṃ sthāp·ya rā·va·ṇaḥ / ar·ca·yām ā·sa gan·dhaiś ca puṣ·paiś cā·mṛ·ta·gan·dhi·bhiḥ
- 40
tataḥ satām ārtiharaṃ haraṃ paraṃ varapradaṃ candramayūkhabhūṣaṇam / samarcayitvā sa niśācaro jagau prasārya hastān praṇanarta cāyatān
ta·taḥ sa·tām ār·ti·ha·raṃ ha·raṃ pa·raṃ va·rap·ra·daṃ can·dra·ma·yū·kha·bhū·ṣa·ṇam / sa·mar·ca·yit·vā sa ni·śā·ca·ro ja·gau pra·sār·ya has·tān pra·ṇa·nar·ta cā·ya·tān
Uttarakāṇḍa · sarga 32 72 verses
- 1
narmadā puline yatra rākṣasendraḥ sa rāvaṇaḥ / puṣpopahāraṃ kurute tasmād deśād adūrataḥ
nar·ma·dā pu·li·ne yat·ra rāk·ṣa·sen·draḥ sa rā·va·ṇaḥ / puṣ·po·pa·hā·raṃ ku·ru·te tas·mād de·śād a·dū·ra·taḥ
- 2
arjuno jayatāṃ śreṣṭho māhiṣmatyāḥ patiḥ prabhuḥ / krīḍite saha nārībhir narmadātoyam āśritaḥ
ar·ju·no ja·ya·tāṃ śreṣ·ṭho mā·hiṣ·mat·yāḥ pa·tiḥ pra·bhuḥ / krī·ḍi·te sa·ha nā·rī·bhir nar·ma·dā·to·yam āś·ri·taḥ
- 3
tāsāṃ madhyagato rāja rarāja sa tato 'rjunaḥ / kareṇūnāṃ sahasrasya madhyastha iva kuñjaraḥ
tā·sāṃ madh·ya·ga·to rā·ja ra·rā·ja sa ta·to 'rju·naḥ / ka·re·ṇū·nāṃ sa·has·ras·ya madh·yas·tha i·va kuñ·ja·raḥ
- 4
jijñāsuḥ sa tu bāhūnāṃ sahasrasyottamaṃ balam / rurodha narmadā vegaṃ bāhubhiḥ sa tadārjunaḥ
jij·ñā·suḥ sa tu bā·hū·nāṃ sa·has·ras·yot·ta·maṃ ba·lam / ru·ro·dha nar·ma·dā ve·gaṃ bā·hu·bhiḥ sa ta·dār·ju·naḥ
- 5
kārtavīryabhujāsetuṃ taj jalaṃ prāpya nirmalam / kūlāpahāraṃ kurvāṇaṃ pratisrotaḥ pradhāvati
kār·ta·vīr·ya·bhu·jā·se·tuṃ taj ja·laṃ prāp·ya nir·ma·lam / kū·lā·pa·hā·raṃ kur·vā·ṇaṃ pra·tis·ro·taḥ pra·dhā·va·ti
- 6
samīnanakramakaraḥ sapuṣpakuśasaṃstaraḥ / sa narmadāmbhaso vegaḥ prāvṛṭkāla ivābabhau
sa·mī·na·nak·ra·ma·ka·raḥ sa·puṣ·pa·ku·śa·saṃs·ta·raḥ / sa nar·ma·dām·bha·so ve·gaḥ prā·vṛṭ·kā·la i·vā·ba·bhau
- 7
sa vegaḥ kārtavīryeṇa saṃpreṣiṭa ivāmbhasaḥ / puṣpopahāraṃ tat sarvaṃ rāvaṇasya jahāra ha
sa ve·gaḥ kār·ta·vīr·ye·ṇa saṃp·re·ṣi·ṭa i·vām·bha·saḥ / puṣ·po·pa·hā·raṃ tat sar·vaṃ rā·va·ṇas·ya ja·hā·ra ha
- 8
rāvaṇo 'rdhasamāptaṃ tu utsṛjya niyamaṃ tadā / narmadāṃ paśyate kāntāṃ pratikūlāṃ yathā priyām
rā·va·ṇo 'rdha·sa·māp·taṃ tu ut·sṛj·ya ni·ya·maṃ ta·dā / nar·ma·dāṃ paś·ya·te kān·tāṃ pra·ti·kū·lāṃ ya·thā pri·yām
- 9
paścimena tu taṃ dṛṣṭvā sāgarodgārasaṃnibham / vardhantam ambhaso vegaṃ pūrvām āśāṃ praviśya tu
paś·ci·me·na tu taṃ dṛṣ·ṭvā sā·ga·rod·gā·ra·saṃ·ni·bham / var·dhan·tam am·bha·so ve·gaṃ pūr·vām ā·śāṃ pra·viś·ya tu
- 10
tato 'nudbhrāntaśakunāṃ svābhāvye parame sthitām / nirvikārāṅganābhāsāṃ paśyate rāvaṇo nadīm
ta·to 'nud·bhrān·ta·śa·ku·nāṃ svā·bhāv·ye pa·ra·me sthi·tām / nir·vi·kā·rāṅ·ga·nā·bhā·sāṃ paś·ya·te rā·va·ṇo na·dīm
- 11
savyetarakarāṅgulyā saśabdaṃ ca daśānanaḥ / vegaprabhavam anveṣṭuṃ so 'diśac chukasāraṇau
sav·ye·ta·ra·ka·rāṅ·gul·yā sa·śab·daṃ ca da·śā·na·naḥ / ve·gap·ra·bha·vam an·veṣ·ṭuṃ so 'di·śac chu·ka·sā·ra·ṇau
- 12
tau tu rāvaṇasaṃdiṣṭau bhrātarau śukasāraṇau / vyomāntaracarau vīrau prasthitau paścimonmukhau
tau tu rā·va·ṇa·saṃ·diṣ·ṭau bhrā·ta·rau śu·ka·sā·ra·ṇau / vyo·mān·ta·ra·ca·rau vī·rau pras·thi·tau paś·ci·mon·mu·khau
- 13
ardhayojanamātraṃ tu gatvā tau tu niśācarau / paśyetāṃ puruṣaṃ toye krīḍantaṃ sahayoṣitam
ar·dha·yo·ja·na·māt·raṃ tu gat·vā tau tu ni·śā·ca·rau / paś·ye·tāṃ pu·ru·ṣaṃ to·ye krī·ḍan·taṃ sa·ha·yo·ṣi·tam
- 14
bṛhatsālapratīkaśaṃ toyavyākulamūrdhajam / madaraktāntanayanaṃ madanākāravarcasaṃ
bṛ·hat·sā·lap·ra·tī·ka·śaṃ to·yav·yā·ku·la·mūr·dha·jam / ma·da·rak·tān·ta·na·ya·naṃ ma·da·nā·kā·ra·var·ca·saṃ
- 15
nadīṃ bāhusahasreṇa rundhantam arimardanam / giriṃ pādasahasreṇa rundhantam iva medinīm
na·dīṃ bā·hu·sa·has·re·ṇa run·dhan·tam a·ri·mar·da·nam / gi·riṃ pā·da·sa·has·re·ṇa run·dhan·tam i·va me·di·nīm
- 16
bālānāṃ varanārīṇāṃ sahasreṇābhisaṃvṛtam / samadānāṃ kareṇūnāṃ sahasreṇeva kuñjaram
bā·lā·nāṃ va·ra·nā·rī·ṇāṃ sa·has·re·ṇā·bhi·saṃ·vṛ·tam / sa·ma·dā·nāṃ ka·re·ṇū·nāṃ sa·has·re·ṇe·va kuñ·ja·ram
- 17
tam adbhutatamaṃ dṛṣṭvā rākṣasau śukasāraṇau / saṃnivṛttāv upāgamya rāvaṇaṃ tam athocatuḥ
tam ad·bhu·ta·ta·maṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sau śu·ka·sā·ra·ṇau / saṃ·ni·vṛt·tāv u·pā·gam·ya rā·va·ṇaṃ tam a·tho·ca·tuḥ
- 18
bṛhatsālapratīkāśaḥ ko 'py asau rākṣaseśvara / narmadāṃ rodhavad ruddhvā krīḍāpayati yoṣitaḥ
bṛ·hat·sā·lap·ra·tī·kā·śaḥ ko 'py a·sau rāk·ṣa·seś·va·ra / nar·ma·dāṃ ro·dha·vad rud·dhvā krī·ḍā·pa·ya·ti yo·ṣi·taḥ
- 19
tena bāhusahasreṇa saṃniruddhajalā nadī / sāgarodgārasaṃkāśān udgārān sṛjate muhuḥ
te·na bā·hu·sa·has·re·ṇa saṃ·ni·rud·dha·ja·lā na·dī / sā·ga·rod·gā·ra·saṃ·kā·śān ud·gā·rān sṛ·ja·te mu·huḥ
- 20
ity evaṃ bhāṣamāṇau tau niśamya śukasāraṇau / rāvaṇo 'rjuna ity uktvā uttasthau yuddhalālasaḥ
ity e·vaṃ bhā·ṣa·mā·ṇau tau ni·śam·ya śu·ka·sā·ra·ṇau / rā·va·ṇo 'rju·na ity uk·tvā ut·tas·thau yud·dha·lā·la·saḥ
- 21
arjunābhimukhe tasmin prasthite rākṣaseśvare / sakṛd eva kṛto rāvaḥ saraktaḥ preṣito ghanaiḥ
ar·ju·nā·bhi·mu·khe tas·min pras·thi·te rāk·ṣa·seś·va·re / sa·kṛd e·va kṛ·to rā·vaḥ sa·rak·taḥ pre·ṣi·to gha·naiḥ
- 22
mahodaramahāpārśvadhūmrākṣaśukasāraṇaiḥ / saṃvṛto rākṣasendras tu tatrāgād yatra so 'rjunaḥ
ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śva·dhūm·rāk·ṣa·śu·ka·sā·ra·ṇaiḥ / saṃ·vṛ·to rāk·ṣa·sen·dras tu tat·rā·gād yat·ra so 'rju·naḥ
- 23
nātidīrgheṇa kālena sa tato rākṣaso balī / taṃ narmadā hradaṃ bhīmam ājagāmāñjanaprabhaḥ
nā·ti·dīr·ghe·ṇa kā·le·na sa ta·to rāk·ṣa·so ba·lī / taṃ nar·ma·dā hra·daṃ bhī·mam ā·ja·gā·māñ·ja·nap·ra·bhaḥ
- 24
sa tatra strīparivṛtaṃ vāśitābhir iva dvipam / narendraṃ paśyate rājā rākṣasānāṃ tadārjunam
sa tat·ra strī·pa·ri·vṛ·taṃ vā·śi·tā·bhir i·va dvi·pam / na·ren·draṃ paś·ya·te rā·jā rāk·ṣa·sā·nāṃ ta·dār·ju·nam
- 25
sa roṣād raktanayano rākṣasendro baloddhataḥ / ity evam arjunāmātyān āha gambhīrayā girā
sa ro·ṣād rak·ta·na·ya·no rāk·ṣa·sen·dro ba·lod·dha·taḥ / ity e·vam ar·ju·nā·māt·yān ā·ha gam·bhī·ra·yā gi·rā
- 26
amātyāḥ kṣipram ākhyāta haihayasya nṛpasya vai / yuddhārthaṃ samanuprāpto rāvaṇo nāma nāmataḥ
a·māt·yāḥ kṣip·ram ākh·yā·ta hai·ha·yas·ya nṛ·pas·ya vai / yud·dhār·thaṃ sa·ma·nup·rāp·to rā·va·ṇo nā·ma nā·ma·taḥ
- 27
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mantriṇo 'thārjunasya te / uttasthuḥ sāyudhās taṃ ca rāvaṇaṃ vākyam abruvan
rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā man·tri·ṇo 'thār·ju·nas·ya te / ut·tas·thuḥ sā·yu·dhās taṃ ca rā·va·ṇaṃ vāk·yam ab·ru·van
- 28
yuddhasya kālo vijñātaḥ sādhu bhoḥ sādhu rāvaṇa / yaḥ kṣībaṃ strīvṛtaṃ caiva yoddhum icchasi no nṛpam / vāśitāmadhyagaṃ mattaṃ śārdūla iva kuñjaram
yud·dhas·ya kā·lo vij·ñā·taḥ sā·dhu bhoḥ sā·dhu rā·va·ṇa / yaḥ kṣī·baṃ strī·vṛ·taṃ cai·va yod·dhum ic·cha·si no nṛ·pam / vā·śi·tā·madh·ya·gaṃ mat·taṃ śār·dū·la i·va kuñ·ja·ram
- 29
kṣamasvādya daśagrīva uṣyatāṃ rajanī tvayā / yuddhaśraddhā tu yady asti śvas tāta samare 'rjunam
kṣa·mas·vād·ya da·śag·rī·va uṣ·ya·tāṃ ra·ja·nī tva·yā / yud·dhaś·rad·dhā tu yady as·ti śvas tā·ta sa·ma·re 'rju·nam
- 30
yadi vāpi tvarā tubhyaṃ yuddhatṛṣṇāsamāvṛtā / nihatyāsmāṃs tato yuddham arjunenopayāsyasi
ya·di vā·pi tva·rā tubh·yaṃ yud·dha·tṛṣ·ṇā·sa·mā·vṛ·tā / ni·hat·yās·māṃs ta·to yud·dham ar·ju·ne·no·pa·yās·ya·si
- 31
tatas te rāvaṇāmātyair amātyāḥ pārthivasya tu / sūditāś cāpi te yuddhe bhakṣitāś ca bubhukṣitaiḥ
ta·tas te rā·va·ṇā·māt·yair a·māt·yāḥ pār·thi·vas·ya tu / sū·di·tāś cā·pi te yud·dhe bhak·ṣi·tāś ca bu·bhuk·ṣi·taiḥ
- 32
tato halahalāśabdo narmadā tira ābabhau / arjunasyānuyātrāṇāṃ rāvaṇasya ca mantriṇām
ta·to ha·la·ha·lā·śab·do nar·ma·dā ti·ra ā·ba·bhau / ar·ju·nas·yā·nu·yāt·rā·ṇāṃ rā·va·ṇas·ya ca man·tri·ṇām
- 33
iṣubhis tomaraiḥ śūlair vajrakalpaiḥ sakarṣaṇaiḥ / sarāvaṇān ardayantaḥ samantāt samabhidrutāḥ
i·ṣu·bhis to·ma·raiḥ śū·lair vaj·ra·kal·paiḥ sa·kar·ṣa·ṇaiḥ / sa·rā·va·ṇān ar·da·yan·taḥ sa·man·tāt sa·ma·bhid·ru·tāḥ
- 34
haihayādhipayodhānāṃ vega āsīt sudāruṇaḥ / sanakramīnamakarasamudrasyeva nisvanaḥ
hai·ha·yā·dhi·pa·yo·dhā·nāṃ ve·ga ā·sīt su·dā·ru·ṇaḥ / sa·nak·ra·mī·na·ma·ka·ra·sa·mud·ras·ye·va nis·va·naḥ
- 35
rāvaṇasya tu te 'mātyāḥ prahastaśukasāraṇāḥ / kārtavīryabalaṃ kruddhā nirdahanty agnitejasaḥ
rā·va·ṇas·ya tu te 'māt·yāḥ pra·has·ta·śu·ka·sā·ra·ṇāḥ / kār·ta·vīr·ya·ba·laṃ krud·dhā nir·da·hanty ag·ni·te·ja·saḥ
- 36
arjunāya tu tat karma rāvaṇasya samantriṇaḥ / krīḍamānāya kathitaṃ puruṣair dvārarakṣibhiḥ
ar·ju·nā·ya tu tat kar·ma rā·va·ṇas·ya sa·man·tri·ṇaḥ / krī·ḍa·mā·nā·ya ka·thi·taṃ pu·ru·ṣair dvā·ra·rak·ṣi·bhiḥ
- 37
uktvā na bhetavyam iti strījanaṃ sa tato 'rjunaḥ / uttatāra jalāt tasmād gaṅgātoyād ivāñjanaḥ
uk·tvā na bhe·tav·yam i·ti strī·ja·naṃ sa ta·to 'rju·naḥ / ut·ta·tā·ra ja·lāt tas·mād gaṅ·gā·to·yād i·vāñ·ja·naḥ
- 38
krodhadūṣitanetras tu sa tato 'rjuna pāvakaḥ / prajajvāla mahāghoro yugānta iva pāvakaḥ
kro·dha·dū·ṣi·ta·net·ras tu sa ta·to 'rju·na pā·va·kaḥ / pra·jaj·vā·la ma·hā·gho·ro yu·gān·ta i·va pā·va·kaḥ
- 39
sa tūrṇataram ādāya varahemāṅgado gadām / abhidravati rakṣāṃsi tamāṃsīva divākaraḥ
sa tūr·ṇa·ta·ram ā·dā·ya va·ra·he·māṅ·ga·do ga·dām / a·bhid·ra·va·ti rak·ṣāṃ·si ta·māṃ·sī·va di·vā·ka·raḥ
- 40
bāhuvikṣepakaraṇāṃ samudyamya mahāgadām / gāruḍaṃ vegam āsthāya āpapātaiva so 'rjunaḥ
bā·hu·vik·ṣe·pa·ka·ra·ṇāṃ sa·mud·yam·ya ma·hā·ga·dām / gā·ru·ḍaṃ ve·gam ās·thā·ya ā·pa·pā·tai·va so 'rju·naḥ
- 41
tasya margaṃ samāvṛtya vindhyo 'rkasyeva parvataḥ / sthito vindhya ivākampyaḥ prahasto musalāyudhaḥ
tas·ya mar·gaṃ sa·mā·vṛt·ya vin·dhyo 'rkas·ye·va par·va·taḥ / sthi·to vin·dhya i·vā·kam·pyaḥ pra·has·to mu·sa·lā·yu·dhaḥ
- 42
tato 'sya musalaṃ ghoraṃ lohabaddhaṃ madoddhataḥ / prahastaḥ preṣayan kruddho rarāsa ca yathāmbudaḥ
ta·to 'sya mu·sa·laṃ gho·raṃ lo·ha·bad·dhaṃ ma·dod·dha·taḥ / pra·has·taḥ pre·ṣa·yan krud·dho ra·rā·sa ca ya·thām·bu·daḥ
- 43
tasyāgre musalasyāgnir aśokāpīḍasaṃnibhaḥ / prahastakaramuktasya babhūva pradahann iva
tas·yāg·re mu·sa·las·yāg·nir a·śo·kā·pī·ḍa·saṃ·ni·bhaḥ / pra·has·ta·ka·ra·muk·tas·ya ba·bhū·va pra·da·hann i·va
- 44
ādhāvamānaṃ musalaṃ kārtavīryas tadārjunaḥ / nipuṇaṃ vañcayām āsa sagado gajavikramaḥ
ā·dhā·va·mā·naṃ mu·sa·laṃ kār·ta·vīr·yas ta·dār·ju·naḥ / ni·pu·ṇaṃ vañ·ca·yām ā·sa sa·ga·do ga·ja·vik·ra·maḥ
- 45
tatas tam abhidudrāva prahastaṃ haihayādhipaḥ / bhrāmayāṇo gadāṃ gurvīṃ pañcabāhuśatocchrayām
ta·tas tam a·bhi·dud·rā·va pra·has·taṃ hai·ha·yā·dhi·paḥ / bhrā·ma·yā·ṇo ga·dāṃ gur·vīṃ pañ·ca·bā·hu·śa·toc·chra·yām
- 46
tenāhato 'tivegena prahasto gadayā tadā / nipapāta sthitaḥ śailo vajrivajrahato yathā
te·nā·ha·to 'ti·ve·ge·na pra·has·to ga·da·yā ta·dā / ni·pa·pā·ta sthi·taḥ śai·lo vaj·ri·vaj·ra·ha·to ya·thā
- 47
prahastaṃ patitaṃ dṛṣṭvā mārīcaśukasāraṇāḥ / samahodaradhūmrākṣā apasṛptā raṇājirāt
pra·has·taṃ pa·ti·taṃ dṛṣ·ṭvā mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇāḥ / sa·ma·ho·da·ra·dhūm·rāk·ṣā a·pa·sṛp·tā ra·ṇā·ji·rāt
- 48
apakrānteṣv amātyeṣu prahaste ca nipātite / rāvaṇo 'bhyadravat tūrṇam arjunaṃ nṛpasattamam
a·pak·rān·teṣv a·māt·ye·ṣu pra·has·te ca ni·pā·ti·te / rā·va·ṇo 'bhyad·ra·vat tūr·ṇam ar·ju·naṃ nṛ·pa·sat·ta·mam
- 49
sahasrabāhos tad yuddhaṃ viṃśadbāhoś ca dāruṇam / nṛparākṣasayos tatra ārabdhaṃ lomaharṣaṇam
sa·has·ra·bā·hos tad yud·dhaṃ viṃ·śad·bā·hoś ca dā·ru·ṇam / nṛ·pa·rāk·ṣa·sa·yos tat·ra ā·rab·dhaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam
- 50
sāgarāv iva saṃkṣubdhau calamūlāv ivācalau / tejoyuktāv ivādityau pradahantāv ivānalau
sā·ga·rāv i·va saṃk·ṣub·dhau ca·la·mū·lāv i·vā·ca·lau / te·jo·yuk·tāv i·vā·dit·yau pra·da·han·tāv i·vā·na·lau
- 51
baloddhatau yathā nāgau vāśitārthe yathā vṛṣau / meghāv iva vinardantau siṃhāv iva balotkaṭau
ba·lod·dha·tau ya·thā nā·gau vā·śi·tār·the ya·thā vṛ·ṣau / me·ghāv i·va vi·nar·dan·tau siṃ·hāv i·va ba·lot·ka·ṭau
- 52
rudrakālāv iva kruddhau tau tathā rākṣasārjunau / parasparaṃ gadābhyāṃ tau tāḍayām āsatur bhṛśam
rud·ra·kā·lāv i·va krud·dhau tau ta·thā rāk·ṣa·sār·ju·nau / pa·ras·pa·raṃ ga·dābh·yāṃ tau tā·ḍa·yām ā·sa·tur bhṛ·śam
- 53
vajraprahārān acalā yathā ghorān viṣehire / gadāprahārāṃs tadvat tau sahete nararākṣasau
vaj·rap·ra·hā·rān a·ca·lā ya·thā gho·rān vi·ṣe·hi·re / ga·dāp·ra·hā·rāṃs tad·vat tau sa·he·te na·ra·rāk·ṣa·sau
- 54
yathāśaniravebhyas tu jāyate vai pratiśrutiḥ / tathā tābhyāṃ gadāpātair diśaḥ sarvāḥ pratiśrutāḥ
ya·thā·śa·ni·ra·vebh·yas tu jā·ya·te vai pra·tiś·ru·tiḥ / ta·thā tābh·yāṃ ga·dā·pā·tair di·śaḥ sar·vāḥ pra·tiś·ru·tāḥ
- 55
arjunasya gadā sā tu pātyamānāhitorasi / kāñcanābhaṃ nabhaś cakre vidyutsaudāmanī yathā
ar·ju·nas·ya ga·dā sā tu pāt·ya·mā·nā·hi·to·ra·si / kāñ·ca·nā·bhaṃ na·bhaś cak·re vid·yut·sau·dā·ma·nī ya·thā
- 56
tathaiva rāvaṇenāpi pātyamānā muhur muhuḥ / arjunorasi nirbhāti gadolkeva mahāgirau
ta·thai·va rā·va·ṇe·nā·pi pāt·ya·mā·nā mu·hur mu·huḥ / ar·ju·no·ra·si nir·bhā·ti ga·dol·ke·va ma·hā·gi·rau
- 57
nārjunaḥ khedam āpnoti na rākṣasagaṇeśvaraḥ / samam āsīt tayor yuddhaṃ yathā pūrvaṃ balīndrayoḥ
nār·ju·naḥ khe·dam āp·no·ti na rāk·ṣa·sa·ga·ṇeś·va·raḥ / sa·mam ā·sīt ta·yor yud·dhaṃ ya·thā pūr·vaṃ ba·līn·dra·yoḥ
- 58
śṛṅgair maharṣabhau yadvad dantāgrair iva kuñjarau / parasparaṃ vinighnantau nararākṣasasattamau
śṛṅ·gair ma·har·ṣa·bhau yad·vad dan·tāg·rair i·va kuñ·ja·rau / pa·ras·pa·raṃ vi·nigh·nan·tau na·ra·rāk·ṣa·sa·sat·ta·mau
- 59
tato 'rjunena kruddhena sarvaprāṇena sā gadā / stanayor antare muktā rāvaṇasya mahāhave
ta·to 'rju·ne·na krud·dhe·na sar·vap·rā·ṇe·na sā ga·dā / sta·na·yor an·ta·re muk·tā rā·va·ṇas·ya ma·hā·ha·ve
- 60
varadānakṛtatrāṇe sā gadā rāvaṇorasi / durbaleva yathā senā dvidhābhūtāpatat kṣitau
va·ra·dā·na·kṛ·tat·rā·ṇe sā ga·dā rā·va·ṇo·ra·si / dur·ba·le·va ya·thā se·nā dvi·dhā·bhū·tā·pa·tat kṣi·tau
- 61
sa tv arjunapramuktena gadāpātena rāvaṇaḥ / apāsarpad dhanurmātraṃ niṣasāda ca niṣṭanan
sa tv ar·ju·nap·ra·muk·te·na ga·dā·pā·te·na rā·va·ṇaḥ / a·pā·sar·pad dha·nur·māt·raṃ ni·ṣa·sā·da ca niṣ·ṭa·nan
- 62
sa vihvalaṃ tad ālakṣya daśagrīvaṃ tato 'rjunaḥ / sahasā pratijagrāha garutmān iva pannagam
sa vih·va·laṃ tad ā·lak·ṣya da·śag·rī·vaṃ ta·to 'rju·naḥ / sa·ha·sā pra·ti·jag·rā·ha ga·rut·mān i·va pan·na·gam
- 63
sa taṃ bāhusahasreṇa balād gṛhya daśānanam / babandha balavān rājā baliṃ nārāyaṇo yathā
sa taṃ bā·hu·sa·has·re·ṇa ba·lād gṛh·ya da·śā·na·nam / ba·ban·dha ba·la·vān rā·jā ba·liṃ nā·rā·ya·ṇo ya·thā
- 64
badhyamāne daśagrīve siddhacāraṇadevatāḥ / sādhvīti vādinaḥ puṣpaiḥ kiranty arjunamūrdhani
badh·ya·mā·ne da·śag·rī·ve sid·dha·cā·ra·ṇa·de·va·tāḥ / sādh·vī·ti vā·di·naḥ puṣ·paiḥ ki·ranty ar·ju·na·mūr·dha·ni
- 65
vyāghro mṛgam ivādāya siṃharāḍ iva dantinam / rarāsa haihayo rājā harṣād ambudavan muhuḥ
vyāgh·ro mṛ·gam i·vā·dā·ya siṃ·ha·rāḍ i·va dan·ti·nam / ra·rā·sa hai·ha·yo rā·jā har·ṣād am·bu·da·van mu·huḥ
- 66
prahastas tu samāśvasto dṛṣṭvā baddhaṃ daśānanam / saha tai rākasaiḥ kruddha abhidudrāva pārthivam
pra·has·tas tu sa·māś·vas·to dṛṣ·ṭvā bad·dhaṃ da·śā·na·nam / sa·ha tai rā·ka·saiḥ krud·dha a·bhi·dud·rā·va pār·thi·vam
- 67
naktaṃcarāṇāṃ vegas tu teṣām āpatatāṃ babhau / uddhṛta ātapāpāye samudrāṇām ivādbhutaḥ
nak·taṃ·ca·rā·ṇāṃ ve·gas tu te·ṣām ā·pa·ta·tāṃ ba·bhau / ud·dhṛ·ta ā·ta·pā·pā·ye sa·mud·rā·ṇām i·vād·bhu·taḥ
- 68
muñca muñceti bhāṣantas tiṣṭha tiṣṭheti cāsakṛt / musalāni ca śūlāni utsasarjus tadārjune
muñ·ca muñ·ce·ti bhā·ṣan·tas tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cā·sa·kṛt / mu·sa·lā·ni ca śū·lā·ni ut·sa·sar·jus ta·dār·ju·ne
- 69
aprāptāny eva tāny āśu asaṃbhrāntas tadārjunaḥ / āyudhāny amarārīṇāṃ jagrāha ripusūdanaḥ
ap·rāp·tāny e·va tāny ā·śu a·saṃbh·rān·tas ta·dār·ju·naḥ / ā·yu·dhāny a·ma·rā·rī·ṇāṃ jag·rā·ha ri·pu·sū·da·naḥ
- 70
tatas tair eva rakṣāṃsi durdharaiḥ pravarāyudhaiḥ / bhittvā vidrāvayām āsa vāyur ambudharān iva
ta·tas tair e·va rak·ṣāṃ·si dur·dha·raiḥ pra·va·rā·yu·dhaiḥ / bhit·tvā vid·rā·va·yām ā·sa vā·yur am·bu·dha·rān i·va
- 71
rākṣasāṃs trāsayitvā tu kārtavīryārjunas tadā / rāvaṇaṃ gṛhya nagaraṃ praviveśa suhṛdvṛtaḥ
rāk·ṣa·sāṃs trā·sa·yit·vā tu kār·ta·vīr·yār·ju·nas ta·dā / rā·va·ṇaṃ gṛh·ya na·ga·raṃ pra·vi·ve·śa su·hṛd·vṛ·taḥ
- 72
sa kīryamāṇaḥ kusumākṣatotkarair dvijaiḥ sapauraiḥ puruhūtasaṃnibhaḥ / tadārjunaḥ saṃpraviveśa tāṃ purīṃ baliṃ nigṛhyaiva sahasralocanaḥ
sa kīr·ya·mā·ṇaḥ ku·su·māk·ṣa·tot·ka·rair dvi·jaiḥ sa·pau·raiḥ pu·ru·hū·ta·saṃ·ni·bhaḥ / ta·dār·ju·naḥ saṃp·ra·vi·ve·śa tāṃ pu·rīṃ ba·liṃ ni·gṛh·yai·va sa·has·ra·lo·ca·naḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 33 23 verses
- 1
rāvaṇagrahaṇaṃ tat tu vāyugrahaṇasaṃnibham / ṛṣiḥ pulastyaḥ śuśrāva kathitaṃ divi daivataiḥ
rā·va·ṇag·ra·ha·ṇaṃ tat tu vā·yug·ra·ha·ṇa·saṃ·ni·bham / ṛ·ṣiḥ pu·las·tyaḥ śuś·rā·va ka·thi·taṃ di·vi dai·va·taiḥ
- 2
tataḥ putrasutasnehāt kampyamāno mahādhṛtiḥ / māhiṣmatīpatiṃ draṣṭum ājagāma mahān ṛṣiḥ
ta·taḥ put·ra·su·tas·ne·hāt kam·pya·mā·no ma·hā·dhṛ·tiḥ / mā·hiṣ·ma·tī·pa·tiṃ draṣ·ṭum ā·ja·gā·ma ma·hān ṛ·ṣiḥ
- 3
sa vāyumārgam āsthāya vāyutulyagatir dvijaḥ / purīṃ māhiṣmatīṃ prāpto manaḥsaṃtāpavikramaḥ
sa vā·yu·mār·gam ās·thā·ya vā·yu·tul·ya·ga·tir dvi·jaḥ / pu·rīṃ mā·hiṣ·ma·tīṃ prāp·to ma·naḥ·saṃ·tā·pa·vik·ra·maḥ
- 4
so 'marāvatisaṃkāśāṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtām / praviveśa purīṃ brahmā indrasyevāmarāvatīm
so 'ma·rā·va·ti·saṃ·kā·śāṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tām / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ brah·mā in·dras·ye·vā·ma·rā·va·tīm
- 5
pādacāram ivādityaṃ niṣpatantaṃ sudurdṛśam / tatas te pratyabhijñāya arjunāya nyavedayan
pā·da·cā·ram i·vā·dit·yaṃ niṣ·pa·tan·taṃ su·dur·dṛ·śam / ta·tas te prat·ya·bhij·ñā·ya ar·ju·nā·ya nya·ve·da·yan
- 6
pulastya iti taṃ śrutvā vacanaṃ haihayādhipaḥ / śirasy añjalim uddhṛtya pratyudgacchad dvijottamam
pu·las·tya i·ti taṃ śrut·vā va·ca·naṃ hai·ha·yā·dhi·paḥ / śi·rasy añ·ja·lim ud·dhṛt·ya prat·yud·gac·chad dvi·jot·ta·mam
- 7
purohito 'sya gṛhyārghyaṃ madhuparkaṃ tathaiva ca / purastāt prayayau rājña indrasyeva bṛhaspatiḥ
pu·ro·hi·to 'sya gṛh·yār·ghyaṃ ma·dhu·par·kaṃ ta·thai·va ca / pu·ras·tāt pra·ya·yau rāj·ña in·dras·ye·va bṛ·has·pa·tiḥ
- 8
tatas tam ṛṣim āyāntam udyantam iva bhāskaram / arjuno dṛśya saṃprāptaṃ vavandendra iveśvaram
ta·tas tam ṛ·ṣim ā·yān·tam ud·yan·tam i·va bhās·ka·ram / ar·ju·no dṛś·ya saṃp·rāp·taṃ va·van·den·dra i·veś·va·ram
- 9
sa tasya madhuparkaṃ ca pādyam arghyaṃ ca dāpayan / pulastyam āha rājendro harṣagadgadayā girā
sa tas·ya ma·dhu·par·kaṃ ca pād·yam ar·ghyaṃ ca dā·pa·yan / pu·las·tyam ā·ha rā·jen·dro har·ṣa·gad·ga·da·yā gi·rā
- 10
adyeyam amarāvatyā tulyā māhiṣmatī kṛtā / adyāhaṃ tu dvijendrendra yasmāt paśyāmi durdṛśam
ad·ye·yam a·ma·rā·vat·yā tul·yā mā·hiṣ·ma·tī kṛ·tā / ad·yā·haṃ tu dvi·jen·dren·dra yas·māt paś·yā·mi dur·dṛ·śam
- 11
adya me kuśalaṃ deva adya me kulam uddhṛtam / yat te devagaṇair vandyau vande 'haṃ caraṇāv imau
ad·ya me ku·śa·laṃ de·va ad·ya me ku·lam ud·dhṛ·tam / yat te de·va·ga·ṇair van·dyau van·de 'haṃ ca·ra·ṇāv i·mau
- 12
idaṃ rājyam ime putrā ime dārā ime vayam / brahman kiṃ kurma kiṃ kāryam ājñāpayatu no bhavān
i·daṃ rāj·yam i·me put·rā i·me dā·rā i·me va·yam / brah·man kiṃ kur·ma kiṃ kār·yam āj·ñā·pa·ya·tu no bha·vān
- 13
taṃ dharme 'gniṣu bhṛtyeṣu śivaṃ pṛṣṭvātha pārthivam / pulastyovāca rājānaṃ haihayānāṃ tadārjunam
taṃ dhar·me 'gni·ṣu bhṛt·ye·ṣu śi·vaṃ pṛṣ·ṭvā·tha pār·thi·vam / pu·las·tyo·vā·ca rā·jā·naṃ hai·ha·yā·nāṃ ta·dār·ju·nam
- 14
rājendrāmalapadmākṣapūrṇacandranibhānana / atulaṃ te balaṃ yena daśagrīvas tvayā jitaḥ
rā·jen·drā·ma·la·pad·māk·ṣa·pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·na / a·tu·laṃ te ba·laṃ ye·na da·śag·rī·vas tva·yā ji·taḥ
- 15
bhayād yasyāvatiṣṭhetāṃ niṣpandau sāgarānilau / so 'yam adya tvayā baddhaḥ pautro me 'tīvadurjayaḥ
bha·yād yas·yā·va·tiṣ·ṭhe·tāṃ niṣ·pan·dau sā·ga·rā·ni·lau / so 'yam ad·ya tva·yā bad·dhaḥ paut·ro me 'tī·va·dur·ja·yaḥ
- 16
tat putraka yaśaḥ sphītaṃ nāma viśrāvitaṃ tvayā / madvākyād yācyamāno 'dya muñca vatsa daśānanam
tat put·ra·ka ya·śaḥ sphī·taṃ nā·ma viś·rā·vi·taṃ tva·yā / mad·vāk·yād yāc·ya·mā·no 'dya muñ·ca vat·sa da·śā·na·nam
- 17
pulastyājñāṃ sa gṛhyātha akiṃcanavaco 'rjunaḥ / mumoca pārthivendrendro rākṣasendraṃ prahṛṣṭavat
pu·las·tyāj·ñāṃ sa gṛh·yā·tha a·kiṃ·ca·na·va·co 'rju·naḥ / mu·mo·ca pār·thi·ven·dren·dro rāk·ṣa·sen·draṃ pra·hṛṣ·ṭa·vat
- 18
sa taṃ pramuktvā tridaśārim arjunaḥ prapūjya divyābharaṇasragambaraiḥ / ahiṃsākaṃ sakhyam upetya sāgnikaṃ praṇamya sa brahmasutaṃ gṛhaṃ yayau
sa taṃ pra·muk·tvā tri·da·śā·rim ar·ju·naḥ pra·pūj·ya div·yā·bha·ra·ṇas·ra·gam·ba·raiḥ / a·hiṃ·sā·kaṃ sakh·yam u·pet·ya sāg·ni·kaṃ pra·ṇam·ya sa brah·ma·su·taṃ gṛ·haṃ ya·yau
- 19
pulastyenāpi saṃgamya rākṣasendraḥ pratāpavān / pariṣvaṅgakṛtātithyo lajjamāno visarjitaḥ
pu·las·tye·nā·pi saṃ·gam·ya rāk·ṣa·sen·draḥ pra·tā·pa·vān / pa·riṣ·vaṅ·ga·kṛ·tā·tith·yo laj·ja·mā·no vi·sar·ji·taḥ
- 20
pitāmahasutaś cāpi pulastyo munisattamaḥ / mocayitvā daśagrīvaṃ brahmalokaṃ jagāma saḥ
pi·tā·ma·ha·su·taś cā·pi pu·las·tyo mu·ni·sat·ta·maḥ / mo·ca·yit·vā da·śag·rī·vaṃ brah·ma·lo·kaṃ ja·gā·ma saḥ
- 21
evaṃ sa rāvaṇaḥ prāptaḥ kārtavīryāt tu dharṣaṇāt / pulastyavacanāc cāpi punar mokṣam avāptavān
e·vaṃ sa rā·va·ṇaḥ prāp·taḥ kār·ta·vīr·yāt tu dhar·ṣa·ṇāt / pu·las·tya·va·ca·nāc cā·pi pu·nar mok·ṣam a·vāp·ta·vān
- 22
evaṃ balibhyo balinaḥ santi rāghavanandana / nāvajñā parataḥ kāryā ya icchec chreya ātmanaḥ
e·vaṃ ba·libh·yo ba·li·naḥ san·ti rā·gha·va·nan·da·na / nā·vaj·ñā pa·ra·taḥ kār·yā ya ic·chec chre·ya āt·ma·naḥ
- 23
tataḥ sa rājā piśitāśanānāṃ sahasrabāhor upalabhya maitrīm / punar narāṇāṃ kadanaṃ cakāra cacāra sarvāṃ pṛthivīṃ ca darpāt
ta·taḥ sa rā·jā pi·śi·tā·śa·nā·nāṃ sa·has·ra·bā·hor u·pa·labh·ya mait·rīm / pu·nar na·rā·ṇāṃ ka·da·naṃ ca·kā·ra ca·cā·ra sar·vāṃ pṛ·thi·vīṃ ca dar·pāt
Uttarakāṇḍa · sarga 34 44 verses
- 1
arjunena vimuktas tu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / cacāra pṛthivīṃ sarvām anirviṇṇas tathā kṛtaḥ
ar·ju·ne·na vi·muk·tas tu rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ca·cā·ra pṛ·thi·vīṃ sar·vām a·nir·viṇ·ṇas ta·thā kṛ·taḥ
- 2
rākṣasaṃ vā manuṣyaṃ vā śṛṇute yaṃ balādhikam / rāvaṇas taṃ samāsādya yuddhe hvayati darpitaḥ
rāk·ṣa·saṃ vā ma·nuṣ·yaṃ vā śṛ·ṇu·te yaṃ ba·lā·dhi·kam / rā·va·ṇas taṃ sa·mā·sād·ya yud·dhe hva·ya·ti dar·pi·taḥ
- 3
tataḥ kadā cit kiṣkindhāṃ nagarīṃ vālipālitām / gatvāhvayati yuddhāya vālinaṃ hemamālinam
ta·taḥ ka·dā cit kiṣ·kin·dhāṃ na·ga·rīṃ vā·li·pā·li·tām / gat·vāh·va·ya·ti yud·dhā·ya vā·li·naṃ he·ma·mā·li·nam
- 4
tatas taṃ vānarāmātyas tāras tārāpitā prabhuḥ / uvāca rāvaṇaṃ vākyaṃ yuddhaprepsum upāgatam
ta·tas taṃ vā·na·rā·māt·yas tā·ras tā·rā·pi·tā pra·bhuḥ / u·vā·ca rā·va·ṇaṃ vāk·yaṃ yud·dhap·rep·sum u·pā·ga·tam
- 5
rākṣasendra gato vālī yas te pratibalo bhavet / nānyaḥ pramukhataḥ sthātuṃ tava śaktaḥ plavaṃgamaḥ
rāk·ṣa·sen·dra ga·to vā·lī yas te pra·ti·ba·lo bha·vet / nān·yaḥ pra·mu·kha·taḥ sthā·tuṃ ta·va śak·taḥ pla·vaṃ·ga·maḥ
- 6
caturbhyo 'pi samudrebhyaḥ saṃdhyām anvāsya rāvaṇa / imaṃ muhūrtam āyāti vālī tiṣṭha muhūrtakam
ca·tur·bhyo 'pi sa·mud·rebh·yaḥ saṃdh·yām an·vās·ya rā·va·ṇa / i·maṃ mu·hūr·tam ā·yā·ti vā·lī tiṣ·ṭha mu·hūr·ta·kam
- 7
etān asthicayān paśya ya ete śaṅkhapāṇḍurāḥ / yuddhārthinām ime rājan vānarādhipatejasā
e·tān as·thi·ca·yān paś·ya ya e·te śaṅ·kha·pāṇ·ḍu·rāḥ / yud·dhār·thi·nām i·me rā·jan vā·na·rā·dhi·pa·te·ja·sā
- 8
yad vāmṛtarasaḥ pītas tvayā rāvaṇarākṣasa / tathā vālinam āsādya tadantaṃ tava jīvitam
yad vā·mṛ·ta·ra·saḥ pī·tas tva·yā rā·va·ṇa·rāk·ṣa·sa / ta·thā vā·li·nam ā·sād·ya ta·dan·taṃ ta·va jī·vi·tam
- 9
atha vā tvarase martuṃ gaccha dakṣiṇasāgaram / vālinaṃ drakṣyase tatra bhūmiṣṭham iva bhāskaram
a·tha vā tva·ra·se mar·tuṃ gac·cha dak·ṣi·ṇa·sā·ga·ram / vā·li·naṃ drak·ṣya·se tat·ra bhū·miṣ·ṭham i·va bhās·ka·ram
- 10
sa tu tāraṃ vinirbhartsya rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / puṣpakaṃ tat samāruhya prayayau dakṣiṇārṇavam
sa tu tā·raṃ vi·nir·bhar·tsya rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / puṣ·pa·kaṃ tat sa·mā·ruh·ya pra·ya·yau dak·ṣi·ṇār·ṇa·vam
- 11
tatra hemagiriprakhyaṃ taruṇārkanibhānanam / rāvaṇo vālinaṃ dṛṣṭvā saṃdhyopāsanatatparam
tat·ra he·ma·gi·rip·rakh·yaṃ ta·ru·ṇār·ka·ni·bhā·na·nam / rā·va·ṇo vā·li·naṃ dṛṣ·ṭvā saṃdh·yo·pā·sa·na·tat·pa·ram
- 12
puṣpakād avaruhyātha rāvaṇo 'ñjanasaṃnibhaḥ / grahītuṃ vālinaṃ tūrṇaṃ niḥśabdapadam ādravat
puṣ·pa·kād a·va·ruh·yā·tha rā·va·ṇo 'ñja·na·saṃ·ni·bhaḥ / gra·hī·tuṃ vā·li·naṃ tūr·ṇaṃ niḥ·śab·da·pa·dam ād·ra·vat
- 13
yadṛcchayonmīlayatā vālināpi sa rāvaṇaḥ / pāpābhiprāyavān dṛṣṭaś cakāra na ca saṃbhramam
ya·dṛc·cha·yon·mī·la·ya·tā vā·li·nā·pi sa rā·va·ṇaḥ / pā·pā·bhip·rā·ya·vān dṛṣ·ṭaś ca·kā·ra na ca saṃbh·ra·mam
- 14
śaśam ālakṣya siṃho vā pannagaṃ garuḍo yathā / na cintayati taṃ vālī rāvaṇaṃ pāpaniścayam
śa·śam ā·lak·ṣya siṃ·ho vā pan·na·gaṃ ga·ru·ḍo ya·thā / na cin·ta·ya·ti taṃ vā·lī rā·va·ṇaṃ pā·pa·niś·ca·yam
- 15
jighṛkṣamāṇam adyainaṃ rāvaṇaṃ pāpabuddhinam / kakṣāvalambinaṃ kṛtvā gamiṣyāmi mahārṇavān
ji·ghṛk·ṣa·mā·ṇam ad·yai·naṃ rā·va·ṇaṃ pā·pa·bud·dhi·nam / kak·ṣā·va·lam·bi·naṃ kṛt·vā ga·miṣ·yā·mi ma·hār·ṇa·vān
- 16
drakṣyanty ariṃ mamāṅkasthaṃ sraṃsitorukarāmbaram / lambamānaṃ daśagrīvaṃ garuḍasyeva pannagam
drak·ṣyanty a·riṃ ma·māṅ·kas·thaṃ sraṃ·si·to·ru·ka·rām·ba·ram / lam·ba·mā·naṃ da·śag·rī·vaṃ ga·ru·ḍas·ye·va pan·na·gam
- 17
ity evaṃ matim āsthāya vālī karṇam upāśritaḥ / japan vai naigamān mantrāṃs tasthau parvatarāḍ iva
ity e·vaṃ ma·tim ās·thā·ya vā·lī kar·ṇam u·pāś·ri·taḥ / ja·pan vai nai·ga·mān man·trāṃs tas·thau par·va·ta·rāḍ i·va
- 18
tāv anyonyaṃ jighṛkṣantau harirākṣasapārthivau / prayatnavantau tat karma īhatur baladarpitau
tāv an·yon·yaṃ ji·ghṛk·ṣan·tau ha·ri·rāk·ṣa·sa·pār·thi·vau / pra·yat·na·van·tau tat kar·ma ī·ha·tur ba·la·dar·pi·tau
- 19
hastagrāhyaṃ tu taṃ matvā pādaśabdena rāvaṇam / parāṅmukho 'pi jagrāha vālī sarpam ivāṇḍajaḥ
has·tag·rāh·yaṃ tu taṃ mat·vā pā·da·śab·de·na rā·va·ṇam / pa·rāṅ·mu·kho 'pi jag·rā·ha vā·lī sar·pam i·vāṇ·ḍa·jaḥ
- 20
grahītukāmaṃ taṃ gṛhya rakṣasām īśvaraṃ hariḥ / kham utpapāta vegena kṛtvā kakṣāvalambinam
gra·hī·tu·kā·maṃ taṃ gṛh·ya rak·ṣa·sām īś·va·raṃ ha·riḥ / kham ut·pa·pā·ta ve·ge·na kṛt·vā kak·ṣā·va·lam·bi·nam
- 21
sa taṃ pīḍdayamānas tu vitudantaṃ nakhair muhuḥ / jahāra rāvaṇaṃ vālī pavanas toyadaṃ yathā
sa taṃ pīḍ·da·ya·mā·nas tu vi·tu·dan·taṃ na·khair mu·huḥ / ja·hā·ra rā·va·ṇaṃ vā·lī pa·va·nas to·ya·daṃ ya·thā
- 22
atha te rākṣasāmātyā hriyamāṇe daśānane / mumokṣayiṣavo ghorā ravamāṇā hy abhidravan
a·tha te rāk·ṣa·sā·māt·yā hri·ya·mā·ṇe da·śā·na·ne / mu·mok·ṣa·yi·ṣa·vo gho·rā ra·va·mā·ṇā hy a·bhid·ra·van
- 23
anvīyamānas tair vālī bhrājate 'mbaramadhyagaḥ / anvīyamāno meghaughair ambarastha ivāṃśumān
an·vī·ya·mā·nas tair vā·lī bhrā·ja·te 'mba·ra·madh·ya·gaḥ / an·vī·ya·mā·no me·ghau·ghair am·ba·ras·tha i·vāṃ·śu·mān
- 24
te 'śaknuvantaḥ saṃprāptaṃ vālinaṃ rākṣasottamāḥ / tasya bāhūruvegena pariśrāntaḥ patanti ca
te 'śak·nu·van·taḥ saṃp·rāp·taṃ vā·li·naṃ rāk·ṣa·sot·ta·māḥ / tas·ya bā·hū·ru·ve·ge·na pa·riś·rān·taḥ pa·tan·ti ca
- 25
vālimārgād apākrāman parvatendrā hi gacchataḥ
vā·li·mār·gād a·pāk·rā·man par·va·ten·drā hi gac·cha·taḥ
- 26
apakṣigaṇasaṃpāto vānarendro mahājavaḥ / kramaśaḥ sāgarān sarvān saṃdhyākālam avandata
a·pak·ṣi·ga·ṇa·saṃ·pā·to vā·na·ren·dro ma·hā·ja·vaḥ / kra·ma·śaḥ sā·ga·rān sar·vān saṃdh·yā·kā·lam a·van·da·ta
- 27
sabhājyamāno bhūtais tu khecaraiḥ khecaro hariḥ / paścimaṃ sāgaraṃ vālī ājagāma sarāvaṇaḥ
sa·bhāj·ya·mā·no bhū·tais tu khe·ca·raiḥ khe·ca·ro ha·riḥ / paś·ci·maṃ sā·ga·raṃ vā·lī ā·ja·gā·ma sa·rā·va·ṇaḥ
- 28
tatra saṃdhyām upāsitvā snātvā japtvā ca vānaraḥ / uttaraṃ sāgaraṃ prāyād vahamāno daśānanam
tat·ra saṃdh·yām u·pā·sit·vā snāt·vā jap·tvā ca vā·na·raḥ / ut·ta·raṃ sā·ga·raṃ prā·yād va·ha·mā·no da·śā·na·nam
- 29
uttare sāgare saṃdhyām upāsitvā daśānanam / vahamāno 'gamad vālī pūrvam ambumahānidhim
ut·ta·re sā·ga·re saṃdh·yām u·pā·sit·vā da·śā·na·nam / va·ha·mā·no 'ga·mad vā·lī pūr·vam am·bu·ma·hā·ni·dhim
- 30
tatrāpi saṃdhyām anvāsya vāsaviḥ sa harīśvaraḥ / kiṣkindhābhimukho gṛhya rāvaṇaṃ punar āgamat
tat·rā·pi saṃdh·yām an·vās·ya vā·sa·viḥ sa ha·rīś·va·raḥ / kiṣ·kin·dhā·bhi·mu·kho gṛh·ya rā·va·ṇaṃ pu·nar ā·ga·mat
- 31
caturṣv api samudreṣu saṃdhyām anvāsya vānaraḥ / rāvaṇodvahanaśrāntaḥ kiṣkindhopavane 'patat
ca·turṣv a·pi sa·mud·re·ṣu saṃdh·yām an·vās·ya vā·na·raḥ / rā·va·ṇod·va·ha·naś·rān·taḥ kiṣ·kin·dho·pa·va·ne 'pa·tat
- 32
rāvaṇaṃ tu mumocātha svakakṣāt kapisattamaḥ / kutas tvam iti covāca prahasan rāvaṇaṃ prati
rā·va·ṇaṃ tu mu·mo·cā·tha sva·kak·ṣāt ka·pi·sat·ta·maḥ / ku·tas tvam i·ti co·vā·ca pra·ha·san rā·va·ṇaṃ pra·ti
- 33
vismayaṃ tu mahad gatvā śramalokanirīkṣaṇaḥ / rākṣaseśo harīśaṃ tam idaṃ vacanam abravīt
vis·ma·yaṃ tu ma·had gat·vā śra·ma·lo·ka·ni·rīk·ṣa·ṇaḥ / rāk·ṣa·se·śo ha·rī·śaṃ tam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 34
vānarendra mahendrābha rākṣasendro 'smi rāvaṇaḥ / yuddhepsur ahaṃ saṃprāptaḥ sa cādyāsāditas tvayā
vā·na·ren·dra ma·hen·drā·bha rāk·ṣa·sen·dro 'smi rā·va·ṇaḥ / yud·dhep·sur a·haṃ saṃp·rāp·taḥ sa cād·yā·sā·di·tas tva·yā
- 35
aho balam aho vīryam aho gambhīratā ca te / yenāhaṃ paśuvad gṛhya bhrāmitaś caturo 'rṇavān
a·ho ba·lam a·ho vīr·yam a·ho gam·bhī·ra·tā ca te / ye·nā·haṃ pa·śu·vad gṛh·ya bhrā·mi·taś ca·tu·ro 'rṇa·vān
- 36
evam aśrāntavad vīra śīghram eva ca vānara / māṃ caivodvahamānas tu ko 'nyo vīraḥ kramiṣyati
e·vam aś·rān·ta·vad vī·ra śīgh·ram e·va ca vā·na·ra / māṃ cai·vod·va·ha·mā·nas tu ko 'nyo vī·raḥ kra·miṣ·ya·ti
- 37
trayāṇām eva bhūtānāṃ gatir eṣā plavaṃgama / mano'nilasuparṇānāṃ tava vā nātra saṃśayaḥ
tra·yā·ṇām e·va bhū·tā·nāṃ ga·tir e·ṣā pla·vaṃ·ga·ma / ma·no'ni·la·su·par·ṇā·nāṃ ta·va vā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ
- 38
so 'haṃ dṛṣṭabalas tubhyam icchāmi haripuṃgava / tvayā saha ciraṃ sakhyaṃ susnigdhaṃ pāvakāgrataḥ
so 'haṃ dṛṣ·ṭa·ba·las tubh·yam ic·chā·mi ha·ri·puṃ·ga·va / tva·yā sa·ha ci·raṃ sakh·yaṃ sus·nig·dhaṃ pā·va·kāg·ra·taḥ
- 39
dārāḥ putrāḥ puraṃ rāṣṭraṃ bhogācchādanabhojanam / sarvam evāvibhaktaṃ nau bhaviṣyati harīśvara
dā·rāḥ put·rāḥ pu·raṃ rāṣ·ṭraṃ bho·gāc·chā·da·na·bho·ja·nam / sar·vam e·vā·vi·bhak·taṃ nau bha·viṣ·ya·ti ha·rīś·va·ra
- 40
tataḥ prajvālayitvāgniṃ tāv ubhau harirākṣasau / bhrātṛtvam upasaṃpannau pariṣvajya parasparam
ta·taḥ praj·vā·la·yit·vāg·niṃ tāv u·bhau ha·ri·rāk·ṣa·sau / bhrā·tṛt·vam u·pa·saṃ·pan·nau pa·riṣ·vaj·ya pa·ras·pa·ram
- 41
anyonyaṃ lambitakarau tatas tau harirākṣasau / kiṣkindhāṃ viśatur hṛṣṭau siṃhau giriguhām iva
an·yon·yaṃ lam·bi·ta·ka·rau ta·tas tau ha·ri·rāk·ṣa·sau / kiṣ·kin·dhāṃ vi·śa·tur hṛṣ·ṭau siṃ·hau gi·ri·gu·hām i·va
- 42
sa tatra māsam uṣitaḥ sugrīva iva rāvaṇaḥ / amātyair āgatair nīcas trailokyotsādanārthibhiḥ
sa tat·ra mā·sam u·ṣi·taḥ sug·rī·va i·va rā·va·ṇaḥ / a·māt·yair ā·ga·tair nī·cas trai·lok·yot·sā·da·nār·thi·bhiḥ
- 43
evam etat purāvṛttaṃ vālinā rāvaṇaḥ prabho / dharṣitaś ca kṛtaś cāpi bhrātā pāvakasaṃnidhau
e·vam e·tat pu·rā·vṛt·taṃ vā·li·nā rā·va·ṇaḥ pra·bho / dhar·ṣi·taś ca kṛ·taś cā·pi bhrā·tā pā·va·ka·saṃ·ni·dhau
- 44
balam apratimaṃ rāma vālino 'bhavad uttamam / so 'pi tayā vinirdagdhaḥ śalabho vahninā yathā
ba·lam ap·ra·ti·maṃ rā·ma vā·li·no 'bha·vad ut·ta·mam / so 'pi ta·yā vi·nir·dag·dhaḥ śa·la·bho vah·ni·nā ya·thā
Uttarakāṇḍa · sarga 35 65 verses
- 1
apṛcchata tato rāmo dakṣiṇāśālayaṃ munim / prāñjalir vinayopeta idam āha vaco 'rthavat
a·pṛc·cha·ta ta·to rā·mo dak·ṣi·ṇā·śā·la·yaṃ mu·nim / prāñ·ja·lir vi·na·yo·pe·ta i·dam ā·ha va·co 'rtha·vat
- 2
atulaṃ balam etābhyāṃ vālino rāvaṇasya ca / na tv etau hanumadvīryaiḥ samāv iti matir mama
a·tu·laṃ ba·lam e·tābh·yāṃ vā·li·no rā·va·ṇas·ya ca / na tv e·tau ha·nu·mad·vīr·yaiḥ sa·māv i·ti ma·tir ma·ma
- 3
śauryaṃ dākṣyaṃ balaṃ dhairyaṃ prājñatā nayasādhanam / vikramaś ca prabhāvaś ca hanūmati kṛtālayāḥ
śaur·yaṃ dāk·ṣyaṃ ba·laṃ dhair·yaṃ prāj·ña·tā na·ya·sā·dha·nam / vik·ra·maś ca pra·bhā·vaś ca ha·nū·ma·ti kṛ·tā·la·yāḥ
- 4
dṛṣṭvodadhiṃ viṣīdantīṃ tadaiṣa kapivāhinīm / samāśvāsya kapīn bhūyo yojanānāṃ śataṃ plutaḥ
dṛṣ·ṭvo·da·dhiṃ vi·ṣī·dan·tīṃ ta·dai·ṣa ka·pi·vā·hi·nīm / sa·māś·vās·ya ka·pīn bhū·yo yo·ja·nā·nāṃ śa·taṃ plu·taḥ
- 5
dharṣayitvā purīṃ laṅkāṃ rāvaṇāntaḥpuraṃ tathā / dṛṣṭvā saṃbhāṣitā cāpi sītā viśvāsitā tathā
dhar·ṣa·yit·vā pu·rīṃ laṅ·kāṃ rā·va·ṇān·taḥ·pu·raṃ ta·thā / dṛṣ·ṭvā saṃ·bhā·ṣi·tā cā·pi sī·tā viś·vā·si·tā ta·thā
- 6
senāgragā mantrisutāḥ kiṃkarā rāvaṇātmajaḥ / ete hanumatā tatra ekena vinipātitāḥ
se·nāg·ra·gā man·tri·su·tāḥ kiṃ·ka·rā rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / e·te ha·nu·ma·tā tat·ra e·ke·na vi·ni·pā·ti·tāḥ
- 7
bhūyo bandhād vimuktena saṃbhāṣitvā daśānanam / laṅkā bhasmīkṛtā tena pāvakeneva medinī
bhū·yo ban·dhād vi·muk·te·na saṃ·bhā·ṣit·vā da·śā·na·nam / laṅ·kā bhas·mī·kṛ·tā te·na pā·va·ke·ne·va me·di·nī
- 8
na kālasya na śakrasya na viṣṇor vittapasya ca / karmāṇi tāni śrūyante yāni yuddhe hanūmataḥ
na kā·las·ya na śak·ras·ya na viṣ·ṇor vit·ta·pas·ya ca / kar·mā·ṇi tā·ni śrū·yan·te yā·ni yud·dhe ha·nū·ma·taḥ
- 9
etasya bāhuvīryeṇa laṅkā sītā ca lakṣmaṇaḥ / prāpto mayā jayaś caiva rājyaṃ mitrāṇi bāndhavāḥ
e·tas·ya bā·hu·vīr·ye·ṇa laṅ·kā sī·tā ca lak·ṣma·ṇaḥ / prāp·to ma·yā ja·yaś cai·va rāj·yaṃ mit·rā·ṇi bān·dha·vāḥ
- 10
hanūmān yadi me na syād vānarādhipateḥ sakhā / pravṛttam api ko vettuṃ jānakyāḥ śaktimān bhavet
ha·nū·mān ya·di me na syād vā·na·rā·dhi·pa·teḥ sa·khā / pra·vṛt·tam a·pi ko vet·tuṃ jā·nak·yāḥ śak·ti·mān bha·vet
- 11
kimarthaṃ vālī caitena sugrīvapriyakāmyayā / tadā vaire samutpanne na dagdho vīrudho yathā
ki·mar·thaṃ vā·lī cai·te·na sug·rī·vap·ri·ya·kām·ya·yā / ta·dā vai·re sa·mut·pan·ne na dag·dho vī·ru·dho ya·thā
- 12
na hi veditavān manye hanūmān ātmano balam / yad dṛṣṭavāñ jīviteṣṭaṃ kliśyantaṃ vānarādhipam
na hi ve·di·ta·vān man·ye ha·nū·mān āt·ma·no ba·lam / yad dṛṣ·ṭa·vāñ jī·vi·teṣ·ṭaṃ kliś·yan·taṃ vā·na·rā·dhi·pam
- 13
etan me bhagavan sarvaṃ hanūmati mahāmune / vistareṇa yathātattvaṃ kathayāmarapūjita
e·tan me bha·ga·van sar·vaṃ ha·nū·ma·ti ma·hā·mu·ne / vis·ta·re·ṇa ya·thā·tat·tvaṃ ka·tha·yā·ma·ra·pū·ji·ta
- 14
rāghavasya vacaḥ śrutvā hetuyuktam ṛṣis tataḥ / hanūmataḥ samakṣaṃ tam idaṃ vacanam abravīt
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā he·tu·yuk·tam ṛ·ṣis ta·taḥ / ha·nū·ma·taḥ sa·mak·ṣaṃ tam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 15
satyam etad raghuśreṣṭha yad bravīṣi hanūmataḥ / na bale vidyate tulyo na gatau na matau paraḥ
sat·yam e·tad ra·ghuś·reṣ·ṭha yad bra·vī·ṣi ha·nū·ma·taḥ / na ba·le vid·ya·te tul·yo na ga·tau na ma·tau pa·raḥ
- 16
amoghaśāpaiḥ śāpas tu datto 'sya ṛṣibhiḥ purā / na veditā balaṃ yena balī sann arimardanaḥ
a·mo·gha·śā·paiḥ śā·pas tu dat·to 'sya ṛ·ṣi·bhiḥ pu·rā / na ve·di·tā ba·laṃ ye·na ba·lī sann a·ri·mar·da·naḥ
- 17
bālye 'py etena yat karma kṛtaṃ rāma mahābala / tan na varṇayituṃ śakyam atibālatayāsya te
bāl·ye 'py e·te·na yat kar·ma kṛ·taṃ rā·ma ma·hā·ba·la / tan na var·ṇa·yi·tuṃ śak·yam a·ti·bā·la·ta·yās·ya te
- 18
yadi vāsti tv abhiprāyas tac chrotuṃ tava rāghava / samādhāya matiṃ rāma niśāmaya vadāmy aham
ya·di vās·ti tv a·bhip·rā·yas tac chro·tuṃ ta·va rā·gha·va / sa·mā·dhā·ya ma·tiṃ rā·ma ni·śā·ma·ya va·dāmy a·ham
- 19
sūryadattavarasvarṇaḥ sumerur nāma parvataḥ / yatra rājyaṃ praśāsty asya keṣarī nāma vai pitā
sūr·ya·dat·ta·va·ras·var·ṇaḥ su·me·rur nā·ma par·va·taḥ / yat·ra rāj·yaṃ pra·śāsty as·ya ke·ṣa·rī nā·ma vai pi·tā
- 20
tasya bhāryā babhūveṣṭā hy añjaneti pariśrutā / janayām āsa tasyāṃ vai vāyur ātmajam uttamam
tas·ya bhār·yā ba·bhū·veṣ·ṭā hy añ·ja·ne·ti pa·riś·ru·tā / ja·na·yām ā·sa tas·yāṃ vai vā·yur āt·ma·jam ut·ta·mam
- 21
śāliśūkasamābhāsaṃ prāsūtemaṃ tadāñjanā / phalāny āhartukāmā vai niṣkrāntā gahane carā
śā·li·śū·ka·sa·mā·bhā·saṃ prā·sū·te·maṃ ta·dāñ·ja·nā / pha·lāny ā·har·tu·kā·mā vai niṣ·krān·tā ga·ha·ne ca·rā
- 22
eṣa mātur viyogāc ca kṣudhayā ca bhṛśārditaḥ / ruroda śiśur atyarthaṃ śiśuḥ śarabharāḍ iva
e·ṣa mā·tur vi·yo·gāc ca kṣu·dha·yā ca bhṛ·śār·di·taḥ / ru·ro·da śi·śur at·yar·thaṃ śi·śuḥ śa·ra·bha·rāḍ i·va
- 23
tatodyantaṃ vivasvantaṃ japāpuṣpotkaropamam / dadṛśe phalalobhāc ca utpapāta raviṃ prati
ta·tod·yan·taṃ vi·vas·van·taṃ ja·pā·puṣ·pot·ka·ro·pa·mam / da·dṛ·śe pha·la·lo·bhāc ca ut·pa·pā·ta ra·viṃ pra·ti
- 24
bālārkābhimukho bālo bālārka iva mūrtimān / grahītukāmo bālārkaṃ plavate 'mbaramadhyagaḥ
bā·lār·kā·bhi·mu·kho bā·lo bā·lār·ka i·va mūr·ti·mān / gra·hī·tu·kā·mo bā·lār·kaṃ pla·va·te 'mba·ra·madh·ya·gaḥ
- 25
etasmin plavamāne tu śiśubhāve hanūmati / devadānavasiddhānāṃ vismayaḥ sumahān abhūt
e·tas·min pla·va·mā·ne tu śi·śu·bhā·ve ha·nū·ma·ti / de·va·dā·na·va·sid·dhā·nāṃ vis·ma·yaḥ su·ma·hān a·bhūt
- 26
nāpy evaṃ vegavān vāyur garuḍo na manas tathā / yathāyaṃ vāyuputras tu kramate 'mbaram uttamam
nāpy e·vaṃ ve·ga·vān vā·yur ga·ru·ḍo na ma·nas ta·thā / ya·thā·yaṃ vā·yu·put·ras tu kra·ma·te 'mba·ram ut·ta·mam
- 27
yadi tāvac chiśor asya īdṛśau gativikramau / yauvanaṃ balam āsādya kathaṃ vego bhaviṣyati
ya·di tā·vac chi·śor as·ya ī·dṛ·śau ga·ti·vik·ra·mau / yau·va·naṃ ba·lam ā·sād·ya ka·thaṃ ve·go bha·viṣ·ya·ti
- 28
tam anuplavate vāyuḥ plavantaṃ putram ātmanaḥ / sūryadāhabhayād rakṣaṃs tuṣāracayaśītalaḥ
tam a·nup·la·va·te vā·yuḥ pla·van·taṃ put·ram āt·ma·naḥ / sūr·ya·dā·ha·bha·yād rak·ṣaṃs tu·ṣā·ra·ca·ya·śī·ta·laḥ
- 29
bahuyojanasāhasraṃ kramaty eṣa tato 'mbaram / pitur balāc ca bālyāc ca bhāskarābhyāśam āgataḥ
ba·hu·yo·ja·na·sā·has·raṃ kra·maty e·ṣa ta·to 'mba·ram / pi·tur ba·lāc ca bāl·yāc ca bhās·ka·rābh·yā·śam ā·ga·taḥ
- 30
śiśur eṣa tv adoṣajña iti matvā divākaraḥ / kāryaṃ cātra samāyattam ity evaṃ na dadāha saḥ
śi·śur e·ṣa tv a·do·ṣaj·ña i·ti mat·vā di·vā·ka·raḥ / kār·yaṃ cāt·ra sa·mā·yat·tam ity e·vaṃ na da·dā·ha saḥ
- 31
yam eva divasaṃ hy eṣa grahītuṃ bhāskaraṃ plutaḥ / tam eva divasaṃ rāhur jighṛkṣati divākaram
yam e·va di·va·saṃ hy e·ṣa gra·hī·tuṃ bhās·ka·raṃ plu·taḥ / tam e·va di·va·saṃ rā·hur ji·ghṛk·ṣa·ti di·vā·ka·ram
- 32
anena ca parāmṛṣṭo rāma sūryarathopari / apakrāntas tatas trasto rāhuś candrārkamardanaḥ
a·ne·na ca pa·rā·mṛṣ·ṭo rā·ma sūr·ya·ra·tho·pa·ri / a·pak·rān·tas ta·tas tras·to rā·huś can·drār·ka·mar·da·naḥ
- 33
sa indrabhavanaṃ gatvā saroṣaḥ siṃhikāsutaḥ / abravīd bhrukuṭīṃ kṛtvā devaṃ devagaṇair vṛtam
sa in·dra·bha·va·naṃ gat·vā sa·ro·ṣaḥ siṃ·hi·kā·su·taḥ / ab·ra·vīd bhru·ku·ṭīṃ kṛt·vā de·vaṃ de·va·ga·ṇair vṛ·tam
- 34
bubhukṣāpanayaṃ dattvā candrārkau mama vāsava / kim idaṃ tat tvayā dattam anyasya balavṛtrahan
bu·bhuk·ṣā·pa·na·yaṃ dat·tvā can·drār·kau ma·ma vā·sa·va / kim i·daṃ tat tva·yā dat·tam an·yas·ya ba·la·vṛt·ra·han
- 35
adyāhaṃ parvakāle tu jighṛkṣuḥ sūryam āgataḥ / athānyo rāhur āsādya jagrāha sahasā ravim
ad·yā·haṃ par·va·kā·le tu ji·ghṛk·ṣuḥ sūr·yam ā·ga·taḥ / a·thān·yo rā·hur ā·sād·ya jag·rā·ha sa·ha·sā ra·vim
- 36
sa rāhor vacanaṃ śrutvā vāsavaḥ saṃbhramānvitaḥ / utpapātāsanaṃ hitvā udvahan kāñcanasrajam
sa rā·hor va·ca·naṃ śrut·vā vā·sa·vaḥ saṃbh·ra·mān·vi·taḥ / ut·pa·pā·tā·sa·naṃ hit·vā ud·va·han kāñ·ca·nas·ra·jam
- 37
tataḥ kailāsakūṭābhaṃ caturdantaṃ madasravam / śṛṅgārakāriṇaṃ prāṃśuṃ svarṇaghaṇṭāṭṭahāsinam
ta·taḥ kai·lā·sa·kū·ṭā·bhaṃ ca·tur·dan·taṃ ma·das·ra·vam / śṛṅ·gā·ra·kā·ri·ṇaṃ prāṃ·śuṃ svar·ṇa·ghaṇ·ṭāṭ·ṭa·hā·si·nam
- 38
indraḥ karīndram āruhya rāhuṃ kṛtvā puraḥsaram / prāyād yatrābhavat sūryaḥ sahānena hanūmatā
in·draḥ ka·rīn·dram ā·ruh·ya rā·huṃ kṛt·vā pu·raḥ·sa·ram / prā·yād yat·rā·bha·vat sūr·yaḥ sa·hā·ne·na ha·nū·ma·tā
- 39
athātirabhasenāgād rāhur utsṛjya vāsavam / anena ca sa vai dṛṣṭa ādhāvañ śailakūṭavat
a·thā·ti·ra·bha·se·nā·gād rā·hur ut·sṛj·ya vā·sa·vam / a·ne·na ca sa vai dṛṣ·ṭa ā·dhā·vañ śai·la·kū·ṭa·vat
- 40
tataḥ sūryaṃ samutsṛjya rāhum evam avekṣya ca / utpapāta punar vyoma grahītuṃ siṃhikāsutam
ta·taḥ sūr·yaṃ sa·mut·sṛj·ya rā·hum e·vam a·vek·ṣya ca / ut·pa·pā·ta pu·nar vyo·ma gra·hī·tuṃ siṃ·hi·kā·su·tam
- 41
utsṛjyārkam imaṃ rāma ādhāvantaṃ plavaṃgamam / dṛṣṭvā rāhuḥ parāvṛtya mukhaśeṣaḥ parāṅmukhaḥ
ut·sṛj·yār·kam i·maṃ rā·ma ā·dhā·van·taṃ pla·vaṃ·ga·mam / dṛṣ·ṭvā rā·huḥ pa·rā·vṛt·ya mu·kha·śe·ṣaḥ pa·rāṅ·mu·khaḥ
- 42
indram āśaṃsamānas tu trātāraṃ siṃhikāsutaḥ / indra indreti saṃtrāsān muhur muhur abhāṣata
in·dram ā·śaṃ·sa·mā·nas tu trā·tā·raṃ siṃ·hi·kā·su·taḥ / in·dra in·dre·ti saṃt·rā·sān mu·hur mu·hur a·bhā·ṣa·ta
- 43
rāhor vikrośamānasya prāg evālakṣitaḥ svaraḥ / śrutvendrovāca mā bhaiṣīr ayam enaṃ nihanmy aham
rā·hor vik·ro·śa·mā·nas·ya prāg e·vā·lak·ṣi·taḥ sva·raḥ / śrut·ven·dro·vā·ca mā bhai·ṣīr a·yam e·naṃ ni·hanmy a·ham
- 44
airāvataṃ tato dṛṣṭvā mahat tad idam ity api / phalaṃ taṃ hastirājānam abhidudrāva mārutiḥ
ai·rā·va·taṃ ta·to dṛṣ·ṭvā ma·hat tad i·dam ity a·pi / pha·laṃ taṃ has·ti·rā·jā·nam a·bhi·dud·rā·va mā·ru·tiḥ
- 45
tadāsya dhāvato rūpam airāvatajighṛkṣayā / muhūrtam abhavad ghoram indrāgnyor iva bhāsvaram
ta·dās·ya dhā·va·to rū·pam ai·rā·va·ta·ji·ghṛk·ṣa·yā / mu·hūr·tam a·bha·vad gho·ram in·drāg·nyor i·va bhās·va·ram
- 46
evam ādhāvamānaṃ tu nātikruddhaḥ śacīpatiḥ / hastāntenātimuktena kuliśenābhyatāḍayat
e·vam ā·dhā·va·mā·naṃ tu nā·tik·rud·dhaḥ śa·cī·pa·tiḥ / has·tān·te·nā·ti·muk·te·na ku·li·śe·nābh·ya·tā·ḍa·yat
- 47
tato girau papātaiṣa indravajrābhitāḍitaḥ / patamānasya caitasya vāmo hanur abhajyata
ta·to gi·rau pa·pā·tai·ṣa in·dra·vaj·rā·bhi·tā·ḍi·taḥ / pa·ta·mā·nas·ya cai·tas·ya vā·mo ha·nur a·bhaj·ya·ta
- 48
tasmiṃs tu patite bāle vajratāḍanavihvale / cukrodhendrāya pavanaḥ prajānām aśivāya ca
tas·miṃs tu pa·ti·te bā·le vaj·ra·tā·ḍa·na·vih·va·le / cuk·ro·dhen·drā·ya pa·va·naḥ pra·jā·nām a·śi·vā·ya ca
- 49
viṇmūtrāśayam āvṛtya prajāsv antargataḥ prabhuḥ / rurodha sarvabhūtāni yathā varṣāṇi vāsavaḥ
viṇ·mūt·rā·śa·yam ā·vṛt·ya pra·jāsv an·tar·ga·taḥ pra·bhuḥ / ru·ro·dha sar·va·bhū·tā·ni ya·thā var·ṣā·ṇi vā·sa·vaḥ
- 50
vāyuprakopād bhūtāni nirucchvāsāni sarvataḥ / saṃdhibhir bhajyamānāni kāṣṭhabhūtāni jajñire
vā·yup·ra·ko·pād bhū·tā·ni ni·ruc·chvā·sā·ni sar·va·taḥ / saṃ·dhi·bhir bhaj·ya·mā·nā·ni kāṣ·ṭha·bhū·tā·ni jaj·ñi·re
- 51
niḥsvadhaṃ nirvaṣaṭkāraṃ niṣkriyaṃ dharmavarjitam / vāyuprakopāt trailokyaṃ nirayastham ivābabhau
niḥs·va·dhaṃ nir·va·ṣaṭ·kā·raṃ niṣ·kri·yaṃ dhar·ma·var·ji·tam / vā·yup·ra·ko·pāt trai·lok·yaṃ ni·ra·yas·tham i·vā·ba·bhau
- 52
tataḥ prajāḥ sagandharvāḥ sadevāsuramānuṣāḥ / prajāpatiṃ samādhāvann asukhārtāḥ sukhaiṣiṇaḥ
ta·taḥ pra·jāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sa·de·vā·su·ra·mā·nu·ṣāḥ / pra·jā·pa·tiṃ sa·mā·dhā·vann a·su·khār·tāḥ su·khai·ṣi·ṇaḥ
- 53
ūcuḥ prāñjalayo devā darodaranibhodarāḥ / tvayā sma bhagavan sṛṣṭāḥ prajānātha caturvidhāḥ
ū·cuḥ prāñ·ja·la·yo de·vā da·ro·da·ra·ni·bho·da·rāḥ / tva·yā sma bha·ga·van sṛṣ·ṭāḥ pra·jā·nā·tha ca·tur·vi·dhāḥ
- 54
tvayā datto 'yam asmākam āyuṣaḥ pavanaḥ patiḥ / so 'smān prāṇeśvaro bhūtvā kasmād eṣo 'dya sattama
tva·yā dat·to 'yam as·mā·kam ā·yu·ṣaḥ pa·va·naḥ pa·tiḥ / so 'smān prā·ṇeś·va·ro bhūt·vā kas·mād e·ṣo 'dya sat·ta·ma
- 55
rurodha duḥkhaṃ janayann antaḥpura iva striyaḥ / tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ prāptā vāyunopahatā vibho
ru·ro·dha duḥ·khaṃ ja·na·yann an·taḥ·pu·ra i·va stri·yaḥ / tas·māt tvāṃ śa·ra·ṇaṃ prāp·tā vā·yu·no·pa·ha·tā vi·bho
- 56
vāyusaṃrodhajaṃ duḥkham idaṃ no nuda śatruhan
vā·yu·saṃ·ro·dha·jaṃ duḥ·kham i·daṃ no nu·da śat·ru·han
- 57
etat prajānāṃ śrutvā tu prajānāthaḥ prajāpatiḥ / kāraṇād iti tān uktvā prajāḥ punar abhāṣata
e·tat pra·jā·nāṃ śrut·vā tu pra·jā·nā·thaḥ pra·jā·pa·tiḥ / kā·ra·ṇād i·ti tān uk·tvā pra·jāḥ pu·nar a·bhā·ṣa·ta
- 58
yasmin vaḥ kāraṇe vāyuś cukrodha ca rurodha ca / prajāḥ śṛṇudhvaṃ tat sarvaṃ śrotavyaṃ cātmanaḥ kṣamam
yas·min vaḥ kā·ra·ṇe vā·yuś cuk·ro·dha ca ru·ro·dha ca / pra·jāḥ śṛ·ṇudh·vaṃ tat sar·vaṃ śro·tav·yaṃ cāt·ma·naḥ kṣa·mam
- 59
putras tasyāmareśena indreṇādya nipātitaḥ / rāhor vacanam ājñāya rājñā vaḥ kopito 'nilaḥ
put·ras tas·yā·ma·re·śe·na in·dre·ṇād·ya ni·pā·ti·taḥ / rā·hor va·ca·nam āj·ñā·ya rāj·ñā vaḥ ko·pi·to 'ni·laḥ
- 60
aśarīraḥ śarīreṣu vāyuś carati pālayan / śarīraṃ hi vinā vāyuṃ samatāṃ yāti reṇubhiḥ
a·śa·rī·raḥ śa·rī·re·ṣu vā·yuś ca·ra·ti pā·la·yan / śa·rī·raṃ hi vi·nā vā·yuṃ sa·ma·tāṃ yā·ti re·ṇu·bhiḥ
- 61
vāyuḥ prāṇāḥ sukhaṃ vāyur vāyuḥ sarvam idaṃ jagat / vāyunā saṃparityaktaṃ na sukhaṃ vindate jagat
vā·yuḥ prā·ṇāḥ su·khaṃ vā·yur vā·yuḥ sar·vam i·daṃ ja·gat / vā·yu·nā saṃ·pa·rit·yak·taṃ na su·khaṃ vin·da·te ja·gat
- 62
adyaiva ca parityaktaṃ vāyunā jagad āyuṣā / adyaiveme nirucchvāsāḥ kāṣṭhakuḍyopamāḥ sthitāḥ
ad·yai·va ca pa·rit·yak·taṃ vā·yu·nā ja·gad ā·yu·ṣā / ad·yai·ve·me ni·ruc·chvā·sāḥ kāṣ·ṭha·kuḍ·yo·pa·māḥ sthi·tāḥ
- 63
tad yāmas tatra yatrāste māruto rukprado hi vaḥ / mā vināśaṃ gamiṣyāma aprasādyāditeḥ sutam
tad yā·mas tat·ra yat·rās·te mā·ru·to ruk·pra·do hi vaḥ / mā vi·nā·śaṃ ga·miṣ·yā·ma ap·ra·sād·yā·di·teḥ su·tam
- 64
tataḥ prajābhiḥ sahitaḥ prajāpatiḥ sadevagandharvabhujaṃgaguhyakaḥ / jagāma tatrāsyati yatra mārutaḥ sutaṃ surendrābhihataṃ pragṛhya saḥ
ta·taḥ pra·jā·bhiḥ sa·hi·taḥ pra·jā·pa·tiḥ sa·de·va·gan·dhar·va·bhu·jaṃ·ga·guh·ya·kaḥ / ja·gā·ma tat·rās·ya·ti yat·ra mā·ru·taḥ su·taṃ su·ren·drā·bhi·ha·taṃ pra·gṛh·ya saḥ
- 65
tato 'rkavaiśvānarakāñcanaprabhaṃ sutaṃ tadotsaṅgagataṃ sadāgateḥ / caturmukho vīkṣya kṛpām athākarot sadevasiddharṣibhujaṃgarākṣasaḥ
ta·to 'rka·vaiś·vā·na·ra·kāñ·ca·nap·ra·bhaṃ su·taṃ ta·dot·saṅ·ga·ga·taṃ sa·dā·ga·teḥ / ca·tur·mu·kho vīk·ṣya kṛ·pām a·thā·ka·rot sa·de·va·sid·dhar·ṣi·bhu·jaṃ·ga·rāk·ṣa·saḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 36 46 verses
- 1
tataḥ pitāmahaṃ dṛṣṭvā vāyuḥ putravadhārditaḥ / śiśukaṃ taṃ samādāya uttasthau dhātur agrataḥ
ta·taḥ pi·tā·ma·haṃ dṛṣ·ṭvā vā·yuḥ put·ra·va·dhār·di·taḥ / śi·śu·kaṃ taṃ sa·mā·dā·ya ut·tas·thau dhā·tur ag·ra·taḥ
- 2
calatkuṇḍalamaulisraktapanīyavibhūṣaṇaḥ / pādayor nyapatad vāyus tisro 'vasthāya vedhase
ca·lat·kuṇ·ḍa·la·mau·lis·rak·ta·pa·nī·ya·vi·bhū·ṣa·ṇaḥ / pā·da·yor nya·pa·tad vā·yus tis·ro 'vas·thā·ya ve·dha·se
- 3
taṃ tu vedavidādyas tu lambābharaṇaśobhinā / vāyum utthāpya hastena śiśuṃ taṃ parimṛṣṭavān
taṃ tu ve·da·vi·dād·yas tu lam·bā·bha·ra·ṇa·śo·bhi·nā / vā·yum ut·thāp·ya has·te·na śi·śuṃ taṃ pa·ri·mṛṣ·ṭa·vān
- 4
spṛṣṭamātras tataḥ so 'tha salīlaṃ padmajanmanā / jalasiktaṃ yathā sasyaṃ punar jīvitam āptavān
spṛṣ·ṭa·māt·ras ta·taḥ so 'tha sa·lī·laṃ pad·ma·jan·ma·nā / ja·la·sik·taṃ ya·thā sas·yaṃ pu·nar jī·vi·tam āp·ta·vān
- 5
prāṇavantam imaṃ dṛṣṭvā prāṇo gandhavaho mudā / cacāra sarvabhūteṣu saṃniruddhaṃ yathāpurā
prā·ṇa·van·tam i·maṃ dṛṣ·ṭvā prā·ṇo gan·dha·va·ho mu·dā / ca·cā·ra sar·va·bhū·te·ṣu saṃ·ni·rud·dhaṃ ya·thā·pu·rā
- 6
marudrogavinirmuktāḥ prajā vai muditābhavan / śītavātavinirmuktāḥ padminya iva sāmbujāḥ
ma·rud·ro·ga·vi·nir·muk·tāḥ pra·jā vai mu·di·tā·bha·van / śī·ta·vā·ta·vi·nir·muk·tāḥ pad·min·ya i·va sām·bu·jāḥ
- 7
tatas triyugmas trikakut tridhāmā tridaśārcitaḥ / uvāca devatā brahmā mārutapriyakāmyayā
ta·tas tri·yug·mas tri·ka·kut tri·dhā·mā tri·da·śār·ci·taḥ / u·vā·ca de·va·tā brah·mā mā·ru·tap·ri·ya·kām·ya·yā
- 8
bho mahendrāgnivaruṇadhaneśvaramaheśvarāḥ / jānatām api tat sarvaṃ hitaṃ vakṣyāmi śrūyatām
bho ma·hen·drāg·ni·va·ru·ṇa·dha·neś·va·ra·ma·heś·va·rāḥ / jā·na·tām a·pi tat sar·vaṃ hi·taṃ vak·ṣyā·mi śrū·ya·tām
- 9
anena śiśunā kāryaṃ kartavyaṃ vo bhaviṣyati / dadatāsya varān sarve mārutasyāsya tuṣṭidān
a·ne·na śi·śu·nā kār·yaṃ kar·tav·yaṃ vo bha·viṣ·ya·ti / da·da·tās·ya va·rān sar·ve mā·ru·tas·yās·ya tuṣ·ṭi·dān
- 10
tataḥ sahasranayanaḥ prītiraktaḥ śubhānanaḥ / kuśe śayamayīṃ mālāṃ samutkṣipyedam abravīt
ta·taḥ sa·has·ra·na·ya·naḥ prī·ti·rak·taḥ śu·bhā·na·naḥ / ku·śe śa·ya·ma·yīṃ mā·lāṃ sa·mut·kṣip·ye·dam ab·ra·vīt
- 11
matkarotsṛṣṭavajreṇa hanur asya yathā kṣataḥ / nāmnaiṣa kapiśārdūlo bhavitā hanumān iti
mat·ka·rot·sṛṣ·ṭa·vaj·re·ṇa ha·nur as·ya ya·thā kṣa·taḥ / nām·nai·ṣa ka·pi·śār·dū·lo bha·vi·tā ha·nu·mān i·ti
- 12
aham evāsya dāsyāmi paramaṃ varam uttamam / ataḥ prabhṛti vajrasya mamāvadhyo bhaviṣyati
a·ham e·vās·ya dās·yā·mi pa·ra·maṃ va·ram ut·ta·mam / a·taḥ pra·bhṛ·ti vaj·ras·ya ma·mā·vadh·yo bha·viṣ·ya·ti
- 13
mārtāṇḍas tv abravīt tatra bhagavāṃs timirāpahaḥ / tejaso 'sya madīyasya dadāmi śatikāṃ kalām
mār·tāṇ·ḍas tv ab·ra·vīt tat·ra bha·ga·vāṃs ti·mi·rā·pa·haḥ / te·ja·so 'sya ma·dī·yas·ya da·dā·mi śa·ti·kāṃ ka·lām
- 14
yadā tu śāstrāṇy adhyetuṃ śaktir asya bhaviṣyati / tadāsya śāstraṃ dāsyāmi yena vāgmī bhaviṣyati
ya·dā tu śās·trāṇy adh·ye·tuṃ śak·tir as·ya bha·viṣ·ya·ti / ta·dās·ya śās·traṃ dās·yā·mi ye·na vāg·mī bha·viṣ·ya·ti
- 15
varuṇaś ca varaṃ prādān nāsya mṛtyur bhaviṣyati / varṣāyutaśatenāpi matpāśād udakād api
va·ru·ṇaś ca va·raṃ prā·dān nās·ya mṛt·yur bha·viṣ·ya·ti / var·ṣā·yu·ta·śa·te·nā·pi mat·pā·śād u·da·kād a·pi
- 16
yamo 'pi daṇḍāvadhyatvam arogatvaṃ ca nityaśaḥ / diśate 'sya varaṃ tuṣṭa aviṣādaṃ ca saṃyuge
ya·mo 'pi daṇ·ḍā·vadh·yat·vam a·ro·gat·vaṃ ca nit·ya·śaḥ / di·śa·te 'sya va·raṃ tuṣ·ṭa a·vi·ṣā·daṃ ca saṃ·yu·ge
- 17
gadeyaṃ māmikā nainaṃ saṃyugeṣu vadhiṣyati / ity evaṃ varadaḥ prāha tadā hy ekākṣipiṅgalaḥ
ga·de·yaṃ mā·mi·kā nai·naṃ saṃ·yu·ge·ṣu va·dhiṣ·ya·ti / ity e·vaṃ va·ra·daḥ prā·ha ta·dā hy e·kāk·ṣi·piṅ·ga·laḥ
- 18
matto madāyudhānāṃ ca na vadhyo 'yaṃ bhaviṣyati / ity evaṃ śaṃkareṇāpi datto 'sya paramo varaḥ
mat·to ma·dā·yu·dhā·nāṃ ca na vadh·yo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti / ity e·vaṃ śaṃ·ka·re·ṇā·pi dat·to 'sya pa·ra·mo va·raḥ
- 19
sarveṣāṃ brahmadaṇḍānām avadhyo 'yaṃ bhaviṣyati / dīrghāyuś ca mahātmā ca iti brahmābravīd vacaḥ
sar·ve·ṣāṃ brah·ma·daṇ·ḍā·nām a·vadh·yo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti / dīr·ghā·yuś ca ma·hāt·mā ca i·ti brah·māb·ra·vīd va·caḥ
- 20
viśvakarmā tu dṛṣṭvainaṃ bālasūryopamaṃ śiśum / śilpināṃ pravaraḥ prāha varam asya mahāmatiḥ
viś·va·kar·mā tu dṛṣ·ṭvai·naṃ bā·la·sūr·yo·pa·maṃ śi·śum / śil·pi·nāṃ pra·va·raḥ prā·ha va·ram as·ya ma·hā·ma·tiḥ
- 21
vinirmitāni devānām āyudhānīha yāni tu / teṣāṃ saṃgrāmakāle tu avadhyo 'yaṃ bhaviṣyati
vi·nir·mi·tā·ni de·vā·nām ā·yu·dhā·nī·ha yā·ni tu / te·ṣāṃ saṃg·rā·ma·kā·le tu a·vadh·yo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti
- 22
tataḥ surāṇāṃ tu varair dṛṣṭvā hy enam alaṃkṛtam / caturmukhas tuṣṭamukho vāyum āha jagadguruḥ
ta·taḥ su·rā·ṇāṃ tu va·rair dṛṣ·ṭvā hy e·nam a·laṃ·kṛ·tam / ca·tur·mu·khas tuṣ·ṭa·mu·kho vā·yum ā·ha ja·gad·gu·ruḥ
- 23
amitrāṇāṃ bhayakaro mitrāṇām abhayaṃkaraḥ / ajeyo bhavitā te 'tra putro mārutamārutiḥ
a·mit·rā·ṇāṃ bha·ya·ka·ro mit·rā·ṇām a·bha·yaṃ·ka·raḥ / a·je·yo bha·vi·tā te 'tra put·ro mā·ru·ta·mā·ru·tiḥ
- 24
rāvaṇotsādanārthāni rāmaprītikarāṇi ca / romaharṣakarāṇy eṣa kartā karmāṇi saṃyuge
rā·va·ṇot·sā·da·nār·thā·ni rā·map·rī·ti·ka·rā·ṇi ca / ro·ma·har·ṣa·ka·rāṇy e·ṣa kar·tā kar·mā·ṇi saṃ·yu·ge
- 25
evam uktvā tam āmantrya mārutaṃ te 'maraiḥ saha / yathāgataṃ yayuḥ sarve pitāmahapurogamāḥ
e·vam uk·tvā tam ā·man·trya mā·ru·taṃ te 'ma·raiḥ sa·ha / ya·thā·ga·taṃ ya·yuḥ sar·ve pi·tā·ma·ha·pu·ro·ga·māḥ
- 26
so 'pi gandhavahaḥ putraṃ pragṛhya gṛham ānayat / añjanāyāstam ākhyāya varaṃ dattaṃ viniḥsṛtaḥ
so 'pi gan·dha·va·haḥ put·raṃ pra·gṛh·ya gṛ·ham ā·na·yat / añ·ja·nā·yās·tam ākh·yā·ya va·raṃ dat·taṃ vi·niḥ·sṛ·taḥ
- 27
prāpya rāma varān eṣa varadānabalānvitaḥ / balenātmani saṃsthena so 'pūryata yathārṇavaḥ
prāp·ya rā·ma va·rān e·ṣa va·ra·dā·na·ba·lān·vi·taḥ / ba·le·nāt·ma·ni saṃs·the·na so 'pūr·ya·ta ya·thār·ṇa·vaḥ
- 28
balenāpūryamāṇo hi eṣa vānarapuṃgavaḥ / āśrameṣu maharṣīṇām aparādhyati nirbhayaḥ
ba·le·nā·pūr·ya·mā·ṇo hi e·ṣa vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / āś·ra·me·ṣu ma·har·ṣī·ṇām a·pa·rādh·ya·ti nir·bha·yaḥ
- 29
srugbhāṇḍān agnihotraṃ ca valkalānāṃ ca saṃcayān / bhagnavicchinnavidhvastān suśāntānāṃ karoty ayam
srug·bhāṇ·ḍān ag·ni·hot·raṃ ca val·ka·lā·nāṃ ca saṃ·ca·yān / bhag·na·vic·chin·na·vidh·vas·tān su·śān·tā·nāṃ ka·roty a·yam
- 30
sarveṣāṃ brahmadaṇḍānām avadhyaṃ brahmaṇā kṛtam / jānanta ṛṣayas taṃ vai kṣamante tasya nityaśaḥ
sar·ve·ṣāṃ brah·ma·daṇ·ḍā·nām a·vadh·yaṃ brah·ma·ṇā kṛ·tam / jā·nan·ta ṛ·ṣa·yas taṃ vai kṣa·man·te tas·ya nit·ya·śaḥ
- 31
yadā keṣariṇā tv eṣa vāyunā sāñjanena ca / pratiṣiddho 'pi maryādāṃ laṅghayaty eva vānaraḥ
ya·dā ke·ṣa·ri·ṇā tv e·ṣa vā·yu·nā sāñ·ja·ne·na ca / pra·ti·ṣid·dho 'pi mar·yā·dāṃ laṅ·gha·yaty e·va vā·na·raḥ
- 32
tato maharṣayaḥ kruddhā bhṛgvaṅgirasavaṃśajāḥ / śepur enaṃ raghuśreṣṭha nātikruddhātimanyavaḥ
ta·to ma·har·ṣa·yaḥ krud·dhā bhṛg·vaṅ·gi·ra·sa·vaṃ·śa·jāḥ / śe·pur e·naṃ ra·ghuś·reṣ·ṭha nā·tik·rud·dhā·ti·man·ya·vaḥ
- 33
bādhase yat samāśritya balam asmān plavaṃgama / tad dīrghakālaṃ vettāsi nāsmākaṃ śāpamohitaḥ
bā·dha·se yat sa·māś·rit·ya ba·lam as·mān pla·vaṃ·ga·ma / tad dīr·gha·kā·laṃ vet·tā·si nās·mā·kaṃ śā·pa·mo·hi·taḥ
- 34
tatas tu hṛtatejaujā maharṣivacanaujasā / eṣo śramāṇi nātyeti mṛdubhāvagataś caran
ta·tas tu hṛ·ta·te·jau·jā ma·har·ṣi·va·ca·nau·ja·sā / e·ṣo śra·mā·ṇi nāt·ye·ti mṛ·du·bhā·va·ga·taś ca·ran
- 35
atha ṛkṣarajā nāma vālisugrīvayoḥ pitā / sarvavānararājāsīt tejasā iva bhāskaraḥ
a·tha ṛk·ṣa·ra·jā nā·ma vā·li·sug·rī·va·yoḥ pi·tā / sar·va·vā·na·ra·rā·jā·sīt te·ja·sā i·va bhās·ka·raḥ
- 36
sa tu rājyaṃ ciraṃ kṛtvā vānarāṇāṃ harīśvaraḥ / tatas tvarkṣarajā nāma kāladharmeṇa saṃgataḥ
sa tu rāj·yaṃ ci·raṃ kṛt·vā vā·na·rā·ṇāṃ ha·rīś·va·raḥ / ta·tas tvar·kṣa·ra·jā nā·ma kā·la·dhar·me·ṇa saṃ·ga·taḥ
- 37
tasminn astamite vālī mantribhir mantrakovidaiḥ / pitrye pade kṛto rājā sugrīvo vālinaḥ pade
tas·minn as·ta·mi·te vā·lī man·tri·bhir man·tra·ko·vi·daiḥ / pit·rye pa·de kṛ·to rā·jā sug·rī·vo vā·li·naḥ pa·de
- 38
sugrīveṇa samaṃ tv asya advaidhaṃ chidravarjitam / ahāryaṃ sakhyam abhavad anilasya yathāgninā
sug·rī·ve·ṇa sa·maṃ tv as·ya ad·vai·dhaṃ chid·ra·var·ji·tam / a·hār·yaṃ sakh·yam a·bha·vad a·ni·las·ya ya·thāg·ni·nā
- 39
eṣa śāpavaśād eva na vedabalam ātmanaḥ / vālisugrīvayor vairaṃ yadā rāma samutthitam
e·ṣa śā·pa·va·śād e·va na ve·da·ba·lam āt·ma·naḥ / vā·li·sug·rī·va·yor vai·raṃ ya·dā rā·ma sa·mut·thi·tam
- 40
na hy eṣa rāma sugrīvo bhrāmyamāṇo 'pi vālinā / vedayāno na ca hy eṣa balam ātmani mārutiḥ
na hy e·ṣa rā·ma sug·rī·vo bhrām·ya·mā·ṇo 'pi vā·li·nā / ve·da·yā·no na ca hy e·ṣa ba·lam āt·ma·ni mā·ru·tiḥ
- 41
parākramotsāhamatipratāpaiḥ sauśīlyamādhuryanayānayaiś ca / gāmbhīryacāturyasuvīryadhairyair hanūmataḥ ko 'py adhiko 'sti loke
pa·rāk·ra·mot·sā·ha·ma·tip·ra·tā·paiḥ sau·śīl·ya·mā·dhur·ya·na·yā·na·yaiś ca / gām·bhīr·ya·cā·tur·ya·su·vīr·ya·dhair·yair ha·nū·ma·taḥ ko 'py a·dhi·ko 'sti lo·ke
- 42
asau purā vyākaraṇaṃ grahīṣyan sūryonmukhaḥ pṛṣṭhagamaḥ kapīndraḥ / udyadgirer astagiriṃ jagāma granthaṃ mahad dhārayad aprameyaḥ
a·sau pu·rā vyā·ka·ra·ṇaṃ gra·hīṣ·yan sūr·yon·mu·khaḥ pṛṣ·ṭha·ga·maḥ ka·pīn·draḥ / ud·yad·gi·rer as·ta·gi·riṃ ja·gā·ma gran·thaṃ ma·had dhā·ra·yad ap·ra·me·yaḥ
- 43
pravīvivikṣor iva sāgarasya lokān didhakṣor iva pāvakasya / lokakṣayeṣv eva yathāntakasya hanūmataḥ sthāsyati kaḥ purastāt
pra·vī·vi·vik·ṣor i·va sā·ga·ras·ya lo·kān di·dhak·ṣor i·va pā·va·kas·ya / lo·kak·ṣa·yeṣv e·va ya·thān·ta·kas·ya ha·nū·ma·taḥ sthās·ya·ti kaḥ pu·ras·tāt
- 44
eṣo 'pi cānye ca mahākapīndrāḥ sugrīvamaindadvividāḥ sanīlāḥ / satāratāreyanalāḥ sarambhās tvatkāraṇād rāma surair hi sṛṣṭāḥ
e·ṣo 'pi cān·ye ca ma·hā·ka·pīn·drāḥ sug·rī·va·main·dad·vi·vi·dāḥ sa·nī·lāḥ / sa·tā·ra·tā·re·ya·na·lāḥ sa·ram·bhās tvat·kā·ra·ṇād rā·ma su·rair hi sṛṣ·ṭāḥ
- 45
tad etat kathitaṃ sarvaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi / hanūmato bālabhāve karmaitat kathitaṃ mayā
tad e·tat ka·thi·taṃ sar·vaṃ yan māṃ tvaṃ pa·ri·pṛc·cha·si / ha·nū·ma·to bā·la·bhā·ve kar·mai·tat ka·thi·taṃ ma·yā
- 46
dṛṣṭaḥ saṃbhāṣitaś cāsi rāma gacchamahe vayam / evam uktvā gatāḥ sarve ṛṣayas te yathāgatam
dṛṣ·ṭaḥ saṃ·bhā·ṣi·taś cā·si rā·ma gac·cha·ma·he va·yam / e·vam uk·tvā ga·tāḥ sar·ve ṛ·ṣa·yas te ya·thā·ga·tam
Uttarakāṇḍa · sarga 37 15 verses
- 1
vimṛśya ca tato rāmo vayasyam akutobhayam / pratardanaṃ kāśipatiṃ pariṣvajyedam abravīt
vi·mṛś·ya ca ta·to rā·mo va·yas·yam a·ku·to·bha·yam / pra·tar·da·naṃ kā·śi·pa·tiṃ pa·riṣ·vaj·ye·dam ab·ra·vīt
- 2
darśitā bhavatā prītir darśitaṃ sauhṛdaṃ param / udyogaś ca kṛto rājan bharatena tvayā saha
dar·śi·tā bha·va·tā prī·tir dar·śi·taṃ sau·hṛ·daṃ pa·ram / ud·yo·gaś ca kṛ·to rā·jan bha·ra·te·na tva·yā sa·ha
- 3
tad bhavān adya kāśeyīṃ purīṃ vārāṇasīṃ vraja / ramaṇīyāṃ tvayā guptāṃ suprākārāṃ sutoraṇām
tad bha·vān ad·ya kā·śe·yīṃ pu·rīṃ vā·rā·ṇa·sīṃ vra·ja / ra·ma·ṇī·yāṃ tva·yā gup·tāṃ sup·rā·kā·rāṃ su·to·ra·ṇām
- 4
etāvad uktvā utthāya kākutsthaḥ paramāsanāt / paryaṣvajata dharmātmā nirantaram urogatam
e·tā·vad uk·tvā ut·thā·ya kā·kut·sthaḥ pa·ra·mā·sa·nāt / par·yaṣ·va·ja·ta dhar·māt·mā ni·ran·ta·ram u·ro·ga·tam
- 5
visṛjya taṃ vayasyaṃ sa svāgatān pṛthivīpatīn / prahasan rāghavo vākyam uvāca madhurākṣaram
vi·sṛj·ya taṃ va·yas·yaṃ sa svā·ga·tān pṛ·thi·vī·pa·tīn / pra·ha·san rā·gha·vo vāk·yam u·vā·ca ma·dhu·rāk·ṣa·ram
- 6
bhavatāṃ prītir avyagrā tejasā parirakṣitā / dharmaś ca niyato nityaṃ satyaṃ ca bhavatāṃ sadā
bha·va·tāṃ prī·tir av·yag·rā te·ja·sā pa·ri·rak·ṣi·tā / dhar·maś ca ni·ya·to nit·yaṃ sat·yaṃ ca bha·va·tāṃ sa·dā
- 7
yuṣmākaṃ ca prabhāvena tejasā ca mahātmanām / hato durātmā durbuddhī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
yuṣ·mā·kaṃ ca pra·bhā·ve·na te·ja·sā ca ma·hāt·ma·nām / ha·to du·rāt·mā dur·bud·dhī rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ
- 8
hetumātram ahaṃ tatra bhavatāṃ tejasāṃ hataḥ / rāvaṇaḥ sagaṇo yuddhe saputraḥ sahabāndhavaḥ
he·tu·māt·ram a·haṃ tat·ra bha·va·tāṃ te·ja·sāṃ ha·taḥ / rā·va·ṇaḥ sa·ga·ṇo yud·dhe sa·put·raḥ sa·ha·bān·dha·vaḥ
- 9
bhavantaś ca samānītā bharatena mahātmanā / śrutvā janakarājasya kānane tanayāṃ hṛtām
bha·van·taś ca sa·mā·nī·tā bha·ra·te·na ma·hāt·ma·nā / śrut·vā ja·na·ka·rā·jas·ya kā·na·ne ta·na·yāṃ hṛ·tām
- 10
udyuktānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ mahātmanām / kālo hy atītaḥ sumahān gamane rocatāṃ matiḥ
ud·yuk·tā·nāṃ ca sar·ve·ṣāṃ pār·thi·vā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / kā·lo hy a·tī·taḥ su·ma·hān ga·ma·ne ro·ca·tāṃ ma·tiḥ
- 11
pratyūcus taṃ ca rājāno harṣeṇa mahatānvitāḥ / diṣṭyā tvaṃ vijayī rāma rājyaṃ cāpi pratiṣṭhitam
prat·yū·cus taṃ ca rā·jā·no har·ṣe·ṇa ma·ha·tān·vi·tāḥ / diṣ·ṭyā tvaṃ vi·ja·yī rā·ma rāj·yaṃ cā·pi pra·tiṣ·ṭhi·tam
- 12
diṣṭyā pratyāhṛtā sītā diṣṭyā śatruḥ parājitaḥ / eṣa naḥ paramaḥ kāma eṣā naḥ kīrtir uttamā
diṣ·ṭyā prat·yā·hṛ·tā sī·tā diṣ·ṭyā śat·ruḥ pa·rā·ji·taḥ / e·ṣa naḥ pa·ra·maḥ kā·ma e·ṣā naḥ kīr·tir ut·ta·mā
- 13
yat tvāṃ vijayinaṃ rāma paśyāmo hataśātravam / upapannaṃ ca kākutstha yat tvam asmān praśaṃsasi
yat tvāṃ vi·ja·yi·naṃ rā·ma paś·yā·mo ha·ta·śāt·ra·vam / u·pa·pan·naṃ ca kā·kut·stha yat tvam as·mān pra·śaṃ·sa·si
- 14
praśaṃsārhā hi jānanti praśaṃsāṃ vaktum īdṛśīm / āpṛcchāmo gamiṣyāmo hṛdistho naḥ sadā bhavān
pra·śaṃ·sār·hā hi jā·nan·ti pra·śaṃ·sāṃ vak·tum ī·dṛ·śīm / ā·pṛc·chā·mo ga·miṣ·yā·mo hṛ·dis·tho naḥ sa·dā bha·vān
- 15
bhavec ca te mahārāja prītir asmāsu nityadā
bha·vec ca te ma·hā·rā·ja prī·tir as·mā·su nit·ya·dā
Uttarakāṇḍa · sarga 38 17 verses
- 1
te prayātā mahātmānaḥ pārthivāḥ sarvato diśam / kampayanto mahīṃ vīrāḥ svapurāṇi prahṛṣṭavat
te pra·yā·tā ma·hāt·mā·naḥ pār·thi·vāḥ sar·va·to di·śam / kam·pa·yan·to ma·hīṃ vī·rāḥ sva·pu·rā·ṇi pra·hṛṣ·ṭa·vat
- 2
akṣauhiṇī sahasrais te samavetās tv anekaśaḥ / hṛṣṭāḥ pratigatāḥ sarve rāghavārthe samāgatāḥ
ak·ṣau·hi·ṇī sa·has·rais te sa·ma·ve·tās tv a·ne·ka·śaḥ / hṛṣ·ṭāḥ pra·ti·ga·tāḥ sar·ve rā·gha·vār·the sa·mā·ga·tāḥ
- 3
ūcuś caiva mahīpālā baladarpasamanvitāḥ / na nāma rāvaṇaṃ yuddhe paśyāmaḥ purataḥ sthitam
ū·cuś cai·va ma·hī·pā·lā ba·la·dar·pa·sa·man·vi·tāḥ / na nā·ma rā·va·ṇaṃ yud·dhe paś·yā·maḥ pu·ra·taḥ sthi·tam
- 4
bharatena vayaṃ paścāt samānītā nirarthakam / hatā hi rākṣasās tatra pārthivaiḥ syur na saṃśayaḥ
bha·ra·te·na va·yaṃ paś·cāt sa·mā·nī·tā ni·rar·tha·kam / ha·tā hi rāk·ṣa·sās tat·ra pār·thi·vaiḥ syur na saṃ·śa·yaḥ
- 5
rāmasya bāhuvīryeṇa pālitā lakṣmaṇasya ca / sukhaṃ pāre samudrasya yudhyema vigatajvarāḥ
rā·mas·ya bā·hu·vīr·ye·ṇa pā·li·tā lak·ṣma·ṇas·ya ca / su·khaṃ pā·re sa·mud·ras·ya yudh·ye·ma vi·ga·taj·va·rāḥ
- 6
etāś cānyāś ca rājānaḥ kathās tatra sahasraśaḥ / kathayantaḥ svarāṣṭrāṇi viviśus te mahārathāḥ
e·tāś cān·yāś ca rā·jā·naḥ ka·thās tat·ra sa·has·ra·śaḥ / ka·tha·yan·taḥ sva·rāṣ·ṭrā·ṇi vi·vi·śus te ma·hā·ra·thāḥ
- 7
yathāpurāṇi te gatvā ratnāni vividhāni ca / rāmāya priyakāmārtham upahārān nṛpā daduḥ
ya·thā·pu·rā·ṇi te gat·vā rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ca / rā·mā·ya pri·ya·kā·mār·tham u·pa·hā·rān nṛ·pā da·duḥ
- 8
aśvān ratnāni vastrāṇi hastinaś ca madotkaṭān / candanāni ca divyāni divyāny ābharaṇāni ca
aś·vān rat·nā·ni vas·trā·ṇi has·ti·naś ca ma·dot·ka·ṭān / can·da·nā·ni ca div·yā·ni div·yāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca
- 9
bharato lakṣmaṇaś caiva śatrughnaś ca mahārathaḥ / ādāya tāni ratnāni ayodhyām agaman punaḥ
bha·ra·to lak·ṣma·ṇaś cai·va śat·rugh·naś ca ma·hā·ra·thaḥ / ā·dā·ya tā·ni rat·nā·ni a·yodh·yām a·ga·man pu·naḥ
- 10
āgatāś ca purīṃ ramyām ayodhyāṃ puruṣarṣabhāḥ / daduḥ sarvāṇi ratnāni rāghavāya mahātmane
ā·ga·tāś ca pu·rīṃ ram·yām a·yodh·yāṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / da·duḥ sar·vā·ṇi rat·nā·ni rā·gha·vā·ya ma·hāt·ma·ne
- 11
pratigṛhya ca tat sarvaṃ prītiyuktaḥ sa rāghavaḥ / sarvāṇi tāni pradadau sugrīvāya mahātmane
pra·ti·gṛh·ya ca tat sar·vaṃ prī·ti·yuk·taḥ sa rā·gha·vaḥ / sar·vā·ṇi tā·ni pra·da·dau sug·rī·vā·ya ma·hāt·ma·ne
- 12
vibhīṣaṇāya ca dadau ye cānye ṛkṣavānarāḥ / hanūmatpramukhā vīrā rākṣasāś ca mahābalāḥ
vi·bhī·ṣa·ṇā·ya ca da·dau ye cān·ye ṛk·ṣa·vā·na·rāḥ / ha·nū·mat·pra·mu·khā vī·rā rāk·ṣa·sāś ca ma·hā·ba·lāḥ
- 13
te sarve hṛṣṭamanaso rāmadattāni tāny atha / śirobhir dhārayām āsur bāhubhiś ca mahābalāḥ
te sar·ve hṛṣ·ṭa·ma·na·so rā·ma·dat·tā·ni tāny a·tha / śi·ro·bhir dhā·ra·yām ā·sur bā·hu·bhiś ca ma·hā·ba·lāḥ
- 14
papuś caiva sugandhīni madhūni vividhāni ca / māṃsāni ca sumṛṣṭāni phalāny āsvādayanti ca
pa·puś cai·va su·gan·dhī·ni ma·dhū·ni vi·vi·dhā·ni ca / māṃ·sā·ni ca su·mṛṣ·ṭā·ni pha·lāny ās·vā·da·yan·ti ca
- 15
evaṃ teṣāṃ nivasatāṃ māsaḥ sāgro gatas tadā / muhūrtam iva tat sarvaṃ rāmabhaktyā samarthayan
e·vaṃ te·ṣāṃ ni·va·sa·tāṃ mā·saḥ sāg·ro ga·tas ta·dā / mu·hūr·tam i·va tat sar·vaṃ rā·ma·bhak·tyā sa·mar·tha·yan
- 16
reme rāmaḥ sa taiḥ sārdhaṃ vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ / rājabhiś ca mahāvīryai rākṣasaiś ca mahābalaiḥ
re·me rā·maḥ sa taiḥ sār·dhaṃ vā·na·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ / rā·ja·bhiś ca ma·hā·vīr·yai rāk·ṣa·saiś ca ma·hā·ba·laiḥ
- 17
evaṃ teṣāṃ yayau māso dvitīyaḥ śaiśiraḥ sukham / vānarāṇāṃ prahṛṣṭānāṃ rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ
e·vaṃ te·ṣāṃ ya·yau mā·so dvi·tī·yaḥ śai·śi·raḥ su·kham / vā·na·rā·ṇāṃ pra·hṛṣ·ṭā·nāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sar·va·śaḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 39 24 verses
- 1
tathā sma teṣāṃ vasatām ṛkṣavānararakṣasām / rāghavas tu mahātejāḥ sugrīvam idam abravīt
ta·thā sma te·ṣāṃ va·sa·tām ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣa·sām / rā·gha·vas tu ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vam i·dam ab·ra·vīt
- 2
gamyatāṃ saumya kiṣkindhāṃ durādharṣaṃ surāsuraiḥ / pālayasva sahāmātyai rājyaṃ nihatakaṇṭakam
gam·ya·tāṃ saum·ya kiṣ·kin·dhāṃ du·rā·dhar·ṣaṃ su·rā·su·raiḥ / pā·la·yas·va sa·hā·māt·yai rāj·yaṃ ni·ha·ta·kaṇ·ṭa·kam
- 3
aṅgadaṃ ca mahābāho prītyā paramayānvitaḥ / paśya tvaṃ hanumantaṃ ca nalaṃ ca sumahābalam
aṅ·ga·daṃ ca ma·hā·bā·ho prīt·yā pa·ra·ma·yān·vi·taḥ / paś·ya tvaṃ ha·nu·man·taṃ ca na·laṃ ca su·ma·hā·ba·lam
- 4
suṣeṇaṃ śvaśuraṃ śūraṃ tāraṃ ca balināṃ varam / kumudaṃ caiva durdharṣaṃ nīlaṃ ca sumahābalam
su·ṣe·ṇaṃ śva·śu·raṃ śū·raṃ tā·raṃ ca ba·li·nāṃ va·ram / ku·mu·daṃ cai·va dur·dhar·ṣaṃ nī·laṃ ca su·ma·hā·ba·lam
- 5
vīraṃ śatabaliṃ caiva maindaṃ dvividam eva ca / gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ śarabhaṃ ca mahābalam
vī·raṃ śa·ta·ba·liṃ cai·va main·daṃ dvi·vi·dam e·va ca / ga·jaṃ ga·vāk·ṣaṃ ga·va·yaṃ śa·ra·bhaṃ ca ma·hā·ba·lam
- 6
ṛkṣarājaṃ ca durdharṣaṃ jāmbavantaṃ mahābalam / paśya prītisamāyukto gandhamādanam eva ca
ṛk·ṣa·rā·jaṃ ca dur·dhar·ṣaṃ jām·ba·van·taṃ ma·hā·ba·lam / paś·ya prī·ti·sa·mā·yuk·to gan·dha·mā·da·nam e·va ca
- 7
ye cānye sumahātmāno madarthe tyaktajīvitāḥ / paśya tvaṃ prītisaṃyukto mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ
ye cān·ye su·ma·hāt·mā·no ma·dar·the tyak·ta·jī·vi·tāḥ / paś·ya tvaṃ prī·ti·saṃ·yuk·to mā cai·ṣāṃ vip·ri·yaṃ kṛ·thāḥ
- 8
evam uktvā ca sugrīvaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ / vibhīṣaṇam athovāca rāmo madhurayā girā
e·vam uk·tvā ca sug·rī·vaṃ pra·śas·ya ca pu·naḥ pu·naḥ / vi·bhī·ṣa·ṇam a·tho·vā·ca rā·mo ma·dhu·ra·yā gi·rā
- 9
taṅkāṃ praśādhi dharmeṇa saṃmato hy asi pārthiva / purasya rākṣasānāṃ ca bhrātur vaiśvaraṇasya ca
taṅ·kāṃ pra·śā·dhi dhar·me·ṇa saṃ·ma·to hy a·si pār·thi·va / pu·ras·ya rāk·ṣa·sā·nāṃ ca bhrā·tur vaiś·va·ra·ṇas·ya ca
- 10
mā ca buddhim adharme tvaṃ kuryā rājan kathaṃ cana / buddhimanto hi rājāno dhruvam aśnanti medinīm
mā ca bud·dhim a·dhar·me tvaṃ kur·yā rā·jan ka·thaṃ ca·na / bud·dhi·man·to hi rā·jā·no dhru·vam aś·nan·ti me·di·nīm
- 11
ahaṃ ca nityaśo rājan sugrīvasahitas tvayā / smartavyaḥ parayā prītyā gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ
a·haṃ ca nit·ya·śo rā·jan sug·rī·va·sa·hi·tas tva·yā / smar·tav·yaḥ pa·ra·yā prīt·yā gac·cha tvaṃ vi·ga·taj·va·raḥ
- 12
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā ṛṣkavānararākṣasāḥ / sādhu sādhv iti kākutsthaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ
rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā ṛṣ·ka·vā·na·ra·rāk·ṣa·sāḥ / sā·dhu sādhv i·ti kā·kut·sthaṃ pra·śa·śaṃ·suḥ pu·naḥ pu·naḥ
- 13
tava buddhir mahābāho vīryam adbhutam eva ca / mādhuryaṃ paramaṃ rāma svayambhor iva nityadā
ta·va bud·dhir ma·hā·bā·ho vīr·yam ad·bhu·tam e·va ca / mā·dhur·yaṃ pa·ra·maṃ rā·ma sva·yam·bhor i·va nit·ya·dā
- 14
teṣām evaṃ bruvāṇānāṃ vānarāṇāṃ ca rakṣasām / hanūmatpraṇato bhūtvā rāghavaṃ vākyam abravīt
te·ṣām e·vaṃ bru·vā·ṇā·nāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca rak·ṣa·sām / ha·nū·mat·pra·ṇa·to bhūt·vā rā·gha·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 15
sneho me paramo rājaṃs tvayi nityaṃ pratiṣṭhitaḥ / bhaktiś ca niyatā vīra bhāvo nānyatra gacchati
sne·ho me pa·ra·mo rā·jaṃs tva·yi nit·yaṃ pra·tiṣ·ṭhi·taḥ / bhak·tiś ca ni·ya·tā vī·ra bhā·vo nān·yat·ra gac·cha·ti
- 16
yāvad rāmakathāṃ vīra śroṣye 'haṃ pṛthivītale / tāvac charīre vatsyantu mama prāṇā na saṃśayaḥ
yā·vad rā·ma·ka·thāṃ vī·ra śroṣ·ye 'haṃ pṛ·thi·vī·ta·le / tā·vac cha·rī·re vat·syan·tu ma·ma prā·ṇā na saṃ·śa·yaḥ
- 17
evaṃ bruvāṇaṃ rājendro hanūmantam athāsanāt / utthāya ca pariṣvajya vākyam etad uvāca ha
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ rā·jen·dro ha·nū·man·tam a·thā·sa·nāt / ut·thā·ya ca pa·riṣ·vaj·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 18
evam etat kapiśreṣṭha bhavitā nātra saṃśayaḥ / lokā hi yāvat sthāsyanti tāvat sthāsyati me kathā
e·vam e·tat ka·piś·reṣ·ṭha bha·vi·tā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / lo·kā hi yā·vat sthās·yan·ti tā·vat sthās·ya·ti me ka·thā
- 19
cariṣyati kathā yāval lokān eṣā hi māmikā / tāvac charīre vatsyanti prāṇās tava na saṃśayaḥ
ca·riṣ·ya·ti ka·thā yā·val lo·kān e·ṣā hi mā·mi·kā / tā·vac cha·rī·re vat·syan·ti prā·ṇās ta·va na saṃ·śa·yaḥ
- 20
tato 'sya hāraṃ candrābhaṃ mucya kaṇṭhāt sa rāghavaḥ / vaidūryataralaṃ snehād ābabandhe hanūmati
ta·to 'sya hā·raṃ can·drā·bhaṃ muc·ya kaṇ·ṭhāt sa rā·gha·vaḥ / vai·dūr·ya·ta·ra·laṃ sne·hād ā·ba·ban·dhe ha·nū·ma·ti
- 21
tenorasi nibaddhena hāreṇa sa mahākapiḥ / rarāja hemaśailendraś candreṇākrāntamastakaḥ
te·no·ra·si ni·bad·dhe·na hā·re·ṇa sa ma·hā·ka·piḥ / ra·rā·ja he·ma·śai·len·draś can·dre·ṇāk·rān·ta·mas·ta·kaḥ
- 22
śrutvā tu rāghavasyaitad utthāyotthāya vānarāḥ / praṇamya śirasā pādau prajagmus te mahābalāḥ
śrut·vā tu rā·gha·vas·yai·tad ut·thā·yot·thā·ya vā·na·rāḥ / pra·ṇam·ya śi·ra·sā pā·dau pra·jag·mus te ma·hā·ba·lāḥ
- 23
sugrīvaś caiva rāmeṇa pariṣvakto mahābhujaḥ / vibhīṣaṇaś ca dharmātmā nirantaram urogataḥ
sug·rī·vaś cai·va rā·me·ṇa pa·riṣ·vak·to ma·hā·bhu·jaḥ / vi·bhī·ṣa·ṇaś ca dhar·māt·mā ni·ran·ta·ram u·ro·ga·taḥ
- 24
sarve ca te bāṣpagalāḥ sāśrunetrā vicetasaḥ / saṃmūḍhā iva duḥkhena tyajante rāghavaṃ tadā
sar·ve ca te bāṣ·pa·ga·lāḥ sāś·ru·net·rā vi·ce·ta·saḥ / saṃ·mū·ḍhā i·va duḥ·khe·na tya·jan·te rā·gha·vaṃ ta·dā
Uttarakāṇḍa · sarga 40 18 verses
- 1
visṛjya ca mahābāhur ṛkṣavānararākṣasān / bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ pramumoda sukhī sukham
vi·sṛj·ya ca ma·hā·bā·hur ṛk·ṣa·vā·na·ra·rāk·ṣa·sān / bhrā·tṛ·bhiḥ sa·hi·to rā·maḥ pra·mu·mo·da su·khī su·kham
- 2
athāparāhṇasamaye bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ / śuśrāva madhurāṃ vāṇīm antarikṣāt prabhāṣitām
a·thā·pa·rāh·ṇa·sa·ma·ye bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha rā·gha·vaḥ / śuś·rā·va ma·dhu·rāṃ vā·ṇīm an·ta·rik·ṣāt pra·bhā·ṣi·tām
- 3
saumya rāma nirīkṣasva saumyena vadanena mām / kailāsaśikharāt prāptaṃ viddhi māṃ puṣkaraṃ prabho
saum·ya rā·ma ni·rīk·ṣas·va saum·ye·na va·da·ne·na mām / kai·lā·sa·śi·kha·rāt prāp·taṃ vid·dhi māṃ puṣ·ka·raṃ pra·bho
- 4
tava śāsanam ājñāya gato 'smi dhanadaṃ prati / upasthātuṃ naraśreṣṭha sa ca māṃ pratyabhāṣata
ta·va śā·sa·nam āj·ñā·ya ga·to 'smi dha·na·daṃ pra·ti / u·pas·thā·tuṃ na·raś·reṣ·ṭha sa ca māṃ prat·ya·bhā·ṣa·ta
- 5
nirjitas tvaṃ narendreṇa rāghaveṇa mahātmanā / nihatya yudhi durdharṣaṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam
nir·ji·tas tvaṃ na·ren·dre·ṇa rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / ni·hat·ya yu·dhi dur·dhar·ṣaṃ rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam
- 6
mamāpi paramā prītir hate tasmin durātmani / rāvaṇe sagaṇe saumya saputrāmātyabāndhave
ma·mā·pi pa·ra·mā prī·tir ha·te tas·min du·rāt·ma·ni / rā·va·ṇe sa·ga·ṇe saum·ya sa·put·rā·māt·ya·bān·dha·ve
- 7
sa tvaṃ rāmeṇa laṅkāyāṃ nirjitaḥ paramātmanā / vaha saumya tam eva tvam aham ājñāpayāmi te
sa tvaṃ rā·me·ṇa laṅ·kā·yāṃ nir·ji·taḥ pa·ra·māt·ma·nā / va·ha saum·ya tam e·va tvam a·ham āj·ñā·pa·yā·mi te
- 8
eṣa me paramaḥ kāmo yat tvaṃ rāghavanandanam / vaher lokasya saṃyānaṃ gacchasva vigatajvaraḥ
e·ṣa me pa·ra·maḥ kā·mo yat tvaṃ rā·gha·va·nan·da·nam / va·her lo·kas·ya saṃ·yā·naṃ gac·chas·va vi·ga·taj·va·raḥ
- 9
tacchāsanam ahaṃ jñātvā dhanadasya mahātmanaḥ / tvatsakāśaṃ punaḥ prāptaḥ sa evaṃ pratigṛhṇa mām
tac·chā·sa·nam a·haṃ jñāt·vā dha·na·das·ya ma·hāt·ma·naḥ / tvat·sa·kā·śaṃ pu·naḥ prāp·taḥ sa e·vaṃ pra·ti·gṛh·ṇa mām
- 10
bāḍham ity eva kākutsthaḥ puṣpakaṃ samapūjayat / lājākṣataiś ca puṣpaiś ca gandhaiś ca susugandhibhiḥ
bā·ḍham ity e·va kā·kut·sthaḥ puṣ·pa·kaṃ sa·ma·pū·ja·yat / lā·jāk·ṣa·taiś ca puṣ·paiś ca gan·dhaiś ca su·su·gan·dhi·bhiḥ
- 11
gamyatāṃ ca yathākāmam āgacches tvaṃ yadā smare / evam astv iti rāmeṇa visṛṣṭaḥ puṣpakaḥ punaḥ / abhipretāṃ diśaṃ prāyāt puṣpakaḥ puṣpabhūṣitaḥ
gam·ya·tāṃ ca ya·thā·kā·mam ā·gac·ches tvaṃ ya·dā sma·re / e·vam astv i·ti rā·me·ṇa vi·sṛṣ·ṭaḥ puṣ·pa·kaḥ pu·naḥ / a·bhip·re·tāṃ di·śaṃ prā·yāt puṣ·pa·kaḥ puṣ·pa·bhū·ṣi·taḥ
- 12
evam antarhite tasmin puṣpake vividhātmani / bharataḥ prāñjalir vākyam uvāca raghunandanam
e·vam an·tar·hi·te tas·min puṣ·pa·ke vi·vi·dhāt·ma·ni / bha·ra·taḥ prāñ·ja·lir vāk·yam u·vā·ca ra·ghu·nan·da·nam
- 13
atyadbhutāni dṛśyante tvayi rājyaṃ praśāsati / amānuṣāṇāṃ sattvānāṃ vyāhṛtāni muhur muhuḥ
at·yad·bhu·tā·ni dṛś·yan·te tva·yi rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti / a·mā·nu·ṣā·ṇāṃ sat·tvā·nāṃ vyā·hṛ·tā·ni mu·hur mu·huḥ
- 14
anāmayāc ca martyānāṃ sāgro māso gato hy ayam / jīrṇānām api sattvānāṃ mṛtyur nāyāti rāghava
a·nā·ma·yāc ca mar·tyā·nāṃ sāg·ro mā·so ga·to hy a·yam / jīr·ṇā·nām a·pi sat·tvā·nāṃ mṛt·yur nā·yā·ti rā·gha·va
- 15
putrān nāryaḥ prasūyante vapuṣmantaś ca mānavāḥ / harṣaś cābhyadhiko rājañ janasya puravāsinaḥ
put·rān nār·yaḥ pra·sū·yan·te va·puṣ·man·taś ca mā·na·vāḥ / har·ṣaś cābh·ya·dhi·ko rā·jañ ja·nas·ya pu·ra·vā·si·naḥ
- 16
kāle ca vāsavo varṣaṃ pātayaty amṛtopamam / vāyavaś cāpi vāyante sparśavantaḥ sukhapradāḥ
kā·le ca vā·sa·vo var·ṣaṃ pā·ta·yaty a·mṛ·to·pa·mam / vā·ya·vaś cā·pi vā·yan·te spar·śa·van·taḥ su·khap·ra·dāḥ
- 17
īdṛśo naś ciraṃ rājā bhavatv iti nareśvara / kathayanti pure paurā janā janapadeṣu ca
ī·dṛ·śo naś ci·raṃ rā·jā bha·vatv i·ti na·reś·va·ra / ka·tha·yan·ti pu·re pau·rā ja·nā ja·na·pa·de·ṣu ca
- 18
etā vācaḥ sumadhurā bharatena samīritāḥ / śrutvā rāmo mudā yuktaḥ pramumoda sukhī sukham
e·tā vā·caḥ su·ma·dhu·rā bha·ra·te·na sa·mī·ri·tāḥ / śrut·vā rā·mo mu·dā yuk·taḥ pra·mu·mo·da su·khī su·kham
Uttarakāṇḍa · sarga 41 27 verses
- 1
sa visṛjya tato rāmaḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam / praviveśa mahābāhur aśokavanikāṃ tadā
sa vi·sṛj·ya ta·to rā·maḥ puṣ·pa·kaṃ he·ma·bhū·ṣi·tam / pra·vi·ve·śa ma·hā·bā·hur a·śo·ka·va·ni·kāṃ ta·dā
- 2
candanāgarucūtaiś ca tuṅgakāleyakair api / devadāruvanaiś cāpi samantād upaśobhitām
can·da·nā·ga·ru·cū·taiś ca tuṅ·ga·kā·le·ya·kair a·pi / de·va·dā·ru·va·naiś cā·pi sa·man·tād u·pa·śo·bhi·tām
- 3
priyaṅgubhiḥ kadambaiś ca tathā kurabakair api / jambūbhiḥ pāṭalībhiś ca kovidāraiś ca saṃvṛtām
pri·yaṅ·gu·bhiḥ ka·dam·baiś ca ta·thā ku·ra·ba·kair a·pi / jam·bū·bhiḥ pā·ṭa·lī·bhiś ca ko·vi·dā·raiś ca saṃ·vṛ·tām
- 4
sarvadā kusumai ramyaiḥ phalavadbhir manoramaiḥ / cārupallavapuṣpāḍhyair mattabhramarasaṃkulaiḥ
sar·va·dā ku·su·mai ram·yaiḥ pha·la·vad·bhir ma·no·ra·maiḥ / cā·ru·pal·la·va·puṣ·pāḍh·yair mat·tabh·ra·ma·ra·saṃ·ku·laiḥ
- 5
kokilair bhṛṅgarājaiś ca nānāvarṇaiś ca pakṣibhiḥ / śobhitāṃ śataśaś citraiś cūtavṛkṣāvataṃsakaiḥ
ko·ki·lair bhṛṅ·ga·rā·jaiś ca nā·nā·var·ṇaiś ca pak·ṣi·bhiḥ / śo·bhi·tāṃ śa·ta·śaś cit·raiś cū·ta·vṛk·ṣā·va·taṃ·sa·kaiḥ
- 6
śātakumbhanibhāḥ ke cit ke cid agniśikhopamāḥ / nīlāñjananibhāś cānye bhānti tatra sma pādapāḥ
śā·ta·kum·bha·ni·bhāḥ ke cit ke cid ag·ni·śi·kho·pa·māḥ / nī·lāñ·ja·na·ni·bhāś cān·ye bhān·ti tat·ra sma pā·da·pāḥ
- 7
dīrghikā vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā / mahārhamaṇisopānasphaṭikāntarakuṭṭimāḥ
dīr·ghi·kā vi·vi·dhā·kā·rāḥ pūr·ṇāḥ pa·ra·ma·vā·ri·ṇā / ma·hār·ha·ma·ṇi·so·pā·nas·pha·ṭi·kān·ta·ra·kuṭ·ṭi·māḥ
- 8
phullapadmotpalavanāś cakravākopaśobhitāḥ / prākārair vividhākāraiḥ śobhitāś ca śilātalaiḥ
phul·la·pad·mot·pa·la·va·nāś cak·ra·vā·ko·pa·śo·bhi·tāḥ / prā·kā·rair vi·vi·dhā·kā·raiḥ śo·bhi·tāś ca śi·lā·ta·laiḥ
- 9
tatra tatra vanoddeśe vaidūryamaṇisaṃnibhaiḥ / śādvalaiḥ paramopetāḥ puṣpitadrumasaṃyutāḥ
tat·ra tat·ra va·nod·de·śe vai·dūr·ya·ma·ṇi·saṃ·ni·bhaiḥ / śād·va·laiḥ pa·ra·mo·pe·tāḥ puṣ·pi·tad·ru·ma·saṃ·yu·tāḥ
- 10
nandanaṃ hi yathendrasya brāhmaṃ caitrarathaṃ yathā / tathārūpaṃ hi rāmasya kānanaṃ tan niveśitam
nan·da·naṃ hi ya·then·dras·ya brāh·maṃ cait·ra·ra·thaṃ ya·thā / ta·thā·rū·paṃ hi rā·mas·ya kā·na·naṃ tan ni·ve·śi·tam
- 11
bahvāsanagṛhopetāṃ latāgṛhasamāvṛtām / aśokavanikāṃ sphītāṃ praviśya raghunandanaḥ
bah·vā·sa·na·gṛ·ho·pe·tāṃ la·tā·gṛ·ha·sa·mā·vṛ·tām / a·śo·ka·va·ni·kāṃ sphī·tāṃ pra·viś·ya ra·ghu·nan·da·naḥ
- 12
āsane tu śubhākāre puṣpastabakabhūṣite / kuthāstaraṇasaṃvīte rāmaḥ saṃniṣasāda ha
ā·sa·ne tu śu·bhā·kā·re puṣ·pas·ta·ba·ka·bhū·ṣi·te / ku·thās·ta·ra·ṇa·saṃ·vī·te rā·maḥ saṃ·ni·ṣa·sā·da ha
- 13
sītāṃ saṃgṛhya bāhubhyāṃ madhumaireyam uttamam / pāyayām āsa kākutsthaḥ śacīm indro yathāmṛtam
sī·tāṃ saṃ·gṛh·ya bā·hubh·yāṃ ma·dhu·mai·re·yam ut·ta·mam / pā·ya·yām ā·sa kā·kut·sthaḥ śa·cīm in·dro ya·thā·mṛ·tam
- 14
māṃsāni ca vicitrāṇi phalāni vividhāni ca / rāmasyābhyavahārārthaṃ kiṃkarās tūrṇam āharan
māṃ·sā·ni ca vi·cit·rā·ṇi pha·lā·ni vi·vi·dhā·ni ca / rā·mas·yābh·ya·va·hā·rār·thaṃ kiṃ·ka·rās tūr·ṇam ā·ha·ran
- 15
upanṛtyanti rājānaṃ nṛtyagītaviśāradāḥ / bālāś ca rūpavatyaś ca striyaḥ pānavaśaṃ gatāḥ
u·pa·nṛt·yan·ti rā·jā·naṃ nṛt·ya·gī·ta·vi·śā·ra·dāḥ / bā·lāś ca rū·pa·vat·yaś ca stri·yaḥ pā·na·va·śaṃ ga·tāḥ
- 16
evaṃ rāmo mudā yuktaḥ sītāṃ surucirānanām / ramayām āsa vaidehīm ahany ahani devavat
e·vaṃ rā·mo mu·dā yuk·taḥ sī·tāṃ su·ru·ci·rā·na·nām / ra·ma·yām ā·sa vai·de·hīm a·hany a·ha·ni de·va·vat
- 17
tathā tu ramamāṇasya tasyaivaṃ śiśiraḥ śubhaḥ / atyakrāman narendrasya rāghavasya mahātmanaḥ
ta·thā tu ra·ma·mā·ṇas·ya tas·yai·vaṃ śi·śi·raḥ śu·bhaḥ / at·yak·rā·man na·ren·dras·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 18
pūrvāhṇe paurakṛtyāni kṛtvā dharmeṇa dharmavit / śeṣaṃ divasabhāgārdham antaḥpuragato 'bhavat
pūr·vāh·ṇe pau·ra·kṛt·yā·ni kṛt·vā dhar·me·ṇa dhar·ma·vit / śe·ṣaṃ di·va·sa·bhā·gār·dham an·taḥ·pu·ra·ga·to 'bha·vat
- 19
sītā ca devakāryāṇi kṛtvā paurvāhṇikāni tu / śvaśrūṇām aviśeṣeṇa sarvāsāṃ prāñjaliḥ sthitā
sī·tā ca de·va·kār·yā·ṇi kṛt·vā paur·vāh·ṇi·kā·ni tu / śvaś·rū·ṇām a·vi·śe·ṣe·ṇa sar·vā·sāṃ prāñ·ja·liḥ sthi·tā
- 20
tato rāmam upāgacchad vicitrabahubhūṣaṇā / triviṣṭape sahasrākṣam upaviṣṭaṃ yathā śacī
ta·to rā·mam u·pā·gac·chad vi·cit·ra·ba·hu·bhū·ṣa·ṇā / tri·viṣ·ṭa·pe sa·has·rāk·ṣam u·pa·viṣ·ṭaṃ ya·thā śa·cī
- 21
dṛṣṭvā tu rāghavaḥ patnīṃ kalyāṇena samanvitām / praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhv iti cābravīt
dṛṣ·ṭvā tu rā·gha·vaḥ pat·nīṃ kal·yā·ṇe·na sa·man·vi·tām / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe sā·dhu sādhv i·ti cāb·ra·vīt
- 22
apatyalābho vaidehi mamāyaṃ samupasthitaḥ / kim icchasi hi tad brūhi kaḥ kāmaḥ kriyatāṃ tava
a·pat·ya·lā·bho vai·de·hi ma·mā·yaṃ sa·mu·pas·thi·taḥ / kim ic·cha·si hi tad brū·hi kaḥ kā·maḥ kri·ya·tāṃ ta·va
- 23
prahasantī tu vaidehī rāmaṃ vākyam athābravīt / tapovanāni puṇyāni draṣṭum icchāmi rāghava
pra·ha·san·tī tu vai·de·hī rā·maṃ vāk·yam a·thāb·ra·vīt / ta·po·va·nā·ni puṇ·yā·ni draṣ·ṭum ic·chā·mi rā·gha·va
- 24
gaṅgātīre niviṣṭāni ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām / phalamūlāśināṃ vīra pādamūleṣu vartitum
gaṅ·gā·tī·re ni·viṣ·ṭā·ni ṛ·ṣī·ṇāṃ puṇ·ya·kar·ma·ṇām / pha·la·mū·lā·śi·nāṃ vī·ra pā·da·mū·le·ṣu var·ti·tum
- 25
eṣa me paramaḥ kāmo yan mūlaphalabhojiṣu / apy ekarātraṃ kākutstha vaseyaṃ puṇyaśāliṣu
e·ṣa me pa·ra·maḥ kā·mo yan mū·la·pha·la·bho·ji·ṣu / apy e·ka·rāt·raṃ kā·kut·stha va·se·yaṃ puṇ·ya·śā·li·ṣu
- 26
tatheti ca pratijñātaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā / visrabdhā bhava vaidehi śvo gamiṣyasy asaṃśayam
ta·the·ti ca pra·tij·ñā·taṃ rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā / vis·rab·dhā bha·va vai·de·hi śvo ga·miṣ·yasy a·saṃ·śa·yam
- 27
evam uktvā tu kākutstho maithilīṃ janakātmajām / madhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma suhṛdvṛtaḥ
e·vam uk·tvā tu kā·kut·stho mai·thi·līṃ ja·na·kāt·ma·jām / madh·ya·kak·ṣān·ta·raṃ rā·mo nir·ja·gā·ma su·hṛd·vṛ·taḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 42 23 verses
- 1
tatropaviṣṭaṃ rājānam upāsante vicakṣaṇāḥ / kathānāṃ bahurūpāṇāṃ hāsyakārāḥ samantataḥ
tat·ro·pa·viṣ·ṭaṃ rā·jā·nam u·pā·san·te vi·cak·ṣa·ṇāḥ / ka·thā·nāṃ ba·hu·rū·pā·ṇāṃ hās·ya·kā·rāḥ sa·man·ta·taḥ
- 2
vijayo madhumattaś ca kāśyapaḥ piṅgalaḥ kuśaḥ / surājiḥ kāliyo bhadro dantavakraḥ samāgadhaḥ
vi·ja·yo ma·dhu·mat·taś ca kāś·ya·paḥ piṅ·ga·laḥ ku·śaḥ / su·rā·jiḥ kā·li·yo bhad·ro dan·ta·vak·raḥ sa·mā·ga·dhaḥ
- 3
ete kathā bahuvidhā parihāsasamanvitāḥ / kathayanti sma saṃhṛṣṭā rāghavasya mahātmanaḥ
e·te ka·thā ba·hu·vi·dhā pa·ri·hā·sa·sa·man·vi·tāḥ / ka·tha·yan·ti sma saṃ·hṛṣ·ṭā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 4
tataḥ kathāyāṃ kasyāṃ cid rāghavaḥ samabhāṣata / kāḥ kathā nagare bhadra vartante viṣayeṣu ca
ta·taḥ ka·thā·yāṃ kas·yāṃ cid rā·gha·vaḥ sa·ma·bhā·ṣa·ta / kāḥ ka·thā na·ga·re bhad·ra var·tan·te vi·ṣa·ye·ṣu ca
- 5
mām āśritāni kāny āhuḥ paurajānapadā janāḥ / kiṃ ca sītāṃ samāśritya bharataṃ kiṃ nu lakṣmaṇam
mām āś·ri·tā·ni kāny ā·huḥ pau·ra·jā·na·pa·dā ja·nāḥ / kiṃ ca sī·tāṃ sa·māś·rit·ya bha·ra·taṃ kiṃ nu lak·ṣma·ṇam
- 6
kiṃ nu śatrughnam āśritya kaikeyīṃ mātaraṃ ca me / vaktavyatāṃ ca rājāno nave rājye vrajanti hi
kiṃ nu śat·rugh·nam āś·rit·ya kai·ke·yīṃ mā·ta·raṃ ca me / vak·tav·ya·tāṃ ca rā·jā·no na·ve rāj·ye vra·jan·ti hi
- 7
evam ukte tu rāmeṇa bhadraḥ prāñjalir abravīt / sthitāḥ kathāḥ śubhā rājan vartante puravāsinām
e·vam uk·te tu rā·me·ṇa bhad·raḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt / sthi·tāḥ ka·thāḥ śu·bhā rā·jan var·tan·te pu·ra·vā·si·nām
- 8
ayaṃ tu vijayaḥ saumya daśagrīvavadhāśritaḥ / bhūyiṣṭhaṃ svapure pauraiḥ kathyate puruṣarṣabha
a·yaṃ tu vi·ja·yaḥ saum·ya da·śag·rī·va·va·dhāś·ri·taḥ / bhū·yiṣ·ṭhaṃ sva·pu·re pau·raiḥ kath·ya·te pu·ru·ṣar·ṣa·bha
- 9
evam uktas tu bhadreṇa rāghavo vākyam abravīt / kathayasva yathātathyaṃ sarvaṃ niravaśeṣataḥ
e·vam uk·tas tu bhad·re·ṇa rā·gha·vo vāk·yam ab·ra·vīt / ka·tha·yas·va ya·thā·tath·yaṃ sar·vaṃ ni·ra·va·śe·ṣa·taḥ
- 10
śubhāśubhāni vākyāni yāny āhuḥ puravāsinaḥ / śrutvedānīṃ śubhaṃ kuryāṃ na kuryām aśubhāni ca
śu·bhā·śu·bhā·ni vāk·yā·ni yāny ā·huḥ pu·ra·vā·si·naḥ / śrut·ve·dā·nīṃ śu·bhaṃ kur·yāṃ na kur·yām a·śu·bhā·ni ca
- 11
kathayasva ca visrabdho nirbhayo vigatajvaraḥ / kathayante yathā paurā janā janapadeṣu ca
ka·tha·yas·va ca vis·rab·dho nir·bha·yo vi·ga·taj·va·raḥ / ka·tha·yan·te ya·thā pau·rā ja·nā ja·na·pa·de·ṣu ca
- 12
rāghaveṇaivam uktas tu bhadraḥ suruciraṃ vacaḥ / pratyuvāca mahābāhuṃ prāñjaliḥ susamāhitaḥ
rā·gha·ve·ṇai·vam uk·tas tu bhad·raḥ su·ru·ci·raṃ va·caḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·bā·huṃ prāñ·ja·liḥ su·sa·mā·hi·taḥ
- 13
śṛṇu rājan yathā paurāḥ kathayanti śubhāśubham / catvarāpaṇarathyāsu vaneṣūpavaneṣu ca
śṛ·ṇu rā·jan ya·thā pau·rāḥ ka·tha·yan·ti śu·bhā·śu·bham / cat·va·rā·pa·ṇa·rath·yā·su va·ne·ṣū·pa·va·ne·ṣu ca
- 14
duṣkaraṃ kṛtavān rāmaḥ samudre setubandhanam / akṛtaṃ pūrvakaiḥ kaiś cid devair api sadānavaiḥ
duṣ·ka·raṃ kṛ·ta·vān rā·maḥ sa·mud·re se·tu·ban·dha·nam / a·kṛ·taṃ pūr·va·kaiḥ kaiś cid de·vair a·pi sa·dā·na·vaiḥ
- 15
rāvaṇaś ca durādharṣo hataḥ sabalavāhanaḥ / vānarāś ca vaśaṃ nītā ṛkṣāś ca saha rākṣasaiḥ
rā·va·ṇaś ca du·rā·dhar·ṣo ha·taḥ sa·ba·la·vā·ha·naḥ / vā·na·rāś ca va·śaṃ nī·tā ṛk·ṣāś ca sa·ha rāk·ṣa·saiḥ
- 16
hatvā ca rāvaṇaṃ yuddhe sītām āhṛtya rāghavaḥ / amarṣaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā svaveśma punar ānayat
hat·vā ca rā·va·ṇaṃ yud·dhe sī·tām ā·hṛt·ya rā·gha·vaḥ / a·mar·ṣaṃ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛt·vā sva·veś·ma pu·nar ā·na·yat
- 17
kīdṛśaṃ hṛdaye tasya sītāsaṃbhogajaṃ sukham / aṅkam āropya hi purā rāvaṇena balād dhṛtām
kī·dṛ·śaṃ hṛ·da·ye tas·ya sī·tā·saṃ·bho·ga·jaṃ su·kham / aṅ·kam ā·rop·ya hi pu·rā rā·va·ṇe·na ba·lād dhṛ·tām
- 18
laṅkām api punar nītām aśokavanikāṃ gatām / rakṣasāṃ vaśam āpannāṃ kathaṃ rāmo na kutsate
laṅ·kām a·pi pu·nar nī·tām a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām / rak·ṣa·sāṃ va·śam ā·pan·nāṃ ka·thaṃ rā·mo na kut·sa·te
- 19
asmākam api dāreṣu sahanīyaṃ bhaviṣyati / yathā hi kurute rājā prajā tam anuvartate
as·mā·kam a·pi dā·re·ṣu sa·ha·nī·yaṃ bha·viṣ·ya·ti / ya·thā hi ku·ru·te rā·jā pra·jā tam a·nu·var·ta·te
- 20
evaṃ bahuvidhā vāco vadanti puravāsinaḥ / nagareṣu ca sarveṣu rājañ janapadeṣu ca
e·vaṃ ba·hu·vi·dhā vā·co va·dan·ti pu·ra·vā·si·naḥ / na·ga·re·ṣu ca sar·ve·ṣu rā·jañ ja·na·pa·de·ṣu ca
- 21
tasyaitad bhāṣitaṃ śrutvā rāghavaḥ paramārtavat / uvāca sarvān suhṛdaḥ katham etan nivedyatām
tas·yai·tad bhā·ṣi·taṃ śrut·vā rā·gha·vaḥ pa·ra·mār·ta·vat / u·vā·ca sar·vān su·hṛ·daḥ ka·tham e·tan ni·ved·ya·tām
- 22
sarve tu śirasā bhūmāv abhivādya praṇamya ca / pratyūcū rāghavaṃ dīnam evam etan na saṃśayaḥ
sar·ve tu śi·ra·sā bhū·māv a·bhi·vād·ya pra·ṇam·ya ca / prat·yū·cū rā·gha·vaṃ dī·nam e·vam e·tan na saṃ·śa·yaḥ
- 23
śrutvā tu vākyaṃ kākutsthaḥ sarveṣāṃ samudīritam / visarjayām āsa tadā sarvāṃs tāñ śatrutāpanaḥ
śrut·vā tu vāk·yaṃ kā·kut·sthaḥ sar·ve·ṣāṃ sa·mu·dī·ri·tam / vi·sar·ja·yām ā·sa ta·dā sar·vāṃs tāñ śat·ru·tā·pa·naḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 43 19 verses
- 1
visṛjya tu suhṛdvargaṃ buddhyā niścitya rāghavaḥ / samīpe dvāḥstham āsīnam idaṃ vacanam abravīt
vi·sṛj·ya tu su·hṛd·var·gaṃ bud·dhyā niś·cit·ya rā·gha·vaḥ / sa·mī·pe dvāḥs·tham ā·sī·nam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 2
śīghram ānaya saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam / bharataṃ ca mahābāhuṃ śatrughnaṃ cāparājitam
śīgh·ram ā·na·ya sau·mit·riṃ lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣa·ṇam / bha·ra·taṃ ca ma·hā·bā·huṃ śat·rugh·naṃ cā·pa·rā·ji·tam
- 3
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā dvāḥstho mūrdhni kṛtāñjaliḥ / lakṣmaṇasya gṛhaṃ gatvā praviveśānivāritaḥ
rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā dvāḥs·tho mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / lak·ṣma·ṇas·ya gṛ·haṃ gat·vā pra·vi·ve·śā·ni·vā·ri·taḥ
- 4
uvāca ca tadā vākyaṃ vardhayitvā kṛtāñjaliḥ / draṣṭum icchati rājā tvāṃ gamyatāṃ tatra mā ciram
u·vā·ca ca ta·dā vāk·yaṃ var·dha·yit·vā kṛ·tāñ·ja·liḥ / draṣ·ṭum ic·cha·ti rā·jā tvāṃ gam·ya·tāṃ tat·ra mā ci·ram
- 5
bāḍham ity eva saumitriḥ śrutvā rāghavaśāsanam / prādravad ratham āruhya rāghavasya niveśanam
bā·ḍham ity e·va sau·mit·riḥ śrut·vā rā·gha·va·śā·sa·nam / prād·ra·vad ra·tham ā·ruh·ya rā·gha·vas·ya ni·ve·śa·nam
- 6
prayāntaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā dvāḥstho bharatam antikāt / uvāca prāñjalir vākyaṃ rājā tvāṃ draṣṭum icchati
pra·yān·taṃ lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā dvāḥs·tho bha·ra·tam an·ti·kāt / u·vā·ca prāñ·ja·lir vāk·yaṃ rā·jā tvāṃ draṣ·ṭum ic·cha·ti
- 7
bharatas tu vacaḥ śrutvā dvāḥsthād rāmasamīritam / utpapātāsanāt tūrṇaṃ padbhyām eva tato 'gamat
bha·ra·tas tu va·caḥ śrut·vā dvāḥs·thād rā·ma·sa·mī·ri·tam / ut·pa·pā·tā·sa·nāt tūr·ṇaṃ pad·bhyām e·va ta·to 'ga·mat
- 8
dṛṣṭvā prayāntaṃ bharataṃ tvaramāṇaḥ kṛtāñjaliḥ / śatrughnabhavanaṃ gatvā tato vākyaṃ jagāda ha
dṛṣ·ṭvā pra·yān·taṃ bha·ra·taṃ tva·ra·mā·ṇaḥ kṛ·tāñ·ja·liḥ / śat·rugh·na·bha·va·naṃ gat·vā ta·to vāk·yaṃ ja·gā·da ha
- 9
ehy āgaccha raghuśreṣṭha rājā tvāṃ draṣṭum icchati / gato hi lakṣmaṇaḥ pūrvaṃ bharataś ca mahāyaśāḥ
ehy ā·gac·cha ra·ghuś·reṣ·ṭha rā·jā tvāṃ draṣ·ṭum ic·cha·ti / ga·to hi lak·ṣma·ṇaḥ pūr·vaṃ bha·ra·taś ca ma·hā·ya·śāḥ
- 10
śrutvā tu vacanaṃ tasya śatrughno rāmaśāsanam / śirasā vandya dharaṇīṃ prayayau yatra rāghavaḥ
śrut·vā tu va·ca·naṃ tas·ya śat·rugh·no rā·ma·śā·sa·nam / śi·ra·sā van·dya dha·ra·ṇīṃ pra·ya·yau yat·ra rā·gha·vaḥ
- 11
kumārān āgatāñ śrutvā cintāvyākulitendriyaḥ / avākśirā dīnamanā dvāḥsthaṃ vacanam abravīt
ku·mā·rān ā·ga·tāñ śrut·vā cin·tāv·yā·ku·li·ten·dri·yaḥ / a·vāk·śi·rā dī·na·ma·nā dvāḥs·thaṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 12
praveśaya kumārāṃs tvaṃ matsamīpaṃ tvarānvitaḥ / eteṣu jīvitaṃ mahyam ete prāṇā bahiścarāḥ
pra·ve·śa·ya ku·mā·rāṃs tvaṃ mat·sa·mī·paṃ tva·rān·vi·taḥ / e·te·ṣu jī·vi·taṃ mah·yam e·te prā·ṇā ba·hiś·ca·rāḥ
- 13
ājñaptās tu narendreṇa kumārāḥ śuklavāsasaḥ / prahvāḥ prāñjalayo bhūtvā viviśus te samāhitāḥ
āj·ñap·tās tu na·ren·dre·ṇa ku·mā·rāḥ śuk·la·vā·sa·saḥ / prah·vāḥ prāñ·ja·la·yo bhūt·vā vi·vi·śus te sa·mā·hi·tāḥ
- 14
te tu dṛṣṭvā mukhaṃ tasya sagrahaṃ śaśinaṃ yathā / saṃdhyāgatam ivādityaṃ prabhayā parivarjitam
te tu dṛṣ·ṭvā mu·khaṃ tas·ya sag·ra·haṃ śa·śi·naṃ ya·thā / saṃdh·yā·ga·tam i·vā·dit·yaṃ pra·bha·yā pa·ri·var·ji·tam
- 15
bāṣpapūrṇe ca nayane dṛṣṭvā rāmasya dhīmataḥ / hataśobhaṃ yathā padmaṃ mukhaṃ vīkṣya ca tasya te
bāṣ·pa·pūr·ṇe ca na·ya·ne dṛṣ·ṭvā rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / ha·ta·śo·bhaṃ ya·thā pad·maṃ mu·khaṃ vīk·ṣya ca tas·ya te
- 16
tato 'bhivādya tvaritāḥ pādau rāmasya mūrdhabhiḥ / tasthuḥ samāhitāḥ sarve rāmaś cāśrūṇy avartayat
ta·to 'bhi·vād·ya tva·ri·tāḥ pā·dau rā·mas·ya mūr·dha·bhiḥ / tas·thuḥ sa·mā·hi·tāḥ sar·ve rā·maś cāś·rūṇy a·var·ta·yat
- 17
tān pariṣvajya bāhubhyām utthāpya ca mahābhujaḥ / āsaneṣv ādhvam ity uktvā tato vākyaṃ jagāda ha
tān pa·riṣ·vaj·ya bā·hubh·yām ut·thāp·ya ca ma·hā·bhu·jaḥ / ā·sa·neṣv ādh·vam ity uk·tvā ta·to vāk·yaṃ ja·gā·da ha
- 18
bhavanto mama sarvasvaṃ bhavanto mama jīvitam / bhavadbhiś ca kṛtaṃ rājyaṃ pālayāmi nareśvarāḥ
bha·van·to ma·ma sar·vas·vaṃ bha·van·to ma·ma jī·vi·tam / bha·vad·bhiś ca kṛ·taṃ rāj·yaṃ pā·la·yā·mi na·reś·va·rāḥ
- 19
bhavantaḥ kṛtaśāstrārthā buddhau ca pariniṣṭhitāḥ / saṃbhūya ca madartho 'yam anveṣṭavyo nareśvarāḥ
bha·van·taḥ kṛ·ta·śās·trār·thā bud·dhau ca pa·ri·niṣ·ṭhi·tāḥ / saṃ·bhū·ya ca ma·dar·tho 'yam an·veṣ·ṭav·yo na·reś·va·rāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 44 22 verses
- 1
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ dīnacetasām / uvāca vākyaṃ kākutstho mukhena pariśuṣyatā
te·ṣāṃ sa·mu·pa·viṣ·ṭā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ dī·na·ce·ta·sām / u·vā·ca vāk·yaṃ kā·kut·stho mu·khe·na pa·ri·śuṣ·ya·tā
- 2
sarve śṛṇuta bhadraṃ vo mā kurudhvaṃ mano 'nyathā / paurāṇāṃ mama sītāyāṃ yādṛśī vartate kathā
sar·ve śṛ·ṇu·ta bhad·raṃ vo mā ku·rudh·vaṃ ma·no 'nya·thā / pau·rā·ṇāṃ ma·ma sī·tā·yāṃ yā·dṛ·śī var·ta·te ka·thā
- 3
paurāpavādaḥ sumahāṃs tathā janapadasya ca / vartate mayi bībhatsaḥ sa me marmāṇi kṛntati
pau·rā·pa·vā·daḥ su·ma·hāṃs ta·thā ja·na·pa·das·ya ca / var·ta·te ma·yi bī·bhat·saḥ sa me mar·mā·ṇi kṛn·ta·ti
- 4
ahaṃ kila kule jāta ikṣvākūṇāṃ mahātmanām / sītāṃ pāpasamācārām ānayeyaṃ kathaṃ pure
a·haṃ ki·la ku·le jā·ta ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / sī·tāṃ pā·pa·sa·mā·cā·rām ā·na·ye·yaṃ ka·thaṃ pu·re
- 5
jānāsi hi yathā saumya daṇḍake vijane vane / rāvaṇena hṛtā sītā sa ca vidhvaṃsito mayā
jā·nā·si hi ya·thā saum·ya daṇ·ḍa·ke vi·ja·ne va·ne / rā·va·ṇe·na hṛ·tā sī·tā sa ca vidh·vaṃ·si·to ma·yā
- 6
pratyakṣaṃ tava saumitre devānāṃ havyavāhanaḥ / apāpāṃ maithilīm āha vāyuś cākāśagocaraḥ
prat·yak·ṣaṃ ta·va sau·mit·re de·vā·nāṃ hav·ya·vā·ha·naḥ / a·pā·pāṃ mai·thi·līm ā·ha vā·yuś cā·kā·śa·go·ca·raḥ
- 7
candrādityau ca śaṃsete surāṇāṃ saṃnidhau purā / ṛṣīṇāṃ caiva sarveṣām apāpāṃ janakātmajām
can·drā·dit·yau ca śaṃ·se·te su·rā·ṇāṃ saṃ·ni·dhau pu·rā / ṛ·ṣī·ṇāṃ cai·va sar·ve·ṣām a·pā·pāṃ ja·na·kāt·ma·jām
- 8
evaṃ śuddhasamācārā devagandharvasaṃnidhau / laṅkādvīpe mahendreṇa mama haste niveśitā
e·vaṃ śud·dha·sa·mā·cā·rā de·va·gan·dhar·va·saṃ·ni·dhau / laṅ·kād·vī·pe ma·hen·dre·ṇa ma·ma has·te ni·ve·śi·tā
- 9
antarātmā ca me vetti sītāṃ śuddhāṃ yaśasvinīm / tato gṛhītvā vaidehīm ayodhyām aham āgataḥ
an·ta·rāt·mā ca me vet·ti sī·tāṃ śud·dhāṃ ya·śas·vi·nīm / ta·to gṛ·hīt·vā vai·de·hīm a·yodh·yām a·ham ā·ga·taḥ
- 10
ayaṃ tu me mahān vādaḥ śokaś ca hṛdi vartate / paurāpavādaḥ sumahāṃs tathā janapadasya ca
a·yaṃ tu me ma·hān vā·daḥ śo·kaś ca hṛ·di var·ta·te / pau·rā·pa·vā·daḥ su·ma·hāṃs ta·thā ja·na·pa·das·ya ca
- 11
akīrtir yasya gīyeta loke bhūtasya kasya cit / pataty evādhamāṃl lokān yāvac chabdaḥ sa kīrtyate
a·kīr·tir yas·ya gī·ye·ta lo·ke bhū·tas·ya kas·ya cit / pa·taty e·vā·dha·māṃl lo·kān yā·vac chab·daḥ sa kīr·tya·te
- 12
akīrtir nindyate daivaiḥ kīrtir deveṣu pūjyate / kīrtyarthaṃ ca samārambhaḥ sarva eva mahātmanām
a·kīr·tir nin·dya·te dai·vaiḥ kīr·tir de·ve·ṣu pūj·ya·te / kīr·tyar·thaṃ ca sa·mā·ram·bhaḥ sar·va e·va ma·hāt·ma·nām
- 13
apy ahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ yuṣmān vā puruṣarṣabhāḥ / apavādabhayād bhītaḥ kiṃ punar janakātmajām
apy a·haṃ jī·vi·taṃ jah·yāṃ yuṣ·mān vā pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / a·pa·vā·da·bha·yād bhī·taḥ kiṃ pu·nar ja·na·kāt·ma·jām
- 14
tasmād bhavantaḥ paśyantu patitaṃ śokasāgare / na hi paśyāmy ahaṃ bhūyaḥ kiṃ cid duḥkham ato 'dhikam
tas·mād bha·van·taḥ paś·yan·tu pa·ti·taṃ śo·ka·sā·ga·re / na hi paś·yāmy a·haṃ bhū·yaḥ kiṃ cid duḥ·kham a·to 'dhi·kam
- 15
śvas tvaṃ prabhāte saumitre sumantrādhiṣṭhitaṃ ratham / āruhya sītām āropya viṣayānte samutsṛja
śvas tvaṃ pra·bhā·te sau·mit·re su·man·trā·dhiṣ·ṭhi·taṃ ra·tham / ā·ruh·ya sī·tām ā·rop·ya vi·ṣa·yān·te sa·mut·sṛ·ja
- 16
gaṅgāyās tu pare pāre vālmīkeḥ sumahātmanaḥ / āśramo divyasaṃkāśas tamasātīram āśritaḥ
gaṅ·gā·yās tu pa·re pā·re vāl·mī·keḥ su·ma·hāt·ma·naḥ / āś·ra·mo div·ya·saṃ·kā·śas ta·ma·sā·tī·ram āś·ri·taḥ
- 17
tatraināṃ vijane kakṣe visṛjya raghunandana / śīghram āgaccha saumitre kuruṣva vacanaṃ mama
tat·rai·nāṃ vi·ja·ne kak·ṣe vi·sṛj·ya ra·ghu·nan·da·na / śīgh·ram ā·gac·cha sau·mit·re ku·ruṣ·va va·ca·naṃ ma·ma
- 18
na cāsmi prativaktavyaḥ sītāṃ prati kathaṃ cana / aprītiḥ paramā mahyaṃ bhavet tu prativārite
na cās·mi pra·ti·vak·tav·yaḥ sī·tāṃ pra·ti ka·thaṃ ca·na / ap·rī·tiḥ pa·ra·mā mah·yaṃ bha·vet tu pra·ti·vā·ri·te
- 19
śāpitāś ca mayā yūyaṃ bhujābhyāṃ jīvitena ca / ye māṃ vākyāntare brūyur anunetuṃ kathaṃ cana
śā·pi·tāś ca ma·yā yū·yaṃ bhu·jābh·yāṃ jī·vi·te·na ca / ye māṃ vāk·yān·ta·re brū·yur a·nu·ne·tuṃ ka·thaṃ ca·na
- 20
mānayantu bhavanto māṃ yadi macchāsane sthitāḥ / ito 'dya nīyatāṃ sītā kuruṣva vacanaṃ mama
mā·na·yan·tu bha·van·to māṃ ya·di mac·chā·sa·ne sthi·tāḥ / i·to 'dya nī·ya·tāṃ sī·tā ku·ruṣ·va va·ca·naṃ ma·ma
- 21
pūrvam ukto 'ham anayā gaṅgātīre mahāśramān / paśyeyam iti tasyāś ca kāmaḥ saṃvartyatām ayam
pūr·vam uk·to 'ham a·na·yā gaṅ·gā·tī·re ma·hāś·ra·mān / paś·ye·yam i·ti tas·yāś ca kā·maḥ saṃ·var·tya·tām a·yam
- 22
evam uktvā tu kākutstho bāṣpeṇa pihitekṣaṇaḥ / praviveśa sa dharmātmā bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ
e·vam uk·tvā tu kā·kut·stho bāṣ·pe·ṇa pi·hi·tek·ṣa·ṇaḥ / pra·vi·ve·śa sa dhar·māt·mā bhrā·tṛ·bhiḥ pa·ri·vā·ri·taḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 45 28 verses
- 1
tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / sumantram abravīd vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā
ta·to ra·jan·yāṃ vyuṣ·ṭā·yāṃ lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / su·man·tram ab·ra·vīd vāk·yaṃ mu·khe·na pa·ri·śuṣ·ya·tā
- 2
sārathe turagāñ śīghraṃ yojayasva rathottame / svāstīrṇaṃ rājabhavanāt sītāyāś cāsanaṃ śubham
sā·ra·the tu·ra·gāñ śīgh·raṃ yo·ja·yas·va ra·thot·ta·me / svās·tīr·ṇaṃ rā·ja·bha·va·nāt sī·tā·yāś cā·sa·naṃ śu·bham
- 3
sītā hi rājabhavanād āśramaṃ puṇyakarmaṇām / mayā neyā maharṣīṇāṃ śīghram ānīyatāṃ rathaḥ
sī·tā hi rā·ja·bha·va·nād āś·ra·maṃ puṇ·ya·kar·ma·ṇām / ma·yā ne·yā ma·har·ṣī·ṇāṃ śīgh·ram ā·nī·ya·tāṃ ra·thaḥ
- 4
sumantras tu tathety uktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ / rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā
su·man·tras tu ta·thety uk·tvā yuk·taṃ pa·ra·ma·vā·ji·bhiḥ / ra·thaṃ su·ru·ci·rap·rakh·yaṃ svās·tīr·ṇaṃ su·kha·śay·ya·yā
- 5
ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam / ratho 'yaṃ samanuprāpto yat kāryaṃ kriyatāṃ prabho
ā·dā·yo·vā·ca sau·mit·riṃ mit·rā·ṇāṃ har·ṣa·var·dha·nam / ra·tho 'yaṃ sa·ma·nup·rāp·to yat kār·yaṃ kri·ya·tāṃ pra·bho
- 6
evam uktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ / praviśya sītām āsādya vyājahāra nararṣabhaḥ
e·vam uk·taḥ su·man·tre·ṇa rā·ja·veś·ma sa lak·ṣma·ṇaḥ / pra·viś·ya sī·tām ā·sād·ya vyā·ja·hā·ra na·rar·ṣa·bhaḥ
- 7
gaṅgātīre mayā devi munīnām āśrame śubhe / śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanāt pārthivasya naḥ
gaṅ·gā·tī·re ma·yā de·vi mu·nī·nām āś·ra·me śu·bhe / śīgh·raṃ gat·vo·pa·ne·yā·si śā·sa·nāt pār·thi·vas·ya naḥ
- 8
evam uktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā / praharṣam atulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat
e·vam uk·tā tu vai·de·hī lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe ga·ma·naṃ cābh·ya·ro·ca·yat
- 9
vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca / gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame
vā·sāṃ·si ca ma·hār·hā·ṇi rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ca / gṛ·hīt·vā tā·ni vai·de·hī ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me
- 10
imāni munipatnīnāṃ dāsyāmy ābharaṇāny aham / saumitris tu tathety uktvā ratham āropya maithilīm / prayayau śīghraturago rāmasyājñām anusmaran
i·mā·ni mu·ni·pat·nī·nāṃ dās·yāmy ā·bha·ra·ṇāny a·ham / sau·mit·ris tu ta·thety uk·tvā ra·tham ā·rop·ya mai·thi·līm / pra·ya·yau śīgh·ra·tu·ra·go rā·mas·yāj·ñām a·nus·ma·ran
- 11
abravīc ca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam / aśubhāni bahūny adya paśyāmi raghunandana
ab·ra·vīc ca ta·dā sī·tā lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣmi·var·dha·nam / a·śu·bhā·ni ba·hūny ad·ya paś·yā·mi ra·ghu·nan·da·na
- 12
nayanaṃ me sphuraty adya gātrotkampaś ca jāyate / hṛdayaṃ caiva saumitre asvastham iva lakṣaye
na·ya·naṃ me sphu·raty ad·ya gāt·rot·kam·paś ca jā·ya·te / hṛ·da·yaṃ cai·va sau·mit·re as·vas·tham i·va lak·ṣa·ye
- 13
autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiś ca parā mama / śūnyām iva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana
aut·suk·yaṃ pa·ra·maṃ cā·pi a·dhṛ·tiś ca pa·rā ma·ma / śūn·yām i·va ca paś·yā·mi pṛ·thi·vīṃ pṛ·thu·lo·ca·na
- 14
api svasti bhavet tasya bhrātus te bhrātṛbhiḥ saha / śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsām aviśeṣataḥ
a·pi svas·ti bha·vet tas·ya bhrā·tus te bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha / śvaś·rū·ṇāṃ cai·va me vī·ra sar·vā·sām a·vi·śe·ṣa·taḥ
- 15
pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇinām api / ity añjalikṛtā sītā devatā abhyayācata
pu·re ja·na·pa·de cai·va ku·śa·laṃ prā·ṇi·nām a·pi / ity añ·ja·li·kṛ·tā sī·tā de·va·tā abh·ya·yā·ca·ta
- 16
lakṣmaṇo 'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm / śivam ity abravīd dhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā
lak·ṣma·ṇo 'rthaṃ tu taṃ śrut·vā śi·ra·sā van·dya mai·thi·līm / śi·vam ity ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭo hṛ·da·ye·na vi·śuṣ·ya·tā
- 17
tato vāsam upāgamya gomatītīra āśrame / prabhāte punar utthāya saumitriḥ sūtam abravīt
ta·to vā·sam u·pā·gam·ya go·ma·tī·tī·ra āś·ra·me / pra·bhā·te pu·nar ut·thā·ya sau·mit·riḥ sū·tam ab·ra·vīt
- 18
yojayasva rathaṃ śīghram adya bhāgīrathījalam / śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā
yo·ja·yas·va ra·thaṃ śīgh·ram ad·ya bhā·gī·ra·thī·ja·lam / śi·ra·sā dhā·ra·yiṣ·yā·mi tryam·ba·kaḥ par·va·te ya·thā
- 19
so 'śvān vicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān / ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt
so 'śvān vi·cā·ra·yit·vā·śu ra·the yuk·tvā ma·no·ja·vān / ā·ro·has·ve·ti vai·de·hīṃ sū·taḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt
- 20
sā tu sūtasya vacanād āruroha rathottamam / sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā
sā tu sū·tas·ya va·ca·nād ā·ru·ro·ha ra·thot·ta·mam / sī·tā sau·mit·ri·ṇā sār·dhaṃ su·man·tre·ṇa ca dhī·ma·tā
- 21
athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam / nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam
a·thār·dha·di·va·saṃ gat·vā bhā·gī·rath·yā ja·lā·śa·yam / ni·rīk·ṣya lak·ṣma·ṇo dī·naḥ pra·ru·ro·da ma·hās·va·nam
- 22
sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇam āturam / uvāca vākyaṃ dharmajña kim idaṃ rudyate tvayā
sī·tā tu pa·ra·mā·yat·tā dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇam ā·tu·ram / u·vā·ca vāk·yaṃ dhar·maj·ña kim i·daṃ rud·ya·te tva·yā
- 23
jāhnavītīram āsādya cirābhilaṣitaṃ mama / harṣakāle kim arthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa
jāh·na·vī·tī·ram ā·sād·ya ci·rā·bhi·la·ṣi·taṃ ma·ma / har·ṣa·kā·le kim ar·thaṃ māṃ vi·ṣā·da·ya·si lak·ṣma·ṇa
- 24
nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha / kaccid vinākṛtas tena dvirātre śokam āgataḥ
nit·yaṃ tvaṃ rā·ma·pā·de·ṣu var·ta·se pu·ru·ṣar·ṣa·bha / kac·cid vi·nā·kṛ·tas te·na dvi·rāt·re śo·kam ā·ga·taḥ
- 25
mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa / na cāham evaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava
ma·mā·pi da·yi·to rā·mo jī·vi·te·nā·pi lak·ṣma·ṇa / na cā·ham e·vaṃ śo·cā·mi mai·vaṃ tvaṃ bā·li·śo bha·va
- 26
tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān / tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmy ābharaṇāni ca
tā·ra·yas·va ca māṃ gaṅ·gāṃ dar·śa·yas·va ca tā·pa·sān / ta·to dha·nā·ni vā·sāṃ·si dās·yāmy ā·bha·ra·ṇā·ni ca
- 27
tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārham abhivādanam / tatra caikāṃ niśām uṣya yāsyāmas tāṃ purīṃ punaḥ
ta·taḥ kṛt·vā ma·har·ṣī·ṇāṃ ya·thār·ham a·bhi·vā·da·nam / tat·ra cai·kāṃ ni·śām uṣ·ya yās·yā·mas tāṃ pu·rīṃ pu·naḥ
- 28
tasyās tad vacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe / titīrṣur lakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvam upāharat
tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā pra·mṛj·ya na·ya·ne śu·bhe / ti·tīr·ṣur lak·ṣma·ṇo gaṅ·gāṃ śu·bhāṃ nā·vam u·pā·ha·rat
Uttarakāṇḍa · sarga 46 18 verses
- 1
atha nāvaṃ suvistīrṇāṃ naiṣādīṃ rāghavānujaḥ / āruroha samāyuktāṃ pūrvam āropya maithilīm
a·tha nā·vaṃ su·vis·tīr·ṇāṃ nai·ṣā·dīṃ rā·gha·vā·nu·jaḥ / ā·ru·ro·ha sa·mā·yuk·tāṃ pūr·vam ā·rop·ya mai·thi·līm
- 2
sumantraṃ caiva sarathaṃ sthīyatām iti lakṣmaṇaḥ / uvāca śokasaṃtaptaḥ prayāhīti ca nāvikam
su·man·traṃ cai·va sa·ra·thaṃ sthī·ya·tām i·ti lak·ṣma·ṇaḥ / u·vā·ca śo·ka·saṃ·tap·taḥ pra·yā·hī·ti ca nā·vi·kam
- 3
tatas tīram upāgamya bhāgīrathyāḥ sa lakṣmaṇaḥ / uvāca maithilīṃ vākyaṃ prāñjalir bāṣpagadgadaḥ
ta·tas tī·ram u·pā·gam·ya bhā·gī·rath·yāḥ sa lak·ṣma·ṇaḥ / u·vā·ca mai·thi·līṃ vāk·yaṃ prāñ·ja·lir bāṣ·pa·gad·ga·daḥ
- 4
hṛdgataṃ me mahac chalyaṃ yad asmy āryeṇa dhīmatā / asmin nimitte vaidehi lokasya vacanīkṛtaḥ
hṛd·ga·taṃ me ma·hac chal·yaṃ yad asmy ār·ye·ṇa dhī·ma·tā / as·min ni·mit·te vai·de·hi lo·kas·ya va·ca·nī·kṛ·taḥ
- 5
śreyo hi maraṇaṃ me 'dya mṛtyor vā yat paraṃ bhavet / na cāsminn īdṛśe kārye niyojyo lokanindite
śre·yo hi ma·ra·ṇaṃ me 'dya mṛt·yor vā yat pa·raṃ bha·vet / na cās·minn ī·dṛ·śe kār·ye ni·yoj·yo lo·ka·nin·di·te
- 6
prasīda na ca me roṣaṃ kartum arhasi suvrate / ity añjalikṛto bhūmau nipapāta sa lakṣmaṇaḥ
pra·sī·da na ca me ro·ṣaṃ kar·tum ar·ha·si suv·ra·te / ity añ·ja·li·kṛ·to bhū·mau ni·pa·pā·ta sa lak·ṣma·ṇaḥ
- 7
rudantaṃ prāñjaliṃ dṛṣṭvā kāṅkṣantaṃ mṛtyum ātmanaḥ / maithilī bhṛśasaṃvignā lakṣmaṇaṃ vākyam abravīt
ru·dan·taṃ prāñ·ja·liṃ dṛṣ·ṭvā kāṅ·kṣan·taṃ mṛt·yum āt·ma·naḥ / mai·thi·lī bhṛ·śa·saṃ·vig·nā lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yam ab·ra·vīt
- 8
kim idaṃ nāvagacchāmi brūhi tattvena lakṣmaṇa / paśyāmi tvāṃ ca na svastham api kṣemaṃ mahīpateḥ
kim i·daṃ nā·va·gac·chā·mi brū·hi tat·tve·na lak·ṣma·ṇa / paś·yā·mi tvāṃ ca na svas·tham a·pi kṣe·maṃ ma·hī·pa·teḥ
- 9
śāpito 'si narendreṇa yat tvaṃ saṃtāpam ātmanaḥ / tad brūyāḥ saṃnidhau mahyam aham ājñāpayāmi te
śā·pi·to 'si na·ren·dre·ṇa yat tvaṃ saṃ·tā·pam āt·ma·naḥ / tad brū·yāḥ saṃ·ni·dhau mah·yam a·ham āj·ñā·pa·yā·mi te
- 10
vaidehyā codyamānas tu lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / avāṅmukho bāṣpagalo vākyam etad uvāca ha
vai·deh·yā cod·ya·mā·nas tu lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / a·vāṅ·mu·kho bāṣ·pa·ga·lo vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 11
śrutvā pariṣado madhye apavādaṃ sudāruṇam / pure janapade caiva tvatkṛte janakātmaje
śrut·vā pa·ri·ṣa·do madh·ye a·pa·vā·daṃ su·dā·ru·ṇam / pu·re ja·na·pa·de cai·va tvat·kṛ·te ja·na·kāt·ma·je
- 12
na tāni vacanīyāni mayā devi tavāgrataḥ / yāni rājñā hṛdi nyastāny amarṣaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtaḥ
na tā·ni va·ca·nī·yā·ni ma·yā de·vi ta·vāg·ra·taḥ / yā·ni rāj·ñā hṛ·di nyas·tāny a·mar·ṣaḥ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛ·taḥ
- 13
sā tvaṃ tyaktā nṛpatinā nirdoṣā mama saṃnidhau / paurāpavādabhītena grāhyaṃ devi na te 'nyathā
sā tvaṃ tyak·tā nṛ·pa·ti·nā nir·do·ṣā ma·ma saṃ·ni·dhau / pau·rā·pa·vā·da·bhī·te·na grāh·yaṃ de·vi na te 'nya·thā
- 14
āśramānteṣu ca mayā tyaktavyā tvaṃ bhaviṣyasi / rājñaḥ śāsanam ājñāya tavaivaṃ kila daurhṛdam
āś·ra·mān·te·ṣu ca ma·yā tyak·tav·yā tvaṃ bha·viṣ·ya·si / rāj·ñaḥ śā·sa·nam āj·ñā·ya ta·vai·vaṃ ki·la daur·hṛ·dam
- 15
tad etaj jāhnavītīre brahmarṣīṇāṃ tapovanam / puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca mā viṣādaṃ kṛthāḥ śubhe
tad e·taj jāh·na·vī·tī·re brah·mar·ṣī·ṇāṃ ta·po·va·nam / puṇ·yaṃ ca ra·ma·ṇī·yaṃ ca mā vi·ṣā·daṃ kṛ·thāḥ śu·bhe
- 16
rājño daśarathasyaiṣa pitur me munipuṃgavaḥ / sakhā paramako vipro vālmīkiḥ sumahāyaśāḥ
rāj·ño da·śa·ra·thas·yai·ṣa pi·tur me mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / sa·khā pa·ra·ma·ko vip·ro vāl·mī·kiḥ su·ma·hā·ya·śāḥ
- 17
pādacchāyām upāgamya sukham asya mahātmanaḥ / upavāsaparaikāgrā vasa tvaṃ janakātmaje
pā·dac·chā·yām u·pā·gam·ya su·kham as·ya ma·hāt·ma·naḥ / u·pa·vā·sa·pa·rai·kāg·rā va·sa tvaṃ ja·na·kāt·ma·je
- 18
pativratātvam āsthāya rāmaṃ kṛtvā sadā hṛdi / śreyas te paramaṃ devi tathā kṛtvā bhaviṣyati
pa·tiv·ra·tāt·vam ās·thā·ya rā·maṃ kṛt·vā sa·dā hṛ·di / śre·yas te pa·ra·maṃ de·vi ta·thā kṛt·vā bha·viṣ·ya·ti
Uttarakāṇḍa · sarga 47 18 verses
- 1
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā dāruṇaṃ janakātmajā / paraṃ viṣādam āgamya vaidehī nipapāta ha
lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā dā·ru·ṇaṃ ja·na·kāt·ma·jā / pa·raṃ vi·ṣā·dam ā·gam·ya vai·de·hī ni·pa·pā·ta ha
- 2
sā muhūrtam ivāsaṃjñā bāṣpavyākulitekṣaṇā / lakṣmaṇaṃ dīnayā vācā uvāca janakātmajā
sā mu·hūr·tam i·vā·saṃj·ñā bāṣ·pav·yā·ku·li·tek·ṣa·ṇā / lak·ṣma·ṇaṃ dī·na·yā vā·cā u·vā·ca ja·na·kāt·ma·jā
- 3
māmikeyaṃ tanur nūnaṃ sṛṣṭā duḥkhāya lakṣmaṇa / dhātrā yasyās tathā me 'dya duḥkhamūrtiḥ pradṛśyate
mā·mi·ke·yaṃ ta·nur nū·naṃ sṛṣ·ṭā duḥ·khā·ya lak·ṣma·ṇa / dhāt·rā yas·yās ta·thā me 'dya duḥ·kha·mūr·tiḥ pra·dṛś·ya·te
- 4
kiṃ nu pāpaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ ko vā dārair viyojitaḥ / yāhaṃ śuddhasamācārā tyaktā nṛpatinā satī
kiṃ nu pā·paṃ kṛ·taṃ pūr·vaṃ ko vā dā·rair vi·yo·ji·taḥ / yā·haṃ śud·dha·sa·mā·cā·rā tyak·tā nṛ·pa·ti·nā sa·tī
- 5
purāham āśrame vāsaṃ rāmapādānuvartinī / anurudhyāpi saumitre duḥkhe viparivartinī
pu·rā·ham āś·ra·me vā·saṃ rā·ma·pā·dā·nu·var·ti·nī / a·nu·rudh·yā·pi sau·mit·re duḥ·khe vi·pa·ri·var·ti·nī
- 6
sā kathaṃ hy āśrame saumya vatsyāmi vijanīkṛtā / ākhyāsyāmi ca kasyāhaṃ duḥkhaṃ duḥkhaparāyaṇā
sā ka·thaṃ hy āś·ra·me saum·ya vat·syā·mi vi·ja·nī·kṛ·tā / ākh·yās·yā·mi ca kas·yā·haṃ duḥ·khaṃ duḥ·kha·pa·rā·ya·ṇā
- 7
kiṃ ca vakṣyāmi muniṣu kiṃ mayāpakṛtaṃ nṛpe / kasmin vā kāraṇe tyaktā rāghaveṇa mahātmanā
kiṃ ca vak·ṣyā·mi mu·ni·ṣu kiṃ ma·yā·pa·kṛ·taṃ nṛ·pe / kas·min vā kā·ra·ṇe tyak·tā rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā
- 8
na khalv adyaiva saumitre jīvitaṃ jāhnavījale / tyajeyaṃ rājavaṃśas tu bhartur me parihāsyate
na khalv ad·yai·va sau·mit·re jī·vi·taṃ jāh·na·vī·ja·le / tya·je·yaṃ rā·ja·vaṃ·śas tu bhar·tur me pa·ri·hās·ya·te
- 9
yathājñāṃ kuru saumitre tyaja māṃ duḥkhabhāginīm / nideśe sthīyatāṃ rājñaḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama
ya·thāj·ñāṃ ku·ru sau·mit·re tya·ja māṃ duḥ·kha·bhā·gi·nīm / ni·de·śe sthī·ya·tāṃ rāj·ñaḥ śṛ·ṇu ce·daṃ va·co ma·ma
- 10
śvaśrūṇām aviśeṣeṇa prāñjaliḥ pragraheṇa ca / śirasā vandya caraṇau kuśalaṃ brūhi pārthivam
śvaś·rū·ṇām a·vi·śe·ṣe·ṇa prāñ·ja·liḥ prag·ra·he·ṇa ca / śi·ra·sā van·dya ca·ra·ṇau ku·śa·laṃ brū·hi pār·thi·vam
- 11
yathā bhrātṛṣu vartethās tathā paureṣu nityadā / paramo hy eṣa dharmaḥ syād eṣā kīrtir anuttamā
ya·thā bhrā·tṛ·ṣu var·te·thās ta·thā pau·re·ṣu nit·ya·dā / pa·ra·mo hy e·ṣa dhar·maḥ syād e·ṣā kīr·tir a·nut·ta·mā
- 12
yat tvaṃ paurajanaṃ rājan dharmeṇa samavāpnuyāḥ / ahaṃ tu nānuśocāmi svaśarīraṃ nararṣabha / yathāpavādaṃ paurāṇāṃ tathaiva raghunandana
yat tvaṃ pau·ra·ja·naṃ rā·jan dhar·me·ṇa sa·ma·vāp·nu·yāḥ / a·haṃ tu nā·nu·śo·cā·mi sva·śa·rī·raṃ na·rar·ṣa·bha / ya·thā·pa·vā·daṃ pau·rā·ṇāṃ ta·thai·va ra·ghu·nan·da·na
- 13
evaṃ bruvantyāṃ sītāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / śirasā dharaṇīṃ gatvā vyāhartuṃ na śaśāka ha
e·vaṃ bru·van·tyāṃ sī·tā·yāṃ lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / śi·ra·sā dha·ra·ṇīṃ gat·vā vyā·har·tuṃ na śa·śā·ka ha
- 14
pradakṣiṇaṃ ca kṛtvā sa rudann eva mahāsvanam / āruroha punar nāvaṃ nāvikaṃ cābhyacodayat
pra·dak·ṣi·ṇaṃ ca kṛt·vā sa ru·dann e·va ma·hās·va·nam / ā·ru·ro·ha pu·nar nā·vaṃ nā·vi·kaṃ cābh·ya·co·da·yat
- 15
sa gatvā cottaraṃ kūlaṃ śokabhārasamanvitaḥ / saṃmūḍha iva duḥkhena ratham adhyāruhad drutam
sa gat·vā cot·ta·raṃ kū·laṃ śo·ka·bhā·ra·sa·man·vi·taḥ / saṃ·mū·ḍha i·va duḥ·khe·na ra·tham adh·yā·ru·had dru·tam
- 16
muhur muhur apāvṛtya dṛṣṭvā sītām anāthavat / veṣṭantīṃ paratīrasthāṃ lakṣmaṇaḥ prayayāv atha
mu·hur mu·hur a·pā·vṛt·ya dṛṣ·ṭvā sī·tām a·nā·tha·vat / veṣ·ṭan·tīṃ pa·ra·tī·ras·thāṃ lak·ṣma·ṇaḥ pra·ya·yāv a·tha
- 17
dūrasthaṃ ratham ālokya lakṣmaṇaṃ ca muhur muhuḥ / nirīkṣamāṇām udvignāṃ sītāṃ śokaḥ samāviśat
dū·ras·thaṃ ra·tham ā·lok·ya lak·ṣma·ṇaṃ ca mu·hur mu·huḥ / ni·rīk·ṣa·mā·ṇām ud·vig·nāṃ sī·tāṃ śo·kaḥ sa·mā·vi·śat
- 18
sā duḥkhabhārāvanatā tapasvinī yaśodharā nātham apaśyatī satī / ruroda sā barhiṇanādite vane mahāsvanaṃ duḥkhaparāyaṇā satī
sā duḥ·kha·bhā·rā·va·na·tā ta·pas·vi·nī ya·śo·dha·rā nā·tham a·paś·ya·tī sa·tī / ru·ro·da sā bar·hi·ṇa·nā·di·te va·ne ma·hās·va·naṃ duḥ·kha·pa·rā·ya·ṇā sa·tī
Uttarakāṇḍa · sarga 48 20 verses
- 1
sītāṃ tu rudatīṃ dṛṣṭvā ye tatra munidārakāḥ / prādravan yatra bhagavān āste vālmīkir agryadhīḥ
sī·tāṃ tu ru·da·tīṃ dṛṣ·ṭvā ye tat·ra mu·ni·dā·ra·kāḥ / prād·ra·van yat·ra bha·ga·vān ās·te vāl·mī·kir ag·rya·dhīḥ
- 2
abhivādya muneḥ pādau muniputrā maharṣaye / sarve nivedayām āsus tasyās tu ruditasvanam
a·bhi·vād·ya mu·neḥ pā·dau mu·ni·put·rā ma·har·ṣa·ye / sar·ve ni·ve·da·yām ā·sus tas·yās tu ru·di·tas·va·nam
- 3
adṛṣṭapūrvā bhagavan kasyāpy eṣā mahātmanaḥ / patnī śrīr iva saṃmohād virauti vikṛtasvarā
a·dṛṣ·ṭa·pūr·vā bha·ga·van kas·yāpy e·ṣā ma·hāt·ma·naḥ / pat·nī śrīr i·va saṃ·mo·hād vi·rau·ti vi·kṛ·tas·va·rā
- 4
bhagavan sādhu paśyemāṃ devatām iva khāc cyutām / na hy enāṃ mānuṣīṃ vidmaḥ satkriyāsyāḥ prayujyatām
bha·ga·van sā·dhu paś·ye·māṃ de·va·tām i·va khāc cyu·tām / na hy e·nāṃ mā·nu·ṣīṃ vid·maḥ sat·kri·yās·yāḥ pra·yuj·ya·tām
- 5
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā buddhyā niścitya dharmavit / tapasā labdhacakṣuṣmān prādravad yatra maithilī
te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā bud·dhyā niś·cit·ya dhar·ma·vit / ta·pa·sā lab·dha·cak·ṣuṣ·mān prād·ra·vad yat·ra mai·thi·lī
- 6
taṃ tu deśam abhipretya kiṃ cit padbhyāṃ mahāmuniḥ / arghyam ādāya ruciraṃ jāhvanītīram āśritaḥ / dadarśa rāghavasyeṣṭāṃ patnīṃ sītām anāthavat
taṃ tu de·śam a·bhip·ret·ya kiṃ cit pad·bhyāṃ ma·hā·mu·niḥ / ar·ghyam ā·dā·ya ru·ci·raṃ jāh·va·nī·tī·ram āś·ri·taḥ / da·dar·śa rā·gha·vas·yeṣ·ṭāṃ pat·nīṃ sī·tām a·nā·tha·vat
- 7
tāṃ sītāṃ śokabhārārtāṃ vālmīkir munipuṃgavaḥ / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ hlādayann iva tejasā
tāṃ sī·tāṃ śo·ka·bhā·rār·tāṃ vāl·mī·kir mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / u·vā·ca ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ hlā·da·yann i·va te·ja·sā
- 8
snuṣā daśarathasya tvaṃ rāmasya mahiṣī satī / janakasya sutā rājñaḥ svāgataṃ te pativrate
snu·ṣā da·śa·ra·thas·ya tvaṃ rā·mas·ya ma·hi·ṣī sa·tī / ja·na·kas·ya su·tā rāj·ñaḥ svā·ga·taṃ te pa·tiv·ra·te
- 9
āyānty evāsi vijñātā mayā dharmasamādhinā / kāraṇaṃ caiva sarvaṃ me hṛdayenopalakṣitam
ā·yānty e·vā·si vij·ñā·tā ma·yā dhar·ma·sa·mā·dhi·nā / kā·ra·ṇaṃ cai·va sar·vaṃ me hṛ·da·ye·no·pa·lak·ṣi·tam
- 10
apāpāṃ vedmi sīte tvāṃ tapolabdhena cakṣuṣā / viśuddhabhāvā vaidehi sāmprataṃ mayi vartase
a·pā·pāṃ ved·mi sī·te tvāṃ ta·po·lab·dhe·na cak·ṣu·ṣā / vi·śud·dha·bhā·vā vai·de·hi sām·pra·taṃ ma·yi var·ta·se
- 11
āśramasyāvidūre me tāpasyas tapasi sthitāḥ / tās tvāṃ vatse yathā vatsaṃ pālayiṣyanti nityaśaḥ
āś·ra·mas·yā·vi·dū·re me tā·pas·yas ta·pa·si sthi·tāḥ / tās tvāṃ vat·se ya·thā vat·saṃ pā·la·yiṣ·yan·ti nit·ya·śaḥ
- 12
idam arghyaṃ pratīccha tvaṃ visrabdhā vigatajvarā / yathā svagṛham abhyetya viṣādaṃ caiva mā kṛthāḥ
i·dam ar·ghyaṃ pra·tīc·cha tvaṃ vis·rab·dhā vi·ga·taj·va·rā / ya·thā sva·gṛ·ham abh·yet·ya vi·ṣā·daṃ cai·va mā kṛ·thāḥ
- 13
śrutvā tu bhāṣitaṃ sītā muneḥ paramam adbhutam / śirasā vandya caraṇau tathety āha kṛtāñjaliḥ
śrut·vā tu bhā·ṣi·taṃ sī·tā mu·neḥ pa·ra·mam ad·bhu·tam / śi·ra·sā van·dya ca·ra·ṇau ta·thety ā·ha kṛ·tāñ·ja·liḥ
- 14
taṃ prayāntaṃ muniṃ sītā prāñjaliḥ pṛṣṭhato 'nvagāt / anvayād yatra tāpasyo dharmanityāḥ samāhitāḥ
taṃ pra·yān·taṃ mu·niṃ sī·tā prāñ·ja·liḥ pṛṣ·ṭha·to 'nva·gāt / an·va·yād yat·ra tā·pas·yo dhar·ma·nit·yāḥ sa·mā·hi·tāḥ
- 15
taṃ dṛṣṭvā munim āyāntaṃ vaidehyānugataṃ tadā / upājagmur mudā yuktā vacanaṃ cedam abruvan
taṃ dṛṣ·ṭvā mu·nim ā·yān·taṃ vai·deh·yā·nu·ga·taṃ ta·dā / u·pā·jag·mur mu·dā yuk·tā va·ca·naṃ ce·dam ab·ru·van
- 16
svāgataṃ te muniśreṣṭha cirasyāgamanaṃ prabho / abhivādayāmaḥ sarvās tvām ucyatāṃ kiṃ ca kurmahe
svā·ga·taṃ te mu·niś·reṣ·ṭha ci·ras·yā·ga·ma·naṃ pra·bho / a·bhi·vā·da·yā·maḥ sar·vās tvām uc·ya·tāṃ kiṃ ca kur·ma·he
- 17
tāsāṃ tad vacanaṃ śrutvā vālmīkir idam abravīt / sīteyaṃ samanuprāptā patnī rāmasya dhīmataḥ
tā·sāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā vāl·mī·kir i·dam ab·ra·vīt / sī·te·yaṃ sa·ma·nup·rāp·tā pat·nī rā·mas·ya dhī·ma·taḥ
- 18
snuṣā daśarathasyaiṣā janakasya sutā satī / apāpā patinā tyaktā paripālyā mayā sadā
snu·ṣā da·śa·ra·thas·yai·ṣā ja·na·kas·ya su·tā sa·tī / a·pā·pā pa·ti·nā tyak·tā pa·ri·pāl·yā ma·yā sa·dā
- 19
imāṃ bhavatyaḥ paśyantu snehena parameṇa ha / gauravān mama vākyasya pūjyā vo 'stu viśeṣataḥ
i·māṃ bha·vat·yaḥ paś·yan·tu sne·he·na pa·ra·me·ṇa ha / gau·ra·vān ma·ma vāk·yas·ya pūj·yā vo 'stu vi·śe·ṣa·taḥ
- 20
muhur muhuś ca vaidehīṃ parisāntvya mahāyaśāḥ / svam āśramaṃ śiṣyavṛtaḥ punar āyān mahātapāḥ
mu·hur mu·huś ca vai·de·hīṃ pa·ri·sān·tvya ma·hā·ya·śāḥ / svam āś·ra·maṃ śiṣ·ya·vṛ·taḥ pu·nar ā·yān ma·hā·ta·pāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 49 18 verses
- 1
dṛṣṭvā tu maithilīṃ sītām āśramaṃ saṃpraveśitām / saṃtāpam akarod ghoraṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ
dṛṣ·ṭvā tu mai·thi·līṃ sī·tām āś·ra·maṃ saṃp·ra·ve·śi·tām / saṃ·tā·pam a·ka·rod gho·raṃ lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ
- 2
abravīc ca mahātejāḥ sumantraṃ mantrasārathim / sītāsaṃtāpajaṃ duḥkhaṃ paśya rāmasya dhīmataḥ
ab·ra·vīc ca ma·hā·te·jāḥ su·man·traṃ man·tra·sā·ra·thim / sī·tā·saṃ·tā·pa·jaṃ duḥ·khaṃ paś·ya rā·mas·ya dhī·ma·taḥ
- 3
ato duḥkhataraṃ kiṃ nu rāghavasya bhaviṣyati / patnīṃ śuddhasamācārāṃ visṛjya janakātmajām
a·to duḥ·kha·ta·raṃ kiṃ nu rā·gha·vas·ya bha·viṣ·ya·ti / pat·nīṃ śud·dha·sa·mā·cā·rāṃ vi·sṛj·ya ja·na·kāt·ma·jām
- 4
vyaktaṃ daivād ahaṃ manye rāghavasya vinābhavam / vaidehyā sārathe sārdhaṃ daivaṃ hi duratikramam
vyak·taṃ dai·vād a·haṃ man·ye rā·gha·vas·ya vi·nā·bha·vam / vai·deh·yā sā·ra·the sār·dhaṃ dai·vaṃ hi du·ra·tik·ra·mam
- 5
yo hi devān sagandharvān asurān saha rākṣasaiḥ / nihanyād rāghavaḥ kruddhaḥ sa daivam anuvartate
yo hi de·vān sa·gan·dhar·vān a·su·rān sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / ni·han·yād rā·gha·vaḥ krud·dhaḥ sa dai·vam a·nu·var·ta·te
- 6
purā mama pitur vākyair daṇḍake vijane vane / uṣito navavarṣāṇi pañca caiva sudāruṇe
pu·rā ma·ma pi·tur vāk·yair daṇ·ḍa·ke vi·ja·ne va·ne / u·ṣi·to na·va·var·ṣā·ṇi pañ·ca cai·va su·dā·ru·ṇe
- 7
tato duḥkhataraṃ bhūyaḥ sītāyā vipravāsanam / paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛśaṃsaṃ pratibhāti me
ta·to duḥ·kha·ta·raṃ bhū·yaḥ sī·tā·yā vip·ra·vā·sa·nam / pau·rā·ṇāṃ va·ca·naṃ śrut·vā nṛ·śaṃ·saṃ pra·ti·bhā·ti me
- 8
ko nu dharmāśrayaḥ sūta karmaṇy asmin yaśohare / maithilīṃ prati saṃprāptaḥ paurair hīnārthavādibhiḥ
ko nu dhar·māś·ra·yaḥ sū·ta kar·maṇy as·min ya·śo·ha·re / mai·thi·līṃ pra·ti saṃp·rāp·taḥ pau·rair hī·nār·tha·vā·di·bhiḥ
- 9
etā bahuvidhā vācaḥ śrutvā lakṣmaṇabhāṣitāḥ / sumantraḥ prāñjalir bhūtvā vākyam etad uvāca ha
e·tā ba·hu·vi·dhā vā·caḥ śrut·vā lak·ṣma·ṇa·bhā·ṣi·tāḥ / su·man·traḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 10
na saṃtāpas tvayā kāryaḥ saumitre maithilīṃ prati / dṛṣṭam etat purā vipraiḥ pitus te lakṣmaṇāgrataḥ
na saṃ·tā·pas tva·yā kār·yaḥ sau·mit·re mai·thi·līṃ pra·ti / dṛṣ·ṭam e·tat pu·rā vip·raiḥ pi·tus te lak·ṣma·ṇāg·ra·taḥ
- 11
bhaviṣyati dṛḍhaṃ rāmo duḥkhaprāyo 'lpasaukhyavān / tvāṃ caiva maithilīṃ caiva śatrughnabharatau tathā / saṃtyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā mahān
bha·viṣ·ya·ti dṛ·ḍhaṃ rā·mo duḥ·khap·rā·yo 'lpa·saukh·ya·vān / tvāṃ cai·va mai·thi·līṃ cai·va śat·rugh·na·bha·ra·tau ta·thā / saṃt·ya·jiṣ·ya·ti dhar·māt·mā kā·le·na ma·ha·tā ma·hān
- 12
na tv idaṃ tvayi vaktavyaṃ saumitre bharate 'pi vā / rājñā vo 'vyāhṛtaṃ vākyaṃ durvāsā yad uvāca ha
na tv i·daṃ tva·yi vak·tav·yaṃ sau·mit·re bha·ra·te 'pi vā / rāj·ñā vo 'vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ dur·vā·sā yad u·vā·ca ha
- 13
mahārājasamīpe ca mama caiva nararṣabha / ṛṣiṇā vyāhṛtaṃ vākyaṃ vasiṣṭhasya ca saṃnidhau
ma·hā·rā·ja·sa·mī·pe ca ma·ma cai·va na·rar·ṣa·bha / ṛ·ṣi·ṇā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ va·siṣ·ṭhas·ya ca saṃ·ni·dhau
- 14
ṛṣes tu vacanaṃ śrutvā mām āha puruṣarṣabhaḥ / sūta na kva cid evaṃ te vaktavyaṃ janasaṃnidhau
ṛ·ṣes tu va·ca·naṃ śrut·vā mām ā·ha pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / sū·ta na kva cid e·vaṃ te vak·tav·yaṃ ja·na·saṃ·ni·dhau
- 15
tasyāhaṃ lokapālasya vākyaṃ tat susamāhitaḥ / naiva jātv anṛtaṃ kuryām iti me saumya darśanam
tas·yā·haṃ lo·ka·pā·las·ya vāk·yaṃ tat su·sa·mā·hi·taḥ / nai·va jātv a·nṛ·taṃ kur·yām i·ti me saum·ya dar·śa·nam
- 16
sarvathā nāsty avaktavyaṃ mayā saumya tavāgrataḥ / yadi te śravaṇe śraddhā śrūyatāṃ raghunandana
sar·va·thā nāsty a·vak·tav·yaṃ ma·yā saum·ya ta·vāg·ra·taḥ / ya·di te śra·va·ṇe śrad·dhā śrū·ya·tāṃ ra·ghu·nan·da·na
- 17
yady apy ahaṃ narendreṇa rahasyaṃ śrāvitaḥ purā / tac cāpy udāhariṣyāmi daivaṃ hi duratikramam
yady apy a·haṃ na·ren·dre·ṇa ra·has·yaṃ śrā·vi·taḥ pu·rā / tac cāpy u·dā·ha·riṣ·yā·mi dai·vaṃ hi du·ra·tik·ra·mam
- 18
tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya gambhīrārthapadaṃ mahat / tathyaṃ brūhīti saumitriḥ sūtaṃ vākyam athābravīt
tac chrut·vā bhā·ṣi·taṃ tas·ya gam·bhī·rār·tha·pa·daṃ ma·hat / tath·yaṃ brū·hī·ti sau·mit·riḥ sū·taṃ vāk·yam a·thāb·ra·vīt
Uttarakāṇḍa · sarga 50 20 verses
- 1
tathā saṃcoditaḥ sūto lakṣmaṇena mahātmanā / tad vākyam ṛṣiṇā proktaṃ vyāhartum upacakrame
ta·thā saṃ·co·di·taḥ sū·to lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / tad vāk·yam ṛ·ṣi·ṇā prok·taṃ vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me
- 2
purā nāmnā hi durvāsā atreḥ putro mahāmuniḥ / vasiṣṭhasyāśrame puṇye sa vārṣikyam uvāsa ha
pu·rā nām·nā hi dur·vā·sā at·reḥ put·ro ma·hā·mu·niḥ / va·siṣ·ṭhas·yāś·ra·me puṇ·ye sa vār·ṣik·yam u·vā·sa ha
- 3
tam āśramaṃ mahātejāḥ pitā te sumahāyaśāḥ / purodhasaṃ mahātmānaṃ didṛkṣur agamat svayam
tam āś·ra·maṃ ma·hā·te·jāḥ pi·tā te su·ma·hā·ya·śāḥ / pu·ro·dha·saṃ ma·hāt·mā·naṃ di·dṛk·ṣur a·ga·mat sva·yam
- 4
sa dṛṣṭvā sūryasaṃkāśaṃ jvalantam iva tejasā / upaviṣṭaṃ vasiṣṭhasya savye pārśve mahāmunim / tau munī tāpasaśreṣṭhau vinītas tv abhyavādayat
sa dṛṣ·ṭvā sūr·ya·saṃ·kā·śaṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / u·pa·viṣ·ṭaṃ va·siṣ·ṭhas·ya sav·ye pār·śve ma·hā·mu·nim / tau mu·nī tā·pa·saś·reṣ·ṭhau vi·nī·tas tv abh·ya·vā·da·yat
- 5
sa tābhyāṃ pūjito rājā svāgatenāsanena ca / pādyena phalamūlaiś ca so 'py āste munibhiḥ saha
sa tābh·yāṃ pū·ji·to rā·jā svā·ga·te·nā·sa·ne·na ca / pād·ye·na pha·la·mū·laiś ca so 'py ās·te mu·ni·bhiḥ sa·ha
- 6
teṣāṃ tatropaviṣṭānāṃ tās tāḥ sumadhurāḥ kathāḥ / babhūvuḥ paramarṣīṇāṃ madhyādityagate 'hani
te·ṣāṃ tat·ro·pa·viṣ·ṭā·nāṃ tās tāḥ su·ma·dhu·rāḥ ka·thāḥ / ba·bhū·vuḥ pa·ra·mar·ṣī·ṇāṃ madh·yā·dit·ya·ga·te 'ha·ni
- 7
tataḥ kathāyāṃ kasyāṃ cit prāñjaliḥ pragraho nṛpaḥ / uvāca taṃ mahātmānam atreḥ putraṃ tapodhanam
ta·taḥ ka·thā·yāṃ kas·yāṃ cit prāñ·ja·liḥ prag·ra·ho nṛ·paḥ / u·vā·ca taṃ ma·hāt·mā·nam at·reḥ put·raṃ ta·po·dha·nam
- 8
bhagavan kiṃpramāṇena mama vaṃśo bhaviṣyati / kimāyuś ca hi me rāmaḥ putrāś cānye kimāyuṣaḥ
bha·ga·van kiṃp·ra·mā·ṇe·na ma·ma vaṃ·śo bha·viṣ·ya·ti / ki·mā·yuś ca hi me rā·maḥ put·rāś cān·ye ki·mā·yu·ṣaḥ
- 9
rāmasya ca sutā ye syus teṣām āyuḥ kiyad bhavet / kāmyayā bhagavan brūhi vaṃśasyāsya gatiṃ mama
rā·mas·ya ca su·tā ye syus te·ṣām ā·yuḥ ki·yad bha·vet / kām·ya·yā bha·ga·van brū·hi vaṃ·śas·yās·ya ga·tiṃ ma·ma
- 10
tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ rājño daśarathasya tu / durvāsāḥ sumahātejā vyāhartum upacakrame
tac chrut·vā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ rāj·ño da·śa·ra·thas·ya tu / dur·vā·sāḥ su·ma·hā·te·jā vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me
- 11
ayodhyāyāḥ patī rāmo dīrghakālaṃ bhaviṣyati / sukhinaś ca samṛddhāś ca bhaviṣyanty asya cānujāḥ
a·yodh·yā·yāḥ pa·tī rā·mo dīr·gha·kā·laṃ bha·viṣ·ya·ti / su·khi·naś ca sa·mṛd·dhāś ca bha·viṣ·yanty as·ya cā·nu·jāḥ
- 12
kasmiṃś cit karaṇe tvāṃ ca maithilīṃ ca yaśasvinīm / saṃtyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā kila
kas·miṃś cit ka·ra·ṇe tvāṃ ca mai·thi·līṃ ca ya·śas·vi·nīm / saṃt·ya·jiṣ·ya·ti dhar·māt·mā kā·le·na ma·ha·tā ki·la
- 13
daśavarṣasahasraṇi daśavarṣaśatāni ca / rāmo rājyam upāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati
da·śa·var·ṣa·sa·has·ra·ṇi da·śa·var·ṣa·śa·tā·ni ca / rā·mo rāj·yam u·pā·sit·vā brah·ma·lo·kaṃ ga·miṣ·ya·ti
- 14
samṛddhair hayamedhaiś ca iṣṭvā parapuraṃjayaḥ / rājavaṃśāṃś ca kākutstho bahūn saṃsthāpayiṣyati
sa·mṛd·dhair ha·ya·me·dhaiś ca iṣ·ṭvā pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / rā·ja·vaṃ·śāṃś ca kā·kut·stho ba·hūn saṃs·thā·pa·yiṣ·ya·ti
- 15
sa sarvam akhilaṃ rājño vaṃśasyāsya gatāgatam / ākhyāya sumahātejās tūṣṇīm āsīn mahādyutiḥ
sa sar·vam a·khi·laṃ rāj·ño vaṃ·śas·yās·ya ga·tā·ga·tam / ākh·yā·ya su·ma·hā·te·jās tūṣ·ṇīm ā·sīn ma·hād·yu·tiḥ
- 16
tūṣṇīṃbhūte munau tasmin rājā daśarathas tadā / abhivādya mahātmānau punar āyāt purottamam
tūṣ·ṇīṃ·bhū·te mu·nau tas·min rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā / a·bhi·vād·ya ma·hāt·mā·nau pu·nar ā·yāt pu·rot·ta·mam
- 17
etad vaco mayā tatra muninā vyāhṛtaṃ purā / śrutaṃ hṛdi ca nikṣiptaṃ nānyathā tad bhaviṣyati
e·tad va·co ma·yā tat·ra mu·ni·nā vyā·hṛ·taṃ pu·rā / śru·taṃ hṛ·di ca nik·ṣip·taṃ nān·ya·thā tad bha·viṣ·ya·ti
- 18
evaṃ gate na saṃtāpaṃ gantum arhasi rāghava / sītārthe rāghavārthe vā dṛḍho bhava narottama
e·vaṃ ga·te na saṃ·tā·paṃ gan·tum ar·ha·si rā·gha·va / sī·tār·the rā·gha·vār·the vā dṛ·ḍho bha·va na·rot·ta·ma
- 19
tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ sūtasya paramādbhutam / praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhv iti cābravīt
tac chrut·vā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ sū·tas·ya pa·ra·mād·bhu·tam / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe sā·dhu sādhv i·ti cāb·ra·vīt
- 20
tayoḥ saṃvadator evaṃ sūtalakṣmaṇayoḥ pathi / astam arko gato vāsaṃ gomatyāṃ tāv athoṣatuḥ
ta·yoḥ saṃ·va·da·tor e·vaṃ sū·ta·lak·ṣma·ṇa·yoḥ pa·thi / as·tam ar·ko ga·to vā·saṃ go·mat·yāṃ tāv a·tho·ṣa·tuḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 51 16 verses
- 1
tatra tāṃ rajanīm uṣya gomatyāṃ raghunandanaḥ / prabhāte punar utthāya lakṣmaṇaḥ prayayau tadā
tat·ra tāṃ ra·ja·nīm uṣ·ya go·mat·yāṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / pra·bhā·te pu·nar ut·thā·ya lak·ṣma·ṇaḥ pra·ya·yau ta·dā
- 2
tato 'rdhadivase prāpte praviveśa mahārathaḥ / ayodhyāṃ ratnasaṃpūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtām
ta·to 'rdha·di·va·se prāp·te pra·vi·ve·śa ma·hā·ra·thaḥ / a·yodh·yāṃ rat·na·saṃ·pūr·ṇāṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tām
- 3
saumitris tu paraṃ dainyaṃ jagāma sumahāmatiḥ / rāmapādau samāsādya vakṣyāmi kim ahaṃ gataḥ
sau·mit·ris tu pa·raṃ dain·yaṃ ja·gā·ma su·ma·hā·ma·tiḥ / rā·ma·pā·dau sa·mā·sād·ya vak·ṣyā·mi kim a·haṃ ga·taḥ
- 4
tasyaivaṃ cintayānasya bhavanaṃ śaśisaṃnibham / rāmasya paramodāraṃ purastāt samadṛśyata
tas·yai·vaṃ cin·ta·yā·nas·ya bha·va·naṃ śa·śi·saṃ·ni·bham / rā·mas·ya pa·ra·mo·dā·raṃ pu·ras·tāt sa·ma·dṛś·ya·ta
- 5
rājñas tu bhavanadvāri so 'vatīrya narottamaḥ / avāṅmukho dīnamanāḥ prāviveśānivāritaḥ
rāj·ñas tu bha·va·nad·vā·ri so 'va·tīr·ya na·rot·ta·maḥ / a·vāṅ·mu·kho dī·na·ma·nāḥ prā·vi·ve·śā·ni·vā·ri·taḥ
- 6
sa dṛṣṭvā rāghavaṃ dīnam āsīnaṃ paramāsane / netrābhyām aśrupūrṇābhyāṃ dadarśāgrajam agrataḥ
sa dṛṣ·ṭvā rā·gha·vaṃ dī·nam ā·sī·naṃ pa·ra·mā·sa·ne / net·rābh·yām aś·ru·pūr·ṇābh·yāṃ da·dar·śāg·ra·jam ag·ra·taḥ
- 7
jagrāha caraṇau tasya lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / uvāca dīnayā vācā prāñjaliḥ susamāhitaḥ
jag·rā·ha ca·ra·ṇau tas·ya lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / u·vā·ca dī·na·yā vā·cā prāñ·ja·liḥ su·sa·mā·hi·taḥ
- 8
āryasyājñāṃ puraskṛtya visṛjya janakātmajām / gaṅgātīre yathoddiṣṭe vālmīker āśrame śubhe / punar asmy āgato vīra pādamūlam upāsitum
ār·yas·yāj·ñāṃ pu·ras·kṛt·ya vi·sṛj·ya ja·na·kāt·ma·jām / gaṅ·gā·tī·re ya·thod·diṣ·ṭe vāl·mī·ker āś·ra·me śu·bhe / pu·nar asmy ā·ga·to vī·ra pā·da·mū·lam u·pā·si·tum
- 9
mā śucaḥ puruṣavyāghra kālasya gatir īdṛśī / tvadvidhā na hi śocanti sattvavanto manasvinaḥ
mā śu·caḥ pu·ru·ṣav·yāgh·ra kā·las·ya ga·tir ī·dṛ·śī / tvad·vi·dhā na hi śo·can·ti sat·tva·van·to ma·nas·vi·naḥ
- 10
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ / saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam
sar·ve kṣa·yān·tā ni·ca·yāḥ pa·ta·nān·tāḥ sa·muc·chra·yāḥ / saṃ·yo·gā vip·ra·yo·gān·tā ma·ra·ṇān·taṃ ca jī·vi·tam
- 11
śaktas tvam ātmanātmānaṃ vijetuṃ manasaiva hi / lokān sarvāṃś ca kākutstha kiṃ punar duḥkham īdṛśam
śak·tas tvam āt·ma·nāt·mā·naṃ vi·je·tuṃ ma·na·sai·va hi / lo·kān sar·vāṃś ca kā·kut·stha kiṃ pu·nar duḥ·kham ī·dṛ·śam
- 12
nedṛśeṣu vimuhyanti tvadvidhāḥ puruṣarṣabhāḥ / yadarthaṃ maithilī tyaktā apavādabhayān nṛpa
ne·dṛ·śe·ṣu vi·muh·yan·ti tvad·vi·dhāḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / ya·dar·thaṃ mai·thi·lī tyak·tā a·pa·vā·da·bha·yān nṛ·pa
- 13
sa tvaṃ puruṣaśārdūla dhairyeṇa susamāhitaḥ / tyajemāṃ durbalāṃ buddhiṃ saṃtāpaṃ mā kuruṣva ha
sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la dhair·ye·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ / tya·je·māṃ dur·ba·lāṃ bud·dhiṃ saṃ·tā·paṃ mā ku·ruṣ·va ha
- 14
evam uktas tu kākutstho lakṣmaṇena mahātmanā / uvāca parayā prītyā saumitriṃ mitravatsalam
e·vam uk·tas tu kā·kut·stho lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / u·vā·ca pa·ra·yā prīt·yā sau·mit·riṃ mit·ra·vat·sa·lam
- 15
evam etan naraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa / paritoṣaś ca me vīra mama kāryānuśāsane
e·vam e·tan na·raś·reṣ·ṭha ya·thā va·da·si lak·ṣma·ṇa / pa·ri·to·ṣaś ca me vī·ra ma·ma kār·yā·nu·śā·sa·ne
- 16
nirvṛtiś ca kṛtā saumya saṃtāpaś ca nirākṛtaḥ / bhavadvākyaiḥ sumadhurair anunīto 'smi lakṣmaṇa
nir·vṛ·tiś ca kṛ·tā saum·ya saṃ·tā·paś ca ni·rā·kṛ·taḥ / bha·vad·vāk·yaiḥ su·ma·dhu·rair a·nu·nī·to 'smi lak·ṣma·ṇa
Uttarakāṇḍa · sarga 52 16 verses
- 1
tataḥ sumantras tv āgamya rāghavaṃ vākyam abravīt / ete nivāritā rājan dvāri tiṣṭhanti tāpasāḥ
ta·taḥ su·man·tras tv ā·gam·ya rā·gha·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt / e·te ni·vā·ri·tā rā·jan dvā·ri tiṣ·ṭhan·ti tā·pa·sāḥ
- 2
bhārgavaṃ cyavanaṃ nāma puraskṛtya maharṣayaḥ / darśanaṃ te mahārāja codayanti kṛtatvarāḥ / prīyamāṇā naravyāghra yamunātīravāsinaḥ
bhār·ga·vaṃ cya·va·naṃ nā·ma pu·ras·kṛt·ya ma·har·ṣa·yaḥ / dar·śa·naṃ te ma·hā·rā·ja co·da·yan·ti kṛ·tat·va·rāḥ / prī·ya·mā·ṇā na·rav·yāgh·ra ya·mu·nā·tī·ra·vā·si·naḥ
- 3
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmaḥ provāca dharmavit / praveśyantāṃ mahātmāno bhārgavapramukhā dvijāḥ
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·maḥ pro·vā·ca dhar·ma·vit / pra·veś·yan·tāṃ ma·hāt·mā·no bhār·ga·vap·ra·mu·khā dvi·jāḥ
- 4
rājñas tv ājñāṃ puraskṛtya dvāḥstho mūrdhni kṛtāñjaliḥ / praveśayām āsa tatas tāpasān saṃmatān bahūn
rāj·ñas tv āj·ñāṃ pu·ras·kṛt·ya dvāḥs·tho mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / pra·ve·śa·yām ā·sa ta·tas tā·pa·sān saṃ·ma·tān ba·hūn
- 5
śataṃ samadhikaṃ tatra dīpyamānaṃ svatejasā / praviṣṭaṃ rājabhavanaṃ tāpasānāṃ mahātmanām
śa·taṃ sa·ma·dhi·kaṃ tat·ra dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / pra·viṣ·ṭaṃ rā·ja·bha·va·naṃ tā·pa·sā·nāṃ ma·hāt·ma·nām
- 6
te dvijāḥ pūrṇakalaśaiḥ sarvatīrthāmbu satkṛtam / gṛhītvā phalamūlaṃ ca rāmasyābhyāharan bahu
te dvi·jāḥ pūr·ṇa·ka·la·śaiḥ sar·va·tīr·thām·bu sat·kṛ·tam / gṛ·hīt·vā pha·la·mū·laṃ ca rā·mas·yābh·yā·ha·ran ba·hu
- 7
pratigṛhya tu tat sarvaṃ rāmaḥ prītipuraskṛtaḥ / tīrthodakāni sarvāṇi phalāni vividhāni ca
pra·ti·gṛh·ya tu tat sar·vaṃ rā·maḥ prī·ti·pu·ras·kṛ·taḥ / tīr·tho·da·kā·ni sar·vā·ṇi pha·lā·ni vi·vi·dhā·ni ca
- 8
uvāca ca mahābāhuḥ sarvān eva mahāmunīn / imāny āsanamukhyāni yathārham upaviśyatām
u·vā·ca ca ma·hā·bā·huḥ sar·vān e·va ma·hā·mu·nīn / i·māny ā·sa·na·mukh·yā·ni ya·thār·ham u·pa·viś·ya·tām
- 9
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā sarva eva maharṣayaḥ / bṛsīṣu rucirākhyāsu niṣeduḥ kāñcanīṣu te
rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā sar·va e·va ma·har·ṣa·yaḥ / bṛ·sī·ṣu ru·ci·rākh·yā·su ni·ṣe·duḥ kāñ·ca·nī·ṣu te
- 10
upaviṣṭān ṛṣīṃs tatra dṛṣṭvā parapuraṃjayaḥ / prayataḥ prāñjalir bhūtvā rāghavo vākyam abravīt
u·pa·viṣ·ṭān ṛ·ṣīṃs tat·ra dṛṣ·ṭvā pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / pra·ya·taḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā rā·gha·vo vāk·yam ab·ra·vīt
- 11
kim āgamanakāryaṃ vaḥ kiṃ karomi tapodhanāḥ / ājñāpyo 'haṃ maharṣīṇāṃ sarvakāmakaraḥ sukham
kim ā·ga·ma·na·kār·yaṃ vaḥ kiṃ ka·ro·mi ta·po·dha·nāḥ / āj·ñāp·yo 'haṃ ma·har·ṣī·ṇāṃ sar·va·kā·ma·ka·raḥ su·kham
- 12
idaṃ rājyaṃ ca sakalaṃ jīvitaṃ ca hṛdi sthitam / sarvam etad dvijārthaṃ me satyam etad bravīmi vaḥ
i·daṃ rāj·yaṃ ca sa·ka·laṃ jī·vi·taṃ ca hṛ·di sthi·tam / sar·vam e·tad dvi·jār·thaṃ me sat·yam e·tad bra·vī·mi vaḥ
- 13
tasya tad vacanaṃ śrutvā sādhuvādo mahān abhūt / ṛṣīṇām ugratapasāṃ yamunātīravāsinām
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sā·dhu·vā·do ma·hān a·bhūt / ṛ·ṣī·ṇām ug·ra·ta·pa·sāṃ ya·mu·nā·tī·ra·vā·si·nām
- 14
ūcuś ca te mahātmāno harṣeṇa mahatānvitāḥ / upapannaṃ naraśreṣṭha tavaiva bhuvi nānyataḥ
ū·cuś ca te ma·hāt·mā·no har·ṣe·ṇa ma·ha·tān·vi·tāḥ / u·pa·pan·naṃ na·raś·reṣ·ṭha ta·vai·va bhu·vi nān·ya·taḥ
- 15
bahavaḥ pārthivā rājann atikrāntā mahābalāḥ / kāryagauravam aśrutvā pratijñāṃ nābhyarocayan
ba·ha·vaḥ pār·thi·vā rā·jann a·tik·rān·tā ma·hā·ba·lāḥ / kār·ya·gau·ra·vam aś·rut·vā pra·tij·ñāṃ nābh·ya·ro·ca·yan
- 16
tvayā punar brāhmaṇagauravād iyaṃ kṛtā pratijñā hy anavekṣya kāraṇam / kuruṣva kartā hy asi nātra saṃśayo mahābhayāt trātum ṛṣīṃs tvam arhasi
tva·yā pu·nar brāh·ma·ṇa·gau·ra·vād i·yaṃ kṛ·tā pra·tij·ñā hy a·na·vek·ṣya kā·ra·ṇam / ku·ruṣ·va kar·tā hy a·si nāt·ra saṃ·śa·yo ma·hā·bha·yāt trā·tum ṛ·ṣīṃs tvam ar·ha·si
Uttarakāṇḍa · sarga 53 23 verses
- 1
bruvadbhir evam ṛṣibhiḥ kākutstho vākyam abravīt / kiṃ kāryaṃ brūta bhavatāṃ bhayaṃ nāśayitāsmi vaḥ
bru·vad·bhir e·vam ṛ·ṣi·bhiḥ kā·kut·stho vāk·yam ab·ra·vīt / kiṃ kār·yaṃ brū·ta bha·va·tāṃ bha·yaṃ nā·śa·yi·tās·mi vaḥ
- 2
tathā vadati kākutsthe bhārgavo vākyam abravīt / bhayaṃ naḥ śṛṇu yan mūlaṃ deśasya ca nareśvara
ta·thā va·da·ti kā·kut·sthe bhār·ga·vo vāk·yam ab·ra·vīt / bha·yaṃ naḥ śṛ·ṇu yan mū·laṃ de·śas·ya ca na·reś·va·ra
- 3
pūrvaṃ kṛtayuge rāma daiteyaḥ sumahābalaḥ / lolāputro 'bhavaj jyeṣṭho madhur nāma mahāsuraḥ
pūr·vaṃ kṛ·ta·yu·ge rā·ma dai·te·yaḥ su·ma·hā·ba·laḥ / lo·lā·put·ro 'bha·vaj jyeṣ·ṭho ma·dhur nā·ma ma·hā·su·raḥ
- 4
brahmaṇyaś ca śaraṇyaś ca buddhyā ca pariniṣṭhitaḥ / suraiś ca paramodāraiḥ prītis tasyātulābhavat
brah·maṇ·yaś ca śa·raṇ·yaś ca bud·dhyā ca pa·ri·niṣ·ṭhi·taḥ / su·raiś ca pa·ra·mo·dā·raiḥ prī·tis tas·yā·tu·lā·bha·vat
- 5
sa madhur vīryasaṃpanno dharme ca susamāhitaḥ / bahumānāc ca rudreṇa dattas tasyādbhuto varaḥ
sa ma·dhur vīr·ya·saṃ·pan·no dhar·me ca su·sa·mā·hi·taḥ / ba·hu·mā·nāc ca rud·re·ṇa dat·tas tas·yād·bhu·to va·raḥ
- 6
śūlaṃ śūlād viniṣkṛṣya mahāvīryaṃ mahāprabham / dadau mahātmā suprīto vākyaṃ caitad uvāca ha
śū·laṃ śū·lād vi·niṣ·kṛṣ·ya ma·hā·vīr·yaṃ ma·hāp·ra·bham / da·dau ma·hāt·mā sup·rī·to vāk·yaṃ cai·tad u·vā·ca ha
- 7
tvayāyam atulo dharmo matprasādāt kṛtaḥ śubhaḥ / prītyā paramayā yukto dadāmy āyudham uttamam
tva·yā·yam a·tu·lo dhar·mo mat·pra·sā·dāt kṛ·taḥ śu·bhaḥ / prīt·yā pa·ra·ma·yā yuk·to da·dāmy ā·yu·dham ut·ta·mam
- 8
yāvat suraiś ca vipraiś ca na virudhyer mahāsura / tāvac chūlaṃ tavedaṃ syād anyathā nāśam āpnuyāt
yā·vat su·raiś ca vip·raiś ca na vi·rudh·yer ma·hā·su·ra / tā·vac chū·laṃ ta·ve·daṃ syād an·ya·thā nā·śam āp·nu·yāt
- 9
yaś ca tvām abhiyuñjīta yuddhāya vigatajvaraḥ / taṃ śūlaṃ bhasmasāt kṛtvā punar eṣyati te karam
yaś ca tvām a·bhi·yuñ·jī·ta yud·dhā·ya vi·ga·taj·va·raḥ / taṃ śū·laṃ bhas·ma·sāt kṛt·vā pu·nar eṣ·ya·ti te ka·ram
- 10
evaṃ rudrād varaṃ labdhvā bhūya eva mahāsuraḥ / praṇipatya mahādevaṃ vākyam etad uvāca ha
e·vaṃ rud·rād va·raṃ lab·dhvā bhū·ya e·va ma·hā·su·raḥ / pra·ṇi·pat·ya ma·hā·de·vaṃ vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 11
bhagavan mama vaṃśasya śūlam etad anuttamam / bhavet tu satataṃ deva surāṇām īśvaro hy asi
bha·ga·van ma·ma vaṃ·śas·ya śū·lam e·tad a·nut·ta·mam / bha·vet tu sa·ta·taṃ de·va su·rā·ṇām īś·va·ro hy a·si
- 12
taṃ bruvāṇaṃ madhuṃ devaḥ sarvabhūtapatiḥ śivaḥ / pratyuvāca mahādevo naitad evaṃ bhaviṣyati
taṃ bru·vā·ṇaṃ ma·dhuṃ de·vaḥ sar·va·bhū·ta·pa·tiḥ śi·vaḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·de·vo nai·tad e·vaṃ bha·viṣ·ya·ti
- 13
mā bhūt te viphalā vāṇī matprasādakṛtā śubhā / bhavataḥ putram ekaṃ tu śūlam etad gamiṣyati
mā bhūt te vi·pha·lā vā·ṇī mat·pra·sā·da·kṛ·tā śu·bhā / bha·va·taḥ put·ram e·kaṃ tu śū·lam e·tad ga·miṣ·ya·ti
- 14
yāvat karasthaḥ śūlo 'yaṃ bhaviṣyati sutasya te / avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ śūlahasto bhaviṣyati
yā·vat ka·ras·thaḥ śū·lo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti su·tas·ya te / a·vadh·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ śū·la·has·to bha·viṣ·ya·ti
- 15
evaṃ madhur varaṃ labdhvā devāt sumahad adbhutam / bhavanaṃ cāsuraśreṣṭhaḥ kārayām āsa suprabham
e·vaṃ ma·dhur va·raṃ lab·dhvā de·vāt su·ma·had ad·bhu·tam / bha·va·naṃ cā·su·raś·reṣ·ṭhaḥ kā·ra·yām ā·sa sup·ra·bham
- 16
tasya patnī mahābhāgā priyā kumbhīnasī hi yā / viśvāvasor apatyaṃ sā hy analāyāṃ mahāprabhā
tas·ya pat·nī ma·hā·bhā·gā pri·yā kum·bhī·na·sī hi yā / viś·vā·va·sor a·pat·yaṃ sā hy a·na·lā·yāṃ ma·hāp·ra·bhā
- 17
tasyāḥ putro mahāvīryo lavaṇo nāma dāruṇaḥ / bālyāt prabhṛti duṣṭātmā pāpāny eva samācarat
tas·yāḥ put·ro ma·hā·vīr·yo la·va·ṇo nā·ma dā·ru·ṇaḥ / bāl·yāt pra·bhṛ·ti duṣ·ṭāt·mā pā·pāny e·va sa·mā·ca·rat
- 18
taṃ putraṃ durvinītaṃ tu dṛṣṭvā duḥkhasamanvitaḥ / madhuḥ sa śokam āpede na cainaṃ kiṃ cid abravīt
taṃ put·raṃ dur·vi·nī·taṃ tu dṛṣ·ṭvā duḥ·kha·sa·man·vi·taḥ / ma·dhuḥ sa śo·kam ā·pe·de na cai·naṃ kiṃ cid ab·ra·vīt
- 19
sa vihāya imaṃ lokaṃ praviṣṭo varuṇālayam / śūlaṃ niveśya lavaṇe varaṃ tasmai nyavedayat
sa vi·hā·ya i·maṃ lo·kaṃ pra·viṣ·ṭo va·ru·ṇā·la·yam / śū·laṃ ni·veś·ya la·va·ṇe va·raṃ tas·mai nya·ve·da·yat
- 20
sa prabhāvena śūlasya daurātmyenātmanas tathā / saṃtāpayati lokāṃs trīn viśeṣeṇa tu tāpasān
sa pra·bhā·ve·na śū·las·ya dau·rāt·mye·nāt·ma·nas ta·thā / saṃ·tā·pa·ya·ti lo·kāṃs trīn vi·śe·ṣe·ṇa tu tā·pa·sān
- 21
evaṃprabhāvo lavaṇaḥ śūlaṃ caiva tathāvidham / śrutvā pramāṇaṃ kākutstha tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ
e·vaṃp·ra·bhā·vo la·va·ṇaḥ śū·laṃ cai·va ta·thā·vi·dham / śrut·vā pra·mā·ṇaṃ kā·kut·stha tvaṃ hi naḥ pa·ra·mā ga·tiḥ
- 22
bahavaḥ pārthivā rāma bhayārtair ṛṣibhiḥ purā / abhayaṃ yācitā vīra trātāraṃ na ca vidmahe
ba·ha·vaḥ pār·thi·vā rā·ma bha·yār·tair ṛ·ṣi·bhiḥ pu·rā / a·bha·yaṃ yā·ci·tā vī·ra trā·tā·raṃ na ca vid·ma·he
- 23
te vayaṃ rāvaṇaṃ śrutvā hataṃ sabalavāhanam / trātāraṃ vidmahe rāma nānyaṃ bhuvi narādhipam / tat paritrātum icchāmo lavaṇād bhayapīḍitāḥ
te va·yaṃ rā·va·ṇaṃ śrut·vā ha·taṃ sa·ba·la·vā·ha·nam / trā·tā·raṃ vid·ma·he rā·ma nān·yaṃ bhu·vi na·rā·dhi·pam / tat pa·rit·rā·tum ic·chā·mo la·va·ṇād bha·ya·pī·ḍi·tāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 54 21 verses
- 1
tathokte tān ṛṣīn rāmaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ / kimāhāraḥ kimācāro lavaṇaḥ kva ca vartate
ta·thok·te tān ṛ·ṣīn rā·maḥ prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·liḥ / ki·mā·hā·raḥ ki·mā·cā·ro la·va·ṇaḥ kva ca var·ta·te
- 2
rāghavasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaḥ sarva eva te / tato nivedayām āsur lavaṇo vavṛdhe yathā
rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā ṛ·ṣa·yaḥ sar·va e·va te / ta·to ni·ve·da·yām ā·sur la·va·ṇo va·vṛ·dhe ya·thā
- 3
āhāraḥ sarvasattvāni viśeṣeṇa ca tāpasāḥ / ācāro raudratā nityaṃ vāso madhuvane sadā
ā·hā·raḥ sar·va·sat·tvā·ni vi·śe·ṣe·ṇa ca tā·pa·sāḥ / ā·cā·ro raud·ra·tā nit·yaṃ vā·so ma·dhu·va·ne sa·dā
- 4
hatvā daśasahasrāṇi siṃhavyāghramṛgadvipān / mānuṣāṃś caiva kurute nityam āhāram āhnikam
hat·vā da·śa·sa·has·rā·ṇi siṃ·hav·yāgh·ra·mṛ·gad·vi·pān / mā·nu·ṣāṃś cai·va ku·ru·te nit·yam ā·hā·ram āh·ni·kam
- 5
tato 'parāṇi sattvāni khādate sa mahābalaḥ / saṃhāre samanuprāpte vyāditāsya ivāntakaḥ
ta·to 'pa·rā·ṇi sat·tvā·ni khā·da·te sa ma·hā·ba·laḥ / saṃ·hā·re sa·ma·nup·rāp·te vyā·di·tās·ya i·vān·ta·kaḥ
- 6
tac chrutvā rāghavo vākyam uvāca sa mahāmunīn / ghātayiṣyāmi tad rakṣo vyapagacchatu vo bhayam
tac chrut·vā rā·gha·vo vāk·yam u·vā·ca sa ma·hā·mu·nīn / ghā·ta·yiṣ·yā·mi tad rak·ṣo vya·pa·gac·cha·tu vo bha·yam
- 7
tathā teṣāṃ pratijñāya munīnām ugratejasām / sa bhrātṝn sahitān sarvān uvāca raghunandanaḥ
ta·thā te·ṣāṃ pra·tij·ñā·ya mu·nī·nām ug·ra·te·ja·sām / sa bhrā·tṝn sa·hi·tān sar·vān u·vā·ca ra·ghu·nan·da·naḥ
- 8
ko hantā lavaṇaṃ vīrāḥ kasyāṃśaḥ sa vidhīyatām / bharatasya mahābāhoḥ śatrughnasyātha vā punaḥ
ko han·tā la·va·ṇaṃ vī·rāḥ kas·yāṃ·śaḥ sa vi·dhī·ya·tām / bha·ra·tas·ya ma·hā·bā·hoḥ śat·rugh·nas·yā·tha vā pu·naḥ
- 9
rāghaveṇaivam uktas tu bharato vākyam abravīt / aham enaṃ vadhiṣyāmi mamāṃśaḥ sa vidhīyatām
rā·gha·ve·ṇai·vam uk·tas tu bha·ra·to vāk·yam ab·ra·vīt / a·ham e·naṃ va·dhiṣ·yā·mi ma·māṃ·śaḥ sa vi·dhī·ya·tām
- 10
bharatasya vacaḥ śrutvā śauryavīryasamanvitam / lakṣmaṇāvarajas tasthau hitvā sauvarṇam āsanam
bha·ra·tas·ya va·caḥ śrut·vā śaur·ya·vīr·ya·sa·man·vi·tam / lak·ṣma·ṇā·va·ra·jas tas·thau hit·vā sau·var·ṇam ā·sa·nam
- 11
śatrughnas tv abravīd vākyaṃ praṇipatya narādhipam / kṛtakarmā mahābāhur madhyamo raghunandanaḥ
śat·rugh·nas tv ab·ra·vīd vāk·yaṃ pra·ṇi·pat·ya na·rā·dhi·pam / kṛ·ta·kar·mā ma·hā·bā·hur madh·ya·mo ra·ghu·nan·da·naḥ
- 12
āryeṇa hi purā śūnyā ayodhyā rakṣitā purī / saṃtāpaṃ hṛdaye kṛtvā āryasyāgamanaṃ prati
ār·ye·ṇa hi pu·rā śūn·yā a·yodh·yā rak·ṣi·tā pu·rī / saṃ·tā·paṃ hṛ·da·ye kṛt·vā ār·yas·yā·ga·ma·naṃ pra·ti
- 13
duḥkhāni ca bahūnīha anubhūtāni pārthiva / śayāno duḥkhaśayyāsu nandigrāme mahātmanā
duḥ·khā·ni ca ba·hū·nī·ha a·nu·bhū·tā·ni pār·thi·va / śa·yā·no duḥ·kha·śay·yā·su nan·dig·rā·me ma·hāt·ma·nā
- 14
phalamūlāśano bhūtvā jaṭācīradharas tathā / anubhūyedṛśaṃ duḥkham eṣa rāghavanandanaḥ / preṣye mayi sthite rājan na bhūyaḥ kleśam āpnuyāt
pha·la·mū·lā·śa·no bhūt·vā ja·ṭā·cī·ra·dha·ras ta·thā / a·nu·bhū·ye·dṛ·śaṃ duḥ·kham e·ṣa rā·gha·va·nan·da·naḥ / preṣ·ye ma·yi sthi·te rā·jan na bhū·yaḥ kle·śam āp·nu·yāt
- 15
tathā bruvati śatrughne rāghavaḥ punar abravīt / evaṃ bhavatu kākutstha kriyatāṃ mama śāsanam
ta·thā bru·va·ti śat·rugh·ne rā·gha·vaḥ pu·nar ab·ra·vīt / e·vaṃ bha·va·tu kā·kut·stha kri·ya·tāṃ ma·ma śā·sa·nam
- 16
rājye tvām abhiṣekṣyāmi madhos tu nagare śubhe / niveśaya mahābāho bharataṃ yady avekṣase
rāj·ye tvām a·bhi·ṣek·ṣyā·mi ma·dhos tu na·ga·re śu·bhe / ni·ve·śa·ya ma·hā·bā·ho bha·ra·taṃ yady a·vek·ṣa·se
- 17
śūras tvaṃ kṛtavidyaś ca samarthaḥ saṃniveśane / nagaraṃ madhunā juṣṭaṃ tathā janapadāñ śubhān
śū·ras tvaṃ kṛ·ta·vid·yaś ca sa·mar·thaḥ saṃ·ni·ve·śa·ne / na·ga·raṃ ma·dhu·nā juṣ·ṭaṃ ta·thā ja·na·pa·dāñ śu·bhān
- 18
yo hi vaṃśaṃ samutpāṭya pārthivasya punaḥ kṣaye / na vidhatte nṛpaṃ tatra narakaṃ sa nigacchati
yo hi vaṃ·śaṃ sa·mut·pāṭ·ya pār·thi·vas·ya pu·naḥ kṣa·ye / na vi·dhat·te nṛ·paṃ tat·ra na·ra·kaṃ sa ni·gac·cha·ti
- 19
sa tvaṃ hatvā madhusutaṃ lavaṇaṃ pāpaniścayam / rājyaṃ praśādhi dharmeṇa vākyaṃ me yady avekṣase
sa tvaṃ hat·vā ma·dhu·su·taṃ la·va·ṇaṃ pā·pa·niś·ca·yam / rāj·yaṃ pra·śā·dhi dhar·me·ṇa vāk·yaṃ me yady a·vek·ṣa·se
- 20
uttaraṃ ca na vaktavyaṃ śūra vākyāntare mama / bālena pūrvajasyājñā kartavyā nātra saṃśayaḥ
ut·ta·raṃ ca na vak·tav·yaṃ śū·ra vāk·yān·ta·re ma·ma / bā·le·na pūr·va·jas·yāj·ñā kar·tav·yā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ
- 21
abhiṣekaṃ ca kākutstha pratīcchasva mayodyatam / vasiṣṭhapramukhair viprair vidhimantrapuraskṛtam
a·bhi·ṣe·kaṃ ca kā·kut·stha pra·tīc·chas·va ma·yod·ya·tam / va·siṣ·ṭhap·ra·mu·khair vip·rair vi·dhi·man·tra·pu·ras·kṛ·tam
Uttarakāṇḍa · sarga 55 20 verses
- 1
evam uktas tu rāmeṇa parāṃ vrīḍām upāgataḥ / śatrughno vīryasaṃpanno mandaṃ mandam uvāca ha
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa pa·rāṃ vrī·ḍām u·pā·ga·taḥ / śat·rugh·no vīr·ya·saṃ·pan·no man·daṃ man·dam u·vā·ca ha
- 2
avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca śāsanaṃ puruṣarṣabha / tava caiva mahābhāga śāsanaṃ duratikramam / ayaṃ kāmakaro rājaṃs tavāsmi puruṣarṣabha
a·vaś·yaṃ ka·ra·ṇī·yaṃ ca śā·sa·naṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ta·va cai·va ma·hā·bhā·ga śā·sa·naṃ du·ra·tik·ra·mam / a·yaṃ kā·ma·ka·ro rā·jaṃs ta·vās·mi pu·ru·ṣar·ṣa·bha
- 3
evam ukte tu śūreṇa śatrughnena mahātmanā / uvāca rāmaḥ saṃhṛṣṭo lakṣmaṇaṃ bharataṃ tathā
e·vam uk·te tu śū·re·ṇa śat·rugh·ne·na ma·hāt·ma·nā / u·vā·ca rā·maḥ saṃ·hṛṣ·ṭo lak·ṣma·ṇaṃ bha·ra·taṃ ta·thā
- 4
saṃbhārān abhiṣekasya ānayadhvaṃ samāhitāḥ / adyaiva puruṣavyāghram abhiṣekṣyāmi durjayam
saṃ·bhā·rān a·bhi·ṣe·kas·ya ā·na·yadh·vaṃ sa·mā·hi·tāḥ / ad·yai·va pu·ru·ṣav·yāgh·ram a·bhi·ṣek·ṣyā·mi dur·ja·yam
- 5
purodhasaṃ ca kākutsthau naigamān ṛtvijas tathā / mantriṇaś caiva me sarvān ānayadhvaṃ mamājñayā
pu·ro·dha·saṃ ca kā·kut·sthau nai·ga·mān ṛt·vi·jas ta·thā / man·tri·ṇaś cai·va me sar·vān ā·na·yadh·vaṃ ma·māj·ña·yā
- 6
rājñaḥ śāsanam ājñāya tathākurvan mahārathāḥ / abhiṣekasamārambhaṃ puraskṛtya purodhasaṃ / praviṣṭā rājabhavanaṃ puraṃdaragṛhopamam
rāj·ñaḥ śā·sa·nam āj·ñā·ya ta·thā·kur·van ma·hā·ra·thāḥ / a·bhi·ṣe·ka·sa·mā·ram·bhaṃ pu·ras·kṛt·ya pu·ro·dha·saṃ / pra·viṣ·ṭā rā·ja·bha·va·naṃ pu·raṃ·da·ra·gṛ·ho·pa·mam
- 7
tato 'bhiṣeko vavṛdhe śatrughnasya mahātmanaḥ / saṃpraharṣakaraḥ śrīmān rāghavasya purasya ca
ta·to 'bhi·ṣe·ko va·vṛ·dhe śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / saṃp·ra·har·ṣa·ka·raḥ śrī·mān rā·gha·vas·ya pu·ras·ya ca
- 8
tato 'bhiṣiktaṃ śatrughnam aṅkam āropya rāghavaḥ / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ tejas tasyābhipūrayan
ta·to 'bhi·ṣik·taṃ śat·rugh·nam aṅ·kam ā·rop·ya rā·gha·vaḥ / u·vā·ca ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ te·jas tas·yā·bhi·pū·ra·yan
- 9
ayaṃ śaras tv amoghas te divyaḥ parapuraṃjayaḥ / anena lavaṇaṃ saumya hantāsi raghunandana
a·yaṃ śa·ras tv a·mo·ghas te div·yaḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / a·ne·na la·va·ṇaṃ saum·ya han·tā·si ra·ghu·nan·da·na
- 10
sṛṣṭaḥ śaro 'yaṃ kākutstha yadā śete mahārṇave / svayambhūr ajito devo yaṃ nāpaśyan surāsurāḥ
sṛṣ·ṭaḥ śa·ro 'yaṃ kā·kut·stha ya·dā śe·te ma·hār·ṇa·ve / sva·yam·bhūr a·ji·to de·vo yaṃ nā·paś·yan su·rā·su·rāḥ
- 11
adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tenāyaṃ hi śarottamaḥ / sṛṣṭaḥ krodhābhibhūtena vināśārthaṃ durātmanoḥ / madhukaiṭabhayor vīra vighāte vartamānayoḥ
a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ te·nā·yaṃ hi śa·rot·ta·maḥ / sṛṣ·ṭaḥ kro·dhā·bhi·bhū·te·na vi·nā·śār·thaṃ du·rāt·ma·noḥ / ma·dhu·kai·ṭa·bha·yor vī·ra vi·ghā·te var·ta·mā·na·yoḥ
- 12
sraṣṭukāmena lokāṃs trīṃs tau cānena hatau yudhi / anena śaramukhyena tato lokāṃś cakāra saḥ
sraṣ·ṭu·kā·me·na lo·kāṃs trīṃs tau cā·ne·na ha·tau yu·dhi / a·ne·na śa·ra·mukh·ye·na ta·to lo·kāṃś ca·kā·ra saḥ
- 13
nāyaṃ mayā śaraḥ pūrvaṃ rāvaṇasya vadhārthinā / muktaḥ śatrughna bhūtānāṃ mahāṃs trāso bhaved iti
nā·yaṃ ma·yā śa·raḥ pūr·vaṃ rā·va·ṇas·ya va·dhār·thi·nā / muk·taḥ śat·rugh·na bhū·tā·nāṃ ma·hāṃs trā·so bha·ved i·ti
- 14
yac ca tasya mahac chūlaṃ tryambakeṇa mahātmanā / dattaṃ śatruvināśāya madhor āyudham uttamam
yac ca tas·ya ma·hac chū·laṃ tryam·ba·ke·ṇa ma·hāt·ma·nā / dat·taṃ śat·ru·vi·nā·śā·ya ma·dhor ā·yu·dham ut·ta·mam
- 15
tat saṃnikṣipya bhavane pūjyamānaṃ punaḥ punaḥ / diśaḥ sarvāḥ samālokya prāpnoty āhāram ātmanaḥ
tat saṃ·nik·ṣip·ya bha·va·ne pūj·ya·mā·naṃ pu·naḥ pu·naḥ / di·śaḥ sar·vāḥ sa·mā·lok·ya prāp·noty ā·hā·ram āt·ma·naḥ
- 16
yadā tu yuddham ākāṅkṣan kaś cid enaṃ samāhvayet / tadā śūlaṃ gṛhītvā tad bhasma rakṣaḥ karoti tam
ya·dā tu yud·dham ā·kāṅ·kṣan kaś cid e·naṃ sa·māh·va·yet / ta·dā śū·laṃ gṛ·hīt·vā tad bhas·ma rak·ṣaḥ ka·ro·ti tam
- 17
sa tvaṃ puruṣaśārdūla tam āyudhavivarjitam / apraviṣṭapuraṃ pūrvaṃ dvāri tiṣṭha dhṛtāyudhaḥ
sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la tam ā·yu·dha·vi·var·ji·tam / ap·ra·viṣ·ṭa·pu·raṃ pūr·vaṃ dvā·ri tiṣ·ṭha dhṛ·tā·yu·dhaḥ
- 18
apraviṣṭaṃ ca bhavanaṃ yuddhāya puruṣarṣabha / āhvayethā mahābāho tato hantāsi rākṣasaṃ
ap·ra·viṣ·ṭaṃ ca bha·va·naṃ yud·dhā·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bha / āh·va·ye·thā ma·hā·bā·ho ta·to han·tā·si rāk·ṣa·saṃ
- 19
anyathā kriyamāṇe tu avadhyaḥ sa bhaviṣyati / yadi tv evaṃ kṛte vīra vināśam upayāsyati
an·ya·thā kri·ya·mā·ṇe tu a·vadh·yaḥ sa bha·viṣ·ya·ti / ya·di tv e·vaṃ kṛ·te vī·ra vi·nā·śam u·pa·yās·ya·ti
- 20
etat te sarvam ākhyātaṃ śūlasya ca viparyayam / śrīmataḥ śitikaṇṭhasya kṛtyaṃ hi duratikramam
e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ śū·las·ya ca vi·par·ya·yam / śrī·ma·taḥ śi·ti·kaṇ·ṭhas·ya kṛt·yaṃ hi du·ra·tik·ra·mam
Uttarakāṇḍa · sarga 56 17 verses
- 1
evam uktvā tu kākutsthaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ / punar evāparaṃ vākyam uvāca raghunandanaḥ
e·vam uk·tvā tu kā·kut·sthaṃ pra·śas·ya ca pu·naḥ pu·naḥ / pu·nar e·vā·pa·raṃ vāk·yam u·vā·ca ra·ghu·nan·da·naḥ
- 2
imāny aśvasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabha / rathānāṃ ca sahasre dve gajānāṃ śatam eva ca
i·māny aś·va·sa·has·rā·ṇi cat·vā·ri pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ra·thā·nāṃ ca sa·has·re dve ga·jā·nāṃ śa·tam e·va ca
- 3
antarāpaṇavīthyaś ca nānāpaṇyopaśobhitāḥ / anugacchantu śatrughna tathaiva naṭanartakāḥ
an·ta·rā·pa·ṇa·vīth·yaś ca nā·nā·paṇ·yo·pa·śo·bhi·tāḥ / a·nu·gac·chan·tu śat·rugh·na ta·thai·va na·ṭa·nar·ta·kāḥ
- 4
hiraṇyasya suvarṇasya ayutaṃ puruṣarṣabha / gṛhītvā gaccha śatrughna paryāptadhanavāhanaḥ
hi·raṇ·yas·ya su·var·ṇas·ya a·yu·taṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / gṛ·hīt·vā gac·cha śat·rugh·na par·yāp·ta·dha·na·vā·ha·naḥ
- 5
balaṃ ca subhṛtaṃ vīra hṛṣṭapuṣṭam anuttamam / saṃbhāṣya saṃpradānena rañjayasva narottama
ba·laṃ ca su·bhṛ·taṃ vī·ra hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭam a·nut·ta·mam / saṃ·bhāṣ·ya saṃp·ra·dā·ne·na rañ·ja·yas·va na·rot·ta·ma
- 6
na hy arthās tatra tiṣṭhanti na dārā na ca bāndhavāḥ / suprīto bhṛtyavargas tu yatra tiṣṭhati rāghava
na hy ar·thās tat·ra tiṣ·ṭhan·ti na dā·rā na ca bān·dha·vāḥ / sup·rī·to bhṛt·ya·var·gas tu yat·ra tiṣ·ṭha·ti rā·gha·va
- 7
ato hṛṣṭajanākīrṇāṃ prasthāpya mahatīṃ camūm / eka eva dhanuṣpānis tad gaccha tvaṃ madhor vanam
a·to hṛṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇāṃ pras·thāp·ya ma·ha·tīṃ ca·mūm / e·ka e·va dha·nuṣ·pā·nis tad gac·cha tvaṃ ma·dhor va·nam
- 8
yathā tvāṃ na prajānāti gacchantaṃ yuddhakāṅkṣiṇam / lavaṇas tu madhoḥ putras tathā gaccher aśaṅkitaḥ
ya·thā tvāṃ na pra·jā·nā·ti gac·chan·taṃ yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇam / la·va·ṇas tu ma·dhoḥ put·ras ta·thā gac·cher a·śaṅ·ki·taḥ
- 9
na tasya mṛtyur anyo 'sti kaś cid dhi puruṣarṣabha / darśanaṃ yo 'bhigaccheta sa vadhyo lavaṇena hi
na tas·ya mṛt·yur an·yo 'sti kaś cid dhi pu·ru·ṣar·ṣa·bha / dar·śa·naṃ yo 'bhi·gac·che·ta sa vadh·yo la·va·ṇe·na hi
- 10
sa grīṣme vyapayāte tu varṣarātra upasthite / hanyās tvaṃ lavaṇaṃ saumya sa hi kālo 'sya durmateḥ
sa grīṣ·me vya·pa·yā·te tu var·ṣa·rāt·ra u·pas·thi·te / han·yās tvaṃ la·va·ṇaṃ saum·ya sa hi kā·lo 'sya dur·ma·teḥ
- 11
maharṣīṃs tu puraskṛtya prayāntu tava sainikāḥ / yathā grīṣmāvaśeṣeṇa tareyur jāhnavījalam
ma·har·ṣīṃs tu pu·ras·kṛt·ya pra·yān·tu ta·va sai·ni·kāḥ / ya·thā grīṣ·mā·va·śe·ṣe·ṇa ta·re·yur jāh·na·vī·ja·lam
- 12
tataḥ sthāpya balaṃ sarvaṃ nadītīre samāhitaḥ / agrato dhanuṣā sārdhaṃ gaccha tvaṃ laghuvikrama
ta·taḥ sthāp·ya ba·laṃ sar·vaṃ na·dī·tī·re sa·mā·hi·taḥ / ag·ra·to dha·nu·ṣā sār·dhaṃ gac·cha tvaṃ la·ghu·vik·ra·ma
- 13
evam uktas tu rāmeṇa śatrughnas tān mahābalān / senāmukhyān samānīya tato vākyam uvāca ha
e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa śat·rugh·nas tān ma·hā·ba·lān / se·nā·mukh·yān sa·mā·nī·ya ta·to vāk·yam u·vā·ca ha
- 14
ete vo gaṇitā vāsā yatra yatra nivatsyatha / sthātavyaṃ cāvirodhena yathā bādhā na kasya cit
e·te vo ga·ṇi·tā vā·sā yat·ra yat·ra ni·vat·sya·tha / sthā·tav·yaṃ cā·vi·ro·dhe·na ya·thā bā·dhā na kas·ya cit
- 15
tathā tāṃs tu samājñāpya niryāpya ca mahad balam / kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ cābhyavādayat
ta·thā tāṃs tu sa·māj·ñāp·ya nir·yāp·ya ca ma·had ba·lam / kau·sal·yāṃ ca su·mit·rāṃ ca kai·ke·yīṃ cābh·ya·vā·da·yat
- 16
rāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca / rāṇeṇa cābhyanujñātaḥ śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ
rā·maṃ pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā śi·ra·sā·bhip·ra·ṇam·ya ca / rā·ṇe·ṇa cābh·ya·nuj·ñā·taḥ śat·rugh·naḥ śat·ru·tā·pa·naḥ
- 17
lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva praṇipatya kṛtāñjaliḥ / purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca śatrughnaḥ prayatātmavān / pradakṣiṇam atho kṛtvā nirjagāma mahābalaḥ
lak·ṣma·ṇaṃ bha·ra·taṃ cai·va pra·ṇi·pat·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / pu·ro·dha·saṃ va·siṣ·ṭhaṃ ca śat·rugh·naḥ pra·ya·tāt·ma·vān / pra·dak·ṣi·ṇam a·tho kṛt·vā nir·ja·gā·ma ma·hā·ba·laḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 57 35 verses
- 1
prasthāpya tad balaṃ sarvaṃ māsamātroṣitaḥ pathi / eka evāśu śatrughno jagāma tvaritas tadā
pras·thāp·ya tad ba·laṃ sar·vaṃ mā·sa·māt·ro·ṣi·taḥ pa·thi / e·ka e·vā·śu śat·rugh·no ja·gā·ma tva·ri·tas ta·dā
- 2
dvirātram antare śūra uṣya rāghavanandanaḥ / vālmīker āśramaṃ puṇyam agacchad vāsam uttamam
dvi·rāt·ram an·ta·re śū·ra uṣ·ya rā·gha·va·nan·da·naḥ / vāl·mī·ker āś·ra·maṃ puṇ·yam a·gac·chad vā·sam ut·ta·mam
- 3
so 'bhivādya mahātmānaṃ vālmīkiṃ munisattamam / kṛtāñjalir atho bhūtvā vākyam etad uvāca ha
so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ vāl·mī·kiṃ mu·ni·sat·ta·mam / kṛ·tāñ·ja·lir a·tho bhūt·vā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 4
bhagavan vastum icchāmi guroḥ kṛtyād ihāgataḥ / śvaḥ prabhāte gamiṣyāmi pratīcīṃ vāruṇīṃ diśam
bha·ga·van vas·tum ic·chā·mi gu·roḥ kṛt·yād i·hā·ga·taḥ / śvaḥ pra·bhā·te ga·miṣ·yā·mi pra·tī·cīṃ vā·ru·ṇīṃ di·śam
- 5
śatrughnasya vacaḥ śrutvā prahasya munipuṃgavaḥ / pratyuvāca mahātmānaṃ svāgataṃ te mahāyaśaḥ
śat·rugh·nas·ya va·caḥ śrut·vā pra·has·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / prat·yu·vā·ca ma·hāt·mā·naṃ svā·ga·taṃ te ma·hā·ya·śaḥ
- 6
svam āśramam idaṃ saumya rāghavāṇāṃ kulasya ha / āsanaṃ pādyam arghyaṃ ca nirviśaṅkaḥ pratīccha me
svam āś·ra·mam i·daṃ saum·ya rā·gha·vā·ṇāṃ ku·las·ya ha / ā·sa·naṃ pād·yam ar·ghyaṃ ca nir·vi·śaṅ·kaḥ pra·tīc·cha me
- 7
pratigṛhya tataḥ pūjāṃ phalamūlaṃ ca bhojanam / bhakṣayām āsa kākutsthas tṛptiṃ ca paramāṃ gataḥ
pra·ti·gṛh·ya ta·taḥ pū·jāṃ pha·la·mū·laṃ ca bho·ja·nam / bhak·ṣa·yām ā·sa kā·kut·sthas tṛp·tiṃ ca pa·ra·māṃ ga·taḥ
- 8
sa tu bhuktvā mahābāhur maharṣiṃ tam uvāca ha / pūrvaṃ yajñavibhūtīyaṃ kasyāśramasamīpataḥ
sa tu bhuk·tvā ma·hā·bā·hur ma·har·ṣiṃ tam u·vā·ca ha / pūr·vaṃ yaj·ña·vi·bhū·tī·yaṃ kas·yāś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ
- 9
tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā vālmīkir vākyam abravīt / śatrughna śṛṇu yasyedaṃ babhūvāyatanaṃ purā
tas·ya tad·bhā·ṣi·taṃ śrut·vā vāl·mī·kir vāk·yam ab·ra·vīt / śat·rugh·na śṛ·ṇu yas·ye·daṃ ba·bhū·vā·ya·ta·naṃ pu·rā
- 10
yuṣmākaṃ pūrvako rājā sudāsasya mahātmanaḥ / putro mitrasaho nāma vīryavān atidhārmikaḥ
yuṣ·mā·kaṃ pūr·va·ko rā·jā su·dā·sas·ya ma·hāt·ma·naḥ / put·ro mit·ra·sa·ho nā·ma vīr·ya·vān a·ti·dhār·mi·kaḥ
- 11
sa bāla eva saudāso mṛgayām upacakrame / cañcūryamāṇaṃ dadṛśe sa śūro rākṣasadvayam
sa bā·la e·va sau·dā·so mṛ·ga·yām u·pa·cak·ra·me / cañ·cūr·ya·mā·ṇaṃ da·dṛ·śe sa śū·ro rāk·ṣa·sad·va·yam
- 12
śārdūlarūpiṇau ghorau mṛgān bahusahasraśaḥ / bhakṣayāṇāv asaṃtuṣṭau paryāptiṃ ca na jagmatuḥ
śār·dū·la·rū·pi·ṇau gho·rau mṛ·gān ba·hu·sa·has·ra·śaḥ / bhak·ṣa·yā·ṇāv a·saṃ·tuṣ·ṭau par·yāp·tiṃ ca na jag·ma·tuḥ
- 13
sa tu tau rākṣasau dṛṣṭvā nirmṛgaṃ ca vanaṃ kṛtam / krodhena mahatāviṣṭo jaghānaikaṃ maheṣuṇā
sa tu tau rāk·ṣa·sau dṛṣ·ṭvā nir·mṛ·gaṃ ca va·naṃ kṛ·tam / kro·dhe·na ma·ha·tā·viṣ·ṭo ja·ghā·nai·kaṃ ma·he·ṣu·ṇā
- 14
vinipātya tam ekaṃ tu saudāsaḥ puruṣarṣabhaḥ / vijvaro vigatāmarṣo hataṃ rakṣo 'bhyavaikṣata
vi·ni·pāt·ya tam e·kaṃ tu sau·dā·saḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / vij·va·ro vi·ga·tā·mar·ṣo ha·taṃ rak·ṣo 'bhya·vaik·ṣa·ta
- 15
nirīkṣamāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā sahāyas tasya rakṣasaḥ / saṃtāpam akarod ghoraṃ saudāsaṃ cedam abravīt
ni·rīk·ṣa·mā·ṇaṃ taṃ dṛṣ·ṭvā sa·hā·yas tas·ya rak·ṣa·saḥ / saṃ·tā·pam a·ka·rod gho·raṃ sau·dā·saṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 16
yasmād anaparāddhaṃ tvaṃ sahāyaṃ mama jaghnivān / tasmāt tavāpi pāpiṣṭha pradāsyāmi pratikriyām
yas·mād a·na·pa·rād·dhaṃ tvaṃ sa·hā·yaṃ ma·ma jagh·ni·vān / tas·māt ta·vā·pi pā·piṣ·ṭha pra·dās·yā·mi pra·tik·ri·yām
- 17
evam uktvā tu taṃ rakṣas tatraivāntaradhīyata / kālaparyāyayogena rājā mitrasaho 'bhavat
e·vam uk·tvā tu taṃ rak·ṣas tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta / kā·la·par·yā·ya·yo·ge·na rā·jā mit·ra·sa·ho 'bha·vat
- 18
rājāpi yajate yajñaṃ tasyāśramasamīpataḥ / aśvamedhaṃ mahāyajñaṃ taṃ vasiṣṭho 'bhyapālayat
rā·jā·pi ya·ja·te yaj·ñaṃ tas·yāś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ / aś·va·me·dhaṃ ma·hā·yaj·ñaṃ taṃ va·siṣ·ṭho 'bhya·pā·la·yat
- 19
tatra yajño mahān āsīd bahuvarṣagaṇāyutān / samṛddhaḥ parayā lakṣmyā devayajñasamo 'bhavat
tat·ra yaj·ño ma·hān ā·sīd ba·hu·var·ṣa·ga·ṇā·yu·tān / sa·mṛd·dhaḥ pa·ra·yā lak·ṣmyā de·va·yaj·ña·sa·mo 'bha·vat
- 20
athāvasāne yajñasya pūrvavairam anusmaran / vasiṣṭharūpī rājānam iti hovāca rākṣasaḥ
a·thā·va·sā·ne yaj·ñas·ya pūr·va·vai·ram a·nus·ma·ran / va·siṣ·ṭha·rū·pī rā·jā·nam i·ti ho·vā·ca rāk·ṣa·saḥ
- 21
adya yajñāvasānānte sāmiṣaṃ bhojanaṃ mama / dīyatām iti śīghraṃ vai nātra kāryā vicāraṇā
ad·ya yaj·ñā·va·sā·nān·te sā·mi·ṣaṃ bho·ja·naṃ ma·ma / dī·ya·tām i·ti śīgh·raṃ vai nāt·ra kār·yā vi·cā·ra·ṇā
- 22
tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ rakṣasā kāmarūpiṇā / bhakṣasaṃskārakuśalam uvāca pṛthivīpatiḥ
tac chrut·vā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ rak·ṣa·sā kā·ma·rū·pi·ṇā / bhak·ṣa·saṃs·kā·ra·ku·śa·lam u·vā·ca pṛ·thi·vī·pa·tiḥ
- 23
haviṣyaṃ sāmiṣaṃ svādu yathā bhavati bhojanam / tathā kuruṣva śīghraṃ vai parituṣyed yathā guruḥ
ha·viṣ·yaṃ sā·mi·ṣaṃ svā·du ya·thā bha·va·ti bho·ja·nam / ta·thā ku·ruṣ·va śīgh·raṃ vai pa·ri·tuṣ·yed ya·thā gu·ruḥ
- 24
śāsanāt pārthivendrasya sūdaḥ saṃbhrāntamānasaḥ / sa ca rakṣaḥ punas tatra sūdaveṣam athākarot
śā·sa·nāt pār·thi·ven·dras·ya sū·daḥ saṃbh·rān·ta·mā·na·saḥ / sa ca rak·ṣaḥ pu·nas tat·ra sū·da·ve·ṣam a·thā·ka·rot
- 25
sa mānuṣam atho māṃsaṃ pārthivāya nyavedayat / idaṃ svāduhaviṣyaṃ ca sāmiṣaṃ cānnam āhṛtam
sa mā·nu·ṣam a·tho māṃ·saṃ pār·thi·vā·ya nya·ve·da·yat / i·daṃ svā·du·ha·viṣ·yaṃ ca sā·mi·ṣaṃ cān·nam ā·hṛ·tam
- 26
sa bhojanaṃ vasiṣṭhāya patnyā sārdham upāharat / madayantyā naravyāghra sāmiṣaṃ rakṣasā hṛtam
sa bho·ja·naṃ va·siṣ·ṭhā·ya pat·nyā sār·dham u·pā·ha·rat / ma·da·yan·tyā na·rav·yāgh·ra sā·mi·ṣaṃ rak·ṣa·sā hṛ·tam
- 27
jñātvā tadāmiṣaṃ vipro mānuṣaṃ bhojanāhṛtam / krodhena mahatāviṣṭo vyāhartum upacakrame
jñāt·vā ta·dā·mi·ṣaṃ vip·ro mā·nu·ṣaṃ bho·ja·nā·hṛ·tam / kro·dhe·na ma·ha·tā·viṣ·ṭo vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me
- 28
yasmāt tvaṃ bhojanaṃ rājan mamaitad dātum icchasi / tasmād bhojanam etat te bhaviṣyati na saṃśayaḥ
yas·māt tvaṃ bho·ja·naṃ rā·jan ma·mai·tad dā·tum ic·cha·si / tas·mād bho·ja·nam e·tat te bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ
- 29
sa rājā saha patnyā vai praṇipatya muhur muhuḥ / punar vasiṣṭhaṃ provāca yad uktaṃ brahmarūpiṇā
sa rā·jā sa·ha pat·nyā vai pra·ṇi·pat·ya mu·hur mu·huḥ / pu·nar va·siṣ·ṭhaṃ pro·vā·ca yad uk·taṃ brah·ma·rū·pi·ṇā
- 30
tac chrutā pārthivendrasya rakṣasā vikṛtaṃ ca tat / punaḥ provāca rājānaṃ vasiṣṭhaḥ puruṣarṣabham
tac chru·tā pār·thi·ven·dras·ya rak·ṣa·sā vi·kṛ·taṃ ca tat / pu·naḥ pro·vā·ca rā·jā·naṃ va·siṣ·ṭhaḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bham
- 31
mayā roṣaparītena yad idaṃ vyāhṛtaṃ vacaḥ / naitac chakyaṃ vṛthā kartuṃ pradāsyāmi ca te varam
ma·yā ro·ṣa·pa·rī·te·na yad i·daṃ vyā·hṛ·taṃ va·caḥ / nai·tac chak·yaṃ vṛ·thā kar·tuṃ pra·dās·yā·mi ca te va·ram
- 32
kālo dvādaśa varṣāṇi śāpasyāsya bhaviṣyati / matprasādāc ca rājendra atītaṃ na smariṣyasi
kā·lo dvā·da·śa var·ṣā·ṇi śā·pas·yās·ya bha·viṣ·ya·ti / mat·pra·sā·dāc ca rā·jen·dra a·tī·taṃ na sma·riṣ·ya·si
- 33
evaṃ sa rājā taṃ śāpam upabhujyārimardanaḥ / pratilebhe punā rājyaṃ prajāś caivānvapālayat
e·vaṃ sa rā·jā taṃ śā·pam u·pa·bhuj·yā·ri·mar·da·naḥ / pra·ti·le·bhe pu·nā rāj·yaṃ pra·jāś cai·vān·va·pā·la·yat
- 34
tasya kalmāṣapādasya yajñasyāyatanaṃ śubham / āśramasya samīpe 'smin yasmin pṛcchasi rāghava
tas·ya kal·mā·ṣa·pā·das·ya yaj·ñas·yā·ya·ta·naṃ śu·bham / āś·ra·mas·ya sa·mī·pe 'smin yas·min pṛc·cha·si rā·gha·va
- 35
tasya tāṃ pārthivendrasya kathāṃ śrutvā sudāruṇām / viveśa parṇaśālāyāṃ maharṣim abhivādya ca
tas·ya tāṃ pār·thi·ven·dras·ya ka·thāṃ śrut·vā su·dā·ru·ṇām / vi·ve·śa par·ṇa·śā·lā·yāṃ ma·har·ṣim a·bhi·vād·ya ca
Uttarakāṇḍa · sarga 58 14 verses
- 1
yām eva rātriṃ śatrughna parṇaśālāṃ samāviśat / tām eva rātriṃ sītāpi prasūtā dārakadvayam
yām e·va rāt·riṃ śat·rugh·na par·ṇa·śā·lāṃ sa·mā·vi·śat / tām e·va rāt·riṃ sī·tā·pi pra·sū·tā dā·ra·kad·va·yam
- 2
tato 'rdharātrasamaye bālakā munidārakāḥ / vālmīkeḥ priyam ācakhyuḥ sītāyāḥ prasavaṃ śubham / tasya rakṣāṃ mahātejaḥ kuru bhūtavināśinīm
ta·to 'rdha·rāt·ra·sa·ma·ye bā·la·kā mu·ni·dā·ra·kāḥ / vāl·mī·keḥ pri·yam ā·cakh·yuḥ sī·tā·yāḥ pra·sa·vaṃ śu·bham / tas·ya rak·ṣāṃ ma·hā·te·jaḥ ku·ru bhū·ta·vi·nā·śi·nīm
- 3
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā munir harṣam upāgamat / bhūtaghnīṃ cākarot tābhyāṃ rakṣāṃ rakṣovināśinīm
te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā mu·nir har·ṣam u·pā·ga·mat / bhū·tagh·nīṃ cā·ka·rot tābh·yāṃ rak·ṣāṃ rak·ṣo·vi·nā·śi·nīm
- 4
kuśamuṣṭim upādāya lavaṃ caiva tu sa dvijaḥ / vālmīkiḥ pradadau tābhyāṃ rakṣāṃ bhūtavināśinīm
ku·śa·muṣ·ṭim u·pā·dā·ya la·vaṃ cai·va tu sa dvi·jaḥ / vāl·mī·kiḥ pra·da·dau tābh·yāṃ rak·ṣāṃ bhū·ta·vi·nā·śi·nīm
- 5
yas tayoḥ pūrvajo jātaḥ sa kuśair mantrasaṃskṛtaiḥ / nirmārjanīyas tu bhavet kuśa ity asya nāmataḥ
yas ta·yoḥ pūr·va·jo jā·taḥ sa ku·śair man·tra·saṃs·kṛ·taiḥ / nir·mār·ja·nī·yas tu bha·vet ku·śa ity as·ya nā·ma·taḥ
- 6
yaś cāparo bhavet tābhyāṃ lavena susamāhitaḥ / nirmārjanīyo vṛddhābhir lavaś ceti sa nāmataḥ
yaś cā·pa·ro bha·vet tābh·yāṃ la·ve·na su·sa·mā·hi·taḥ / nir·mār·ja·nī·yo vṛd·dhā·bhir la·vaś ce·ti sa nā·ma·taḥ
- 7
evaṃ kuśalavau nāmnā tāv ubhau yamajātakau / matkṛtabhyāṃ ca nāmabhyāṃ khyātiyuktau bhaviṣyataḥ
e·vaṃ ku·śa·la·vau nām·nā tāv u·bhau ya·ma·jā·ta·kau / mat·kṛ·tabh·yāṃ ca nā·mabh·yāṃ khyā·ti·yuk·tau bha·viṣ·ya·taḥ
- 8
te rakṣāṃ jagṛhus tāṃ ca munihastāt samāhitāḥ / akurvaṃś ca tato rakṣāṃ tayor vigatakalmaṣāḥ
te rak·ṣāṃ ja·gṛ·hus tāṃ ca mu·ni·has·tāt sa·mā·hi·tāḥ / a·kur·vaṃś ca ta·to rak·ṣāṃ ta·yor vi·ga·ta·kal·ma·ṣāḥ
- 9
tathā tāṃ kriyamāṇāṃ tu rakṣāṃ gotraṃ ca nāma ca / saṃkīrtanaṃ ca rāmasya sītāyāḥ prasavau śubhau
ta·thā tāṃ kri·ya·mā·ṇāṃ tu rak·ṣāṃ got·raṃ ca nā·ma ca / saṃ·kīr·ta·naṃ ca rā·mas·ya sī·tā·yāḥ pra·sa·vau śu·bhau
- 10
ardharātre tu śatrughnaḥ śuśrāva sumahat priyam / parṇaśālāṃ gato rātrau diṣṭyā diṣṭyeti cābravīt
ar·dha·rāt·re tu śat·rugh·naḥ śuś·rā·va su·ma·hat pri·yam / par·ṇa·śā·lāṃ ga·to rāt·rau diṣ·ṭyā diṣ·ṭye·ti cāb·ra·vīt
- 11
tatha tasya prahṛṣṭasya śatrughnasya mahātmanaḥ / vyatītā vārṣikī rātriḥ śrāvaṇī laghuvikramā
ta·tha tas·ya pra·hṛṣ·ṭas·ya śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / vya·tī·tā vār·ṣi·kī rāt·riḥ śrā·va·ṇī la·ghu·vik·ra·mā
- 12
prabhāte tu mahāvīryaḥ kṛtvā paurvāhṇikaṃ kramam / muniṃ prāñjalir āmantrya prāyāt paścānmukhaḥ punaḥ
pra·bhā·te tu ma·hā·vīr·yaḥ kṛt·vā paur·vāh·ṇi·kaṃ kra·mam / mu·niṃ prāñ·ja·lir ā·man·trya prā·yāt paś·cān·mu·khaḥ pu·naḥ
- 13
sa gatvā yamunātīraṃ saptarātroṣitaḥ pathi / ṛṣīṇāṃ puṇyakīrtīnām āśrame vāsam abhyayāt
sa gat·vā ya·mu·nā·tī·raṃ sap·ta·rāt·ro·ṣi·taḥ pa·thi / ṛ·ṣī·ṇāṃ puṇ·ya·kīr·tī·nām āś·ra·me vā·sam abh·ya·yāt
- 14
sa tatra munibhiḥ sārdhaṃ bhārgavapramukhair nṛpaḥ / kathābhir bahurūpābhir vāsaṃ cakre mahāyaśāḥ
sa tat·ra mu·ni·bhiḥ sār·dhaṃ bhār·ga·vap·ra·mu·khair nṛ·paḥ / ka·thā·bhir ba·hu·rū·pā·bhir vā·saṃ cak·re ma·hā·ya·śāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 59 23 verses
- 1
atha rātryāṃ pravṛttāyāṃ śatrughno bhṛgunandanam / papraccha cyavanaṃ vipraṃ lavaṇasya balābalam
a·tha rāt·ryāṃ pra·vṛt·tā·yāṃ śat·rugh·no bhṛ·gu·nan·da·nam / pap·rac·cha cya·va·naṃ vip·raṃ la·va·ṇas·ya ba·lā·ba·lam
- 2
śūlasya ca balaṃ brahman ke ca pūrvaṃ nipātitāḥ / anena śūlamukhena dvandvayuddham upāgatāḥ
śū·las·ya ca ba·laṃ brah·man ke ca pūr·vaṃ ni·pā·ti·tāḥ / a·ne·na śū·la·mu·khe·na dvan·dva·yud·dham u·pā·ga·tāḥ
- 3
tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā śatrughnasya mahātmanaḥ / pratyuvāca mahātejāś cyavano raghunandanam
tas·ya tad·bhā·ṣi·taṃ śrut·vā śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jāś cya·va·no ra·ghu·nan·da·nam
- 4
asaṃkhyeyāni karmāṇi yāny asya puruṣarṣabha / ikṣvākuvaṃśaprabhave yad vṛttaṃ tac chṛṇuṣva me
a·saṃkh·ye·yā·ni kar·mā·ṇi yāny as·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ik·ṣvā·ku·vaṃ·śap·ra·bha·ve yad vṛt·taṃ tac chṛ·ṇuṣ·va me
- 5
ayodhyāyāṃ purā rājā yuvanāśvasuto balī / māndhātā iti vikhyātas triṣu lokeṣu vīryavān
a·yodh·yā·yāṃ pu·rā rā·jā yu·va·nāś·va·su·to ba·lī / mān·dhā·tā i·ti vikh·yā·tas tri·ṣu lo·ke·ṣu vīr·ya·vān
- 6
sa kṛtvā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ śāsane pṛthivīpatiḥ / suralokam atho jetum udyogam akaron nṛpaḥ
sa kṛt·vā pṛ·thi·vīṃ kṛt·snāṃ śā·sa·ne pṛ·thi·vī·pa·tiḥ / su·ra·lo·kam a·tho je·tum ud·yo·gam a·ka·ron nṛ·paḥ
- 7
indrasya tu bhayaṃ tīvraṃ surāṇāṃ ca mahātmanām / māndhātari kṛtodyoge devalokajigīṣayā
in·dras·ya tu bha·yaṃ tīv·raṃ su·rā·ṇāṃ ca ma·hāt·ma·nām / mān·dhā·ta·ri kṛ·tod·yo·ge de·va·lo·ka·ji·gī·ṣa·yā
- 8
ardhāsanena śakrasya rājyārdhena ca pārthivaḥ / vandyamānaḥ suragaṇaiḥ pratijñām adhyarohata
ar·dhā·sa·ne·na śak·ras·ya rāj·yār·dhe·na ca pār·thi·vaḥ / van·dya·mā·naḥ su·ra·ga·ṇaiḥ pra·tij·ñām adh·ya·ro·ha·ta
- 9
tasya pāpam abhiprāyaṃ viditvā pākaśāsanaḥ / sāntvapūrvam idaṃ vākyam uvāca yuvanāśvajam
tas·ya pā·pam a·bhip·rā·yaṃ vi·dit·vā pā·ka·śā·sa·naḥ / sān·tva·pūr·vam i·daṃ vāk·yam u·vā·ca yu·va·nāś·va·jam
- 10
rājā tvaṃ mānuṣe loke na tāvat puruṣarṣabha / akṛtvā pṛthivīṃ vaśyāṃ devarājyam ihecchasi
rā·jā tvaṃ mā·nu·ṣe lo·ke na tā·vat pu·ru·ṣar·ṣa·bha / a·kṛt·vā pṛ·thi·vīṃ vaś·yāṃ de·va·rāj·yam i·hec·cha·si
- 11
yadi vīra samagrā te medinī nikhilā vaśe / devarājyaṃ kuruṣveha sabhṛtyabalavāhanaḥ
ya·di vī·ra sa·mag·rā te me·di·nī ni·khi·lā va·śe / de·va·rāj·yaṃ ku·ruṣ·ve·ha sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ
- 12
indram evaṃ bruvāṇaṃ tu māndhātā vākyam abravīt / kva me śakra pratihataṃ śāsanaṃ pṛthivītale
in·dram e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ tu mān·dhā·tā vāk·yam ab·ra·vīt / kva me śak·ra pra·ti·ha·taṃ śā·sa·naṃ pṛ·thi·vī·ta·le
- 13
tam uvāca sahasrākṣo lavaṇo nāma rākṣasaḥ / madhuputro madhuvane nājñāṃ te kurute 'nagha
tam u·vā·ca sa·has·rāk·ṣo la·va·ṇo nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ma·dhu·put·ro ma·dhu·va·ne nāj·ñāṃ te ku·ru·te 'na·gha
- 14
tac chrutvā vipriyaṃ ghoraṃ sahasrākṣeṇa bhāṣitam / vrīḍito 'vāṅmukho rājā vyāhartuṃ na śaśāka ha
tac chrut·vā vip·ri·yaṃ gho·raṃ sa·has·rāk·ṣe·ṇa bhā·ṣi·tam / vrī·ḍi·to 'vāṅ·mu·kho rā·jā vyā·har·tuṃ na śa·śā·ka ha
- 15
āmantrya tu sahasrākṣaṃ hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ / punar evāgamac chrīmān imaṃ lokaṃ nareśvaraḥ
ā·man·trya tu sa·has·rāk·ṣaṃ hri·yā kiṃ cid a·vāṅ·mu·khaḥ / pu·nar e·vā·ga·mac chrī·mān i·maṃ lo·kaṃ na·reś·va·raḥ
- 16
sa kṛtvā hṛdaye 'marṣaṃ sabhṛtyabalavāhanaḥ / ājagāma madhoḥ putraṃ vaśe kartum aninditaḥ
sa kṛt·vā hṛ·da·ye 'mar·ṣaṃ sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ / ā·ja·gā·ma ma·dhoḥ put·raṃ va·śe kar·tum a·nin·di·taḥ
- 17
sa kāṅkṣamāṇo lavaṇaṃ yuddhāya puruṣarṣabhaḥ / dūtaṃ saṃpreṣayām āsa sakāśaṃ lavaṇasya saḥ
sa kāṅ·kṣa·mā·ṇo la·va·ṇaṃ yud·dhā·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / dū·taṃ saṃp·re·ṣa·yām ā·sa sa·kā·śaṃ la·va·ṇas·ya saḥ
- 18
sa gatvā vipriyāṇy āha bahūni madhunaḥ sutam / vadantam evaṃ taṃ dūtaṃ bhakṣayām āsa rākṣasaḥ
sa gat·vā vip·ri·yāṇy ā·ha ba·hū·ni ma·dhu·naḥ su·tam / va·dan·tam e·vaṃ taṃ dū·taṃ bhak·ṣa·yām ā·sa rāk·ṣa·saḥ
- 19
cirāyamāṇe dūte tu rājā krodhasamanvitaḥ / ardayām āsa tad rakṣaḥ śaravṛṣṭyā samantataḥ
ci·rā·ya·mā·ṇe dū·te tu rā·jā kro·dha·sa·man·vi·taḥ / ar·da·yām ā·sa tad rak·ṣaḥ śa·ra·vṛṣ·ṭyā sa·man·ta·taḥ
- 20
tataḥ prahasya lavaṇaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā / vadhāya sānubandhasya mumocāyudham uttamam
ta·taḥ pra·has·ya la·va·ṇaḥ śū·laṃ jag·rā·ha pā·ṇi·nā / va·dhā·ya sā·nu·ban·dhas·ya mu·mo·cā·yu·dham ut·ta·mam
- 21
tac chūlaṃ dīpyamānaṃ tu sabhṛtyabalavāhanam / bhasmīkṛtya nṛpaṃ bhūyo lavaṇasyāgamat karam
tac chū·laṃ dīp·ya·mā·naṃ tu sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·nam / bhas·mī·kṛt·ya nṛ·paṃ bhū·yo la·va·ṇas·yā·ga·mat ka·ram
- 22
evaṃ sa rājā sumahān hataḥ sabalavāhanaḥ / śūlasya ca balaṃ vīra aprameyam anuttamam
e·vaṃ sa rā·jā su·ma·hān ha·taḥ sa·ba·la·vā·ha·naḥ / śū·las·ya ca ba·laṃ vī·ra ap·ra·me·yam a·nut·ta·mam
- 23
śvaḥ prabhāte tu lavaṇaṃ vadhiṣyasi na saṃśayaḥ / agṛhītāyudhaṃ kṣipraṃ dhruvo hi vijayas tava
śvaḥ pra·bhā·te tu la·va·ṇaṃ va·dhiṣ·ya·si na saṃ·śa·yaḥ / a·gṛ·hī·tā·yu·dhaṃ kṣip·raṃ dhru·vo hi vi·ja·yas ta·va
Uttarakāṇḍa · sarga 60 19 verses
- 1
kathāṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayaṃ cākāṅkṣatāṃ śubham / vyatītā rajanī śīghraṃ śatrughnasya mahātmanaḥ
ka·thāṃ ka·tha·ya·tāṃ te·ṣāṃ ja·yaṃ cā·kāṅ·kṣa·tāṃ śu·bham / vya·tī·tā ra·ja·nī śīgh·raṃ śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 2
tataḥ prabhāte vimale tasmin kāle sa rākṣasaḥ / nirgatas tu purād vīro bhakṣāhārapracoditaḥ
ta·taḥ pra·bhā·te vi·ma·le tas·min kā·le sa rāk·ṣa·saḥ / nir·ga·tas tu pu·rād vī·ro bhak·ṣā·hā·rap·ra·co·di·taḥ
- 3
etasminn antare śūraḥ śatrughno yamunāṃ nadīm / tīrtvā madhupuradvāri dhanuṣpāṇir atiṣṭhata
e·tas·minn an·ta·re śū·raḥ śat·rugh·no ya·mu·nāṃ na·dīm / tīr·tvā ma·dhu·pu·rad·vā·ri dha·nuṣ·pā·ṇir a·tiṣ·ṭha·ta
- 4
tato 'rdhadivase prāpte krūrakarmā sa rākṣasaḥ / āgacchad bahusahasraṃ prāṇinām udvahan bharam
ta·to 'rdha·di·va·se prāp·te krū·ra·kar·mā sa rāk·ṣa·saḥ / ā·gac·chad ba·hu·sa·has·raṃ prā·ṇi·nām ud·va·han bha·ram
- 5
tato dadarśa śatrughnaṃ sthitaṃ dvāri dhṛtāyudham / tam uvāca tato rakṣaḥ kim anena kariṣyasi
ta·to da·dar·śa śat·rugh·naṃ sthi·taṃ dvā·ri dhṛ·tā·yu·dham / tam u·vā·ca ta·to rak·ṣaḥ kim a·ne·na ka·riṣ·ya·si
- 6
īdṛśānāṃ sahasrāṇi sāyudhānāṃ narādhama / bhakṣitāni mayā roṣāt kālam ākāṅkṣase nu kim
ī·dṛ·śā·nāṃ sa·has·rā·ṇi sā·yu·dhā·nāṃ na·rā·dha·ma / bhak·ṣi·tā·ni ma·yā ro·ṣāt kā·lam ā·kāṅ·kṣa·se nu kim
- 7
āhāraś cāpy asaṃpūrṇo mamāyaṃ puruṣādhama / svayaṃ praviṣṭo nu mukhaṃ katham āsādya durmate
ā·hā·raś cāpy a·saṃ·pūr·ṇo ma·mā·yaṃ pu·ru·ṣā·dha·ma / sva·yaṃ pra·viṣ·ṭo nu mu·khaṃ ka·tham ā·sād·ya dur·ma·te
- 8
tasyaivaṃ bhāṣamāṇasya hasataś ca muhur muhuḥ / śatrughno vīryasaṃpanno roṣād aśrūṇy avartayat
tas·yai·vaṃ bhā·ṣa·mā·ṇas·ya ha·sa·taś ca mu·hur mu·huḥ / śat·rugh·no vīr·ya·saṃ·pan·no ro·ṣād aś·rūṇy a·var·ta·yat
- 9
tasya roṣābhibhūtasya śatrughnasya mahātmanaḥ / tejomayā marīcyas tu sarvagātrair viniṣpatan
tas·ya ro·ṣā·bhi·bhū·tas·ya śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / te·jo·ma·yā ma·rīc·yas tu sar·va·gāt·rair vi·niṣ·pa·tan
- 10
uvāca ca susaṃkruddhaḥ śatrughnas taṃ niśācaram / yoddhum icchāmi durbuddhe dvandvayuddhaṃ tvayā saha
u·vā·ca ca su·saṃk·rud·dhaḥ śat·rugh·nas taṃ ni·śā·ca·ram / yod·dhum ic·chā·mi dur·bud·dhe dvan·dva·yud·dhaṃ tva·yā sa·ha
- 11
putro daśarathasyāhaṃ bhrātā rāmasya dhīmataḥ / śatrughno nāma śatrughno vadhākāṅkṣī tavāgataḥ
put·ro da·śa·ra·thas·yā·haṃ bhrā·tā rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / śat·rugh·no nā·ma śat·rugh·no va·dhā·kāṅ·kṣī ta·vā·ga·taḥ
- 12
tasya me yuddhakāmasya dvandvayuddhaṃ pradīyatām / śatrus tvaṃ sarvajīvānāṃ na me jīvan gamiṣyasi
tas·ya me yud·dha·kā·mas·ya dvan·dva·yud·dhaṃ pra·dī·ya·tām / śat·rus tvaṃ sar·va·jī·vā·nāṃ na me jī·van ga·miṣ·ya·si
- 13
tasmiṃs tathā bruvāṇe tu rākṣasaḥ prahasann iva / pratyuvāca naraśreṣṭhaṃ diṣṭyā prāpto 'si durmate
tas·miṃs ta·thā bru·vā·ṇe tu rāk·ṣa·saḥ pra·ha·sann i·va / prat·yu·vā·ca na·raś·reṣ·ṭhaṃ diṣ·ṭyā prāp·to 'si dur·ma·te
- 14
mama mātṛṣvasur bhrātā rāvaṇo nāma rākṣasaḥ / hato rāmeṇa durbuddhe strīhetoḥ puruṣādhama
ma·ma mā·tṛṣ·va·sur bhrā·tā rā·va·ṇo nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ha·to rā·me·ṇa dur·bud·dhe strī·he·toḥ pu·ru·ṣā·dha·ma
- 15
tac ca sarvaṃ mayā kṣāntaṃ rāvaṇasya kulakṣayam / avajñāṃ purataḥ kṛtvā mayā yūyaṃ viśeṣataḥ
tac ca sar·vaṃ ma·yā kṣān·taṃ rā·va·ṇas·ya ku·lak·ṣa·yam / a·vaj·ñāṃ pu·ra·taḥ kṛt·vā ma·yā yū·yaṃ vi·śe·ṣa·taḥ
- 16
na hatāś ca hi me sarve paribhūtās tṛṇaṃ yathā / bhūtāś caiva bhaviṣyāś ca yūyaṃ ca puruṣādhamāḥ
na ha·tāś ca hi me sar·ve pa·ri·bhū·tās tṛ·ṇaṃ ya·thā / bhū·tāś cai·va bha·viṣ·yāś ca yū·yaṃ ca pu·ru·ṣā·dha·māḥ
- 17
tasya te yuddhakāmasya yuddhaṃ dāsyāmi durmate / īpsitaṃ yādṛśaṃ tubhyaṃ sajjaye yāvad āyudham
tas·ya te yud·dha·kā·mas·ya yud·dhaṃ dās·yā·mi dur·ma·te / īp·si·taṃ yā·dṛ·śaṃ tubh·yaṃ saj·ja·ye yā·vad ā·yu·dham
- 18
tam uvācātha śatrughnaḥ kva me jīvan gamiṣyasi / durbalo 'py āgataḥ śatrur na moktavyaḥ kṛtātmanā
tam u·vā·cā·tha śat·rugh·naḥ kva me jī·van ga·miṣ·ya·si / dur·ba·lo 'py ā·ga·taḥ śat·rur na mok·tav·yaḥ kṛ·tāt·ma·nā
- 19
yo hi viklavayā buddhyā prasaraṃ śatrave dadau / sa hato mandabuddhitvād yathā kāpuruṣas tathā
yo hi vik·la·va·yā bud·dhyā pra·sa·raṃ śat·ra·ve da·dau / sa ha·to man·da·bud·dhit·vād ya·thā kā·pu·ru·ṣas ta·thā
Uttarakāṇḍa · sarga 61 38 verses
- 1
tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya śatrughnasya mahātmanaḥ / krodham āhārayat tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
tac chrut·vā bhā·ṣi·taṃ tas·ya śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / kro·dham ā·hā·ra·yat tīv·raṃ tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cāb·ra·vīt
- 2
pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāyya ca / lavaṇo raghuśārdūlam āhvayām āsa cāsakṛt
pā·ṇau pā·ṇiṃ vi·niṣ·piṣ·ya dan·tān ka·ṭa·ka·ṭāy·ya ca / la·va·ṇo ra·ghu·śār·dū·lam āh·va·yām ā·sa cā·sa·kṛt
- 3
taṃ bruvāṇaṃ tathā vākyaṃ lavaṇaṃ ghoravikramam / śatrughno deva śatrughna idaṃ vacanam abravīt
taṃ bru·vā·ṇaṃ ta·thā vāk·yaṃ la·va·ṇaṃ gho·ra·vik·ra·mam / śat·rugh·no de·va śat·rugh·na i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 4
śatrughno na tadā jāto yadānye nirjitās tvayā / tad adya bāṇābhihato vraja taṃ yamasādanam
śat·rugh·no na ta·dā jā·to ya·dān·ye nir·ji·tās tva·yā / tad ad·ya bā·ṇā·bhi·ha·to vra·ja taṃ ya·ma·sā·da·nam
- 5
ṛṣayo 'py adya pāpātman mayā tvāṃ nihataṃ raṇe / paśyantu viprā vidvāṃsas tridaśā iva rāvaṇam
ṛ·ṣa·yo 'py ad·ya pā·pāt·man ma·yā tvāṃ ni·ha·taṃ ra·ṇe / paś·yan·tu vip·rā vid·vāṃ·sas tri·da·śā i·va rā·va·ṇam
- 6
tvayi madbāṇanirdagdhe patite 'dya niśācara / puraṃ janapadaṃ cāpi kṣemam etad bhaviṣyati
tva·yi mad·bā·ṇa·nir·dag·dhe pa·ti·te 'dya ni·śā·ca·ra / pu·raṃ ja·na·pa·daṃ cā·pi kṣe·mam e·tad bha·viṣ·ya·ti
- 7
adya madbāhuniṣkrāntaḥ śaro vajranibhānanaḥ / pravekṣyate te hṛdayaṃ padmam aṃśur ivārkajaḥ
ad·ya mad·bā·hu·niṣ·krān·taḥ śa·ro vaj·ra·ni·bhā·na·naḥ / pra·vek·ṣya·te te hṛ·da·yaṃ pad·mam aṃ·śur i·vār·ka·jaḥ
- 8
evam ukto mahāvṛkṣaṃ lavaṇaḥ krodhamūrchitaḥ / śatrughnorasi cikṣepa taṃ śūraḥ śatadhācchinat
e·vam uk·to ma·hā·vṛk·ṣaṃ la·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / śat·rugh·no·ra·si cik·ṣe·pa taṃ śū·raḥ śa·ta·dhāc·chi·nat
- 9
tad dṛṣṭvā viphalaṃ karma rākṣasaḥ punar eva tu / pādapān subahūn gṛhya śatrughne vyasṛjad balī
tad dṛṣ·ṭvā vi·pha·laṃ kar·ma rāk·ṣa·saḥ pu·nar e·va tu / pā·da·pān su·ba·hūn gṛh·ya śat·rugh·ne vya·sṛ·jad ba·lī
- 10
śatrughnaś cāpi tejasvī vṛkṣān āpatato bahūn / tribhiś caturbhir ekaikaṃ ciccheda nataparvabhiḥ
śat·rugh·naś cā·pi te·jas·vī vṛk·ṣān ā·pa·ta·to ba·hūn / tri·bhiś ca·tur·bhir e·kai·kaṃ cic·che·da na·ta·par·va·bhiḥ
- 11
tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vyasṛjad rākṣasor asi / śatrughno vīryasaṃpanno vivyathe na ca rākṣasaḥ
ta·to bā·ṇa·ma·yaṃ var·ṣaṃ vya·sṛ·jad rāk·ṣa·sor a·si / śat·rugh·no vīr·ya·saṃ·pan·no viv·ya·the na ca rāk·ṣa·saḥ
- 12
tataḥ prahasya lavaṇo vṛkṣam utpāṭya līlayā / śirasy abhyahanac chūraṃ srastāṅgaḥ sa mumoha vai
ta·taḥ pra·has·ya la·va·ṇo vṛk·ṣam ut·pāṭ·ya lī·la·yā / śi·rasy abh·ya·ha·nac chū·raṃ sras·tāṅ·gaḥ sa mu·mo·ha vai
- 13
tasmin nipatite vīre hāhākāro mahān abhūt / ṛṣīṇāṃ deva saṃghānāṃ gandharvāpsarasām api
tas·min ni·pa·ti·te vī·re hā·hā·kā·ro ma·hān a·bhūt / ṛ·ṣī·ṇāṃ de·va saṃ·ghā·nāṃ gan·dhar·vāp·sa·ra·sām a·pi
- 14
tam avajñāya tu hataṃ śatrughnaṃ bhuvi pātitam / rakṣo labdhāntaram api na viveśa svam ālayam
tam a·vaj·ñā·ya tu ha·taṃ śat·rugh·naṃ bhu·vi pā·ti·tam / rak·ṣo lab·dhān·ta·ram a·pi na vi·ve·śa svam ā·la·yam
- 15
nāpi śūlaṃ prajagrāha taṃ dṛṣṭvā bhuvi pātitam / tato hata iti jñātvā tān bhakṣān samudāvahat
nā·pi śū·laṃ pra·jag·rā·ha taṃ dṛṣ·ṭvā bhu·vi pā·ti·tam / ta·to ha·ta i·ti jñāt·vā tān bhak·ṣān sa·mu·dā·va·hat
- 16
muhūrtāl labdhasaṃjñas tu punas tasthau dhṛtāyudhaḥ / śatrughno rākṣasadvāri ṛṣibhiḥ saṃprapūjitaḥ
mu·hūr·tāl lab·dha·saṃj·ñas tu pu·nas tas·thau dhṛ·tā·yu·dhaḥ / śat·rugh·no rāk·ṣa·sad·vā·ri ṛ·ṣi·bhiḥ saṃp·ra·pū·ji·taḥ
- 17
tato divyam amoghaṃ taṃ jagrāha śaram uttamam / jvalantaṃ tejasā ghoraṃ pūrayantaṃ diśo daśa
ta·to div·yam a·mo·ghaṃ taṃ jag·rā·ha śa·ram ut·ta·mam / jva·lan·taṃ te·ja·sā gho·raṃ pū·ra·yan·taṃ di·śo da·śa
- 18
vajrānanaṃ vajravegaṃ merumandara gauravam / nataṃ parvasu sarveṣu saṃyugeṣv aparājitam
vaj·rā·na·naṃ vaj·ra·ve·gaṃ me·ru·man·da·ra gau·ra·vam / na·taṃ par·va·su sar·ve·ṣu saṃ·yu·geṣv a·pa·rā·ji·tam
- 19
asṛkcandanadigdhāṅgaṃ cārupatraṃ patatriṇam / dānavendrācalendrāṇām asurāṇāṃ ca dāruṇam
a·sṛk·can·da·na·dig·dhāṅ·gaṃ cā·ru·pat·raṃ pa·tat·ri·ṇam / dā·na·ven·drā·ca·len·drā·ṇām a·su·rā·ṇāṃ ca dā·ru·ṇam
- 20
taṃ dīptam iva kālāgniṃ yugānte samupasthite / dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni paritrāsam upāgaman
taṃ dīp·tam i·va kā·lāg·niṃ yu·gān·te sa·mu·pas·thi·te / dṛṣ·ṭvā sar·vā·ṇi bhū·tā·ni pa·rit·rā·sam u·pā·ga·man
- 21
sadevāsuragandharvaṃ samuniṃ sāpsarogaṇam / jagad dhi sarvam asvasthaṃ pitāmaham upasthitam
sa·de·vā·su·ra·gan·dhar·vaṃ sa·mu·niṃ sāp·sa·ro·ga·ṇam / ja·gad dhi sar·vam as·vas·thaṃ pi·tā·ma·ham u·pas·thi·tam
- 22
ūcuś ca devadeveśaṃ varadaṃ prapitāmaham / kaccil lokakṣayo deva prāpto vā yugasaṃkayaḥ
ū·cuś ca de·va·de·ve·śaṃ va·ra·daṃ pra·pi·tā·ma·ham / kac·cil lo·kak·ṣa·yo de·va prāp·to vā yu·ga·saṃ·ka·yaḥ
- 23
nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na śrutaṃ vā prapitāmaha / devānāṃ bhayasaṃmoho lokānāṃ saṃkṣayaḥ prabho
ne·dṛ·śaṃ dṛṣ·ṭa·pūr·vaṃ na śru·taṃ vā pra·pi·tā·ma·ha / de·vā·nāṃ bha·ya·saṃ·mo·ho lo·kā·nāṃ saṃk·ṣa·yaḥ pra·bho
- 24
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmanaḥ / bhayakāraṇam ācaṣṭe devānām abhayaṃkaraḥ
te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā brah·mā lo·ka·pi·tā·ma·naḥ / bha·ya·kā·ra·ṇam ā·caṣ·ṭe de·vā·nām a·bha·yaṃ·ka·raḥ
- 25
vadhāya lavaṇasyājau śaraḥ śatrughnadhāritaḥ / tejasā yasya sarve sma saṃmūḍhāḥ surasattamāḥ
va·dhā·ya la·va·ṇas·yā·jau śa·raḥ śat·rugh·na·dhā·ri·taḥ / te·ja·sā yas·ya sar·ve sma saṃ·mū·ḍhāḥ su·ra·sat·ta·māḥ
- 26
eṣo hi pūrvaṃ devasya lokakartuḥ sanātanaḥ / śaras tejomayo vatsā yena vai bhayam āgatam
e·ṣo hi pūr·vaṃ de·vas·ya lo·ka·kar·tuḥ sa·nā·ta·naḥ / śa·ras te·jo·ma·yo vat·sā ye·na vai bha·yam ā·ga·tam
- 27
eṣa vai kaiṭabhasyārthe madhunaś ca mahāśaraḥ / sṛṣṭo mahātmanā tena vadhārthaṃ daityayos tayoḥ
e·ṣa vai kai·ṭa·bhas·yār·the ma·dhu·naś ca ma·hā·śa·raḥ / sṛṣ·ṭo ma·hāt·ma·nā te·na va·dhār·thaṃ dait·ya·yos ta·yoḥ
- 28
evam etaṃ prajānīdhvaṃ viṣṇos tejomayaṃ śaram / eṣā caiva tanuḥ pūrvā viṣṇos tasya mahātmanaḥ
e·vam e·taṃ pra·jā·nīdh·vaṃ viṣ·ṇos te·jo·ma·yaṃ śa·ram / e·ṣā cai·va ta·nuḥ pūr·vā viṣ·ṇos tas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 29
ito gacchatā paśyadhvaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā / rāmānujena vīreṇa lavaṇaṃ rākṣasottamam
i·to gac·cha·tā paś·yadh·vaṃ vadh·ya·mā·naṃ ma·hāt·ma·nā / rā·mā·nu·je·na vī·re·ṇa la·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sot·ta·mam
- 30
tasya te devadevasya niśamya madhurāṃ giram / ājagmur yatra yudhyete śatrughnalavaṇāv ubhau
tas·ya te de·va·de·vas·ya ni·śam·ya ma·dhu·rāṃ gi·ram / ā·jag·mur yat·ra yudh·ye·te śat·rugh·na·la·va·ṇāv u·bhau
- 31
taṃ śaraṃ divyasaṃkāśaṃ śatrughnakaradhāritam / dadṛśuḥ sarvabhūtāni yugāntāgnim ivotthitam
taṃ śa·raṃ div·ya·saṃ·kā·śaṃ śat·rugh·na·ka·ra·dhā·ri·tam / da·dṛ·śuḥ sar·va·bhū·tā·ni yu·gān·tāg·nim i·vot·thi·tam
- 32
ākāśam āvṛtaṃ dṛṣṭvā devair hi raghunandanaḥ / siṃhanādaṃ muhuḥ kṛtvā dadarśa lavaṇaṃ punaḥ
ā·kā·śam ā·vṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā de·vair hi ra·ghu·nan·da·naḥ / siṃ·ha·nā·daṃ mu·huḥ kṛt·vā da·dar·śa la·va·ṇaṃ pu·naḥ
- 33
āhūtaś ca tatas tena śatrughnena mahātmanā / lavaṇaḥ krodhasaṃyukto yuddhāya samupasthitaḥ
ā·hū·taś ca ta·tas te·na śat·rugh·ne·na ma·hāt·ma·nā / la·va·ṇaḥ kro·dha·saṃ·yuk·to yud·dhā·ya sa·mu·pas·thi·taḥ
- 34
ākarṇāt sa vikṛṣyātha tad dhanur dhanvināṃ varaḥ / sa mumoca mahābāṇaṃ lavaṇasya mahorasi / uras tasya vidāryāśu praviveśa rasātalam
ā·kar·ṇāt sa vi·kṛṣ·yā·tha tad dha·nur dhan·vi·nāṃ va·raḥ / sa mu·mo·ca ma·hā·bā·ṇaṃ la·va·ṇas·ya ma·ho·ra·si / u·ras tas·ya vi·dār·yā·śu pra·vi·ve·śa ra·sā·ta·lam
- 35
gatvā rasātalaṃ divyaṃ śaro vibudhapūjitaḥ / punar evāgamat tūrṇam ikṣvākukulanandanam
gat·vā ra·sā·ta·laṃ div·yaṃ śa·ro vi·bu·dha·pū·ji·taḥ / pu·nar e·vā·ga·mat tūr·ṇam ik·ṣvā·ku·ku·la·nan·da·nam
- 36
śatrughnaśaranirbhinno lavaṇaḥ sa niśācaraḥ / papāta sahasā bhūmau vajrāhata ivācalaḥ
śat·rugh·na·śa·ra·nir·bhin·no la·va·ṇaḥ sa ni·śā·ca·raḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā bhū·mau vaj·rā·ha·ta i·vā·ca·laḥ
- 37
tac ca divyaṃ mahac chūlaṃ hate lavaṇarākṣase / paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ rudrasya vaśam anvagāt
tac ca div·yaṃ ma·hac chū·laṃ ha·te la·va·ṇa·rāk·ṣa·se / paś·ya·tāṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ rud·ras·ya va·śam an·va·gāt
- 38
ekeṣupātena bhayaṃ nihatya lokatrayasyāsya raghupravīraḥ / vinirbabhāv udyatacāpabāṇas tamaḥ praṇudyeva sahasraraśmiḥ
e·ke·ṣu·pā·te·na bha·yaṃ ni·hat·ya lo·kat·ra·yas·yās·ya ra·ghup·ra·vī·raḥ / vi·nir·ba·bhāv ud·ya·ta·cā·pa·bā·ṇas ta·maḥ pra·ṇud·ye·va sa·has·ra·raś·miḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 62 14 verses
- 1
hate tu lavaṇe devāḥ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ / ūcuḥ sumadhurāṃ vāṇīṃ śatrughnāṃ śatrutāpanam
ha·te tu la·va·ṇe de·vāḥ sen·drāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ / ū·cuḥ su·ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ śat·rugh·nāṃ śat·ru·tā·pa·nam
- 2
diṣṭyā te vijayo vatsa diṣṭya lavaṇarākṣasaḥ / hataḥ puruṣaśārdūlavaraṃ varaya rāghava
diṣ·ṭyā te vi·ja·yo vat·sa diṣ·ṭya la·va·ṇa·rāk·ṣa·saḥ / ha·taḥ pu·ru·ṣa·śār·dū·la·va·raṃ va·ra·ya rā·gha·va
- 3
varadāḥ sma mahābāho sarva eva samāgatāḥ / vijayākāṅkṣiṇas tubhyam amoghaṃ darśanaṃ hi naḥ
va·ra·dāḥ sma ma·hā·bā·ho sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ / vi·ja·yā·kāṅ·kṣi·ṇas tubh·yam a·mo·ghaṃ dar·śa·naṃ hi naḥ
- 4
devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā śūro mūrdhni kṛtāñjaliḥ / pratyuvāca mahābāhuḥ śatrughnaḥ prayatātmavān
de·vā·nāṃ bhā·ṣi·taṃ śrut·vā śū·ro mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·bā·huḥ śat·rugh·naḥ pra·ya·tāt·ma·vān
- 5
imāṃ madhupurīṃ ramyāṃ madhurāṃ deva nirmitām / niveśaṃ prapnuyāṃ śīghram eṣa me 'stu varo mataḥ
i·māṃ ma·dhu·pu·rīṃ ram·yāṃ ma·dhu·rāṃ de·va nir·mi·tām / ni·ve·śaṃ prap·nu·yāṃ śīgh·ram e·ṣa me 'stu va·ro ma·taḥ
- 6
taṃ devāḥ prītamanaso bāḍham ity eva rāghavam / bhaviṣyati purī ramyā śūrasenā na saṃśayaḥ
taṃ de·vāḥ prī·ta·ma·na·so bā·ḍham ity e·va rā·gha·vam / bha·viṣ·ya·ti pu·rī ram·yā śū·ra·se·nā na saṃ·śa·yaḥ
- 7
te tathoktvā mahātmāno divam āruruhus tadā / śatrughno 'pi mahātejās tāṃ senāṃ samupānayat
te ta·thok·tvā ma·hāt·mā·no di·vam ā·ru·ru·hus ta·dā / śat·rugh·no 'pi ma·hā·te·jās tāṃ se·nāṃ sa·mu·pā·na·yat
- 8
sā sena śīghram āgacchac chrutvā śatrughnaśāsanam / niveśanaṃ ca śatrughnaḥ śāsanena samārabhat
sā se·na śīgh·ram ā·gac·chac chrut·vā śat·rugh·na·śā·sa·nam / ni·ve·śa·naṃ ca śat·rugh·naḥ śā·sa·ne·na sa·mā·ra·bhat
- 9
sā purī divyasaṃkāśā varṣe dvādaśame śubhā / niviṣṭā śūrasenānāṃ viṣayaś cākutobhayaḥ
sā pu·rī div·ya·saṃ·kā·śā var·ṣe dvā·da·śa·me śu·bhā / ni·viṣ·ṭā śū·ra·se·nā·nāṃ vi·ṣa·yaś cā·ku·to·bha·yaḥ
- 10
kṣetrāṇi sasya yuktāni kāle varṣati vāsavaḥ / arogā vīrapuruṣā śatrughnabhujapālitā
kṣet·rā·ṇi sas·ya yuk·tā·ni kā·le var·ṣa·ti vā·sa·vaḥ / a·ro·gā vī·ra·pu·ru·ṣā śat·rugh·na·bhu·ja·pā·li·tā
- 11
ardhacandrapratīkāśā yamunātīraśobhitā / śobhitā gṛhamukhyaiś ca śobhitā catvarāpaṇaiḥ
ar·dha·can·drap·ra·tī·kā·śā ya·mu·nā·tī·ra·śo·bhi·tā / śo·bhi·tā gṛ·ha·mukh·yaiś ca śo·bhi·tā cat·va·rā·pa·ṇaiḥ
- 12
yac ca tena mahac chūnyaṃ lavaṇena kṛtaṃ purā / śobhayām āsa tad vīro nānāpaṇyasamṛddhibhiḥ
yac ca te·na ma·hac chūn·yaṃ la·va·ṇe·na kṛ·taṃ pu·rā / śo·bha·yām ā·sa tad vī·ro nā·nā·paṇ·ya·sa·mṛd·dhi·bhiḥ
- 13
tāṃ samṛddhāṃ samṛddhārthaḥ śatrughno bharatānujaḥ / nirīkṣya paramaprītaḥ paraṃ harṣam upāgamat
tāṃ sa·mṛd·dhāṃ sa·mṛd·dhār·thaḥ śat·rugh·no bha·ra·tā·nu·jaḥ / ni·rīk·ṣya pa·ra·map·rī·taḥ pa·raṃ har·ṣam u·pā·ga·mat
- 14
tasya buddhiḥ samutpannā niveśya madhurāṃ purīm / rāmapādau nirīkṣeyaṃ varṣe dvādaśame śubhe
tas·ya bud·dhiḥ sa·mut·pan·nā ni·veś·ya ma·dhu·rāṃ pu·rīm / rā·ma·pā·dau ni·rīk·ṣe·yaṃ var·ṣe dvā·da·śa·me śu·bhe
Uttarakāṇḍa · sarga 63 17 verses
- 1
tato dvādaśame varṣe śatrughno rāmapālitām / ayodhyāṃ cakame gantum alpabhṛtyabalānugaḥ
ta·to dvā·da·śa·me var·ṣe śat·rugh·no rā·ma·pā·li·tām / a·yodh·yāṃ ca·ka·me gan·tum al·pa·bhṛt·ya·ba·lā·nu·gaḥ
- 2
mantriṇo balamukhyāṃś ca nivartya ca purodhasaṃ / jagāma rathamukhyena hayayuktena bhāsvatā
man·tri·ṇo ba·la·mukh·yāṃś ca ni·var·tya ca pu·ro·dha·saṃ / ja·gā·ma ra·tha·mukh·ye·na ha·ya·yuk·te·na bhās·va·tā
- 3
sa gatvā gaṇitān vāsān saptāṣṭau raghunandanaḥ / ayodhyām agamat tūrṇaṃ rāghavotsukadarśanaḥ
sa gat·vā ga·ṇi·tān vā·sān sap·tāṣ·ṭau ra·ghu·nan·da·naḥ / a·yodh·yām a·ga·mat tūr·ṇaṃ rā·gha·vot·su·ka·dar·śa·naḥ
- 4
sa praviśya purīṃ ramyāṃ śrīmān ikṣvākunandanaḥ / praviveśa mahābāhur yatra rāmo mahādyutiḥ
sa pra·viś·ya pu·rīṃ ram·yāṃ śrī·mān ik·ṣvā·ku·nan·da·naḥ / pra·vi·ve·śa ma·hā·bā·hur yat·ra rā·mo ma·hād·yu·tiḥ
- 5
so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā / uvāca prāñjalir bhūtvā rāmaṃ satyaparākramam
so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / u·vā·ca prāñ·ja·lir bhūt·vā rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam
- 6
yad ājñaptaṃ mahārāja sarvaṃ tat kṛtavān aham / hataḥ sa lavaṇaḥ pāpaḥ purī sā ca niveśitā
yad āj·ñap·taṃ ma·hā·rā·ja sar·vaṃ tat kṛ·ta·vān a·ham / ha·taḥ sa la·va·ṇaḥ pā·paḥ pu·rī sā ca ni·ve·śi·tā
- 7
dvādaśaṃ ca gataṃ varṣaṃ tvāṃ vinā raghunandana / notsaheyam ahaṃ vastuṃ tvayā virahito nṛpa
dvā·da·śaṃ ca ga·taṃ var·ṣaṃ tvāṃ vi·nā ra·ghu·nan·da·na / not·sa·he·yam a·haṃ vas·tuṃ tva·yā vi·ra·hi·to nṛ·pa
- 8
sa me prasādaṃ kākutstha kuruṣvāmitavikrama / mātṛhīno yathā vatsas tvāṃ vinā pravasāmy aham
sa me pra·sā·daṃ kā·kut·stha ku·ruṣ·vā·mi·ta·vik·ra·ma / mā·tṛ·hī·no ya·thā vat·sas tvāṃ vi·nā pra·va·sāmy a·ham
- 9
evaṃ bruvāṇaṃ śatrughnaṃ pariṣvajyedam abravīt / mā viṣādaṃ kṛthā vīra naitat kṣatriya ceṣṭitam
e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ śat·rugh·naṃ pa·riṣ·vaj·ye·dam ab·ra·vīt / mā vi·ṣā·daṃ kṛ·thā vī·ra nai·tat kṣat·ri·ya ceṣ·ṭi·tam
- 10
nāvasīdanti rājāno vipravāseṣu rāghava / prajāś ca paripālyā hi kṣatradharmeṇa rāghava
nā·va·sī·dan·ti rā·jā·no vip·ra·vā·se·ṣu rā·gha·va / pra·jāś ca pa·ri·pāl·yā hi kṣat·ra·dhar·me·ṇa rā·gha·va
- 11
kāle kāle ca māṃ vīra ayodhyām avalokitum / āgaccha tvaṃ naraśreṣṭha gantāsi ca puraṃ tava
kā·le kā·le ca māṃ vī·ra a·yodh·yām a·va·lo·ki·tum / ā·gac·cha tvaṃ na·raś·reṣ·ṭha gan·tā·si ca pu·raṃ ta·va
- 12
mamāpi tvaṃ sudayitaḥ prāṇair api na saṃśayaḥ / avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca rājyasya paripālanam
ma·mā·pi tvaṃ su·da·yi·taḥ prā·ṇair a·pi na saṃ·śa·yaḥ / a·vaś·yaṃ ka·ra·ṇī·yaṃ ca rāj·yas·ya pa·ri·pā·la·nam
- 13
tasmāt tvaṃ vasa kākutstha pañcarātraṃ mayā saha / ūrdhvaṃ gantāsi madhurāṃ sabhṛtyabalavāhanaḥ
tas·māt tvaṃ va·sa kā·kut·stha pañ·ca·rāt·raṃ ma·yā sa·ha / ūr·dhvaṃ gan·tā·si ma·dhu·rāṃ sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ
- 14
rāmasyaitad vacaḥ śrutvā dharmayuktaṃ mano'nugam / śatrughno dīnayā vācā bāḍham ity eva cābravīt
rā·mas·yai·tad va·caḥ śrut·vā dhar·ma·yuk·taṃ ma·no'nu·gam / śat·rugh·no dī·na·yā vā·cā bā·ḍham ity e·va cāb·ra·vīt
- 15
sa pañcarātraṃ kākutstho rāghavasya yathājñayā / uṣya tatra maheṣvāso gamanāyopacakrame
sa pañ·ca·rāt·raṃ kā·kut·stho rā·gha·vas·ya ya·thāj·ña·yā / uṣ·ya tat·ra ma·heṣ·vā·so ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me
- 16
āmantrya tu mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam / bharataṃ lakṣmaṇaṃ caiva mahāratham upāruhat
ā·man·trya tu ma·hāt·mā·naṃ rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam / bha·ra·taṃ lak·ṣma·ṇaṃ cai·va ma·hā·ra·tham u·pā·ru·hat
- 17
dūraṃ tābhyām anugato lakṣmaṇena mahātmanā / bharatena ca śatrughno jagāmāśu purīṃ tadā
dū·raṃ tābh·yām a·nu·ga·to lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / bha·ra·te·na ca śat·rugh·no ja·gā·mā·śu pu·rīṃ ta·dā
Uttarakāṇḍa · sarga 64 15 verses
- 1
prasthāpya tu sa śatrughnaṃ bhrātṛbhyāṃ saha rāghavaḥ / pramumoda sukhī rājyaṃ dharmeṇa paripālayan
pras·thāp·ya tu sa śat·rugh·naṃ bhrā·tṛbh·yāṃ sa·ha rā·gha·vaḥ / pra·mu·mo·da su·khī rāj·yaṃ dhar·me·ṇa pa·ri·pā·la·yan
- 2
tataḥ katipayāhaḥsu vṛddho jānapado dvijaḥ / śavaṃ bālam upādāya rājadvāram upāgamat
ta·taḥ ka·ti·pa·yā·haḥ·su vṛd·dho jā·na·pa·do dvi·jaḥ / śa·vaṃ bā·lam u·pā·dā·ya rā·jad·vā·ram u·pā·ga·mat
- 3
rudan bahuvidhā vācaḥ snehākṣarasamanvitāḥ / asakṛt putraputreti vākyam etad uvāca ha
ru·dan ba·hu·vi·dhā vā·caḥ sne·hāk·ṣa·ra·sa·man·vi·tāḥ / a·sa·kṛt put·ra·put·re·ti vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 4
kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma pūrvaṃ dehāntare kṛtam / yad ahaṃ putram ekaṃ tvāṃ paśyāmi nidhanaṃ gatam
kiṃ nu me duṣ·kṛ·taṃ kar·ma pūr·vaṃ de·hān·ta·re kṛ·tam / yad a·haṃ put·ram e·kaṃ tvāṃ paś·yā·mi ni·dha·naṃ ga·tam
- 5
aprāptayauvanaṃ bālaṃ pañcavarṣasamanvitam / akāle kālam āpannaṃ duḥkhāya mama putraka
ap·rāp·ta·yau·va·naṃ bā·laṃ pañ·ca·var·ṣa·sa·man·vi·tam / a·kā·le kā·lam ā·pan·naṃ duḥ·khā·ya ma·ma put·ra·ka
- 6
alpair ahobhir nidhanaṃ gamiṣyāmi na saṃśayaḥ / ahaṃ ca jananī caiva tava śokena putraka
al·pair a·ho·bhir ni·dha·naṃ ga·miṣ·yā·mi na saṃ·śa·yaḥ / a·haṃ ca ja·na·nī cai·va ta·va śo·ke·na put·ra·ka
- 7
na smarāmy anṛtaṃ hy uktaṃ na ca hiṃsāṃ smarāmy aham / kena me duṣkṛtenādya bāla eva mamātmajaḥ / akṛtvā pitṛkāryāṇi nīto vaivasvatakṣayam
na sma·rāmy a·nṛ·taṃ hy uk·taṃ na ca hiṃ·sāṃ sma·rāmy a·ham / ke·na me duṣ·kṛ·te·nād·ya bā·la e·va ma·māt·ma·jaḥ / a·kṛt·vā pi·tṛ·kār·yā·ṇi nī·to vai·vas·va·tak·ṣa·yam
- 8
nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ me śrutaṃ vā ghoradarśanam / mṛtyur aprāptakālānāṃ rāmasya viṣaye yathā
ne·dṛ·śaṃ dṛṣ·ṭa·pūr·vaṃ me śru·taṃ vā gho·ra·dar·śa·nam / mṛt·yur ap·rāp·ta·kā·lā·nāṃ rā·mas·ya vi·ṣa·ye ya·thā
- 9
rāmasya duṣkṛtaṃ kiṃ cin mahad asti na saṃśayaḥ / tvaṃ rājañ jīvayasvainaṃ bālaṃ mṛtyuvaśaṃ gatam
rā·mas·ya duṣ·kṛ·taṃ kiṃ cin ma·had as·ti na saṃ·śa·yaḥ / tvaṃ rā·jañ jī·va·yas·vai·naṃ bā·laṃ mṛt·yu·va·śaṃ ga·tam
- 10
bhrātṛbhiḥ sahito rājan dīrgham āyur avāpnuhi / uṣitāḥ sma sukhaṃ rājye tavāsmin sumahābala
bhrā·tṛ·bhiḥ sa·hi·to rā·jan dīr·gham ā·yur a·vāp·nu·hi / u·ṣi·tāḥ sma su·khaṃ rāj·ye ta·vās·min su·ma·hā·ba·la
- 11
saṃpraty anātho viṣaya ikṣvākūṇāṃ mahātmanām / rāmaṃ nātham ihāsādya bālāntakaraṇaṃ nṛpam
saṃp·raty a·nā·tho vi·ṣa·ya ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / rā·maṃ nā·tham i·hā·sād·ya bā·lān·ta·ka·ra·ṇaṃ nṛ·pam
- 12
rājadoṣair vipadyante prajā hy avidhipālitāḥ / asadvṛtte tu nṛpatāv akāle mriyate janaḥ
rā·ja·do·ṣair vi·pad·yan·te pra·jā hy a·vi·dhi·pā·li·tāḥ / a·sad·vṛt·te tu nṛ·pa·tāv a·kā·le mri·ya·te ja·naḥ
- 13
yadā pureṣv ayuktāni janā janapadeśu ca / kurvate na ca rakṣāsti tadākālakṛtaṃ bhayam
ya·dā pu·reṣv a·yuk·tā·ni ja·nā ja·na·pa·de·śu ca / kur·va·te na ca rak·ṣās·ti ta·dā·kā·la·kṛ·taṃ bha·yam
- 14
savyaktaṃ rājadoṣo 'yaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ / pure janapade vāpi tadā bālavadho hy ayam
sav·yak·taṃ rā·ja·do·ṣo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ / pu·re ja·na·pa·de vā·pi ta·dā bā·la·va·dho hy a·yam
- 15
evaṃ bahuvidhair vākyair nindayāno muhur muhuḥ / rājānaṃ duḥkhasaṃtaptaḥ sutaṃ tam upagūhati
e·vaṃ ba·hu·vi·dhair vāk·yair nin·da·yā·no mu·hur mu·huḥ / rā·jā·naṃ duḥ·kha·saṃ·tap·taḥ su·taṃ tam u·pa·gū·ha·ti
Uttarakāṇḍa · sarga 65 26 verses
- 1
tathā tu karuṇaṃ tasya dvijasya paridevitam / śuśrāva rāghavaḥ sarvaṃ duḥkhaśokasamanvitam
ta·thā tu ka·ru·ṇaṃ tas·ya dvi·jas·ya pa·ri·de·vi·tam / śuś·rā·va rā·gha·vaḥ sar·vaṃ duḥ·kha·śo·ka·sa·man·vi·tam
- 2
sa duḥkhena susaṃtapto mantriṇaḥ samupāhvayat / vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca bhrātṝṃś ca sahanaigamān
sa duḥ·khe·na su·saṃ·tap·to man·tri·ṇaḥ sa·mu·pāh·va·yat / va·siṣ·ṭhaṃ vā·ma·de·vaṃ ca bhrā·tṝṃś ca sa·ha·nai·ga·mān
- 3
tato dvijā vasiṣṭhena sārdham aṣṭau praveśitāḥ / rājānaṃ devasaṃkāśaṃ vardhasveti tato 'bruvan
ta·to dvi·jā va·siṣ·ṭhe·na sār·dham aṣ·ṭau pra·ve·śi·tāḥ / rā·jā·naṃ de·va·saṃ·kā·śaṃ var·dhas·ve·ti ta·to 'bru·van
- 4
mārkaṇḍeyo 'tha maudgalyo vāmadevaś ca kāśyapaḥ / kātyāyano 'tha jābālir gautamo nāradas tathā
mār·kaṇ·ḍe·yo 'tha maud·gal·yo vā·ma·de·vaś ca kāś·ya·paḥ / kāt·yā·ya·no 'tha jā·bā·lir gau·ta·mo nā·ra·das ta·thā
- 5
ete dvijarṣabhāḥ sarve āganeṣūpaveśitāḥ / mantriṇo naigamāś caiva yathārham anukūlataḥ
e·te dvi·jar·ṣa·bhāḥ sar·ve ā·ga·ne·ṣū·pa·ve·śi·tāḥ / man·tri·ṇo nai·ga·māś cai·va ya·thār·ham a·nu·kū·la·taḥ
- 6
teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ dīptatejasām / raghavaḥ sarvam ācaṣṭe dvijo yasmāt praroditi
te·ṣāṃ sa·mu·pa·viṣ·ṭā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ dīp·ta·te·ja·sām / ra·gha·vaḥ sar·vam ā·caṣ·ṭe dvi·jo yas·māt pra·ro·di·ti
- 7
tasya tad vacanaṃ śrutvā rājño dīnasya nāradaḥ / pratyuvāca śubhaṃ vākyam ṛṣīṇāṃ saṃnidhau nṛpam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rāj·ño dī·nas·ya nā·ra·daḥ / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yam ṛ·ṣī·ṇāṃ saṃ·ni·dhau nṛ·pam
- 8
śṛṇu rājan yathākāle prāpto 'yaṃ bālasaṃkṣayaḥ / śrutvā kartavyatāṃ vīra kuruṣva raghunandana
śṛ·ṇu rā·jan ya·thā·kā·le prāp·to 'yaṃ bā·la·saṃk·ṣa·yaḥ / śrut·vā kar·tav·ya·tāṃ vī·ra ku·ruṣ·va ra·ghu·nan·da·na
- 9
purā kṛtayuge rāma brāhmaṇā vai tapasvinaḥ / abrāhmaṇas tadā rājan na tapasvī kathaṃ cana
pu·rā kṛ·ta·yu·ge rā·ma brāh·ma·ṇā vai ta·pas·vi·naḥ / ab·rāh·ma·ṇas ta·dā rā·jan na ta·pas·vī ka·thaṃ ca·na
- 10
tasmin yuge prajvalite brahmabhūte anāvṛte / amṛtyavas tadā sarve jajñire dīrghadarśinaḥ
tas·min yu·ge praj·va·li·te brah·ma·bhū·te a·nā·vṛ·te / a·mṛt·ya·vas ta·dā sar·ve jaj·ñi·re dīr·gha·dar·śi·naḥ
- 11
tatas tretāyugaṃ nāma mānavānāṃ vapuṣmatām / kṣatriyā yatra jāyante pūrveṇa tapasānvitāḥ
ta·tas tre·tā·yu·gaṃ nā·ma mā·na·vā·nāṃ va·puṣ·ma·tām / kṣat·ri·yā yat·ra jā·yan·te pūr·ve·ṇa ta·pa·sān·vi·tāḥ
- 12
vīryeṇa tapasā caiva te 'dhikāḥ pūrvajanmani / mānavā ye mahātmānas tasmiṃs tretāyuge yuge
vīr·ye·ṇa ta·pa·sā cai·va te 'dhi·kāḥ pūr·va·jan·ma·ni / mā·na·vā ye ma·hāt·mā·nas tas·miṃs tre·tā·yu·ge yu·ge
- 13
brahmakṣatraṃ tu tat sarvaṃ yat pūrvam aparaṃ ca yat / yugayor ubhayor āsīt samavīryasamanvitam
brah·mak·ṣat·raṃ tu tat sar·vaṃ yat pūr·vam a·pa·raṃ ca yat / yu·ga·yor u·bha·yor ā·sīt sa·ma·vīr·ya·sa·man·vi·tam
- 14
apaśyantas tu te sarve viśeṣam adhikaṃ tataḥ / sthāpanaṃ cakrire tatra cāturvarṇyasya sarvataḥ
a·paś·yan·tas tu te sar·ve vi·śe·ṣam a·dhi·kaṃ ta·taḥ / sthā·pa·naṃ cak·ri·re tat·ra cā·tur·var·ṇyas·ya sar·va·taḥ
- 15
adharmaḥ pādam ekaṃ tu pātayat pṛthivītale / adharmeṇa hi saṃyuktās tena mandābhavan dvijāḥ
a·dhar·maḥ pā·dam e·kaṃ tu pā·ta·yat pṛ·thi·vī·ta·le / a·dhar·me·ṇa hi saṃ·yuk·tās te·na man·dā·bha·van dvi·jāḥ
- 16
tataḥ prāduṣkṛtaṃ pūrvam āyuṣaḥ pariniṣṭhitam / śubhāny evācaraṃl lokāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ
ta·taḥ prā·duṣ·kṛ·taṃ pūr·vam ā·yu·ṣaḥ pa·ri·niṣ·ṭhi·tam / śu·bhāny e·vā·ca·raṃl lo·kāḥ sat·ya·dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ
- 17
tretāyuge tv avartanta brāhmaṇāḥ kṣatriyaś ca ye / tapo 'tapyanta te sarve śuśrūṣām apare janāḥ
tre·tā·yu·ge tv a·var·tan·ta brāh·ma·ṇāḥ kṣat·ri·yaś ca ye / ta·po 'tap·yan·ta te sar·ve śuś·rū·ṣām a·pa·re ja·nāḥ
- 18
sa dharmaḥ paramas teṣāṃ vaiśyaśūdram athāgamat / pūjāṃ ca sarvavarṇānāṃ śūdrāś cakrur viśeṣataḥ
sa dhar·maḥ pa·ra·mas te·ṣāṃ vaiś·ya·śūd·ram a·thā·ga·mat / pū·jāṃ ca sar·va·var·ṇā·nāṃ śūd·rāś cak·rur vi·śe·ṣa·taḥ
- 19
tataḥ pādam adharmasya dvitīyam avatārayat / tato dvāparasaṃkhyā sā yugasya samajāyata
ta·taḥ pā·dam a·dhar·mas·ya dvi·tī·yam a·va·tā·ra·yat / ta·to dvā·pa·ra·saṃkh·yā sā yu·gas·ya sa·ma·jā·ya·ta
- 20
tasmin dvāparasaṃkhye tu vartamāne yugakṣaye / adharmaś cānṛtaṃ caiva vavṛdhe puruṣarṣabha
tas·min dvā·pa·ra·saṃkh·ye tu var·ta·mā·ne yu·gak·ṣa·ye / a·dhar·maś cā·nṛ·taṃ cai·va va·vṛ·dhe pu·ru·ṣar·ṣa·bha
- 21
tasmin dvāparasaṃkhyāte tapo vaiśyān samāviśat / na śūdro labhate dharmam ugraṃ taptaṃ nararṣabha
tas·min dvā·pa·ra·saṃkh·yā·te ta·po vaiś·yān sa·mā·vi·śat / na śūd·ro la·bha·te dhar·mam ug·raṃ tap·taṃ na·rar·ṣa·bha
- 22
hīnavarṇo naraśreṣṭha tapyate sumahat tapaḥ / bhaviṣyā śūdrayonyāṃ hi tapaścaryā kalau yuge
hī·na·var·ṇo na·raś·reṣ·ṭha tap·ya·te su·ma·hat ta·paḥ / bha·viṣ·yā śūd·ra·yon·yāṃ hi ta·paś·car·yā ka·lau yu·ge
- 23
adharmaḥ paramo rāma dvāpare śūdradhāritaḥ / sa vai viṣayaparyante tava rājan mahātapāḥ / śūdras tapyati durbuddhis tena bālavadho hy ayam
a·dhar·maḥ pa·ra·mo rā·ma dvā·pa·re śūd·ra·dhā·ri·taḥ / sa vai vi·ṣa·ya·par·yan·te ta·va rā·jan ma·hā·ta·pāḥ / śūd·ras tap·ya·ti dur·bud·dhis te·na bā·la·va·dho hy a·yam
- 24
yo hy adharmam akāryaṃ vā viṣaye pārthivasya hi / karoti rājaśārdūla pure vā durmatir naraḥ / kṣipraṃ hi narakaṃ yāti sa ca rājā na saṃśayaḥ
yo hy a·dhar·mam a·kār·yaṃ vā vi·ṣa·ye pār·thi·vas·ya hi / ka·ro·ti rā·ja·śār·dū·la pu·re vā dur·ma·tir na·raḥ / kṣip·raṃ hi na·ra·kaṃ yā·ti sa ca rā·jā na saṃ·śa·yaḥ
- 25
sa tvaṃ puruṣaśārdūla mārgasva viṣayaṃ svakam / duṣkṛtaṃ yatra paśyethās tatra yatnaṃ samācara
sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la mār·gas·va vi·ṣa·yaṃ sva·kam / duṣ·kṛ·taṃ yat·ra paś·ye·thās tat·ra yat·naṃ sa·mā·ca·ra
- 26
evaṃ te dharmavṛddhiś ca nṛṇāṃ cāyurvivardhanam / bhaviṣyati naraśreṣṭha bālasyāsya ca jīvitam
e·vaṃ te dhar·ma·vṛd·dhiś ca nṛ·ṇāṃ cā·yur·vi·var·dha·nam / bha·viṣ·ya·ti na·raś·reṣ·ṭha bā·las·yās·ya ca jī·vi·tam
Uttarakāṇḍa · sarga 66 17 verses
- 1
nāradasya tu tad vākyaṃ śrutvāmṛtamayaṃ yathā / praharṣam atulaṃ lebhe lakṣmaṇaṃ cedam abravīt
nā·ra·das·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā·mṛ·ta·ma·yaṃ ya·thā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe lak·ṣma·ṇaṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 2
gaccha saumya dvijaśreṣṭhaṃ samāśvāsaya lakṣmaṇa / bālasya ca śarīraṃ tat tailadroṇyāṃ nidhāpaya
gac·cha saum·ya dvi·jaś·reṣ·ṭhaṃ sa·māś·vā·sa·ya lak·ṣma·ṇa / bā·las·ya ca śa·rī·raṃ tat tai·lad·roṇ·yāṃ ni·dhā·pa·ya
- 3
gandhaiś ca paramodārais tailaiś ca susugandhibhiḥ / yathā na kṣīyate bālas tathā saumya vidhīyatām
gan·dhaiś ca pa·ra·mo·dā·rais tai·laiś ca su·su·gan·dhi·bhiḥ / ya·thā na kṣī·ya·te bā·las ta·thā saum·ya vi·dhī·ya·tām
- 4
yathā śarīre bālasya guptasyākliṣṭakarmaṇaḥ / vipattiḥ paribhedo vā bhaven na ca tathā kuru
ya·thā śa·rī·re bā·las·ya gup·tas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / vi·pat·tiḥ pa·ri·bhe·do vā bha·ven na ca ta·thā ku·ru
- 5
tathā saṃdiśya kākutstho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam / manasā puṣpakaṃ dadhyāv āgaccheti mahāyaśāḥ
ta·thā saṃ·diś·ya kā·kut·stho lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣa·ṇam / ma·na·sā puṣ·pa·kaṃ dadh·yāv ā·gac·che·ti ma·hā·ya·śāḥ
- 6
iṅgitaṃ sa tu vijñāya puṣpako hemabhūṣitaḥ / ājagāma muhūrtena saṃpīpaṃ rāghavasya vai
iṅ·gi·taṃ sa tu vij·ñā·ya puṣ·pa·ko he·ma·bhū·ṣi·taḥ / ā·ja·gā·ma mu·hūr·te·na saṃ·pī·paṃ rā·gha·vas·ya vai
- 7
so 'bravīt praṇato bhūtvā ayam asmi narādhipa / vaśyas tava mahābāho kiṃkaraḥ samupasthitaḥ
so 'bra·vīt pra·ṇa·to bhūt·vā a·yam as·mi na·rā·dhi·pa / vaś·yas ta·va ma·hā·bā·ho kiṃ·ka·raḥ sa·mu·pas·thi·taḥ
- 8
bhāṣitaṃ ruciraṃ śrutvā puṣpakasya narādhipaḥ / abhivādya maharṣīs tān vimānaṃ so 'dhyarohata
bhā·ṣi·taṃ ru·ci·raṃ śrut·vā puṣ·pa·kas·ya na·rā·dhi·paḥ / a·bhi·vād·ya ma·har·ṣīs tān vi·mā·naṃ so 'dhya·ro·ha·ta
- 9
dhanur gṛhītvā tūṇīṃ ca khagdaṃ ca ruciraprabham / nikṣipya nagare vīrau saumitribharatāv ubhau
dha·nur gṛ·hīt·vā tū·ṇīṃ ca khag·daṃ ca ru·ci·rap·ra·bham / nik·ṣip·ya na·ga·re vī·rau sau·mit·ri·bha·ra·tāv u·bhau
- 10
prāyāt pratīcīṃ sa marūn vicinvaṃś ca samantataḥ / uttarām agamac chrīmān diśaṃ himavadāvṛtam
prā·yāt pra·tī·cīṃ sa ma·rūn vi·cin·vaṃś ca sa·man·ta·taḥ / ut·ta·rām a·ga·mac chrī·mān di·śaṃ hi·ma·va·dā·vṛ·tam
- 11
apaśyamānas tatrāpi svalpam apy atha duṣkṛtam / pūrvām api diśaṃ sarvām athāpaśyan narādhipaḥ
a·paś·ya·mā·nas tat·rā·pi sval·pam apy a·tha duṣ·kṛ·tam / pūr·vām a·pi di·śaṃ sar·vām a·thā·paś·yan na·rā·dhi·paḥ
- 12
dakṣiṇāṃ diśam ākrāmat tato rājarṣinandanaḥ / śaivalasyottare pārśve dadarśa sumahat saraḥ
dak·ṣi·ṇāṃ di·śam āk·rā·mat ta·to rā·jar·ṣi·nan·da·naḥ / śai·va·las·yot·ta·re pār·śve da·dar·śa su·ma·hat sa·raḥ
- 13
tasmin sarasi tapyantaṃ tāpasaṃ sumahat tapaḥ / dadarśa rāghavaḥ śrīmāṃl lambamānam adho mukham
tas·min sa·ra·si tap·yan·taṃ tā·pa·saṃ su·ma·hat ta·paḥ / da·dar·śa rā·gha·vaḥ śrī·māṃl lam·ba·mā·nam a·dho mu·kham
- 14
athainaṃ samupāgamya tapyantaṃ tapa uttamam / uvāca rāghavo vākyaṃ dhanyas tvam asi suvrata
a·thai·naṃ sa·mu·pā·gam·ya tap·yan·taṃ ta·pa ut·ta·mam / u·vā·ca rā·gha·vo vāk·yaṃ dhan·yas tvam a·si suv·ra·ta
- 15
kasyāṃ yonyāṃ tapovṛddhavartase dṛḍhavikrama / kautūhalāt tvāṃ pṛcchāmi rāmo dāśarathir hy aham
kas·yāṃ yon·yāṃ ta·po·vṛd·dha·var·ta·se dṛ·ḍha·vik·ra·ma / kau·tū·ha·lāt tvāṃ pṛc·chā·mi rā·mo dā·śa·ra·thir hy a·ham
- 16
manīṣitas te ko nv arthaḥ svargalābho varāśrayaḥ / yam aśritya tapas taptaṃ śrotum icchāmi tāpasa
ma·nī·ṣi·tas te ko nv ar·thaḥ svar·ga·lā·bho va·rāś·ra·yaḥ / yam aś·rit·ya ta·pas tap·taṃ śro·tum ic·chā·mi tā·pa·sa
- 17
brāhmaṇo vāsi bhadraṃ te kṣatriyo vāsi durjayaḥ / vaiśyo vā yadi vā śūdraḥ satyam etad bravīhi me
brāh·ma·ṇo vā·si bhad·raṃ te kṣat·ri·yo vā·si dur·ja·yaḥ / vaiś·yo vā ya·di vā śūd·raḥ sat·yam e·tad bra·vī·hi me
Uttarakāṇḍa · sarga 67 18 verses
- 1
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / avākśirās tathābhūto vākyam etad uvāca ha
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / a·vāk·śi·rās ta·thā·bhū·to vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 2
śūdrayonyāṃ prasūto 'smi tapa ugraṃ samāsthitaḥ / devatvaṃ prārthaye rāma saśarīro mahāyaśaḥ
śūd·ra·yon·yāṃ pra·sū·to 'smi ta·pa ug·raṃ sa·mās·thi·taḥ / de·vat·vaṃ prār·tha·ye rā·ma sa·śa·rī·ro ma·hā·ya·śaḥ
- 3
na mithyāhaṃ vade rājan devalokajigīṣayā / śūdraṃ māṃ viddhi kākutstha śambūkaṃ nāma nāmataḥ
na mith·yā·haṃ va·de rā·jan de·va·lo·ka·ji·gī·ṣa·yā / śūd·raṃ māṃ vid·dhi kā·kut·stha śam·bū·kaṃ nā·ma nā·ma·taḥ
- 4
bhāṣatas tasya śūdrasya khaḍgaṃ suruciraprabham / niṣkṛṣya kośād vimalaṃ śiraś ciccheda rāghavaḥ
bhā·ṣa·tas tas·ya śūd·ras·ya khaḍ·gaṃ su·ru·ci·rap·ra·bham / niṣ·kṛṣ·ya ko·śād vi·ma·laṃ śi·raś cic·che·da rā·gha·vaḥ
- 5
tasmin muhūrte bālo 'sau jīvena samayujyata
tas·min mu·hūr·te bā·lo 'sau jī·ve·na sa·ma·yuj·ya·ta
- 6
tato 'gastyāśramapadaṃ rāmaḥ kamalalocanaḥ / sa gatvā vinayenaiva taṃ natvā mumude sukhī
ta·to 'gas·tyāś·ra·ma·pa·daṃ rā·maḥ ka·ma·la·lo·ca·naḥ / sa gat·vā vi·na·ye·nai·va taṃ nat·vā mu·mu·de su·khī
- 7
so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā / ātithyaṃ paramaṃ prāpya niṣasāda narādhipaḥ
so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / ā·tith·yaṃ pa·ra·maṃ prāp·ya ni·ṣa·sā·da na·rā·dhi·paḥ
- 8
tam uvāca mahātejāḥ kumbhayonir mahātapāḥ / svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto 'si rāghava
tam u·vā·ca ma·hā·te·jāḥ kum·bha·yo·nir ma·hā·ta·pāḥ / svā·ga·taṃ te na·raś·reṣ·ṭha diṣ·ṭyā prāp·to 'si rā·gha·va
- 9
tvaṃ me bahumato rāma guṇair bahubhir uttamaiḥ / atithiḥ pūjanīyaś ca māma rājan hṛdi sthitaḥ
tvaṃ me ba·hu·ma·to rā·ma gu·ṇair ba·hu·bhir ut·ta·maiḥ / a·ti·thiḥ pū·ja·nī·yaś ca mā·ma rā·jan hṛ·di sthi·taḥ
- 10
surā hi kathayanti tvām āgataṃ śūdraghātinam / brāhmaṇasya tu dharmeṇa tvayā jīvāpitaḥ sutaḥ
su·rā hi ka·tha·yan·ti tvām ā·ga·taṃ śūd·ra·ghā·ti·nam / brāh·ma·ṇas·ya tu dhar·me·ṇa tva·yā jī·vā·pi·taḥ su·taḥ
- 11
uṣyatāṃ ceha rajanīṃ sakāśe mama rāghava / prabhāte puṣpakeṇa tvaṃ gantā svapuram eva hi
uṣ·ya·tāṃ ce·ha ra·ja·nīṃ sa·kā·śe ma·ma rā·gha·va / pra·bhā·te puṣ·pa·ke·ṇa tvaṃ gan·tā sva·pu·ram e·va hi
- 12
idaṃ cābharaṇaṃ saumya nirmitaṃ viśvakarmaṇā / divyaṃ divyena vapuṣā dīpyamānaṃ svatejasā / pratigṛhṇīṣva kākutstha matpriyaṃ kuru rāghava
i·daṃ cā·bha·ra·ṇaṃ saum·ya nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā / div·yaṃ div·ye·na va·pu·ṣā dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va kā·kut·stha mat·pri·yaṃ ku·ru rā·gha·va
- 13
dattasya hi punar dānaṃ sumahat phalam ucyate / tasmāt pradāsye vidhivat tat pratīccha nararṣabha
dat·tas·ya hi pu·nar dā·naṃ su·ma·hat pha·lam uc·ya·te / tas·māt pra·dās·ye vi·dhi·vat tat pra·tīc·cha na·rar·ṣa·bha
- 14
tad rāmaḥ pratijagrāha munes tasya mahātmanaḥ / divyam ābharaṇaṃ citraṃ pradīptam iva bhāskaram
tad rā·maḥ pra·ti·jag·rā·ha mu·nes tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / div·yam ā·bha·ra·ṇaṃ cit·raṃ pra·dīp·tam i·va bhās·ka·ram
- 15
pratigṛhya tato rāmas tad ābharaṇam uttamam / āgamaṃ tasya divyasya praṣṭum evopacakrame
pra·ti·gṛh·ya ta·to rā·mas tad ā·bha·ra·ṇam ut·ta·mam / ā·ga·maṃ tas·ya div·yas·ya praṣ·ṭum e·vo·pa·cak·ra·me
- 16
atyadbhutam idaṃ brahman vapuṣā yuktam uttamam / kathaṃ bhagavatā prāptaṃ kuto vā kena vāhṛtam
at·yad·bhu·tam i·daṃ brah·man va·pu·ṣā yuk·tam ut·ta·mam / ka·thaṃ bha·ga·va·tā prāp·taṃ ku·to vā ke·na vā·hṛ·tam
- 17
kutūhalatayā brahman pṛcchāmi tvāṃ mahāyaśaḥ / āścaryāṇāṃ bahūnāṃ hi nidhiḥ paramako bhavān
ku·tū·ha·la·ta·yā brah·man pṛc·chā·mi tvāṃ ma·hā·ya·śaḥ / āś·car·yā·ṇāṃ ba·hū·nāṃ hi ni·dhiḥ pa·ra·ma·ko bha·vān
- 18
evaṃ bruvati kākutsthe munir vākyam athābravīt / śṛṇu rāma yathāvṛttaṃ purā tretāyuge gate
e·vaṃ bru·va·ti kā·kut·sthe mu·nir vāk·yam a·thāb·ra·vīt / śṛ·ṇu rā·ma ya·thā·vṛt·taṃ pu·rā tre·tā·yu·ge ga·te
Uttarakāṇḍa · sarga 68 17 verses
- 1
purā tretāyuge hy āsīd araṇyaṃ bahuvistaram / samantād yojanaśataṃ nirmṛgaṃ pakṣivarjitam
pu·rā tre·tā·yu·ge hy ā·sīd a·raṇ·yaṃ ba·hu·vis·ta·ram / sa·man·tād yo·ja·na·śa·taṃ nir·mṛ·gaṃ pak·ṣi·var·ji·tam
- 2
tasmin nirmānuṣe 'raṇye kurvāṇas tapa uttamam / aham ākramituṃ śaumya tad araṇyam upāgamam
tas·min nir·mā·nu·ṣe 'raṇ·ye kur·vā·ṇas ta·pa ut·ta·mam / a·ham āk·ra·mi·tuṃ śaum·ya tad a·raṇ·yam u·pā·ga·mam
- 3
tasya rūpam araṇyasya nirdeṣṭuṃ na śaśāka ha / phalamūlaiḥ sukhāsvādair bahurūpaiś ca pādapaiḥ
tas·ya rū·pam a·raṇ·yas·ya nir·deṣ·ṭuṃ na śa·śā·ka ha / pha·la·mū·laiḥ su·khās·vā·dair ba·hu·rū·paiś ca pā·da·paiḥ
- 4
tasyāraṇyasya madhye tu saro yojanam āyatam / padmotpalasamākīrṇaṃ samatikrāntaśaivalam
tas·yā·raṇ·yas·ya madh·ye tu sa·ro yo·ja·nam ā·ya·tam / pad·mot·pa·la·sa·mā·kīr·ṇaṃ sa·ma·tik·rān·ta·śai·va·lam
- 5
tad āścaryam ivātyarthaṃ sukhāsvādam anuttamam / arajaskaṃ tathākṣobhyaṃ śrīmatpakṣigaṇāyutam
tad āś·car·yam i·vāt·yar·thaṃ su·khās·vā·dam a·nut·ta·mam / a·ra·jas·kaṃ ta·thāk·ṣobh·yaṃ śrī·mat·pak·ṣi·ga·ṇā·yu·tam
- 6
tasmin saraḥsamīpe tu mahad adbhutam āśramam / purāṇaṃ puṇyam atyarthaṃ tapasvijanavarjitam
tas·min sa·raḥ·sa·mī·pe tu ma·had ad·bhu·tam āś·ra·mam / pu·rā·ṇaṃ puṇ·yam at·yar·thaṃ ta·pas·vi·ja·na·var·ji·tam
- 7
tatrāham avasaṃ rātriṃ naidāghīṃ puruṣarṣabha / prabhāte kālyam utthāya saras tad upacakrame
tat·rā·ham a·va·saṃ rāt·riṃ nai·dā·ghīṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / pra·bhā·te kāl·yam ut·thā·ya sa·ras tad u·pa·cak·ra·me
- 8
athāpaśyaṃ śavaṃ tatra supuṣṭam ajaraṃ kva cit / tiṣṭhantaṃ parayā lakṣmyā tasmiṃs toyāśaye nṛpa
a·thā·paś·yaṃ śa·vaṃ tat·ra su·puṣ·ṭam a·ja·raṃ kva cit / tiṣ·ṭhan·taṃ pa·ra·yā lak·ṣmyā tas·miṃs to·yā·śa·ye nṛ·pa
- 9
tam arthaṃ cintayāno 'haṃ muhūrtaṃ tatra rāghava / viṣṭhito 'smi sarastīre kiṃ nv idaṃ syād iti prabho
tam ar·thaṃ cin·ta·yā·no 'haṃ mu·hūr·taṃ tat·ra rā·gha·va / viṣ·ṭhi·to 'smi sa·ras·tī·re kiṃ nv i·daṃ syād i·ti pra·bho
- 10
athāpaśyaṃ muhūrtāt tu divyam adbhutadarśanam / vimānaṃ paramodāraṃ haṃsayuktaṃ manojavam
a·thā·paś·yaṃ mu·hūr·tāt tu div·yam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / vi·mā·naṃ pa·ra·mo·dā·raṃ haṃ·sa·yuk·taṃ ma·no·ja·vam
- 11
atyarthaṃ svargiṇaṃ tatra vimāne raghunandana / upāste 'psarasāṃ vīra sahasraṃ divyabhūṣaṇam / gānti geyāni ramyāṇi vādayanti tathāparāḥ
at·yar·thaṃ svar·gi·ṇaṃ tat·ra vi·mā·ne ra·ghu·nan·da·na / u·pās·te 'psa·ra·sāṃ vī·ra sa·has·raṃ div·ya·bhū·ṣa·ṇam / gān·ti ge·yā·ni ram·yā·ṇi vā·da·yan·ti ta·thā·pa·rāḥ
- 12
paśyato me tadā rāma vimānād avaruhya ca / taṃ śavaṃ bhakṣayām āsa sa svargī raghunandana
paś·ya·to me ta·dā rā·ma vi·mā·nād a·va·ruh·ya ca / taṃ śa·vaṃ bhak·ṣa·yām ā·sa sa svar·gī ra·ghu·nan·da·na
- 13
tato bhuktvā yathākāmaṃ māṃsaṃ bahu ca suṣṭhu ca / avatīrya saraḥ svargī saṃspraṣṭum upacakrame
ta·to bhuk·tvā ya·thā·kā·maṃ māṃ·saṃ ba·hu ca suṣ·ṭhu ca / a·va·tīr·ya sa·raḥ svar·gī saṃs·praṣ·ṭum u·pa·cak·ra·me
- 14
upaspṛśya yathānyāyaṃ sa svargī puruṣarṣabha / āroḍhum upacakrāma vimānavaram uttamam
u·pas·pṛś·ya ya·thān·yā·yaṃ sa svar·gī pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ā·ro·ḍhum u·pa·cak·rā·ma vi·mā·na·va·ram ut·ta·mam
- 15
tam ahaṃ devasaṃkāśam ārohantam udīkṣya vai / athāham abruvaṃ vākyaṃ tam eva puruṣarṣabha
tam a·haṃ de·va·saṃ·kā·śam ā·ro·han·tam u·dīk·ṣya vai / a·thā·ham ab·ru·vaṃ vāk·yaṃ tam e·va pu·ru·ṣar·ṣa·bha
- 16
ko bhavān devasaṃkāśa āhāraś ca vigarhitaḥ / tvayāyaṃ bhujyate saumya kiṃ karthaṃ vaktum arhasi
ko bha·vān de·va·saṃ·kā·śa ā·hā·raś ca vi·gar·hi·taḥ / tva·yā·yaṃ bhuj·ya·te saum·ya kiṃ kar·thaṃ vak·tum ar·ha·si
- 17
āścaryam īdṛśo bhāvo bhāsvaro devasaṃmataḥ / āhāro garhitaḥ saumya śrotum icchāmi tattvataḥ
āś·car·yam ī·dṛ·śo bhā·vo bhās·va·ro de·va·saṃ·ma·taḥ / ā·hā·ro gar·hi·taḥ saum·ya śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 69 27 verses
- 1
bhuktvā tu bhāṣitaṃ vākyaṃ mama rāma śubhākṣaram / prāñjaliḥ pratyuvācedaṃ sa svargī raghunandana
bhuk·tvā tu bhā·ṣi·taṃ vāk·yaṃ ma·ma rā·ma śu·bhāk·ṣa·ram / prāñ·ja·liḥ prat·yu·vā·ce·daṃ sa svar·gī ra·ghu·nan·da·na
- 2
śṛṇu brahman yathāvṛttaṃ mamaitat sukhaduḥkhayoḥ / duratikramaṇīyaṃ hi yathā pṛcchasi māṃ dvija
śṛ·ṇu brah·man ya·thā·vṛt·taṃ ma·mai·tat su·kha·duḥ·kha·yoḥ / du·ra·tik·ra·ma·ṇī·yaṃ hi ya·thā pṛc·cha·si māṃ dvi·ja
- 3
purā vaidarbhako rājā pitā mama mahāyaśāḥ / sudeva iti vikhyātas triṣu lokeṣu vīryavān
pu·rā vai·dar·bha·ko rā·jā pi·tā ma·ma ma·hā·ya·śāḥ / su·de·va i·ti vikh·yā·tas tri·ṣu lo·ke·ṣu vīr·ya·vān
- 4
tasya putradvayaṃ brahman dvābhyāṃ strībhyām ajāyata / ahaṃ śveta iti khyāto yavīyān suratho 'bhavat
tas·ya put·rad·va·yaṃ brah·man dvābh·yāṃ strībh·yām a·jā·ya·ta / a·haṃ śve·ta i·ti khyā·to ya·vī·yān su·ra·tho 'bha·vat
- 5
tataḥ pitari svaryāte paurā mām abhyaṣecayan / tatrāhaṃ kṛtavān rājyaṃ dharmeṇa susamāhitaḥ
ta·taḥ pi·ta·ri svar·yā·te pau·rā mām abh·ya·ṣe·ca·yan / tat·rā·haṃ kṛ·ta·vān rāj·yaṃ dhar·me·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ
- 6
evaṃ varṣasahasrāṇi samatītāni suvrata / rājyaṃ kārayato brahman prajā dharmeṇa rakṣataḥ
e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi sa·ma·tī·tā·ni suv·ra·ta / rāj·yaṃ kā·ra·ya·to brah·man pra·jā dhar·me·ṇa rak·ṣa·taḥ
- 7
so 'haṃ nimitte kasmiṃś cid vijñātāyur dvijottama / kāladharmaṃ hṛdi nyasya tato vanam upāgamam
so 'haṃ ni·mit·te kas·miṃś cid vij·ñā·tā·yur dvi·jot·ta·ma / kā·la·dhar·maṃ hṛ·di nyas·ya ta·to va·nam u·pā·ga·mam
- 8
so 'haṃ vanam idaṃ durgaṃ mṛgapakṣivivarjitam / tapaś cartuṃ praviṣṭo 'smi samīpe sarasaḥ śubhe
so 'haṃ va·nam i·daṃ dur·gaṃ mṛ·ga·pak·ṣi·vi·var·ji·tam / ta·paś car·tuṃ pra·viṣ·ṭo 'smi sa·mī·pe sa·ra·saḥ śu·bhe
- 9
bhrātaraṃ surathaṃ rājye abhiṣicya narādhipam / idaṃ saraḥ samāsādya tapas taptaṃ mayā ciram
bhrā·ta·raṃ su·ra·thaṃ rāj·ye a·bhi·ṣic·ya na·rā·dhi·pam / i·daṃ sa·raḥ sa·mā·sād·ya ta·pas tap·taṃ ma·yā ci·ram
- 10
so 'haṃ varṣasahasrāṇi tapas trīṇi mahāmune / taptvā suduṣkaraṃ prāpto brahmalokam anuttamam
so 'haṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·pas trī·ṇi ma·hā·mu·ne / tap·tvā su·duṣ·ka·raṃ prāp·to brah·ma·lo·kam a·nut·ta·mam
- 11
tato māṃ svargasaṃsthaṃ vai kṣutpipāse dvijottama / bādhete paramodāra tato 'haṃ vyathitendriyaḥ
ta·to māṃ svar·ga·saṃs·thaṃ vai kṣut·pi·pā·se dvi·jot·ta·ma / bā·dhe·te pa·ra·mo·dā·ra ta·to 'haṃ vya·thi·ten·dri·yaḥ
- 12
gatvā tribhuvaṇaśreṣṭhaṃ pitāmaham uvāca ha / bhagavan brahmaloko 'yaṃ kṣutpipāsāvivarjitaḥ
gat·vā tri·bhu·va·ṇaś·reṣ·ṭhaṃ pi·tā·ma·ham u·vā·ca ha / bha·ga·van brah·ma·lo·ko 'yaṃ kṣut·pi·pā·sā·vi·var·ji·taḥ
- 13
kasyeyaṃ karmaṇaḥ prāptiḥ kṣutpipāsāvaśo 'smi yat / āhāraḥ kaś ca me deva tan me brūhi pitāmaha
kas·ye·yaṃ kar·ma·ṇaḥ prāp·tiḥ kṣut·pi·pā·sā·va·śo 'smi yat / ā·hā·raḥ kaś ca me de·va tan me brū·hi pi·tā·ma·ha
- 14
pitāmahas tu mām āha tavāhāraḥ sudevaja / svādūni svāni māṃsāni tāni bhakṣaya nityaśaḥ
pi·tā·ma·has tu mām ā·ha ta·vā·hā·raḥ su·de·va·ja / svā·dū·ni svā·ni māṃ·sā·ni tā·ni bhak·ṣa·ya nit·ya·śaḥ
- 15
svaśarīraṃ tvayā puṣṭaṃ kurvatā tapa uttamam / anuptaṃ rohate śveta na kadā cin mahāmate
sva·śa·rī·raṃ tva·yā puṣ·ṭaṃ kur·va·tā ta·pa ut·ta·mam / a·nup·taṃ ro·ha·te śve·ta na ka·dā cin ma·hā·ma·te
- 16
dattaṃ na te 'sti sūkṣmo 'pi vane sattvaniṣevite / tena svargagato vatsa bādhyase kṣutpipāsayā
dat·taṃ na te 'sti sūk·ṣmo 'pi va·ne sat·tva·ni·ṣe·vi·te / te·na svar·ga·ga·to vat·sa bādh·ya·se kṣut·pi·pā·sa·yā
- 17
sa tvaṃ supuṣṭam āhāraiḥ svaśarīram anuttamam / bhakṣayasvāmṛtarasaṃ sā te tṛptir bhaviṣyati
sa tvaṃ su·puṣ·ṭam ā·hā·raiḥ sva·śa·rī·ram a·nut·ta·mam / bhak·ṣa·yas·vā·mṛ·ta·ra·saṃ sā te tṛp·tir bha·viṣ·ya·ti
- 18
yadā tu tad vanaṃ śveta agastyaḥ sumahān ṛṣiḥ / ākramiṣyati durdharṣas tadā kṛcchād vimokṣyase
ya·dā tu tad va·naṃ śve·ta a·gas·tyaḥ su·ma·hān ṛ·ṣiḥ / āk·ra·miṣ·ya·ti dur·dhar·ṣas ta·dā kṛc·chād vi·mok·ṣya·se
- 19
sa hi tārayituṃ saumya śaktaḥ suragaṇān api / kiṃ punas tvāṃ mahābāho kṣutpipāsāvaśaṃ gatam
sa hi tā·ra·yi·tuṃ saum·ya śak·taḥ su·ra·ga·ṇān a·pi / kiṃ pu·nas tvāṃ ma·hā·bā·ho kṣut·pi·pā·sā·va·śaṃ ga·tam
- 20
so 'haṃ bhagavataḥ śrutvā devadevasya niścayam / āhāraṃ garhitaṃ kurmi svaśarīraṃ dvijottama
so 'haṃ bha·ga·va·taḥ śrut·vā de·va·de·vas·ya niś·ca·yam / ā·hā·raṃ gar·hi·taṃ kur·mi sva·śa·rī·raṃ dvi·jot·ta·ma
- 21
bahūn varṣagaṇān brahman bhujyamānam idaṃ mayā / kṣayaṃ nābhyeti brahmarṣe tṛptiś cāpi mamottamā
ba·hūn var·ṣa·ga·ṇān brah·man bhuj·ya·mā·nam i·daṃ ma·yā / kṣa·yaṃ nābh·ye·ti brah·mar·ṣe tṛp·tiś cā·pi ma·mot·ta·mā
- 22
tasya me kṛcchrabhūtasya kṛcchrād asmād vimokṣaya / anyeṣām agatir hy atra kumbhayonim ṛte dvijam
tas·ya me kṛc·chra·bhū·tas·ya kṛc·chrād as·mād vi·mok·ṣa·ya / an·ye·ṣām a·ga·tir hy at·ra kum·bha·yo·nim ṛ·te dvi·jam
- 23
idam ābharaṇaṃ saumya tāraṇārthaṃ dvijottama / pratigṛhṇīṣva brahmarṣe prasādaṃ kartum arhasi
i·dam ā·bha·ra·ṇaṃ saum·ya tā·ra·ṇār·thaṃ dvi·jot·ta·ma / pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va brah·mar·ṣe pra·sā·daṃ kar·tum ar·ha·si
- 24
tasyāhaṃ svargiṇo vākyaṃ śrutvā duḥkhasamanvitam / tāraṇāyopajagrāha tad ābharaṇam uttamam
tas·yā·haṃ svar·gi·ṇo vāk·yaṃ śrut·vā duḥ·kha·sa·man·vi·tam / tā·ra·ṇā·yo·pa·jag·rā·ha tad ā·bha·ra·ṇam ut·ta·mam
- 25
mayā pratigṛhīte tu tasminn ābharaṇe śubhe / mānuṣaḥ pūrvako deho rājarṣeḥ sa nanāśa ha
ma·yā pra·ti·gṛ·hī·te tu tas·minn ā·bha·ra·ṇe śu·bhe / mā·nu·ṣaḥ pūr·va·ko de·ho rā·jar·ṣeḥ sa na·nā·śa ha
- 26
pranaṣṭe tu śarīre 'sau rājarṣiḥ parayā mudā / tṛptaḥ pramudito rājā jagāma tridivaṃ punaḥ
pra·naṣ·ṭe tu śa·rī·re 'sau rā·jar·ṣiḥ pa·ra·yā mu·dā / tṛp·taḥ pra·mu·di·to rā·jā ja·gā·ma tri·di·vaṃ pu·naḥ
- 27
tenedaṃ śakratulyena divyam ābharaṇaṃ mama / tasmin nimitte kākutstha dattam adbhutadarśanam
te·ne·daṃ śak·ra·tul·ye·na div·yam ā·bha·ra·ṇaṃ ma·ma / tas·min ni·mit·te kā·kut·stha dat·tam ad·bhu·ta·dar·śa·nam
Uttarakāṇḍa · sarga 70 19 verses
- 1
tad adbhutatamaṃ vākyaṃ śrutvāgastyasya rāghavaḥ / gauravād vismayāc caiva bhūyaḥ praṣṭuṃ pracakrame
tad ad·bhu·ta·ta·maṃ vāk·yaṃ śrut·vā·gas·tyas·ya rā·gha·vaḥ / gau·ra·vād vis·ma·yāc cai·va bhū·yaḥ praṣ·ṭuṃ pra·cak·ra·me
- 2
bhagavaṃs tad vanaṃ ghoraṃ tapas tapyati yatra saḥ / śveto vaidarbhako rājā kathaṃ tad amṛgadvijam
bha·ga·vaṃs tad va·naṃ gho·raṃ ta·pas tap·ya·ti yat·ra saḥ / śve·to vai·dar·bha·ko rā·jā ka·thaṃ tad a·mṛ·gad·vi·jam
- 3
niḥsattvaṃ ca vanaṃ jātaṃ śūnyaṃ manujavarjitam / tapaś cartuṃ praviṣṭaḥ sa śrotum icchāmi tattvataḥ
niḥ·sat·tvaṃ ca va·naṃ jā·taṃ śūn·yaṃ ma·nu·ja·var·ji·tam / ta·paś car·tuṃ pra·viṣ·ṭaḥ sa śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ
- 4
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam / vākyaṃ paramatejasvī vaktum evopacakrame
rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā kau·tū·ha·la·sa·man·vi·tam / vāk·yaṃ pa·ra·ma·te·jas·vī vak·tum e·vo·pa·cak·ra·me
- 5
purā kṛtayuge rāma manur daṇḍadharaḥ prabhuḥ / tasya putro mahān āsīd ikṣvākuḥ kulavardhanaḥ
pu·rā kṛ·ta·yu·ge rā·ma ma·nur daṇ·ḍa·dha·raḥ pra·bhuḥ / tas·ya put·ro ma·hān ā·sīd ik·ṣvā·kuḥ ku·la·var·dha·naḥ
- 6
taṃ putraṃ pūrvake rājye nikṣipya bhuvi durjayam / pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ bhava kartety uvāca ha
taṃ put·raṃ pūr·va·ke rāj·ye nik·ṣip·ya bhu·vi dur·ja·yam / pṛ·thiv·yāṃ rā·ja·vaṃ·śā·nāṃ bha·va kar·tety u·vā·ca ha
- 7
tatheti ca pratijñātaṃ pituḥ putreṇa rāghava / tataḥ paramasaṃhṛṣṭo manuḥ punar uvāca ha
ta·the·ti ca pra·tij·ñā·taṃ pi·tuḥ put·re·ṇa rā·gha·va / ta·taḥ pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭo ma·nuḥ pu·nar u·vā·ca ha
- 8
prīto 'smi paramodārakartā cāsi na saṃśayaḥ / daṇḍena ca prajā rakṣa mā ca daṇḍam akāraṇe
prī·to 'smi pa·ra·mo·dā·ra·kar·tā cā·si na saṃ·śa·yaḥ / daṇ·ḍe·na ca pra·jā rak·ṣa mā ca daṇ·ḍam a·kā·ra·ṇe
- 9
aparādhiṣu yo daṇḍaḥ pātyate mānaveṣu vai / sa daṇḍo vidhivan muktaḥ svargaṃ nayati pārthivam
a·pa·rā·dhi·ṣu yo daṇ·ḍaḥ pāt·ya·te mā·na·ve·ṣu vai / sa daṇ·ḍo vi·dhi·van muk·taḥ svar·gaṃ na·ya·ti pār·thi·vam
- 10
tasmād daṇḍe mahābāho yatnavān bhava putraka / dharmo hi paramo loke kurvatas te bhaviṣyati
tas·mād daṇ·ḍe ma·hā·bā·ho yat·na·vān bha·va put·ra·ka / dhar·mo hi pa·ra·mo lo·ke kur·va·tas te bha·viṣ·ya·ti
- 11
iti taṃ bahu saṃdiśya manuḥ putraṃ samādhinā / jagāma tridivaṃ hṛṣṭo brahmalokam anuttamam
i·ti taṃ ba·hu saṃ·diś·ya ma·nuḥ put·raṃ sa·mā·dhi·nā / ja·gā·ma tri·di·vaṃ hṛṣ·ṭo brah·ma·lo·kam a·nut·ta·mam
- 12
prayāte tridive tasminn ikṣvākur amitaprabhaḥ / janayiṣye kathaṃ putrān iti cintāparo 'bhavat
pra·yā·te tri·di·ve tas·minn ik·ṣvā·kur a·mi·tap·ra·bhaḥ / ja·na·yiṣ·ye ka·thaṃ put·rān i·ti cin·tā·pa·ro 'bha·vat
- 13
karmabhir bahurūpaiś ca tais tair manusutaḥ sutān / janayām āsa dharmātmā śataṃ devasutopamān
kar·ma·bhir ba·hu·rū·paiś ca tais tair ma·nu·su·taḥ su·tān / ja·na·yām ā·sa dhar·māt·mā śa·taṃ de·va·su·to·pa·mān
- 14
teṣām avarajas tāta sarveṣāṃ raghunandana / mūḍhaś cākṛtividyaś ca na śuśrūṣati pūrvajān
te·ṣām a·va·ra·jas tā·ta sar·ve·ṣāṃ ra·ghu·nan·da·na / mū·ḍhaś cā·kṛ·ti·vid·yaś ca na śuś·rū·ṣa·ti pūr·va·jān
- 15
nāma tasya ca daṇḍeti pitā cakre 'lpatejasaḥ / avaśyaṃ daṇḍapatanaṃ śarīre 'sya bhaviṣyati
nā·ma tas·ya ca daṇ·ḍe·ti pi·tā cak·re 'lpa·te·ja·saḥ / a·vaś·yaṃ daṇ·ḍa·pa·ta·naṃ śa·rī·re 'sya bha·viṣ·ya·ti
- 16
sa paśyamānas taṃ doṣaṃ ghoraṃ putrasya rāghava / vindhyaśaivalayor madhye rājyaṃ prādād ariṃdama
sa paś·ya·mā·nas taṃ do·ṣaṃ gho·raṃ put·ras·ya rā·gha·va / vin·dhya·śai·va·la·yor madh·ye rāj·yaṃ prā·dād a·riṃ·da·ma
- 17
sa daṇḍas tatra rājābhūd ramye parvatarodhasi / puraṃ cāpratimaṃ rāma nyaveśayad anuttamam
sa daṇ·ḍas tat·ra rā·jā·bhūd ram·ye par·va·ta·ro·dha·si / pu·raṃ cāp·ra·ti·maṃ rā·ma nya·ve·śa·yad a·nut·ta·mam
- 18
purasya cākaron nāma madhumantam iti prabho / purohitaṃ cośanasaṃ varayām āsa suvratam
pu·ras·ya cā·ka·ron nā·ma ma·dhu·man·tam i·ti pra·bho / pu·ro·hi·taṃ co·śa·na·saṃ va·ra·yām ā·sa suv·ra·tam
- 19
evaṃ sa rājā tad rājyaṃ kārayat sapurohitaḥ / prahṛṣṭamanujākīrṇaṃ devarājyaṃ yathā divi
e·vaṃ sa rā·jā tad rāj·yaṃ kā·ra·yat sa·pu·ro·hi·taḥ / pra·hṛṣ·ṭa·ma·nu·jā·kīr·ṇaṃ de·va·rāj·yaṃ ya·thā di·vi
Uttarakāṇḍa · sarga 71 17 verses
- 1
etad ākhyāya rāmāya maharṣiḥ kumbhasaṃbhavaḥ / asyām evāparaṃ vākyaṃ kathāyām upacakrame
e·tad ākh·yā·ya rā·mā·ya ma·har·ṣiḥ kum·bha·saṃ·bha·vaḥ / as·yām e·vā·pa·raṃ vāk·yaṃ ka·thā·yām u·pa·cak·ra·me
- 2
tataḥ sa daṇḍaḥ kākutstha bahuvarṣagaṇāyutam / akarot tatra mandātmā rājyaṃ nihatakaṇṭakam
ta·taḥ sa daṇ·ḍaḥ kā·kut·stha ba·hu·var·ṣa·ga·ṇā·yu·tam / a·ka·rot tat·ra man·dāt·mā rāj·yaṃ ni·ha·ta·kaṇ·ṭa·kam
- 3
atha kāle tu kasmiṃś cid rājā bhārgavam āśramam / ramaṇīyam upākrāmac caitre māsi manorame
a·tha kā·le tu kas·miṃś cid rā·jā bhār·ga·vam āś·ra·mam / ra·ma·ṇī·yam u·pāk·rā·mac cait·re mā·si ma·no·ra·me
- 4
tatra bhārgavakanyāṃ sa rūpeṇāpratimāṃ bhuvi / vicarantīṃ vanoddeśe daṇḍo 'paśyad anuttamām
tat·ra bhār·ga·va·kan·yāṃ sa rū·pe·ṇāp·ra·ti·māṃ bhu·vi / vi·ca·ran·tīṃ va·nod·de·śe daṇ·ḍo 'paś·yad a·nut·ta·mām
- 5
sa dṛṣṭvā tāṃ sudurmedhā anaṅgaśarapīḍitaḥ / abhigamya susaṃvignaḥ kanyāṃ vacanam abravīt
sa dṛṣ·ṭvā tāṃ su·dur·me·dhā a·naṅ·ga·śa·ra·pī·ḍi·taḥ / a·bhi·gam·ya su·saṃ·vig·naḥ kan·yāṃ va·ca·nam ab·ra·vīt
- 6
kutas tvam asi suśroṇi kasya vāsi sutā śubhe / pīḍito 'ham anaṅgena pṛcchāmi tvāṃ sumadhyame
ku·tas tvam a·si suś·ro·ṇi kas·ya vā·si su·tā śu·bhe / pī·ḍi·to 'ham a·naṅ·ge·na pṛc·chā·mi tvāṃ su·madh·ya·me
- 7
tasya tv evaṃ bruvāṇasya mohonmattasya kāminaḥ / bhārgavī pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ nṛpam
tas·ya tv e·vaṃ bru·vā·ṇas·ya mo·hon·mat·tas·ya kā·mi·naḥ / bhār·ga·vī prat·yu·vā·ce·daṃ va·caḥ sā·nu·na·yaṃ nṛ·pam
- 8
bhārgavasya sutāṃ viddhi devasyākliṣṭakarmaṇaḥ / arajāṃ nāma rājendra jyeṣṭhām āśramavāsinīm
bhār·ga·vas·ya su·tāṃ vid·dhi de·vas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / a·ra·jāṃ nā·ma rā·jen·dra jyeṣ·ṭhām āś·ra·ma·vā·si·nīm
- 9
guruḥ pitā me rājendra tvaṃ ca śiṣyo mahātmanaḥ / vyasanaṃ sumahat kruddhaḥ sa te dadyān mahātapāḥ
gu·ruḥ pi·tā me rā·jen·dra tvaṃ ca śiṣ·yo ma·hāt·ma·naḥ / vya·sa·naṃ su·ma·hat krud·dhaḥ sa te dad·yān ma·hā·ta·pāḥ
- 10
yadi vātra mayā kāryaṃ dharmadṛṣṭena satpathā / varayasva nṛpa śreṣṭha pitaraṃ me mahādyutim
ya·di vāt·ra ma·yā kār·yaṃ dhar·ma·dṛṣ·ṭe·na sat·pa·thā / va·ra·yas·va nṛ·pa śreṣ·ṭha pi·ta·raṃ me ma·hād·yu·tim
- 11
anyathā tu phalaṃ tubhyaṃ bhaved ghorābhisaṃhitam / krodhena hi pitā me 'sau trailokyam api nirdahet
an·ya·thā tu pha·laṃ tubh·yaṃ bha·ved gho·rā·bhi·saṃ·hi·tam / kro·dhe·na hi pi·tā me 'sau trai·lok·yam a·pi nir·da·het
- 12
evaṃ bruvāṇām arajāṃ daṇḍaḥ kāmaśarārditaḥ / pratyuvāca madonmattaḥ śirasy ādhāya so 'ñjalim
e·vaṃ bru·vā·ṇām a·ra·jāṃ daṇ·ḍaḥ kā·ma·śa·rār·di·taḥ / prat·yu·vā·ca ma·don·mat·taḥ śi·rasy ā·dhā·ya so 'ñja·lim
- 13
prasādaṃ kuru suśroṇi na kālaṃ kṣeptum arhasi / tvatkṛte hi mama prāṇā vidīryante śubhānane
pra·sā·daṃ ku·ru suś·ro·ṇi na kā·laṃ kṣep·tum ar·ha·si / tvat·kṛ·te hi ma·ma prā·ṇā vi·dīr·yan·te śu·bhā·na·ne
- 14
tvāṃ prāpya hi vadho vāpi pāpaṃ vāpi sudāruṇam / bhaktaṃ bhajasva māṃ bhīru bhajamānaṃ suvihvalam
tvāṃ prāp·ya hi va·dho vā·pi pā·paṃ vā·pi su·dā·ru·ṇam / bhak·taṃ bha·jas·va māṃ bhī·ru bha·ja·mā·naṃ su·vih·va·lam
- 15
evam uktvā tu tāṃ kanyāṃ dorbhyāṃ gṛhya balād balī / visphurantīṃ yathākāmaṃ maithunāyopacakrame
e·vam uk·tvā tu tāṃ kan·yāṃ dor·bhyāṃ gṛh·ya ba·lād ba·lī / vis·phu·ran·tīṃ ya·thā·kā·maṃ mai·thu·nā·yo·pa·cak·ra·me
- 16
tam anarthaṃ mahāghoraṃ daṇḍaḥ kṛtvā sudāruṇam / nagaraṃ prayayau cāśu madhumantam anuttamam
tam a·nar·thaṃ ma·hā·gho·raṃ daṇ·ḍaḥ kṛt·vā su·dā·ru·ṇam / na·ga·raṃ pra·ya·yau cā·śu ma·dhu·man·tam a·nut·ta·mam
- 17
arajāpi rudantī sā āśramasyāvidūrataḥ / pratīkṣate susaṃtrastā pitaraṃ devasaṃnibham
a·ra·jā·pi ru·dan·tī sā āś·ra·mas·yā·vi·dū·ra·taḥ / pra·tīk·ṣa·te su·saṃt·ras·tā pi·ta·raṃ de·va·saṃ·ni·bham
Uttarakāṇḍa · sarga 72 21 verses
- 1
sa muhūrtād upaśrutya devarṣir amitaprabhaḥ / svam āśramaṃ śiṣya vṛtaḥ kṣudhārtaḥ saṃnyavartata
sa mu·hūr·tād u·paś·rut·ya de·var·ṣir a·mi·tap·ra·bhaḥ / svam āś·ra·maṃ śiṣ·ya vṛ·taḥ kṣu·dhār·taḥ saṃn·ya·var·ta·ta
- 2
so 'paśyad arajāṃ dīnāṃ rajasā samabhiplutām / jyotsnām ivāruṇagrastāṃ pratyūṣe na virājatīm
so 'paś·yad a·ra·jāṃ dī·nāṃ ra·ja·sā sa·ma·bhip·lu·tām / jyot·snām i·vā·ru·ṇag·ras·tāṃ prat·yū·ṣe na vi·rā·ja·tīm
- 3
tasya roṣaḥ samabhavat kṣudhārtasya viśeṣataḥ / nirdahann iva lokāṃs trīñ śiṣyāṃś cedam uvāca ha
tas·ya ro·ṣaḥ sa·ma·bha·vat kṣu·dhār·tas·ya vi·śe·ṣa·taḥ / nir·da·hann i·va lo·kāṃs trīñ śiṣ·yāṃś ce·dam u·vā·ca ha
- 4
paśyadhvaṃ viparītasya daṇḍasyāviditātmanaḥ / vipattiṃ ghorasaṃkāśāṃ kruddhām agniśikhām iva
paś·yadh·vaṃ vi·pa·rī·tas·ya daṇ·ḍas·yā·vi·di·tāt·ma·naḥ / vi·pat·tiṃ gho·ra·saṃ·kā·śāṃ krud·dhām ag·ni·śi·khām i·va
- 5
kṣayo 'sya durmateḥ prāptaḥ sānugasya durātmanaḥ / yaḥ pradīptāṃ hutāśasya śikhāṃ vai spraṣṭum icchati
kṣa·yo 'sya dur·ma·teḥ prāp·taḥ sā·nu·gas·ya du·rāt·ma·naḥ / yaḥ pra·dīp·tāṃ hu·tā·śas·ya śi·khāṃ vai spraṣ·ṭum ic·cha·ti
- 6
yasmāt sa kṛtavān pāpam īdṛśaṃ ghoradarśanam / tasmāt prāpsyati durmedhāḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ
yas·māt sa kṛ·ta·vān pā·pam ī·dṛ·śaṃ gho·ra·dar·śa·nam / tas·māt prāp·sya·ti dur·me·dhāḥ pha·laṃ pā·pas·ya kar·ma·ṇaḥ
- 7
saptarātreṇa rājāsau sabhṛtyabalavāhanaḥ / pāpakarmasamācāro vadhaṃ prāpsyati durmatiḥ
sap·ta·rāt·re·ṇa rā·jā·sau sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ / pā·pa·kar·ma·sa·mā·cā·ro va·dhaṃ prāp·sya·ti dur·ma·tiḥ
- 8
samantād yojanaśataṃ viṣayaṃ cāsya durmateḥ / dhakṣyate pāṃsuvarṣeṇa mahatā pākaśāsanaḥ
sa·man·tād yo·ja·na·śa·taṃ vi·ṣa·yaṃ cās·ya dur·ma·teḥ / dhak·ṣya·te pāṃ·su·var·ṣe·ṇa ma·ha·tā pā·ka·śā·sa·naḥ
- 9
sarvasattvāni yānīha sthāvarāṇi carāṇi ca / mahatā pāṃsuvarṣeṇa nāśaṃ yāsyanti sarvaśaḥ
sar·va·sat·tvā·ni yā·nī·ha sthā·va·rā·ṇi ca·rā·ṇi ca / ma·ha·tā pāṃ·su·var·ṣe·ṇa nā·śaṃ yās·yan·ti sar·va·śaḥ
- 10
daṇḍasya viṣayo yāvat tāvat sarvasamucchrayaḥ / pāṃsubhuta ivālakṣyaḥ saptarātrād bhaviṣyati
daṇ·ḍas·ya vi·ṣa·yo yā·vat tā·vat sar·va·sa·muc·chra·yaḥ / pāṃ·su·bhu·ta i·vā·lak·ṣyaḥ sap·ta·rāt·rād bha·viṣ·ya·ti
- 11
ity uktvā krodhasaṃtapas tam āśramanivāsinam / janaṃ janapadānteṣu sthīyatām iti cābravīt
ity uk·tvā kro·dha·saṃ·ta·pas tam āś·ra·ma·ni·vā·si·nam / ja·naṃ ja·na·pa·dān·te·ṣu sthī·ya·tām i·ti cāb·ra·vīt
- 12
śrutvā tūśasano vākyaṃ sa āśramāvasatho janaḥ / niṣkrānto viṣayāt tasya sthānaṃ cakre 'tha bāhyataḥ
śrut·vā tū·śa·sa·no vāk·yaṃ sa āś·ra·mā·va·sa·tho ja·naḥ / niṣ·krān·to vi·ṣa·yāt tas·ya sthā·naṃ cak·re 'tha bāh·ya·taḥ
- 13
sa tathoktvā munijanam arajām idam abravīt / ihaiva vasa durmedhe āśrame susamāhitā
sa ta·thok·tvā mu·ni·ja·nam a·ra·jām i·dam ab·ra·vīt / i·hai·va va·sa dur·me·dhe āś·ra·me su·sa·mā·hi·tā
- 14
idaṃ yojanaparyantaṃ saraḥ suruciraprabham / araje vijvarā bhuṅkṣva kālaś cātra pratīkṣyatām
i·daṃ yo·ja·na·par·yan·taṃ sa·raḥ su·ru·ci·rap·ra·bham / a·ra·je vij·va·rā bhuṅ·kṣva kā·laś cāt·ra pra·tīk·ṣya·tām
- 15
tvatsamīpe tu ye sattvā vāsam eṣyanti tāṃ niśām / avadhyāḥ pāṃsuvarṣeṇa te bhaviṣyanti nityadā
tvat·sa·mī·pe tu ye sat·tvā vā·sam eṣ·yan·ti tāṃ ni·śām / a·vadh·yāḥ pāṃ·su·var·ṣe·ṇa te bha·viṣ·yan·ti nit·ya·dā
- 16
ity uktvā bhārgavo vāsam anyatra samupākramat / saptāhād bhasmasādbhūtaṃ yathoktaṃ brahmavādinā
ity uk·tvā bhār·ga·vo vā·sam an·yat·ra sa·mu·pāk·ra·mat / sap·tā·hād bhas·ma·sād·bhū·taṃ ya·thok·taṃ brah·ma·vā·di·nā
- 17
tasyāsau daṇḍaviṣayo vindhyaśaivalasānuṣu / śapto brahmarṣiṇā tena purā vaidharmake kṛte
tas·yā·sau daṇ·ḍa·vi·ṣa·yo vin·dhya·śai·va·la·sā·nu·ṣu / śap·to brah·mar·ṣi·ṇā te·na pu·rā vai·dhar·ma·ke kṛ·te
- 18
tataḥ prabhṛti kākutstha daṇḍakāraṇyam ucyate / tapasvinaḥ sthitā yatra janasthānam atho 'bhavat
ta·taḥ pra·bhṛ·ti kā·kut·stha daṇ·ḍa·kā·raṇ·yam uc·ya·te / ta·pas·vi·naḥ sthi·tā yat·ra ja·nas·thā·nam a·tho 'bha·vat
- 19
etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ pṛcchasi rāghava / saṃdhyām upāsituṃ vīra samayo hy ativartate
e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ yan māṃ pṛc·cha·si rā·gha·va / saṃdh·yām u·pā·si·tuṃ vī·ra sa·ma·yo hy a·ti·var·ta·te
- 20
ete maharṣayaḥ sarve pūrṇakumbhāḥ samantataḥ / kṛtodako naravyāghra ādityaṃ paryupāsate
e·te ma·har·ṣa·yaḥ sar·ve pūr·ṇa·kum·bhāḥ sa·man·ta·taḥ / kṛ·to·da·ko na·rav·yāgh·ra ā·dit·yaṃ par·yu·pā·sa·te
- 21
sa tair ṛṣibhir abhyastaḥ sahitair brahmasattamaiḥ / ravir astaṃ gato rāma gacchodakam upaspṛśa
sa tair ṛ·ṣi·bhir abh·yas·taḥ sa·hi·tair brah·ma·sat·ta·maiḥ / ra·vir as·taṃ ga·to rā·ma gac·cho·da·kam u·pas·pṛ·śa
Uttarakāṇḍa · sarga 73 19 verses
- 1
ṛṣer vacanam ājñāya rāmaḥ saṃdhyām upāsitum / upākrāmat saraḥ puṇyam apsarobhir niṣevitam
ṛ·ṣer va·ca·nam āj·ñā·ya rā·maḥ saṃdh·yām u·pā·si·tum / u·pāk·rā·mat sa·raḥ puṇ·yam ap·sa·ro·bhir ni·ṣe·vi·tam
- 2
tatrodakam upaspṛṣśya saṃdhyām anvāsya paścimām / āśramaṃ prāviśad rāmaḥ kumbhayoner mahātmanaḥ
tat·ro·da·kam u·pas·pṛṣ·śya saṃdh·yām an·vās·ya paś·ci·mām / āś·ra·maṃ prā·vi·śad rā·maḥ kum·bha·yo·ner ma·hāt·ma·naḥ
- 3
asyāgastyo bahuguṇaṃ phalamūlaṃ tathauṣadhīḥ / śākāni ca pavitrāṇi bhojanārtham akalpayat
as·yā·gas·tyo ba·hu·gu·ṇaṃ pha·la·mū·laṃ ta·thau·ṣa·dhīḥ / śā·kā·ni ca pa·vit·rā·ṇi bho·ja·nār·tham a·kal·pa·yat
- 4
sa bhuktavān naraśreṣṭhas tad annam amṛtopamam / prītaś ca parituṣṭaś ca tāṃ rātriṃ samupāvasat
sa bhuk·ta·vān na·raś·reṣ·ṭhas tad an·nam a·mṛ·to·pa·mam / prī·taś ca pa·ri·tuṣ·ṭaś ca tāṃ rāt·riṃ sa·mu·pā·va·sat
- 5
prabhāte kālyam utthāya kṛtvāhnikam ariṃdamaḥ / ṛṣiṃ samabhicakrāma gamanāya raghūttamaḥ
pra·bhā·te kāl·yam ut·thā·ya kṛt·vāh·ni·kam a·riṃ·da·maḥ / ṛ·ṣiṃ sa·ma·bhi·cak·rā·ma ga·ma·nā·ya ra·ghūt·ta·maḥ
- 6
abhivādyābravīd rāmo maharṣiṃ kumbhasaṃbhavam / āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi mām anujñātum arhasi
a·bhi·vād·yāb·ra·vīd rā·mo ma·har·ṣiṃ kum·bha·saṃ·bha·vam / ā·pṛc·che tvāṃ ga·miṣ·yā·mi mām a·nuj·ñā·tum ar·ha·si
- 7
dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi darśanena mahātmanaḥ / draṣṭuṃ caivāgamiṣyāmi pāvanārtham ihātmanaḥ
dhan·yo 'smy a·nu·gṛ·hī·to 'smi dar·śa·ne·na ma·hāt·ma·naḥ / draṣ·ṭuṃ cai·vā·ga·miṣ·yā·mi pā·va·nār·tham i·hāt·ma·naḥ
- 8
tathā vadati kākutsthe vākyam adbhutadarśanam / uvāca paramaprīto dharmanetras tapodhanaḥ
ta·thā va·da·ti kā·kut·sthe vāk·yam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / u·vā·ca pa·ra·map·rī·to dhar·ma·net·ras ta·po·dha·naḥ
- 9
atyadbhutam idaṃ vākyaṃ tava rāma śubhākṣaram / pāvanaḥ sarvalokānāṃ tvam eva raghunandana
at·yad·bhu·tam i·daṃ vāk·yaṃ ta·va rā·ma śu·bhāk·ṣa·ram / pā·va·naḥ sar·va·lo·kā·nāṃ tvam e·va ra·ghu·nan·da·na
- 10
muhūrtam api rāma tvāṃ ye nu paśyanti ke cana / pāvitāḥ svargabhūtās te pūjyante divi daivataiḥ
mu·hūr·tam a·pi rā·ma tvāṃ ye nu paś·yan·ti ke ca·na / pā·vi·tāḥ svar·ga·bhū·tās te pūj·yan·te di·vi dai·va·taiḥ
- 11
ye ca tvāṃ ghoracakṣurbhir īkṣante prāṇino bhuvi / hatās te yamadaṇḍena sadyo nirayagāminaḥ
ye ca tvāṃ gho·ra·cak·ṣur·bhir īk·ṣan·te prā·ṇi·no bhu·vi / ha·tās te ya·ma·daṇ·ḍe·na sad·yo ni·ra·ya·gā·mi·naḥ
- 12
gaccha cāriṣṭam avyagraḥ panthānam akutobhayam / praśādhi rājyaṃ dharmeṇa gatir hi jagato bhavān
gac·cha cā·riṣ·ṭam av·yag·raḥ pan·thā·nam a·ku·to·bha·yam / pra·śā·dhi rāj·yaṃ dhar·me·ṇa ga·tir hi ja·ga·to bha·vān
- 13
evam uktas tu muninā prāñjaliḥ prpagraho nṛpaḥ / abhyavādayata prājñas tam ṛṣiṃ puṇyaśīlinam
e·vam uk·tas tu mu·ni·nā prāñ·ja·liḥ prpag·ra·ho nṛ·paḥ / abh·ya·vā·da·ya·ta prāj·ñas tam ṛ·ṣiṃ puṇ·ya·śī·li·nam
- 14
abhivādya muniśreṣṭhaṃ tāṃś ca sarvāṃs tapodhanān / adhyārohat tad avyagraḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam
a·bhi·vād·ya mu·niś·reṣ·ṭhaṃ tāṃś ca sar·vāṃs ta·po·dha·nān / adh·yā·ro·hat tad av·yag·raḥ puṣ·pa·kaṃ he·ma·bhū·ṣi·tam
- 15
taṃ prayāntaṃ munigaṇā āśīrvādaiḥ samantataḥ / apūjayan mahendrābhaṃ sahasrākṣam ivāmarāḥ
taṃ pra·yān·taṃ mu·ni·ga·ṇā ā·śīr·vā·daiḥ sa·man·ta·taḥ / a·pū·ja·yan ma·hen·drā·bhaṃ sa·has·rāk·ṣam i·vā·ma·rāḥ
- 16
svasthaḥ sa dadṛśe rāmaḥ puṣpake hemabhūṣite / śaśī meghasamīpastho yathā jaladharāgame
svas·thaḥ sa da·dṛ·śe rā·maḥ puṣ·pa·ke he·ma·bhū·ṣi·te / śa·śī me·gha·sa·mī·pas·tho ya·thā ja·la·dha·rā·ga·me
- 17
tato 'rdhadivase prāpte pūjyamānas tatas tataḥ / ayodhyāṃ prāpya kākutstho vimānād avarohata
ta·to 'rdha·di·va·se prāp·te pūj·ya·mā·nas ta·tas ta·taḥ / a·yodh·yāṃ prāp·ya kā·kut·stho vi·mā·nād a·va·ro·ha·ta
- 18
tato visṛjya ruciraṃ puṣpakaṃ kāmagāminam / kakṣyāntaravinikṣiptaṃ dvāḥsthaṃ rāmo 'bravīd vacaḥ
ta·to vi·sṛj·ya ru·ci·raṃ puṣ·pa·kaṃ kā·ma·gā·mi·nam / kak·ṣyān·ta·ra·vi·nik·ṣip·taṃ dvāḥs·thaṃ rā·mo 'bra·vīd va·caḥ
- 19
lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva gatvā tau laghuvikramau / mamāgamanam ākhyāya śabdāpaya ca māṃ ciram
lak·ṣma·ṇaṃ bha·ra·taṃ cai·va gat·vā tau la·ghu·vik·ra·mau / ma·mā·ga·ma·nam ākh·yā·ya śab·dā·pa·ya ca māṃ ci·ram
Uttarakāṇḍa · sarga 74 19 verses
- 1
tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / dvāḥsthaḥ kumārāv āhūya rāghavāya nyavedayat
tac chrut·vā bhā·ṣi·taṃ tas·ya rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / dvāḥs·thaḥ ku·mā·rāv ā·hū·ya rā·gha·vā·ya nya·ve·da·yat
- 2
dṛṣṭvā tu rāghavaḥ prāptau priyau bharatalakṣmaṇau / pariṣvajya tato rāmo vākyam etad uvāca ha
dṛṣ·ṭvā tu rā·gha·vaḥ prāp·tau pri·yau bha·ra·ta·lak·ṣma·ṇau / pa·riṣ·vaj·ya ta·to rā·mo vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 3
kṛtaṃ mayā yathātathyaṃ dvijakāryam anuttamam / dharmasetumato bhūyaḥ kartum icchāmi rāghavau
kṛ·taṃ ma·yā ya·thā·tath·yaṃ dvi·ja·kār·yam a·nut·ta·mam / dhar·ma·se·tu·ma·to bhū·yaḥ kar·tum ic·chā·mi rā·gha·vau
- 4
yuvābhyām ātmabhūtābhyāṃ rājasūyam anuttamam / sahito yaṣṭum icchāmi tatra dharmo hi śāśvataḥ
yu·vābh·yām āt·ma·bhū·tābh·yāṃ rā·ja·sū·yam a·nut·ta·mam / sa·hi·to yaṣ·ṭum ic·chā·mi tat·ra dhar·mo hi śāś·va·taḥ
- 5
iṣṭvā tu rājasūyena mitraḥ śatrunibarhaṇaḥ / suhutena suyajñena varuṇatvam upāgamat
iṣ·ṭvā tu rā·ja·sū·ye·na mit·raḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / su·hu·te·na su·yaj·ñe·na va·ru·ṇat·vam u·pā·ga·mat
- 6
somaś ca rājasūyena iṣṭvā dharmeṇa dharmavit / prāptaś ca sarvalokānāṃ kīrtiṃ sthānaṃ ca śāśvatam
so·maś ca rā·ja·sū·ye·na iṣ·ṭvā dhar·me·ṇa dhar·ma·vit / prāp·taś ca sar·va·lo·kā·nāṃ kīr·tiṃ sthā·naṃ ca śāś·va·tam
- 7
asminn ahani yac chreyaś cintyatāṃ tan mayā saha / hitaṃ cāyati yuktaṃ ca prayatau vaktum arhatha
as·minn a·ha·ni yac chre·yaś cin·tya·tāṃ tan ma·yā sa·ha / hi·taṃ cā·ya·ti yuk·taṃ ca pra·ya·tau vak·tum ar·ha·tha
- 8
śrutā tu rāghavasyaitad vākyaṃ vākyaviśāradaḥ / bharataḥ prāñjalir bhūtvā vākyam etad uvāca ha
śru·tā tu rā·gha·vas·yai·tad vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / bha·ra·taḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 9
tvayi dharmaḥ paraḥ sādho tvayi sarvā vasuṃdharā / pratiṣṭhitā mahābāho yaśaś cāmitavikrama
tva·yi dhar·maḥ pa·raḥ sā·dho tva·yi sar·vā va·suṃ·dha·rā / pra·tiṣ·ṭhi·tā ma·hā·bā·ho ya·śaś cā·mi·ta·vik·ra·ma
- 10
mahīpālāś ca sarve tvāṃ prajāpatim ivāmarāḥ / nirīkṣante mahātmāno lokanāthaṃ yathā vayam
ma·hī·pā·lāś ca sar·ve tvāṃ pra·jā·pa·tim i·vā·ma·rāḥ / ni·rīk·ṣan·te ma·hāt·mā·no lo·ka·nā·thaṃ ya·thā va·yam
- 11
prajāś ca pitṛvad rājan paśyanti tvāṃ mahābala / pṛthivyāṃ gatibhūto 'si prāṇinām api rāghava
pra·jāś ca pi·tṛ·vad rā·jan paś·yan·ti tvāṃ ma·hā·ba·la / pṛ·thiv·yāṃ ga·ti·bhū·to 'si prā·ṇi·nām a·pi rā·gha·va
- 12
sa tvam evaṃvidhaṃ yajñam āhartāsi kathaṃ nṛpa / pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ vināśo yatra dṛśyate
sa tvam e·vaṃ·vi·dhaṃ yaj·ñam ā·har·tā·si ka·thaṃ nṛ·pa / pṛ·thiv·yāṃ rā·ja·vaṃ·śā·nāṃ vi·nā·śo yat·ra dṛś·ya·te
- 13
pṛthivyāṃ ye ca puruṣā rājan pauruṣam āgatāḥ / sarveṣāṃ bhavitā tatra kṣayaḥ sarvāntakopamaḥ
pṛ·thiv·yāṃ ye ca pu·ru·ṣā rā·jan pau·ru·ṣam ā·ga·tāḥ / sar·ve·ṣāṃ bha·vi·tā tat·ra kṣa·yaḥ sar·vān·ta·ko·pa·maḥ
- 14
sa tvaṃ puruṣaśārdūla guṇair atulavikrama / pṛthivīṃ nārhase hantuṃ vaśe hi tava vartate
sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la gu·ṇair a·tu·la·vik·ra·ma / pṛ·thi·vīṃ nār·ha·se han·tuṃ va·śe hi ta·va var·ta·te
- 15
bharatasya tu tad vākyaṃ śrutvāmṛtamayaṃ yathā / praharṣam atulaṃ lebhe rāmaḥ satyaparākramaḥ
bha·ra·tas·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā·mṛ·ta·ma·yaṃ ya·thā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ
- 16
uvāca ca śubhāṃ vāṇīṃ kaikeyyā nandivardhanam / prīto 'smi parituṣṭo 'smi tavādya vacanena hi
u·vā·ca ca śu·bhāṃ vā·ṇīṃ kai·key·yā nan·di·var·dha·nam / prī·to 'smi pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi ta·vād·ya va·ca·ne·na hi
- 17
idaṃ vacanam aklībaṃ tvayā dharmasamāhitam / vyāhṛtaṃ puruṣavyāghra pṛthivyāḥ paripālanam
i·daṃ va·ca·nam ak·lī·baṃ tva·yā dhar·ma·sa·mā·hi·tam / vyā·hṛ·taṃ pu·ru·ṣav·yāgh·ra pṛ·thiv·yāḥ pa·ri·pā·la·nam
- 18
eṣa tasmād abhiprāyād rājasūyāt kratūttamān / nivartayāmi dharmajña tava suvyāhṛtena vai
e·ṣa tas·mād a·bhip·rā·yād rā·ja·sū·yāt kra·tūt·ta·mān / ni·var·ta·yā·mi dhar·maj·ña ta·va suv·yā·hṛ·te·na vai
- 19
prajānāṃ pālanaṃ dharmo rājñāṃ yajñena saṃmitaḥ / tasmāc chṛṇomi te vākyaṃ sādhūktaṃ susamāhitam
pra·jā·nāṃ pā·la·naṃ dhar·mo rāj·ñāṃ yaj·ñe·na saṃ·mi·taḥ / tas·māc chṛ·ṇo·mi te vāk·yaṃ sā·dhūk·taṃ su·sa·mā·hi·tam
Uttarakāṇḍa · sarga 75 18 verses
- 1
tathoktavati rāme tu bharate ca mahātmani / lakṣmaṇo 'pi śubhaṃ vākyam uvāca raghunandanam
ta·thok·ta·va·ti rā·me tu bha·ra·te ca ma·hāt·ma·ni / lak·ṣma·ṇo 'pi śu·bhaṃ vāk·yam u·vā·ca ra·ghu·nan·da·nam
- 2
aśvamedho mahāyajñaḥ pāvanaḥ sarvapāpmanām / pāvanas tava durdharṣo rocatāṃ kratupuṃgavaḥ
aś·va·me·dho ma·hā·yaj·ñaḥ pā·va·naḥ sar·va·pāp·ma·nām / pā·va·nas ta·va dur·dhar·ṣo ro·ca·tāṃ kra·tu·puṃ·ga·vaḥ
- 3
śrūyate hi purāvṛttaṃ vāsave sumahātmani / brahmahatyāvṛtaḥ śakro hayamedhena pāvitaḥ
śrū·ya·te hi pu·rā·vṛt·taṃ vā·sa·ve su·ma·hāt·ma·ni / brah·ma·hat·yā·vṛ·taḥ śak·ro ha·ya·me·dhe·na pā·vi·taḥ
- 4
purā kila mahābāho devāsurasamāgame / vṛtro nāma mahān āsīd daiteyo lokasaṃmataḥ
pu·rā ki·la ma·hā·bā·ho de·vā·su·ra·sa·mā·ga·me / vṛt·ro nā·ma ma·hān ā·sīd dai·te·yo lo·ka·saṃ·ma·taḥ
- 5
vistīrṇā yojanaśatam ucchritas triguṇaṃ tataḥ / anurāgeṇa lokāṃs trīn snehāt paśyati sarvataḥ
vis·tīr·ṇā yo·ja·na·śa·tam uc·chri·tas tri·gu·ṇaṃ ta·taḥ / a·nu·rā·ge·ṇa lo·kāṃs trīn sne·hāt paś·ya·ti sar·va·taḥ
- 6
dharmajñaś ca kṛtajñaś ca buddhyā ca pariniṣṭhitaḥ / śaśāsa pṛthivīṃ sarvāṃ dharmeṇa susamāhitaḥ
dhar·maj·ñaś ca kṛ·taj·ñaś ca bud·dhyā ca pa·ri·niṣ·ṭhi·taḥ / śa·śā·sa pṛ·thi·vīṃ sar·vāṃ dhar·me·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ
- 7
tasmin praśāsati tadā sarvakāmadughā mahī / rasavanti prasūtāni mūlāni ca phalāni ca
tas·min pra·śā·sa·ti ta·dā sar·va·kā·ma·du·ghā ma·hī / ra·sa·van·ti pra·sū·tā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca
- 8
akṛṣṭapacyā pṛthivī susaṃpannā mahātmanaḥ / sa rājyaṃ tādṛśaṃ bhuṅkte sphītam adbhutadarśanam
a·kṛṣ·ṭa·pac·yā pṛ·thi·vī su·saṃ·pan·nā ma·hāt·ma·naḥ / sa rāj·yaṃ tā·dṛ·śaṃ bhuṅ·kte sphī·tam ad·bhu·ta·dar·śa·nam
- 9
tasya buddhiḥ samutpannā tapaḥ kuryām anuttamam / tapo hi paramaṃ śreyas tapo hi paramaṃ sukham
tas·ya bud·dhiḥ sa·mut·pan·nā ta·paḥ kur·yām a·nut·ta·mam / ta·po hi pa·ra·maṃ śre·yas ta·po hi pa·ra·maṃ su·kham
- 10
sa nikṣipya sutaṃ jyeṣṭhaṃ paureṣu parameśvaram / tapa ugram upātiṣṭhat tāpayan sarvadevatāḥ
sa nik·ṣip·ya su·taṃ jyeṣ·ṭhaṃ pau·re·ṣu pa·ra·meś·va·ram / ta·pa ug·ram u·pā·tiṣ·ṭhat tā·pa·yan sar·va·de·va·tāḥ
- 11
tapas tapyati vṛtre tu vāsavaḥ paramārtavat / viṣṇuṃ samupasaṃkramya vākyam etad uvāca ha
ta·pas tap·ya·ti vṛt·re tu vā·sa·vaḥ pa·ra·mār·ta·vat / viṣ·ṇuṃ sa·mu·pa·saṃk·ram·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 12
tapasyatā mahābāho lokā vṛtreṇa nirjitāḥ / balavān sa hi dharmātmā nainaṃ śakṣyāmi bādhitum
ta·pas·ya·tā ma·hā·bā·ho lo·kā vṛt·re·ṇa nir·ji·tāḥ / ba·la·vān sa hi dhar·māt·mā nai·naṃ śak·ṣyā·mi bā·dhi·tum
- 13
yady asau tapa ātiṣṭhed bhūya eva sureśvara / yāval lokā dhariṣyanti tāvad asya vaśānugāḥ
yady a·sau ta·pa ā·tiṣ·ṭhed bhū·ya e·va su·reś·va·ra / yā·val lo·kā dha·riṣ·yan·ti tā·vad as·ya va·śā·nu·gāḥ
- 14
tvaṃ cainaṃ paramodāram upekṣasi mahābala / kṣaṇaṃ hi na bhaved vṛtraḥ kruddhe tvayi sureśvara
tvaṃ cai·naṃ pa·ra·mo·dā·ram u·pek·ṣa·si ma·hā·ba·la / kṣa·ṇaṃ hi na bha·ved vṛt·raḥ krud·dhe tva·yi su·reś·va·ra
- 15
yadā hi prītisaṃyogaṃ tvayā viṣṇo samāgataḥ / tadā prabhṛti lokānāṃ nāthatvam upalabdhavān
ya·dā hi prī·ti·saṃ·yo·gaṃ tva·yā viṣ·ṇo sa·mā·ga·taḥ / ta·dā pra·bhṛ·ti lo·kā·nāṃ nā·that·vam u·pa·lab·dha·vān
- 16
sa tvaṃ prasādaṃ lokānāṃ kuruṣva sumahāyaśaḥ / tvatkṛtena hi sarvaṃ syāt praśāntam ajaraṃ jagat
sa tvaṃ pra·sā·daṃ lo·kā·nāṃ ku·ruṣ·va su·ma·hā·ya·śaḥ / tvat·kṛ·te·na hi sar·vaṃ syāt pra·śān·tam a·ja·raṃ ja·gat
- 17
ime hi sarve viṣṇo tvāṃ nirīkṣante divaukasaḥ / vṛtraghatena mahatā eṣāṃ sāhyaṃ kuruṣva ha
i·me hi sar·ve viṣ·ṇo tvāṃ ni·rīk·ṣan·te di·vau·ka·saḥ / vṛt·ra·gha·te·na ma·ha·tā e·ṣāṃ sāh·yaṃ ku·ruṣ·va ha
- 18
tvayā hi nityaśaḥ sāhyaṃ kṛtam eṣāṃ mahātmanām / asahyam idam anyeṣām agatīnāṃ gatir bhavān
tva·yā hi nit·ya·śaḥ sāh·yaṃ kṛ·tam e·ṣāṃ ma·hāt·ma·nām / a·sah·yam i·dam an·ye·ṣām a·ga·tī·nāṃ ga·tir bha·vān
Uttarakāṇḍa · sarga 76 22 verses
- 1
lakṣmaṇasya tu tad vākyaṃ śrutvā śatrunibarhaṇaḥ / vṛtraghātam aśeṣeṇa kathayety āha lakṣmaṇam
lak·ṣma·ṇas·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / vṛt·ra·ghā·tam a·śe·ṣe·ṇa ka·tha·yety ā·ha lak·ṣma·ṇam
- 2
rāghaveṇaivam uktas tu sumitrānandavardhanaḥ / bhūya eva kathāṃ divyāṃ kathayām āsa lakṣmaṇaḥ
rā·gha·ve·ṇai·vam uk·tas tu su·mit·rā·nan·da·var·dha·naḥ / bhū·ya e·va ka·thāṃ div·yāṃ ka·tha·yām ā·sa lak·ṣma·ṇaḥ
- 3
sahasrākṣavacaḥ śrutvā sarveṣāṃ ca divaukasām / viṣṇur devān uvācedaṃ sarvān indrapurogamān
sa·has·rāk·ṣa·va·caḥ śrut·vā sar·ve·ṣāṃ ca di·vau·ka·sām / viṣ·ṇur de·vān u·vā·ce·daṃ sar·vān in·dra·pu·ro·ga·mān
- 4
pūrvaṃ sauhṛdabaddho 'smi vṛtrasya sumahātmanaḥ / tena yuṣmat priyārthaṃ vai nāhaṃ hanmi mahāsuram
pūr·vaṃ sau·hṛ·da·bad·dho 'smi vṛt·ras·ya su·ma·hāt·ma·naḥ / te·na yuṣ·mat pri·yār·thaṃ vai nā·haṃ han·mi ma·hā·su·ram
- 5
avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca bhavatāṃ sukham uttamam / tasmād upāyam ākhyāsye yena vṛtraṃ haniṣyatha
a·vaś·yaṃ ka·ra·ṇī·yaṃ ca bha·va·tāṃ su·kham ut·ta·mam / tas·mād u·pā·yam ākh·yās·ye ye·na vṛt·raṃ ha·niṣ·ya·tha
- 6
tridhā bhūtaṃ kariṣye 'ham ātmānaṃ surasattamāḥ / tena vṛtraṃ sahasrākṣo haniṣyati na saṃśayaḥ
tri·dhā bhū·taṃ ka·riṣ·ye 'ham āt·mā·naṃ su·ra·sat·ta·māḥ / te·na vṛt·raṃ sa·has·rāk·ṣo ha·niṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ
- 7
eko 'ṃśo vāsavaṃ yātu dvitīyo vajram eva tu / tṛtīyo bhūtalaṃ śakras tato vṛtraṃ haniṣyati
e·ko 'ṃśo vā·sa·vaṃ yā·tu dvi·tī·yo vaj·ram e·va tu / tṛ·tī·yo bhū·ta·laṃ śak·ras ta·to vṛt·raṃ ha·niṣ·ya·ti
- 8
tathā bruvati deveśe devā vākyam athābruvan / evam etan na saṃdeho yathā vadasi daityahan
ta·thā bru·va·ti de·ve·śe de·vā vāk·yam a·thāb·ru·van / e·vam e·tan na saṃ·de·ho ya·thā va·da·si dait·ya·han
- 9
bhadraṃ te 'stu gamiṣyāmo vṛtrāsuravadhaiṣiṇaḥ / bhajasva paramodāravāsavaṃ svena tejasā
bhad·raṃ te 'stu ga·miṣ·yā·mo vṛt·rā·su·ra·va·dhai·ṣi·ṇaḥ / bha·jas·va pa·ra·mo·dā·ra·vā·sa·vaṃ sve·na te·ja·sā
- 10
tataḥ sarve mahātmānaḥ sahasrākṣapurogamāḥ / tad araṇyam upākrāman yatra vṛtro mahāsuraḥ
ta·taḥ sar·ve ma·hāt·mā·naḥ sa·has·rāk·ṣa·pu·ro·ga·māḥ / tad a·raṇ·yam u·pāk·rā·man yat·ra vṛt·ro ma·hā·su·raḥ
- 11
te 'paśyaṃs tejasā bhūtaṃ tapantam asurottamam / pibantam iva lokāṃs trīn nirdahantam ivāmbaram
te 'paś·yaṃs te·ja·sā bhū·taṃ ta·pan·tam a·su·rot·ta·mam / pi·ban·tam i·va lo·kāṃs trīn nir·da·han·tam i·vām·ba·ram
- 12
dṛṣṭvaiva cāsuraśreṣṭhaṃ devās trāsam upāgaman / katham enaṃ vadhiṣyāmaḥ kathaṃ na syāt parājayaḥ
dṛṣ·ṭvai·va cā·su·raś·reṣ·ṭhaṃ de·vās trā·sam u·pā·ga·man / ka·tham e·naṃ va·dhiṣ·yā·maḥ ka·thaṃ na syāt pa·rā·ja·yaḥ
- 13
teṣāṃ cintayatāṃ tatra sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ / vajraṃ pragṛhya bāhubhyāṃ prahiṇod vṛtramūrdhani
te·ṣāṃ cin·ta·ya·tāṃ tat·ra sa·has·rāk·ṣaḥ pu·raṃ·da·raḥ / vaj·raṃ pra·gṛh·ya bā·hubh·yāṃ pra·hi·ṇod vṛt·ra·mūr·dha·ni
- 14
kālāgnineva ghoreṇa dīpteneva mahārciṣā / prataptaṃ vṛtraśirasi jagat trāsam upāgamat
kā·lāg·ni·ne·va gho·re·ṇa dīp·te·ne·va ma·hār·ci·ṣā / pra·tap·taṃ vṛt·ra·śi·ra·si ja·gat trā·sam u·pā·ga·mat
- 15
asaṃbhāvyaṃ vadhaṃ tasya vṛtrasya vibudhādhipaḥ / cintayāno jagāmāśu lokasyāntaṃ mahāyaśāḥ
a·saṃ·bhāv·yaṃ va·dhaṃ tas·ya vṛt·ras·ya vi·bu·dhā·dhi·paḥ / cin·ta·yā·no ja·gā·mā·śu lo·kas·yān·taṃ ma·hā·ya·śāḥ
- 16
tam indraṃ brahmahatyāśu gacchantam anugacchati / apatac cāsya gātreṣu tam indraṃ duḥkham āviśat
tam in·draṃ brah·ma·hat·yā·śu gac·chan·tam a·nu·gac·cha·ti / a·pa·tac cās·ya gāt·re·ṣu tam in·draṃ duḥ·kham ā·vi·śat
- 17
hatārayaḥ pranaṣṭendrā devāḥ sāgnipurogamāḥ / viṣṇuṃ tribhuvaṇaśreṣṭhaṃ muhur muhur apūjayan
ha·tā·ra·yaḥ pra·naṣ·ṭen·drā de·vāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ / viṣ·ṇuṃ tri·bhu·va·ṇaś·reṣ·ṭhaṃ mu·hur mu·hur a·pū·ja·yan
- 18
tvaṃ gatiḥ paramā deva pūrvajo jagataḥ prabhuḥ / rathārthaṃ sarvabhūtānāṃ viṣṇutvam upajagmivān
tvaṃ ga·tiḥ pa·ra·mā de·va pūr·va·jo ja·ga·taḥ pra·bhuḥ / ra·thār·thaṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ viṣ·ṇut·vam u·pa·jag·mi·vān
- 19
hataś cāyaṃ tvayā vṛtro brahmahatyā ca vāsavam / bādhate suraśārdūla mokṣaṃ tasya vinirdiśa
ha·taś cā·yaṃ tva·yā vṛt·ro brah·ma·hat·yā ca vā·sa·vam / bā·dha·te su·ra·śār·dū·la mok·ṣaṃ tas·ya vi·nir·di·śa
- 20
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā devānāṃ viṣṇur abravīt / mām eva yajatāṃ śakraḥ pāvayiṣyāmi vajriṇam
te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā de·vā·nāṃ viṣ·ṇur ab·ra·vīt / mām e·va ya·ja·tāṃ śak·raḥ pā·va·yiṣ·yā·mi vaj·ri·ṇam
- 21
puṇyena hayamedhena mām iṣṭvā pākaśāsanaḥ / punar eṣyati devānām indratvam akutobhayaḥ
puṇ·ye·na ha·ya·me·dhe·na mām iṣ·ṭvā pā·ka·śā·sa·naḥ / pu·nar eṣ·ya·ti de·vā·nām in·drat·vam a·ku·to·bha·yaḥ
- 22
evaṃ saṃdiśya devānāṃ tāṃ vāṇīm amṛtopamā / jagāma viṣṇur deveśaḥ stūyamānas triviṣṭapam
e·vaṃ saṃ·diś·ya de·vā·nāṃ tāṃ vā·ṇīm a·mṛ·to·pa·mā / ja·gā·ma viṣ·ṇur de·ve·śaḥ stū·ya·mā·nas tri·viṣ·ṭa·pam
Uttarakāṇḍa · sarga 77 19 verses
- 1
tathā vṛtravadhaṃ sarvam akhilena sa lakṣmaṇaḥ / kathayitvā naraśreṣṭhaḥ kathāśeṣam upākramat
ta·thā vṛt·ra·va·dhaṃ sar·vam a·khi·le·na sa lak·ṣma·ṇaḥ / ka·tha·yit·vā na·raś·reṣ·ṭhaḥ ka·thā·śe·ṣam u·pāk·ra·mat
- 2
tato hate mahāvīrye vṛtre devabhayaṃkare / brahmahatyāvṛtaḥ śakraḥ saṃjñāṃ lebhe na vṛtrahā
ta·to ha·te ma·hā·vīr·ye vṛt·re de·va·bha·yaṃ·ka·re / brah·ma·hat·yā·vṛ·taḥ śak·raḥ saṃj·ñāṃ le·bhe na vṛt·ra·hā
- 3
so 'ntam āśritya lokānāṃ naṣṭasaṃjño vicetanaḥ / kālaṃ tatrāvasat kaṃ cid veṣṭamāno yathoragaḥ
so 'ntam āś·rit·ya lo·kā·nāṃ naṣ·ṭa·saṃj·ño vi·ce·ta·naḥ / kā·laṃ tat·rā·va·sat kaṃ cid veṣ·ṭa·mā·no ya·tho·ra·gaḥ
- 4
atha naṣṭe sahasrākṣe udvignam abhavaj jagat / bhūmiś ca dhvastasaṃkāśā niḥsnehā śuṣkakānanā
a·tha naṣ·ṭe sa·has·rāk·ṣe ud·vig·nam a·bha·vaj ja·gat / bhū·miś ca dhvas·ta·saṃ·kā·śā niḥs·ne·hā śuṣ·ka·kā·na·nā
- 5
niḥsrotasaś cāmbuvāhā hradāś ca saritas tathā / saṃkṣobhaś caiva sattvānām anāvṛṣṭikṛto 'bhavat
niḥs·ro·ta·saś cām·bu·vā·hā hra·dāś ca sa·ri·tas ta·thā / saṃk·ṣo·bhaś cai·va sat·tvā·nām a·nā·vṛṣ·ṭi·kṛ·to 'bha·vat
- 6
kṣīyamāṇe tu loke 'smin saṃbhrāntamanasaḥ surāḥ / yad uktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ taṃ yajñaṃ samupānayan
kṣī·ya·mā·ṇe tu lo·ke 'smin saṃbh·rān·ta·ma·na·saḥ su·rāḥ / yad uk·taṃ viṣ·ṇu·nā pūr·vaṃ taṃ yaj·ñaṃ sa·mu·pā·na·yan
- 7
tataḥ sarve suragaṇāḥ sopādhyāyāḥ saharṣibhiḥ / taṃ deśaṃ sahitā jagmur yatrendro bhayamohitaḥ
ta·taḥ sar·ve su·ra·ga·ṇāḥ so·pādh·yā·yāḥ sa·har·ṣi·bhiḥ / taṃ de·śaṃ sa·hi·tā jag·mur yat·ren·dro bha·ya·mo·hi·taḥ
- 8
te tu dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ mohitaṃ brahmahatyayā / taṃ puraskṛtya deveśam aśvamedhaṃ pracakrire
te tu dṛṣ·ṭvā sa·has·rāk·ṣaṃ mo·hi·taṃ brah·ma·hat·ya·yā / taṃ pu·ras·kṛt·ya de·ve·śam aś·va·me·dhaṃ pra·cak·ri·re
- 9
tato 'śvamedhaḥ sumahān mahendrasya mahātmanaḥ / vavṛdhe brahmahatyāyāḥ pāvanārthaṃ nareśvara
ta·to 'śva·me·dhaḥ su·ma·hān ma·hen·dras·ya ma·hāt·ma·naḥ / va·vṛ·dhe brah·ma·hat·yā·yāḥ pā·va·nār·thaṃ na·reś·va·ra
- 10
tato yajñasamāptau tu brahmahatyā mahātmanaḥ / abhigamyābravīd vākyaṃ kva me sthānaṃ vidhāsyatha
ta·to yaj·ña·sa·māp·tau tu brah·ma·hat·yā ma·hāt·ma·naḥ / a·bhi·gam·yāb·ra·vīd vāk·yaṃ kva me sthā·naṃ vi·dhās·ya·tha
- 11
te tām ūcus tato devās tuṣṭāḥ prītisamanvitāḥ / caturdhā vibhajātmānam ātmanaiva durāsade
te tām ū·cus ta·to de·vās tuṣ·ṭāḥ prī·ti·sa·man·vi·tāḥ / ca·tur·dhā vi·bha·jāt·mā·nam āt·ma·nai·va du·rā·sa·de
- 12
devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā brahmahatyā mahātmanām / saṃnidhau sthānam anyatra varayām āsa durvasā
de·vā·nāṃ bhā·ṣi·taṃ śrut·vā brah·ma·hat·yā ma·hāt·ma·nām / saṃ·ni·dhau sthā·nam an·yat·ra va·ra·yām ā·sa dur·va·sā
- 13
ekenāṃśena vatsyāmi pūrṇodāsu nadīṣu vai / dvitīyena tu vṛkṣeṣu satyam etad bravīmi vaḥ
e·ke·nāṃ·śe·na vat·syā·mi pūr·ṇo·dā·su na·dī·ṣu vai / dvi·tī·ye·na tu vṛk·ṣe·ṣu sat·yam e·tad bra·vī·mi vaḥ
- 14
yo 'yam aṃśas tṛtīyo me strīṣu yauvanaśāliṣu / trirātraṃ darpaparṇāsu vasiṣye darpaghātinī
yo 'yam aṃ·śas tṛ·tī·yo me strī·ṣu yau·va·na·śā·li·ṣu / tri·rāt·raṃ dar·pa·par·ṇā·su va·siṣ·ye dar·pa·ghā·ti·nī
- 15
hantāro brāhmaṇān ye tu prekṣāpūrvam adūṣakān / tāṃś caturthena bhāgena saṃśrayiṣye surarṣabhāḥ
han·tā·ro brāh·ma·ṇān ye tu prek·ṣā·pūr·vam a·dū·ṣa·kān / tāṃś ca·tur·the·na bhā·ge·na saṃś·ra·yiṣ·ye su·rar·ṣa·bhāḥ
- 16
pratyūcus tāṃ tato devā yathā vadasi durvase / tathā bhavatu tat sarvaṃ sādhayasva yathepsitam
prat·yū·cus tāṃ ta·to de·vā ya·thā va·da·si dur·va·se / ta·thā bha·va·tu tat sar·vaṃ sā·dha·yas·va ya·thep·si·tam
- 17
tataḥ prītyānvitā devāḥ sahasrākṣaṃ vavandire / vijvaraḥ pūtapāpmā ca vāsavaḥ samapadyata
ta·taḥ prīt·yān·vi·tā de·vāḥ sa·has·rāk·ṣaṃ va·van·di·re / vij·va·raḥ pū·ta·pāp·mā ca vā·sa·vaḥ sa·ma·pad·ya·ta
- 18
praśāntaṃ ca jagat sarvaṃ sahasrākṣe pratiṣṭhate / yajñaṃ cādbhutasaṃkāśaṃ tadā śakro 'bhyapūjayat
pra·śān·taṃ ca ja·gat sar·vaṃ sa·has·rāk·ṣe pra·tiṣ·ṭha·te / yaj·ñaṃ cād·bhu·ta·saṃ·kā·śaṃ ta·dā śak·ro 'bhya·pū·ja·yat
- 19
īdṛśo hy aśvamedhasya prabhāvo raghunandana / yajasva sumahābhāga hayamedhena pārthiva
ī·dṛ·śo hy aś·va·me·dhas·ya pra·bhā·vo ra·ghu·nan·da·na / ya·jas·va su·ma·hā·bhā·ga ha·ya·me·dhe·na pār·thi·va
Uttarakāṇḍa · sarga 78 29 verses
- 1
tac chrutvā lakṣmaṇenoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ / pratyuvāca mahātejāḥ prahasan rāghavo vacaḥ
tac chrut·vā lak·ṣma·ṇe·nok·taṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jāḥ pra·ha·san rā·gha·vo va·caḥ
- 2
evam etan naraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa / vṛtraghātam aśeṣeṇa vājimedhaphalaṃ ca yat
e·vam e·tan na·raś·reṣ·ṭha ya·thā va·da·si lak·ṣma·ṇa / vṛt·ra·ghā·tam a·śe·ṣe·ṇa vā·ji·me·dha·pha·laṃ ca yat
- 3
śrūyate hi purā saumya kardamasya prajāpateḥ / putro bāhlīśvaraḥ śrīmān ilo nāma sudhārmikaḥ
śrū·ya·te hi pu·rā saum·ya kar·da·mas·ya pra·jā·pa·teḥ / put·ro bāh·līś·va·raḥ śrī·mān i·lo nā·ma su·dhār·mi·kaḥ
- 4
sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ vaśe kṛtvā mahāyaśāḥ / rājyaṃ caiva naravyāghra putravat paryapālayat
sa rā·jā pṛ·thi·vīṃ sar·vāṃ va·śe kṛt·vā ma·hā·ya·śāḥ / rāj·yaṃ cai·va na·rav·yāgh·ra put·ra·vat par·ya·pā·la·yat
- 5
suraiś ca paramodārair daiteyaiś ca mahāsuraiḥ / nāgarākṣasagandharvair yakṣaiś ca sumahātmabhiḥ
su·raiś ca pa·ra·mo·dā·rair dai·te·yaiś ca ma·hā·su·raiḥ / nā·ga·rāk·ṣa·sa·gan·dhar·vair yak·ṣaiś ca su·ma·hāt·ma·bhiḥ
- 6
pūjyate nityaśaḥ saumya bhayārtai raghunandana / abibhyaṃś ca trayo lokāḥ saroṣasya mahātmanaḥ
pūj·ya·te nit·ya·śaḥ saum·ya bha·yār·tai ra·ghu·nan·da·na / a·bibh·yaṃś ca tra·yo lo·kāḥ sa·ro·ṣas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 7
sa rājā tādṛśo hy āsīd dharme vīrye ca niṣṭhitaḥ / buddhyā ca paramodāro bāhlīkānāṃ mahāyaśāḥ
sa rā·jā tā·dṛ·śo hy ā·sīd dhar·me vīr·ye ca niṣ·ṭhi·taḥ / bud·dhyā ca pa·ra·mo·dā·ro bāh·lī·kā·nāṃ ma·hā·ya·śāḥ
- 8
sa pracakre mahābāhur mṛgayāṃ rucire vane / caitre manorame māsi sabhṛtyabalavāhanaḥ
sa pra·cak·re ma·hā·bā·hur mṛ·ga·yāṃ ru·ci·re va·ne / cait·re ma·no·ra·me mā·si sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ
- 9
prajaghne sa nṛpo 'raṇye mṛgāñ śatasahasraśaḥ / hatvaiva tṛptir nābhūc ca rājñas tasya mahātmanaḥ
pra·jagh·ne sa nṛ·po 'raṇ·ye mṛ·gāñ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ / hat·vai·va tṛp·tir nā·bhūc ca rāj·ñas tas·ya ma·hāt·ma·naḥ
- 10
nānāmṛgāṇām ayutaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā / yatra jāto mahāsenas taṃ deśam upacakrame
nā·nā·mṛ·gā·ṇām a·yu·taṃ vadh·ya·mā·naṃ ma·hāt·ma·nā / yat·ra jā·to ma·hā·se·nas taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me
- 11
tasmiṃs tu devadeveśaḥ śailarājasutāṃ haraḥ / ramayām āsa durdharṣaiḥ sarvair anucaraiḥ saha
tas·miṃs tu de·va·de·ve·śaḥ śai·la·rā·ja·su·tāṃ ha·raḥ / ra·ma·yām ā·sa dur·dhar·ṣaiḥ sar·vair a·nu·ca·raiḥ sa·ha
- 12
kṛtvā strībhūtam ātmānam umeśo gopatidhvajaḥ / devyāḥ priyacikīrṣuḥ sa tasmin parvatanirjhare
kṛt·vā strī·bhū·tam āt·mā·nam u·me·śo go·pa·tidh·va·jaḥ / dev·yāḥ pri·ya·ci·kīr·ṣuḥ sa tas·min par·va·ta·nir·jha·re
- 13
ye ca tatra vanoddeśe sattvāḥ puruṣavādinaḥ / yac ca kiṃ cana tat sarvaṃ nārīsaṃjñaṃ babhūva ha
ye ca tat·ra va·nod·de·śe sat·tvāḥ pu·ru·ṣa·vā·di·naḥ / yac ca kiṃ ca·na tat sar·vaṃ nā·rī·saṃj·ñaṃ ba·bhū·va ha
- 14
etasminn antare rājā sa ilaḥ kardamātmajaḥ / nighnan mṛgasahasrāṇi taṃ deśam upacakrame
e·tas·minn an·ta·re rā·jā sa i·laḥ kar·da·māt·ma·jaḥ / nigh·nan mṛ·ga·sa·has·rā·ṇi taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me
- 15
sa dṛṣṭvā strīkṛtaṃ sarvaṃ savyālamṛgapakṣiṇam / ātmānaṃ sānugaṃ caiva strībhūtaṃ raghunandana
sa dṛṣ·ṭvā strī·kṛ·taṃ sar·vaṃ sav·yā·la·mṛ·ga·pak·ṣi·ṇam / āt·mā·naṃ sā·nu·gaṃ cai·va strī·bhū·taṃ ra·ghu·nan·da·na
- 16
tasya duḥkhaṃ mahat tv āsīd dṛṣṭvātmānaṃ tathā gatam / umāpateś ca tat karma jñātvā trāsam upāgamat
tas·ya duḥ·khaṃ ma·hat tv ā·sīd dṛṣ·ṭvāt·mā·naṃ ta·thā ga·tam / u·mā·pa·teś ca tat kar·ma jñāt·vā trā·sam u·pā·ga·mat
- 17
tato devaṃ mahātmānaṃ śitikaṇṭhaṃ kapardinam / jagāma śaraṇaṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ
ta·to de·vaṃ ma·hāt·mā·naṃ śi·ti·kaṇ·ṭhaṃ ka·par·di·nam / ja·gā·ma śa·ra·ṇaṃ rā·jā sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ
- 18
tataḥ prahasya varadaḥ saha devyā mahāyaśāḥ / prajāpatisutaṃ vākyam uvāca varadaḥ svayam
ta·taḥ pra·has·ya va·ra·daḥ sa·ha dev·yā ma·hā·ya·śāḥ / pra·jā·pa·ti·su·taṃ vāk·yam u·vā·ca va·ra·daḥ sva·yam
- 19
uttiṣṭhottiṣṭha rājarṣe kārdameya mahābala / puruṣatvam ṛte saumya varaṃ varaya suvrata
ut·tiṣ·ṭhot·tiṣ·ṭha rā·jar·ṣe kār·da·me·ya ma·hā·ba·la / pu·ru·ṣat·vam ṛ·te saum·ya va·raṃ va·ra·ya suv·ra·ta
- 20
tataḥ sa rājā śokārtāḥ pratyākhyāto mahātmanā / na sa jagrāha strībhūto varam anyaṃ surottamāt
ta·taḥ sa rā·jā śo·kār·tāḥ prat·yākh·yā·to ma·hāt·ma·nā / na sa jag·rā·ha strī·bhū·to va·ram an·yaṃ su·rot·ta·māt
- 21
tataḥ śokena mahatā śailarājasutāṃ nṛpaḥ / praṇipatya mahādevīṃ sarveṇaivāntarātmanā
ta·taḥ śo·ke·na ma·ha·tā śai·la·rā·ja·su·tāṃ nṛ·paḥ / pra·ṇi·pat·ya ma·hā·de·vīṃ sar·ve·ṇai·vān·ta·rāt·ma·nā
- 22
īśe varāṇāṃ varade lokānām asi bhāmini / amoghadarśane devi bhaje saumye namo 'stu te
ī·śe va·rā·ṇāṃ va·ra·de lo·kā·nām a·si bhā·mi·ni / a·mo·gha·dar·śa·ne de·vi bha·je saum·ye na·mo 'stu te
- 23
hṛdgataṃ tasya rājarṣer vijñāya harasaṃnidhau / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ devī rudrasya saṃmatā
hṛd·ga·taṃ tas·ya rā·jar·ṣer vij·ñā·ya ha·ra·saṃ·ni·dhau / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yaṃ de·vī rud·ras·ya saṃ·ma·tā
- 24
ardhasya devo varado varārdhasya tathā hy aham / tasmād ardhaṃ gṛhāṇa tvaṃ strīpuṃsor yāvad icchasi
ar·dhas·ya de·vo va·ra·do va·rār·dhas·ya ta·thā hy a·ham / tas·mād ar·dhaṃ gṛ·hā·ṇa tvaṃ strī·puṃ·sor yā·vad ic·cha·si
- 25
tad adbhutatamaṃ śrutvā devyā varam anuttamam / saṃprahṛṣṭamanā bhūtvā rājā vākyam athābravīt
tad ad·bhu·ta·ta·maṃ śrut·vā dev·yā va·ram a·nut·ta·mam / saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ma·nā bhūt·vā rā·jā vāk·yam a·thāb·ra·vīt
- 26
yadi devi prasannā me rūpeṇāpratimā bhuvi / māsaṃ strītvam upāsitvā māsaṃ syāṃ puruṣaḥ punaḥ
ya·di de·vi pra·san·nā me rū·pe·ṇāp·ra·ti·mā bhu·vi / mā·saṃ strīt·vam u·pā·sit·vā mā·saṃ syāṃ pu·ru·ṣaḥ pu·naḥ
- 27
īpsitaṃ tasya vijñāya devī surucirānanā / pratyuvāca śubhaṃ vākyam evam etad bhaviṣyati
īp·si·taṃ tas·ya vij·ñā·ya de·vī su·ru·ci·rā·na·nā / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yam e·vam e·tad bha·viṣ·ya·ti
- 28
rājan puruṣabhūtas tvaṃ strībhāvaṃ na smariṣyasi / strībhūtaś cāparaṃ māsaṃ na smariṣyasi pauruṣam
rā·jan pu·ru·ṣa·bhū·tas tvaṃ strī·bhā·vaṃ na sma·riṣ·ya·si / strī·bhū·taś cā·pa·raṃ mā·saṃ na sma·riṣ·ya·si pau·ru·ṣam
- 29
evaṃ sa rājā puruṣo māmaṃ bhūtvātha kārdamiḥ / trailokyasundarī nārī māsam ekam ilābhavat
e·vaṃ sa rā·jā pu·ru·ṣo mā·maṃ bhūt·vā·tha kār·da·miḥ / trai·lok·ya·sun·da·rī nā·rī mā·sam e·kam i·lā·bha·vat
Uttarakāṇḍa · sarga 79 24 verses
- 1
tāṃ kathām ilasaṃbaddhāṃ rāmeṇa samudīritām / lakṣmaṇo bharataś caiva śrutvā paramavismitau
tāṃ ka·thām i·la·saṃ·bad·dhāṃ rā·me·ṇa sa·mu·dī·ri·tām / lak·ṣma·ṇo bha·ra·taś cai·va śrut·vā pa·ra·ma·vis·mi·tau
- 2
tau rāmaṃ prāñjalībhūtvā tasya rājño mahātmanaḥ / vistaraṃ tasya bhāvasya tadā papracchatuḥ punaḥ
tau rā·maṃ prāñ·ja·lī·bhūt·vā tas·ya rāj·ño ma·hāt·ma·naḥ / vis·ta·raṃ tas·ya bhā·vas·ya ta·dā pap·rac·cha·tuḥ pu·naḥ
- 3
kathaṃ sa rājā strībhūto vartayām āsa durgatim / puruṣo vā yadā bhūtaḥ kāṃ vṛttiṃ vartayaty asau
ka·thaṃ sa rā·jā strī·bhū·to var·ta·yām ā·sa dur·ga·tim / pu·ru·ṣo vā ya·dā bhū·taḥ kāṃ vṛt·tiṃ var·ta·yaty a·sau
- 4
tayos tad bhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam / kathayām āsa kākutṣṭhas tasya rājño yathā gatam
ta·yos tad bhā·ṣi·taṃ śrut·vā kau·tū·ha·la·sa·man·vi·tam / ka·tha·yām ā·sa kā·kut·ṣṭhas tas·ya rāj·ño ya·thā ga·tam
- 5
tam eva prathamaṃ māsaṃ strībhūtvā lokasundarī / tābhiḥ parivṛtā strībhir ye 'sya pūrvaṃ padānugāḥ
tam e·va pra·tha·maṃ mā·saṃ strī·bhūt·vā lo·ka·sun·da·rī / tā·bhiḥ pa·ri·vṛ·tā strī·bhir ye 'sya pūr·vaṃ pa·dā·nu·gāḥ
- 6
tat kānanaṃ vigāhyāśu vijahre lokasundarī / drumagulmalatākīrṇaṃ padbhyāṃ padmadalekṣaṇā
tat kā·na·naṃ vi·gāh·yā·śu vi·jah·re lo·ka·sun·da·rī / dru·ma·gul·ma·la·tā·kīr·ṇaṃ pad·bhyāṃ pad·ma·da·lek·ṣa·ṇā
- 7
vāhanāni ca sarvāṇi saṃtyaktvā vai samantataḥ / parvatābhogavivare tasmin reme ilā tadā
vā·ha·nā·ni ca sar·vā·ṇi saṃt·yak·tvā vai sa·man·ta·taḥ / par·va·tā·bho·ga·vi·va·re tas·min re·me i·lā ta·dā
- 8
atha tasmin vanoddeśe parvatasyāvidūrataḥ / saraḥ suruciraprakhyaṃ nānāpakṣigaṇāyutam
a·tha tas·min va·nod·de·śe par·va·tas·yā·vi·dū·ra·taḥ / sa·raḥ su·ru·ci·rap·rakh·yaṃ nā·nā·pak·ṣi·ga·ṇā·yu·tam
- 9
dadarśa sā ilā tasmin budhaṃ somasutaṃ tadā / jvalantaṃ svena vapuṣā pūrṇaṃ somam ivoditam
da·dar·śa sā i·lā tas·min bu·dhaṃ so·ma·su·taṃ ta·dā / jva·lan·taṃ sve·na va·pu·ṣā pūr·ṇaṃ so·mam i·vo·di·tam
- 10
tapantaṃ ca tapas tīvram ambhomadhye durāsadam / yaśak saraṃ kāmagamaṃ tāruṇye paryavasthitam
ta·pan·taṃ ca ta·pas tīv·ram am·bho·madh·ye du·rā·sa·dam / ya·śak sa·raṃ kā·ma·ga·maṃ tā·ruṇ·ye par·ya·vas·thi·tam
- 11
sā taṃ jalāśayaṃ sarvaṃ kṣobhayām āsa vismitā / saha taiḥ pūra puruṣaiḥ strībhūtai raghunandana
sā taṃ ja·lā·śa·yaṃ sar·vaṃ kṣo·bha·yām ā·sa vis·mi·tā / sa·ha taiḥ pū·ra pu·ru·ṣaiḥ strī·bhū·tai ra·ghu·nan·da·na
- 12
budhas tu tāṃ nirīkṣyaiva kāmabāṇābhipīḍitaḥ / nopalebhe tadātmānaṃ cacāla ca tadāmbhasi
bu·dhas tu tāṃ ni·rīk·ṣyai·va kā·ma·bā·ṇā·bhi·pī·ḍi·taḥ / no·pa·le·bhe ta·dāt·mā·naṃ ca·cā·la ca ta·dām·bha·si
- 13
ilāṃ nirīkṣamāṇaḥ sa trailokyābhyadhikāṃ śubhām / cintāṃ samabhyatikrāmat kā nv iyaṃ devatādhikā
i·lāṃ ni·rīk·ṣa·mā·ṇaḥ sa trai·lok·yābh·ya·dhi·kāṃ śu·bhām / cin·tāṃ sa·mabh·ya·tik·rā·mat kā nv i·yaṃ de·va·tā·dhi·kā
- 14
na devīṣu na nāgīṣu nāsurīṣv apsaraḥsu ca / dṛṣṭapūrvā mayā kā cid rūpeṇaitena śobhitā
na de·vī·ṣu na nā·gī·ṣu nā·su·rīṣv ap·sa·raḥ·su ca / dṛṣ·ṭa·pūr·vā ma·yā kā cid rū·pe·ṇai·te·na śo·bhi·tā
- 15
sadṛśīyaṃ mama bhaved yadi nānyaparigrahā / iti buddhiṃ samāsthāya jalāt sthalam upāgamat
sa·dṛ·śī·yaṃ ma·ma bha·ved ya·di nān·ya·pa·rig·ra·hā / i·ti bud·dhiṃ sa·mās·thā·ya ja·lāt stha·lam u·pā·ga·mat
- 16
sa āśramaṃ samupāgamya catasraḥ pramadās tataḥ / śabdāpayata dharmātmā tāś cainaṃ ca vavandire
sa āś·ra·maṃ sa·mu·pā·gam·ya ca·tas·raḥ pra·ma·dās ta·taḥ / śab·dā·pa·ya·ta dhar·māt·mā tāś cai·naṃ ca va·van·di·re
- 17
sa tāḥ papraccha dharmātma kasyaiṣā lokasundarī / kimartham āgatā ceha satyam ākhyāta māciram
sa tāḥ pap·rac·cha dhar·māt·ma kas·yai·ṣā lo·ka·sun·da·rī / ki·mar·tham ā·ga·tā ce·ha sat·yam ākh·yā·ta mā·ci·ram
- 18
śubhaṃ tu tasya tadvākyaṃ madhuraṃ madhurākṣaram / śrutvā tu tāḥ striyaḥ sarvā ūcur madhurayā girā
śu·bhaṃ tu tas·ya tad·vāk·yaṃ ma·dhu·raṃ ma·dhu·rāk·ṣa·ram / śrut·vā tu tāḥ stri·yaḥ sar·vā ū·cur ma·dhu·ra·yā gi·rā
- 19
asmākam eṣā suśroṇī prabhutve vartate sadā / apatiḥ kānanānteṣu sahāsmābhir aṭaty asau
as·mā·kam e·ṣā suś·ro·ṇī pra·bhut·ve var·ta·te sa·dā / a·pa·tiḥ kā·na·nān·te·ṣu sa·hās·mā·bhir a·ṭaty a·sau
- 20
tad vākyam avyaktapadaṃ tāsāṃ strīṇāṃ niśamya tu / vidyām āvartanīṃ puṇyām āvartayata sa dvijaḥ
tad vāk·yam av·yak·ta·pa·daṃ tā·sāṃ strī·ṇāṃ ni·śam·ya tu / vid·yām ā·var·ta·nīṃ puṇ·yām ā·var·ta·ya·ta sa dvi·jaḥ
- 21
so 'rthaṃ viditvā nikhilaṃ tasya rājño yathāgatam / sarvā eva striyas tāś ca babhāṣe munipuṃgavaḥ
so 'rthaṃ vi·dit·vā ni·khi·laṃ tas·ya rāj·ño ya·thā·ga·tam / sar·vā e·va stri·yas tāś ca ba·bhā·ṣe mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 22
atra kiṃ puruṣā bhadrā avasañ śailarodhasi / vatsyathāsmin girau yūyam avakāśo vidhīyatām
at·ra kiṃ pu·ru·ṣā bhad·rā a·va·sañ śai·la·ro·dha·si / vat·sya·thās·min gi·rau yū·yam a·va·kā·śo vi·dhī·ya·tām
- 23
mūlaputraphalaiḥ sarvā vartayiṣyatha nityadā / striyaḥ kimpuruṣān nāma bhartṝn samupalapsyatha
mū·la·put·ra·pha·laiḥ sar·vā var·ta·yiṣ·ya·tha nit·ya·dā / stri·yaḥ kim·pu·ru·ṣān nā·ma bhar·tṝn sa·mu·pa·lap·sya·tha
- 24
tāḥ śrutvā somaputrasya vācaṃ kiṃpuruṣīkṛtāḥ / upāsāṃ cakrire śailaṃ bahvyas tā bahudhā tadā
tāḥ śrut·vā so·ma·put·ras·ya vā·caṃ kiṃ·pu·ru·ṣī·kṛ·tāḥ / u·pā·sāṃ cak·ri·re śai·laṃ bah·vyas tā ba·hu·dhā ta·dā
Uttarakāṇḍa · sarga 80 25 verses
- 1
śrutvā kimpuruṣotpattiṃ lakṣmaṇo bharatas tadā / āścaryam iti cābrūtām ubhau rāmaṃ janeśvaram
śrut·vā kim·pu·ru·ṣot·pat·tiṃ lak·ṣma·ṇo bha·ra·tas ta·dā / āś·car·yam i·ti cāb·rū·tām u·bhau rā·maṃ ja·neś·va·ram
- 2
atha rāmaḥ kathām etāṃ bhūya eva mahāyaśāḥ / kathayām āsa dharmātmā prajāpatisutasya vai
a·tha rā·maḥ ka·thām e·tāṃ bhū·ya e·va ma·hā·ya·śāḥ / ka·tha·yām ā·sa dhar·māt·mā pra·jā·pa·ti·su·tas·ya vai
- 3
sarvās tā vidrutā dṛṣṭvā kiṃnarīr ṛṣisattamaḥ / uvāca rūpasaṃpannāṃ tāṃ striyaṃ prahasann iva
sar·vās tā vid·ru·tā dṛṣ·ṭvā kiṃ·na·rīr ṛ·ṣi·sat·ta·maḥ / u·vā·ca rū·pa·saṃ·pan·nāṃ tāṃ stri·yaṃ pra·ha·sann i·va
- 4
somasyāhaṃ sudayitaḥ sutaḥ surucirānane / bhajasva māṃ varārohe bhaktyā snigdhena cakṣuṣā
so·mas·yā·haṃ su·da·yi·taḥ su·taḥ su·ru·ci·rā·na·ne / bha·jas·va māṃ va·rā·ro·he bhak·tyā snig·dhe·na cak·ṣu·ṣā
- 5
tasya tad vacanaṃ śrutvā śūnye svajanavarjitā / ilā suruciraprakhyaṃ pratyuvāca mahāgraham
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā śūn·ye sva·ja·na·var·ji·tā / i·lā su·ru·ci·rap·rakh·yaṃ prat·yu·vā·ca ma·hāg·ra·ham
- 6
ahaṃ kāmakarī saumya tavāsmi vaśavartinī / praśādhi māṃ somasuta yathecchasi tathā kuru
a·haṃ kā·ma·ka·rī saum·ya ta·vās·mi va·śa·var·ti·nī / pra·śā·dhi māṃ so·ma·su·ta ya·thec·cha·si ta·thā ku·ru
- 7
tasyās tad adbhutaprakhyaṃ śrutvā harṣasamanvitaḥ / sa vai kāmī saha tayā reme candramasaḥ sutaḥ
tas·yās tad ad·bhu·tap·rakh·yaṃ śrut·vā har·ṣa·sa·man·vi·taḥ / sa vai kā·mī sa·ha ta·yā re·me can·dra·ma·saḥ su·taḥ
- 8
budhasya mādhavo māsas tām ilāṃ rucirānanām / gato ramayato 'tyarthaṃ kṣaṇavat tasya kāminaḥ
bu·dhas·ya mā·dha·vo mā·sas tām i·lāṃ ru·ci·rā·na·nām / ga·to ra·ma·ya·to 'tyar·thaṃ kṣa·ṇa·vat tas·ya kā·mi·naḥ
- 9
atha māse tu saṃpūrṇe pūrṇendusadṛśānanaḥ / prajāpatisutaḥ śrīmāñ śayane pratyabudhyata
a·tha mā·se tu saṃ·pūr·ṇe pūr·ṇen·du·sa·dṛ·śā·na·naḥ / pra·jā·pa·ti·su·taḥ śrī·māñ śa·ya·ne prat·ya·budh·ya·ta
- 10
so 'paśyat somajaṃ tatra tapyantaṃ salilāśaye / ūrdhvabāhuṃ nirālambaṃ taṃ rājā pratyabhāṣata
so 'paś·yat so·ma·jaṃ tat·ra tap·yan·taṃ sa·li·lā·śa·ye / ūr·dhva·bā·huṃ ni·rā·lam·baṃ taṃ rā·jā prat·ya·bhā·ṣa·ta
- 11
bhagavan parvataṃ durgaṃ praviṣṭo 'smi sahānugaḥ / na ca paśyāmi tat sainyaṃ kva nu te māmakā gatāḥ
bha·ga·van par·va·taṃ dur·gaṃ pra·viṣ·ṭo 'smi sa·hā·nu·gaḥ / na ca paś·yā·mi tat sain·yaṃ kva nu te mā·ma·kā ga·tāḥ
- 12
tac chrutvā tasya rājarṣer naṣṭasaṃjñasya bhāṣitam / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ sāntvayan parayā girā
tac chrut·vā tas·ya rā·jar·ṣer naṣ·ṭa·saṃj·ñas·ya bhā·ṣi·tam / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yaṃ sān·tva·yan pa·ra·yā gi·rā
- 13
aśmavarṣeṇa mahatā bhṛtyās te vinipātitāḥ / tvaṃ cāśramapade supto vātavarṣabhayārditaḥ
aś·ma·var·ṣe·ṇa ma·ha·tā bhṛt·yās te vi·ni·pā·ti·tāḥ / tvaṃ cāś·ra·ma·pa·de sup·to vā·ta·var·ṣa·bha·yār·di·taḥ
- 14
samāśvasihi bhadraṃ te nirbhayo vigatajvaraḥ / phalamūlāśano vīra vasa ceha yathāsukham
sa·māś·va·si·hi bhad·raṃ te nir·bha·yo vi·ga·taj·va·raḥ / pha·la·mū·lā·śa·no vī·ra va·sa ce·ha ya·thā·su·kham
- 15
sa rājā tena vākyena pratyāśvasto mahāyaśāḥ / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ dīno bhṛtyajanakṣayāt
sa rā·jā te·na vāk·ye·na prat·yāś·vas·to ma·hā·ya·śāḥ / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yaṃ dī·no bhṛt·ya·ja·nak·ṣa·yāt
- 16
tyakṣyāmy ahaṃ svakaṃ rājyaṃ nāhaṃ bhṛtyair vinā kṛtaḥ / vartayeyaṃ kṣaṇaṃ brahman samanujñātum arhasi
tyak·ṣyāmy a·haṃ sva·kaṃ rāj·yaṃ nā·haṃ bhṛt·yair vi·nā kṛ·taḥ / var·ta·ye·yaṃ kṣa·ṇaṃ brah·man sa·ma·nuj·ñā·tum ar·ha·si
- 17
suto dharmaparo brahmañ jyeṣṭho mama mahāyaśāḥ / śaśabindur iti khyātaḥ sa me rājyaṃ prapatsyate
su·to dhar·ma·pa·ro brah·mañ jyeṣ·ṭho ma·ma ma·hā·ya·śāḥ / śa·śa·bin·dur i·ti khyā·taḥ sa me rāj·yaṃ pra·pat·sya·te
- 18
na hi śakṣyāmy ahaṃ gatvā bhṛtyadārān sukhānvitān / prativaktuṃ mahātejaḥ kiṃ cid apy aśubhaṃ vacaḥ
na hi śak·ṣyāmy a·haṃ gat·vā bhṛt·ya·dā·rān su·khān·vi·tān / pra·ti·vak·tuṃ ma·hā·te·jaḥ kiṃ cid apy a·śu·bhaṃ va·caḥ
- 19
tathā bruvati rājendre budhaḥ paramam adbhutam / sāntvapūrvam athovāca vāsas ta iha rocatām
ta·thā bru·va·ti rā·jen·dre bu·dhaḥ pa·ra·mam ad·bhu·tam / sān·tva·pūr·vam a·tho·vā·ca vā·sas ta i·ha ro·ca·tām
- 20
na saṃtāpas tvayā kāryaḥ kārdameya mahābala / saṃvatsaroṣitasyeha kārayiṣyāmi te hitam
na saṃ·tā·pas tva·yā kār·yaḥ kār·da·me·ya ma·hā·ba·la / saṃ·vat·sa·ro·ṣi·tas·ye·ha kā·ra·yiṣ·yā·mi te hi·tam
- 21
tasya tad vacanaṃ śrutvā budhasyākliṣṭakarmaṇaḥ / vāsāya vidadhe buddhiṃ yad uktaṃ brahmavādinā
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā bu·dhas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / vā·sā·ya vi·da·dhe bud·dhiṃ yad uk·taṃ brah·ma·vā·di·nā
- 22
māsaṃ sa strī tadā bhūtvā ramayaty aniśaṃ śubhā / māsaṃ puruṣabhāvena dharmabuddhiṃ cakāra saḥ
mā·saṃ sa strī ta·dā bhūt·vā ra·ma·yaty a·ni·śaṃ śu·bhā / mā·saṃ pu·ru·ṣa·bhā·ve·na dhar·ma·bud·dhiṃ ca·kā·ra saḥ
- 23
tataḥ sa navame māsi ilā somasutātmajam / janayām āsa suśroṇī purūravasam ātmajam
ta·taḥ sa na·va·me mā·si i·lā so·ma·su·tāt·ma·jam / ja·na·yām ā·sa suś·ro·ṇī pu·rū·ra·va·sam āt·ma·jam
- 24
jātamātraṃ tu suśroṇī pitur haste nyaveśayat / budhasya samavarṇābham ilāputraṃ mahābalam
jā·ta·māt·raṃ tu suś·ro·ṇī pi·tur has·te nya·ve·śa·yat / bu·dhas·ya sa·ma·var·ṇā·bham i·lā·put·raṃ ma·hā·ba·lam
- 25
budho 'pi puruṣībhūtaṃ samāśvāsya narādhipam / kathābhī ramayām āsa dharmayuktābhir ātmavān
bu·dho 'pi pu·ru·ṣī·bhū·taṃ sa·māś·vās·ya na·rā·dhi·pam / ka·thā·bhī ra·ma·yām ā·sa dhar·ma·yuk·tā·bhir āt·ma·vān
Uttarakāṇḍa · sarga 81 24 verses
- 1
tathoktavati rāme tu tasya janma tad adbhutam / uvāca lakṣmaṇo bhūyo bharataś ca mahāyaśāḥ
ta·thok·ta·va·ti rā·me tu tas·ya jan·ma tad ad·bhu·tam / u·vā·ca lak·ṣma·ṇo bhū·yo bha·ra·taś ca ma·hā·ya·śāḥ
- 2
sā priyā somaputrasya saṃvatsaram athoṣitā / akarot kiṃ naraśreṣṭha tat tvaṃ śaṃsitum arhasi
sā pri·yā so·ma·put·ras·ya saṃ·vat·sa·ram a·tho·ṣi·tā / a·ka·rot kiṃ na·raś·reṣ·ṭha tat tvaṃ śaṃ·si·tum ar·ha·si
- 3
tayos tad vākyamādhuryaṃ niśamya paripṛcchatoḥ / rāmaḥ punar uvācemāṃ prajāpatisute kathām
ta·yos tad vāk·ya·mā·dhur·yaṃ ni·śam·ya pa·ri·pṛc·cha·toḥ / rā·maḥ pu·nar u·vā·ce·māṃ pra·jā·pa·ti·su·te ka·thām
- 4
puruṣatvaṃ gate śūre budhaḥ paramabuddhimān / saṃvartaṃ paramodāram ājuhāva mahāyaśāḥ
pu·ru·ṣat·vaṃ ga·te śū·re bu·dhaḥ pa·ra·ma·bud·dhi·mān / saṃ·var·taṃ pa·ra·mo·dā·ram ā·ju·hā·va ma·hā·ya·śāḥ
- 5
cyavanaṃ bhṛguputraṃ ca muniṃ cāriṣṭaneminam / pramodanaṃ modakaraṃ tato durvāsasaṃ munim
cya·va·naṃ bhṛ·gu·put·raṃ ca mu·niṃ cā·riṣ·ṭa·ne·mi·nam / pra·mo·da·naṃ mo·da·ka·raṃ ta·to dur·vā·sa·saṃ mu·nim
- 6
etān sarvān samānīya vākyajñas tattvadarśinaḥ / uvāca sarvān suhṛdo dhairyeṇa susamāhitaḥ
e·tān sar·vān sa·mā·nī·ya vāk·yaj·ñas tat·tva·dar·śi·naḥ / u·vā·ca sar·vān su·hṛ·do dhair·ye·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ
- 7
ayaṃ rājā mahābāhuḥ kardamasya ilaḥ sutaḥ / jānītainaṃ yathā bhūtaṃ śreyo hy asya vidhīyatām
a·yaṃ rā·jā ma·hā·bā·huḥ kar·da·mas·ya i·laḥ su·taḥ / jā·nī·tai·naṃ ya·thā bhū·taṃ śre·yo hy as·ya vi·dhī·ya·tām
- 8
teṣāṃ saṃvadatām eva tam āśramam upāgamat / kardamaḥ sumahātejā dvijaiḥ saha mahātmabhiḥ
te·ṣāṃ saṃ·va·da·tām e·va tam āś·ra·mam u·pā·ga·mat / kar·da·maḥ su·ma·hā·te·jā dvi·jaiḥ sa·ha ma·hāt·ma·bhiḥ
- 9
pulastyaś ca kratuś caiva vaṣaṭkāras tathaiva ca / oṃkāraś ca mahātejās tam āśramam upāgaman
pu·las·tyaś ca kra·tuś cai·va va·ṣaṭ·kā·ras ta·thai·va ca / oṃ·kā·raś ca ma·hā·te·jās tam āś·ra·mam u·pā·ga·man
- 10
te sarve hṛṣṭamanasaḥ parasparasamāgame / hitaiṣiṇo bāhli pateḥ pṛthag vākyam athābruvan
te sar·ve hṛṣ·ṭa·ma·na·saḥ pa·ras·pa·ra·sa·mā·ga·me / hi·tai·ṣi·ṇo bāh·li pa·teḥ pṛ·thag vāk·yam a·thāb·ru·van
- 11
kardamas tv abravīd vākyaṃ sutārthaṃ paramaṃ hitam / dvijāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yac chreyaḥ pārthivasya hi
kar·da·mas tv ab·ra·vīd vāk·yaṃ su·tār·thaṃ pa·ra·maṃ hi·tam / dvi·jāḥ śṛ·ṇu·ta mad·vāk·yaṃ yac chre·yaḥ pār·thi·vas·ya hi
- 12
nānyaṃ paśyāmi bhaiṣajyam antareṇa vṛṣadhvajam / nāśvamedhāt paro yajñaḥ priyaś caiva mahātmanaḥ
nān·yaṃ paś·yā·mi bhai·ṣaj·yam an·ta·re·ṇa vṛ·ṣadh·va·jam / nāś·va·me·dhāt pa·ro yaj·ñaḥ pri·yaś cai·va ma·hāt·ma·naḥ
- 13
tasmād yajāmahe sarve pārthivārthe durāsadam / kardamenaivam uktās tu sarva eva dvijarṣabhāḥ / rocayanti sma taṃ yajñaṃ rudrasyārādhanaṃ prati
tas·mād ya·jā·ma·he sar·ve pār·thi·vār·the du·rā·sa·dam / kar·da·me·nai·vam uk·tās tu sar·va e·va dvi·jar·ṣa·bhāḥ / ro·ca·yan·ti sma taṃ yaj·ñaṃ rud·ras·yā·rā·dha·naṃ pra·ti
- 14
saṃvartasya tu rājarṣiḥ śiṣyaḥ parapuraṃjayaḥ / marutta iti vikhyātas taṃ yajñaṃ samupāharat
saṃ·var·tas·ya tu rā·jar·ṣiḥ śiṣ·yaḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / ma·rut·ta i·ti vikh·yā·tas taṃ yaj·ñaṃ sa·mu·pā·ha·rat
- 15
tato yajño mahān āsīd budhāśramasamīpataḥ / rudraś ca paramaṃ toṣam ājagāma mahāyaśāḥ
ta·to yaj·ño ma·hān ā·sīd bu·dhāś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ / rud·raś ca pa·ra·maṃ to·ṣam ā·ja·gā·ma ma·hā·ya·śāḥ
- 16
atha yajñasamāptau tu prītaḥ paramayā mudā / umāpatir dvijān sarvān uvācedam ilāṃ prati
a·tha yaj·ña·sa·māp·tau tu prī·taḥ pa·ra·ma·yā mu·dā / u·mā·pa·tir dvi·jān sar·vān u·vā·ce·dam i·lāṃ pra·ti
- 17
prīto 'smi hayamedhena bhaktyā ca dvijasattamāḥ / asya bāhlipateś caiva kiṃ karomi priyaṃ śubham
prī·to 'smi ha·ya·me·dhe·na bhak·tyā ca dvi·ja·sat·ta·māḥ / as·ya bāh·li·pa·teś cai·va kiṃ ka·ro·mi pri·yaṃ śu·bham
- 18
tathā vadati deveśe dvijās te susamāhitāḥ / prasādayanti deveśaṃ yathā syāt puruṣas tv ilā
ta·thā va·da·ti de·ve·śe dvi·jās te su·sa·mā·hi·tāḥ / pra·sā·da·yan·ti de·ve·śaṃ ya·thā syāt pu·ru·ṣas tv i·lā
- 19
tataḥ prītamanā rudraḥ puruṣatvaṃ dadau punaḥ / ilāyai sumahātejā dattvā cāntaradhīyata
ta·taḥ prī·ta·ma·nā rud·raḥ pu·ru·ṣat·vaṃ da·dau pu·naḥ / i·lā·yai su·ma·hā·te·jā dat·tvā cān·ta·ra·dhī·ya·ta
- 20
nivṛtte hayamedhe tu gate cādarśanaṃ hare / yathāgataṃ dvijāḥ sarve agacchan dīrghadarśinaḥ
ni·vṛt·te ha·ya·me·dhe tu ga·te cā·dar·śa·naṃ ha·re / ya·thā·ga·taṃ dvi·jāḥ sar·ve a·gac·chan dīr·gha·dar·śi·naḥ
- 21
rājā tu bāhlim utsṛjya madhyadeśe hy anuttamam / niveśayām āsa puraṃ pratiṣṭhānaṃ yaśaskaram
rā·jā tu bāh·lim ut·sṛj·ya madh·ya·de·śe hy a·nut·ta·mam / ni·ve·śa·yām ā·sa pu·raṃ pra·tiṣ·ṭhā·naṃ ya·śas·ka·ram
- 22
śaśabindus tu rājāsīd bāhlyāṃ parapuraṃjayaḥ / pratiṣṭhāna ilo rājā prajāpatisuto balī
śa·śa·bin·dus tu rā·jā·sīd bāh·lyāṃ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / pra·tiṣ·ṭhā·na i·lo rā·jā pra·jā·pa·ti·su·to ba·lī
- 23
sa kāle prāptavāṃl lokam ilo brāhmam anuttamam / ailaḥ purūravā rājā pratiṣṭhānam avāptavān
sa kā·le prāp·ta·vāṃl lo·kam i·lo brāh·mam a·nut·ta·mam / ai·laḥ pu·rū·ra·vā rā·jā pra·tiṣ·ṭhā·nam a·vāp·ta·vān
- 24
īdṛśo hy aśvamedhasya prabhāvaḥ puruṣarṣabhau / strībhūtaḥ pauruṣaṃ lebhe yac cānyad api durlabham
ī·dṛ·śo hy aś·va·me·dhas·ya pra·bhā·vaḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhau / strī·bhū·taḥ pau·ru·ṣaṃ le·bhe yac cān·yad a·pi dur·la·bham
Uttarakāṇḍa · sarga 82 19 verses
- 1
etad ākhyāya kākutstho bhrātṛhyām amitaprabhaḥ / lakṣmaṇaṃ punār evāha dharmayuktam idaṃ vacaḥ
e·tad ākh·yā·ya kā·kut·stho bhrā·tṛh·yām a·mi·tap·ra·bhaḥ / lak·ṣma·ṇaṃ pu·nār e·vā·ha dhar·ma·yuk·tam i·daṃ va·caḥ
- 2
vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kaśyapam / dvijāṃś ca sarvapravarān aśvamedhapuraskṛtān
va·siṣ·ṭhaṃ vā·ma·de·vaṃ ca jā·bā·lim a·tha kaś·ya·pam / dvi·jāṃś ca sar·vap·ra·va·rān aś·va·me·dha·pu·ras·kṛ·tān
- 3
etān sarvān samāhūya mantrayitvā ca lakṣmaṇa / hayaṃ lakṣmaṇasaṃpannaṃ vimokṣyāmi samādhinā
e·tān sar·vān sa·mā·hū·ya man·tra·yit·vā ca lak·ṣma·ṇa / ha·yaṃ lak·ṣma·ṇa·saṃ·pan·naṃ vi·mok·ṣyā·mi sa·mā·dhi·nā
- 4
tad vākyaṃ rāghaveṇoktaṃ śrutvā tvaritavikramaḥ / dvijān sarvān samāhūya darśayām āsa rāghavam
tad vāk·yaṃ rā·gha·ve·ṇok·taṃ śrut·vā tva·ri·ta·vik·ra·maḥ / dvi·jān sar·vān sa·mā·hū·ya dar·śa·yām ā·sa rā·gha·vam
- 5
te dṛṣṭvā devasaṃkāśaṃ kṛtapādābhivandanam / rāghavaṃ sudurādharṣam āśīrbhiḥ samapūjayan
te dṛṣ·ṭvā de·va·saṃ·kā·śaṃ kṛ·ta·pā·dā·bhi·van·da·nam / rā·gha·vaṃ su·du·rā·dhar·ṣam ā·śīr·bhiḥ sa·ma·pū·ja·yan
- 6
prāñjalis tu tato bhūtvā rāghavo dvijasāttamān / uvāca dharmasaṃyuktam aśvamedhāśritaṃ vacaḥ
prāñ·ja·lis tu ta·to bhūt·vā rā·gha·vo dvi·ja·sāt·ta·mān / u·vā·ca dhar·ma·saṃ·yuk·tam aś·va·me·dhāś·ri·taṃ va·caḥ
- 7
sa teṣāṃ dvijamukhyānāṃ vākyam adbhutadarśanam / aśvamedhāśritaṃ śrutvā bhṛśaṃ prīto 'bhavat tadā
sa te·ṣāṃ dvi·ja·mukh·yā·nāṃ vāk·yam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / aś·va·me·dhāś·ri·taṃ śrut·vā bhṛ·śaṃ prī·to 'bha·vat ta·dā
- 8
vijñāya tu mataṃ teṣāṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt / preṣayasva mahābāho sugrīvāya mahātmane
vij·ñā·ya tu ma·taṃ te·ṣāṃ rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt / pre·ṣa·yas·va ma·hā·bā·ho sug·rī·vā·ya ma·hāt·ma·ne
- 9
śīghraṃ mahadbhir haribhir bahibhiś ca tadāśrayaiḥ / sārdham āgaccha bhadraṃ te anubhoktuṃ makhottamam
śīgh·raṃ ma·had·bhir ha·ri·bhir ba·hi·bhiś ca ta·dāś·ra·yaiḥ / sār·dham ā·gac·cha bhad·raṃ te a·nu·bhok·tuṃ ma·khot·ta·mam
- 10
vibhīṣaṇaś ca rakṣobhiḥ kāmagair bahubhir vṛtaḥ / aśvamedhaṃ mahābāhuḥ prāpnotu laghuvikramaḥ
vi·bhī·ṣa·ṇaś ca rak·ṣo·bhiḥ kā·ma·gair ba·hu·bhir vṛ·taḥ / aś·va·me·dhaṃ ma·hā·bā·huḥ prāp·no·tu la·ghu·vik·ra·maḥ
- 11
rājānaś ca naravyāghra ye me priyacikīrṣavaḥ / sānugāḥ kṣipram āyāntu yajñabhūmim anuttamām
rā·jā·naś ca na·rav·yāgh·ra ye me pri·ya·ci·kīr·ṣa·vaḥ / sā·nu·gāḥ kṣip·ram ā·yān·tu yaj·ña·bhū·mim a·nut·ta·mām
- 12
deśāntaragatā ye ca dvijā dharmaparāyaṇāḥ / nimantrayasva tān sarvān aśvamedhāya lakṣmaṇa
de·śān·ta·ra·ga·tā ye ca dvi·jā dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ / ni·man·tra·yas·va tān sar·vān aś·va·me·dhā·ya lak·ṣma·ṇa
- 13
ṛṣayaś cā mahābāho āhūyantāṃ tapodhanāḥ / deśāntaragatā ye ca sadārāś ca maharṣayaḥ
ṛ·ṣa·yaś cā ma·hā·bā·ho ā·hū·yan·tāṃ ta·po·dha·nāḥ / de·śān·ta·ra·ga·tā ye ca sa·dā·rāś ca ma·har·ṣa·yaḥ
- 14
yajñavāṭaś ca sumahān gomatyā naimiṣe vane / ājñāpyatāṃ mahābāho tad dhi puṇyam anuttamam
yaj·ña·vā·ṭaś ca su·ma·hān go·mat·yā nai·mi·ṣe va·ne / āj·ñāp·ya·tāṃ ma·hā·bā·ho tad dhi puṇ·yam a·nut·ta·mam
- 15
śataṃ vāhasahasrāṇāṃ taṇḍulānāṃ vapuṣmatām / ayutaṃ tilamudgasya prayātv agre mahābala
śa·taṃ vā·ha·sa·has·rā·ṇāṃ taṇ·ḍu·lā·nāṃ va·puṣ·ma·tām / a·yu·taṃ ti·la·mud·gas·ya pra·yātv ag·re ma·hā·ba·la
- 16
suvarṇakoṭyo bahulā hiraṇyasya śatottarāḥ / agrato bharataḥ kṛtvā gacchatv agre mahāmatiḥ
su·var·ṇa·koṭ·yo ba·hu·lā hi·raṇ·yas·ya śa·tot·ta·rāḥ / ag·ra·to bha·ra·taḥ kṛt·vā gac·chatv ag·re ma·hā·ma·tiḥ
- 17
antarāpaṇavīthyaś ca sarvāṃś ca naṭanartakān / naigamān bālavṛddhāṃś ca dvijāṃś ca susamāhitān
an·ta·rā·pa·ṇa·vīth·yaś ca sar·vāṃś ca na·ṭa·nar·ta·kān / nai·ga·mān bā·la·vṛd·dhāṃś ca dvi·jāṃś ca su·sa·mā·hi·tān
- 18
karmāntikāṃś ca kuśalāñ śilpinaś ca supaṇḍitān / mātaraś caiva me sarvāḥ kumārāntaḥpurāṇi ca
kar·mān·ti·kāṃś ca ku·śa·lāñ śil·pi·naś ca su·paṇ·ḍi·tān / mā·ta·raś cai·va me sar·vāḥ ku·mā·rān·taḥ·pu·rā·ṇi ca
- 19
kāñcanīṃ mama patnīṃ ca dīkṣārhāṃ yajñakarmaṇi / agrato bharataḥ kṛtvā gacchatv agre mahāmatiḥ
kāñ·ca·nīṃ ma·ma pat·nīṃ ca dīk·ṣār·hāṃ yaj·ña·kar·ma·ṇi / ag·ra·to bha·ra·taḥ kṛt·vā gac·chatv ag·re ma·hā·ma·tiḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 83 16 verses
- 1
tat sarvam akhilenāśu prasthāpya bharatāgrajaḥ / hayaṃ lakṣmaṇasaṃpannaṃ kṛṣṇasāraṃ mumoca ha
tat sar·vam a·khi·le·nā·śu pras·thāp·ya bha·ra·tāg·ra·jaḥ / ha·yaṃ lak·ṣma·ṇa·saṃ·pan·naṃ kṛṣ·ṇa·sā·raṃ mu·mo·ca ha
- 2
ṛtvigbhir lakṣmaṇaṃ sārdham aśve ca viniyujya saḥ / tato 'bhyagacchat kākutsthaḥ saha sainyena naimiṣam
ṛt·vig·bhir lak·ṣma·ṇaṃ sār·dham aś·ve ca vi·ni·yuj·ya saḥ / ta·to 'bhya·gac·chat kā·kut·sthaḥ sa·ha sain·ye·na nai·mi·ṣam
- 3
yajñavāṭaṃ mahābāhur dṛṣṭvā paramam adbhutam / praharṣam atulaṃ lebhe śrīmān iti ca so 'bravīt
yaj·ña·vā·ṭaṃ ma·hā·bā·hur dṛṣ·ṭvā pa·ra·mam ad·bhu·tam / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe śrī·mān i·ti ca so 'bra·vīt
- 4
naimiṣe vasatas tasya sarva eva narādhipāḥ / ājagmuḥ sarvarāṣṭrebhyas tān rāmaḥ pratyapūjayat
nai·mi·ṣe va·sa·tas tas·ya sar·va e·va na·rā·dhi·pāḥ / ā·jag·muḥ sar·va·rāṣ·ṭrebh·yas tān rā·maḥ prat·ya·pū·ja·yat
- 5
upakāryān mahārhāṃś ca pārthivānāṃ mahātmanām / sānugānāṃ naraśreṣṭho vyādideśa mahādyutiḥ
u·pa·kār·yān ma·hār·hāṃś ca pār·thi·vā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / sā·nu·gā·nāṃ na·raś·reṣ·ṭho vyā·di·de·śa ma·hād·yu·tiḥ
- 6
annapānāni vastrāṇi sānugānāṃ mahātmanām / bharataḥ saṃdadāv āśu śatrughnasahitas tadā
an·na·pā·nā·ni vas·trā·ṇi sā·nu·gā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / bha·ra·taḥ saṃ·da·dāv ā·śu śat·rugh·na·sa·hi·tas ta·dā
- 7
vānarāś ca mahātmānaḥ sugrīvasahitās tadā / viprāṇāṃ praṇatāḥ sarve cakrire pariveṣaṇam
vā·na·rāś ca ma·hāt·mā·naḥ sug·rī·va·sa·hi·tās ta·dā / vip·rā·ṇāṃ pra·ṇa·tāḥ sar·ve cak·ri·re pa·ri·ve·ṣa·ṇam
- 8
vibhīṣaṇaś ca rakṣobhiḥ sragvibhir bahubhir vṛtaḥ / ṛṣīṇām ugratapasāṃ kiṃkaraḥ paryupasthitaḥ
vi·bhī·ṣa·ṇaś ca rak·ṣo·bhiḥ srag·vi·bhir ba·hu·bhir vṛ·taḥ / ṛ·ṣī·ṇām ug·ra·ta·pa·sāṃ kiṃ·ka·raḥ par·yu·pas·thi·taḥ
- 9
evaṃ suvihito yajño hayamedho 'bhyavartata / lakṣmaṇenābhiguptā ca hayacaryā pravartitā
e·vaṃ su·vi·hi·to yaj·ño ha·ya·me·dho 'bhya·var·ta·ta / lak·ṣma·ṇe·nā·bhi·gup·tā ca ha·ya·car·yā pra·var·ti·tā
- 10
nānyaḥ śabdo 'bhavat tatra hayamedhe mahātmanaḥ / chandato dehi visrabdho yāvat tuṣyanti yācakāḥ / tāvad vānararakṣobhir dattam evābhyadṛśyata
nān·yaḥ śab·do 'bha·vat tat·ra ha·ya·me·dhe ma·hāt·ma·naḥ / chan·da·to de·hi vis·rab·dho yā·vat tuṣ·yan·ti yā·ca·kāḥ / tā·vad vā·na·ra·rak·ṣo·bhir dat·tam e·vābh·ya·dṛś·ya·ta
- 11
na kaś cin malinas tatra dīno vāpy atha vā kṛśaḥ / tasmin yajñavare rājño hṛṣṭapuṣṭajanāvṛte
na kaś cin ma·li·nas tat·ra dī·no vāpy a·tha vā kṛ·śaḥ / tas·min yaj·ña·va·re rāj·ño hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·te
- 12
ye ca tatra mahātmāno munayaś cirajīvinaḥ / nāsmaraṃs tādṛśaṃ yajñaṃ dānaughasamalaṃkṛtam
ye ca tat·ra ma·hāt·mā·no mu·na·yaś ci·ra·jī·vi·naḥ / nās·ma·raṃs tā·dṛ·śaṃ yaj·ñaṃ dā·nau·gha·sa·ma·laṃ·kṛ·tam
- 13
rajatānāṃ suvarṇānāṃ ratnānām atha vāsasām / aniśaṃ dīyamānānāṃ nāntaḥ samupadṛśyate
ra·ja·tā·nāṃ su·var·ṇā·nāṃ rat·nā·nām a·tha vā·sa·sām / a·ni·śaṃ dī·ya·mā·nā·nāṃ nān·taḥ sa·mu·pa·dṛś·ya·te
- 14
na śakrasya na somasya yamasya varuṇasya vā / īdṛśo dṛṣṭapūrvo na evam ūcus tapodhanāḥ
na śak·ras·ya na so·mas·ya ya·mas·ya va·ru·ṇas·ya vā / ī·dṛ·śo dṛṣ·ṭa·pūr·vo na e·vam ū·cus ta·po·dha·nāḥ
- 15
sarvatra vānarās tasthuḥ sarvatraiva ca rākṣasāḥ / vāso dhanāni kāmibhyaḥ pūrṇahastā dadur bhṛśam
sar·vat·ra vā·na·rās tas·thuḥ sar·vat·rai·va ca rāk·ṣa·sāḥ / vā·so dha·nā·ni kā·mibh·yaḥ pūr·ṇa·has·tā da·dur bhṛ·śam
- 16
īdṛśo rājasiṃhasya yajñaḥ sarvaguṇānvitaḥ / saṃvatsaram atho sāgraṃ vartate na ca hīyate
ī·dṛ·śo rā·ja·siṃ·has·ya yaj·ñaḥ sar·va·gu·ṇān·vi·taḥ / saṃ·vat·sa·ram a·tho sāg·raṃ var·ta·te na ca hī·ya·te
Uttarakāṇḍa · sarga 84 16 verses
- 1
vartamāne tathābhūte yajñe paramake 'dbhute / saśiṣya ājagāmāśu vālmīkir munipuṃgavaḥ
var·ta·mā·ne ta·thā·bhū·te yaj·ñe pa·ra·ma·ke 'dbhu·te / sa·śiṣ·ya ā·ja·gā·mā·śu vāl·mī·kir mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 2
sa dṛṣṭvā divyasaṃkāśaṃ yajñam adbhutadarśanam / ekānte ṛṣivāṭānāṃ cakāra uṭajāñ śubhān
sa dṛṣ·ṭvā div·ya·saṃ·kā·śaṃ yaj·ñam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / e·kān·te ṛ·ṣi·vā·ṭā·nāṃ ca·kā·ra u·ṭa·jāñ śu·bhān
- 3
sa śiṣyāv abravīd dhṛṣṭo yuvāṃ gatvā samāhitau / kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyaṃ gāyatāṃ parayā mudā
sa śiṣ·yāv ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭo yu·vāṃ gat·vā sa·mā·hi·tau / kṛt·snaṃ rā·mā·ya·ṇaṃ kāv·yaṃ gā·ya·tāṃ pa·ra·yā mu·dā
- 4
ṛṣivāṭeṣu puṇyeṣu brāhmaṇāvasatheṣu ca / rathyāsu rājamārgeṣu pārthivānāṃ gṛheṣu ca
ṛ·ṣi·vā·ṭe·ṣu puṇ·ye·ṣu brāh·ma·ṇā·va·sa·the·ṣu ca / rath·yā·su rā·ja·mār·ge·ṣu pār·thi·vā·nāṃ gṛ·he·ṣu ca
- 5
rāmasya bhavanadvāri yatra karma ca vartate / ṛtvijām agrataś caiva tatra geyaṃ viśeṣataḥ
rā·mas·ya bha·va·nad·vā·ri yat·ra kar·ma ca var·ta·te / ṛt·vi·jām ag·ra·taś cai·va tat·ra ge·yaṃ vi·śe·ṣa·taḥ
- 6
imāni ca phalāny atra svādūni vividhāni ca / jātāni parvatāgreṣu āsvādyāsvādya gīyatām
i·mā·ni ca pha·lāny at·ra svā·dū·ni vi·vi·dhā·ni ca / jā·tā·ni par·va·tāg·re·ṣu ās·vād·yās·vād·ya gī·ya·tām
- 7
na yāsyathaḥ śramaṃ vatsau bhakṣayitvā phalāni vai / mūlāni ca sumṛṣṭāni nagarāt parihāsyatha
na yās·ya·thaḥ śra·maṃ vat·sau bhak·ṣa·yit·vā pha·lā·ni vai / mū·lā·ni ca su·mṛṣ·ṭā·ni na·ga·rāt pa·ri·hās·ya·tha
- 8
yadi śabdāpayed rāmaḥ śravaṇāya mahīpatiḥ / ṛṣīṇām upaviṣṭānāṃ tato geyaṃ pravartatām
ya·di śab·dā·pa·yed rā·maḥ śra·va·ṇā·ya ma·hī·pa·tiḥ / ṛ·ṣī·ṇām u·pa·viṣ·ṭā·nāṃ ta·to ge·yaṃ pra·var·ta·tām
- 9
divase viṃśatiḥ sargā geyā vai parayā mudā / pramāṇair bahubhis tatra yathoddiṣṭaṃ mayā purā
di·va·se viṃ·śa·tiḥ sar·gā ge·yā vai pa·ra·yā mu·dā / pra·mā·ṇair ba·hu·bhis tat·ra ya·thod·diṣ·ṭaṃ ma·yā pu·rā
- 10
lobhaś cāpi na kartavyaḥ svalpo 'pi dhanakāṅkṣayā / kiṃ dhanenāśramasthānāṃ phalamūlopabhoginām
lo·bhaś cā·pi na kar·tav·yaḥ sval·po 'pi dha·na·kāṅ·kṣa·yā / kiṃ dha·ne·nāś·ra·mas·thā·nāṃ pha·la·mū·lo·pa·bho·gi·nām
- 11
yadi pṛcchet sa kākutstho yuvāṃ kasyeti dārakau / vālmīker atha śiṣyau hi brūtām evaṃ narādhipam
ya·di pṛc·chet sa kā·kut·stho yu·vāṃ kas·ye·ti dā·ra·kau / vāl·mī·ker a·tha śiṣ·yau hi brū·tām e·vaṃ na·rā·dhi·pam
- 12
imās tantrīḥ sumadhurāḥ sthānaṃ vā pūrvadarśitam / mūrchayitvā sumadhuraṃ gāyetāṃ vigatajvarau
i·mās tan·trīḥ su·ma·dhu·rāḥ sthā·naṃ vā pūr·va·dar·śi·tam / mūr·cha·yit·vā su·ma·dhu·raṃ gā·ye·tāṃ vi·ga·taj·va·rau
- 13
ādiprabhṛti geyaṃ syān na cāvajñāya pārthivam / pitā hi sarvabhūtānāṃ rājā bhavati dharmataḥ
ā·dip·ra·bhṛ·ti ge·yaṃ syān na cā·vaj·ñā·ya pār·thi·vam / pi·tā hi sar·va·bhū·tā·nāṃ rā·jā bha·va·ti dhar·ma·taḥ
- 14
tad yuvāṃ hṛṣṭamanasau śvaḥ prabhāte samādhinā / gāyetāṃ madhuraṃ geyaṃ tantrīlayasamanvitam
tad yu·vāṃ hṛṣ·ṭa·ma·na·sau śvaḥ pra·bhā·te sa·mā·dhi·nā / gā·ye·tāṃ ma·dhu·raṃ ge·yaṃ tan·trī·la·ya·sa·man·vi·tam
- 15
iti saṃdiśya bahuśo muniḥ prācetasas tadā / vālmīkiḥ paramodāras tūṣṇīm āsīn mahāyaśāḥ
i·ti saṃ·diś·ya ba·hu·śo mu·niḥ prā·ce·ta·sas ta·dā / vāl·mī·kiḥ pa·ra·mo·dā·ras tūṣ·ṇīm ā·sīn ma·hā·ya·śāḥ
- 16
tām adbhutāṃ tau hṛdaye kumārau niveśya vāṇīm ṛṣibhāṣitāṃ śubhām / samutsukau tau sukham ūṣatur niśāṃ yathāśvinau bhārgavanītisaṃskṛtau
tām ad·bhu·tāṃ tau hṛ·da·ye ku·mā·rau ni·veś·ya vā·ṇīm ṛ·ṣi·bhā·ṣi·tāṃ śu·bhām / sa·mut·su·kau tau su·kham ū·ṣa·tur ni·śāṃ ya·thāś·vi·nau bhār·ga·va·nī·ti·saṃs·kṛ·tau
Uttarakāṇḍa · sarga 85 23 verses
- 1
tau rajanyāṃ prabhātāyāṃ snātau hutahutāśanau / yathoktam ṛṣiṇā pūrvaṃ tatra tatrābhyagāyatām
tau ra·jan·yāṃ pra·bhā·tā·yāṃ snā·tau hu·ta·hu·tā·śa·nau / ya·thok·tam ṛ·ṣi·ṇā pūr·vaṃ tat·ra tat·rābh·ya·gā·ya·tām
- 2
tāṃ sa śuśrāva kākutsthaḥ pūrvacaryāṃ tatas tataḥ / apūrvāṃ pāṭhya jātiṃ ca geyena samalaṃkṛtām
tāṃ sa śuś·rā·va kā·kut·sthaḥ pūr·va·car·yāṃ ta·tas ta·taḥ / a·pūr·vāṃ pāṭh·ya jā·tiṃ ca ge·ye·na sa·ma·laṃ·kṛ·tām
- 3
pramāṇair bahubhir baddhāṃ tantrīlayasamanvitām / bālābhyāṃ rāghavaḥ śrutvā kautūhalaparo 'bhavat
pra·mā·ṇair ba·hu·bhir bad·dhāṃ tan·trī·la·ya·sa·man·vi·tām / bā·lābh·yāṃ rā·gha·vaḥ śrut·vā kau·tū·ha·la·pa·ro 'bha·vat
- 4
atha karmāntare rājā samānīya mahāmunīn / pārthivāṃś ca naravyāghraḥ paṇḍitān naigamāṃs tathā
a·tha kar·mān·ta·re rā·jā sa·mā·nī·ya ma·hā·mu·nīn / pār·thi·vāṃś ca na·rav·yāgh·raḥ paṇ·ḍi·tān nai·ga·māṃs ta·thā
- 5
paurāṇikāñ śabdavito ye ca vṛddhā dvijātayaḥ / etān sarvān samānīya gātārau samaveśayat
pau·rā·ṇi·kāñ śab·da·vi·to ye ca vṛd·dhā dvi·jā·ta·yaḥ / e·tān sar·vān sa·mā·nī·ya gā·tā·rau sa·ma·ve·śa·yat
- 6
hṛṣṭā ṛṣigaṇās tatra pārthivāś ca mahaujasaḥ / pibanta iva cakṣurbhyāṃ rājānaṃ gāyakau ca tau
hṛṣ·ṭā ṛ·ṣi·ga·ṇās tat·ra pār·thi·vāś ca ma·hau·ja·saḥ / pi·ban·ta i·va cak·ṣur·bhyāṃ rā·jā·naṃ gā·ya·kau ca tau
- 7
parasparam athocus te sarva eva samaṃ tataḥ / ubhau rāmasya sadṛśau bimbād bimbam ivoddhṛtau
pa·ras·pa·ram a·tho·cus te sar·va e·va sa·maṃ ta·taḥ / u·bhau rā·mas·ya sa·dṛ·śau bim·bād bim·bam i·vod·dhṛ·tau
- 8
jaṭilau yadi na syātāṃ na valkaladharau yadi / viśeṣaṃ nādhigacchāmo gāyato rāghavasya ca
ja·ṭi·lau ya·di na syā·tāṃ na val·ka·la·dha·rau ya·di / vi·śe·ṣaṃ nā·dhi·gac·chā·mo gā·ya·to rā·gha·vas·ya ca
- 9
teṣāṃ saṃvadatām evaṃ śrotṝṇāṃ harṣavardhanam / geyaṃ pracakratus tatra tāv ubhau munidārakau
te·ṣāṃ saṃ·va·da·tām e·vaṃ śro·tṝ·ṇāṃ har·ṣa·var·dha·nam / ge·yaṃ pra·cak·ra·tus tat·ra tāv u·bhau mu·ni·dā·ra·kau
- 10
tataḥ pravṛttaṃ madhuraṃ gāndharvam atimānuṣam / na ca tṛptiṃ yayuḥ sarve śrotāro geya saṃpadā
ta·taḥ pra·vṛt·taṃ ma·dhu·raṃ gān·dhar·vam a·ti·mā·nu·ṣam / na ca tṛp·tiṃ ya·yuḥ sar·ve śro·tā·ro ge·ya saṃ·pa·dā
- 11
pravṛttam āditaḥ pūrvaṃ sargān nāradadarśanāt / tataḥ prabhṛti sargāṃś ca yāvadviṃśaty agāyatām
pra·vṛt·tam ā·di·taḥ pūr·vaṃ sar·gān nā·ra·da·dar·śa·nāt / ta·taḥ pra·bhṛ·ti sar·gāṃś ca yā·vad·viṃ·śaty a·gā·ya·tām
- 12
tato 'parāhṇasamaye rāghavaḥ samabhāṣata / śrutvā viṃśatisargāṃs tān bharataṃ bhrātṛvatsalaḥ
ta·to 'pa·rāh·ṇa·sa·ma·ye rā·gha·vaḥ sa·ma·bhā·ṣa·ta / śrut·vā viṃ·śa·ti·sar·gāṃs tān bha·ra·taṃ bhrā·tṛ·vat·sa·laḥ
- 13
aṣṭādaśa sahasrāṇi suvarṇasya mahātmanoḥ / dadasva śīghraṃ kākutstha bālayor mā vṛthā śramaḥ
aṣ·ṭā·da·śa sa·has·rā·ṇi su·var·ṇas·ya ma·hāt·ma·noḥ / da·das·va śīgh·raṃ kā·kut·stha bā·la·yor mā vṛ·thā śra·maḥ
- 14
dīyamānaṃ suvarṇaṃ tan nāgṛhṇītāṃ kuśīlavau / ūcatuś ca mahātmānau kim aneneti vismitau
dī·ya·mā·naṃ su·var·ṇaṃ tan nā·gṛh·ṇī·tāṃ ku·śī·la·vau / ū·ca·tuś ca ma·hāt·mā·nau kim a·ne·ne·ti vis·mi·tau
- 15
vanyena phalamūlena niratu svo vanaukasau / suvarṇena hiraṇyena kiṃ kariṣyāvahe vane
van·ye·na pha·la·mū·le·na ni·ra·tu svo va·nau·ka·sau / su·var·ṇe·na hi·raṇ·ye·na kiṃ ka·riṣ·yā·va·he va·ne
- 16
tathā tayoḥ prabruvatoḥ kautūhalasamanvitāḥ / śrotāraś caiva rāmaś ca sarva eva suvismitāḥ
ta·thā ta·yoḥ prab·ru·va·toḥ kau·tū·ha·la·sa·man·vi·tāḥ / śro·tā·raś cai·va rā·maś ca sar·va e·va su·vis·mi·tāḥ
- 17
tasya caivāgamaṃ rāmaḥ kāvyasya śrotum utsukaḥ / papraccha tau mahātejās tāv ubhau munidārakau
tas·ya cai·vā·ga·maṃ rā·maḥ kāv·yas·ya śro·tum ut·su·kaḥ / pap·rac·cha tau ma·hā·te·jās tāv u·bhau mu·ni·dā·ra·kau
- 18
kiṃpramāṇam idaṃ kāvyaṃ kā pratiṣṭhā mahātmanaḥ / kartā kāvyasya mahataḥ ko vāsau munipuṃgavaḥ
kiṃp·ra·mā·ṇam i·daṃ kāv·yaṃ kā pra·tiṣ·ṭhā ma·hāt·ma·naḥ / kar·tā kāv·yas·ya ma·ha·taḥ ko vā·sau mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 19
pṛcchantaṃ rāghavaṃ vākyam ūcatur munidārakau / vālmīkir bhagavān kartā saṃprāpto yajñasaṃnidhim / yenedaṃ caritaṃ tubhyam aśeṣaṃ saṃpradarśitam
pṛc·chan·taṃ rā·gha·vaṃ vāk·yam ū·ca·tur mu·ni·dā·ra·kau / vāl·mī·kir bha·ga·vān kar·tā saṃp·rāp·to yaj·ña·saṃ·ni·dhim / ye·ne·daṃ ca·ri·taṃ tubh·yam a·śe·ṣaṃ saṃp·ra·dar·śi·tam
- 20
ādiprabhṛti rājendra pañcasarga śatāni ca / pratiṣṭhā jīvitaṃ yāvat tāvad rājañ śubhāśubham
ā·dip·ra·bhṛ·ti rā·jen·dra pañ·ca·sar·ga śa·tā·ni ca / pra·tiṣ·ṭhā jī·vi·taṃ yā·vat tā·vad rā·jañ śu·bhā·śu·bham
- 21
yadi buddhiḥ kṛtā rājañ śravaṇāya mahāratha / karmāntare kṣaṇī hūtas tac chṛṇuṣva sahānujaḥ
ya·di bud·dhiḥ kṛ·tā rā·jañ śra·va·ṇā·ya ma·hā·ra·tha / kar·mān·ta·re kṣa·ṇī hū·tas tac chṛ·ṇuṣ·va sa·hā·nu·jaḥ
- 22
bāḍham ity abravīd rāmas tau cānujñāpya rāghavam / prahṛṣṭau jagmatur vāsaṃ yatrāsau munipuṃgavaḥ
bā·ḍham ity ab·ra·vīd rā·mas tau cā·nuj·ñāp·ya rā·gha·vam / pra·hṛṣ·ṭau jag·ma·tur vā·saṃ yat·rā·sau mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 23
rāmo 'pi munibhiḥ sārdhaṃ pārthivaiś ca mahātmabhiḥ / śrutvā tad gītamādhuryaṃ karmaśālām upāgamat
rā·mo 'pi mu·ni·bhiḥ sār·dhaṃ pār·thi·vaiś ca ma·hāt·ma·bhiḥ / śrut·vā tad gī·ta·mā·dhur·yaṃ kar·ma·śā·lām u·pā·ga·mat
Uttarakāṇḍa · sarga 86 16 verses
- 1
rāmo bahūny ahāny eva tad gītaṃ paramādbhutam / śuśrāva munibhiḥ sārdhaṃ rājabhiḥ saha vānaraiḥ
rā·mo ba·hūny a·hāny e·va tad gī·taṃ pa·ra·mād·bhu·tam / śuś·rā·va mu·ni·bhiḥ sār·dhaṃ rā·ja·bhiḥ sa·ha vā·na·raiḥ
- 2
tasmin gīte tu vijñāya sītāputrau kuśīlavau / tasyāḥ pariṣado madhye rāmo vacanam abravīt
tas·min gī·te tu vij·ñā·ya sī·tā·put·rau ku·śī·la·vau / tas·yāḥ pa·ri·ṣa·do madh·ye rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt
- 3
madvaco brūta gacchadhvam iti bhagavato 'ntikam
mad·va·co brū·ta gac·chadh·vam i·ti bha·ga·va·to 'nti·kam
- 4
yadi śuddhasamācārā yadi vā vītakalmaṣā / karotv ihātmanaḥ śuddhim anumānya mahāmunim
ya·di śud·dha·sa·mā·cā·rā ya·di vā vī·ta·kal·ma·ṣā / ka·rotv i·hāt·ma·naḥ śud·dhim a·nu·mān·ya ma·hā·mu·nim
- 5
chandaṃ munes tu vijñāya sītāyāś ca manogatam / pratyayaṃ dātukāmāyās tataḥ śaṃsata me laghu
chan·daṃ mu·nes tu vij·ñā·ya sī·tā·yāś ca ma·no·ga·tam / prat·ya·yaṃ dā·tu·kā·mā·yās ta·taḥ śaṃ·sa·ta me la·ghu
- 6
śvaḥ prabhāte tu śapathaṃ maithilī janakātmajā / karotu pariṣanmadhye śodhanārthaṃ mameha ca
śvaḥ pra·bhā·te tu śa·pa·thaṃ mai·thi·lī ja·na·kāt·ma·jā / ka·ro·tu pa·ri·ṣan·madh·ye śo·dha·nār·thaṃ ma·me·ha ca
- 7
śrutvā tu rāghavasyaitad vacaḥ paramam adbhutam / dūtāḥ saṃprayayur vāṭaṃ yatrāste munipuṃgavaḥ
śrut·vā tu rā·gha·vas·yai·tad va·caḥ pa·ra·mam ad·bhu·tam / dū·tāḥ saṃp·ra·ya·yur vā·ṭaṃ yat·rās·te mu·ni·puṃ·ga·vaḥ
- 8
te praṇamya mahātmānaṃ jvalantam amitaprabham / ūcus te rāma vākyāni mṛdūni madhurāṇi ca
te pra·ṇam·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam a·mi·tap·ra·bham / ū·cus te rā·ma vāk·yā·ni mṛ·dū·ni ma·dhu·rā·ṇi ca
- 9
teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā rāmasya ca manogatam / vijñāya sumahātejā munir vākyam athābravīt
te·ṣāṃ tad bhā·ṣi·taṃ śrut·vā rā·mas·ya ca ma·no·ga·tam / vij·ñā·ya su·ma·hā·te·jā mu·nir vāk·yam a·thāb·ra·vīt
- 10
evaṃ bhavatu bhadraṃ vo yathā tuṣyati rāghavaḥ / tathā kariṣyate sītā daivataṃ hi patiḥ striyāḥ
e·vaṃ bha·va·tu bhad·raṃ vo ya·thā tuṣ·ya·ti rā·gha·vaḥ / ta·thā ka·riṣ·ya·te sī·tā dai·va·taṃ hi pa·tiḥ stri·yāḥ
- 11
tathoktā muninā sarve rāmadūtā mahaujasaḥ / pratyetya rāghavaṃ sarve munivākyaṃ babhāṣire
ta·thok·tā mu·ni·nā sar·ve rā·ma·dū·tā ma·hau·ja·saḥ / prat·yet·ya rā·gha·vaṃ sar·ve mu·ni·vāk·yaṃ ba·bhā·ṣi·re
- 12
tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthaḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ / ṛṣīṃs tatra sametāṃś ca rājñaś caivābhyabhāṣata
ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭaḥ kā·kut·sthaḥ śrut·vā vāk·yaṃ ma·hāt·ma·naḥ / ṛ·ṣīṃs tat·ra sa·me·tāṃś ca rāj·ñaś cai·vābh·ya·bhā·ṣa·ta
- 13
bhagavantaḥ saśiṣyā vai sānugaś ca narādhipāḥ / paśyantu sītāśapathaṃ yaś caivānyo 'bhikāṅkṣate
bha·ga·van·taḥ sa·śiṣ·yā vai sā·nu·gaś ca na·rā·dhi·pāḥ / paś·yan·tu sī·tā·śa·pa·thaṃ yaś cai·vān·yo 'bhi·kāṅ·kṣa·te
- 14
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / sarveṣam ṛṣimukhyānāṃ sādhuvādo mahān abhūt
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sar·ve·ṣam ṛ·ṣi·mukh·yā·nāṃ sā·dhu·vā·do ma·hān a·bhūt
- 15
rājānaś ca mahātmānaḥ praśaṃsanti sma rāghavam / upapannaṃ naraśreṣṭha tvayy eva bhuvi nānyataḥ
rā·jā·naś ca ma·hāt·mā·naḥ pra·śaṃ·san·ti sma rā·gha·vam / u·pa·pan·naṃ na·raś·reṣ·ṭha tvayy e·va bhu·vi nān·ya·taḥ
- 16
evaṃ viniścayaṃ kṛtvā śvobhūta iti rāghavaḥ / visarjayām āsa tadā sarvāṃs tāñ śatrusūdanaḥ
e·vaṃ vi·niś·ca·yaṃ kṛt·vā śvo·bhū·ta i·ti rā·gha·vaḥ / vi·sar·ja·yām ā·sa ta·dā sar·vāṃs tāñ śat·ru·sū·da·naḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 87 20 verses
- 1
tasyāṃ rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ yajñavāṭagato nṛpaḥ / ṛṣīn sarvān mahātejāḥ śabdāpayati rāghavaḥ
tas·yāṃ ra·jan·yāṃ vyuṣ·ṭā·yāṃ yaj·ña·vā·ṭa·ga·to nṛ·paḥ / ṛ·ṣīn sar·vān ma·hā·te·jāḥ śab·dā·pa·ya·ti rā·gha·vaḥ
- 2
vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ / viśvāmitro dīrghatapā durvāsāś ca mahātapāḥ
va·siṣ·ṭho vā·ma·de·vaś ca jā·bā·lir a·tha kāś·ya·paḥ / viś·vā·mit·ro dīr·gha·ta·pā dur·vā·sāś ca ma·hā·ta·pāḥ
- 3
agastyo 'tha tathāśaktir bhārgavaś caiva vāmanaḥ / mārkaṇḍeyaś ca dīrghāyur maudgalyaś ca mahātapāḥ
a·gas·tyo 'tha ta·thā·śak·tir bhār·ga·vaś cai·va vā·ma·naḥ / mār·kaṇ·ḍe·yaś ca dīr·ghā·yur maud·gal·yaś ca ma·hā·ta·pāḥ
- 4
bhārgavaś cyavanaś caiva śatānandaś ca dharmavit / bharadvājaś ca tejasvī agniputraś ca suprabhaḥ
bhār·ga·vaś cya·va·naś cai·va śa·tā·nan·daś ca dhar·ma·vit / bha·rad·vā·jaś ca te·jas·vī ag·ni·put·raś ca sup·ra·bhaḥ
- 5
ete cānye ca munayo bahavaḥ saṃśitavratāḥ / rājānaś ca naravyāghrāḥ sarva eva samāgatāḥ
e·te cān·ye ca mu·na·yo ba·ha·vaḥ saṃ·śi·tav·ra·tāḥ / rā·jā·naś ca na·rav·yāgh·rāḥ sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ
- 6
rākṣasāś ca mahāvīryā vānarāś ca mahābalāḥ / samājagmur mahātmānaḥ sarva eva kutūhalāt
rāk·ṣa·sāś ca ma·hā·vīr·yā vā·na·rāś ca ma·hā·ba·lāḥ / sa·mā·jag·mur ma·hāt·mā·naḥ sar·va e·va ku·tū·ha·lāt
- 7
kṣatriyāś caiva vaiśyāś ca śūdrāś caiva sahasraśaḥ / sītāśapathavīkṣārthaṃ sarva eva samāgatāḥ
kṣat·ri·yāś cai·va vaiś·yāś ca śūd·rāś cai·va sa·has·ra·śaḥ / sī·tā·śa·pa·tha·vīk·ṣār·thaṃ sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ
- 8
tathā samāgataṃ sarvam aśvabhūtam ivācalam / śrutvā munivaras tūrṇaṃ sasītaḥ samupāgamat
ta·thā sa·mā·ga·taṃ sar·vam aś·va·bhū·tam i·vā·ca·lam / śrut·vā mu·ni·va·ras tūr·ṇaṃ sa·sī·taḥ sa·mu·pā·ga·mat
- 9
tam ṛṣiṃ pṛṣṭhataḥ sītā sānvagacchad avāṅmukhī / kṛtāñjalir bāṣpagalā kṛtvā rāmaṃ manogatam
tam ṛ·ṣiṃ pṛṣ·ṭha·taḥ sī·tā sān·va·gac·chad a·vāṅ·mu·khī / kṛ·tāñ·ja·lir bāṣ·pa·ga·lā kṛt·vā rā·maṃ ma·no·ga·tam
- 10
tāṃ dṛṣṭvā śrīm ivāyāntīṃ brahmāṇam anugāminīm / vālmīkeḥ pṛṣṭhataḥ sītāṃ sādhukāro mahān abhūt
tāṃ dṛṣ·ṭvā śrīm i·vā·yān·tīṃ brah·mā·ṇam a·nu·gā·mi·nīm / vāl·mī·keḥ pṛṣ·ṭha·taḥ sī·tāṃ sā·dhu·kā·ro ma·hān a·bhūt
- 11
tato halahalā śabdaḥ sarveṣām evam ābabhau / duḥkhajena viśālena śokenākulitātmanām
ta·to ha·la·ha·lā śab·daḥ sar·ve·ṣām e·vam ā·ba·bhau / duḥ·kha·je·na vi·śā·le·na śo·ke·nā·ku·li·tāt·ma·nām
- 12
sādhu sīteti ke cit tu sādhu rāmeti cāpare / ubhāv eva tu tatrānye sādhu sādhv iti cābruvan
sā·dhu sī·te·ti ke cit tu sā·dhu rā·me·ti cā·pa·re / u·bhāv e·va tu tat·rān·ye sā·dhu sādhv i·ti cāb·ru·van
- 13
tato madhyaṃ janaughānāṃ praviśya munipuṃgavaḥ / sītāsahāyo vālmīkir iti hovāca rāghavam
ta·to madh·yaṃ ja·nau·ghā·nāṃ pra·viś·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / sī·tā·sa·hā·yo vāl·mī·kir i·ti ho·vā·ca rā·gha·vam
- 14
iyaṃ dāśarathe sītā suvratā dharmacāriṇī / apāpā te parityaktā mamāśramasamīpataḥ
i·yaṃ dā·śa·ra·the sī·tā suv·ra·tā dhar·ma·cā·ri·ṇī / a·pā·pā te pa·rit·yak·tā ma·māś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ
- 15
lokāpavādabhītasya tava rāma mahāvrata / pratyayaṃ dāsyate sītā tām anujñātum arhasi
lo·kā·pa·vā·da·bhī·tas·ya ta·va rā·ma ma·hāv·ra·ta / prat·ya·yaṃ dās·ya·te sī·tā tām a·nuj·ñā·tum ar·ha·si
- 16
imau ca jānakī putrāv ubhau ca yamajātakau / sutau tavaiva durdharṣo satyam etad bravīmi te
i·mau ca jā·na·kī put·rāv u·bhau ca ya·ma·jā·ta·kau / su·tau ta·vai·va dur·dhar·ṣo sat·yam e·tad bra·vī·mi te
- 17
pracetaso 'haṃ daśamaḥ putro rāghavanandana / na smarāmy anṛtaṃ vākyaṃ tathemau tava putrakau
pra·ce·ta·so 'haṃ da·śa·maḥ put·ro rā·gha·va·nan·da·na / na sma·rāmy a·nṛ·taṃ vāk·yaṃ ta·the·mau ta·va put·ra·kau
- 18
bahuvarṣasahasrāṇi tapaścaryā mayā kṛtā / tasyāḥ phalam upāśnīyām apāpā maithilī yathā
ba·hu·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·paś·car·yā ma·yā kṛ·tā / tas·yāḥ pha·lam u·pāś·nī·yām a·pā·pā mai·thi·lī ya·thā
- 19
ahaṃ pañcasu bhūteṣu manaḥṣaṣṭheṣu rāghava / vicintya sītāṃ śuddheti nyagṛhṇāṃ vananirjhare
a·haṃ pañ·ca·su bhū·te·ṣu ma·naḥ·ṣaṣ·ṭhe·ṣu rā·gha·va / vi·cin·tya sī·tāṃ śud·dhe·ti nya·gṛh·ṇāṃ va·na·nir·jha·re
- 20
iyaṃ śuddhasamācārā apāpā patidevatā / lokāpavādabhītasya dāsyati pratyayaṃ tava
i·yaṃ śud·dha·sa·mā·cā·rā a·pā·pā pa·ti·de·va·tā / lo·kā·pa·vā·da·bhī·tas·ya dās·ya·ti prat·ya·yaṃ ta·va
Uttarakāṇḍa · sarga 88 20 verses
- 1
vālmīkinaivam uktas tu rāghavaḥ pratyabhāṣata / prāñjalir jagato madhye dṛṣṭvā tāṃ devavarṇinīm
vāl·mī·ki·nai·vam uk·tas tu rā·gha·vaḥ prat·ya·bhā·ṣa·ta / prāñ·ja·lir ja·ga·to madh·ye dṛṣ·ṭvā tāṃ de·va·var·ṇi·nīm
- 2
evam etan mahābhāga yathā vadasi dharmavit / pratyayo hi mama brahmaṃs tava vākyair akalmaṣaiḥ
e·vam e·tan ma·hā·bhā·ga ya·thā va·da·si dhar·ma·vit / prat·ya·yo hi ma·ma brah·maṃs ta·va vāk·yair a·kal·ma·ṣaiḥ
- 3
pratyayo hi purā datto vaidehyā surasaṃnidhau / seyaṃ lokabhayād brahmann apāpety abhijānatā / parityaktā mayā sītā tad bhavān kṣantum arhati
prat·ya·yo hi pu·rā dat·to vai·deh·yā su·ra·saṃ·ni·dhau / se·yaṃ lo·ka·bha·yād brah·mann a·pā·pety a·bhi·jā·na·tā / pa·rit·yak·tā ma·yā sī·tā tad bha·vān kṣan·tum ar·ha·ti
- 4
jānāmi cemau putrau me yamajātau kuśīlavau / śuddhāyāṃ jagato madhye maithilyāṃ prītir astu me
jā·nā·mi ce·mau put·rau me ya·ma·jā·tau ku·śī·la·vau / śud·dhā·yāṃ ja·ga·to madh·ye mai·thil·yāṃ prī·tir as·tu me
- 5
abhiprāyaṃ tu vijñāya rāmasya surasattamāḥ / pitāmahaṃ puraskṛtya sarva eva samāgatāḥ
a·bhip·rā·yaṃ tu vij·ñā·ya rā·mas·ya su·ra·sat·ta·māḥ / pi·tā·ma·haṃ pu·ras·kṛt·ya sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ
- 6
ādityā vasavo rudrā viśve deśā marudgaṇāḥ / aśvināv ṛṣigandharvā apsarāṇāṃ gaṇās tathā / sādhyāś ca devāḥ sarve te sarve ca paramarṣayaḥ
ā·dit·yā va·sa·vo rud·rā viś·ve de·śā ma·rud·ga·ṇāḥ / aś·vi·nāv ṛ·ṣi·gan·dhar·vā ap·sa·rā·ṇāṃ ga·ṇās ta·thā / sādh·yāś ca de·vāḥ sar·ve te sar·ve ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ
- 7
tato vāyuḥ śubhaḥ puṇyo divyagandho manoramaḥ / taṃ janaughaṃ suraśreṣṭho hlādayām āsa sarvataḥ
ta·to vā·yuḥ śu·bhaḥ puṇ·yo div·ya·gan·dho ma·no·ra·maḥ / taṃ ja·nau·ghaṃ su·raś·reṣ·ṭho hlā·da·yām ā·sa sar·va·taḥ
- 8
tad adbhutam ivācintyaṃ nirīkṣante samāhitāḥ / mānavāḥ sarvarāṣṭrebhyaḥ pūrvaṃ kṛtayuge yathā
tad ad·bhu·tam i·vā·cin·tyaṃ ni·rīk·ṣan·te sa·mā·hi·tāḥ / mā·na·vāḥ sar·va·rāṣ·ṭrebh·yaḥ pūr·vaṃ kṛ·ta·yu·ge ya·thā
- 9
sarvān samāgatān dṛṣṭvā sītā kāṣāyavāsinī / abravīt prāñjalir vākyam adhodṛṣṭir avānmukhī
sar·vān sa·mā·ga·tān dṛṣ·ṭvā sī·tā kā·ṣā·ya·vā·si·nī / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yam a·dho·dṛṣ·ṭir a·vān·mu·khī
- 10
yathāhaṃ rāghavād anyaṃ manasāpi na cintaye / tathā me mādhavī devī vivaraṃ dātum arhati
ya·thā·haṃ rā·gha·vād an·yaṃ ma·na·sā·pi na cin·ta·ye / ta·thā me mā·dha·vī de·vī vi·va·raṃ dā·tum ar·ha·ti
- 11
tathā śapantyāṃ vaidehyāṃ prādurāsīt tad adbhutam / bhūtalād utthitaṃ divyaṃ siṃhāsanam anuttamam
ta·thā śa·pan·tyāṃ vai·deh·yāṃ prā·du·rā·sīt tad ad·bhu·tam / bhū·ta·lād ut·thi·taṃ div·yaṃ siṃ·hā·sa·nam a·nut·ta·mam
- 12
dhriyamāṇaṃ śirobhis tan nāgair amitavikramaiḥ / divyaṃ divyena vapuṣā sarvaratnavibhūṣitam
dhri·ya·mā·ṇaṃ śi·ro·bhis tan nā·gair a·mi·ta·vik·ra·maiḥ / div·yaṃ div·ye·na va·pu·ṣā sar·va·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam
- 13
tasmiṃs tu dharaṇī devī bāhubhyāṃ gṛhya maithilīm / svāgatenābhinandyainām āsane copaveṣayat
tas·miṃs tu dha·ra·ṇī de·vī bā·hubh·yāṃ gṛh·ya mai·thi·līm / svā·ga·te·nā·bhi·nan·dyai·nām ā·sa·ne co·pa·ve·ṣa·yat
- 14
tām āsanagatāṃ dṛṣṭvā praviśantīṃ rasātalam / puṇyavṛṣṭir avicchinnā divyā sītām avākirat
tām ā·sa·na·ga·tāṃ dṛṣ·ṭvā pra·vi·śan·tīṃ ra·sā·ta·lam / puṇ·ya·vṛṣ·ṭir a·vic·chin·nā div·yā sī·tām a·vā·ki·rat
- 15
sādhukāraś ca sumahān devānāṃ sahasotthitaḥ / sādhu sādhv iti vai sīte yasyās te śīlam īdṛśam
sā·dhu·kā·raś ca su·ma·hān de·vā·nāṃ sa·ha·sot·thi·taḥ / sā·dhu sādhv i·ti vai sī·te yas·yās te śī·lam ī·dṛ·śam
- 16
evaṃ bahuvidhā vāco hy antarikṣagatāḥ surāḥ / vyājahrur hṛṣṭamanaso dṛṣṭvā sītāpraveśanam
e·vaṃ ba·hu·vi·dhā vā·co hy an·ta·rik·ṣa·ga·tāḥ su·rāḥ / vyā·jah·rur hṛṣ·ṭa·ma·na·so dṛṣ·ṭvā sī·tāp·ra·ve·śa·nam
- 17
yajñavāṭagatāś cāpi munayaḥ sarva eva te / rājānaś ca naravyāghrā vismayān noparemire
yaj·ña·vā·ṭa·ga·tāś cā·pi mu·na·yaḥ sar·va e·va te / rā·jā·naś ca na·rav·yāgh·rā vis·ma·yān no·pa·re·mi·re
- 18
antarikṣe ca bhūmau ca sarve sthāvarajaṅgamāḥ / dānavāś ca mahākāyāḥ pātāle pannagādhipāḥ
an·ta·rik·ṣe ca bhū·mau ca sar·ve sthā·va·ra·jaṅ·ga·māḥ / dā·na·vāś ca ma·hā·kā·yāḥ pā·tā·le pan·na·gā·dhi·pāḥ
- 19
ke cid vineduḥ saṃhṛṣṭāḥ ke cid dhyānaparāyaṇāḥ / ke cid rāmaṃ nirīkṣante ke cit sītām acetanāḥ
ke cid vi·ne·duḥ saṃ·hṛṣ·ṭāḥ ke cid dhyā·na·pa·rā·ya·ṇāḥ / ke cid rā·maṃ ni·rīk·ṣan·te ke cit sī·tām a·ce·ta·nāḥ
- 20
sītāpraveśanaṃ dṛṣṭvā teṣām āsīt samāgamaḥ / taṃ muhūrtam ivātyarthaṃ sarvaṃ saṃmohitaṃ jagat
sī·tāp·ra·ve·śa·naṃ dṛṣ·ṭvā te·ṣām ā·sīt sa·mā·ga·maḥ / taṃ mu·hūr·tam i·vāt·yar·thaṃ sar·vaṃ saṃ·mo·hi·taṃ ja·gat
Uttarakāṇḍa · sarga 89 15 verses
- 1
tadāvasāne yajñasya rāmaḥ paramadurmanāḥ / apaśyamāno vaidehīṃ mene śūnyam idaṃ jagat / śokena paramāyatto na śāntiṃ manasāgamat
ta·dā·va·sā·ne yaj·ñas·ya rā·maḥ pa·ra·ma·dur·ma·nāḥ / a·paś·ya·mā·no vai·de·hīṃ me·ne śūn·yam i·daṃ ja·gat / śo·ke·na pa·ra·mā·yat·to na śān·tiṃ ma·na·sā·ga·mat
- 2
visṛjya pārthivān sarvān ṛkṣavānararākṣasān / janaughaṃ brahmamukhyānāṃ vittapūrṇaṃ vyasarjayat
vi·sṛj·ya pār·thi·vān sar·vān ṛk·ṣa·vā·na·ra·rāk·ṣa·sān / ja·nau·ghaṃ brah·ma·mukh·yā·nāṃ vit·ta·pūr·ṇaṃ vya·sar·ja·yat
- 3
tato visṛjya tān sarvān rāmo rājīvalocanaḥ / hṛdi kṛtvā tadā sītām ayodhyāṃ praviveśa saḥ
ta·to vi·sṛj·ya tān sar·vān rā·mo rā·jī·va·lo·ca·naḥ / hṛ·di kṛt·vā ta·dā sī·tām a·yodh·yāṃ pra·vi·ve·śa saḥ
- 4
na sītāyāḥ parāṃ bhāryāṃ vavre sa raghunandanaḥ / yajñe yajñe ca patnyarthaṃ jānakī kāñcanī bhavat
na sī·tā·yāḥ pa·rāṃ bhār·yāṃ vav·re sa ra·ghu·nan·da·naḥ / yaj·ñe yaj·ñe ca pat·nyar·thaṃ jā·na·kī kāñ·ca·nī bha·vat
- 5
daśavarṣasahasrāṇi vājimedham upākarot / vājapeyān daśaguṇāṃs tathā bahusuvarṇakān
da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi vā·ji·me·dham u·pā·ka·rot / vā·ja·pe·yān da·śa·gu·ṇāṃs ta·thā ba·hu·su·var·ṇa·kān
- 6
agniṣṭomātirātrābhyāṃ gosavaiś ca mahādhanaiḥ / īje kratubhir anyaiś ca sa śrīmān āptadakṣiṇaiḥ
ag·niṣ·ṭo·mā·ti·rāt·rābh·yāṃ go·sa·vaiś ca ma·hā·dha·naiḥ / ī·je kra·tu·bhir an·yaiś ca sa śrī·mān āp·ta·dak·ṣi·ṇaiḥ
- 7
evaṃ sa kālaḥ sumahān rājyasthasya mahātmanaḥ / dharme prayatamānasya vyatīyād rāghavasya tu
e·vaṃ sa kā·laḥ su·ma·hān rāj·yas·thas·ya ma·hāt·ma·naḥ / dhar·me pra·ya·ta·mā·nas·ya vya·tī·yād rā·gha·vas·ya tu
- 8
ṛkṣavānararakṣāṃsi sthitā rāmasya śāsane / anurajyanti rājāno ahany ahani rāghavam
ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣāṃ·si sthi·tā rā·mas·ya śā·sa·ne / a·nu·raj·yan·ti rā·jā·no a·hany a·ha·ni rā·gha·vam
- 9
kāle varṣati parjanyaḥ subhikṣaṃ vimalā diśaḥ / hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ puraṃ janapadas tathā
kā·le var·ṣa·ti par·jan·yaḥ su·bhik·ṣaṃ vi·ma·lā di·śaḥ / hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇaṃ pu·raṃ ja·na·pa·das ta·thā
- 10
nākāle mriyate kaś cin na vyādhiḥ prāṇināṃ tadā / nādharmaś cābhavat kaś cid rāme rājyaṃ praśāsati
nā·kā·le mri·ya·te kaś cin na vyā·dhiḥ prā·ṇi·nāṃ ta·dā / nā·dhar·maś cā·bha·vat kaś cid rā·me rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti
- 11
atha dīrghasya kālasya rāmamātā yaśasvinī / putrapautraiḥ parivṛtā kāladharmam upāgamat
a·tha dīr·ghas·ya kā·las·ya rā·ma·mā·tā ya·śas·vi·nī / put·ra·paut·raiḥ pa·ri·vṛ·tā kā·la·dhar·mam u·pā·ga·mat
- 12
anviyāya sumitrāpi kaikeyī ca yaśasvinī / dharmaṃ kṛtvā bahuvidhaṃ tridive paryavasthitā
an·vi·yā·ya su·mit·rā·pi kai·ke·yī ca ya·śas·vi·nī / dhar·maṃ kṛt·vā ba·hu·vi·dhaṃ tri·di·ve par·ya·vas·thi·tā
- 13
sarvāḥ pratiṣṭhitāḥ svarge rājñā daśarathena ca / samāgatā mahābhāgāḥ saha dharmaṃ ca lebhire
sar·vāḥ pra·tiṣ·ṭhi·tāḥ svar·ge rāj·ñā da·śa·ra·the·na ca / sa·mā·ga·tā ma·hā·bhā·gāḥ sa·ha dhar·maṃ ca le·bhi·re
- 14
tāsāṃ rāmo mahādānaṃ kāle kāle prayacchati / mātṝṇām aviśeṣeṇa brāhmaṇeṣu tapasviṣu
tā·sāṃ rā·mo ma·hā·dā·naṃ kā·le kā·le pra·yac·cha·ti / mā·tṝ·ṇām a·vi·śe·ṣe·ṇa brāh·ma·ṇe·ṣu ta·pas·vi·ṣu
- 15
pitryāṇi bahuratnāni yajñān paramadustarān / cakāra rāmo dharmātmā pitṝn devān vivardhayan
pit·ryā·ṇi ba·hu·rat·nā·ni yaj·ñān pa·ra·ma·dus·ta·rān / ca·kā·ra rā·mo dhar·māt·mā pi·tṝn de·vān vi·var·dha·yan
Uttarakāṇḍa · sarga 90 25 verses
- 1
kasya cit tv atha kālasya yudhājit kekayo nṛpaḥ / svaguruṃ preṣayām āsa rāghavāya mahātmane
kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya yu·dhā·jit ke·ka·yo nṛ·paḥ / sva·gu·ruṃ pre·ṣa·yām ā·sa rā·gha·vā·ya ma·hāt·ma·ne
- 2
gārgyam aṅgirasaḥ putraṃ brahmarṣim amitaprabham / daśa cāśvasahasrāṇi prītidānam anuttamam
gār·gyam aṅ·gi·ra·saḥ put·raṃ brah·mar·ṣim a·mi·tap·ra·bham / da·śa cāś·va·sa·has·rā·ṇi prī·ti·dā·nam a·nut·ta·mam
- 3
kambalāni ca ratnāni citravastram athottamam / rāmāya pradadau rājā bahūny ābharaṇāni ca
kam·ba·lā·ni ca rat·nā·ni cit·ra·vas·tram a·thot·ta·mam / rā·mā·ya pra·da·dau rā·jā ba·hūny ā·bha·ra·ṇā·ni ca
- 4
śrutvā tu rāghavo gārgyaṃ maharṣiṃ samupāgatam / mātulasyāśvapatinaḥ priyaṃ dūtam upāgatam
śrut·vā tu rā·gha·vo gār·gyaṃ ma·har·ṣiṃ sa·mu·pā·ga·tam / mā·tu·las·yāś·va·pa·ti·naḥ pri·yaṃ dū·tam u·pā·ga·tam
- 5
pratyudgamya ca kākutsthaḥ krośamātraṃ sahānugaḥ / gārgyaṃ saṃpūjayām āsa dhanaṃ tat pratigṛhya ca
prat·yud·gam·ya ca kā·kut·sthaḥ kro·śa·māt·raṃ sa·hā·nu·gaḥ / gār·gyaṃ saṃ·pū·ja·yām ā·sa dha·naṃ tat pra·ti·gṛh·ya ca
- 6
pṛṣṭvā ca prītidaṃ sarvaṃ kuśalaṃ mātulasya ca / upaviṣṭaṃ mahābhāgaṃ rāmaḥ praṣṭuṃ pracakrame
pṛṣ·ṭvā ca prī·ti·daṃ sar·vaṃ ku·śa·laṃ mā·tu·las·ya ca / u·pa·viṣ·ṭaṃ ma·hā·bhā·gaṃ rā·maḥ praṣ·ṭuṃ pra·cak·ra·me
- 7
kim āha matulo vākyaṃ yadarthaṃ bhagavān iha / prāpto vākyavidāṃ śreṣṭha sākṣād iva bṛhaspatiḥ
kim ā·ha ma·tu·lo vāk·yaṃ ya·dar·thaṃ bha·ga·vān i·ha / prāp·to vāk·ya·vi·dāṃ śreṣ·ṭha sāk·ṣād i·va bṛ·has·pa·tiḥ
- 8
rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā brahmarṣiḥ kāryavistaram / vaktum adbhutasaṃkāśaṃ rāghavāyopacakrame
rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā brah·mar·ṣiḥ kār·ya·vis·ta·ram / vak·tum ad·bhu·ta·saṃ·kā·śaṃ rā·gha·vā·yo·pa·cak·ra·me
- 9
mātulas te mahābāho vākyam āha nararṣabha / yudhājit prītisaṃyuktaṃ śrūyatāṃ yadi rocate
mā·tu·las te ma·hā·bā·ho vāk·yam ā·ha na·rar·ṣa·bha / yu·dhā·jit prī·ti·saṃ·yuk·taṃ śrū·ya·tāṃ ya·di ro·ca·te
- 10
ayaṃ gandharvaviṣayaḥ phalamūlopaśobhitaḥ / sindhor ubhayataḥ pārśve deśaḥ paramaśobhanaḥ
a·yaṃ gan·dhar·va·vi·ṣa·yaḥ pha·la·mū·lo·pa·śo·bhi·taḥ / sin·dhor u·bha·ya·taḥ pār·śve de·śaḥ pa·ra·ma·śo·bha·naḥ
- 11
taṃ ca rakṣanti gandharvāḥ sāyudhā yuddhakovidāḥ / śailūṣasya sutā vīrās tisraḥ koṭyo mahābalāḥ
taṃ ca rak·ṣan·ti gan·dhar·vāḥ sā·yu·dhā yud·dha·ko·vi·dāḥ / śai·lū·ṣas·ya su·tā vī·rās tis·raḥ koṭ·yo ma·hā·ba·lāḥ
- 12
tān vinirjitya kākutstha gandharvaviṣayaṃ śubham / niveśaya mahābāho dve pure susamāhitaḥ
tān vi·nir·jit·ya kā·kut·stha gan·dhar·va·vi·ṣa·yaṃ śu·bham / ni·ve·śa·ya ma·hā·bā·ho dve pu·re su·sa·mā·hi·taḥ
- 13
anyasya na gatis tatra deśaś cāyaṃ suśobhanaḥ / rocatāṃ te mahābāho nāhaṃ tvām anṛtaṃ vade
an·yas·ya na ga·tis tat·ra de·śaś cā·yaṃ su·śo·bha·naḥ / ro·ca·tāṃ te ma·hā·bā·ho nā·haṃ tvām a·nṛ·taṃ va·de
- 14
tac chrutvā rāghavaḥ prīto maharṣer mātulasya ca / uvāca bāḍham ity evaṃ bharataṃ cānvavaikṣata
tac chrut·vā rā·gha·vaḥ prī·to ma·har·ṣer mā·tu·las·ya ca / u·vā·ca bā·ḍham ity e·vaṃ bha·ra·taṃ cān·va·vaik·ṣa·ta
- 15
so 'bravīd rāghavaḥ prītaḥ prāñjalipragraho dvijam / imau kumārau taṃ deśaṃ brahmarṣe vijayiṣyataḥ
so 'bra·vīd rā·gha·vaḥ prī·taḥ prāñ·ja·lip·rag·ra·ho dvi·jam / i·mau ku·mā·rau taṃ de·śaṃ brah·mar·ṣe vi·ja·yiṣ·ya·taḥ
- 16
bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkala eva ca / mātulena suguptau tau dharmeṇa ca samāhitau
bha·ra·tas·yāt·ma·jau vī·rau tak·ṣaḥ puṣ·ka·la e·va ca / mā·tu·le·na su·gup·tau tau dhar·me·ṇa ca sa·mā·hi·tau
- 17
bharataṃ cāgrataḥ kṛtvā kumārau sabalānugau / nihatya gandharvasutān dve pure vibhajiṣyataḥ
bha·ra·taṃ cāg·ra·taḥ kṛt·vā ku·mā·rau sa·ba·lā·nu·gau / ni·hat·ya gan·dhar·va·su·tān dve pu·re vi·bha·jiṣ·ya·taḥ
- 18
niveśya te puravare ātmājau saṃniveśya ca / āgamiṣyati me bhūyaḥ sakāśam atidhārmikaḥ
ni·veś·ya te pu·ra·va·re āt·mā·jau saṃ·ni·veś·ya ca / ā·ga·miṣ·ya·ti me bhū·yaḥ sa·kā·śam a·ti·dhār·mi·kaḥ
- 19
brahmarṣim evam uktvā tu bharataṃ sabalānugam / ājñāpayām āsa tadā kumārau cābhyaṣecayat
brah·mar·ṣim e·vam uk·tvā tu bha·ra·taṃ sa·ba·lā·nu·gam / āj·ñā·pa·yām ā·sa ta·dā ku·mā·rau cābh·ya·ṣe·ca·yat
- 20
nakṣatreṇa ca saumyena puraskṛtyāṅgiraḥ sutam / bharataḥ saha sainyena kumārābhyāṃ ca niryayau
nak·ṣat·re·ṇa ca saum·ye·na pu·ras·kṛt·yāṅ·gi·raḥ su·tam / bha·ra·taḥ sa·ha sain·ye·na ku·mā·rābh·yāṃ ca nir·ya·yau
- 21
sā senā śakrayukteva naragān niryayāv atha / rāghavānugatā dūraṃ durādharṣā surāsuraiḥ
sā se·nā śak·ra·yuk·te·va na·ra·gān nir·ya·yāv a·tha / rā·gha·vā·nu·ga·tā dū·raṃ du·rā·dhar·ṣā su·rā·su·raiḥ
- 22
māṃsāśīni ca sattvāni rakṣāṃsi sumahānti ca / anujagmuś ca bharataṃ rudhirasya pipāsayā
māṃ·sā·śī·ni ca sat·tvā·ni rak·ṣāṃ·si su·ma·hān·ti ca / a·nu·jag·muś ca bha·ra·taṃ ru·dhi·ras·ya pi·pā·sa·yā
- 23
bhūtagrāmāś ca bahavo māṃsabhakṣāḥ sudāruṇāḥ / gandharvaputramāṃsāni bhoktukāmāḥ sahasraśaḥ
bhū·tag·rā·māś ca ba·ha·vo māṃ·sa·bhak·ṣāḥ su·dā·ru·ṇāḥ / gan·dhar·va·put·ra·māṃ·sā·ni bhok·tu·kā·māḥ sa·has·ra·śaḥ
- 24
siṃhavyāghrasṛgālānāṃ khecarāṇāṃ ca pakṣiṇām / bahūni vai sahasrāṇi senāyā yayur agrataḥ
siṃ·hav·yāgh·ra·sṛ·gā·lā·nāṃ khe·ca·rā·ṇāṃ ca pak·ṣi·ṇām / ba·hū·ni vai sa·has·rā·ṇi se·nā·yā ya·yur ag·ra·taḥ
- 25
adhyardhamāsam uṣitā pathi senā nirāmayā / hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā kekayaṃ samupāgamat
adh·yar·dha·mā·sam u·ṣi·tā pa·thi se·nā ni·rā·ma·yā / hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇā ke·ka·yaṃ sa·mu·pā·ga·mat
Uttarakāṇḍa · sarga 91 16 verses
- 1
śrutvā senāpatiṃ prāptaṃ bharataṃ kekayādhipaḥ / yudhājid gārgyasahitaṃ parāṃ prītim upāgamat
śrut·vā se·nā·pa·tiṃ prāp·taṃ bha·ra·taṃ ke·ka·yā·dhi·paḥ / yu·dhā·jid gār·gya·sa·hi·taṃ pa·rāṃ prī·tim u·pā·ga·mat
- 2
sa niryayau janaughena mahatā kekayādhipaḥ / tvaramāṇo 'bhicakrāma gandharvān devarūpiṇaḥ
sa nir·ya·yau ja·nau·ghe·na ma·ha·tā ke·ka·yā·dhi·paḥ / tva·ra·mā·ṇo 'bhi·cak·rā·ma gan·dhar·vān de·va·rū·pi·ṇaḥ
- 3
bharataś ca yudhājic ca sametau laghuvikramau / gandharvanagaraṃ prāptau sabalau sapadānugau
bha·ra·taś ca yu·dhā·jic ca sa·me·tau la·ghu·vik·ra·mau / gan·dhar·va·na·ga·raṃ prāp·tau sa·ba·lau sa·pa·dā·nu·gau
- 4
śrutvā tu bharataṃ prāptaṃ gandharvās te samāgatāḥ / yoddhukāmā mahāvīryā vinadantaḥ samantataḥ
śrut·vā tu bha·ra·taṃ prāp·taṃ gan·dhar·vās te sa·mā·ga·tāḥ / yod·dhu·kā·mā ma·hā·vīr·yā vi·na·dan·taḥ sa·man·ta·taḥ
- 5
tataḥ samabhavad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam / saptarātraṃ mahābhīmaṃ na cānyatarayor jayaḥ
ta·taḥ sa·ma·bha·vad yud·dhaṃ tu·mu·laṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / sap·ta·rāt·raṃ ma·hā·bhī·maṃ na cān·ya·ta·ra·yor ja·yaḥ
- 6
tato rāmānujaḥ kruddhaḥ kālasyāstraṃ sudāruṇam / saṃvartaṃ nāma bharato gandharveṣv abhyayojayat
ta·to rā·mā·nu·jaḥ krud·dhaḥ kā·las·yās·traṃ su·dā·ru·ṇam / saṃ·var·taṃ nā·ma bha·ra·to gan·dhar·veṣv abh·ya·yo·ja·yat
- 7
te baddhāḥ kālapāśena saṃvartena vidāritāḥ / kṣaṇenābhihatās tisras tatra koṭyo mahātmanā
te bad·dhāḥ kā·la·pā·śe·na saṃ·var·te·na vi·dā·ri·tāḥ / kṣa·ṇe·nā·bhi·ha·tās tis·ras tat·ra koṭ·yo ma·hāt·ma·nā
- 8
taṃ ghātaṃ ghorasaṃkāśaṃ na smaranti divaukasaḥ / nimeṣāntaramātreṇa tādṛśānāṃ mahātmanām
taṃ ghā·taṃ gho·ra·saṃ·kā·śaṃ na sma·ran·ti di·vau·ka·saḥ / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa tā·dṛ·śā·nāṃ ma·hāt·ma·nām
- 9
hateṣu teṣu vīreṣu bharataḥ kaikayīsutaḥ / niveśayām āsa tadā samṛddhe dve purottame / takṣaṃ takṣaśilāyāṃ tu puṣkaraṃ puṣkarāvatau
ha·te·ṣu te·ṣu vī·re·ṣu bha·ra·taḥ kai·ka·yī·su·taḥ / ni·ve·śa·yām ā·sa ta·dā sa·mṛd·dhe dve pu·rot·ta·me / tak·ṣaṃ tak·ṣa·śi·lā·yāṃ tu puṣ·ka·raṃ puṣ·ka·rā·va·tau
- 10
gandharvadeśo ruciro gāndhāraviṣayaś ca saḥ / varṣaiḥ pañcabhir ākīrṇo viṣayair nāgarais tathā
gan·dhar·va·de·śo ru·ci·ro gān·dhā·ra·vi·ṣa·yaś ca saḥ / var·ṣaiḥ pañ·ca·bhir ā·kīr·ṇo vi·ṣa·yair nā·ga·rais ta·thā
- 11
dhanaratnaughasaṃpūrṇo kānanair upaśobhite / anyonyasaṃgharṣakṛte spardhayā guṇavistare
dha·na·rat·nau·gha·saṃ·pūr·ṇo kā·na·nair u·pa·śo·bhi·te / an·yon·ya·saṃ·ghar·ṣa·kṛ·te spar·dha·yā gu·ṇa·vis·ta·re
- 12
ubhe suruciraprakhye vyavahārair akalmaṣaiḥ / udyānayānaughavṛte suvibhaktāntarāpaṇe
u·bhe su·ru·ci·rap·rakh·ye vya·va·hā·rair a·kal·ma·ṣaiḥ / ud·yā·na·yā·nau·gha·vṛ·te su·vi·bhak·tān·ta·rā·pa·ṇe
- 13
ubhe puravare ramye vistarair upaśobhite / gṛhamukhyaiḥ surucirair vimānaiḥ samavarṇibhiḥ
u·bhe pu·ra·va·re ram·ye vis·ta·rair u·pa·śo·bhi·te / gṛ·ha·mukh·yaiḥ su·ru·ci·rair vi·mā·naiḥ sa·ma·var·ṇi·bhiḥ
- 14
śobhite śobhanīyaiś ca devāyatanavistaraiḥ / niveśya pañcabhir varṣair bharato rāghavānujaḥ / punar āyān mahābāhur ayodhyāṃ kaikayīsutaḥ
śo·bhi·te śo·bha·nī·yaiś ca de·vā·ya·ta·na·vis·ta·raiḥ / ni·veś·ya pañ·ca·bhir var·ṣair bha·ra·to rā·gha·vā·nu·jaḥ / pu·nar ā·yān ma·hā·bā·hur a·yodh·yāṃ kai·ka·yī·su·taḥ
- 15
so 'bhivādya mahātmānaṃ sākṣād dharmam ivāparam / rāghavaṃ bharataḥ śrīmān brahmāṇam iva vāsavaḥ
so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ sāk·ṣād dhar·mam i·vā·pa·ram / rā·gha·vaṃ bha·ra·taḥ śrī·mān brah·mā·ṇam i·va vā·sa·vaḥ
- 16
śaśaṃsa ca yathāvṛttaṃ gandharvavadham uttamam / niveśanaṃ ca deśasya śrutvā prīto 'sya rāghavaḥ
śa·śaṃ·sa ca ya·thā·vṛt·taṃ gan·dhar·va·va·dham ut·ta·mam / ni·ve·śa·naṃ ca de·śas·ya śrut·vā prī·to 'sya rā·gha·vaḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 92 17 verses
- 1
tac chrutvā harṣam āpede rāghavo bhrātṛbhiḥ saha / vākyaṃ cādbhutasaṃkāśaṃ bhrātṝn provāca rāghavaḥ
tac chrut·vā har·ṣam ā·pe·de rā·gha·vo bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha / vāk·yaṃ cād·bhu·ta·saṃ·kā·śaṃ bhrā·tṝn pro·vā·ca rā·gha·vaḥ
- 2
imau kumārau saumitre tava dharmaviśāradau / aṅgadaś candraketuś ca rājyārhau dṛḍhadhanvinau
i·mau ku·mā·rau sau·mit·re ta·va dhar·ma·vi·śā·ra·dau / aṅ·ga·daś can·dra·ke·tuś ca rāj·yār·hau dṛ·ḍha·dhan·vi·nau
- 3
imau rājye 'bhiṣekṣyāmi deśaḥ sādhu vidhīyatām / ramaṇīyo hy asaṃbādho rametāṃ yatra dhanvinau
i·mau rāj·ye 'bhi·ṣek·ṣyā·mi de·śaḥ sā·dhu vi·dhī·ya·tām / ra·ma·ṇī·yo hy a·saṃ·bā·dho ra·me·tāṃ yat·ra dhan·vi·nau
- 4
na rājñāṃ yatra pīdā syān nāśramāṇāṃ vināśanam / sa deśo dṛśyatāṃ saumya nāparādhyāmahe yathā
na rāj·ñāṃ yat·ra pī·dā syān nāś·ra·mā·ṇāṃ vi·nā·śa·nam / sa de·śo dṛś·ya·tāṃ saum·ya nā·pa·rādh·yā·ma·he ya·thā
- 5
tathoktavati rāme tu bharataḥ pratyuvāca ha / ayaṃ kārāpatho deśaḥ suramaṇyo nirāmayaḥ
ta·thok·ta·va·ti rā·me tu bha·ra·taḥ prat·yu·vā·ca ha / a·yaṃ kā·rā·pa·tho de·śaḥ su·ra·maṇ·yo ni·rā·ma·yaḥ
- 6
niveśyatāṃ tatra puram aṅgadasya mahātmanaḥ / candraketoś ca ruciraṃ candrakāntaṃ nirāmayam
ni·veś·ya·tāṃ tat·ra pu·ram aṅ·ga·das·ya ma·hāt·ma·naḥ / can·dra·ke·toś ca ru·ci·raṃ can·dra·kān·taṃ ni·rā·ma·yam
- 7
tad vākyaṃ bharatenoktaṃ pratijagrāha rāghavaḥ / taṃ ca kṛtā vaśe deśam aṅgadasya nyaveśayat
tad vāk·yaṃ bha·ra·te·nok·taṃ pra·ti·jag·rā·ha rā·gha·vaḥ / taṃ ca kṛ·tā va·śe de·śam aṅ·ga·das·ya nya·ve·śa·yat
- 8
aṅgadīyā purī ramyā aṅgadasya niveśitā / ramaṇīyā suguptā ca rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
aṅ·ga·dī·yā pu·rī ram·yā aṅ·ga·das·ya ni·ve·śi·tā / ra·ma·ṇī·yā su·gup·tā ca rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā
- 9
candraketus tu mallasya mallabhūmyāṃ niveśitā / candrakānteti vikhyātā divyā svargapurī yathā
can·dra·ke·tus tu mal·las·ya mal·la·bhūm·yāṃ ni·ve·śi·tā / can·dra·kān·te·ti vikh·yā·tā div·yā svar·ga·pu·rī ya·thā
- 10
tato rāmaḥ parāṃ prītiṃ bharato lakṣmaṇas tathā / yayur yudhi durādharṣā abhiṣekaṃ ca cakrire
ta·to rā·maḥ pa·rāṃ prī·tiṃ bha·ra·to lak·ṣma·ṇas ta·thā / ya·yur yu·dhi du·rā·dhar·ṣā a·bhi·ṣe·kaṃ ca cak·ri·re
- 11
abhiṣicya kumārau dvau prasthāpya sabalānugau / aṅgadaṃ paścimā bhūmiṃ candraketum udaṅmukham
a·bhi·ṣic·ya ku·mā·rau dvau pras·thāp·ya sa·ba·lā·nu·gau / aṅ·ga·daṃ paś·ci·mā bhū·miṃ can·dra·ke·tum u·daṅ·mu·kham
- 12
aṅgadaṃ cāpi saumitrir lakṣmaṇo 'nujagāma ha / candraketos tu bharataḥ pārṣṇigrāho babhūva ha
aṅ·ga·daṃ cā·pi sau·mit·rir lak·ṣma·ṇo 'nu·ja·gā·ma ha / can·dra·ke·tos tu bha·ra·taḥ pār·ṣṇig·rā·ho ba·bhū·va ha
- 13
lakṣmaṇas tv aṅgadīyāyāṃ saṃvatsaram athoṣitaḥ / putre sthite durādharṣe ayodhyāṃ punar āgamat
lak·ṣma·ṇas tv aṅ·ga·dī·yā·yāṃ saṃ·vat·sa·ram a·tho·ṣi·taḥ / put·re sthi·te du·rā·dhar·ṣe a·yodh·yāṃ pu·nar ā·ga·mat
- 14
bharato 'pi tathaivoṣya saṃvatsaram athādhikam / ayodhyāṃ punar agamya rāmapādāv upāgamat
bha·ra·to 'pi ta·thai·voṣ·ya saṃ·vat·sa·ram a·thā·dhi·kam / a·yodh·yāṃ pu·nar a·gam·ya rā·ma·pā·dāv u·pā·ga·mat
- 15
ubhau saumitribharatau rāmapādāv anuvratau / kālaṃ gatam api snehān na jajñāte 'tidhārmikau
u·bhau sau·mit·ri·bha·ra·tau rā·ma·pā·dāv a·nuv·ra·tau / kā·laṃ ga·tam a·pi sne·hān na jaj·ñā·te 'ti·dhār·mi·kau
- 16
evaṃ varṣasahasrāṇi daśateṣāṃ yayus tadā / dharme prayatamānānāṃ paurakāryeṣu nityadā
e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa·te·ṣāṃ ya·yus ta·dā / dhar·me pra·ya·ta·mā·nā·nāṃ pau·ra·kār·ye·ṣu nit·ya·dā
- 17
vihṛtya lākaṃ paripūrṇamānasāḥ śriyā vṛtā dharmapathe pare sthitāḥ / trayaḥ samiddhā iva dīptatejasā hutāgnayaḥ sādhu mahādhvare trayaḥ
vi·hṛt·ya lā·kaṃ pa·ri·pūr·ṇa·mā·na·sāḥ śri·yā vṛ·tā dhar·ma·pa·the pa·re sthi·tāḥ / tra·yaḥ sa·mid·dhā i·va dīp·ta·te·ja·sā hu·tāg·na·yaḥ sā·dhu ma·hādh·va·re tra·yaḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 93 17 verses
- 1
kasya cit tv atha kālasya rāme dharmapathe sthite / kālas tāpasarūpeṇa rājadvāram upāgamat
kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya rā·me dhar·ma·pa·the sthi·te / kā·las tā·pa·sa·rū·pe·ṇa rā·jad·vā·ram u·pā·ga·mat
- 2
so 'bravīl lakṣmaṇaṃ vākyaṃ dhṛtimantaṃ yaśasvinam / māṃ nivedaya rāmāya saṃprāptaṃ kāryagauravāt
so 'bra·vīl lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yaṃ dhṛ·ti·man·taṃ ya·śas·vi·nam / māṃ ni·ve·da·ya rā·mā·ya saṃp·rāp·taṃ kār·ya·gau·ra·vāt
- 3
dūto hy atibalasyāhaṃ maharṣer amitaujasaḥ / rāmaṃ didṛkṣur āyātaḥ kāryeṇa hi mahābala
dū·to hy a·ti·ba·las·yā·haṃ ma·har·ṣer a·mi·tau·ja·saḥ / rā·maṃ di·dṛk·ṣur ā·yā·taḥ kār·ye·ṇa hi ma·hā·ba·la
- 4
tasya tad vacanaṃ śrutvā saumitris tvarayānvitaḥ / nyavedayata rāmāya tāpasasya vivakṣitam
tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sau·mit·ris tva·ra·yān·vi·taḥ / nya·ve·da·ya·ta rā·mā·ya tā·pa·sas·ya vi·vak·ṣi·tam
- 5
jayasva rājan dharmeṇa ubhau lokau mahādyute / dūtas tvāṃ draṣṭum āyātas tapasvī bhāskaraprabhaḥ
ja·yas·va rā·jan dhar·me·ṇa u·bhau lo·kau ma·hād·yu·te / dū·tas tvāṃ draṣ·ṭum ā·yā·tas ta·pas·vī bhās·ka·rap·ra·bhaḥ
- 6
tad vākyaṃ lakṣmaṇenoktaṃ śrutvā rāma uvāca ha / praveśyatāṃ munis tāta mahaujās tasya vākyadhṛk
tad vāk·yaṃ lak·ṣma·ṇe·nok·taṃ śrut·vā rā·ma u·vā·ca ha / pra·veś·ya·tāṃ mu·nis tā·ta ma·hau·jās tas·ya vāk·ya·dhṛk
- 7
saumitris tu tathety uktvā prāveśayata taṃ munim / jvalantam iva tejobhiḥ pradahantam ivāṃśubhiḥ
sau·mit·ris tu ta·thety uk·tvā prā·ve·śa·ya·ta taṃ mu·nim / jva·lan·tam i·va te·jo·bhiḥ pra·da·han·tam i·vāṃ·śu·bhiḥ
- 8
so 'bhigamya raghuśreṣṭhaṃ dīpyamānaṃ svatejasā / ṛṣir madhurayā vācā vardhasvety āha rāghavam
so 'bhi·gam·ya ra·ghuś·reṣ·ṭhaṃ dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / ṛ·ṣir ma·dhu·ra·yā vā·cā var·dhas·vety ā·ha rā·gha·vam
- 9
tasmai rāmo mahātejāḥ pūjām arghya purogamām / dadau kuśalam avyagraṃ praṣṭuṃ caivopacakrame
tas·mai rā·mo ma·hā·te·jāḥ pū·jām ar·ghya pu·ro·ga·mām / da·dau ku·śa·lam av·yag·raṃ praṣ·ṭuṃ cai·vo·pa·cak·ra·me
- 10
pṛṣṭhaś ca kuśalaṃ tena rāmeṇa vadatāṃ varaḥ / āsane kāñcane divye niṣasāda mahāyaśāḥ
pṛṣ·ṭhaś ca ku·śa·laṃ te·na rā·me·ṇa va·da·tāṃ va·raḥ / ā·sa·ne kāñ·ca·ne div·ye ni·ṣa·sā·da ma·hā·ya·śāḥ
- 11
tam uvāca tato rāmaḥ svāgataṃ te mahāmune / prāpayasva ca vākyāni yato dūtas tvam āgataḥ
tam u·vā·ca ta·to rā·maḥ svā·ga·taṃ te ma·hā·mu·ne / prā·pa·yas·va ca vāk·yā·ni ya·to dū·tas tvam ā·ga·taḥ
- 12
codito rājasiṃhena munir vākyam udīrayat / dvandvam etat pravaktavyaṃ na ca cakṣur hataṃ vacaḥ
co·di·to rā·ja·siṃ·he·na mu·nir vāk·yam u·dī·ra·yat / dvan·dvam e·tat pra·vak·tav·yaṃ na ca cak·ṣur ha·taṃ va·caḥ
- 13
yaḥ śṛṇoti nirīkṣed vā sa vadhyas tava rāghava / bhaved vai munimukhyasya vacanaṃ yady avekṣase
yaḥ śṛ·ṇo·ti ni·rīk·ṣed vā sa vadh·yas ta·va rā·gha·va / bha·ved vai mu·ni·mukh·yas·ya va·ca·naṃ yady a·vek·ṣa·se
- 14
tatheti ca pratijñāya rāmo lakṣmaṇam abravīt / dvāri tiṣṭha mahābāho pratihāraṃ visarjaya
ta·the·ti ca pra·tij·ñā·ya rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt / dvā·ri tiṣ·ṭha ma·hā·bā·ho pra·ti·hā·raṃ vi·sar·ja·ya
- 15
sa me vadhyaḥ khalu bhavet kathāṃ dvandvasamīritām / ṛṣer mama ca saumitre paśyed vā śṛṇuyā ca yaḥ
sa me vadh·yaḥ kha·lu bha·vet ka·thāṃ dvan·dva·sa·mī·ri·tām / ṛ·ṣer ma·ma ca sau·mit·re paś·yed vā śṛ·ṇu·yā ca yaḥ
- 16
tato nikṣipya kākutstho lakṣmaṇaṃ dvārasaṃgrahe / tam uvāca muniṃ vākyaṃ kathayasveti rāghavaḥ
ta·to nik·ṣip·ya kā·kut·stho lak·ṣma·ṇaṃ dvā·ra·saṃg·ra·he / tam u·vā·ca mu·niṃ vāk·yaṃ ka·tha·yas·ve·ti rā·gha·vaḥ
- 17
yat te manīṣitaṃ vākyaṃ yena vāsi samāhitaḥ / kathayasva viśaṅkas tvaṃ mamāpi hṛdi vartate
yat te ma·nī·ṣi·taṃ vāk·yaṃ ye·na vā·si sa·mā·hi·taḥ / ka·tha·yas·va vi·śaṅ·kas tvaṃ ma·mā·pi hṛ·di var·ta·te
Uttarakāṇḍa · sarga 94 19 verses
- 1
śṛṇu rāma mahābāho yadartham aham āhataḥ / pitāmahena devena preṣito 'smi mahābala
śṛ·ṇu rā·ma ma·hā·bā·ho ya·dar·tham a·ham ā·ha·taḥ / pi·tā·ma·he·na de·ve·na pre·ṣi·to 'smi ma·hā·ba·la
- 2
tavāhaṃ pūrvake bhāve putraḥ parapuraṃjaya / māyāsaṃbhāvito vīra kālaḥ sarvasamāharaḥ
ta·vā·haṃ pūr·va·ke bhā·ve put·raḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·ya / mā·yā·saṃ·bhā·vi·to vī·ra kā·laḥ sar·va·sa·mā·ha·raḥ
- 3
pitāmahaś ca bhagavān āha lokapatiḥ prabhuḥ / samayas te mahābāho svarlokān parirakṣitum
pi·tā·ma·haś ca bha·ga·vān ā·ha lo·ka·pa·tiḥ pra·bhuḥ / sa·ma·yas te ma·hā·bā·ho svar·lo·kān pa·ri·rak·ṣi·tum
- 4
saṃkṣipya ca purā lokān māyayā svayam eva hi / mahārṇave śayāno 'psu māṃ tvaṃ pūrvam ajījanaḥ
saṃk·ṣip·ya ca pu·rā lo·kān mā·ya·yā sva·yam e·va hi / ma·hār·ṇa·ve śa·yā·no 'psu māṃ tvaṃ pūr·vam a·jī·ja·naḥ
- 5
bhogavantaṃ tato nāgam anantam udake śayam / māyayā janayitvā tvaṃ dvau ca sattvau mahābalau
bho·ga·van·taṃ ta·to nā·gam a·nan·tam u·da·ke śa·yam / mā·ya·yā ja·na·yit·vā tvaṃ dvau ca sat·tvau ma·hā·ba·lau
- 6
madhuṃ ca kaiṭabhaṃ caiva yayor asthicayair vṛtā / iyaṃ parvatasaṃbādhā medinī cābhavan mahī
ma·dhuṃ ca kai·ṭa·bhaṃ cai·va ya·yor as·thi·ca·yair vṛ·tā / i·yaṃ par·va·ta·saṃ·bā·dhā me·di·nī cā·bha·van ma·hī
- 7
padme divyārkasaṃkāśe nābhyām utpādya mām api / prājāpatyaṃ tvayā karma sarvaṃ mayi niveśitam
pad·me div·yār·ka·saṃ·kā·śe nābh·yām ut·pād·ya mām a·pi / prā·jā·pat·yaṃ tva·yā kar·ma sar·vaṃ ma·yi ni·ve·śi·tam
- 8
so 'haṃ saṃnyastabhāro hi tvām upāse jagatpatim / rakṣāṃ vidhatsva bhūteṣu mama tejaḥ karo bhavān
so 'haṃ saṃn·yas·ta·bhā·ro hi tvām u·pā·se ja·gat·pa·tim / rak·ṣāṃ vi·dhat·sva bhū·te·ṣu ma·ma te·jaḥ ka·ro bha·vān
- 9
tatas tvam api durdharṣas tasmād bhāvāt sanātanāt / rakṣārthaṃ sarvabhūtānāṃ viṣṇutvam upajagmivān
ta·tas tvam a·pi dur·dhar·ṣas tas·mād bhā·vāt sa·nā·ta·nāt / rak·ṣār·thaṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ viṣ·ṇut·vam u·pa·jag·mi·vān
- 10
adityāṃ vīryavān putro bhrātṝṇāṃ harṣavardhanaḥ / samutpanneṣu kṛtyeṣu lokasāhyāya kalpase
a·dit·yāṃ vīr·ya·vān put·ro bhrā·tṝ·ṇāṃ har·ṣa·var·dha·naḥ / sa·mut·pan·ne·ṣu kṛt·ye·ṣu lo·ka·sāh·yā·ya kal·pa·se
- 11
sa tvaṃ vitrāsyamānāsu prajāsu jagatāṃ vara / rāvaṇasya vadhākāṅkṣī mānuṣeṣu mano 'dadhāḥ
sa tvaṃ vit·rās·ya·mā·nā·su pra·jā·su ja·ga·tāṃ va·ra / rā·va·ṇas·ya va·dhā·kāṅ·kṣī mā·nu·ṣe·ṣu ma·no 'da·dhāḥ
- 12
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca / kṛtvā vāsasya niyatiṃ svayam evātmanaḥ purā
da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa·var·ṣa·śa·tā·ni ca / kṛt·vā vā·sas·ya ni·ya·tiṃ sva·yam e·vāt·ma·naḥ pu·rā
- 13
sa tvaṃ manomayaḥ putraḥ pūrṇāyur mānuṣeṣv iha / kālo naravaraśreṣṭha samīpam upavartitum
sa tvaṃ ma·no·ma·yaḥ put·raḥ pūr·ṇā·yur mā·nu·ṣeṣv i·ha / kā·lo na·ra·va·raś·reṣ·ṭha sa·mī·pam u·pa·var·ti·tum
- 14
yadi bhūyo mahārāja prajā icchasy upāsitum / vasa vā vīra bhadraṃ te evam āha pitāmahaḥ
ya·di bhū·yo ma·hā·rā·ja pra·jā ic·chasy u·pā·si·tum / va·sa vā vī·ra bhad·raṃ te e·vam ā·ha pi·tā·ma·haḥ
- 15
atha vā vijigīṣā te suralokāya rāghava / sanāthā viṣṇunā devā bhavantu vigatajvarāḥ
a·tha vā vi·ji·gī·ṣā te su·ra·lo·kā·ya rā·gha·va / sa·nā·thā viṣ·ṇu·nā de·vā bha·van·tu vi·ga·taj·va·rāḥ
- 16
śrutvā pitāmahenoktaṃ vākyaṃ kālasamīritam / rāghavaḥ prahasan vākyaṃ sarvasaṃhāram abravīt
śrut·vā pi·tā·ma·he·nok·taṃ vāk·yaṃ kā·la·sa·mī·ri·tam / rā·gha·vaḥ pra·ha·san vāk·yaṃ sar·va·saṃ·hā·ram ab·ra·vīt
- 17
śrutaṃ me devadevasya vākyaṃ paramam adbhutam / prītir hi mahatī jātā tavāgamanasaṃbhavā
śru·taṃ me de·va·de·vas·ya vāk·yaṃ pa·ra·mam ad·bhu·tam / prī·tir hi ma·ha·tī jā·tā ta·vā·ga·ma·na·saṃ·bha·vā
- 18
bhadraṃ te 'stu gamiṣyāmi yata evāham āgataḥ / hṛd gato hy asi saṃprāpto na me 'sty atra vicāraṇā
bhad·raṃ te 'stu ga·miṣ·yā·mi ya·ta e·vā·ham ā·ga·taḥ / hṛd ga·to hy a·si saṃp·rāp·to na me 'sty at·ra vi·cā·ra·ṇā
- 19
mayā hi sarvakṛtyeṣu devānāṃ vaśavartinām / sthātavyaṃ sarvasaṃhāre yathā hy āha pitāmahaḥ
ma·yā hi sar·va·kṛt·ye·ṣu de·vā·nāṃ va·śa·var·ti·nām / sthā·tav·yaṃ sar·va·saṃ·hā·re ya·thā hy ā·ha pi·tā·ma·haḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 95 18 verses
- 1
tathā tayoḥ kathayator durvāsā bhagavān ṛṣiḥ / rāmasya darśanākāṅkṣī rājadvāram upāgamat
ta·thā ta·yoḥ ka·tha·ya·tor dur·vā·sā bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / rā·mas·ya dar·śa·nā·kāṅ·kṣī rā·jad·vā·ram u·pā·ga·mat
- 2
so 'bhigamya ca saumitrim uvāca ṛṣisattamaḥ / rāmaṃ darśaya me śīghraṃ purā me 'rtho 'tivartate
so 'bhi·gam·ya ca sau·mit·rim u·vā·ca ṛ·ṣi·sat·ta·maḥ / rā·maṃ dar·śa·ya me śīgh·raṃ pu·rā me 'rtho 'ti·var·ta·te
- 3
munes tu bhāṣitaṃ śrutvā lakṣmaṇaḥ paravīrahā / abhivādya mahātmānaṃ vākyam etad uvāca ha
mu·nes tu bhā·ṣi·taṃ śrut·vā lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / a·bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 4
kiṃ kāryaṃ brūhi bhagavan ko vārthaḥ kiṃ karomy aham / vyagro hi rāghavo brahman muhūrtaṃ vā pratīkṣatām
kiṃ kār·yaṃ brū·hi bha·ga·van ko vār·thaḥ kiṃ ka·romy a·ham / vyag·ro hi rā·gha·vo brah·man mu·hūr·taṃ vā pra·tīk·ṣa·tām
- 5
tac chrutvā ṛṣiśārdūlaḥ krodhena kaluṣīkṛtaḥ / uvāca lakṣmaṇaṃ vākyaṃ nirdahann iva cakṣuṣā
tac chrut·vā ṛ·ṣi·śār·dū·laḥ kro·dhe·na ka·lu·ṣī·kṛ·taḥ / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yaṃ nir·da·hann i·va cak·ṣu·ṣā
- 6
asmin kṣaṇe māṃ saumitre rāmāya prativedaya / viṣayaṃ tvāṃ puraṃ caiva śapiṣye rāghavaṃ tathā
as·min kṣa·ṇe māṃ sau·mit·re rā·mā·ya pra·ti·ve·da·ya / vi·ṣa·yaṃ tvāṃ pu·raṃ cai·va śa·piṣ·ye rā·gha·vaṃ ta·thā
- 7
bharataṃ caiva saumitre yuṣmākaṃ yā ca saṃtatiḥ / na hi śakṣyāmy ahaṃ bhūyo manyuṃ dhārayituṃ hṛdi
bha·ra·taṃ cai·va sau·mit·re yuṣ·mā·kaṃ yā ca saṃ·ta·tiḥ / na hi śak·ṣyāmy a·haṃ bhū·yo man·yuṃ dhā·ra·yi·tuṃ hṛ·di
- 8
tac chrutvā ghorasaṃkāśaṃ vākyaṃ tasya mahātmanaḥ / cintayām āsa manasā tasya vākyasya niścayam
tac chrut·vā gho·ra·saṃ·kā·śaṃ vāk·yaṃ tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / cin·ta·yām ā·sa ma·na·sā tas·ya vāk·yas·ya niś·ca·yam
- 9
ekasya maraṇaṃ me 'stu mā bhūt sarvavināśanam / iti buddhyā viniścitya rāghavāya nyavedayat
e·kas·ya ma·ra·ṇaṃ me 'stu mā bhūt sar·va·vi·nā·śa·nam / i·ti bud·dhyā vi·niś·cit·ya rā·gha·vā·ya nya·ve·da·yat
- 10
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ kālaṃ visṛjya ca / niṣpatya tvaritaṃ rājā atreḥ putraṃ dadarśa ha
lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā rā·maḥ kā·laṃ vi·sṛj·ya ca / niṣ·pat·ya tva·ri·taṃ rā·jā at·reḥ put·raṃ da·dar·śa ha
- 11
so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā / kiṃ kāryam iti kākutsthaḥ kṛtāñjalir abhāṣata
so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / kiṃ kār·yam i·ti kā·kut·sthaḥ kṛ·tāñ·ja·lir a·bhā·ṣa·ta
- 12
tad vākyaṃ rāghaveṇṇoktaṃ śrutvā munivaraḥ prabhuḥ / pratyāha rāmaṃ durvāsāḥ śrūyatāṃ dharmavatsala
tad vāk·yaṃ rā·gha·veṇ·ṇok·taṃ śrut·vā mu·ni·va·raḥ pra·bhuḥ / prat·yā·ha rā·maṃ dur·vā·sāḥ śrū·ya·tāṃ dhar·ma·vat·sa·la
- 13
adya varṣasahasrasya samāptir mama rāghava / so 'haṃ bhojanam icchāmi yathāsiddhaṃ tavānagha
ad·ya var·ṣa·sa·has·ras·ya sa·māp·tir ma·ma rā·gha·va / so 'haṃ bho·ja·nam ic·chā·mi ya·thā·sid·dhaṃ ta·vā·na·gha
- 14
tac chrutvā vacanaṃ rāmo harṣeṇa mahatānvitaḥ / bhojanaṃ munimukhyāya yathāsiddham upāharat
tac chrut·vā va·ca·naṃ rā·mo har·ṣe·ṇa ma·ha·tān·vi·taḥ / bho·ja·naṃ mu·ni·mukh·yā·ya ya·thā·sid·dham u·pā·ha·rat
- 15
sa tu bhuktvā muniśreṣṭhas tad annam amṛtopamam / sādhu rāmeti saṃbhāṣya svam āśramam upāgamat
sa tu bhuk·tvā mu·niś·reṣ·ṭhas tad an·nam a·mṛ·to·pa·mam / sā·dhu rā·me·ti saṃ·bhāṣ·ya svam āś·ra·mam u·pā·ga·mat
- 16
tasmin gate mahātejā rāghavaḥ prītamānasaḥ / saṃsmṛtya kālavākyāni tato duḥkham upeyivān
tas·min ga·te ma·hā·te·jā rā·gha·vaḥ prī·ta·mā·na·saḥ / saṃs·mṛt·ya kā·la·vāk·yā·ni ta·to duḥ·kham u·pe·yi·vān
- 17
duḥkhena ca susaṃtaptaḥ smṛtvā tad ghoradarśanam / avānmukho dīnamanā vyāhartuṃ na śaśāka ha
duḥ·khe·na ca su·saṃ·tap·taḥ smṛt·vā tad gho·ra·dar·śa·nam / a·vān·mu·kho dī·na·ma·nā vyā·har·tuṃ na śa·śā·ka ha
- 18
tato buddhyā viniścitya kālavākyāni rāghavaḥ / naitad astīti coktvā sa tūṣṇīm āsīn mahāyaśāḥ
ta·to bud·dhyā vi·niś·cit·ya kā·la·vāk·yā·ni rā·gha·vaḥ / nai·tad as·tī·ti cok·tvā sa tūṣ·ṇīm ā·sīn ma·hā·ya·śāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 96 18 verses
- 1
avāṅmukham atho dīnaṃ dṛṣṭvā somam ivāplutam / rāghavaṃ lakṣmaṇo vākyaṃ hṛṣṭo madhuram abravīt
a·vāṅ·mu·kham a·tho dī·naṃ dṛṣ·ṭvā so·mam i·vāp·lu·tam / rā·gha·vaṃ lak·ṣma·ṇo vāk·yaṃ hṛṣ·ṭo ma·dhu·ram ab·ra·vīt
- 2
na saṃtāpaṃ mahābāho madarthaṃ kartum arhasi / pūrvanirmāṇabaddhā hi kālasya gatir īdṛśī
na saṃ·tā·paṃ ma·hā·bā·ho ma·dar·thaṃ kar·tum ar·ha·si / pūr·va·nir·mā·ṇa·bad·dhā hi kā·las·ya ga·tir ī·dṛ·śī
- 3
jahi māṃ saumya visrabdaḥ pratijñāṃ paripālaya / hīnapratijñāḥ kākutstha prayānti narakaṃ narāḥ
ja·hi māṃ saum·ya vis·rab·daḥ pra·tij·ñāṃ pa·ri·pā·la·ya / hī·nap·ra·tij·ñāḥ kā·kut·stha pra·yān·ti na·ra·kaṃ na·rāḥ
- 4
yadi prītir mahārāja yady anugrāhyatā mayi / jahi māṃ nirviśaṅkas tvaṃ dharmaṃ vardhaya rāghava
ya·di prī·tir ma·hā·rā·ja yady a·nug·rāh·ya·tā ma·yi / ja·hi māṃ nir·vi·śaṅ·kas tvaṃ dhar·maṃ var·dha·ya rā·gha·va
- 5
lakṣmaṇena tathoktas tu rāmaḥ pracalitendriyaḥ / mantriṇaḥ samupānīya tathaiva ca purodhasaṃ
lak·ṣma·ṇe·na ta·thok·tas tu rā·maḥ pra·ca·li·ten·dri·yaḥ / man·tri·ṇaḥ sa·mu·pā·nī·ya ta·thai·va ca pu·ro·dha·saṃ
- 6
abravīc ca yathāvṛttaṃ teṣāṃ madhye narādhipaḥ / durvāso'bhigamaṃ caiva pratijñāṃ tāpasasya ca
ab·ra·vīc ca ya·thā·vṛt·taṃ te·ṣāṃ madh·ye na·rā·dhi·paḥ / dur·vā·so'bhi·ga·maṃ cai·va pra·tij·ñāṃ tā·pa·sas·ya ca
- 7
tac chrutvā mantriṇaḥ sarve sopādhyāyāḥ samāsata / vasiṣṭhas tu mahātejā vākyam etad uvāca ha
tac chrut·vā man·tri·ṇaḥ sar·ve so·pādh·yā·yāḥ sa·mā·sa·ta / va·siṣ·ṭhas tu ma·hā·te·jā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha
- 8
dṛṣṭam etan mahābāho kṣayaṃ te lomaharṣaṇam / lakṣmaṇena viyogaś ca tava rāma mahāyaśaḥ
dṛṣ·ṭam e·tan ma·hā·bā·ho kṣa·yaṃ te lo·ma·har·ṣa·ṇam / lak·ṣma·ṇe·na vi·yo·gaś ca ta·va rā·ma ma·hā·ya·śaḥ
- 9
tyajainaṃ balavān kālo mā pratijñāṃ vṛthā kṛthāḥ / vinaṣṭāyāṃ pratijñāyāṃ dharmo hi vilayaṃ vrajet
tya·jai·naṃ ba·la·vān kā·lo mā pra·tij·ñāṃ vṛ·thā kṛ·thāḥ / vi·naṣ·ṭā·yāṃ pra·tij·ñā·yāṃ dhar·mo hi vi·la·yaṃ vra·jet
- 10
tato dharme vinaṣṭe tu trailokye sacarācaram / sadevarṣigaṇaṃ sarvaṃ vinaśyeta na saṃśayaḥ
ta·to dhar·me vi·naṣ·ṭe tu trai·lok·ye sa·ca·rā·ca·ram / sa·de·var·ṣi·ga·ṇaṃ sar·vaṃ vi·naś·ye·ta na saṃ·śa·yaḥ
- 11
sa tvaṃ puruṣaśārdūla trailokyasyābhipālanam / lakṣmaṇasya vadhenādya jagat svasthaṃ kuruṣva ha
sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la trai·lok·yas·yā·bhi·pā·la·nam / lak·ṣma·ṇas·ya va·dhe·nād·ya ja·gat svas·thaṃ ku·ruṣ·va ha
- 12
teṣāṃ tat samavetānāṃ vākyaṃ dharmārthasaṃhitam / śrutvā pariṣado madhye rāmo lakṣmaṇam abravīt
te·ṣāṃ tat sa·ma·ve·tā·nāṃ vāk·yaṃ dhar·mār·tha·saṃ·hi·tam / śrut·vā pa·ri·ṣa·do madh·ye rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt
- 13
visarjaye tvāṃ saumitre mā bhūd dharmaviparyayaḥ / tyāgo vadho vā vihitaḥ sādhūnām ubhayaṃ samam
vi·sar·ja·ye tvāṃ sau·mit·re mā bhūd dhar·ma·vi·par·ya·yaḥ / tyā·go va·dho vā vi·hi·taḥ sā·dhū·nām u·bha·yaṃ sa·mam
- 14
rāmeṇa bhāṣite vākye bāṣpavyākulitekṣaṇaḥ / lakṣmaṇas tvaritaḥ prāyāt svagṛhaṃ na viveśa ha
rā·me·ṇa bhā·ṣi·te vāk·ye bāṣ·pav·yā·ku·li·tek·ṣa·ṇaḥ / lak·ṣma·ṇas tva·ri·taḥ prā·yāt sva·gṛ·haṃ na vi·ve·śa ha
- 15
sa gatvā sarayūtīram upaspṛśya kṛtāñjaliḥ / nigṛhya sarvasrotāṃsi niḥśvāsaṃ na mumoca ha
sa gat·vā sa·ra·yū·tī·ram u·pas·pṛś·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / ni·gṛh·ya sar·vas·ro·tāṃ·si niḥś·vā·saṃ na mu·mo·ca ha
- 16
anucchvasantaṃ yuktaṃ taṃ saśakrāḥ sāpsarogaṇāḥ / devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve puṣpair avakiraṃs tadā
a·nuc·chva·san·taṃ yuk·taṃ taṃ sa·śak·rāḥ sāp·sa·ro·ga·ṇāḥ / de·vāḥ sar·ṣi·ga·ṇāḥ sar·ve puṣ·pair a·va·ki·raṃs ta·dā
- 17
adṛśyaṃ sarvam anujaiḥ saśarīraṃ mahābalam / pragṛhya lakṣmaṇaṃ śakro divaṃ saṃpraviveśa ha
a·dṛś·yaṃ sar·vam a·nu·jaiḥ sa·śa·rī·raṃ ma·hā·ba·lam / pra·gṛh·ya lak·ṣma·ṇaṃ śak·ro di·vaṃ saṃp·ra·vi·ve·śa ha
- 18
tato viṣṇoś caturbhāgam āgataṃ surasattamāḥ / hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve 'pūjayan ṛṣibhiḥ saha
ta·to viṣ·ṇoś ca·tur·bhā·gam ā·ga·taṃ su·ra·sat·ta·māḥ / hṛṣ·ṭāḥ pra·mu·di·tāḥ sar·ve 'pū·ja·yan ṛ·ṣi·bhiḥ sa·ha
Uttarakāṇḍa · sarga 97 20 verses
- 1
visṛjya lakṣmaṇaṃ rāmo duḥkhaśokasamanvitaḥ / purodhasaṃ mantriṇaś ca naigamāṃś cedam abravīt
vi·sṛj·ya lak·ṣma·ṇaṃ rā·mo duḥ·kha·śo·ka·sa·man·vi·taḥ / pu·ro·dha·saṃ man·tri·ṇaś ca nai·ga·māṃś ce·dam ab·ra·vīt
- 2
adya rājye 'bhiṣekṣyāmi bharataṃ dharmavatsalam / ayodhyāyāṃ patiṃ vīraṃ tato yāsyāmy ahaṃ vanam
ad·ya rāj·ye 'bhi·ṣek·ṣyā·mi bha·ra·taṃ dhar·ma·vat·sa·lam / a·yodh·yā·yāṃ pa·tiṃ vī·raṃ ta·to yās·yāmy a·haṃ va·nam
- 3
praveśayata saṃbhārān mā bhūt kālātyayo yathā / adyaivāhaṃ gamiṣyāmi lakṣmaṇena gatāṃ gatim
pra·ve·śa·ya·ta saṃ·bhā·rān mā bhūt kā·lāt·ya·yo ya·thā / ad·yai·vā·haṃ ga·miṣ·yā·mi lak·ṣma·ṇe·na ga·tāṃ ga·tim
- 4
tac chrutvā rāghaveṇoktaṃ sarvāḥ prakṛtayo bhṛśam / mūrdhabhiḥ praṇatā bhūmau gatasattvā ivābhavan
tac chrut·vā rā·gha·ve·ṇok·taṃ sar·vāḥ pra·kṛ·ta·yo bhṛ·śam / mūr·dha·bhiḥ pra·ṇa·tā bhū·mau ga·ta·sat·tvā i·vā·bha·van
- 5
bharataś ca visaṃjño 'bhūc chrutvā rāmasya bhāṣitam / rājyaṃ vigarhayām āsa rāghavaṃ cedam abravīt
bha·ra·taś ca vi·saṃj·ño 'bhūc chrut·vā rā·mas·ya bhā·ṣi·tam / rāj·yaṃ vi·gar·ha·yām ā·sa rā·gha·vaṃ ce·dam ab·ra·vīt
- 6
satyena hi śape rājan svargaloke na caiva hi / na kāmaye yathā rājyaṃ tvāṃ vinā raghunandana
sat·ye·na hi śa·pe rā·jan svar·ga·lo·ke na cai·va hi / na kā·ma·ye ya·thā rāj·yaṃ tvāṃ vi·nā ra·ghu·nan·da·na
- 7
imau kuśīlavau rājann abhiṣiñca narādhipa / kosaleṣu kuśaṃ vīram uttareṣu tathā lavam
i·mau ku·śī·la·vau rā·jann a·bhi·ṣiñ·ca na·rā·dhi·pa / ko·sa·le·ṣu ku·śaṃ vī·ram ut·ta·re·ṣu ta·thā la·vam
- 8
śatrughnasya tu gacchantu dūtās tvaritavikramāḥ / idaṃ gamanam asmākaṃ svargāyākhyāntu māciram
śat·rugh·nas·ya tu gac·chan·tu dū·tās tva·ri·ta·vik·ra·māḥ / i·daṃ ga·ma·nam as·mā·kaṃ svar·gā·yākh·yān·tu mā·ci·ram
- 9
tac chrutvā bharatenoktaṃ dṛṣṭvā cāpi hy adho mukhān / paurān duḥkhena saṃtaptān vasiṣṭho vākyam abravīt
tac chrut·vā bha·ra·te·nok·taṃ dṛṣ·ṭvā cā·pi hy a·dho mu·khān / pau·rān duḥ·khe·na saṃ·tap·tān va·siṣ·ṭho vāk·yam ab·ra·vīt
- 10
vatsa rāma imāḥ paśya dharaṇīṃ prakṛtīr gatāḥ / jñātvaiṣām īpsitaṃ kāryaṃ mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ
vat·sa rā·ma i·māḥ paś·ya dha·ra·ṇīṃ pra·kṛ·tīr ga·tāḥ / jñāt·vai·ṣām īp·si·taṃ kār·yaṃ mā cai·ṣāṃ vip·ri·yaṃ kṛ·thāḥ
- 11
vasiṣṭhasya tu vākyena utthāpya prakṛtījanam / kiṃ karomīti kākutsthaḥ sarvān vacanam abravīt
va·siṣ·ṭhas·ya tu vāk·ye·na ut·thāp·ya pra·kṛ·tī·ja·nam / kiṃ ka·ro·mī·ti kā·kut·sthaḥ sar·vān va·ca·nam ab·ra·vīt
- 12
tataḥ sarvāḥ prakṛtayo rāmaṃ vacanam abruvan / gacchantam anugacchāmo yato rāma gamiṣyasi
ta·taḥ sar·vāḥ pra·kṛ·ta·yo rā·maṃ va·ca·nam ab·ru·van / gac·chan·tam a·nu·gac·chā·mo ya·to rā·ma ga·miṣ·ya·si
- 13
eṣā naḥ paramā prītir eṣa dharmaḥ paro mataḥ / hṛdgatā naḥ sadā tuṣṭis tavānugamane dṛḍhā
e·ṣā naḥ pa·ra·mā prī·tir e·ṣa dhar·maḥ pa·ro ma·taḥ / hṛd·ga·tā naḥ sa·dā tuṣ·ṭis ta·vā·nu·ga·ma·ne dṛ·ḍhā
- 14
paureṣu yadi te prītir yadi sneho hy anuttamaḥ / saputradārāḥ kākutstha samaṃ gacchāma satpatham
pau·re·ṣu ya·di te prī·tir ya·di sne·ho hy a·nut·ta·maḥ / sa·put·ra·dā·rāḥ kā·kut·stha sa·maṃ gac·chā·ma sat·pa·tham
- 15
tapovanaṃ vā durgaṃ vā nadīm ambhonidhiṃ tathā / vayaṃ te yadi na tyājyāḥ sarvān no naya īśvara
ta·po·va·naṃ vā dur·gaṃ vā na·dīm am·bho·ni·dhiṃ ta·thā / va·yaṃ te ya·di na tyāj·yāḥ sar·vān no na·ya īś·va·ra
- 16
sa teṣāṃ niścayaṃ jñātvā kṛtāntaṃ ca nirīkṣyaca / paurāṇāṃ dṛḍhabhaktiṃ ca bāḍham ity eva so 'bravīt
sa te·ṣāṃ niś·ca·yaṃ jñāt·vā kṛ·tān·taṃ ca ni·rīk·ṣya·ca / pau·rā·ṇāṃ dṛ·ḍha·bhak·tiṃ ca bā·ḍham ity e·va so 'bra·vīt
- 17
evaṃ viniścayaṃ kṛtvā tasminn ahani rāghavaḥ / kosaleṣu kuśaṃ vīram uttareṣu tathā lavam
e·vaṃ vi·niś·ca·yaṃ kṛt·vā tas·minn a·ha·ni rā·gha·vaḥ / ko·sa·le·ṣu ku·śaṃ vī·ram ut·ta·re·ṣu ta·thā la·vam
- 18
abhiṣiñcan mahātmānāv ubhāv eva kuśīlavau / rathānāṃ tu sahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca
a·bhi·ṣiñ·can ma·hāt·mā·nāv u·bhāv e·va ku·śī·la·vau / ra·thā·nāṃ tu sa·has·rā·ṇi trī·ṇi nā·gā·yu·tā·ni ca
- 19
daśa cāśvasahasrāṇi ekaikasya dhanaṃ dadau / bahuratnau bahudhanau hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtau
da·śa cāś·va·sa·has·rā·ṇi e·kai·kas·ya dha·naṃ da·dau / ba·hu·rat·nau ba·hu·dha·nau hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tau
- 20
abhiṣicya tu tau vīrau prasthāpya svapure tathā / dūtān saṃpreṣayām āsa śatrughnāya mahātmane
a·bhi·ṣic·ya tu tau vī·rau pras·thāp·ya sva·pu·re ta·thā / dū·tān saṃp·re·ṣa·yām ā·sa śat·rugh·nā·ya ma·hāt·ma·ne
Uttarakāṇḍa · sarga 98 26 verses
- 1
te dūtā rāmavākyena coditā laghuvikramāḥ / prajagmur madhurāṃ śīghraṃ cakrur vāsaṃ na cādhvani
te dū·tā rā·ma·vāk·ye·na co·di·tā la·ghu·vik·ra·māḥ / pra·jag·mur ma·dhu·rāṃ śīgh·raṃ cak·rur vā·saṃ na cādh·va·ni
- 2
tatas tribhir aho rātraiḥ saṃprāpya madhurām atha / śatrughnāya yathāvṛttam ācakhyuḥ sarvam eva tat
ta·tas tri·bhir a·ho rāt·raiḥ saṃp·rāp·ya ma·dhu·rām a·tha / śat·rugh·nā·ya ya·thā·vṛt·tam ā·cakh·yuḥ sar·vam e·va tat
- 3
lakṣmaṇasya parityāgaṃ pratijñāṃ rāghavasya ca / putrayor abhiṣekaṃ ca paurānugamanaṃ tathā
lak·ṣma·ṇas·ya pa·rit·yā·gaṃ pra·tij·ñāṃ rā·gha·vas·ya ca / put·ra·yor a·bhi·ṣe·kaṃ ca pau·rā·nu·ga·ma·naṃ ta·thā
- 4
kuśasya nagarī ramyā vindhyaparvatarodhasi / kuśāvatīti nāmnā sā kṛtā rāmeṇa dhīmatā
ku·śas·ya na·ga·rī ram·yā vin·dhya·par·va·ta·ro·dha·si / ku·śā·va·tī·ti nām·nā sā kṛ·tā rā·me·ṇa dhī·ma·tā
- 5
śrāvitā ca purī ramyā śrāvatīti lavasya ca / ayodhyāṃ vijanāṃ caiva bharataṃ rāghavānugam
śrā·vi·tā ca pu·rī ram·yā śrā·va·tī·ti la·vas·ya ca / a·yodh·yāṃ vi·ja·nāṃ cai·va bha·ra·taṃ rā·gha·vā·nu·gam
- 6
evaṃ sarvaṃ nivedyāśu śatrughnāya mahātmane / viremus te tato dūtās tvara rājann iti bruvan
e·vaṃ sar·vaṃ ni·ved·yā·śu śat·rugh·nā·ya ma·hāt·ma·ne / vi·re·mus te ta·to dū·tās tva·ra rā·jann i·ti bru·van
- 7
śrutvā taṃ ghorasaṃkāśaṃ kulakṣayam upasthitam / prakṛtīs tu samānīya kāñcanaṃ ca purohitam
śrut·vā taṃ gho·ra·saṃ·kā·śaṃ ku·lak·ṣa·yam u·pas·thi·tam / pra·kṛ·tīs tu sa·mā·nī·ya kāñ·ca·naṃ ca pu·ro·hi·tam
- 8
teṣāṃ sarvaṃ yathāvṛttam ākhyāya raghunandanaḥ / ātmanaś ca viparyāsaṃ bhaviṣyaṃ bhrātṛbhiḥ saha
te·ṣāṃ sar·vaṃ ya·thā·vṛt·tam ākh·yā·ya ra·ghu·nan·da·naḥ / āt·ma·naś ca vi·par·yā·saṃ bha·viṣ·yaṃ bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha
- 9
tataḥ putradvayaṃ vīraḥ so 'bhyaṣiñcan narādhipaḥ / subāhur madhurāṃ lebhe śatrughātī ca vaidiśam
ta·taḥ put·rad·va·yaṃ vī·raḥ so 'bhya·ṣiñ·can na·rā·dhi·paḥ / su·bā·hur ma·dhu·rāṃ le·bhe śat·ru·ghā·tī ca vai·di·śam
- 10
dvidhākṛtvā tu tāṃ senāṃ mādhurīṃ putrayor dvayoḥ / dhanadhānyasamāyuktau sthāpayām āsa pārthivau
dvi·dhā·kṛt·vā tu tāṃ se·nāṃ mā·dhu·rīṃ put·ra·yor dva·yoḥ / dha·na·dhān·ya·sa·mā·yuk·tau sthā·pa·yām ā·sa pār·thi·vau
- 11
tato visṛjya rājānaṃ vaidiśe śatrughātinam / jagāma tvarito 'yodhyāṃ rathenaikena rāghavaḥ
ta·to vi·sṛj·ya rā·jā·naṃ vai·di·śe śat·ru·ghā·ti·nam / ja·gā·ma tva·ri·to 'yodh·yāṃ ra·the·nai·ke·na rā·gha·vaḥ
- 12
sa dadarśa mahātmānaṃ jvalantam iva pāvakam / kṣaumasūkṣmāmbaradharaṃ munibhiḥ sārdham akṣayaiḥ
sa da·dar·śa ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va pā·va·kam / kṣau·ma·sūk·ṣmām·ba·ra·dha·raṃ mu·ni·bhiḥ sār·dham ak·ṣa·yaiḥ
- 13
so 'bhivādya tato rāmaṃ prāñjaliḥ prayatendriyaḥ / uvāca vākyaṃ dharmajño dharmam evānucintayan
so 'bhi·vād·ya ta·to rā·maṃ prāñ·ja·liḥ pra·ya·ten·dri·yaḥ / u·vā·ca vāk·yaṃ dhar·maj·ño dhar·mam e·vā·nu·cin·ta·yan
- 14
kṛtvābhiṣekaṃ sutayor yuktaṃ rāghavayor dhanaiḥ / tavānugamane rājan viddhi māṃ kṛtaniścayam
kṛt·vā·bhi·ṣe·kaṃ su·ta·yor yuk·taṃ rā·gha·va·yor dha·naiḥ / ta·vā·nu·ga·ma·ne rā·jan vid·dhi māṃ kṛ·ta·niś·ca·yam
- 15
na cānyad atra vaktavyaṃ dustaraṃ tava śāsanam / tyaktuṃ nārhasi māṃ vīra bhaktimantaṃ viśeṣataḥ
na cān·yad at·ra vak·tav·yaṃ dus·ta·raṃ ta·va śā·sa·nam / tyak·tuṃ nār·ha·si māṃ vī·ra bhak·ti·man·taṃ vi·śe·ṣa·taḥ
- 16
tasya tāṃ buddhim aklībāṃ vijñāya raghunandanaḥ / bāḍham ity eva śatrughnaṃ rāmo vacanam abravīt
tas·ya tāṃ bud·dhim ak·lī·bāṃ vij·ñā·ya ra·ghu·nan·da·naḥ / bā·ḍham ity e·va śat·rugh·naṃ rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt
- 17
tasya vākyasya vākyānte vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ / ṛkṣarākṣasasaṃghāś ca samāpetur anekaśaḥ
tas·ya vāk·yas·ya vāk·yān·te vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / ṛk·ṣa·rāk·ṣa·sa·saṃ·ghāś ca sa·mā·pe·tur a·ne·ka·śaḥ
- 18
devaputrā ṛṣisutā gandharvāṇāṃ sutās tathā / rāma kṣayaṃ viditvā te sarva eva samāgatāḥ
de·va·put·rā ṛ·ṣi·su·tā gan·dhar·vā·ṇāṃ su·tās ta·thā / rā·ma kṣa·yaṃ vi·dit·vā te sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ
- 19
te rāmam abhivādyāhuḥ sarva eva samāgatāḥ / tavānugamane rājan saṃprāptāḥ sma mahāyaśaḥ
te rā·mam a·bhi·vād·yā·huḥ sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ / ta·vā·nu·ga·ma·ne rā·jan saṃp·rāp·tāḥ sma ma·hā·ya·śaḥ
- 20
yadi rāma vināsmābhir gacches tvaṃ puruṣarṣabha / yamadaṇḍam ivodyamya tvayā sma vinipātitāḥ
ya·di rā·ma vi·nās·mā·bhir gac·ches tvaṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ya·ma·daṇ·ḍam i·vod·yam·ya tva·yā sma vi·ni·pā·ti·tāḥ
- 21
evaṃ teṣāṃ vacaḥ śrutvā ṛṣkavānararakṣasām / vibhīṣaṇam athovāca madhuraṃ ślakṣṇayā girā
e·vaṃ te·ṣāṃ va·caḥ śrut·vā ṛṣ·ka·vā·na·ra·rak·ṣa·sām / vi·bhī·ṣa·ṇam a·tho·vā·ca ma·dhu·raṃ ślak·ṣṇa·yā gi·rā
- 22
yāvat prajā dhariṣyanti tāvat tvaṃ vai vibhīṣaṇa / rākṣasendra mahāvīrya laṅkāsthaḥ svaṃ dhariṣyasi
yā·vat pra·jā dha·riṣ·yan·ti tā·vat tvaṃ vai vi·bhī·ṣa·ṇa / rāk·ṣa·sen·dra ma·hā·vīr·ya laṅ·kās·thaḥ svaṃ dha·riṣ·ya·si
- 23
prajāḥ saṃrakṣa dharmeṇa nottaraṃ vaktum arhasi
pra·jāḥ saṃ·rak·ṣa dhar·me·ṇa not·ta·raṃ vak·tum ar·ha·si
- 24
tam evam uktvā kākutstho hanūmantam athābravīt / jīvite kṛtabuddhis tvaṃ mā pratijñāṃ vilopaya
tam e·vam uk·tvā kā·kut·stho ha·nū·man·tam a·thāb·ra·vīt / jī·vi·te kṛ·ta·bud·dhis tvaṃ mā pra·tij·ñāṃ vi·lo·pa·ya
- 25
matkathāḥ pracariṣyanti yāval loke harīśvara / tāvat tvaṃ dhārayan prāṇān pratijñām anupālaya
mat·ka·thāḥ pra·ca·riṣ·yan·ti yā·val lo·ke ha·rīś·va·ra / tā·vat tvaṃ dhā·ra·yan prā·ṇān pra·tij·ñām a·nu·pā·la·ya
- 26
tathaivam uktvā kākutsthaḥ sarvāṃs tān ṛkṣavānarān / mayā sārdhaṃ prayāteti tadā tān rāghavo 'bravīt
ta·thai·vam uk·tvā kā·kut·sthaḥ sar·vāṃs tān ṛk·ṣa·vā·na·rān / ma·yā sār·dhaṃ pra·yā·te·ti ta·dā tān rā·gha·vo 'bra·vīt
Uttarakāṇḍa · sarga 99 18 verses
- 1
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ / rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ purodhasam athābravīt
pra·bhā·tā·yāṃ tu śar·var·yāṃ pṛ·thu·vak·ṣā ma·hā·ya·śāḥ / rā·maḥ ka·ma·la·pat·rāk·ṣaḥ pu·ro·dha·sam a·thāb·ra·vīt
- 2
agnihotraṃ vrajatv agre sarpir jvalitapāvakam / vājapeyātapatraṃ ca śobhayānaṃ mahāpatham
ag·ni·hot·raṃ vra·jatv ag·re sar·pir jva·li·ta·pā·va·kam / vā·ja·pe·yā·ta·pat·raṃ ca śo·bha·yā·naṃ ma·hā·pa·tham
- 3
tato vasiṣṭhas tejasvī sarvaṃ niravaśeṣataḥ / cakāra vidhivad dharmyaṃ mahāprāsthānikaṃ vidhim
ta·to va·siṣ·ṭhas te·jas·vī sar·vaṃ ni·ra·va·śe·ṣa·taḥ / ca·kā·ra vi·dhi·vad dhar·myaṃ ma·hāp·rās·thā·ni·kaṃ vi·dhim
- 4
tataḥ kṣaumāmbaradharo brahma cāvartayan param / kuśān gṛhītvā pāṇibhyāṃ prasajya prayayāv atha
ta·taḥ kṣau·mām·ba·ra·dha·ro brah·ma cā·var·ta·yan pa·ram / ku·śān gṛ·hīt·vā pā·ṇibh·yāṃ pra·saj·ya pra·ya·yāv a·tha
- 5
avyāharan kva cit kiṃ cin niśceṣṭo niḥsukhaḥ pathi / nirjagāma gṛhāt tasmād dīpyamāno yathāṃśumān
av·yā·ha·ran kva cit kiṃ cin niś·ceṣ·ṭo niḥ·su·khaḥ pa·thi / nir·ja·gā·ma gṛ·hāt tas·mād dīp·ya·mā·no ya·thāṃ·śu·mān
- 6
rāmasya pārśve savye tu padmā śrīḥ susamāhitā / dakṣiṇe hrīr viśālākṣī vyavasāyas tathāgrataḥ
rā·mas·ya pār·śve sav·ye tu pad·mā śrīḥ su·sa·mā·hi·tā / dak·ṣi·ṇe hrīr vi·śā·lāk·ṣī vya·va·sā·yas ta·thāg·ra·taḥ
- 7
śarā nānāvidhāś cāpi dhanur āyatavigraham / anuvrajanti kākutsthaṃ sarve puruṣavigrahāḥ
śa·rā nā·nā·vi·dhāś cā·pi dha·nur ā·ya·ta·vig·ra·ham / a·nuv·ra·jan·ti kā·kut·sthaṃ sar·ve pu·ru·ṣa·vig·ra·hāḥ
- 8
vedā brāhmaṇarūpeṇa sāvitrī sarvarakṣiṇī / oṃkāro 'tha vaṣaṭkāraḥ sarve rāmam anuvratāḥ
ve·dā brāh·ma·ṇa·rū·pe·ṇa sā·vit·rī sar·va·rak·ṣi·ṇī / oṃ·kā·ro 'tha va·ṣaṭ·kā·raḥ sar·ve rā·mam a·nuv·ra·tāḥ
- 9
ṛṣayaś ca mahātmānaḥ sarva eva mahīsurāḥ / anvagacchanta kākutsthaṃ svargadvāram upāgatam
ṛ·ṣa·yaś ca ma·hāt·mā·naḥ sar·va e·va ma·hī·su·rāḥ / an·va·gac·chan·ta kā·kut·sthaṃ svar·gad·vā·ram u·pā·ga·tam
- 10
taṃ yāntam anuyānti sma antaḥpuracarāḥ striyaḥ / savṛddhabāladāsīkāḥ savarṣavarakiṃkarāḥ
taṃ yān·tam a·nu·yān·ti sma an·taḥ·pu·ra·ca·rāḥ stri·yaḥ / sa·vṛd·dha·bā·la·dā·sī·kāḥ sa·var·ṣa·va·ra·kiṃ·ka·rāḥ
- 11
sāntaḥpuraś ca bharataḥ śatrughnasahito yayau / rāmavratam upāgamya rāghavaṃ samanuvratāḥ
sān·taḥ·pu·raś ca bha·ra·taḥ śat·rugh·na·sa·hi·to ya·yau / rā·mav·ra·tam u·pā·gam·ya rā·gha·vaṃ sa·ma·nuv·ra·tāḥ
- 12
tato viprā mahātmānaḥ sāgnihotrāḥ samāhitāḥ / saputradārāḥ kākutstham anvagacchan mahāmatim
ta·to vip·rā ma·hāt·mā·naḥ sāg·ni·hot·rāḥ sa·mā·hi·tāḥ / sa·put·ra·dā·rāḥ kā·kut·stham an·va·gac·chan ma·hā·ma·tim
- 13
mantriṇo bhṛtyavargāś ca saputrāḥ sahabāndhavāḥ / sānugā rāghavaṃ sarve anvagacchan prahṛṣṭavat
man·tri·ṇo bhṛt·ya·var·gāś ca sa·put·rāḥ sa·ha·bān·dha·vāḥ / sā·nu·gā rā·gha·vaṃ sar·ve an·va·gac·chan pra·hṛṣ·ṭa·vat
- 14
tataḥ sarvāḥ prakṛtayo hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtāḥ / anujagmuḥ pragacchantaṃ rāghavaṃ guṇarañjitāḥ
ta·taḥ sar·vāḥ pra·kṛ·ta·yo hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tāḥ / a·nu·jag·muḥ pra·gac·chan·taṃ rā·gha·vaṃ gu·ṇa·rañ·ji·tāḥ
- 15
snātaṃ pramuditaṃ sarvaṃ hṛṣṭapuṣpam anuttamam / dṛptaṃ kilikilāśabdaiḥ sarvaṃ rāmam anuvratam
snā·taṃ pra·mu·di·taṃ sar·vaṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·pam a·nut·ta·mam / dṛp·taṃ ki·li·ki·lā·śab·daiḥ sar·vaṃ rā·mam a·nuv·ra·tam
- 16
na tatra kaś cid dīno 'bhūd vrīḍito vāpi duḥkhitaḥ / hṛṣṭaṃ pramuditaṃ sarvaṃ babhūva paramādbhutam
na tat·ra kaś cid dī·no 'bhūd vrī·ḍi·to vā·pi duḥ·khi·taḥ / hṛṣ·ṭaṃ pra·mu·di·taṃ sar·vaṃ ba·bhū·va pa·ra·mād·bhu·tam
- 17
draṣṭukāmo 'tha niryāṇaṃ rājño jānapado janaḥ / saṃprāptaḥ so 'pi dṛṣṭvaiva saha sarvair anuvrataḥ
draṣ·ṭu·kā·mo 'tha nir·yā·ṇaṃ rāj·ño jā·na·pa·do ja·naḥ / saṃp·rāp·taḥ so 'pi dṛṣ·ṭvai·va sa·ha sar·vair a·nuv·ra·taḥ
- 18
ṛkṣavānararakṣāṃsi janāś ca puravāsinaḥ / agachan parayā bhaktyā pṛṣṭhataḥ susamāhitāḥ
ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣāṃ·si ja·nāś ca pu·ra·vā·si·naḥ / a·ga·chan pa·ra·yā bhak·tyā pṛṣ·ṭha·taḥ su·sa·mā·hi·tāḥ
Uttarakāṇḍa · sarga 100 26 verses
- 1
adhyardhayojanaṃ gatvā nadīṃ paścān mukhāśritām / sarayūṃ puṇyasalilāṃ dadarśa raghunandanaḥ
adh·yar·dha·yo·ja·naṃ gat·vā na·dīṃ paś·cān mu·khāś·ri·tām / sa·ra·yūṃ puṇ·ya·sa·li·lāṃ da·dar·śa ra·ghu·nan·da·naḥ
- 2
atha tasmin muhūrte tu brahmā lokapitāmahaḥ / sarvaiḥ parivṛto devair ṛṣibhiś ca mahātmabhiḥ
a·tha tas·min mu·hūr·te tu brah·mā lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / sar·vaiḥ pa·ri·vṛ·to de·vair ṛ·ṣi·bhiś ca ma·hāt·ma·bhiḥ
- 3
āyayau yatra kākutsthaḥ svargāya samupasthitaḥ / vimānaśatakoṭībhir divyābhir abhisaṃvṛtaḥ
ā·ya·yau yat·ra kā·kut·sthaḥ svar·gā·ya sa·mu·pas·thi·taḥ / vi·mā·na·śa·ta·ko·ṭī·bhir div·yā·bhir a·bhi·saṃ·vṛ·taḥ
- 4
papāta puṣpavṛṣṭiś ca vāyumuktā mahaughavat
pa·pā·ta puṣ·pa·vṛṣ·ṭiś ca vā·yu·muk·tā ma·hau·gha·vat
- 5
tasmiṃs tūryaśatākīrṇe gandharvāpsarasaṃkule / sarayūsalilaṃ rāmaḥ padbhyāṃ samupacakrame
tas·miṃs tūr·ya·śa·tā·kīr·ṇe gan·dhar·vāp·sa·ra·saṃ·ku·le / sa·ra·yū·sa·li·laṃ rā·maḥ pad·bhyāṃ sa·mu·pa·cak·ra·me
- 6
tataḥ pitāmaho vāṇīm antarikṣād abhāṣata / āgaccha viṣṇo bhadraṃ te diṣṭyā prāpto 'si rāghava
ta·taḥ pi·tā·ma·ho vā·ṇīm an·ta·rik·ṣād a·bhā·ṣa·ta / ā·gac·cha viṣ·ṇo bhad·raṃ te diṣ·ṭyā prāp·to 'si rā·gha·va
- 7
bhrātṛbhiḥ saha devābhaiḥ praviśasva svakāṃ tanum / vaiṣṇavīṃ tāṃ mahātejas tad ākāśaṃ sanātanam
bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha de·vā·bhaiḥ pra·vi·śas·va sva·kāṃ ta·num / vaiṣ·ṇa·vīṃ tāṃ ma·hā·te·jas tad ā·kā·śaṃ sa·nā·ta·nam
- 8
tvaṃ hi lokagatir deva na tvāṃ ke cit prajānate / ṛte māyāṃ viśālākṣa tava pūrvaparigrahām
tvaṃ hi lo·ka·ga·tir de·va na tvāṃ ke cit pra·jā·na·te / ṛ·te mā·yāṃ vi·śā·lāk·ṣa ta·va pūr·va·pa·rig·ra·hām
- 9
tvam acintyaṃ mahad bhūtam akṣayaṃ sarvasaṃgraham / yām icchasi mahātejas tāṃ tanuṃ praviśa svayam
tvam a·cin·tyaṃ ma·had bhū·tam ak·ṣa·yaṃ sar·va·saṃg·ra·ham / yām ic·cha·si ma·hā·te·jas tāṃ ta·nuṃ pra·vi·śa sva·yam
- 10
pitāmahavacaḥ śrutvā viniścitya mahāmatiḥ / viveśa vaiṣṇavaṃ tejaḥ saśarīraḥ sahānujaḥ
pi·tā·ma·ha·va·caḥ śrut·vā vi·niś·cit·ya ma·hā·ma·tiḥ / vi·ve·śa vaiṣ·ṇa·vaṃ te·jaḥ sa·śa·rī·raḥ sa·hā·nu·jaḥ
- 11
tato viṣṇugataṃ devaṃ pūjayanti sma devatāḥ / sādhyā marudgaṇāś caiva sendrāḥ sāgnipurogamāḥ
ta·to viṣ·ṇu·ga·taṃ de·vaṃ pū·ja·yan·ti sma de·va·tāḥ / sādh·yā ma·rud·ga·ṇāś cai·va sen·drāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ
- 12
ye ca divyā ṛṣigaṇā gandharvāpsarasaś ca yāḥ / suparṇanāgayakṣāś ca daityadānavarākṣasāḥ
ye ca div·yā ṛ·ṣi·ga·ṇā gan·dhar·vāp·sa·ra·saś ca yāḥ / su·par·ṇa·nā·ga·yak·ṣāś ca dait·ya·dā·na·va·rāk·ṣa·sāḥ
- 13
sarvaṃ hṛṣṭaṃ pramuditaṃ sarvaṃ pūrṇamanoratham / sādhu sādhv iti tat sarvaṃ tridivaṃ gatakalmaṣam
sar·vaṃ hṛṣ·ṭaṃ pra·mu·di·taṃ sar·vaṃ pūr·ṇa·ma·no·ra·tham / sā·dhu sādhv i·ti tat sar·vaṃ tri·di·vaṃ ga·ta·kal·ma·ṣam
- 14
atha viṣṇur mahātejāḥ pitāmaham uvāca ha / eṣāṃ lokāñ janaughānāṃ dātum arhasi suvrata
a·tha viṣ·ṇur ma·hā·te·jāḥ pi·tā·ma·ham u·vā·ca ha / e·ṣāṃ lo·kāñ ja·nau·ghā·nāṃ dā·tum ar·ha·si suv·ra·ta
- 15
ime hi sarve snehān mām anuyātā manasvinaḥ / bhaktā bhājayitavyāś ca tyaktātmānaś ca matkṛte
i·me hi sar·ve sne·hān mām a·nu·yā·tā ma·nas·vi·naḥ / bhak·tā bhā·ja·yi·tav·yāś ca tyak·tāt·mā·naś ca mat·kṛ·te
- 16
tac chrutvā viṣṇuvacanaṃ brahmā lokaguruḥ prabhuḥ / lokān sāntānikān nāma yāsyantīme samāgatāḥ
tac chrut·vā viṣ·ṇu·va·ca·naṃ brah·mā lo·ka·gu·ruḥ pra·bhuḥ / lo·kān sān·tā·ni·kān nā·ma yās·yan·tī·me sa·mā·ga·tāḥ
- 17
yac ca tiryaggataṃ kiṃ cid rāmam evānucintayat / prāṇāṃs tyakṣyati bhaktyā vai saṃtāne tu nivatsyati / sarvair eva guṇair yukte brahmalokād anantare
yac ca tir·yag·ga·taṃ kiṃ cid rā·mam e·vā·nu·cin·ta·yat / prā·ṇāṃs tyak·ṣya·ti bhak·tyā vai saṃ·tā·ne tu ni·vat·sya·ti / sar·vair e·va gu·ṇair yuk·te brah·ma·lo·kād a·nan·ta·re
- 18
vānarāś ca svakāṃ yonim ṛkṣāś caiva tathā yayuḥ
vā·na·rāś ca sva·kāṃ yo·nim ṛk·ṣāś cai·va ta·thā ya·yuḥ
- 19
yebhyo viniḥsṛtā ye ye surādibhyaḥ susaṃbhavāḥ / ṛṣibhyo nāgayakṣebhyas tāṃs tān eva prapedire
yebh·yo vi·niḥ·sṛ·tā ye ye su·rā·dibh·yaḥ su·saṃ·bha·vāḥ / ṛ·ṣibh·yo nā·ga·yak·ṣebh·yas tāṃs tān e·va pra·pe·di·re
- 20
tathoktavati deveśe gopratāram upāgatāḥ / bhejire sarayūṃ sarve harṣapūrṇāśruviklavāḥ
ta·thok·ta·va·ti de·ve·śe gop·ra·tā·ram u·pā·ga·tāḥ / bhe·ji·re sa·ra·yūṃ sar·ve har·ṣa·pūr·ṇāś·ru·vik·la·vāḥ
- 21
avagāhya jalaṃ yo yaḥ prāṇī hy āsīt prahṛṣṭavat / mānuṣaṃ deham utsṛjya vimānaṃ so 'dhyarohata
a·va·gāh·ya ja·laṃ yo yaḥ prā·ṇī hy ā·sīt pra·hṛṣ·ṭa·vat / mā·nu·ṣaṃ de·ham ut·sṛj·ya vi·mā·naṃ so 'dhya·ro·ha·ta
- 22
tiryagyonigatāś cāpi saṃprāptāḥ sarayūjalam / divyā divyena vapuṣā devā dīptā ivābhavan
tir·yag·yo·ni·ga·tāś cā·pi saṃp·rāp·tāḥ sa·ra·yū·ja·lam / div·yā div·ye·na va·pu·ṣā de·vā dīp·tā i·vā·bha·van
- 23
gatvā tu sarayūtoyaṃ sthāvarāṇi carāṇi ca / prāpya tat toyavikledaṃ devalokam upāgaman
gat·vā tu sa·ra·yū·to·yaṃ sthā·va·rā·ṇi ca·rā·ṇi ca / prāp·ya tat to·ya·vik·le·daṃ de·va·lo·kam u·pā·ga·man
- 24
devānāṃ yasya yā yonir vānarā ṛṣkarākṣasāḥ / tām eva viviśuḥ sarve dehān nikṣipya cāmbhasi
de·vā·nāṃ yas·ya yā yo·nir vā·na·rā ṛṣ·ka·rāk·ṣa·sāḥ / tām e·va vi·vi·śuḥ sar·ve de·hān nik·ṣip·ya cām·bha·si
- 25
tathā svargagataṃ sarvaṃ kṛtvā lokagurur divam / jagāma tridaśaiḥ sārdhaṃ hṛṣṭair hṛṣṭo mahāmatiḥ
ta·thā svar·ga·ga·taṃ sar·vaṃ kṛt·vā lo·ka·gu·rur di·vam / ja·gā·ma tri·da·śaiḥ sār·dhaṃ hṛṣ·ṭair hṛṣ·ṭo ma·hā·ma·tiḥ
- 26
etāvad eva ākhyānaṃ sottaraṃ brahmapūjitam / rāmāyaṇam iti khyātaṃ mukhyaṃ vālmīkinā kṛtam
e·tā·vad e·va ākh·yā·naṃ sot·ta·raṃ brah·ma·pū·ji·tam / rā·mā·ya·ṇam i·ti khyā·taṃ mukh·yaṃ vāl·mī·ki·nā kṛ·tam
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.