Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Vālmīki Rāmāyaṇa रामायणम्

Book: 1. Bālakāṇḍa 2. Ayodhyākāṇḍa 3. Araṇyakāṇḍa 4. Kiṣkindhākāṇḍa 5. Sundarakāṇḍa 6. Yuddhakāṇḍa 7. Uttarakāṇḍa

Sanskrit in transliteration (the source has no Devanagari). Griffith’s English exists but is a verse paraphrase that does not line up verse by verse, so it is not shown.
Tap a heading to open or close it. Each verse: English (where there is one), the Sanskrit, its transliteration (IAST), then how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel). Tap a Sanskrit word to look it up. · Hide pronunciation

7. Uttarakāṇḍa

Uttarakāṇḍa · sarga 1 27 verses
  1. 1

    prāptarājyasya rāmasya rākṣasānāṃ vadhe kṛte / ājagmur ṛṣayaḥ sarve rāghavaṃ pratinanditum

    prāp·ta·rāj·yas·ya rā·mas·ya rāk·ṣa·sā·nāṃ va·dhe kṛ·te / ā·jag·mur ṛ·ṣa·yaḥ sar·ve rā·gha·vaṃ pra·ti·nan·di·tum

  2. 2

    kauśiko 'tha yavakrīto raibhyaś cyavana eva ca / kaṇvo medhātitheḥ putraḥ pūrvasyāṃ diśi ye śritāḥ

    kau·śi·ko 'tha ya·vak·rī·to raibh·yaś cya·va·na e·va ca / kaṇ·vo me·dhā·ti·theḥ put·raḥ pūr·vas·yāṃ di·śi ye śri·tāḥ

  3. 3

    svastyātreyaś ca bhagavān namuciḥ pramucus tathā / ājagmus te sahāgastyā ye śritā dakṣiṇāṃ diśam

    svas·tyāt·re·yaś ca bha·ga·vān na·mu·ciḥ pra·mu·cus ta·thā / ā·jag·mus te sa·hā·gas·tyā ye śri·tā dak·ṣi·ṇāṃ di·śam

  4. 4

    pṛṣadguḥ kavaṣo dhaumyo raudreyaś ca mahān ṛṣiḥ / te 'py ājagmuḥ saśiṣyā vai ye śritāḥ paścimāṃ diśam

    pṛ·ṣad·guḥ ka·va·ṣo dhaum·yo raud·re·yaś ca ma·hān ṛ·ṣiḥ / te 'py ā·jag·muḥ sa·śiṣ·yā vai ye śri·tāḥ paś·ci·māṃ di·śam

  5. 5

    vasiṣṭhaḥ kaśyapo 'thātrir viśvāmitro 'tha gautamaḥ / jamadagnir bharadvājas te 'pi saptamaharṣayaḥ

    va·siṣ·ṭhaḥ kaś·ya·po 'thāt·rir viś·vā·mit·ro 'tha gau·ta·maḥ / ja·ma·dag·nir bha·rad·vā·jas te 'pi sap·ta·ma·har·ṣa·yaḥ

  6. 6

    saṃprāpyaite mahātmāno rāghavasya niveśanam / viṣṭhitāḥ pratihārārthaṃ hutāśanasamaprabhāḥ

    saṃp·rāp·yai·te ma·hāt·mā·no rā·gha·vas·ya ni·ve·śa·nam / viṣ·ṭhi·tāḥ pra·ti·hā·rār·thaṃ hu·tā·śa·na·sa·map·ra·bhāḥ

  7. 7

    pratihāras tatas tūrṇam agastyavacanād atha / samīpaṃ rāghavasyāśu praviveśa mahātmanaḥ

    pra·ti·hā·ras ta·tas tūr·ṇam a·gas·tya·va·ca·nād a·tha / sa·mī·paṃ rā·gha·vas·yā·śu pra·vi·ve·śa ma·hāt·ma·naḥ

  8. 8

    sa rāmaṃ dṛśya sahasā pūrṇacandrasamadyutim / agastyaṃ kathayām āsa saṃprātam ṛṣibhiḥ saha

    sa rā·maṃ dṛś·ya sa·ha·sā pūr·ṇa·can·dra·sa·mad·yu·tim / a·gas·tyaṃ ka·tha·yām ā·sa saṃp·rā·tam ṛ·ṣi·bhiḥ sa·ha

  9. 9

    śrutvā prāptān munīṃs tāṃs tu bālasūryasamaprabhān / tadovāca nṛpo dvāḥsthaṃ praveśaya yathāsukham

    śrut·vā prāp·tān mu·nīṃs tāṃs tu bā·la·sūr·ya·sa·map·ra·bhān / ta·do·vā·ca nṛ·po dvāḥs·thaṃ pra·ve·śa·ya ya·thā·su·kham

  10. 10

    dṛṣṭvā prāptān munīṃs tāṃs tu pratyutthāya kṛtāñjaliḥ / rāmo 'bhivādya prayata āsanāny ādideśa ha

    dṛṣ·ṭvā prāp·tān mu·nīṃs tāṃs tu prat·yut·thā·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / rā·mo 'bhi·vād·ya pra·ya·ta ā·sa·nāny ā·di·de·śa ha

  11. 11

    teṣu kāñcanacitreṣu svāstīrṇeṣu sukheṣu ca / yathārham upaviṣṭās te āsaneṣv ṛṣipuṃgavāḥ

    te·ṣu kāñ·ca·na·cit·re·ṣu svās·tīr·ṇe·ṣu su·khe·ṣu ca / ya·thār·ham u·pa·viṣ·ṭās te ā·sa·neṣv ṛ·ṣi·puṃ·ga·vāḥ

  12. 12

    rāmeṇa kuśalaṃ pṛṣṭāḥ saśiṣyāḥ sapurogamāḥ / maharṣayo vedavido rāmaṃ vacanam abruvan

    rā·me·ṇa ku·śa·laṃ pṛṣ·ṭāḥ sa·śiṣ·yāḥ sa·pu·ro·ga·māḥ / ma·har·ṣa·yo ve·da·vi·do rā·maṃ va·ca·nam ab·ru·van

  13. 13

    kuśalaṃ no mahābāho sarvatra raghunandana / tvāṃ tu diṣṭyā kuśalinaṃ paśyāmo hataśātravam

    ku·śa·laṃ no ma·hā·bā·ho sar·vat·ra ra·ghu·nan·da·na / tvāṃ tu diṣ·ṭyā ku·śa·li·naṃ paś·yā·mo ha·ta·śāt·ra·vam

  14. 14

    na hi bhāraḥ sa te rāma rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / sadhanus tvaṃ hi lokāṃs trīn vijayethā na saṃśayaḥ

    na hi bhā·raḥ sa te rā·ma rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / sa·dha·nus tvaṃ hi lo·kāṃs trīn vi·ja·ye·thā na saṃ·śa·yaḥ

  15. 15

    diṣṭyā tvayā hato rāma rāvaṇaḥ putrapautravān / diṣṭyā vijayinaṃ tvādya paśyāmaḥ saha bhāryayā

    diṣ·ṭyā tva·yā ha·to rā·ma rā·va·ṇaḥ put·ra·paut·ra·vān / diṣ·ṭyā vi·ja·yi·naṃ tvād·ya paś·yā·maḥ sa·ha bhār·ya·yā

  16. 16

    diṣṭyā prahasto vikaṭo virūpākṣo mahodaraḥ / akampanaś ca durdharṣo nihatās te niśācarāḥ

    diṣ·ṭyā pra·has·to vi·ka·ṭo vi·rū·pāk·ṣo ma·ho·da·raḥ / a·kam·pa·naś ca dur·dhar·ṣo ni·ha·tās te ni·śā·ca·rāḥ

  17. 17

    yasya pramāṇād vipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate / diṣṭyā te samare rāma kumbhakarṇo nipātitaḥ

    yas·ya pra·mā·ṇād vi·pu·laṃ pra·mā·ṇaṃ ne·ha vid·ya·te / diṣ·ṭyā te sa·ma·re rā·ma kum·bha·kar·ṇo ni·pā·ti·taḥ

  18. 18

    diṣṭyā tvaṃ rākṣasendreṇa dvandvayuddham upāgataḥ / devatānām avadhyena vijayaṃ prāptavān asi

    diṣ·ṭyā tvaṃ rāk·ṣa·sen·dre·ṇa dvan·dva·yud·dham u·pā·ga·taḥ / de·va·tā·nām a·vadh·ye·na vi·ja·yaṃ prāp·ta·vān a·si

  19. 19

    saṃkhye tasya na kiṃ cit tu rāvaṇasya parābhavaḥ / dvandvayuddham anuprāpto diṣṭyā te rāvaṇir hataḥ

    saṃkh·ye tas·ya na kiṃ cit tu rā·va·ṇas·ya pa·rā·bha·vaḥ / dvan·dva·yud·dham a·nup·rāp·to diṣ·ṭyā te rā·va·ṇir ha·taḥ

  20. 20

    diṣṭyā tasya mahābāho kālasyevābhidhāvataḥ / muktaḥ suraripor vīra prāptaś ca vijayas tvayā

    diṣ·ṭyā tas·ya ma·hā·bā·ho kā·las·ye·vā·bhi·dhā·va·taḥ / muk·taḥ su·ra·ri·por vī·ra prāp·taś ca vi·ja·yas tva·yā

  21. 21

    vismayas tv eṣa naḥ saumya saṃśrutyendrajitaṃ hatam / avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ mahāmāyādharo yudhi

    vis·ma·yas tv e·ṣa naḥ saum·ya saṃś·rut·yen·dra·ji·taṃ ha·tam / a·vadh·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ ma·hā·mā·yā·dha·ro yu·dhi

  22. 22

    dattvā puṇyām imāṃ vīra saumyām abhayadakṣiṇām / diṣṭyā vardhasi kākutstha jayenāmitrakarśana

    dat·tvā puṇ·yām i·māṃ vī·ra saum·yām a·bha·ya·dak·ṣi·ṇām / diṣ·ṭyā var·dha·si kā·kut·stha ja·ye·nā·mit·ra·kar·śa·na

  23. 23

    śrutvā tu vacanaṃ teṣām ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām / vismayaṃ paramaṃ gatvā rāmaḥ prāñjalir abravīt

    śrut·vā tu va·ca·naṃ te·ṣām ṛ·ṣī·ṇāṃ bhā·vi·tāt·ma·nām / vis·ma·yaṃ pa·ra·maṃ gat·vā rā·maḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt

  24. 24

    bhavantaḥ kumbhakarṇaṃ ca rāvaṇaṃ ca niśācaram / atikramya mahāvīryau kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim

    bha·van·taḥ kum·bha·kar·ṇaṃ ca rā·va·ṇaṃ ca ni·śā·ca·ram / a·tik·ram·ya ma·hā·vīr·yau kiṃ pra·śaṃ·sa·tha rā·va·ṇim

  25. 25

    mahodaraṃ prahastaṃ ca virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ / atikramya mahāvīryān kiṃ praśaṃsatha rāvaṇim

    ma·ho·da·raṃ pra·has·taṃ ca vi·rū·pāk·ṣaṃ ca rāk·ṣa·saṃ / a·tik·ram·ya ma·hā·vīr·yān kiṃ pra·śaṃ·sa·tha rā·va·ṇim

  26. 26

    kīdṛśo vai prabhāvo 'sya kiṃ balaṃ kaḥ parākramaḥ / kena vā kāraṇenaiṣa rāvaṇād atiricyate

    kī·dṛ·śo vai pra·bhā·vo 'sya kiṃ ba·laṃ kaḥ pa·rāk·ra·maḥ / ke·na vā kā·ra·ṇe·nai·ṣa rā·va·ṇād a·ti·ric·ya·te

  27. 27

    śakyaṃ yadi mayā śrotuṃ na khalv ājñāpayāmi vaḥ / yadi guhyaṃ na ced vaktuṃ śrotum icchāmi kathyatām / kathaṃ śakro jitas tena kathaṃ labdhavaraś ca saḥ

    śak·yaṃ ya·di ma·yā śro·tuṃ na khalv āj·ñā·pa·yā·mi vaḥ / ya·di guh·yaṃ na ced vak·tuṃ śro·tum ic·chā·mi kath·ya·tām / ka·thaṃ śak·ro ji·tas te·na ka·thaṃ lab·dha·va·raś ca saḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 2 29 verses
  1. 1

    tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / kumbhayonir mahātejā vākyam etad uvāca ha

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / kum·bha·yo·nir ma·hā·te·jā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  2. 2

    śṛṇu rājan yathāvṛttaṃ yasya tejobalaṃ mahat / jaghāna ca ripūn yuddhe yathāvadhyaś ca śatrubhiḥ

    śṛ·ṇu rā·jan ya·thā·vṛt·taṃ yas·ya te·jo·ba·laṃ ma·hat / ja·ghā·na ca ri·pūn yud·dhe ya·thā·vadh·yaś ca śat·ru·bhiḥ

  3. 3

    ahaṃ te rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava / varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te

    a·haṃ te rā·va·ṇas·ye·daṃ ku·laṃ jan·ma ca rā·gha·va / va·rap·ra·dā·naṃ ca ta·thā tas·mai dat·taṃ bra·vī·mi te

  4. 4

    purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ / pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣād iva pitāmahaḥ

    pu·rā kṛ·ta·yu·ge rā·ma pra·jā·pa·ti·su·taḥ pra·bhuḥ / pu·las·tyo nā·ma brah·mar·ṣiḥ sāk·ṣād i·va pi·tā·ma·haḥ

  5. 5

    nānukīrtyā guṇās tasya dharmataḥ śīlatas tathā / prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ

    nā·nu·kīr·tyā gu·ṇās tas·ya dhar·ma·taḥ śī·la·tas ta·thā / pra·jā·pa·teḥ put·ra i·ti vak·tuṃ śak·yaṃ hi nā·ma·taḥ

  6. 6

    sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ / tṛṇabindvāśramaṃ gatvā nyavasan munipuṃgavaḥ

    sa tu dhar·map·ra·saṅ·ge·na me·roḥ pār·śve ma·hā·gi·reḥ / tṛ·ṇa·bin·dvāś·ra·maṃ gat·vā nya·va·san mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  7. 7

    tapas tepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ / gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ

    ta·pas te·pe sa dhar·māt·mā svādh·yā·ya·ni·ya·ten·dri·yaḥ / gat·vāś·ra·ma·pa·daṃ tas·ya vigh·naṃ kur·van·ti kan·ya·kāḥ

  8. 8

    devapannagakanyāś ca rājarṣitanayāś ca yāḥ / krīḍantyo 'psarasaś caiva taṃ deśam upapedire

    de·va·pan·na·ga·kan·yāś ca rā·jar·ṣi·ta·na·yāś ca yāḥ / krī·ḍan·tyo 'psa·ra·saś cai·va taṃ de·śam u·pa·pe·di·re

  9. 9

    sarvartuṣūpabhogyatvād ramyatvāt kānanasya ca / nityaśas tās tu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ

    sar·var·tu·ṣū·pa·bhog·yat·vād ram·yat·vāt kā·na·nas·ya ca / nit·ya·śas tās tu taṃ de·śaṃ gat·vā krī·ḍan·ti kan·ya·kāḥ

  10. 10

    atha ruṣṭo mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ / yā me darśanam āgacchet sā garbhaṃ dhārayiṣyati

    a·tha ruṣ·ṭo ma·hā·te·jā vyā·ja·hā·ra ma·hā·mu·niḥ / yā me dar·śa·nam ā·gac·chet sā gar·bhaṃ dhā·ra·yiṣ·ya·ti

  11. 11

    tās tu sarvāḥ pratigatāḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ / brahmaśāpabhayād bhītās taṃ deśaṃ nopacakramuḥ

    tās tu sar·vāḥ pra·ti·ga·tāḥ śrut·vā vāk·yaṃ ma·hāt·ma·naḥ / brah·ma·śā·pa·bha·yād bhī·tās taṃ de·śaṃ no·pa·cak·ra·muḥ

  12. 12

    tṛṇabindos tu rājarṣes tanayā na śṛṇoti tat / gatvāśramapadaṃ tasya vicacāra sunirbhayā

    tṛ·ṇa·bin·dos tu rā·jar·ṣes ta·na·yā na śṛ·ṇo·ti tat / gat·vāś·ra·ma·pa·daṃ tas·ya vi·ca·cā·ra su·nir·bha·yā

  13. 13

    tasminn eva tu kāle sa prājāpatyo mahān ṛṣiḥ / svādhyāyam akarot tatra tapasā dyotitaprabhaḥ

    tas·minn e·va tu kā·le sa prā·jā·pat·yo ma·hān ṛ·ṣiḥ / svādh·yā·yam a·ka·rot tat·ra ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhaḥ

  14. 14

    sā tu vedadhvaniṃ śrutvā dṛṣṭvā caiva tapodhanam / abhavat pāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā

    sā tu ve·dadh·va·niṃ śrut·vā dṛṣ·ṭvā cai·va ta·po·dha·nam / a·bha·vat pāṇ·ḍu·de·hā sā suv·yañ·ji·ta·śa·rī·ra·jā

  15. 15

    dṛṣṭvā paramasaṃvignā sā tu tadrūpam ātmanaḥ / idaṃ me kiṃ nv iti jñātvā pitur gatvāgrataḥ sthitā

    dṛṣ·ṭvā pa·ra·ma·saṃ·vig·nā sā tu tad·rū·pam āt·ma·naḥ / i·daṃ me kiṃ nv i·ti jñāt·vā pi·tur gat·vāg·ra·taḥ sthi·tā

  16. 16

    tāṃ tu dṛṣṭvā tathā bhūtāṃ tṛṇabindur athābravīt / kiṃ tvam etat tv asadṛśaṃ dhārayasy ātmano vapuḥ

    tāṃ tu dṛṣ·ṭvā ta·thā bhū·tāṃ tṛ·ṇa·bin·dur a·thāb·ra·vīt / kiṃ tvam e·tat tv a·sa·dṛ·śaṃ dhā·ra·yasy āt·ma·no va·puḥ

  17. 17

    sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam / na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpam īdṛśam

    sā tu kṛt·vāñ·ja·liṃ dī·nā kan·yo·vā·ca ta·po·dha·nam / na jā·ne kā·ra·ṇaṃ tā·ta ye·na me rū·pam ī·dṛ·śam

  18. 18

    kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmy ekā maharṣer bhāvitātmanaḥ / pulastyasyāśramaṃ divyam anveṣṭuṃ svasakhījanam

    kiṃ tu pūr·vaṃ ga·tāsmy e·kā ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / pu·las·tyas·yāś·ra·maṃ div·yam an·veṣ·ṭuṃ sva·sa·khī·ja·nam

  19. 19

    na ca paśyāmy ahaṃ tatra kāṃ cid apy āgatāṃ sakhīm / rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā cāham ihāgatā

    na ca paś·yāmy a·haṃ tat·ra kāṃ cid apy ā·ga·tāṃ sa·khīm / rū·pas·ya tu vi·par·yā·saṃ dṛṣ·ṭvā cā·ham i·hā·ga·tā

  20. 20

    tṛṇabindus tu rājarṣis tapasā dyotitaprabhaḥ / dhyānaṃ viveśa tac cāpi apaśyad ṛṣikarmajam

    tṛ·ṇa·bin·dus tu rā·jar·ṣis ta·pa·sā dyo·ti·tap·ra·bhaḥ / dhyā·naṃ vi·ve·śa tac cā·pi a·paś·yad ṛ·ṣi·kar·ma·jam

  21. 21

    sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ / gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyam idam abravīt

    sa tu vij·ñā·ya taṃ śā·paṃ ma·har·ṣer bhā·vi·tāt·ma·naḥ / gṛ·hīt·vā ta·na·yāṃ gat·vā pu·las·tyam i·dam ab·ra·vīt

  22. 22

    bhagavaṃs tanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svair eva bhūṣitām / bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayam udyatām

    bha·ga·vaṃs ta·na·yāṃ me tvaṃ gu·ṇaiḥ svair e·va bhū·ṣi·tām / bhik·ṣāṃ pra·ti·gṛ·hā·ṇe·māṃ ma·har·ṣe sva·yam ud·ya·tām

  23. 23

    tapaścaraṇayuktasya śrāmyamāṇendriyasya te / śuśrūṣātatparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

    ta·paś·ca·ra·ṇa·yuk·tas·ya śrām·ya·mā·ṇen·dri·yas·ya te / śuś·rū·ṣā·tat·pa·rā nit·yaṃ bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

  24. 24

    taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā / jighṛkṣur abravīt kanyāṃ bāḍham ity eva sa dvijaḥ

    taṃ bru·vā·ṇaṃ tu tad·vāk·yaṃ rā·jar·ṣiṃ dhār·mi·kaṃ ta·dā / ji·ghṛk·ṣur ab·ra·vīt kan·yāṃ bā·ḍham ity e·va sa dvi·jaḥ

  25. 25

    dattvā tu sa gato rājā svam āśramapadaṃ tadā / sāpi tatrāvasat kanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ / prītaḥ sa tu mahātejā vākyam etad uvāca ha

    dat·tvā tu sa ga·to rā·jā svam āś·ra·ma·pa·daṃ ta·dā / sā·pi tat·rā·va·sat kan·yā to·ṣa·yan·tī pa·tiṃ gu·ṇaiḥ / prī·taḥ sa tu ma·hā·te·jā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  26. 26

    parituṣṭo 'smi bhadraṃ te guṇānāṃ saṃpadā bhṛśam / tasmāt te viramāmy adya putram ātmasamaṃ guṇaiḥ / ubhayor vaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam

    pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi bhad·raṃ te gu·ṇā·nāṃ saṃ·pa·dā bhṛ·śam / tas·māt te vi·ra·māmy ad·ya put·ram āt·ma·sa·maṃ gu·ṇaiḥ / u·bha·yor vaṃ·śa·kar·tā·raṃ pau·las·tya i·ti viś·ru·tam

  27. 27

    yasmāt tu viśruto vedas tvayehābhyasyato mama / tasmāt sa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ

    yas·māt tu viś·ru·to ve·das tva·ye·hābh·yas·ya·to ma·ma / tas·māt sa viś·ra·vā nā·ma bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

  28. 28

    evam uktā tu sā kanyā prahṛṣṭenāntarātmanā / acireṇaiva kālena sūtā viśravasaṃ sutam

    e·vam uk·tā tu sā kan·yā pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā / a·ci·re·ṇai·va kā·le·na sū·tā viś·ra·va·saṃ su·tam

  29. 29

    sa tu lokatraye khyātaḥ śaucadharmasamanvitaḥ / piteva tapasā yukto viśravā munipuṃgavaḥ

    sa tu lo·kat·ra·ye khyā·taḥ śau·ca·dhar·ma·sa·man·vi·taḥ / pi·te·va ta·pa·sā yuk·to viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 3 31 verses
  1. 1

    atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṃgavaḥ / acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ

    a·tha put·raḥ pu·las·tyas·ya viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / a·ci·re·ṇai·va kā·le·na pi·te·va ta·pa·si sthi·taḥ

  2. 2

    satyavāñ śīlavān dakṣaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ / sarvabhogeṣv asaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ

    sat·ya·vāñ śī·la·vān dak·ṣaḥ svādh·yā·ya·ni·ra·taḥ śu·ciḥ / sar·va·bho·geṣv a·saṃ·sak·to nit·yaṃ dhar·ma·pa·rā·ya·ṇaḥ

  3. 3

    jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahān ṛṣiḥ / dadau viśravase bhāryāṃ svāṃ sutāṃ devavarṇinīm

    jñāt·vā tas·ya tu tad·vṛt·taṃ bha·rad·vā·jo ma·hān ṛ·ṣiḥ / da·dau viś·ra·va·se bhār·yāṃ svāṃ su·tāṃ de·va·var·ṇi·nīm

  4. 4

    pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā / mudā paramayā yukto viśravā munipuṃgavaḥ

    pra·ti·gṛh·ya tu dhar·me·ṇa bha·rad·vā·ja·su·tāṃ ta·dā / mu·dā pa·ra·ma·yā yuk·to viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  5. 5

    sa tasyāṃ vīryasaṃpannam apatyaṃ paramādbhutam / janayām āsa dharmātmā sarvair brahmaguṇair yutam

    sa tas·yāṃ vīr·ya·saṃ·pan·nam a·pat·yaṃ pa·ra·mād·bhu·tam / ja·na·yām ā·sa dhar·māt·mā sar·vair brah·ma·gu·ṇair yu·tam

  6. 6

    tasmiñ jāte tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ / nāma cāsyākarot prītaḥ sārdhaṃ devarṣibhis tadā

    tas·miñ jā·te tu saṃ·hṛṣ·ṭaḥ sa ba·bhū·va pi·tā·ma·haḥ / nā·ma cās·yā·ka·rot prī·taḥ sār·dhaṃ de·var·ṣi·bhis ta·dā

  7. 7

    yasmād viśravaso 'patyaṃ sādṛśyād viśravā iva / tasmād vaiśravaṇo nāma bhaviṣyaty eṣa viśrutaḥ

    yas·mād viś·ra·va·so 'pat·yaṃ sā·dṛś·yād viś·ra·vā i·va / tas·mād vaiś·ra·va·ṇo nā·ma bha·viṣ·yaty e·ṣa viś·ru·taḥ

  8. 8

    sa tu vaiśravaṇas tatra tapovanagatas tadā / avardhata mahātejā hutāhutir ivānalaḥ

    sa tu vaiś·ra·va·ṇas tat·ra ta·po·va·na·ga·tas ta·dā / a·var·dha·ta ma·hā·te·jā hu·tā·hu·tir i·vā·na·laḥ

  9. 9

    tasyāśramapadasthasya buddhir jajñe mahātmanaḥ / cariṣye niyato dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ

    tas·yāś·ra·ma·pa·das·thas·ya bud·dhir jaj·ñe ma·hāt·ma·naḥ / ca·riṣ·ye ni·ya·to dhar·maṃ dhar·mo hi pa·ra·mā ga·tiḥ

  10. 10

    sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane / pūrṇe varṣasahasre tu taṃ taṃ vidhim avartata

    sa tu var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·pas tap·tvā ma·hā·va·ne / pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu taṃ taṃ vi·dhim a·var·ta·ta

  11. 11

    jalāśī mārutāhāro nirāhāras tathaiva ca / evaṃ varṣasahasrāṇi jagmus tāny eva varṣavat

    ja·lā·śī mā·ru·tā·hā·ro ni·rā·hā·ras ta·thai·va ca / e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi jag·mus tāny e·va var·ṣa·vat

  12. 12

    atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha / gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyam abravīt

    a·tha prī·to ma·hā·te·jāḥ sen·draiḥ su·ra·ga·ṇaiḥ sa·ha / gat·vā tas·yāś·ra·ma·pa·daṃ brah·me·daṃ vāk·yam ab·ra·vīt

  13. 13

    parituṣṭo 'smi te vatsa karmaṇānena suvrata / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhas tvaṃ hi me mataḥ

    pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi te vat·sa kar·ma·ṇā·ne·na suv·ra·ta / va·raṃ vṛ·ṇīṣ·va bhad·raṃ te va·rār·has tvaṃ hi me ma·taḥ

  14. 14

    athābravīd vaiśravaṇaḥ pitāmaham upasthitam / bhagavaṃl lokapālatvam iccheyaṃ vittarakṣaṇam

    a·thāb·ra·vīd vaiś·ra·va·ṇaḥ pi·tā·ma·ham u·pas·thi·tam / bha·ga·vaṃl lo·ka·pā·lat·vam ic·che·yaṃ vit·ta·rak·ṣa·ṇam

  15. 15

    tato 'bravīd vaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā / brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍham ity eva hṛṣṭavat

    ta·to 'bra·vīd vaiś·ra·va·ṇaṃ pa·ri·tuṣ·ṭe·na ce·ta·sā / brah·mā su·ra·ga·ṇaiḥ sār·dhaṃ bā·ḍham ity e·va hṛṣ·ṭa·vat

  16. 16

    ahaṃ hi lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭum udyataḥ / yamendravaruṇānāṃ hi padaṃ yat tava cepsitam

    a·haṃ hi lo·ka·pā·lā·nāṃ ca·tur·thaṃ sraṣ·ṭum ud·ya·taḥ / ya·men·dra·va·ru·ṇā·nāṃ hi pa·daṃ yat ta·va cep·si·tam

  17. 17

    tatkṛtaṃ gaccha dharmajña dhaneśatvam avāpnuhi / yamendravaruṇānāṃ hi caturtho 'dya bhaviṣyasi

    tat·kṛ·taṃ gac·cha dhar·maj·ña dha·ne·śat·vam a·vāp·nu·hi / ya·men·dra·va·ru·ṇā·nāṃ hi ca·tur·tho 'dya bha·viṣ·ya·si

  18. 18

    etac ca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasaṃnibham / pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja

    e·tac ca puṣ·pa·kaṃ nā·ma vi·mā·naṃ sūr·ya·saṃ·ni·bham / pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va yā·nār·thaṃ tri·da·śaiḥ sa·ma·tāṃ vra·ja

  19. 19

    svasti te 'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam / kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava mahāvaram

    svas·ti te 'stu ga·miṣ·yā·maḥ sar·va e·va ya·thā·ga·tam / kṛ·ta·kṛt·yā va·yaṃ tā·ta dat·tvā ta·va ma·hā·va·ram

  20. 20

    gateṣu brahmapūrveṣu deveṣv atha nabhastalam / dhaneśaḥ pitaraṃ prāha vinayāt praṇato vacaḥ

    ga·te·ṣu brah·ma·pūr·ve·ṣu de·veṣv a·tha na·bhas·ta·lam / dha·ne·śaḥ pi·ta·raṃ prā·ha vi·na·yāt pra·ṇa·to va·caḥ

  21. 21

    bhagavaṃl labdhavān asmi varaṃ kamalayonitaḥ / nivāsaṃ na tu me devo vidadhe sa prajāpatiḥ

    bha·ga·vaṃl lab·dha·vān as·mi va·raṃ ka·ma·la·yo·ni·taḥ / ni·vā·saṃ na tu me de·vo vi·da·dhe sa pra·jā·pa·tiḥ

  22. 22

    tat paśya bhagavan kaṃ cid deśaṃ vāsāya naḥ prabho / na ca pīḍā bhaved yatra prāṇino yasya kasya cit

    tat paś·ya bha·ga·van kaṃ cid de·śaṃ vā·sā·ya naḥ pra·bho / na ca pī·ḍā bha·ved yat·ra prā·ṇi·no yas·ya kas·ya cit

  23. 23

    evam uktas tu putreṇa viśravā munipuṃgavaḥ / vacanaṃ prāha dharmajña śrūyatām iti dharmavit

    e·vam uk·tas tu put·re·ṇa viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / va·ca·naṃ prā·ha dhar·maj·ña śrū·ya·tām i·ti dhar·ma·vit

  24. 24

    laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā / rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī

    laṅ·kā nā·ma pu·rī ram·yā nir·mi·tā viś·va·kar·ma·ṇā / rāk·ṣa·sā·nāṃ ni·vā·sār·thaṃ ya·then·dras·yā·ma·rā·va·tī

  25. 25

    ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryatoraṇā / rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ / śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ

    ra·ma·ṇī·yā pu·rī sā hi ruk·ma·vai·dūr·ya·to·ra·ṇā / rāk·ṣa·saiḥ sā pa·rit·yak·tā pu·rā viṣ·ṇu·bha·yār·di·taiḥ / śūn·yā rak·ṣo·ga·ṇaiḥ sar·vai ra·sā·ta·la·ta·laṃ ga·taiḥ

  26. 26

    sa tvaṃ tatra nivāsāya rocayasva matiṃ svakām / nirdoṣas tatra te vāso na ca bādhāsti kasya cit

    sa tvaṃ tat·ra ni·vā·sā·ya ro·ca·yas·va ma·tiṃ sva·kām / nir·do·ṣas tat·ra te vā·so na ca bā·dhās·ti kas·ya cit

  27. 27

    etac chrutvā tu dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ / niveśayām āsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani

    e·tac chrut·vā tu dhar·māt·mā dhar·miṣ·ṭhaṃ va·ca·naṃ pi·tuḥ / ni·ve·śa·yām ā·sa ta·dā laṅ·kāṃ par·va·ta·mūr·dha·ni

  28. 28

    nairṛtānāṃ sahasrais tu hṛṣṭaiḥ pramuditaiḥ sadā / acireṇaikakālena saṃpūrṇā tasya śāsanāt

    nai·rṛ·tā·nāṃ sa·has·rais tu hṛṣ·ṭaiḥ pra·mu·di·taiḥ sa·dā / a·ci·re·ṇai·ka·kā·le·na saṃ·pūr·ṇā tas·ya śā·sa·nāt

  29. 29

    atha tatrāvasat prīto dharmātmā nairṛtādhipaḥ / samudraparidhānāyāṃ laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ

    a·tha tat·rā·va·sat prī·to dhar·māt·mā nai·rṛ·tā·dhi·paḥ / sa·mud·ra·pa·ri·dhā·nā·yāṃ laṅ·kā·yāṃ viś·ra·vāt·ma·jaḥ

  30. 30

    kāle kāle vinītātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ / abhyagacchat susaṃhṛṣṭaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca saḥ

    kā·le kā·le vi·nī·tāt·mā puṣ·pa·ke·ṇa dha·neś·va·raḥ / abh·ya·gac·chat su·saṃ·hṛṣ·ṭaḥ pi·ta·raṃ mā·ta·raṃ ca saḥ

  31. 31

    sa devagandharvagaṇair abhiṣṭutas tathaiva siddhaiḥ saha cāraṇair api / gabhastibhiḥ sūrya ivaujasā vṛtaḥ pituḥ samīpaṃ prayayau śriyā vṛtaḥ

    sa de·va·gan·dhar·va·ga·ṇair a·bhiṣ·ṭu·tas ta·thai·va sid·dhaiḥ sa·ha cā·ra·ṇair a·pi / ga·bhas·ti·bhiḥ sūr·ya i·vau·ja·sā vṛ·taḥ pi·tuḥ sa·mī·paṃ pra·ya·yau śri·yā vṛ·taḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 4 31 verses
  1. 1

    śrutvāgastyeritaṃ vākyaṃ rāmo vismayam āgataḥ / pūrvam āsīt tu laṅkāyāṃ rakṣasām iti saṃbhavaḥ

    śrut·vā·gas·tye·ri·taṃ vāk·yaṃ rā·mo vis·ma·yam ā·ga·taḥ / pūr·vam ā·sīt tu laṅ·kā·yāṃ rak·ṣa·sām i·ti saṃ·bha·vaḥ

  2. 2

    tataḥ śiraḥ kampayitvā tretāgnisamavigraham / agastyaṃ taṃ muhur dṛṣṭvā smayamāno 'bhyabhāṣata

    ta·taḥ śi·raḥ kam·pa·yit·vā tre·tāg·ni·sa·ma·vig·ra·ham / a·gas·tyaṃ taṃ mu·hur dṛṣ·ṭvā sma·ya·mā·no 'bhya·bhā·ṣa·ta

  3. 3

    bhagavan pūrvam apy eṣā laṅkāsīt piśitāśinām / itīdaṃ bhavataḥ śrutvā vismayo janito mama

    bha·ga·van pūr·vam apy e·ṣā laṅ·kā·sīt pi·śi·tā·śi·nām / i·tī·daṃ bha·va·taḥ śrut·vā vis·ma·yo ja·ni·to ma·ma

  4. 4

    pulastyavaṃśād udbhūtā rākṣasā iti naḥ śrutam / idānīm anyataś cāpi saṃbhavaḥ kīrtitas tvayā

    pu·las·tya·vaṃ·śād ud·bhū·tā rāk·ṣa·sā i·ti naḥ śru·tam / i·dā·nīm an·ya·taś cā·pi saṃ·bha·vaḥ kīr·ti·tas tva·yā

  5. 5

    rāvaṇāt kumbhakarṇāc ca prahastād vikaṭād api / rāvaṇasya ca putrebhyaḥ kiṃ nu te balavattarāḥ

    rā·va·ṇāt kum·bha·kar·ṇāc ca pra·has·tād vi·ka·ṭād a·pi / rā·va·ṇas·ya ca put·rebh·yaḥ kiṃ nu te ba·la·vat·ta·rāḥ

  6. 6

    ka eṣāṃ pūrvako brahman kiṃnāmā kiṃtapobalaḥ / aparādhaṃ ca kaṃ prāpya viṣṇunā drāvitāḥ purā

    ka e·ṣāṃ pūr·va·ko brah·man kiṃ·nā·mā kiṃ·ta·po·ba·laḥ / a·pa·rā·dhaṃ ca kaṃ prāp·ya viṣ·ṇu·nā drā·vi·tāḥ pu·rā

  7. 7

    etad vistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha / kautūhalaṃ kṛtaṃ mahyaṃ nuda bhānur yathā tamaḥ

    e·tad vis·ta·ra·taḥ sar·vaṃ ka·tha·yas·va ma·mā·na·gha / kau·tū·ha·laṃ kṛ·taṃ mah·yaṃ nu·da bhā·nur ya·thā ta·maḥ

  8. 8

    rāghavasya tu tac chrutvā saṃskārālaṃkṛtaṃ vacaḥ / īṣadvismayamānas tam agastyaḥ prāha rāghavam

    rā·gha·vas·ya tu tac chrut·vā saṃs·kā·rā·laṃ·kṛ·taṃ va·caḥ / ī·ṣad·vis·ma·ya·mā·nas tam a·gas·tyaḥ prā·ha rā·gha·vam

  9. 9

    prajāpatiḥ purā sṛṣṭvā apaḥ salilasaṃbhavaḥ / tāsāṃ gopāyane sattvān asṛjat padmasaṃbhavaḥ

    pra·jā·pa·tiḥ pu·rā sṛṣ·ṭvā a·paḥ sa·li·la·saṃ·bha·vaḥ / tā·sāṃ go·pā·ya·ne sat·tvān a·sṛ·jat pad·ma·saṃ·bha·vaḥ

  10. 10

    te sattvāḥ sattvakartāraṃ vinītavad upasthitāḥ / kiṃ kurma iti bhāṣantaḥ kṣutpipāsābhayārditāḥ

    te sat·tvāḥ sat·tva·kar·tā·raṃ vi·nī·ta·vad u·pas·thi·tāḥ / kiṃ kur·ma i·ti bhā·ṣan·taḥ kṣut·pi·pā·sā·bha·yār·di·tāḥ

  11. 11

    prajāpatis tu tāny āha sattvāni prahasann iva / ābhāṣya vācā yatnena rakṣadhvam iti mānadaḥ

    pra·jā·pa·tis tu tāny ā·ha sat·tvā·ni pra·ha·sann i·va / ā·bhāṣ·ya vā·cā yat·ne·na rak·ṣadh·vam i·ti mā·na·daḥ

  12. 12

    rakṣāma iti tatrānyair yakṣāmeti tathāparaiḥ / bhuṅkṣitābhuṅkṣitair uktas tatas tān āha bhūtakṛt

    rak·ṣā·ma i·ti tat·rān·yair yak·ṣā·me·ti ta·thā·pa·raiḥ / bhuṅ·kṣi·tā·bhuṅ·kṣi·tair uk·tas ta·tas tān ā·ha bhū·ta·kṛt

  13. 13

    rakṣāma iti yair uktaṃ rākṣasās te bhavantu vaḥ / yakṣāma iti yair uktaṃ te vai yakṣā bhavantu vaḥ

    rak·ṣā·ma i·ti yair uk·taṃ rāk·ṣa·sās te bha·van·tu vaḥ / yak·ṣā·ma i·ti yair uk·taṃ te vai yak·ṣā bha·van·tu vaḥ

  14. 14

    tatra hetiḥ prahetiś ca bhrātarau rākṣasarṣabhau / madhukaiṭabhasaṃkāśau babhūvatur ariṃdamau

    tat·ra he·tiḥ pra·he·tiś ca bhrā·ta·rau rāk·ṣa·sar·ṣa·bhau / ma·dhu·kai·ṭa·bha·saṃ·kā·śau ba·bhū·va·tur a·riṃ·da·mau

  15. 15

    prahetir dhārmikas tatra na dārān so 'bhikāṅkṣati / hetir dārakriyārthaṃ tu yatnaṃ param athākarot

    pra·he·tir dhār·mi·kas tat·ra na dā·rān so 'bhi·kāṅ·kṣa·ti / he·tir dā·rak·ri·yār·thaṃ tu yat·naṃ pa·ram a·thā·ka·rot

  16. 16

    sa kālabhaginīṃ kanyāṃ bhayāṃ nāma bhayāvahām / udāvahad ameyātmā svayam eva mahāmatiḥ

    sa kā·la·bha·gi·nīṃ kan·yāṃ bha·yāṃ nā·ma bha·yā·va·hām / u·dā·va·had a·me·yāt·mā sva·yam e·va ma·hā·ma·tiḥ

  17. 17

    sa tasyāṃ janayām āsa hetī rākṣasapuṃgavaḥ / putraṃ putravatāṃ śreṣṭho vidyutkeśa iti śrutam

    sa tas·yāṃ ja·na·yām ā·sa he·tī rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / put·raṃ put·ra·va·tāṃ śreṣ·ṭho vid·yut·ke·śa i·ti śru·tam

  18. 18

    vidyutkeśo hetiputraḥ pradīptāgnisamaprabhaḥ / vyavardhata mahātejās toyamadhya ivāmbujam

    vid·yut·ke·śo he·ti·put·raḥ pra·dīp·tāg·ni·sa·map·ra·bhaḥ / vya·var·dha·ta ma·hā·te·jās to·ya·madh·ya i·vām·bu·jam

  19. 19

    sa yadā yauvanaṃ bhadram anuprāpto niśācaraḥ / tato dārakriyāṃ tasya kartuṃ vyavasitaḥ pitā

    sa ya·dā yau·va·naṃ bhad·ram a·nup·rāp·to ni·śā·ca·raḥ / ta·to dā·rak·ri·yāṃ tas·ya kar·tuṃ vya·va·si·taḥ pi·tā

  20. 20

    saṃdhyāduhitaraṃ so 'tha saṃdhyātulyāṃ prabhāvataḥ / varayām āsa putrārthaṃ hetī rākṣasapuṃgavaḥ

    saṃdh·yā·du·hi·ta·raṃ so 'tha saṃdh·yā·tul·yāṃ pra·bhā·va·taḥ / va·ra·yām ā·sa put·rār·thaṃ he·tī rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ

  21. 21

    avaśyam eva dātavyā parasmai seti saṃdhyayā / cintayitvā sutā dattā vidyutkeśāya rāghava

    a·vaś·yam e·va dā·tav·yā pa·ras·mai se·ti saṃdh·ya·yā / cin·ta·yit·vā su·tā dat·tā vid·yut·ke·śā·ya rā·gha·va

  22. 22

    saṃdhyāyās tanayāṃ labdhvā vidyutkeśo niśācaraḥ / ramate sa tayā sārdhaṃ paulomyā maghavān iva

    saṃdh·yā·yās ta·na·yāṃ lab·dhvā vid·yut·ke·śo ni·śā·ca·raḥ / ra·ma·te sa ta·yā sār·dhaṃ pau·lom·yā ma·gha·vān i·va

  23. 23

    kena cit tv atha kālena rāma sālakaṭaṃkaṭā / vidyutkeśād garbham āpa ghanarājir ivārṇavāt

    ke·na cit tv a·tha kā·le·na rā·ma sā·la·ka·ṭaṃ·ka·ṭā / vid·yut·ke·śād gar·bham ā·pa gha·na·rā·jir i·vār·ṇa·vāt

  24. 24

    tataḥ sā rākṣasī garbhaṃ ghanagarbhasamaprabham / prasūtā mandaraṃ gatvā gaṅgā garbham ivāgnijam

    ta·taḥ sā rāk·ṣa·sī gar·bhaṃ gha·na·gar·bha·sa·map·ra·bham / pra·sū·tā man·da·raṃ gat·vā gaṅ·gā gar·bham i·vāg·ni·jam

  25. 25

    tam utsṛjya tu sā garbhaṃ vidyutkeśād ratārthinī / reme sā patinā sārdhaṃ vismṛtya sutam ātmajam

    tam ut·sṛj·ya tu sā gar·bhaṃ vid·yut·ke·śād ra·tār·thi·nī / re·me sā pa·ti·nā sār·dhaṃ vis·mṛt·ya su·tam āt·ma·jam

  26. 26

    tayotsṛṣṭaḥ sa tu śiśuḥ śaradarkasamadyutiḥ / pāṇim āsye samādhāya ruroda ghanarāḍ iva

    ta·yot·sṛṣ·ṭaḥ sa tu śi·śuḥ śa·ra·dar·ka·sa·mad·yu·tiḥ / pā·ṇim ās·ye sa·mā·dhā·ya ru·ro·da gha·na·rāḍ i·va

  27. 27

    athopariṣṭād gacchan vai vṛṣabhastho haraḥ prabhuḥ / apaśyad umayā sārdhaṃ rudantaṃ rākṣasātmajam

    a·tho·pa·riṣ·ṭād gac·chan vai vṛ·ṣa·bhas·tho ha·raḥ pra·bhuḥ / a·paś·yad u·ma·yā sār·dhaṃ ru·dan·taṃ rāk·ṣa·sāt·ma·jam

  28. 28

    kāruṇyabhāvāt pārvatyā bhavas tripurahā tataḥ / taṃ rākṣasātmajaṃ cakre mātur eva vayaḥ samam

    kā·ruṇ·ya·bhā·vāt pār·vat·yā bha·vas tri·pu·ra·hā ta·taḥ / taṃ rāk·ṣa·sāt·ma·jaṃ cak·re mā·tur e·va va·yaḥ sa·mam

  29. 29

    amaraṃ caiva taṃ kṛtvā mahādevo 'kṣayo 'vyayaḥ / puram ākāśagaṃ prādāt pārvatyāḥ priyakāmyayā

    a·ma·raṃ cai·va taṃ kṛt·vā ma·hā·de·vo 'kṣa·yo 'vya·yaḥ / pu·ram ā·kā·śa·gaṃ prā·dāt pār·vat·yāḥ pri·ya·kām·ya·yā

  30. 30

    umayāpi varo datto rākṣasīnāṃ nṛpātmaja / sadyopalabdhir garbhasya prasūtiḥ sadya eva ca / sadya eva vayaḥprāptir mātur eva vayaḥ samam

    u·ma·yā·pi va·ro dat·to rāk·ṣa·sī·nāṃ nṛ·pāt·ma·ja / sad·yo·pa·lab·dhir gar·bhas·ya pra·sū·tiḥ sad·ya e·va ca / sad·ya e·va va·yaḥp·rāp·tir mā·tur e·va va·yaḥ sa·mam

  31. 31

    tataḥ sukeśo varadānagarvitaḥ śriyaṃ prabhoḥ prāpya harasya pārśvataḥ / cacāra sarvatra mahāmatiḥ khagaḥ khagaṃ puraṃ prāpya puraṃdaro yathā

    ta·taḥ su·ke·śo va·ra·dā·na·gar·vi·taḥ śri·yaṃ pra·bhoḥ prāp·ya ha·ras·ya pār·śva·taḥ / ca·cā·ra sar·vat·ra ma·hā·ma·tiḥ kha·gaḥ kha·gaṃ pu·raṃ prāp·ya pu·raṃ·da·ro ya·thā

Uttarakāṇḍa · sarga 5 41 verses
  1. 1

    sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasaṃ / grāmaṇīr nāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ

    su·ke·śaṃ dhār·mi·kaṃ dṛṣ·ṭvā va·ra·lab·dhaṃ ca rāk·ṣa·saṃ / grā·ma·ṇīr nā·ma gan·dhar·vo viś·vā·va·su·sa·map·ra·bhaḥ

  2. 2

    tasya devavatī nāma dvitīyā śrīr ivātmajā / tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau dakṣaḥ śriyaṃ yathā

    tas·ya de·va·va·tī nā·ma dvi·tī·yā śrīr i·vāt·ma·jā / tāṃ su·ke·śā·ya dhar·me·ṇa da·dau dak·ṣaḥ śri·yaṃ ya·thā

  3. 3

    varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam / āsīd devavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ

    va·ra·dā·na·kṛ·taiś·var·yaṃ sā taṃ prāp·ya pa·tiṃ pri·yam / ā·sīd de·va·va·tī tuṣ·ṭā dha·naṃ prāp·ye·va nir·dha·naḥ

  4. 4

    sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ / añjanād abhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ

    sa ta·yā sa·ha saṃ·yuk·to ra·rā·ja ra·ja·nī·ca·raḥ / añ·ja·nād a·bhi·niṣ·krān·taḥ ka·reṇ·ve·va ma·hā·ga·jaḥ

  5. 5

    devavatyāṃ sukeśas tu janayām āsa rāghava / trīṃs trinetrasamān putrān rākṣasān rākṣasādhipaḥ / mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam

    de·va·vat·yāṃ su·ke·śas tu ja·na·yām ā·sa rā·gha·va / trīṃs tri·net·ra·sa·mān put·rān rāk·ṣa·sān rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / māl·ya·van·taṃ su·mā·liṃ ca mā·liṃ ca ba·li·nāṃ va·ram

  6. 6

    trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitās traya ivāgnayaḥ / trayo mantrā ivātyugrās trayo ghorā ivāmayāḥ

    tra·yo lo·kā i·vāv·yag·rāḥ sthi·tās tra·ya i·vāg·na·yaḥ / tra·yo man·trā i·vāt·yug·rās tra·yo gho·rā i·vā·ma·yāḥ

  7. 7

    trayaḥ sukeśasya sutās tretāgnisamavarcasaḥ / vivṛddhim agamaṃs tatra vyādhayopekṣitā iva

    tra·yaḥ su·ke·śas·ya su·tās tre·tāg·ni·sa·ma·var·ca·saḥ / vi·vṛd·dhim a·ga·maṃs tat·ra vyā·dha·yo·pek·ṣi·tā i·va

  8. 8

    varaprāptiṃ pitus te tu jñātvaiśvaryaṃ tato mahat / tapas taptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ

    va·rap·rāp·tiṃ pi·tus te tu jñāt·vaiś·var·yaṃ ta·to ma·hat / ta·pas tap·tuṃ ga·tā me·ruṃ bhrā·ta·raḥ kṛ·ta·niś·ca·yāḥ

  9. 9

    pragṛhya niyamān ghorān rākṣasā nṛpasattama / vicerus te tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham

    pra·gṛh·ya ni·ya·mān gho·rān rāk·ṣa·sā nṛ·pa·sat·ta·ma / vi·ce·rus te ta·po gho·raṃ sar·va·bhū·ta·bha·yā·va·ham

  10. 10

    satyārjavadamopetais tapobhir bhuvi duṣkaraiḥ / saṃtāpayantas trīṃl lokān sadevāsuramānuṣān

    sat·yār·ja·va·da·mo·pe·tais ta·po·bhir bhu·vi duṣ·ka·raiḥ / saṃ·tā·pa·yan·tas trīṃl lo·kān sa·de·vā·su·ra·mā·nu·ṣān

  11. 11

    tato vibhuś caturvaktro vimānavaram āsthitaḥ / sukeśaputrān āmantrya varado 'smīty abhāṣata

    ta·to vi·bhuś ca·tur·vak·tro vi·mā·na·va·ram ās·thi·taḥ / su·ke·śa·put·rān ā·man·trya va·ra·do 'smīty a·bhā·ṣa·ta

  12. 12

    brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrair devagaṇair vṛtam / ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ

    brah·mā·ṇaṃ va·ra·daṃ jñāt·vā sen·drair de·va·ga·ṇair vṛ·tam / ū·cuḥ prāñ·ja·la·yaḥ sar·ve ve·pa·mā·nā i·va dru·māḥ

  13. 13

    tapasārādhito deva yadi no diśase varam / ajeyāḥ śatruhantāras tathaiva cirajīvinaḥ / prabhaviṣṇavo bhavāmeti parasparam anuvratāḥ

    ta·pa·sā·rā·dhi·to de·va ya·di no di·śa·se va·ram / a·je·yāḥ śat·ru·han·tā·ras ta·thai·va ci·ra·jī·vi·naḥ / pra·bha·viṣ·ṇa·vo bha·vā·me·ti pa·ras·pa·ram a·nuv·ra·tāḥ

  14. 14

    evaṃ bhaviṣyatīty uktvā sukeśatanayān prabhuḥ / prayayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ

    e·vaṃ bha·viṣ·ya·tīty uk·tvā su·ke·śa·ta·na·yān pra·bhuḥ / pra·ya·yau brah·ma·lo·kā·ya brah·mā brāh·ma·ṇa·vat·sa·laḥ

  15. 15

    varaṃ labdhvā tataḥ sarve rāma rātriṃcarās tadā / surāsurān prabādhante varadānāt sunirbhayāḥ

    va·raṃ lab·dhvā ta·taḥ sar·ve rā·ma rāt·riṃ·ca·rās ta·dā / su·rā·su·rān pra·bā·dhan·te va·ra·dā·nāt su·nir·bha·yāḥ

  16. 16

    tair vadhyamānās tridaśāḥ sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ / trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ

    tair vadh·ya·mā·nās tri·da·śāḥ sar·ṣi·saṃ·ghāḥ sa·cā·ra·ṇāḥ / trā·tā·raṃ nā·dhi·gac·chan·ti ni·ra·yas·thā ya·thā na·rāḥ

  17. 17

    atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varam avyayam / ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama

    a·tha te viś·va·kar·mā·ṇaṃ śil·pi·nāṃ va·ram av·ya·yam / ū·cuḥ sa·met·ya saṃ·hṛṣ·ṭā rāk·ṣa·sā ra·ghu·sat·ta·ma

  18. 18

    gṛhakartā bhavān eva devānāṃ hṛdayepsitam / asmākam api tāvat tvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate

    gṛ·ha·kar·tā bha·vān e·va de·vā·nāṃ hṛ·da·yep·si·tam / as·mā·kam a·pi tā·vat tvaṃ gṛ·haṃ ku·ru ma·hā·ma·te

  19. 19

    himavantaṃ samāśritya meruṃ mandaram eva vā / maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat

    hi·ma·van·taṃ sa·māś·rit·ya me·ruṃ man·da·ram e·va vā / ma·heś·va·ra·gṛ·hap·rakh·yaṃ gṛ·haṃ naḥ kri·ya·tāṃ ma·hat

  20. 20

    viśvakarmā tatas teṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ / nivāsaṃ kathayām āsa śakrasyevāmarāvatīm

    viś·va·kar·mā ta·tas te·ṣāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hā·bhu·jaḥ / ni·vā·saṃ ka·tha·yām ā·sa śak·ras·ye·vā·ma·rā·va·tīm

  21. 21

    dakṣiṇasyodadhes tīre trikūṭo nāma parvataḥ / śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasaṃnibhe / śakunair api duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi

    dak·ṣi·ṇas·yo·da·dhes tī·re tri·kū·ṭo nā·ma par·va·taḥ / śi·kha·re tas·ya śai·las·ya madh·ya·me 'mbu·da·saṃ·ni·bhe / śa·ku·nair a·pi duṣ·prā·pe ṭaṅ·kac·chin·na·ca·tur·di·śi

  22. 22

    triṃśadyojanavistīrṇā svarṇaprākāratoraṇā / mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā

    triṃ·śad·yo·ja·na·vis·tīr·ṇā svar·ṇap·rā·kā·ra·to·ra·ṇā / ma·yā laṅ·ke·ti na·ga·rī śak·rāj·ñap·te·na nir·mi·tā

  23. 23

    tasyāṃ vasata durdharṣāḥ puryāṃ rākṣasasattamāḥ / amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ

    tas·yāṃ va·sa·ta dur·dhar·ṣāḥ pur·yāṃ rāk·ṣa·sa·sat·ta·māḥ / a·ma·rā·va·tīṃ sa·mā·sād·ya sen·drā i·va di·vau·ka·saḥ

  24. 24

    laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasair bahubhir vṛtāḥ / bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ

    laṅ·kā·dur·gaṃ sa·mā·sād·ya rāk·ṣa·sair ba·hu·bhir vṛ·tāḥ / bha·viṣ·ya·tha du·rā·dhar·ṣāḥ śat·rū·ṇāṃ śat·ru·sū·da·nāḥ

  25. 25

    viśvakarmavacaḥ śrutvā tatas te rāma rākṣasāḥ / sahasrānucarā gatvā laṅkāṃ tām avasan purīm

    viś·va·kar·ma·va·caḥ śrut·vā ta·tas te rā·ma rāk·ṣa·sāḥ / sa·has·rā·nu·ca·rā gat·vā laṅ·kāṃ tām a·va·san pu·rīm

  26. 26

    dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimair gṛhaśatair vṛtām / laṅkām avāpya te hṛṣṭā viharanti niśācarāḥ

    dṛ·ḍhap·rā·kā·ra·pa·ri·khāṃ hai·mair gṛ·ha·śa·tair vṛ·tām / laṅ·kām a·vāp·ya te hṛṣ·ṭā vi·ha·ran·ti ni·śā·ca·rāḥ

  27. 27

    narmadā nāma gandharvī nānādharmasamedhitā / tasyāḥ kanyātrayaṃ hy āsīd dhīśrīkīrtisamadyuti

    nar·ma·dā nā·ma gan·dhar·vī nā·nā·dhar·ma·sa·me·dhi·tā / tas·yāḥ kan·yāt·ra·yaṃ hy ā·sīd dhīś·rī·kīr·ti·sa·mad·yu·ti

  28. 28

    jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānām arākṣasī / kanyās tāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ

    jyeṣ·ṭhak·ra·me·ṇa sā te·ṣāṃ rāk·ṣa·sā·nām a·rāk·ṣa·sī / kan·yās tāḥ pra·da·dau hṛṣ·ṭā pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nāḥ

  29. 29

    trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ / mātrā dattā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate

    tra·yā·ṇāṃ rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ tis·ro gan·dhar·va·kan·ya·kāḥ / māt·rā dat·tā ma·hā·bhā·gā nak·ṣat·re bha·ga·dai·va·te

  30. 30

    kṛtadārās tu te rāma sukeśatanayāḥ prabho / bhāryābhiḥ saha cikrīḍur apsarobhir ivāmarāḥ

    kṛ·ta·dā·rās tu te rā·ma su·ke·śa·ta·na·yāḥ pra·bho / bhār·yā·bhiḥ sa·ha cik·rī·ḍur ap·sa·ro·bhir i·vā·ma·rāḥ

  31. 31

    tatra mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī / sa tasyāṃ janayām āsa yad apatyaṃ nibodha tat

    tat·ra māl·ya·va·to bhār·yā sun·da·rī nā·ma sun·da·rī / sa tas·yāṃ ja·na·yām ā·sa yad a·pat·yaṃ ni·bo·dha tat

  32. 32

    vajramuṣṭir virūpākṣo durmukhaś caiva rākṣasaḥ / suptaghno yajñakopaś ca mattonmattau tathaiva ca / analā cābhavat kanyā sundaryāṃ rāma sundarī

    vaj·ra·muṣ·ṭir vi·rū·pāk·ṣo dur·mu·khaś cai·va rāk·ṣa·saḥ / sup·tagh·no yaj·ña·ko·paś ca mat·ton·mat·tau ta·thai·va ca / a·na·lā cā·bha·vat kan·yā sun·dar·yāṃ rā·ma sun·da·rī

  33. 33

    sumālino 'pi bhāryāsīt pūrṇacandranibhānanā / nāmnā ketumatī nāma prāṇebhyo 'pi garīyasī

    su·mā·li·no 'pi bhār·yā·sīt pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nā / nām·nā ke·tu·ma·tī nā·ma prā·ṇebh·yo 'pi ga·rī·ya·sī

  34. 34

    sumālī janayām āsa yad apatyaṃ niśācaraḥ / ketumatyāṃ mahārāja tan nibodhānupūrvaśaḥ

    su·mā·lī ja·na·yām ā·sa yad a·pat·yaṃ ni·śā·ca·raḥ / ke·tu·mat·yāṃ ma·hā·rā·ja tan ni·bo·dhā·nu·pūr·va·śaḥ

  35. 35

    prahasto 'kampanaiś caiva vikaṭaḥ kālakārmukaḥ / dhūmrākśaś cātha daṇḍaś ca supārśvaś ca mahābalaḥ

    pra·has·to 'kam·pa·naiś cai·va vi·ka·ṭaḥ kā·la·kār·mu·kaḥ / dhūm·rāk·śaś cā·tha daṇ·ḍaś ca su·pār·śvaś ca ma·hā·ba·laḥ

  36. 36

    saṃhrādiḥ praghasaś caiva bhāsakarṇaś ca rākṣasaḥ / rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā / kumbhīnasī ca ity ete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ

    saṃh·rā·diḥ pra·gha·saś cai·va bhā·sa·kar·ṇaś ca rāk·ṣa·saḥ / rā·kā puṣ·pot·ka·ṭā cai·va kai·ka·sī ca śu·cis·mi·tā / kum·bhī·na·sī ca ity e·te su·mā·leḥ pra·sa·vāḥ smṛ·tāḥ

  37. 37

    māles tu vasudā nāma gandharvī rūpaśālinī / bhāryāsīt padmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā

    mā·les tu va·su·dā nā·ma gan·dhar·vī rū·pa·śā·li·nī / bhār·yā·sīt pad·ma·pat·rāk·ṣī svak·ṣī yak·ṣī·va·ro·pa·mā

  38. 38

    sumāler anujas tasyāṃ janayām āsa yat prabho / apatyaṃ kathyamānaṃ tan mayā tvaṃ śṛṇu rāghava

    su·mā·ler a·nu·jas tas·yāṃ ja·na·yām ā·sa yat pra·bho / a·pat·yaṃ kath·ya·mā·naṃ tan ma·yā tvaṃ śṛ·ṇu rā·gha·va

  39. 39

    analaś cānilaś caiva haraḥ saṃpātir eva ca / ete vibhīṣaṇāmātyā māleyās te niśācarāḥ

    a·na·laś cā·ni·laś cai·va ha·raḥ saṃ·pā·tir e·va ca / e·te vi·bhī·ṣa·ṇā·māt·yā mā·le·yās te ni·śā·ca·rāḥ

  40. 40

    tatas tu te rākṣasapuṃgavās trayo niśācaraiḥ putraśataiś ca saṃvṛtāḥ / surān sahendrān ṛṣināgadānavān babādhire te balavīryadarpitāḥ

    ta·tas tu te rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vās tra·yo ni·śā·ca·raiḥ put·ra·śa·taiś ca saṃ·vṛ·tāḥ / su·rān sa·hen·drān ṛ·ṣi·nā·ga·dā·na·vān ba·bā·dhi·re te ba·la·vīr·ya·dar·pi·tāḥ

  41. 41

    jagad bhramanto 'nilavad durāsadā raṇe ca mṛtyupratimāḥ samāhitāḥ / varapradānād abhigarvitā bhṛśaṃ kratukriyāṇāṃ praśamaṃkarāḥ sadā

    ja·gad bhra·man·to 'ni·la·vad du·rā·sa·dā ra·ṇe ca mṛt·yup·ra·ti·māḥ sa·mā·hi·tāḥ / va·rap·ra·dā·nād a·bhi·gar·vi·tā bhṛ·śaṃ kra·tuk·ri·yā·ṇāṃ pra·śa·maṃ·ka·rāḥ sa·dā

Uttarakāṇḍa · sarga 6 55 verses
  1. 1

    tair vadhyamānā devāś ca ṛṣayaś ca tapodhanāḥ / bhayārtāḥ śaraṇaṃ jagmur devadevaṃ maheśvaram

    tair vadh·ya·mā·nā de·vāś ca ṛ·ṣa·yaś ca ta·po·dha·nāḥ / bha·yār·tāḥ śa·ra·ṇaṃ jag·mur de·va·de·vaṃ ma·heś·va·ram

  2. 2

    te sametya tu kāmāriṃ tripurāriṃ trilocanam / ūcuḥ prāñjalayo devā bhayagadgadabhāṣiṇaḥ

    te sa·met·ya tu kā·mā·riṃ tri·pu·rā·riṃ tri·lo·ca·nam / ū·cuḥ prāñ·ja·la·yo de·vā bha·ya·gad·ga·da·bhā·ṣi·ṇaḥ

  3. 3

    sukeśaputrair bhagavan pitāmahavaroddhataiḥ / prajādhyakṣa prajāḥ sarvā bādhyante ripubādhana

    su·ke·śa·put·rair bha·ga·van pi·tā·ma·ha·va·rod·dha·taiḥ / pra·jādh·yak·ṣa pra·jāḥ sar·vā bādh·yan·te ri·pu·bā·dha·na

  4. 4

    śaraṇyāny aśaraṇyāni āśramāṇi kṛtāni naḥ / svargāc ca cyāvitaḥ śakraḥ svarge krīḍanti śakravat

    śa·raṇ·yāny a·śa·raṇ·yā·ni āś·ra·mā·ṇi kṛ·tā·ni naḥ / svar·gāc ca cyā·vi·taḥ śak·raḥ svar·ge krī·ḍan·ti śak·ra·vat

  5. 5

    ahaṃ viṣṇur ahaṃ rudro brahmāhaṃ devarāḍ aham / ahaṃ yamo 'haṃ varuṇaś candro 'haṃ ravir apy aham

    a·haṃ viṣ·ṇur a·haṃ rud·ro brah·mā·haṃ de·va·rāḍ a·ham / a·haṃ ya·mo 'haṃ va·ru·ṇaś can·dro 'haṃ ra·vir apy a·ham

  6. 6

    iti te rākṣasā deva varadānena darpitāḥ / bādhante samaroddharṣā ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ

    i·ti te rāk·ṣa·sā de·va va·ra·dā·ne·na dar·pi·tāḥ / bā·dhan·te sa·ma·rod·dhar·ṣā ye ca te·ṣāṃ pu·raḥ·sa·rāḥ

  7. 7

    tan no devabhayārtānām abhayaṃ dātum arhasi / aśivaṃ vapur āsthāya jahi daivatakaṇṭakān

    tan no de·va·bha·yār·tā·nām a·bha·yaṃ dā·tum ar·ha·si / a·śi·vaṃ va·pur ās·thā·ya ja·hi dai·va·ta·kaṇ·ṭa·kān

  8. 8

    ity uktas tu suraiḥ sarvaiḥ kapardī nīlalohitaḥ / sukeśaṃ prati sāpekṣa āha devagaṇān prabhuḥ

    ity uk·tas tu su·raiḥ sar·vaiḥ ka·par·dī nī·la·lo·hi·taḥ / su·ke·śaṃ pra·ti sā·pek·ṣa ā·ha de·va·ga·ṇān pra·bhuḥ

  9. 9

    nāhaṃ tān nihaniṣyāmi avadhyā mama te 'surāḥ / kiṃ tu mantraṃ pradāsyāmi yo vai tān nihaniṣyati

    nā·haṃ tān ni·ha·niṣ·yā·mi a·vadh·yā ma·ma te 'su·rāḥ / kiṃ tu man·traṃ pra·dās·yā·mi yo vai tān ni·ha·niṣ·ya·ti

  10. 10

    evam eva samudyogaṃ puraskṛtya surarṣabhāḥ / gacchantu śaraṇaṃ viṣṇuṃ haniṣyati sa tān prabhuḥ

    e·vam e·va sa·mud·yo·gaṃ pu·ras·kṛt·ya su·rar·ṣa·bhāḥ / gac·chan·tu śa·ra·ṇaṃ viṣ·ṇuṃ ha·niṣ·ya·ti sa tān pra·bhuḥ

  11. 11

    tatas te jayaśabdena pratinandya maheśvaram / viṣṇoḥ samīpam ājagmur niśācarabhayārditāḥ

    ta·tas te ja·ya·śab·de·na pra·ti·nan·dya ma·heś·va·ram / viṣ·ṇoḥ sa·mī·pam ā·jag·mur ni·śā·ca·ra·bha·yār·di·tāḥ

  12. 12

    śaṅkhacakradharaṃ devaṃ praṇamya bahumānya ca / ūcuḥ saṃbhrāntavad vākyaṃ sukeśatanayārditāḥ

    śaṅ·kha·cak·ra·dha·raṃ de·vaṃ pra·ṇam·ya ba·hu·mān·ya ca / ū·cuḥ saṃbh·rān·ta·vad vāk·yaṃ su·ke·śa·ta·na·yār·di·tāḥ

  13. 13

    sukeśatanayair devatribhis tretāgnisaṃnibhaiḥ / ākramya varadānena sthānāny apahṛtāni naḥ

    su·ke·śa·ta·na·yair de·vat·ri·bhis tre·tāg·ni·saṃ·ni·bhaiḥ / āk·ram·ya va·ra·dā·ne·na sthā·nāny a·pa·hṛ·tā·ni naḥ

  14. 14

    laṅkā nāma purī durgā trikūṭaśikhare sthitā / tatra sthitāḥ prabādhante sarvān naḥ kṣaṇadācarāḥ

    laṅ·kā nā·ma pu·rī dur·gā tri·kū·ṭa·śi·kha·re sthi·tā / tat·ra sthi·tāḥ pra·bā·dhan·te sar·vān naḥ kṣa·ṇa·dā·ca·rāḥ

  15. 15

    sa tvam asmatpriyārthaṃ tu jahi tān madhusūdana / cakrakṛttāsyakamalān nivedaya yamāya vai

    sa tvam as·mat·pri·yār·thaṃ tu ja·hi tān ma·dhu·sū·da·na / cak·ra·kṛt·tās·ya·ka·ma·lān ni·ve·da·ya ya·mā·ya vai

  16. 16

    bhayeṣv abhayado 'smākaṃ nānyo 'sti bhavatā samaḥ / nuda tvaṃ no bhayaṃ deva nīhāram iva bhāskaraḥ

    bha·yeṣv a·bha·ya·do 'smā·kaṃ nān·yo 'sti bha·va·tā sa·maḥ / nu·da tvaṃ no bha·yaṃ de·va nī·hā·ram i·va bhās·ka·raḥ

  17. 17

    ity evaṃ daivatair ukto devadevo janārdanaḥ / abhayaṃ bhayado 'rīṇāṃ dattvā devān uvāca ha

    ity e·vaṃ dai·va·tair uk·to de·va·de·vo ja·nār·da·naḥ / a·bha·yaṃ bha·ya·do 'rī·ṇāṃ dat·tvā de·vān u·vā·ca ha

  18. 18

    sukeśaṃ rākṣasaṃ jāne īśāna varadarpitam / tāṃś cāsya tanayāñ jāne yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ sa mālyavān

    su·ke·śaṃ rāk·ṣa·saṃ jā·ne ī·śā·na va·ra·dar·pi·tam / tāṃś cās·ya ta·na·yāñ jā·ne ye·ṣāṃ jyeṣ·ṭhaḥ sa māl·ya·vān

  19. 19

    tān ahaṃ samatikrāntamaryādān rākṣasādhamān / sūdayiṣyāmi saṃgrāme surā bhavata vijvarāḥ

    tān a·haṃ sa·ma·tik·rān·ta·mar·yā·dān rāk·ṣa·sā·dha·mān / sū·da·yiṣ·yā·mi saṃg·rā·me su·rā bha·va·ta vij·va·rāḥ

  20. 20

    ity uktās te surāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā / yathā vāsaṃ yayur hṛṣṭāḥ praśamanto janārdanam

    ity uk·tās te su·rāḥ sar·ve viṣ·ṇu·nā pra·bha·viṣ·ṇu·nā / ya·thā vā·saṃ ya·yur hṛṣ·ṭāḥ pra·śa·man·to ja·nār·da·nam

  21. 21

    vibudhānāṃ samudyogaṃ mālyavān sa niśācaraḥ / śrutvā tau bhrātarau vīrāv idaṃ vacanam abravīt

    vi·bu·dhā·nāṃ sa·mud·yo·gaṃ māl·ya·vān sa ni·śā·ca·raḥ / śrut·vā tau bhrā·ta·rau vī·rāv i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  22. 22

    amarā ṛṣayaś caiva saṃhatya kila śaṃkaram / asmadvadhaṃ parīpsanta idam ūcus trilocanam

    a·ma·rā ṛ·ṣa·yaś cai·va saṃ·hat·ya ki·la śaṃ·ka·ram / as·mad·va·dhaṃ pa·rīp·san·ta i·dam ū·cus tri·lo·ca·nam

  23. 23

    sukeśatanayā deva varadānabaloddhatāḥ / bādhante 'smān samudyuktā ghorarūpāḥ pade pade

    su·ke·śa·ta·na·yā de·va va·ra·dā·na·ba·lod·dha·tāḥ / bā·dhan·te 'smān sa·mud·yuk·tā gho·ra·rū·pāḥ pa·de pa·de

  24. 24

    rākṣasair abhibhūtāḥ sma na śaktāḥ sma umāpate / sveṣu veśmasu saṃsthātuṃ bhayāt teṣāṃ durātmanām

    rāk·ṣa·sair a·bhi·bhū·tāḥ sma na śak·tāḥ sma u·mā·pa·te / sve·ṣu veś·ma·su saṃs·thā·tuṃ bha·yāt te·ṣāṃ du·rāt·ma·nām

  25. 25

    tad asmākaṃ hitārthe tvaṃ jahi tāṃs tāṃs trilocana / rākṣasān huṃkṛtenaiva daha pradahatāṃ vara

    tad as·mā·kaṃ hi·tār·the tvaṃ ja·hi tāṃs tāṃs tri·lo·ca·na / rāk·ṣa·sān huṃ·kṛ·te·nai·va da·ha pra·da·ha·tāṃ va·ra

  26. 26

    ity evaṃ tridaśair ukto niśamyāndhakasūdanaḥ / śiraḥ karaṃ ca dhunvāna idaṃ vacanam abravīt

    ity e·vaṃ tri·da·śair uk·to ni·śam·yān·dha·ka·sū·da·naḥ / śi·raḥ ka·raṃ ca dhun·vā·na i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  27. 27

    avadhyā mama te devāḥ sukeśatanayā raṇe / mantraṃ tu vaḥ pradāsyāmi yo vai tān nihaniṣyati

    a·vadh·yā ma·ma te de·vāḥ su·ke·śa·ta·na·yā ra·ṇe / man·traṃ tu vaḥ pra·dās·yā·mi yo vai tān ni·ha·niṣ·ya·ti

  28. 28

    yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ / haniṣyati sa tān yuddhe śaraṇaṃ taṃ prapadyatha

    yaḥ sa cak·ra·ga·dā·pā·ṇiḥ pī·ta·vā·sā ja·nār·da·naḥ / ha·niṣ·ya·ti sa tān yud·dhe śa·ra·ṇaṃ taṃ pra·pad·ya·tha

  29. 29

    harān nāvāpya te kāmaṃ kāmārim abhivādya ca / nārāyaṇālayaṃ prāptās tasmai sarvaṃ nyavedayan

    ha·rān nā·vāp·ya te kā·maṃ kā·mā·rim a·bhi·vād·ya ca / nā·rā·ya·ṇā·la·yaṃ prāp·tās tas·mai sar·vaṃ nya·ve·da·yan

  30. 30

    tato nārāyaṇenoktā devā indrapurogamāḥ / surārīn sūdayiṣyāmi surā bhavata vijvarāḥ

    ta·to nā·rā·ya·ṇe·nok·tā de·vā in·dra·pu·ro·ga·māḥ / su·rā·rīn sū·da·yiṣ·yā·mi su·rā bha·va·ta vij·va·rāḥ

  31. 31

    devānāṃ bhayabhītānāṃ hariṇā rākṣasarṣabhau / pratijñāto vadho 'smākaṃ tac cintayatha yat kṣamam

    de·vā·nāṃ bha·ya·bhī·tā·nāṃ ha·ri·ṇā rāk·ṣa·sar·ṣa·bhau / pra·tij·ñā·to va·dho 'smā·kaṃ tac cin·ta·ya·tha yat kṣa·mam

  32. 32

    hiraṇyakaśipor mṛtyur anyeṣāṃ ca suradviṣām / duḥkhaṃ nārāyaṇaṃ jetuṃ yo no hantum abhīpsati

    hi·raṇ·ya·ka·śi·por mṛt·yur an·ye·ṣāṃ ca su·rad·vi·ṣām / duḥ·khaṃ nā·rā·ya·ṇaṃ je·tuṃ yo no han·tum a·bhīp·sa·ti

  33. 33

    tataḥ sumālī mālī ca śrutvā mālyavato vacaḥ / ūcatur bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ bhagāṃśāv iva vāsavam

    ta·taḥ su·mā·lī mā·lī ca śrut·vā māl·ya·va·to va·caḥ / ū·ca·tur bhrā·ta·raṃ jyeṣ·ṭhaṃ bha·gāṃ·śāv i·va vā·sa·vam

  34. 34

    svadhītaṃ dattam iṣṭaṃ ca aiśvaryaṃ paripālitam / āyur nirāmayaṃ prāptaṃ svadharmaḥ sthāpitaś ca naḥ

    sva·dhī·taṃ dat·tam iṣ·ṭaṃ ca aiś·var·yaṃ pa·ri·pā·li·tam / ā·yur ni·rā·ma·yaṃ prāp·taṃ sva·dhar·maḥ sthā·pi·taś ca naḥ

  35. 35

    devasāgaram akṣobhyaṃ śastraughaiḥ pravigāhya ca / jitā devā raṇe nityaṃ na no mṛtyukṛtaṃ bhayam

    de·va·sā·ga·ram ak·ṣobh·yaṃ śas·trau·ghaiḥ pra·vi·gāh·ya ca / ji·tā de·vā ra·ṇe nit·yaṃ na no mṛt·yu·kṛ·taṃ bha·yam

  36. 36

    nārāyaṇaś ca rudraś ca śakraś cāpi yamas tathā / asmākaṃ pramukhe sthātuṃ sarva eva hi bibhyati

    nā·rā·ya·ṇaś ca rud·raś ca śak·raś cā·pi ya·mas ta·thā / as·mā·kaṃ pra·mu·khe sthā·tuṃ sar·va e·va hi bibh·ya·ti

  37. 37

    viṣṇor doṣaś ca nāsty atra kāraṇaṃ rākṣaseśvara / devānām eva doṣeṇa viṣṇoḥ pracalitaṃ manaḥ

    viṣ·ṇor do·ṣaś ca nāsty at·ra kā·ra·ṇaṃ rāk·ṣa·seś·va·ra / de·vā·nām e·va do·ṣe·ṇa viṣ·ṇoḥ pra·ca·li·taṃ ma·naḥ

  38. 38

    tasmād adya samudyuktāḥ sarvasainyasamāvṛtāḥ / devān eva jighāṃsāmo yebhyo doṣaḥ samutthitaḥ

    tas·mād ad·ya sa·mud·yuk·tāḥ sar·va·sain·ya·sa·mā·vṛ·tāḥ / de·vān e·va ji·ghāṃ·sā·mo yebh·yo do·ṣaḥ sa·mut·thi·taḥ

  39. 39

    iti mālī sumālī ca mālyavān agrajaḥ prabhuḥ / udyogaṃ ghoṣayitvātha rākṣasāḥ sarva eva te / yuddhāya niryayuḥ kruddhā jambhavṛtrabalā iva

    i·ti mā·lī su·mā·lī ca māl·ya·vān ag·ra·jaḥ pra·bhuḥ / ud·yo·gaṃ gho·ṣa·yit·vā·tha rāk·ṣa·sāḥ sar·va e·va te / yud·dhā·ya nir·ya·yuḥ krud·dhā jam·bha·vṛt·ra·ba·lā i·va

  40. 40

    syandanair vāraṇendraiś ca hayaiś ca girisaṃnibhaiḥ / kharair gobhir athoṣṭraiś ca śiṃśumārair bhujaṃ gamaiḥ

    syan·da·nair vā·ra·ṇen·draiś ca ha·yaiś ca gi·ri·saṃ·ni·bhaiḥ / kha·rair go·bhir a·thoṣ·ṭraiś ca śiṃ·śu·mā·rair bhu·jaṃ ga·maiḥ

  41. 41

    makaraiḥ kacchapair mīnair vihaṃgair garuḍopamaiḥ / siṃhair vyāghrair varāhaiś ca sṛmaraiś camarair api

    ma·ka·raiḥ kac·cha·pair mī·nair vi·haṃ·gair ga·ru·ḍo·pa·maiḥ / siṃ·hair vyāgh·rair va·rā·haiś ca sṛ·ma·raiś ca·ma·rair a·pi

  42. 42

    tyaktvā laṅkāṃ tataḥ sarve rākṣasā balagarvitāḥ / prayātā devalokāya yoddhuṃ daivataśatravaḥ

    tyak·tvā laṅ·kāṃ ta·taḥ sar·ve rāk·ṣa·sā ba·la·gar·vi·tāḥ / pra·yā·tā de·va·lo·kā·ya yod·dhuṃ dai·va·ta·śat·ra·vaḥ

  43. 43

    laṅkāviparyayaṃ dṛṣṭvā yāni laṅkālayāny atha / bhūtāni bhayadarśīni vimanaskāni sarvaśaḥ

    laṅ·kā·vi·par·ya·yaṃ dṛṣ·ṭvā yā·ni laṅ·kā·la·yāny a·tha / bhū·tā·ni bha·ya·dar·śī·ni vi·ma·nas·kā·ni sar·va·śaḥ

  44. 44

    bhaumās tathāntarikṣāś ca kālājñaptā bhayāvahāḥ / utpātā rākṣasendrāṇām abhāvāyotthitā drutam

    bhau·mās ta·thān·ta·rik·ṣāś ca kā·lāj·ñap·tā bha·yā·va·hāḥ / ut·pā·tā rāk·ṣa·sen·drā·ṇām a·bhā·vā·yot·thi·tā dru·tam

  45. 45

    asthīni meghā varṣanti uṣṇaṃ śoṇitam eva ca / velāṃ samudro 'py utkrāntaś calante cācalottamāḥ

    as·thī·ni me·ghā var·ṣan·ti uṣ·ṇaṃ śo·ṇi·tam e·va ca / ve·lāṃ sa·mud·ro 'py ut·krān·taś ca·lan·te cā·ca·lot·ta·māḥ

  46. 46

    aṭṭahāsān vimuñcanto ghananādasamasvanān / bhūtāḥ paripatanti sma nṛtyamānāḥ sahasraśaḥ

    aṭ·ṭa·hā·sān vi·muñ·can·to gha·na·nā·da·sa·mas·va·nān / bhū·tāḥ pa·ri·pa·tan·ti sma nṛt·ya·mā·nāḥ sa·has·ra·śaḥ

  47. 47

    gṛdhracakraṃ mahac cāpi jvalanodgāribhir mukhaiḥ / rākṣasānām upari vai bhramate kālacakravat

    gṛdh·ra·cak·raṃ ma·hac cā·pi jva·la·nod·gā·ri·bhir mu·khaiḥ / rāk·ṣa·sā·nām u·pa·ri vai bhra·ma·te kā·la·cak·ra·vat

  48. 48

    tān acintyamahotpātān rākṣasā balagarvitāḥ / yanty eva na nivartante mṛtyupāśāvapāśitāḥ

    tān a·cin·tya·ma·hot·pā·tān rāk·ṣa·sā ba·la·gar·vi·tāḥ / yanty e·va na ni·var·tan·te mṛt·yu·pā·śā·va·pā·śi·tāḥ

  49. 49

    mālyavāṃś ca sumālī ca mālī ca rajanīcarāḥ / āsan puraḥsarās teṣāṃ kratūnām iva pāvakāḥ

    māl·ya·vāṃś ca su·mā·lī ca mā·lī ca ra·ja·nī·ca·rāḥ / ā·san pu·raḥ·sa·rās te·ṣāṃ kra·tū·nām i·va pā·va·kāḥ

  50. 50

    mālyavantaṃ tu te sarve mālyavantam ivācalam / niśācarā āśrayante dhātāram iva dehinaḥ

    māl·ya·van·taṃ tu te sar·ve māl·ya·van·tam i·vā·ca·lam / ni·śā·ca·rā āś·ra·yan·te dhā·tā·ram i·va de·hi·naḥ

  51. 51

    tad balaṃ rākṣasendrāṇāṃ mahābhraghananāditam / jayepsayā devalokaṃ yayau mālī vaśe sthitam

    tad ba·laṃ rāk·ṣa·sen·drā·ṇāṃ ma·hābh·ra·gha·na·nā·di·tam / ja·yep·sa·yā de·va·lo·kaṃ ya·yau mā·lī va·śe sthi·tam

  52. 52

    rākṣasānāṃ samudyogaṃ taṃ tu nārāyaṇaḥ prabhuḥ / devadūtād upaśrutya dadhre yuddhe tato manaḥ

    rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·mud·yo·gaṃ taṃ tu nā·rā·ya·ṇaḥ pra·bhuḥ / de·va·dū·tād u·paś·rut·ya dadh·re yud·dhe ta·to ma·naḥ

  53. 53

    sa devasiddharṣimahoragaiś ca gandharvamukhyāpsarasopagītaḥ / samāsasādāmaraśatrusainyaṃ cakrāsisīrapravarādidhārī

    sa de·va·sid·dhar·ṣi·ma·ho·ra·gaiś ca gan·dhar·va·mukh·yāp·sa·ra·so·pa·gī·taḥ / sa·mā·sa·sā·dā·ma·ra·śat·ru·sain·yaṃ cak·rā·si·sī·rap·ra·va·rā·di·dhā·rī

  54. 54

    suparṇapakṣānilanunnapakṣaṃ bhramatpatākaṃ pravikīrṇaśastram / cacāla tad rākṣasarājasainyaṃ calopalo nīla ivācalendraḥ

    su·par·ṇa·pak·ṣā·ni·la·nun·na·pak·ṣaṃ bhra·mat·pa·tā·kaṃ pra·vi·kīr·ṇa·śas·tram / ca·cā·la tad rāk·ṣa·sa·rā·ja·sain·yaṃ ca·lo·pa·lo nī·la i·vā·ca·len·draḥ

  55. 55

    tatha śitaiḥ śoṇitamāṃsarūṣitair yugāntavaiśvānaratulyavigrahaiḥ / niśācarāḥ saṃparivārya mādhavaṃ varāyudhair nirbibhiduḥ sahasraśaḥ

    ta·tha śi·taiḥ śo·ṇi·ta·māṃ·sa·rū·ṣi·tair yu·gān·ta·vaiś·vā·na·ra·tul·ya·vig·ra·haiḥ / ni·śā·ca·rāḥ saṃ·pa·ri·vār·ya mā·dha·vaṃ va·rā·yu·dhair nir·bi·bhi·duḥ sa·has·ra·śaḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 7 50 verses
  1. 1

    nārāyaṇagiriṃ te tu garjanto rākṣasāmbudāḥ / avarṣann iṣuvarṣeṇa varṣeṇādrim ivāmbudāḥ

    nā·rā·ya·ṇa·gi·riṃ te tu gar·jan·to rāk·ṣa·sām·bu·dāḥ / a·var·ṣann i·ṣu·var·ṣe·ṇa var·ṣe·ṇād·rim i·vām·bu·dāḥ

  2. 2

    śyāmāvadātas tair viṣṇur nīlair naktaṃcarottamaiḥ / vṛto 'ñjanagirīvāsīd varṣamāṇaiḥ payodharaiḥ

    śyā·mā·va·dā·tas tair viṣ·ṇur nī·lair nak·taṃ·ca·rot·ta·maiḥ / vṛ·to 'ñja·na·gi·rī·vā·sīd var·ṣa·mā·ṇaiḥ pa·yo·dha·raiḥ

  3. 3

    śalabhā iva kedāraṃ maśakā iva parvatam / yathāmṛtaghaṭaṃ jīvā makarā iva cārṇavam

    śa·la·bhā i·va ke·dā·raṃ ma·śa·kā i·va par·va·tam / ya·thā·mṛ·ta·gha·ṭaṃ jī·vā ma·ka·rā i·va cār·ṇa·vam

  4. 4

    tathā rakṣodhanur muktā vajrānilamanojavāḥ / hariṃ viśanti sma śarā lokāstam iva paryaye

    ta·thā rak·ṣo·dha·nur muk·tā vaj·rā·ni·la·ma·no·ja·vāḥ / ha·riṃ vi·śan·ti sma śa·rā lo·kās·tam i·va par·ya·ye

  5. 5

    syandanaiḥ syandanagatā gajaiś ca gajadhūr gatāḥ / aśvārohāḥ sadaśvaiś ca pādātāś cāmbare carāḥ

    syan·da·naiḥ syan·da·na·ga·tā ga·jaiś ca ga·ja·dhūr ga·tāḥ / aś·vā·ro·hāḥ sa·daś·vaiś ca pā·dā·tāś cām·ba·re ca·rāḥ

  6. 6

    rākṣasendrā girinibhāḥ śaraśaktyṛṣṭitomaraiḥ / nirucchvāsaṃ hariṃ cakruḥ prāṇāyāma iva dvijam

    rāk·ṣa·sen·drā gi·ri·ni·bhāḥ śa·ra·śak·tyṛṣ·ṭi·to·ma·raiḥ / ni·ruc·chvā·saṃ ha·riṃ cak·ruḥ prā·ṇā·yā·ma i·va dvi·jam

  7. 7

    niśācarais tudyamāno mīnair iva mahātimiḥ / śārṅgam āyamya gātrāṇi rākṣasānāṃ mahāhave

    ni·śā·ca·rais tud·ya·mā·no mī·nair i·va ma·hā·ti·miḥ / śār·ṅgam ā·yam·ya gāt·rā·ṇi rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hā·ha·ve

  8. 8

    śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair vajravaktrair manojavaiḥ / ciccheda tilaśo viṣṇuḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

    śa·raiḥ pūr·ṇā·ya·tot·sṛṣ·ṭair vaj·ra·vak·trair ma·no·ja·vaiḥ / cic·che·da ti·la·śo viṣ·ṇuḥ śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ

  9. 9

    vidrāvya śaravarṣaṃ taṃ varṣaṃ vāyur ivotthitam / pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ pradadhmau puruṣottamaḥ

    vid·rāv·ya śa·ra·var·ṣaṃ taṃ var·ṣaṃ vā·yur i·vot·thi·tam / pāñ·ca·jan·yaṃ ma·hā·śaṅ·khaṃ pra·dadh·mau pu·ru·ṣot·ta·maḥ

  10. 10

    so 'mbujo hariṇā dhmātaḥ sarvaprāṇena śaṅkharāṭ / rarāsa bhīmanihrādo yugānte jalado yathā

    so 'mbu·jo ha·ri·ṇā dhmā·taḥ sar·vap·rā·ṇe·na śaṅ·kha·rāṭ / ra·rā·sa bhī·ma·nih·rā·do yu·gān·te ja·la·do ya·thā

  11. 11

    śaṅkharājaravaḥ so 'tha trāsayām āsa rākṣasān / mṛgarāja ivāraṇye samadān iva kuñjarān

    śaṅ·kha·rā·ja·ra·vaḥ so 'tha trā·sa·yām ā·sa rāk·ṣa·sān / mṛ·ga·rā·ja i·vā·raṇ·ye sa·ma·dān i·va kuñ·ja·rān

  12. 12

    na śekur aśvāḥ saṃsthātuṃ vimadāḥ kuñjarābhavan / syandanebhyaś cyutā yodhāḥ śaṅkharāvitadurbalāḥ

    na śe·kur aś·vāḥ saṃs·thā·tuṃ vi·ma·dāḥ kuñ·ja·rā·bha·van / syan·da·nebh·yaś cyu·tā yo·dhāḥ śaṅ·kha·rā·vi·ta·dur·ba·lāḥ

  13. 13

    śārṅgacāpavinirmuktā vajratulyānanāḥ śarāḥ / vidārya tāni rakṣāṃsi supuṅkhā viviśuḥ kṣitim

    śār·ṅga·cā·pa·vi·nir·muk·tā vaj·ra·tul·yā·na·nāḥ śa·rāḥ / vi·dār·ya tā·ni rak·ṣāṃ·si su·puṅ·khā vi·vi·śuḥ kṣi·tim

  14. 14

    bhidyamānāḥ śaraiś cānye nārāyaṇadhanuścyutaiḥ / nipetū rākṣasā bhīmāḥ śailā vajrahatā iva

    bhid·ya·mā·nāḥ śa·raiś cān·ye nā·rā·ya·ṇa·dha·nuś·cyu·taiḥ / ni·pe·tū rāk·ṣa·sā bhī·māḥ śai·lā vaj·ra·ha·tā i·va

  15. 15

    vraṇair vraṇakarārīṇām adhokṣajaśarodbhavaiḥ / asṛk kṣaranti dhārābhiḥ svarṇadhārām ivācalāḥ

    vra·ṇair vra·ṇa·ka·rā·rī·ṇām a·dhok·ṣa·ja·śa·rod·bha·vaiḥ / a·sṛk kṣa·ran·ti dhā·rā·bhiḥ svar·ṇa·dhā·rām i·vā·ca·lāḥ

  16. 16

    śaṅkharājaravaś cāpi śārṅgacāparavas tathā / rākṣasānāṃ ravāṃś cāpi grasate vaiṣṇavo ravaḥ

    śaṅ·kha·rā·ja·ra·vaś cā·pi śār·ṅga·cā·pa·ra·vas ta·thā / rāk·ṣa·sā·nāṃ ra·vāṃś cā·pi gra·sa·te vaiṣ·ṇa·vo ra·vaḥ

  17. 17

    sūryād iva karā ghorā ūrmayaḥ sāgarād iva / parvatād iva nāgendrā vāryoghā iva cāmbudāt

    sūr·yād i·va ka·rā gho·rā ūr·ma·yaḥ sā·ga·rād i·va / par·va·tād i·va nā·gen·drā vār·yo·ghā i·va cām·bu·dāt

  18. 18

    tathā bāṇā vinirmuktāḥ śārṅgān narāyaṇeritāḥ / nirdhāvantīṣavas tūrṇaṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ

    ta·thā bā·ṇā vi·nir·muk·tāḥ śār·ṅgān na·rā·ya·ṇe·ri·tāḥ / nir·dhā·van·tī·ṣa·vas tūr·ṇaṃ śa·ta·śo 'tha sa·has·ra·śaḥ

  19. 19

    śarabheṇa yathā siṃhāḥ siṃhena dviradā yathā / dviradena yathā vyāghrā vyāghreṇa dvīpino yathā

    śa·ra·bhe·ṇa ya·thā siṃ·hāḥ siṃ·he·na dvi·ra·dā ya·thā / dvi·ra·de·na ya·thā vyāgh·rā vyāgh·re·ṇa dvī·pi·no ya·thā

  20. 20

    dvīpinā ca yathā śvānaḥ śunā mārjārakā yathā / mārjāreṇa yathā sarpāḥ sarpeṇa ca yathākhavaḥ

    dvī·pi·nā ca ya·thā śvā·naḥ śu·nā mār·jā·ra·kā ya·thā / mār·jā·re·ṇa ya·thā sar·pāḥ sar·pe·ṇa ca ya·thā·kha·vaḥ

  21. 21

    tathā te rākṣasā yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā / dravanti drāvitāś caiva śāyitāś ca mahītale

    ta·thā te rāk·ṣa·sā yud·dhe viṣ·ṇu·nā pra·bha·viṣ·ṇu·nā / dra·van·ti drā·vi·tāś cai·va śā·yi·tāś ca ma·hī·ta·le

  22. 22

    rākṣasānāṃ sahasrāṇi nihatya madhusūdanaḥ / vārijaṃ nādayām āsa toyadaṃ surarāḍ iva

    rāk·ṣa·sā·nāṃ sa·has·rā·ṇi ni·hat·ya ma·dhu·sū·da·naḥ / vā·ri·jaṃ nā·da·yām ā·sa to·ya·daṃ su·ra·rāḍ i·va

  23. 23

    nārāyaṇaśaragrastaṃ śaṅkhanādasuvihvalam / yayau laṅkām abhimukhaṃ prabhagnaṃ rākṣasaṃ balam

    nā·rā·ya·ṇa·śa·rag·ras·taṃ śaṅ·kha·nā·da·su·vih·va·lam / ya·yau laṅ·kām a·bhi·mu·khaṃ pra·bhag·naṃ rāk·ṣa·saṃ ba·lam

  24. 24

    prabhagne rākṣasabale nārāyaṇaśarāhate / sumālī śaravarṣeṇa āvavāra raṇe harim

    pra·bhag·ne rāk·ṣa·sa·ba·le nā·rā·ya·ṇa·śa·rā·ha·te / su·mā·lī śa·ra·var·ṣe·ṇa ā·va·vā·ra ra·ṇe ha·rim

  25. 25

    utkṣipya hemābharaṇaṃ karaṃ karam iva dvipaḥ / rarāsa rākṣaso harṣāt sataḍit toyado yathā

    ut·kṣip·ya he·mā·bha·ra·ṇaṃ ka·raṃ ka·ram i·va dvi·paḥ / ra·rā·sa rāk·ṣa·so har·ṣāt sa·ta·ḍit to·ya·do ya·thā

  26. 26

    sumāler nardatas tasya śiro jvalitakuṇḍalam / ciccheda yantur aśvāś ca bhrāntās tasya tu rakṣasaḥ

    su·mā·ler nar·da·tas tas·ya śi·ro jva·li·ta·kuṇ·ḍa·lam / cic·che·da yan·tur aś·vāś ca bhrān·tās tas·ya tu rak·ṣa·saḥ

  27. 27

    tair aśvair bhrāmyate bhrāntaiḥ sumālī rākṣaseśvaraḥ / indriyāśvair yathā bhrāntair dhṛtihīno yathā naraḥ

    tair aś·vair bhrām·ya·te bhrān·taiḥ su·mā·lī rāk·ṣa·seś·va·raḥ / in·dri·yāś·vair ya·thā bhrān·tair dhṛ·ti·hī·no ya·thā na·raḥ

  28. 28

    mālī cābhyadravad yuddhe pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ / māler dhanuścyutā bāṇāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ / viviśur harim āsādya krauñcaṃ patrarathā iva

    mā·lī cābh·yad·ra·vad yud·dhe pra·gṛh·ya sa·śa·raṃ dha·nuḥ / mā·ler dha·nuś·cyu·tā bā·ṇāḥ kār·tas·va·ra·vi·bhū·ṣi·tāḥ / vi·vi·śur ha·rim ā·sād·ya krauñ·caṃ pat·ra·ra·thā i·va

  29. 29

    ardyamānaḥ śaraiḥ so 'tha mālimuktaiḥ sahasraśaḥ / cukṣubhe na raṇe viṣṇur jitendriya ivādhibhiḥ

    ar·dya·mā·naḥ śa·raiḥ so 'tha mā·li·muk·taiḥ sa·has·ra·śaḥ / cuk·ṣu·bhe na ra·ṇe viṣ·ṇur ji·ten·dri·ya i·vā·dhi·bhiḥ

  30. 30

    atha maurvī svanaṃ kṛtvā bhagavān bhūtabhāvanaḥ / mālinaṃ prati bāṇaughān sasarjāsigadādharaḥ

    a·tha maur·vī sva·naṃ kṛt·vā bha·ga·vān bhū·ta·bhā·va·naḥ / mā·li·naṃ pra·ti bā·ṇau·ghān sa·sar·jā·si·ga·dā·dha·raḥ

  31. 31

    te mālideham āsādya vajravidyutprabhāḥ śarāḥ / pibanti rudhiraṃ tasya nāgā iva purāmṛtam

    te mā·li·de·ham ā·sād·ya vaj·ra·vid·yut·pra·bhāḥ śa·rāḥ / pi·ban·ti ru·dhi·raṃ tas·ya nā·gā i·va pu·rā·mṛ·tam

  32. 32

    mālinaṃ vimukhaṃ kṛtvā mālimauliṃ harir balāt / rathaṃ ca sadhvajaṃ cāpaṃ vājinaś ca nyapātayat

    mā·li·naṃ vi·mu·khaṃ kṛt·vā mā·li·mau·liṃ ha·rir ba·lāt / ra·thaṃ ca sadh·va·jaṃ cā·paṃ vā·ji·naś ca nya·pā·ta·yat

  33. 33

    virathas tu gadāṃ gṛhya mālī naktaṃcarottamaḥ / āpupluve gadāpāṇir giryagrād iva keṣarī

    vi·ra·thas tu ga·dāṃ gṛh·ya mā·lī nak·taṃ·ca·rot·ta·maḥ / ā·pup·lu·ve ga·dā·pā·ṇir gir·yag·rād i·va ke·ṣa·rī

  34. 34

    sa tayā garuḍaṃ saṃkhye īśānam iva cāntakaḥ / lalāṭadeśe 'bhyahanad vajreṇendro yathācalam

    sa ta·yā ga·ru·ḍaṃ saṃkh·ye ī·śā·nam i·va cān·ta·kaḥ / la·lā·ṭa·de·śe 'bhya·ha·nad vaj·re·ṇen·dro ya·thā·ca·lam

  35. 35

    gadayābhihatas tena mālinā garuḍo bhṛśam / raṇāt parāṅmukhaṃ devaṃ kṛtavān vedanāturaḥ

    ga·da·yā·bhi·ha·tas te·na mā·li·nā ga·ru·ḍo bhṛ·śam / ra·ṇāt pa·rāṅ·mu·khaṃ de·vaṃ kṛ·ta·vān ve·da·nā·tu·raḥ

  36. 36

    parāṅmukhe kṛte deve mālinā garuḍena vai / udatiṣṭhan mahānādo rakṣasām abhinardatām

    pa·rāṅ·mu·khe kṛ·te de·ve mā·li·nā ga·ru·ḍe·na vai / u·da·tiṣ·ṭhan ma·hā·nā·do rak·ṣa·sām a·bhi·nar·da·tām

  37. 37

    rakṣasāṃ nadatāṃ nādaṃ śrutvā harihayānujaḥ / parāṅmukho 'py utsasarja cakraṃ mālijighāṃsayā

    rak·ṣa·sāṃ na·da·tāṃ nā·daṃ śrut·vā ha·ri·ha·yā·nu·jaḥ / pa·rāṅ·mu·kho 'py ut·sa·sar·ja cak·raṃ mā·li·ji·ghāṃ·sa·yā

  38. 38

    tat sūryamaṇḍalābhāsaṃ svabhāsā bhāsayan nabhaḥ / kālacakranibhaṃ cakraṃ māleḥ śīrṣam apātayat

    tat sūr·ya·maṇ·ḍa·lā·bhā·saṃ sva·bhā·sā bhā·sa·yan na·bhaḥ / kā·la·cak·ra·ni·bhaṃ cak·raṃ mā·leḥ śīr·ṣam a·pā·ta·yat

  39. 39

    tacchiro rākṣasendrasya cakrotkṛttaṃ vibhīṣaṇam / papāta rudhirodgāri purā rāhuśiro yathā

    tac·chi·ro rāk·ṣa·sen·dras·ya cak·rot·kṛt·taṃ vi·bhī·ṣa·ṇam / pa·pā·ta ru·dhi·rod·gā·ri pu·rā rā·hu·śi·ro ya·thā

  40. 40

    tataḥ suraiḥ susaṃhṛṣṭaiḥ sarvaprāṇasamīritaḥ / siṃhanādaravo muktaḥ sādhu deveti vādibhiḥ

    ta·taḥ su·raiḥ su·saṃ·hṛṣ·ṭaiḥ sar·vap·rā·ṇa·sa·mī·ri·taḥ / siṃ·ha·nā·da·ra·vo muk·taḥ sā·dhu de·ve·ti vā·di·bhiḥ

  41. 41

    mālinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā sumālī malyavān api / sabalau śokasaṃtaptau laṅkāṃ prati vidhāvitau

    mā·li·naṃ ni·ha·taṃ dṛṣ·ṭvā su·mā·lī mal·ya·vān a·pi / sa·ba·lau śo·ka·saṃ·tap·tau laṅ·kāṃ pra·ti vi·dhā·vi·tau

  42. 42

    garuḍas tu samāśvastaḥ saṃnivṛtya mahāmanāḥ / rākṣasān drāvayām āsa pakṣavātena kopitaḥ

    ga·ru·ḍas tu sa·māś·vas·taḥ saṃ·ni·vṛt·ya ma·hā·ma·nāḥ / rāk·ṣa·sān drā·va·yām ā·sa pak·ṣa·vā·te·na ko·pi·taḥ

  43. 43

    nārāyaṇo 'pīṣuvarāśanībhir vidārayām āsa dhanuḥpramuktaiḥ / naktaṃcarān muktavidhūtakeśān yathāśanībhiḥ sataḍinmahendraḥ

    nā·rā·ya·ṇo 'pī·ṣu·va·rā·śa·nī·bhir vi·dā·ra·yām ā·sa dha·nuḥp·ra·muk·taiḥ / nak·taṃ·ca·rān muk·ta·vi·dhū·ta·ke·śān ya·thā·śa·nī·bhiḥ sa·ta·ḍin·ma·hen·draḥ

  44. 44

    bhinnātapatraṃ patamānaśastraṃ śarair apadhvastaviśīrṇadeham / viniḥsṛtāntraṃ bhayalolanetraṃ balaṃ tad unmattanibhaṃ babhūva

    bhin·nā·ta·pat·raṃ pa·ta·mā·na·śas·traṃ śa·rair a·padh·vas·ta·vi·śīr·ṇa·de·ham / vi·niḥ·sṛ·tān·traṃ bha·ya·lo·la·net·raṃ ba·laṃ tad un·mat·ta·ni·bhaṃ ba·bhū·va

  45. 45

    siṃhārditānām iva kuñjarāṇāṃ niśācarāṇāṃ saha kuñjarāṇām / ravāś ca vegāś ca samaṃ babhūvuḥ purāṇasiṃhena vimarditānām

    siṃ·hār·di·tā·nām i·va kuñ·ja·rā·ṇāṃ ni·śā·ca·rā·ṇāṃ sa·ha kuñ·ja·rā·ṇām / ra·vāś ca ve·gāś ca sa·maṃ ba·bhū·vuḥ pu·rā·ṇa·siṃ·he·na vi·mar·di·tā·nām

  46. 46

    saṃchādyamānā haribāṇajālaiḥ svabāṇajālāni samutsṛjantaḥ / dhāvanti naktaṃcarakālameghā vāyupraṇunnā iva kālameghāḥ

    saṃ·chād·ya·mā·nā ha·ri·bā·ṇa·jā·laiḥ sva·bā·ṇa·jā·lā·ni sa·mut·sṛ·jan·taḥ / dhā·van·ti nak·taṃ·ca·ra·kā·la·me·ghā vā·yup·ra·ṇun·nā i·va kā·la·me·ghāḥ

  47. 47

    cakraprahārair vinikṛttaśīrṣāḥ saṃcūrṇitāṅgāś ca gadāprahāraiḥ / asiprahārair bahudhā vibhaktāḥ patanti śailā iva rākṣasendrāḥ

    cak·rap·ra·hā·rair vi·ni·kṛt·ta·śīr·ṣāḥ saṃ·cūr·ṇi·tāṅ·gāś ca ga·dāp·ra·hā·raiḥ / a·sip·ra·hā·rair ba·hu·dhā vi·bhak·tāḥ pa·tan·ti śai·lā i·va rāk·ṣa·sen·drāḥ

  48. 48

    cakrakṛttāsyakamalā gadāsaṃcūrṇitorasaḥ / lāṅgalaglapitagrīvā musalair bhinnamastakāḥ

    cak·ra·kṛt·tās·ya·ka·ma·lā ga·dā·saṃ·cūr·ṇi·to·ra·saḥ / lāṅ·ga·lag·la·pi·tag·rī·vā mu·sa·lair bhin·na·mas·ta·kāḥ

  49. 49

    ke cic caivāsinā chinnās tathānye śaratāḍitāḥ / nipetur ambarāt tūrṇaṃ rākṣasāḥ sāgarāmbhasi

    ke cic cai·vā·si·nā chin·nās ta·thān·ye śa·ra·tā·ḍi·tāḥ / ni·pe·tur am·ba·rāt tūr·ṇaṃ rāk·ṣa·sāḥ sā·ga·rām·bha·si

  50. 50

    tadāmbaraṃ vigalitahārakuṇḍalair niśācarair nīlabalāhakopamaiḥ / nipātyamānair dadṛśe nirantaraṃ nipātyamānair iva nīlaparvataiḥ

    ta·dām·ba·raṃ vi·ga·li·ta·hā·ra·kuṇ·ḍa·lair ni·śā·ca·rair nī·la·ba·lā·ha·ko·pa·maiḥ / ni·pāt·ya·mā·nair da·dṛ·śe ni·ran·ta·raṃ ni·pāt·ya·mā·nair i·va nī·la·par·va·taiḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 8 25 verses
  1. 1

    hanyamāne bale tasmin padmanābhena pṛṣṭhataḥ / mālyavān saṃnivṛtto 'tha velātiga ivārṇavaḥ

    han·ya·mā·ne ba·le tas·min pad·ma·nā·bhe·na pṛṣ·ṭha·taḥ / māl·ya·vān saṃ·ni·vṛt·to 'tha ve·lā·ti·ga i·vār·ṇa·vaḥ

  2. 2

    saṃraktanayanaḥ kopāc calan maulir niśācaraḥ / padmanābham idaṃ prāha vacanaṃ paruṣaṃ tadā

    saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ ko·pāc ca·lan mau·lir ni·śā·ca·raḥ / pad·ma·nā·bham i·daṃ prā·ha va·ca·naṃ pa·ru·ṣaṃ ta·dā

  3. 3

    nārāyaṇa na jānīṣe kṣatradharmaṃ sanātanam / ayuddhamanaso bhagnān yo 'smān haṃsi yathetaraḥ

    nā·rā·ya·ṇa na jā·nī·ṣe kṣat·ra·dhar·maṃ sa·nā·ta·nam / a·yud·dha·ma·na·so bhag·nān yo 'smān haṃ·si ya·the·ta·raḥ

  4. 4

    parāṅmukhavadhaṃ pāpaṃ yaḥ karoti sureśvara / sa hantā na gataḥ svargaṃ labhate puṇyakarmaṇām

    pa·rāṅ·mu·kha·va·dhaṃ pā·paṃ yaḥ ka·ro·ti su·reś·va·ra / sa han·tā na ga·taḥ svar·gaṃ la·bha·te puṇ·ya·kar·ma·ṇām

  5. 5

    yuddhaśraddhātha vā te 'sti śaṅkhacakragadādhara / ahaṃ sthito 'smi paśyāmi balaṃ darśaya yat tava

    yud·dhaś·rad·dhā·tha vā te 'sti śaṅ·kha·cak·ra·ga·dā·dha·ra / a·haṃ sthi·to 'smi paś·yā·mi ba·laṃ dar·śa·ya yat ta·va

  6. 6

    uvāca rākṣasendraṃ taṃ devarājānujo balī / yuṣmatto bhayabhītānāṃ devānāṃ vai mayābhayam / rākṣasotsādanaṃ dattaṃ tad etad anupālyate

    u·vā·ca rāk·ṣa·sen·draṃ taṃ de·va·rā·jā·nu·jo ba·lī / yuṣ·mat·to bha·ya·bhī·tā·nāṃ de·vā·nāṃ vai ma·yā·bha·yam / rāk·ṣa·sot·sā·da·naṃ dat·taṃ tad e·tad a·nu·pāl·ya·te

  7. 7

    prāṇair api priyaṃ kāryaṃ devānāṃ hi sadā mayā / so 'haṃ vo nihaniṣyāmi rasātalagatān api

    prā·ṇair a·pi pri·yaṃ kār·yaṃ de·vā·nāṃ hi sa·dā ma·yā / so 'haṃ vo ni·ha·niṣ·yā·mi ra·sā·ta·la·ga·tān a·pi

  8. 8

    devam evaṃ bruvāṇaṃ tu raktāmburuhalocanam / śaktyā bibheda saṃkruddho rākṣasendro rarāsa ca

    de·vam e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ tu rak·tām·bu·ru·ha·lo·ca·nam / śak·tyā bi·bhe·da saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sen·dro ra·rā·sa ca

  9. 9

    mālyavad bhujanirmuktā śaktir ghaṇṭākṛtasvanā / harer urasi babhrāja meghastheva śatahradā

    māl·ya·vad bhu·ja·nir·muk·tā śak·tir ghaṇ·ṭā·kṛ·tas·va·nā / ha·rer u·ra·si babh·rā·ja me·ghas·the·va śa·tah·ra·dā

  10. 10

    tatas tām eva cotkṛṣya śaktiṃ śaktidharapriyaḥ / mālyavantaṃ samuddiśya cikṣepāmburuhekṣaṇaḥ

    ta·tas tām e·va cot·kṛṣ·ya śak·tiṃ śak·ti·dha·rap·ri·yaḥ / māl·ya·van·taṃ sa·mud·diś·ya cik·ṣe·pām·bu·ru·hek·ṣa·ṇaḥ

  11. 11

    skandotsṛṣṭeva sā śaktir govindakaraniḥsṛtā / kāṅkṣantī rākṣasaṃ prāyān maholkevāñjanācalam

    skan·dot·sṛṣ·ṭe·va sā śak·tir go·vin·da·ka·ra·niḥ·sṛ·tā / kāṅ·kṣan·tī rāk·ṣa·saṃ prā·yān ma·hol·ke·vāñ·ja·nā·ca·lam

  12. 12

    sā tasyorasi vistīrṇe hārabhāsāvabhāsite / apatad rākṣasendrasya girikūṭa ivāśaniḥ

    sā tas·yo·ra·si vis·tīr·ṇe hā·ra·bhā·sā·va·bhā·si·te / a·pa·tad rāk·ṣa·sen·dras·ya gi·ri·kū·ṭa i·vā·śa·niḥ

  13. 13

    tayā bhinnatanutrāṇāḥ prāviśad vipulaṃ tamaḥ / mālyavān punar āśvastas tasthau girir ivācalaḥ

    ta·yā bhin·na·ta·nut·rā·ṇāḥ prā·vi·śad vi·pu·laṃ ta·maḥ / māl·ya·vān pu·nar āś·vas·tas tas·thau gi·rir i·vā·ca·laḥ

  14. 14

    tataḥ kārṣṇāyasaṃ śūlaṃ kaṇṭakair bahubhiś citam / pragṛhyābhyahanad devaṃ stanayor antare dṛḍham

    ta·taḥ kār·ṣṇā·ya·saṃ śū·laṃ kaṇ·ṭa·kair ba·hu·bhiś ci·tam / pra·gṛh·yābh·ya·ha·nad de·vaṃ sta·na·yor an·ta·re dṛ·ḍham

  15. 15

    tathaiva raṇaraktas tu muṣṭinā vāsavānujam / tāḍayitvā dhanurmātram apakrānto niśācaraḥ

    ta·thai·va ra·ṇa·rak·tas tu muṣ·ṭi·nā vā·sa·vā·nu·jam / tā·ḍa·yit·vā dha·nur·māt·ram a·pak·rān·to ni·śā·ca·raḥ

  16. 16

    tato 'mbare mahāñ śabdaḥ sādhu sādhv iti cotthitaḥ / āhatya rākṣaso viṣṇuṃ garuḍaṃ cāpy atāḍayat

    ta·to 'mba·re ma·hāñ śab·daḥ sā·dhu sādhv i·ti cot·thi·taḥ / ā·hat·ya rāk·ṣa·so viṣ·ṇuṃ ga·ru·ḍaṃ cāpy a·tā·ḍa·yat

  17. 17

    vainateyas tataḥ kruddhaḥ pakṣavātena rākṣasaṃ / vyapohad balavān vāyuḥ śuṣkaparṇacayaṃ yathā

    vai·na·te·yas ta·taḥ krud·dhaḥ pak·ṣa·vā·te·na rāk·ṣa·saṃ / vya·po·had ba·la·vān vā·yuḥ śuṣ·ka·par·ṇa·ca·yaṃ ya·thā

  18. 18

    dvijendrapakṣavātena drāvitaṃ dṛśya pūrvajam / sumālī svabalaiḥ sārdhaṃ laṅkām abhimukho yayau

    dvi·jen·dra·pak·ṣa·vā·te·na drā·vi·taṃ dṛś·ya pūr·va·jam / su·mā·lī sva·ba·laiḥ sār·dhaṃ laṅ·kām a·bhi·mu·kho ya·yau

  19. 19

    pakṣavātabaloddhūto mālyavān api rākṣasaḥ / svabalena samāgamya yayau laṅkāṃ hriyā vṛtaḥ

    pak·ṣa·vā·ta·ba·lod·dhū·to māl·ya·vān a·pi rāk·ṣa·saḥ / sva·ba·le·na sa·mā·gam·ya ya·yau laṅ·kāṃ hri·yā vṛ·taḥ

  20. 20

    evaṃ te rākṣasā rāma hariṇā kamalekṣaṇa / bahuśaḥ saṃyuge bhagnā hatapravaranāyakāḥ

    e·vaṃ te rāk·ṣa·sā rā·ma ha·ri·ṇā ka·ma·lek·ṣa·ṇa / ba·hu·śaḥ saṃ·yu·ge bhag·nā ha·tap·ra·va·ra·nā·ya·kāḥ

  21. 21

    aśaknuvantas te viṣṇuṃ pratiyoddhuṃ bhayārditāḥ / tyaktvā laṅkāṃ gatā vastuṃ pātālaṃ sahapatnayaḥ

    a·śak·nu·van·tas te viṣ·ṇuṃ pra·ti·yod·dhuṃ bha·yār·di·tāḥ / tyak·tvā laṅ·kāṃ ga·tā vas·tuṃ pā·tā·laṃ sa·ha·pat·na·yaḥ

  22. 22

    sumālinaṃ samāsādya rākṣasaṃ raghunandana / sthitāḥ prakhyātavīryās te vaṃśe sālakaṭaṅkaṭe

    su·mā·li·naṃ sa·mā·sād·ya rāk·ṣa·saṃ ra·ghu·nan·da·na / sthi·tāḥ prakh·yā·ta·vīr·yās te vaṃ·śe sā·la·ka·ṭaṅ·ka·ṭe

  23. 23

    ye tvayā nihatās te vai paulastyā nāma rākṣasāḥ / sumālī mālyavān mālī ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ / sarva ete mahābhāga rāvaṇād balavattarāḥ

    ye tva·yā ni·ha·tās te vai pau·las·tyā nā·ma rāk·ṣa·sāḥ / su·mā·lī māl·ya·vān mā·lī ye ca te·ṣāṃ pu·raḥ·sa·rāḥ / sar·va e·te ma·hā·bhā·ga rā·va·ṇād ba·la·vat·ta·rāḥ

  24. 24

    na cānyo rakṣasāṃ hantā sureṣv api puraṃjaya / ṛte nārāyaṇaṃ devaṃ śaṅkhacakragadādharam

    na cān·yo rak·ṣa·sāṃ han·tā su·reṣv a·pi pu·raṃ·ja·ya / ṛ·te nā·rā·ya·ṇaṃ de·vaṃ śaṅ·kha·cak·ra·ga·dā·dha·ram

  25. 25

    bhavān nārāyaṇo devaś caturbāhuḥ sanātanaḥ / rākṣasān hantum utpanno ajeyaḥ prabhur avyayaḥ

    bha·vān nā·rā·ya·ṇo de·vaś ca·tur·bā·huḥ sa·nā·ta·naḥ / rāk·ṣa·sān han·tum ut·pan·no a·je·yaḥ pra·bhur av·ya·yaḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 9 37 verses
  1. 1

    kasya cit tv atha kālasya sumālī nāma rākṣasaḥ / rasātalān martyalokaṃ sarvaṃ vai vicacāra ha

    kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya su·mā·lī nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ra·sā·ta·lān mar·tya·lo·kaṃ sar·vaṃ vai vi·ca·cā·ra ha

  2. 2

    nīlajīmūtasaṃkāśas taptakāñcanakuṇḍalaḥ / kanyāṃ duhitaraṃ gṛhya vinā padmam iva śriyam / athāpaśyat sa gacchantaṃ puṣpakeṇa dhaneśvaram

    nī·la·jī·mū·ta·saṃ·kā·śas tap·ta·kāñ·ca·na·kuṇ·ḍa·laḥ / kan·yāṃ du·hi·ta·raṃ gṛh·ya vi·nā pad·mam i·va śri·yam / a·thā·paś·yat sa gac·chan·taṃ puṣ·pa·ke·ṇa dha·neś·va·ram

  3. 3

    taṃ dṛṣṭvāmarasaṃkāśaṃ gacchantaṃ pāvakopamam / athābbravīt sutāṃ rakṣaḥ kaikasīṃ nāma nāmataḥ

    taṃ dṛṣ·ṭvā·ma·ra·saṃ·kā·śaṃ gac·chan·taṃ pā·va·ko·pa·mam / a·thāb·bra·vīt su·tāṃ rak·ṣaḥ kai·ka·sīṃ nā·ma nā·ma·taḥ

  4. 4

    putri pradānakālo 'yaṃ yauvanaṃ te 'tivartate / tvatkṛte ca vayaṃ sarve yantritā dharmabuddhayaḥ

    put·ri pra·dā·na·kā·lo 'yaṃ yau·va·naṃ te 'ti·var·ta·te / tvat·kṛ·te ca va·yaṃ sar·ve yan·tri·tā dhar·ma·bud·dha·yaḥ

  5. 5

    tvaṃ hi sarvaguṇopetā śrīḥ sapadmeva putrike / pratyākhyānāc ca bhītais tvaṃ na varaiḥ pratigṛhyase

    tvaṃ hi sar·va·gu·ṇo·pe·tā śrīḥ sa·pad·me·va put·ri·ke / prat·yākh·yā·nāc ca bhī·tais tvaṃ na va·raiḥ pra·ti·gṛh·ya·se

  6. 6

    kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi sarveṣāṃ mānakāṅkṣiṇām / na jñāyate ca kaḥ kanyāṃ varayed iti putrike

    kan·yā·pi·tṛt·vaṃ duḥ·khaṃ hi sar·ve·ṣāṃ mā·na·kāṅ·kṣi·ṇām / na jñā·ya·te ca kaḥ kan·yāṃ va·ra·yed i·ti put·ri·ke

  7. 7

    mātuḥ kulaṃ pitṛkulaṃ yatra caiva pradīyate / kulatrayaṃ sadā kanyā saṃśaye sthāpya tiṣṭhati

    mā·tuḥ ku·laṃ pi·tṛ·ku·laṃ yat·ra cai·va pra·dī·ya·te / ku·lat·ra·yaṃ sa·dā kan·yā saṃ·śa·ye sthāp·ya tiṣ·ṭha·ti

  8. 8

    sā tvaṃ munivaraśreṣṭhaṃ prajāpatikulodbhavam / gaccha viśravasaṃ putri paulastyaṃ varaya svayam

    sā tvaṃ mu·ni·va·raś·reṣ·ṭhaṃ pra·jā·pa·ti·ku·lod·bha·vam / gac·cha viś·ra·va·saṃ put·ri pau·las·tyaṃ va·ra·ya sva·yam

  9. 9

    īdṛśās te bhaviṣyanti putrāḥ putri na saṃśayaḥ / tejasā bhāskarasamā yādṛśo 'yaṃ dhaneśvaraḥ

    ī·dṛ·śās te bha·viṣ·yan·ti put·rāḥ put·ri na saṃ·śa·yaḥ / te·ja·sā bhās·ka·ra·sa·mā yā·dṛ·śo 'yaṃ dha·neś·va·raḥ

  10. 10

    etasminn antare rāma pulastyatanayo dvijaḥ / agnihotram upātiṣṭhac caturtha iva pāvakaḥ

    e·tas·minn an·ta·re rā·ma pu·las·tya·ta·na·yo dvi·jaḥ / ag·ni·hot·ram u·pā·tiṣ·ṭhac ca·tur·tha i·va pā·va·kaḥ

  11. 11

    sā tu tāṃ dāruṇāṃ velām acintya pitṛgauravāt / upasṛtyāgratas tasya caraṇādhomukhī sthitā

    sā tu tāṃ dā·ru·ṇāṃ ve·lām a·cin·tya pi·tṛ·gau·ra·vāt / u·pa·sṛt·yāg·ra·tas tas·ya ca·ra·ṇā·dho·mu·khī sthi·tā

  12. 12

    sa tu tāṃ vīkṣya suśroṇīṃ pūrṇacandranibhānanām / abravīt paramodāro dīpyamāna ivaujasā

    sa tu tāṃ vīk·ṣya suś·ro·ṇīṃ pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nām / ab·ra·vīt pa·ra·mo·dā·ro dīp·ya·mā·na i·vau·ja·sā

  13. 13

    bhadre kasyāsi duhitā kuto vā tvam ihāgatā / kiṃ kāryaṃ kasya vā hetos tattvato brūhi śobhane

    bhad·re kas·yā·si du·hi·tā ku·to vā tvam i·hā·ga·tā / kiṃ kār·yaṃ kas·ya vā he·tos tat·tva·to brū·hi śo·bha·ne

  14. 14

    evam uktā tu sā kanyā kṛtāñjalir athābravīt / ātmaprabhāvena mune jñātum arhasi me matam

    e·vam uk·tā tu sā kan·yā kṛ·tāñ·ja·lir a·thāb·ra·vīt / āt·map·ra·bhā·ve·na mu·ne jñā·tum ar·ha·si me ma·tam

  15. 15

    kiṃ tu viddhi hi māṃ brahmañ śāsanāt pitur āgatām / kaikasī nāma nāmnāhaṃ śeṣaṃ tvaṃ jñātum arhasi

    kiṃ tu vid·dhi hi māṃ brah·mañ śā·sa·nāt pi·tur ā·ga·tām / kai·ka·sī nā·ma nām·nā·haṃ śe·ṣaṃ tvaṃ jñā·tum ar·ha·si

  16. 16

    sa tu gatvā munir dhyānaṃ vākyam etad uvāca ha / vijñātaṃ te mayā bhadre kāraṇaṃ yan manogatam

    sa tu gat·vā mu·nir dhyā·naṃ vāk·yam e·tad u·vā·ca ha / vij·ñā·taṃ te ma·yā bhad·re kā·ra·ṇaṃ yan ma·no·ga·tam

  17. 17

    dāruṇāyāṃ tu velāyāṃ yasmāt tvaṃ mām upasthitā / śṛṇu tasmāt sutān bhadre yādṛśāñ janayiṣyasi

    dā·ru·ṇā·yāṃ tu ve·lā·yāṃ yas·māt tvaṃ mām u·pas·thi·tā / śṛ·ṇu tas·māt su·tān bhad·re yā·dṛ·śāñ ja·na·yiṣ·ya·si

  18. 18

    dāruṇān dāruṇākārān dāruṇābhijanapriyān / prasaviṣyasi suśroṇi rākṣasān krūrakarmaṇaḥ

    dā·ru·ṇān dā·ru·ṇā·kā·rān dā·ru·ṇā·bhi·ja·nap·ri·yān / pra·sa·viṣ·ya·si suś·ro·ṇi rāk·ṣa·sān krū·ra·kar·ma·ṇaḥ

  19. 19

    sā tu tad vacanaṃ śrutvā praṇipatyābravīd vacaḥ / bhagavan nedṛśāḥ putrās tvatto 'rhā brahmayonitaḥ

    sā tu tad va·ca·naṃ śrut·vā pra·ṇi·pat·yāb·ra·vīd va·caḥ / bha·ga·van ne·dṛ·śāḥ put·rās tvat·to 'rhā brah·ma·yo·ni·taḥ

  20. 20

    athābravīn munis tatra paścimo yas tavātmajaḥ / mama vaṃśānurūpaś ca dharmātmā ca bhaviṣyati

    a·thāb·ra·vīn mu·nis tat·ra paś·ci·mo yas ta·vāt·ma·jaḥ / ma·ma vaṃ·śā·nu·rū·paś ca dhar·māt·mā ca bha·viṣ·ya·ti

  21. 21

    evam uktā tu sā kanyā rāma kālena kena cit / janayām āsa bībhatsaṃ rakṣorūpaṃ sudāruṇam

    e·vam uk·tā tu sā kan·yā rā·ma kā·le·na ke·na cit / ja·na·yām ā·sa bī·bhat·saṃ rak·ṣo·rū·paṃ su·dā·ru·ṇam

  22. 22

    daśaśīrṣaṃ mahādaṃṣṭraṃ nīlāñjanacayopamam / tāmrauṣṭhaṃ viṃśatibhujaṃ mahāsyaṃ dīptamūrdhajam

    da·śa·śīr·ṣaṃ ma·hā·daṃṣ·ṭraṃ nī·lāñ·ja·na·ca·yo·pa·mam / tām·rauṣ·ṭhaṃ viṃ·śa·ti·bhu·jaṃ ma·hās·yaṃ dīp·ta·mūr·dha·jam

  23. 23

    jātamātre tatas tasmin sajvālakavalāḥ śivāḥ / kravyādāś cāpasavyāni maṇḍalāni pracakrire

    jā·ta·māt·re ta·tas tas·min saj·vā·la·ka·va·lāḥ śi·vāḥ / krav·yā·dāś cā·pa·sav·yā·ni maṇ·ḍa·lā·ni pra·cak·ri·re

  24. 24

    vavarṣa rudhiraṃ devo meghāś ca kharanisvanāḥ / prababhau na ca khe sūryo maholkāś cāpatan bhuvi

    va·var·ṣa ru·dhi·raṃ de·vo me·ghāś ca kha·ra·nis·va·nāḥ / pra·ba·bhau na ca khe sūr·yo ma·hol·kāś cā·pa·tan bhu·vi

  25. 25

    atha nāmākarot tasya pitāmahasamaḥ pitā / daśaśīrṣaḥ prasūto 'yaṃ daśagrīvo bhaviṣyati

    a·tha nā·mā·ka·rot tas·ya pi·tā·ma·ha·sa·maḥ pi·tā / da·śa·śīr·ṣaḥ pra·sū·to 'yaṃ da·śag·rī·vo bha·viṣ·ya·ti

  26. 26

    tasya tv anantaraṃ jātaḥ kumbhakarṇo mahābalaḥ / pramāṇād yasya vipulaṃ pramāṇaṃ neha vidyate

    tas·ya tv a·nan·ta·raṃ jā·taḥ kum·bha·kar·ṇo ma·hā·ba·laḥ / pra·mā·ṇād yas·ya vi·pu·laṃ pra·mā·ṇaṃ ne·ha vid·ya·te

  27. 27

    tataḥ śūrpaṇakhā nāma saṃjajñe vikṛtānanā / vibhīṣaṇaś ca dharmātmā kaikasyāḥ paścimaḥ sutaḥ

    ta·taḥ śūr·pa·ṇa·khā nā·ma saṃ·jaj·ñe vi·kṛ·tā·na·nā / vi·bhī·ṣa·ṇaś ca dhar·māt·mā kai·kas·yāḥ paś·ci·maḥ su·taḥ

  28. 28

    te tu tatra mahāraṇye vavṛdhuḥ sumahaujasaḥ / teṣāṃ krūro daśagrīvo lokodvegakaro 'bhavat

    te tu tat·ra ma·hā·raṇ·ye va·vṛ·dhuḥ su·ma·hau·ja·saḥ / te·ṣāṃ krū·ro da·śag·rī·vo lo·kod·ve·ga·ka·ro 'bha·vat

  29. 29

    kumbhakarṇaḥ pramattas tu maharṣīn dharmasaṃśritān / trailokyaṃ trāsayan duṣṭo bhakṣayan vicacāra ha

    kum·bha·kar·ṇaḥ pra·mat·tas tu ma·har·ṣīn dhar·ma·saṃś·ri·tān / trai·lok·yaṃ trā·sa·yan duṣ·ṭo bhak·ṣa·yan vi·ca·cā·ra ha

  30. 30

    vibhīṣaṇas tu dharmātmā nityaṃ dharmapathe sthitaḥ / svādhyāyaniyatāhāra uvāsa niyatendriyaḥ

    vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā nit·yaṃ dhar·ma·pa·the sthi·taḥ / svādh·yā·ya·ni·ya·tā·hā·ra u·vā·sa ni·ya·ten·dri·yaḥ

  31. 31

    atha vitteśvaro devas tatra kālena kena cit / āgacchat pitaraṃ draṣṭuṃ puṣpakeṇa mahaujasaṃ

    a·tha vit·teś·va·ro de·vas tat·ra kā·le·na ke·na cit / ā·gac·chat pi·ta·raṃ draṣ·ṭuṃ puṣ·pa·ke·ṇa ma·hau·ja·saṃ

  32. 32

    taṃ dṛṣṭvā kaikasī tatra jvalantam iva tejasā / āsthāya rākṣasīṃ buddhiṃ daśagrīvam uvāca ha

    taṃ dṛṣ·ṭvā kai·ka·sī tat·ra jva·lan·tam i·va te·ja·sā / ās·thā·ya rāk·ṣa·sīṃ bud·dhiṃ da·śag·rī·vam u·vā·ca ha

  33. 33

    putravaiśravaṇaṃ paśya bhrātaraṃ tejasā vṛtam / bhrātṛbhāve same cāpi paśyātmānaṃ tvam īdṛśam

    put·ra·vaiś·ra·va·ṇaṃ paś·ya bhrā·ta·raṃ te·ja·sā vṛ·tam / bhrā·tṛ·bhā·ve sa·me cā·pi paś·yāt·mā·naṃ tvam ī·dṛ·śam

  34. 34

    daśagrīva tathā yatnaṃ kuruṣvāmitavikrama / yathā bhavasi me putra śīghraṃ vaiśvaraṇopamaḥ

    da·śag·rī·va ta·thā yat·naṃ ku·ruṣ·vā·mi·ta·vik·ra·ma / ya·thā bha·va·si me put·ra śīgh·raṃ vaiś·va·ra·ṇo·pa·maḥ

  35. 35

    mātus tad vacanaṃ śrutvā daśagrīvaḥ pratāpavān / amarṣam atulaṃ lebhe pratijñāṃ cākarot tadā

    mā·tus tad va·ca·naṃ śrut·vā da·śag·rī·vaḥ pra·tā·pa·vān / a·mar·ṣam a·tu·laṃ le·bhe pra·tij·ñāṃ cā·ka·rot ta·dā

  36. 36

    satyaṃ te pratijānāmi tulyo bhrātrādhiko 'pi vā / bhaviṣyāmy acirān mātaḥ saṃtāpaṃ tyaja hṛdgatam

    sat·yaṃ te pra·ti·jā·nā·mi tul·yo bhrāt·rā·dhi·ko 'pi vā / bha·viṣ·yāmy a·ci·rān mā·taḥ saṃ·tā·paṃ tya·ja hṛd·ga·tam

  37. 37

    tataḥ krodhena tenaiva daśagrīvaḥ sahānujaḥ / prāpsyāmi tapasā kāmam iti kṛtvādhyavasya ca / āgacchad ātmasiddhyarthaṃ gokarṇasyāśramaṃ śubham

    ta·taḥ kro·dhe·na te·nai·va da·śag·rī·vaḥ sa·hā·nu·jaḥ / prāp·syā·mi ta·pa·sā kā·mam i·ti kṛt·vādh·ya·vas·ya ca / ā·gac·chad āt·ma·sid·dhyar·thaṃ go·kar·ṇas·yāś·ra·maṃ śu·bham

Uttarakāṇḍa · sarga 10 42 verses
  1. 1

    athābravīd dvijaṃ rāmaḥ kathaṃ te bhrātaro vane / kīdṛśaṃ tu tadā brahmaṃs tapaś cerur mahāvratāḥ

    a·thāb·ra·vīd dvi·jaṃ rā·maḥ ka·thaṃ te bhrā·ta·ro va·ne / kī·dṛ·śaṃ tu ta·dā brah·maṃs ta·paś ce·rur ma·hāv·ra·tāḥ

  2. 2

    agastyas tv abravīt tatra rāmaṃ prayata mānasaṃ / tāṃs tān dharmavidhīṃs tatra bhrātaras te samāviśan

    a·gas·tyas tv ab·ra·vīt tat·ra rā·maṃ pra·ya·ta mā·na·saṃ / tāṃs tān dhar·ma·vi·dhīṃs tat·ra bhrā·ta·ras te sa·mā·vi·śan

  3. 3

    kumbhakarṇas tadā yatto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ / tatāpa graiṣmike kāle pañcasv agniṣv avasthitaḥ

    kum·bha·kar·ṇas ta·dā yat·to nit·yaṃ dhar·ma·pa·rā·ya·ṇaḥ / ta·tā·pa graiṣ·mi·ke kā·le pañ·casv ag·niṣv a·vas·thi·taḥ

  4. 4

    varṣe meghodakaklinno vīrāsanam asevata / nityaṃ ca śaiśire kāle jalamadhyapratiśrayaḥ

    var·ṣe me·gho·da·kak·lin·no vī·rā·sa·nam a·se·va·ta / nit·yaṃ ca śai·śi·re kā·le ja·la·madh·yap·ra·tiś·ra·yaḥ

  5. 5

    evaṃ varṣasahasrāṇi daśa tasyāticakramuḥ / dharme prayatamānasya satpathe niṣṭhitasya ca

    e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa tas·yā·ti·cak·ra·muḥ / dhar·me pra·ya·ta·mā·nas·ya sat·pa·the niṣ·ṭhi·tas·ya ca

  6. 6

    vibhīṣaṇas tu dharmātmā nityaṃ dharmaparaḥ śuciḥ / pañcavarṣasahasrāṇi pādenaikena tasthivān

    vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā nit·yaṃ dhar·ma·pa·raḥ śu·ciḥ / pañ·ca·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi pā·de·nai·ke·na tas·thi·vān

  7. 7

    samāpte niyame tasya nanṛtuś cāpsarogaṇāḥ / papāta puṣpavarṣaṃ ca kṣubhitāś cāpi devatāḥ

    sa·māp·te ni·ya·me tas·ya na·nṛ·tuś cāp·sa·ro·ga·ṇāḥ / pa·pā·ta puṣ·pa·var·ṣaṃ ca kṣu·bhi·tāś cā·pi de·va·tāḥ

  8. 8

    pañcavarṣasahasrāṇi sūryaṃ caivānvavartata / tasthau cordhvaśiro bāhuḥ svādhyāyadhṛtamānasaḥ

    pañ·ca·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi sūr·yaṃ cai·vān·va·var·ta·ta / tas·thau cor·dhva·śi·ro bā·huḥ svādh·yā·ya·dhṛ·ta·mā·na·saḥ

  9. 9

    evaṃ vibhīṣaṇasyāpi gatāni niyatātmanaḥ / daśavarṣasahasrāṇi svargasthasyeva nandane

    e·vaṃ vi·bhī·ṣa·ṇas·yā·pi ga·tā·ni ni·ya·tāt·ma·naḥ / da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi svar·gas·thas·ye·va nan·da·ne

  10. 10

    daśavarṣasahasraṃ tu nirāhāro daśānanaḥ / pūrṇe varṣasahasre tu śiraś cāgnau juhāva saḥ

    da·śa·var·ṣa·sa·has·raṃ tu ni·rā·hā·ro da·śā·na·naḥ / pūr·ṇe var·ṣa·sa·has·re tu śi·raś cāg·nau ju·hā·va saḥ

  11. 11

    evaṃ varṣasahasrāṇi nava tasyāticakramuḥ / śirāṃsi nava cāpy asya praviṣṭāni hutāśanam

    e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi na·va tas·yā·ti·cak·ra·muḥ / śi·rāṃ·si na·va cāpy as·ya pra·viṣ·ṭā·ni hu·tā·śa·nam

  12. 12

    atha varṣasahasre tu daśame daśamaṃ śiraḥ / chettukāmaḥ sa dharmātmā prāptaś cātra pitāmahaḥ

    a·tha var·ṣa·sa·has·re tu da·śa·me da·śa·maṃ śi·raḥ / chet·tu·kā·maḥ sa dhar·māt·mā prāp·taś cāt·ra pi·tā·ma·haḥ

  13. 13

    pitāmahas tu suprītaḥ sārdhaṃ devair upasthitaḥ / vatsa vatsa daśagrīva prīto 'smīty abhyabhāṣata

    pi·tā·ma·has tu sup·rī·taḥ sār·dhaṃ de·vair u·pas·thi·taḥ / vat·sa vat·sa da·śag·rī·va prī·to 'smīty abh·ya·bhā·ṣa·ta

  14. 14

    śīghraṃ varaya dharmajña varo yas te 'bhikāṅkṣitaḥ / kiṃ te kāmaṃ karomy adya na vṛthā te pariśramaḥ

    śīgh·raṃ va·ra·ya dhar·maj·ña va·ro yas te 'bhi·kāṅ·kṣi·taḥ / kiṃ te kā·maṃ ka·romy ad·ya na vṛ·thā te pa·riś·ra·maḥ

  15. 15

    tato 'bravīd daśagrīvaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā / praṇamya śirasā devaṃ harṣagadgadayā girā

    ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vaḥ pra·hṛṣ·ṭe·nān·ta·rāt·ma·nā / pra·ṇam·ya śi·ra·sā de·vaṃ har·ṣa·gad·ga·da·yā gi·rā

  16. 16

    bhagavan prāṇināṃ nityaṃ nānyatra maraṇād bhayam / nāsti mṛtyusamaḥ śatrur amaratvam ato vṛṇe

    bha·ga·van prā·ṇi·nāṃ nit·yaṃ nān·yat·ra ma·ra·ṇād bha·yam / nās·ti mṛt·yu·sa·maḥ śat·rur a·ma·rat·vam a·to vṛ·ṇe

  17. 17

    suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām / avadhyaḥ syāṃ prajādhyakṣa devatānāṃ ca śāśvatam

    su·par·ṇa·nā·ga·yak·ṣā·ṇāṃ dait·ya·dā·na·va·rak·ṣa·sām / a·vadh·yaḥ syāṃ pra·jādh·yak·ṣa de·va·tā·nāṃ ca śāś·va·tam

  18. 18

    na hi cintā mamānyeṣu prāṇiṣv amarapūjita / tṛṇabhūtā hi me sarve prāṇino mānuṣādayaḥ

    na hi cin·tā ma·mān·ye·ṣu prā·ṇiṣv a·ma·ra·pū·ji·ta / tṛ·ṇa·bhū·tā hi me sar·ve prā·ṇi·no mā·nu·ṣā·da·yaḥ

  19. 19

    evam uktas tu dharmātmā daśagrīveṇa rakṣasā / uvāca vacanaṃ rāma saha devaiḥ pitāmahaḥ

    e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā da·śag·rī·ve·ṇa rak·ṣa·sā / u·vā·ca va·ca·naṃ rā·ma sa·ha de·vaiḥ pi·tā·ma·haḥ

  20. 20

    bhaviṣyaty evam evaitat tava rākṣasapuṃgava / śṛṇu cāpi vaco bhūyaḥ prītasyeha śubhaṃ mama

    bha·viṣ·yaty e·vam e·vai·tat ta·va rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / śṛ·ṇu cā·pi va·co bhū·yaḥ prī·tas·ye·ha śu·bhaṃ ma·ma

  21. 21

    hutāni yāni śīrṣāṇi pūrvam agnau tvayānagha / punas tāni bhaviṣyanti tathaiva tava rākṣasa

    hu·tā·ni yā·ni śīr·ṣā·ṇi pūr·vam ag·nau tva·yā·na·gha / pu·nas tā·ni bha·viṣ·yan·ti ta·thai·va ta·va rāk·ṣa·sa

  22. 22

    evaṃ pitāmahoktasya daśagrīvasya rakṣasaḥ / agnau hutāni śīrṣāṇi yāni tāny utthitāni vai

    e·vaṃ pi·tā·ma·hok·tas·ya da·śag·rī·vas·ya rak·ṣa·saḥ / ag·nau hu·tā·ni śīr·ṣā·ṇi yā·ni tāny ut·thi·tā·ni vai

  23. 23

    evam uktvvā tu taṃ rāma daśagrīvaṃ prajāpatiḥ / vibhīṣaṇam athovāca vākyaṃ lokapitāmahaḥ

    e·vam uk·tvvā tu taṃ rā·ma da·śag·rī·vaṃ pra·jā·pa·tiḥ / vi·bhī·ṣa·ṇam a·tho·vā·ca vāk·yaṃ lo·ka·pi·tā·ma·haḥ

  24. 24

    vibhīṣaṇa tvayā vatsa dharmasaṃhitabuddhinā / parituṣṭo 'smi dharmajña varaṃ varaya suvrata

    vi·bhī·ṣa·ṇa tva·yā vat·sa dhar·ma·saṃ·hi·ta·bud·dhi·nā / pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi dhar·maj·ña va·raṃ va·ra·ya suv·ra·ta

  25. 25

    vibhīṣaṇas tu dharmātmā vacanaṃ prāha sāñjaliḥ / vṛtaḥ sarvaguṇair nityaṃ candramā iva raśmibhiḥ

    vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā va·ca·naṃ prā·ha sāñ·ja·liḥ / vṛ·taḥ sar·va·gu·ṇair nit·yaṃ can·dra·mā i·va raś·mi·bhiḥ

  26. 26

    bhagavan kṛtakṛtyo 'haṃ yan me lokaguruḥ svayam / prīto yadi tvaṃ dātavyaṃ varaṃ me śṛṇu suvrata

    bha·ga·van kṛ·ta·kṛt·yo 'haṃ yan me lo·ka·gu·ruḥ sva·yam / prī·to ya·di tvaṃ dā·tav·yaṃ va·raṃ me śṛ·ṇu suv·ra·ta

  27. 27

    yā yā me jāyate buddhir yeṣu yeṣv āśrameṣv iha / sā sā bhavatu dharmiṣṭhā taṃ taṃ dharmaṃ ca pālaye

    yā yā me jā·ya·te bud·dhir ye·ṣu yeṣv āś·ra·meṣv i·ha / sā sā bha·va·tu dhar·miṣ·ṭhā taṃ taṃ dhar·maṃ ca pā·la·ye

  28. 28

    eṣa me paramodāra varaḥ paramako mataḥ / na hi dharmābhiraktānāṃ loke kiṃ cana durlabham

    e·ṣa me pa·ra·mo·dā·ra va·raḥ pa·ra·ma·ko ma·taḥ / na hi dhar·mā·bhi·rak·tā·nāṃ lo·ke kiṃ ca·na dur·la·bham

  29. 29

    atha prajāpatiḥ prīto vibhīṣaṇam uvāca ha / dharmiṣṭhas tvaṃ yathā vatsa tathā caitad bhaviṣyati

    a·tha pra·jā·pa·tiḥ prī·to vi·bhī·ṣa·ṇam u·vā·ca ha / dhar·miṣ·ṭhas tvaṃ ya·thā vat·sa ta·thā cai·tad bha·viṣ·ya·ti

  30. 30

    yasmād rākṣasayonau te jātasyāmitrakarṣaṇa / nādharme jāyate buddhir amaratvaṃ dadāmi te

    yas·mād rāk·ṣa·sa·yo·nau te jā·tas·yā·mit·ra·kar·ṣa·ṇa / nā·dhar·me jā·ya·te bud·dhir a·ma·rat·vaṃ da·dā·mi te

  31. 31

    kumbhakarṇāya tu varaṃ prayacchantam ariṃdama / prajāpatiṃ surāḥ sarve vākyaṃ prāñjalayo 'bruvan

    kum·bha·kar·ṇā·ya tu va·raṃ pra·yac·chan·tam a·riṃ·da·ma / pra·jā·pa·tiṃ su·rāḥ sar·ve vāk·yaṃ prāñ·ja·la·yo 'bru·van

  32. 32

    na tāvat kumbhakarṇāya pradātavyo varas tvayā / jānīṣe hi yathā lokāṃs trāsayaty eṣa durmatiḥ

    na tā·vat kum·bha·kar·ṇā·ya pra·dā·tav·yo va·ras tva·yā / jā·nī·ṣe hi ya·thā lo·kāṃs trā·sa·yaty e·ṣa dur·ma·tiḥ

  33. 33

    nandane 'psarasaḥ sapta mahendrānucarā daśa / anena bhakṣitā brahman ṛṣayo mānuṣās tathā

    nan·da·ne 'psa·ra·saḥ sap·ta ma·hen·drā·nu·ca·rā da·śa / a·ne·na bhak·ṣi·tā brah·man ṛ·ṣa·yo mā·nu·ṣās ta·thā

  34. 34

    varavyājena moho 'smai dīyatām amitaprabha / lokānāṃ svasti caiva syād bhaved asya ca saṃnatiḥ

    va·rav·yā·je·na mo·ho 'smai dī·ya·tām a·mi·tap·ra·bha / lo·kā·nāṃ svas·ti cai·va syād bha·ved as·ya ca saṃ·na·tiḥ

  35. 35

    evam uktaḥ surair brahmācintayat padmasaṃbhavaḥ / cintitā copatasthe 'sya pārśvaṃ devī sarasvatī

    e·vam uk·taḥ su·rair brah·mā·cin·ta·yat pad·ma·saṃ·bha·vaḥ / cin·ti·tā co·pa·tas·the 'sya pār·śvaṃ de·vī sa·ras·va·tī

  36. 36

    prāñjaliḥ sā tu parśvasthā prāha vākyaṃ sarasvatī / iyam asmy āgatā devakiṃ kāryaṃ karavāṇy aham

    prāñ·ja·liḥ sā tu par·śvas·thā prā·ha vāk·yaṃ sa·ras·va·tī / i·yam asmy ā·ga·tā de·va·kiṃ kār·yaṃ ka·ra·vāṇy a·ham

  37. 37

    prajāpatis tu tāṃ prāptāṃ prāha vākyaṃ sarasvatīm / vāṇi tvaṃ rākṣasendrasya bhava yā devatepsitā

    pra·jā·pa·tis tu tāṃ prāp·tāṃ prā·ha vāk·yaṃ sa·ras·va·tīm / vā·ṇi tvaṃ rāk·ṣa·sen·dras·ya bha·va yā de·va·tep·si·tā

  38. 38

    tathety uktvā praviṣṭā sā prajāpatir athābravīt / kumbhakarṇa mahābāho varaṃ varaya yo mataḥ

    ta·thety uk·tvā pra·viṣ·ṭā sā pra·jā·pa·tir a·thāb·ra·vīt / kum·bha·kar·ṇa ma·hā·bā·ho va·raṃ va·ra·ya yo ma·taḥ

  39. 39

    kumbhakarṇas tu tad vākyaṃ śrutvā vacanam abravīt / svaptuṃ varṣāṇy anekāni devadeva mamepsitam

    kum·bha·kar·ṇas tu tad vāk·yaṃ śrut·vā va·ca·nam ab·ra·vīt / svap·tuṃ var·ṣāṇy a·ne·kā·ni de·va·de·va ma·mep·si·tam

  40. 40

    evam astv iti taṃ coktvā saha devaiḥ pitāmahaḥ / devī sarasvatī caiva muktvā taṃ prayayau divam

    e·vam astv i·ti taṃ cok·tvā sa·ha de·vaiḥ pi·tā·ma·haḥ / de·vī sa·ras·va·tī cai·va muk·tvā taṃ pra·ya·yau di·vam

  41. 41

    kumbhakarṇas tu duṣṭātmā cintayām āsa duḥkhitaḥ / kīrdṛśaṃ kiṃ nv idaṃ vākyaṃ mamādya vadanāc cyutam

    kum·bha·kar·ṇas tu duṣ·ṭāt·mā cin·ta·yām ā·sa duḥ·khi·taḥ / kīr·dṛ·śaṃ kiṃ nv i·daṃ vāk·yaṃ ma·mād·ya va·da·nāc cyu·tam

  42. 42

    evaṃ labdhavarāḥ sarve bhrātaro dīptatejasaḥ / śleṣmātakavanaṃ gatvā tatra te nyavasan sukham

    e·vaṃ lab·dha·va·rāḥ sar·ve bhrā·ta·ro dīp·ta·te·ja·saḥ / śleṣ·mā·ta·ka·va·naṃ gat·vā tat·ra te nya·va·san su·kham

Uttarakāṇḍa · sarga 11 41 verses
  1. 1

    sumālī varalabdhāṃs tu jñātvā tān vai niśācarān / udatiṣṭhad bhayaṃ tyaktvā sānugaḥ sa rasātalāt

    su·mā·lī va·ra·lab·dhāṃs tu jñāt·vā tān vai ni·śā·ca·rān / u·da·tiṣ·ṭhad bha·yaṃ tyak·tvā sā·nu·gaḥ sa ra·sā·ta·lāt

  2. 2

    mārīcaś ca prahastaś ca virūpākṣo mahodaraḥ / udatiṣṭhan susaṃrabdhāḥ sacivās tasya rakṣasaḥ

    mā·rī·caś ca pra·has·taś ca vi·rū·pāk·ṣo ma·ho·da·raḥ / u·da·tiṣ·ṭhan su·saṃ·rab·dhāḥ sa·ci·vās tas·ya rak·ṣa·saḥ

  3. 3

    sumālī caiva taiḥ sarvair vṛto rākṣasapuṃgavaiḥ / abhigamya daśagrīvaṃ pariṣvajyedam abravīt

    su·mā·lī cai·va taiḥ sar·vair vṛ·to rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaiḥ / a·bhi·gam·ya da·śag·rī·vaṃ pa·riṣ·vaj·ye·dam ab·ra·vīt

  4. 4

    diṣṭyā te putrasaṃprāptaś cintito 'yaṃ manorathaḥ / yas tvaṃ tribhuvaṇaśreṣṭhāl labdhavān varam īdṛśam

    diṣ·ṭyā te put·ra·saṃp·rāp·taś cin·ti·to 'yaṃ ma·no·ra·thaḥ / yas tvaṃ tri·bhu·va·ṇaś·reṣ·ṭhāl lab·dha·vān va·ram ī·dṛ·śam

  5. 5

    yatkṛte ca vayaṃ laṅkāṃ tyaktvā yātā rasātalam / tad gataṃ no mahābāho mahad viṣṇukṛtaṃ bhayam

    yat·kṛ·te ca va·yaṃ laṅ·kāṃ tyak·tvā yā·tā ra·sā·ta·lam / tad ga·taṃ no ma·hā·bā·ho ma·had viṣ·ṇu·kṛ·taṃ bha·yam

  6. 6

    asakṛt tena bhagnā hi parityajya svam ālayam / vidrutāḥ sahitāḥ sarve praviṣṭāḥ sma rasātalam

    a·sa·kṛt te·na bhag·nā hi pa·rit·yaj·ya svam ā·la·yam / vid·ru·tāḥ sa·hi·tāḥ sar·ve pra·viṣ·ṭāḥ sma ra·sā·ta·lam

  7. 7

    asmadīyā ca laṅkeyaṃ nagarī rākṣasoṣitā / niveśitā tava bhrātrā dhanādhyakṣeṇa dhīmatā

    as·ma·dī·yā ca laṅ·ke·yaṃ na·ga·rī rāk·ṣa·so·ṣi·tā / ni·ve·śi·tā ta·va bhrāt·rā dha·nādh·yak·ṣe·ṇa dhī·ma·tā

  8. 8

    yadi nāmātra śakyaṃ syāt sāmnā dānena vānagha / tarasā vā mahābāho pratyānetuṃ kṛtaṃ bhavet

    ya·di nā·māt·ra śak·yaṃ syāt sām·nā dā·ne·na vā·na·gha / ta·ra·sā vā ma·hā·bā·ho prat·yā·ne·tuṃ kṛ·taṃ bha·vet

  9. 9

    tvaṃ ca laṅkeśvaras tāta bhaviṣyasi na saṃśayaḥ / sarveṣāṃ naḥ prabhuś caiva bhaviṣyasi mahābala

    tvaṃ ca laṅ·keś·va·ras tā·ta bha·viṣ·ya·si na saṃ·śa·yaḥ / sar·ve·ṣāṃ naḥ pra·bhuś cai·va bha·viṣ·ya·si ma·hā·ba·la

  10. 10

    athābravīd daśagrīvo mātāmaham upasthitam / vitteśo gurur asmākaṃ nārhasy evaṃ prabhāṣitum

    a·thāb·ra·vīd da·śag·rī·vo mā·tā·ma·ham u·pas·thi·tam / vit·te·śo gu·rur as·mā·kaṃ nār·hasy e·vaṃ pra·bhā·ṣi·tum

  11. 11

    uktavantaṃ tathā vākyaṃ daśagrīvaṃ niśācaraḥ / prahastaḥ praśritaṃ vākyam idam āha sakāraṇam

    uk·ta·van·taṃ ta·thā vāk·yaṃ da·śag·rī·vaṃ ni·śā·ca·raḥ / pra·has·taḥ praś·ri·taṃ vāk·yam i·dam ā·ha sa·kā·ra·ṇam

  12. 12

    daśagrīva mahābāho nārhas tvaṃ vaktum īdṛśam / saubhrātraṃ nāsti śūrāṇāṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama

    da·śag·rī·va ma·hā·bā·ho nār·has tvaṃ vak·tum ī·dṛ·śam / saubh·rāt·raṃ nās·ti śū·rā·ṇāṃ śṛ·ṇu ce·daṃ va·co ma·ma

  13. 13

    aditiś ca ditiś caiva bhaginyau sahite kila / bhārye paramarūpiṇyau kaśyapasya prajāpateḥ

    a·di·tiś ca di·tiś cai·va bha·gin·yau sa·hi·te ki·la / bhār·ye pa·ra·ma·rū·piṇ·yau kaś·ya·pas·ya pra·jā·pa·teḥ

  14. 14

    aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaṇeśvarān / ditis tv ajanayad daityān kaśyapasyātmasaṃbhavān

    a·di·tir ja·na·yām ā·sa de·vāṃs tri·bhu·va·ṇeś·va·rān / di·tis tv a·ja·na·yad dait·yān kaś·ya·pas·yāt·ma·saṃ·bha·vān

  15. 15

    daityānāṃ kila dharmajña pureyaṃ savanārṇavā / saparvatā mahī vīra te 'bhavan prabhaviṣṇavaḥ

    dait·yā·nāṃ ki·la dhar·maj·ña pu·re·yaṃ sa·va·nār·ṇa·vā / sa·par·va·tā ma·hī vī·ra te 'bha·van pra·bha·viṣ·ṇa·vaḥ

  16. 16

    nihatya tāṃs tu samare viṣṇunā prabhaviṣṇunā / devānāṃ vaśam ānītaṃ trailokyam idam avyayam

    ni·hat·ya tāṃs tu sa·ma·re viṣ·ṇu·nā pra·bha·viṣ·ṇu·nā / de·vā·nāṃ va·śam ā·nī·taṃ trai·lok·yam i·dam av·ya·yam

  17. 17

    naitad eko bhavān eva kariṣyati viparyayam / surair ācaritaṃ pūrvaṃ kuruṣvaitad vaco mama

    nai·tad e·ko bha·vān e·va ka·riṣ·ya·ti vi·par·ya·yam / su·rair ā·ca·ri·taṃ pūr·vaṃ ku·ruṣ·vai·tad va·co ma·ma

  18. 18

    evam ukto daśagrīvaḥ prahastena durātmanā / cintayitvā muhūrtaṃ vai bāḍham ity eva so 'bravīt

    e·vam uk·to da·śag·rī·vaḥ pra·has·te·na du·rāt·ma·nā / cin·ta·yit·vā mu·hūr·taṃ vai bā·ḍham ity e·va so 'bra·vīt

  19. 19

    sa tu tenaiva harṣeṇa tasminn ahani vīryavān / vanaṃ gato daśagrīvaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ

    sa tu te·nai·va har·ṣe·ṇa tas·minn a·ha·ni vīr·ya·vān / va·naṃ ga·to da·śag·rī·vaḥ sa·ha taiḥ kṣa·ṇa·dā·ca·raiḥ

  20. 20

    trikūṭasthaḥ sa tu tadā daśagrīvo niśācaraḥ / preṣayām āsa dautyena prahastaṃ vākyakovidam

    tri·kū·ṭas·thaḥ sa tu ta·dā da·śag·rī·vo ni·śā·ca·raḥ / pre·ṣa·yām ā·sa daut·ye·na pra·has·taṃ vāk·ya·ko·vi·dam

  21. 21

    prahasta śīghraṃ gatvā tvaṃ brūhi nairṛtapuṃgavam / vacanān mama vitteśaṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ

    pra·has·ta śīgh·raṃ gat·vā tvaṃ brū·hi nai·rṛ·ta·puṃ·ga·vam / va·ca·nān ma·ma vit·te·śaṃ sā·ma·pūr·vam i·daṃ va·caḥ

  22. 22

    iyaṃ laṅkā purī rājan rākṣasānāṃ mahātmanām / tvayā niveśitā saumya naitad yuktaṃ tavānagha

    i·yaṃ laṅ·kā pu·rī rā·jan rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / tva·yā ni·ve·śi·tā saum·ya nai·tad yuk·taṃ ta·vā·na·gha

  23. 23

    tad bhavān yadi sāmnaitāṃ dadyād atulavikrama / kṛtā bhaven mama prītir dharmaś caivānupālitaḥ

    tad bha·vān ya·di sām·nai·tāṃ dad·yād a·tu·la·vik·ra·ma / kṛ·tā bha·ven ma·ma prī·tir dhar·maś cai·vā·nu·pā·li·taḥ

  24. 24

    ity uktaḥ sa tadā gatvā prahasto vākyakovidaḥ / daśagrīvavacaḥ sarvaṃ vitteśāya nyavedayat

    ity uk·taḥ sa ta·dā gat·vā pra·has·to vāk·ya·ko·vi·daḥ / da·śag·rī·va·va·caḥ sar·vaṃ vit·te·śā·ya nya·ve·da·yat

  25. 25

    prahastād api saṃśrutya devo vaiśravaṇo vacaḥ / pratyuvāca prahastaṃ taṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

    pra·has·tād a·pi saṃś·rut·ya de·vo vaiś·ra·va·ṇo va·caḥ / prat·yu·vā·ca pra·has·taṃ taṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ

  26. 26

    brūhi gaccha daśagrīvaṃ purī rājyaṃ ca yan mama / tavāpy etan mahābāho bhuṅkṣvaitad dhatakaṇṭakam

    brū·hi gac·cha da·śag·rī·vaṃ pu·rī rāj·yaṃ ca yan ma·ma / ta·vāpy e·tan ma·hā·bā·ho bhuṅ·kṣvai·tad dha·ta·kaṇ·ṭa·kam

  27. 27

    sarvaṃ kartāsmi bhadraṃ te rākṣaseśa vaco 'cirāt / kiṃ tu tāvat pratīkṣasva pitur yāvan nivedaye

    sar·vaṃ kar·tās·mi bhad·raṃ te rāk·ṣa·se·śa va·co 'ci·rāt / kiṃ tu tā·vat pra·tīk·ṣas·va pi·tur yā·van ni·ve·da·ye

  28. 28

    evam uktvā dhanādhyakṣo jagāma pitur antikam / abhivādya guruṃ prāha rāvaṇasya yadīpsitam

    e·vam uk·tvā dha·nādh·yak·ṣo ja·gā·ma pi·tur an·ti·kam / a·bhi·vād·ya gu·ruṃ prā·ha rā·va·ṇas·ya ya·dīp·si·tam

  29. 29

    eṣa tāta daśagrīvo dūtaṃ preṣitavān mama / dīyatāṃ nagarī laṅkā pūrvaṃ rakṣogaṇoṣitā / mayātra yad anuṣṭheyaṃ tan mamācakṣva suvrata

    e·ṣa tā·ta da·śag·rī·vo dū·taṃ pre·ṣi·ta·vān ma·ma / dī·ya·tāṃ na·ga·rī laṅ·kā pūr·vaṃ rak·ṣo·ga·ṇo·ṣi·tā / ma·yāt·ra yad a·nuṣ·ṭhe·yaṃ tan ma·mā·cak·ṣva suv·ra·ta

  30. 30

    brahmarṣis tv evam ukto 'sau viśravā munipuṃgavaḥ / uvāca dhanadaṃ vākyaṃ śṛṇu putra vaco mama

    brah·mar·ṣis tv e·vam uk·to 'sau viś·ra·vā mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / u·vā·ca dha·na·daṃ vāk·yaṃ śṛ·ṇu put·ra va·co ma·ma

  31. 31

    daśagrīvo mahābāhur uktavān mama saṃnidhau / mayā nirbhartsitaś cāsīd bahudhoktaḥ sudurmatiḥ

    da·śag·rī·vo ma·hā·bā·hur uk·ta·vān ma·ma saṃ·ni·dhau / ma·yā nir·bhar·tsi·taś cā·sīd ba·hu·dhok·taḥ su·dur·ma·tiḥ

  32. 32

    sa krodhena mayā cokto dhvaṃsasveti punaḥ punaḥ / śreyo'bhiyuktaṃ dharmyaṃ ca śṛṇu putra vaco mama

    sa kro·dhe·na ma·yā cok·to dhvaṃ·sas·ve·ti pu·naḥ pu·naḥ / śre·yo'bhi·yuk·taṃ dhar·myaṃ ca śṛ·ṇu put·ra va·co ma·ma

  33. 33

    varapradānasaṃmūḍho mānyāmānyaṃ sudurmatiḥ / na vetti mama śāpāc ca prakṛtiṃ dāruṇāṃ gataḥ

    va·rap·ra·dā·na·saṃ·mū·ḍho mān·yā·mān·yaṃ su·dur·ma·tiḥ / na vet·ti ma·ma śā·pāc ca pra·kṛ·tiṃ dā·ru·ṇāṃ ga·taḥ

  34. 34

    tasmād gaccha mahābāho kailāsaṃ dharaṇīdharam / niveśaya nivāsārthaṃ tyaja laṅkāṃ sahānugaḥ

    tas·mād gac·cha ma·hā·bā·ho kai·lā·saṃ dha·ra·ṇī·dha·ram / ni·ve·śa·ya ni·vā·sār·thaṃ tya·ja laṅ·kāṃ sa·hā·nu·gaḥ

  35. 35

    tatra mandākinī ramyā nadīnāṃ pravarā nadī / kāñcanaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ paṅkajaiḥ saṃvṛtodakā

    tat·ra man·dā·ki·nī ram·yā na·dī·nāṃ pra·va·rā na·dī / kāñ·ca·naiḥ sūr·ya·saṃ·kā·śaiḥ paṅ·ka·jaiḥ saṃ·vṛ·to·da·kā

  36. 36

    na hi kṣamaṃ tvayā tena vairaṃ dhanadarakṣasā / jānīṣe hi yathānena labdhaḥ paramako varaḥ

    na hi kṣa·maṃ tva·yā te·na vai·raṃ dha·na·da·rak·ṣa·sā / jā·nī·ṣe hi ya·thā·ne·na lab·dhaḥ pa·ra·ma·ko va·raḥ

  37. 37

    evam ukto gṛhītvā tu tad vacaḥ pitṛgauravāt / sadāra pauraḥ sāmātyaḥ savāhanadhano gataḥ

    e·vam uk·to gṛ·hīt·vā tu tad va·caḥ pi·tṛ·gau·ra·vāt / sa·dā·ra pau·raḥ sā·māt·yaḥ sa·vā·ha·na·dha·no ga·taḥ

  38. 38

    prahastas tu daśagrīvaṃ gatvā sarvaṃ nyavedayat / śūnyā sā nagarī laṅkā triṃśadyojanam āyatā / praviśya tāṃ sahāsmābhiḥ svadharmaṃ tatra pālaya

    pra·has·tas tu da·śag·rī·vaṃ gat·vā sar·vaṃ nya·ve·da·yat / śūn·yā sā na·ga·rī laṅ·kā triṃ·śad·yo·ja·nam ā·ya·tā / pra·viś·ya tāṃ sa·hās·mā·bhiḥ sva·dhar·maṃ tat·ra pā·la·ya

  39. 39

    evam uktaḥ prahastena rāvaṇo rākṣasas tadā / viveśa nagarīṃ laṅkāṃ sabhrātā sabalānugaḥ

    e·vam uk·taḥ pra·has·te·na rā·va·ṇo rāk·ṣa·sas ta·dā / vi·ve·śa na·ga·rīṃ laṅ·kāṃ sabh·rā·tā sa·ba·lā·nu·gaḥ

  40. 40

    sa cābhiṣiktaḥ kṣaṇadācarais tadā niveśayām āsa purīṃ daśānanaḥ / nikāmapūrṇā ca babhūva sā purī niśācarair nīlabalāhakopamaiḥ

    sa cā·bhi·ṣik·taḥ kṣa·ṇa·dā·ca·rais ta·dā ni·ve·śa·yām ā·sa pu·rīṃ da·śā·na·naḥ / ni·kā·ma·pūr·ṇā ca ba·bhū·va sā pu·rī ni·śā·ca·rair nī·la·ba·lā·ha·ko·pa·maiḥ

  41. 41

    dhaneśvaras tv atha pitṛvākyagauravān nyaveśayac chaśivimale girau purīm / svalaṃkṛtair bhavanavarair vibhūṣitāṃ puraṃdarasyeva tadāmarāvatīm

    dha·neś·va·ras tv a·tha pi·tṛ·vāk·ya·gau·ra·vān nya·ve·śa·yac cha·śi·vi·ma·le gi·rau pu·rīm / sva·laṃ·kṛ·tair bha·va·na·va·rair vi·bhū·ṣi·tāṃ pu·raṃ·da·ras·ye·va ta·dā·ma·rā·va·tīm

Uttarakāṇḍa · sarga 12 29 verses
  1. 1

    rākṣasendro 'bhiṣiktas tu bhrātṛbhyāṃ sahitas tadā / tataḥ pradānaṃ rākṣasyā bhaginyāḥ samacintayat

    rāk·ṣa·sen·dro 'bhi·ṣik·tas tu bhrā·tṛbh·yāṃ sa·hi·tas ta·dā / ta·taḥ pra·dā·naṃ rāk·ṣas·yā bha·gin·yāḥ sa·ma·cin·ta·yat

  2. 2

    dadau tāṃ kālakeyāya dānavendrāya rākṣasīm / svasāṃ śūrpaṇakhāṃ nāma vidyujjihvāya nāmataḥ

    da·dau tāṃ kā·la·ke·yā·ya dā·na·ven·drā·ya rāk·ṣa·sīm / sva·sāṃ śūr·pa·ṇa·khāṃ nā·ma vid·yuj·jih·vā·ya nā·ma·taḥ

  3. 3

    atha dattvā svasāraṃ sa mṛgayāṃ paryaṭan nṛpaḥ / tatrāpaśyat tato rāma mayaṃ nāma diteḥ sutam

    a·tha dat·tvā sva·sā·raṃ sa mṛ·ga·yāṃ par·ya·ṭan nṛ·paḥ / tat·rā·paś·yat ta·to rā·ma ma·yaṃ nā·ma di·teḥ su·tam

  4. 4

    kanyāsahāyaṃ taṃ dṛṣṭvā daśagrīvo niśācaraḥ / apṛcchat ko bhavan eko nirmanuṣya mṛge vane

    kan·yā·sa·hā·yaṃ taṃ dṛṣ·ṭvā da·śag·rī·vo ni·śā·ca·raḥ / a·pṛc·chat ko bha·van e·ko nir·ma·nuṣ·ya mṛ·ge va·ne

  5. 5

    mayas tv athābravīd rāma pṛcchantaṃ taṃ niśācaram / śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye yathāvṛttam idaṃ mama

    ma·yas tv a·thāb·ra·vīd rā·ma pṛc·chan·taṃ taṃ ni·śā·ca·ram / śrū·ya·tāṃ sar·vam ākh·yās·ye ya·thā·vṛt·tam i·daṃ ma·ma

  6. 6

    hemā nāmāpsarās tāta śrutapūrvā yadi tvayā / daivatair mama sā dattā paulomīva śatakratoḥ

    he·mā nā·māp·sa·rās tā·ta śru·ta·pūr·vā ya·di tva·yā / dai·va·tair ma·ma sā dat·tā pau·lo·mī·va śa·tak·ra·toḥ

  7. 7

    tasyāṃ saktamanās tāta pañcavarṣaśatāny aham / sā ca daivata kāryeṇa gatā varṣaṃ caturdaśam

    tas·yāṃ sak·ta·ma·nās tā·ta pañ·ca·var·ṣa·śa·tāny a·ham / sā ca dai·va·ta kār·ye·ṇa ga·tā var·ṣaṃ ca·tur·da·śam

  8. 8

    tasyāḥ kṛte ca hemāyāḥ sarvaṃ hemapuraṃ mayā / vajravaidūryacitraṃ ca māyayā nirmitaṃ tadā

    tas·yāḥ kṛ·te ca he·mā·yāḥ sar·vaṃ he·ma·pu·raṃ ma·yā / vaj·ra·vai·dūr·ya·cit·raṃ ca mā·ya·yā nir·mi·taṃ ta·dā

  9. 9

    tatrāham aratiṃ vindaṃs tayā hīnaḥ suduḥkhitaḥ / tasmāt purād duhitaraṃ gṛhītvā vanam āgataḥ

    tat·rā·ham a·ra·tiṃ vin·daṃs ta·yā hī·naḥ su·duḥ·khi·taḥ / tas·māt pu·rād du·hi·ta·raṃ gṛ·hīt·vā va·nam ā·ga·taḥ

  10. 10

    iyaṃ mamātmajā rājaṃs tasyāḥ kukṣau vivardhitā / bhartāram anayā sārdham asyāḥ prāpto 'smi mārgitum

    i·yaṃ ma·māt·ma·jā rā·jaṃs tas·yāḥ kuk·ṣau vi·var·dhi·tā / bhar·tā·ram a·na·yā sār·dham as·yāḥ prāp·to 'smi mār·gi·tum

  11. 11

    kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi narāṇāṃ mānakāṅkṣiṇām / kanyā hi dve kule nityaṃ saṃśaye sthāpya tiṣṭhati

    kan·yā·pi·tṛt·vaṃ duḥ·khaṃ hi na·rā·ṇāṃ mā·na·kāṅ·kṣi·ṇām / kan·yā hi dve ku·le nit·yaṃ saṃ·śa·ye sthāp·ya tiṣ·ṭha·ti

  12. 12

    dvau sutau tu mama tv asyāṃ bhāryāyāṃ saṃbabhūvatuḥ / māyāvī prathamas tāta dundubhis tadanantaram

    dvau su·tau tu ma·ma tv as·yāṃ bhār·yā·yāṃ saṃ·ba·bhū·va·tuḥ / mā·yā·vī pra·tha·mas tā·ta dun·du·bhis ta·da·nan·ta·ram

  13. 13

    etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ / tvām idānīṃ kathaṃ tāta jānīyāṃ ko bhavān iti

    e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ yā·thā·tath·ye·na pṛc·cha·taḥ / tvām i·dā·nīṃ ka·thaṃ tā·ta jā·nī·yāṃ ko bha·vān i·ti

  14. 14

    evam ukto rākṣasendro vinītam idam abravīt / ahaṃ paulastya tanayo daśagrīvaś ca nāmataḥ

    e·vam uk·to rāk·ṣa·sen·dro vi·nī·tam i·dam ab·ra·vīt / a·haṃ pau·las·tya ta·na·yo da·śag·rī·vaś ca nā·ma·taḥ

  15. 15

    brahmarṣes taṃ sutaṃ jñātvā mayo harṣam upāgataḥ / dātuṃ duhitaraṃ tasya rocayām āsa tatra vai

    brah·mar·ṣes taṃ su·taṃ jñāt·vā ma·yo har·ṣam u·pā·ga·taḥ / dā·tuṃ du·hi·ta·raṃ tas·ya ro·ca·yām ā·sa tat·ra vai

  16. 16

    prahasan prāha daityendro rākṣasendram idaṃ vacaḥ / iyaṃ mamātmajā rājan hemayāpsarasā dhṛtā / kanyā mandodarī nāma patnyarthaṃ pratigṛhyatām

    pra·ha·san prā·ha dait·yen·dro rāk·ṣa·sen·dram i·daṃ va·caḥ / i·yaṃ ma·māt·ma·jā rā·jan he·ma·yāp·sa·ra·sā dhṛ·tā / kan·yā man·do·da·rī nā·ma pat·nyar·thaṃ pra·ti·gṛh·ya·tām

  17. 17

    bāḍham ity eva taṃ rāma daśagrīvo 'bhyabhāṣata / prajvālya tatra caivāgnim akarot pāṇisaṃgraham

    bā·ḍham ity e·va taṃ rā·ma da·śag·rī·vo 'bhya·bhā·ṣa·ta / praj·vāl·ya tat·ra cai·vāg·nim a·ka·rot pā·ṇi·saṃg·ra·ham

  18. 18

    na hi tasya mayo rāma śāpābhijñas tapodhanāt / viditvā tena sā dattā tasya paitāmahaṃ kulam

    na hi tas·ya ma·yo rā·ma śā·pā·bhij·ñas ta·po·dha·nāt / vi·dit·vā te·na sā dat·tā tas·ya pai·tā·ma·haṃ ku·lam

  19. 19

    amoghāṃ tasya śaktiṃ ca pradadau paramādbhutām / pareṇa tapasā labdhāṃ jaghnivāṃl lakṣmaṇaṃ yayā

    a·mo·ghāṃ tas·ya śak·tiṃ ca pra·da·dau pa·ra·mād·bhu·tām / pa·re·ṇa ta·pa·sā lab·dhāṃ jagh·ni·vāṃl lak·ṣma·ṇaṃ ya·yā

  20. 20

    evaṃ sa kṛtadāro vai laṅkāyām īśvaraḥ prabhuḥ / gatvā tu nagaraṃ bhārye bhrātṛbhyāṃ samudāvahat

    e·vaṃ sa kṛ·ta·dā·ro vai laṅ·kā·yām īś·va·raḥ pra·bhuḥ / gat·vā tu na·ga·raṃ bhār·ye bhrā·tṛbh·yāṃ sa·mu·dā·va·hat

  21. 21

    vairocanasya dauhitrīṃ vajrajvāleti nāmataḥ / tāṃ bhāryāṃ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ samudāvahat

    vai·ro·ca·nas·ya dau·hit·rīṃ vaj·raj·vā·le·ti nā·ma·taḥ / tāṃ bhār·yāṃ kum·bha·kar·ṇas·ya rā·va·ṇaḥ sa·mu·dā·va·hat

  22. 22

    gandharvarājasya sutāṃ śailūṣasya mahātmana / saramā nāma dharmajño lebhe bhāryāṃ vibhīṣaṇaḥ

    gan·dhar·va·rā·jas·ya su·tāṃ śai·lū·ṣas·ya ma·hāt·ma·na / sa·ra·mā nā·ma dhar·maj·ño le·bhe bhār·yāṃ vi·bhī·ṣa·ṇaḥ

  23. 23

    tīre tu sarasaḥ sā vai saṃjajñe mānasasya ca / mānasaṃ ca saras tāta vavṛdhe jaladāgame

    tī·re tu sa·ra·saḥ sā vai saṃ·jaj·ñe mā·na·sas·ya ca / mā·na·saṃ ca sa·ras tā·ta va·vṛ·dhe ja·la·dā·ga·me

  24. 24

    mātrā tu tasyāḥ kanyāyāḥ snehanākranditaṃ vacaḥ / saro mā vardhatety uktaṃ tataḥ sā saramābhavat

    māt·rā tu tas·yāḥ kan·yā·yāḥ sne·ha·nāk·ran·di·taṃ va·caḥ / sa·ro mā var·dha·tety uk·taṃ ta·taḥ sā sa·ra·mā·bha·vat

  25. 25

    evaṃ te kṛtadārā vai remire tatra rākṣasāḥ / svāṃ svāṃ bhāryām upādāya gandharvā iva nandane

    e·vaṃ te kṛ·ta·dā·rā vai re·mi·re tat·ra rāk·ṣa·sāḥ / svāṃ svāṃ bhār·yām u·pā·dā·ya gan·dhar·vā i·va nan·da·ne

  26. 26

    tato mandodarī putraṃ meghanādam asūyata / sa eṣa indrajin nāma yuṣmābhir abhidhīyate

    ta·to man·do·da·rī put·raṃ me·gha·nā·dam a·sū·ya·ta / sa e·ṣa in·dra·jin nā·ma yuṣ·mā·bhir a·bhi·dhī·ya·te

  27. 27

    jātamātreṇa hi purā tena rākṣasasūnunā / rudatā sumahān mukto nādo jaladharopamaḥ

    jā·ta·māt·re·ṇa hi pu·rā te·na rāk·ṣa·sa·sū·nu·nā / ru·da·tā su·ma·hān muk·to nā·do ja·la·dha·ro·pa·maḥ

  28. 28

    jaḍīkṛtāyāṃ laṅkāyāṃ tena nādena tasya vai / pitā tasyākaron nāma meghanāda iti svayam

    ja·ḍī·kṛ·tā·yāṃ laṅ·kā·yāṃ te·na nā·de·na tas·ya vai / pi·tā tas·yā·ka·ron nā·ma me·gha·nā·da i·ti sva·yam

  29. 29

    so 'vardhata tadā rāma rāvaṇāntaḥpure śubhe / rakṣyamāṇo varastrībhiś channaḥ kāṣṭhair ivānalaḥ

    so 'var·dha·ta ta·dā rā·ma rā·va·ṇān·taḥ·pu·re śu·bhe / rak·ṣya·mā·ṇo va·ras·trī·bhiś chan·naḥ kāṣ·ṭhair i·vā·na·laḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 13 39 verses
  1. 1

    atha lokeśvarotsṛṣṭā tatra kālena kena cit / nidrā samabhavat tīvrā kumbhakarṇasya rūpiṇī

    a·tha lo·keś·va·rot·sṛṣ·ṭā tat·ra kā·le·na ke·na cit / nid·rā sa·ma·bha·vat tīv·rā kum·bha·kar·ṇas·ya rū·pi·ṇī

  2. 2

    tato bhrātaram āsīnaṃ kumbhakarṇo 'bravīd vacaḥ / nidrā māṃ bādhate rājan kārayasva mamālayam

    ta·to bhrā·ta·ram ā·sī·naṃ kum·bha·kar·ṇo 'bra·vīd va·caḥ / nid·rā māṃ bā·dha·te rā·jan kā·ra·yas·va ma·mā·la·yam

  3. 3

    viniyuktās tato rājñā śilpino viśvakarmavat / akurvan kumbhakarṇasya kailāsasamam ālayam

    vi·ni·yuk·tās ta·to rāj·ñā śil·pi·no viś·va·kar·ma·vat / a·kur·van kum·bha·kar·ṇas·ya kai·lā·sa·sa·mam ā·la·yam

  4. 4

    vistīrṇaṃ yojanaṃ śubhraṃ tato dviguṇam āyatam / darśanīyaṃ nirābādhaṃ kumbhakarṇasya cakrire

    vis·tīr·ṇaṃ yo·ja·naṃ śubh·raṃ ta·to dvi·gu·ṇam ā·ya·tam / dar·śa·nī·yaṃ ni·rā·bā·dhaṃ kum·bha·kar·ṇas·ya cak·ri·re

  5. 5

    sphāṭikaiḥ kāñcanaiś citraiḥ stambhaiḥ sarvatra śobhitam / vaidūryakṛtaśobhaṃ ca kiṅkiṇījālakaṃ tathā

    sphā·ṭi·kaiḥ kāñ·ca·naiś cit·raiḥ stam·bhaiḥ sar·vat·ra śo·bhi·tam / vai·dūr·ya·kṛ·ta·śo·bhaṃ ca kiṅ·ki·ṇī·jā·la·kaṃ ta·thā

  6. 6

    dantatoraṇavinyastaṃ vajrasphaṭikavedikam / sarvartusukhadaṃ nityaṃ meroḥ puṇyāṃ guhām iva

    dan·ta·to·ra·ṇa·vin·yas·taṃ vaj·ras·pha·ṭi·ka·ve·di·kam / sar·var·tu·su·kha·daṃ nit·yaṃ me·roḥ puṇ·yāṃ gu·hām i·va

  7. 7

    tatra nidrāṃ samāviṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ / bahūny abdasahasrāṇi śayāno nāvabudhyate

    tat·ra nid·rāṃ sa·mā·viṣ·ṭaḥ kum·bha·kar·ṇo ni·śā·ca·raḥ / ba·hūny ab·da·sa·has·rā·ṇi śa·yā·no nā·va·budh·ya·te

  8. 8

    nidrābhibhūte tu tadā kumbhakarṇe daśānanaḥ / devarṣiyakṣagandharvān bādhate sma sa nityaśaḥ

    nid·rā·bhi·bhū·te tu ta·dā kum·bha·kar·ṇe da·śā·na·naḥ / de·var·ṣi·yak·ṣa·gan·dhar·vān bā·dha·te sma sa nit·ya·śaḥ

  9. 9

    udyānāni vicitrāṇi nandanādīni yāni ca / tāni gatvā susaṃkruddho bhinatti sma daśānanaḥ

    ud·yā·nā·ni vi·cit·rā·ṇi nan·da·nā·dī·ni yā·ni ca / tā·ni gat·vā su·saṃk·rud·dho bhi·nat·ti sma da·śā·na·naḥ

  10. 10

    nadīṃ gaja iva krīḍan vṛkṣān vāyur iva kṣipan / nagān vajra iva sṛṣṭo vidhvaṃsayati nityaśaḥ

    na·dīṃ ga·ja i·va krī·ḍan vṛk·ṣān vā·yur i·va kṣi·pan / na·gān vaj·ra i·va sṛṣ·ṭo vidh·vaṃ·sa·ya·ti nit·ya·śaḥ

  11. 11

    tathā vṛttaṃ tu vijñāya daśagrīvaṃ dhaneśvaraḥ / kulānurūpaṃ dharmajña vṛttaṃ saṃsmṛtya cātmanaḥ

    ta·thā vṛt·taṃ tu vij·ñā·ya da·śag·rī·vaṃ dha·neś·va·raḥ / ku·lā·nu·rū·paṃ dhar·maj·ña vṛt·taṃ saṃs·mṛt·ya cāt·ma·naḥ

  12. 12

    saubhrātradarśanārthaṃ tu dūtaṃ vaiśvaraṇas tadā / laṅkāṃ saṃpreṣayām āsa daśagrīvasya vai hitam

    saubh·rāt·ra·dar·śa·nār·thaṃ tu dū·taṃ vaiś·va·ra·ṇas ta·dā / laṅ·kāṃ saṃp·re·ṣa·yām ā·sa da·śag·rī·vas·ya vai hi·tam

  13. 13

    sa gatvā nagarīṃ laṅkām āsasāda vibhīṣaṇam / mānitas tena dharmeṇa pṛṣṭhaś cāgamanaṃ prati

    sa gat·vā na·ga·rīṃ laṅ·kām ā·sa·sā·da vi·bhī·ṣa·ṇam / mā·ni·tas te·na dhar·me·ṇa pṛṣ·ṭhaś cā·ga·ma·naṃ pra·ti

  14. 14

    pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājño jñātīn api ca bāndhavān / sabhāyāṃ darśayām āsa tam āsīnaṃ daśānanam

    pṛṣ·ṭvā ca ku·śa·laṃ rāj·ño jñā·tīn a·pi ca bān·dha·vān / sa·bhā·yāṃ dar·śa·yām ā·sa tam ā·sī·naṃ da·śā·na·nam

  15. 15

    sa dṛṣṭvā tatra rājānaṃ dīpyamānaṃ svatejasā / jayena cābhisaṃpūjya tūṣṇīm āsīn muhūrtakam

    sa dṛṣ·ṭvā tat·ra rā·jā·naṃ dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / ja·ye·na cā·bhi·saṃ·pūj·ya tūṣ·ṇīm ā·sīn mu·hūr·ta·kam

  16. 16

    tasyopanīte paryaṅke varāstaraṇasaṃvṛte / upaviśya daśagrīvaṃ dūto vākyam athābravīt

    tas·yo·pa·nī·te par·yaṅ·ke va·rās·ta·ra·ṇa·saṃ·vṛ·te / u·pa·viś·ya da·śag·rī·vaṃ dū·to vāk·yam a·thāb·ra·vīt

  17. 17

    rājan vadāmi te sarvaṃ bhrātā tava yad abravīt / ubhayoḥ sadṛśaṃ saumya vṛttasya ca kulasya ca

    rā·jan va·dā·mi te sar·vaṃ bhrā·tā ta·va yad ab·ra·vīt / u·bha·yoḥ sa·dṛ·śaṃ saum·ya vṛt·tas·ya ca ku·las·ya ca

  18. 18

    sādhu paryāptam etāvat kṛtaś cāritrasaṃgrahaḥ / sādhu dharme vyavasthānaṃ kriyatāṃ yadi śakyate

    sā·dhu par·yāp·tam e·tā·vat kṛ·taś cā·rit·ra·saṃg·ra·haḥ / sā·dhu dhar·me vya·vas·thā·naṃ kri·ya·tāṃ ya·di śak·ya·te

  19. 19

    dṛṣṭaṃ me nandanaṃ bhagnam ṛṣayo nihatāḥ śrutāḥ / devānāṃ tu samudyogas tvatto rājañ śrutaś ca me

    dṛṣ·ṭaṃ me nan·da·naṃ bhag·nam ṛ·ṣa·yo ni·ha·tāḥ śru·tāḥ / de·vā·nāṃ tu sa·mud·yo·gas tvat·to rā·jañ śru·taś ca me

  20. 20

    nirākṛtaś ca bahuśas tvayāhaṃ rākṣasādhipa / aparāddhā hi bālyāc ca rakṣaṇīyāḥ svabāndhavāḥ

    ni·rā·kṛ·taś ca ba·hu·śas tva·yā·haṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pa / a·pa·rād·dhā hi bāl·yāc ca rak·ṣa·ṇī·yāḥ sva·bān·dha·vāḥ

  21. 21

    ahaṃ tu himavatpṛṣṭhaṃ gato dharmam upāsitum / raudraṃ vrataṃ samāsthāya niyato niyatendriyaḥ

    a·haṃ tu hi·ma·vat·pṛṣ·ṭhaṃ ga·to dhar·mam u·pā·si·tum / raud·raṃ vra·taṃ sa·mās·thā·ya ni·ya·to ni·ya·ten·dri·yaḥ

  22. 22

    tatra devo mayā dṛṣṭaḥ saha devyomayā prabhuḥ / savyaṃ cakṣur mayā caiva tatra devyāṃ nipātitam

    tat·ra de·vo ma·yā dṛṣ·ṭaḥ sa·ha dev·yo·ma·yā pra·bhuḥ / sav·yaṃ cak·ṣur ma·yā cai·va tat·ra dev·yāṃ ni·pā·ti·tam

  23. 23

    kā nv iyaṃ syād iti śubhā na khalv anyena hetunā / rūpaṃ hy anupamaṃ kṛtvā tatra krīḍati pārvatī

    kā nv i·yaṃ syād i·ti śu·bhā na khalv an·ye·na he·tu·nā / rū·paṃ hy a·nu·pa·maṃ kṛt·vā tat·ra krī·ḍa·ti pār·va·tī

  24. 24

    tato devyāḥ prabhāvena dagdhaṃ savyaṃ mamekṣaṇam / reṇudhvastam iva jyotiḥ piṅgalatvam upāgatam

    ta·to dev·yāḥ pra·bhā·ve·na dag·dhaṃ sav·yaṃ ma·mek·ṣa·ṇam / re·ṇudh·vas·tam i·va jyo·tiḥ piṅ·ga·lat·vam u·pā·ga·tam

  25. 25

    tato 'ham anyad vistīrṇaṃ gatvā tasya gires taṭam / pūrṇaṃ varṣaśatāny aṣṭau samavāpa mahāvratam

    ta·to 'ham an·yad vis·tīr·ṇaṃ gat·vā tas·ya gi·res ta·ṭam / pūr·ṇaṃ var·ṣa·śa·tāny aṣ·ṭau sa·ma·vā·pa ma·hāv·ra·tam

  26. 26

    samāpte niyame tasmiṃs tatra devo maheśvaraḥ / prītaḥ prītena manasā prāha vākyam idaṃ prabhuḥ

    sa·māp·te ni·ya·me tas·miṃs tat·ra de·vo ma·heś·va·raḥ / prī·taḥ prī·te·na ma·na·sā prā·ha vāk·yam i·daṃ pra·bhuḥ

  27. 27

    prīto 'smi tava dharmajña tapasānena suvrata / mayā caitad vrataṃ cīrṇaṃ tvayā caiva dhanādhipa

    prī·to 'smi ta·va dhar·maj·ña ta·pa·sā·ne·na suv·ra·ta / ma·yā cai·tad vra·taṃ cīr·ṇaṃ tva·yā cai·va dha·nā·dhi·pa

  28. 28

    tṛtīyaḥ puruṣo nāsti yaś cared vratam īdṛśam / vrataṃ suduścaraṃ hy etan mayaivotpāditaṃ purā

    tṛ·tī·yaḥ pu·ru·ṣo nās·ti yaś ca·red vra·tam ī·dṛ·śam / vra·taṃ su·duś·ca·raṃ hy e·tan ma·yai·vot·pā·di·taṃ pu·rā

  29. 29

    tat sakhitvaṃ mayā sārdhaṃ rocayasva dhaneśvara / tapasā nirjitatvād dhi sakhā bhava mamānagha

    tat sa·khit·vaṃ ma·yā sār·dhaṃ ro·ca·yas·va dha·neś·va·ra / ta·pa·sā nir·ji·tat·vād dhi sa·khā bha·va ma·mā·na·gha

  30. 30

    devyā dagdhaṃ prabhāvena yac ca sāvyaṃ tavekṣaṇam / ekākṣi piṅgalety eva nāma sthāsyati śāśvatam

    dev·yā dag·dhaṃ pra·bhā·ve·na yac ca sāv·yaṃ ta·vek·ṣa·ṇam / e·kāk·ṣi piṅ·ga·lety e·va nā·ma sthās·ya·ti śāś·va·tam

  31. 31

    evaṃ tena sakhitvaṃ ca prāpyānujñāṃ ca śaṃkarāt / āgamya ca śruto 'yaṃ me tava pāpaviniścayaḥ

    e·vaṃ te·na sa·khit·vaṃ ca prāp·yā·nuj·ñāṃ ca śaṃ·ka·rāt / ā·gam·ya ca śru·to 'yaṃ me ta·va pā·pa·vi·niś·ca·yaḥ

  32. 32

    tadadharmiṣṭhasaṃyogān nivarta kuladūṣaṇa / cintyate hi vadhopāyaḥ sarṣisaṃghaiḥ surais tava

    ta·da·dhar·miṣ·ṭha·saṃ·yo·gān ni·var·ta ku·la·dū·ṣa·ṇa / cin·tya·te hi va·dho·pā·yaḥ sar·ṣi·saṃ·ghaiḥ su·rais ta·va

  33. 33

    evam ukto daśagrīvaḥ kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ / hastān dantāṃś a saṃpīḍya vākyam etad uvāca ha

    e·vam uk·to da·śag·rī·vaḥ krud·dhaḥ saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / has·tān dan·tāṃś a saṃ·pīḍ·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  34. 34

    vijñātaṃ te mayā dūta vākyaṃ yat tvaṃ prabhāṣase / naiva tvam asi naivāsau bhrātrā yenāsi preṣitaḥ

    vij·ñā·taṃ te ma·yā dū·ta vāk·yaṃ yat tvaṃ pra·bhā·ṣa·se / nai·va tvam a·si nai·vā·sau bhrāt·rā ye·nā·si pre·ṣi·taḥ

  35. 35

    hitaṃ na sa mamaitad dhi bravīti dhanarakṣakaḥ / maheśvarasakhitvaṃ tu mūḍha śrāvayase kila

    hi·taṃ na sa ma·mai·tad dhi bra·vī·ti dha·na·rak·ṣa·kaḥ / ma·heś·va·ra·sa·khit·vaṃ tu mū·ḍha śrā·va·ya·se ki·la

  36. 36

    na hantavyo gurur jyeṣṭho mamāyam iti manyate / tasya tv idānīṃ śrutvā me vākyam eṣā kṛtā matiḥ

    na han·tav·yo gu·rur jyeṣ·ṭho ma·mā·yam i·ti man·ya·te / tas·ya tv i·dā·nīṃ śrut·vā me vāk·yam e·ṣā kṛ·tā ma·tiḥ

  37. 37

    trīṃl lokān api jeṣyāmi bāhuvīryam upāśritaḥ / etan muhūrtam eṣo 'haṃ tasyaikasya kṛte ca vai / caturo lokapālāṃs tān nayiṣyāmi yamakṣayam

    trīṃl lo·kān a·pi jeṣ·yā·mi bā·hu·vīr·yam u·pāś·ri·taḥ / e·tan mu·hūr·tam e·ṣo 'haṃ tas·yai·kas·ya kṛ·te ca vai / ca·tu·ro lo·ka·pā·lāṃs tān na·yiṣ·yā·mi ya·mak·ṣa·yam

  38. 38

    evam uktvā tu laṅkeśo dūtaṃ khaḍgena jaghnivān / dadau bhakṣayituṃ hy enaṃ rākṣasānāṃ durātmanām

    e·vam uk·tvā tu laṅ·ke·śo dū·taṃ khaḍ·ge·na jagh·ni·vān / da·dau bhak·ṣa·yi·tuṃ hy e·naṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ du·rāt·ma·nām

  39. 39

    tataḥ kṛtasvastyayano ratham āruhya rāvaṇaḥ / trailokyavijayākāṅkṣī yayau tatra dhaneśvaraḥ

    ta·taḥ kṛ·tas·vas·tya·ya·no ra·tham ā·ruh·ya rā·va·ṇaḥ / trai·lok·ya·vi·ja·yā·kāṅ·kṣī ya·yau tat·ra dha·neś·va·raḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 14 25 verses
  1. 1

    tataḥ sa sacivaiḥ sārdhaṃ ṣaḍbhir nityaṃ balotkaṭaiḥ / mahodaraprahastābhyāṃ mārīcaśukasāraṇaiḥ

    ta·taḥ sa sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ ṣaḍ·bhir nit·yaṃ ba·lot·ka·ṭaiḥ / ma·ho·da·rap·ra·has·tābh·yāṃ mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇaiḥ

  2. 2

    dhūmrākṣeṇa ca vīreṇa nityaṃ samaragṛdhnunā / vṛtaḥ saṃprayayau śrīmān krodhāl lokān dahann iva

    dhūm·rāk·ṣe·ṇa ca vī·re·ṇa nit·yaṃ sa·ma·ra·gṛdh·nu·nā / vṛ·taḥ saṃp·ra·ya·yau śrī·mān kro·dhāl lo·kān da·hann i·va

  3. 3

    purāṇi sa nadīḥ śailān vanāny upavanāni ca / atikramya muhūrtena kailāsaṃ girim āviśat

    pu·rā·ṇi sa na·dīḥ śai·lān va·nāny u·pa·va·nā·ni ca / a·tik·ram·ya mu·hūr·te·na kai·lā·saṃ gi·rim ā·vi·śat

  4. 4

    taṃ niviṣṭaṃ girau tasmin rākṣasendraṃ niśamya tu / rājño bhrātāyam ity uktvā gatā yatra dhaneśvaraḥ

    taṃ ni·viṣ·ṭaṃ gi·rau tas·min rāk·ṣa·sen·draṃ ni·śam·ya tu / rāj·ño bhrā·tā·yam ity uk·tvā ga·tā yat·ra dha·neś·va·raḥ

  5. 5

    gatvā tu sarvam ācakhyur bhrātus tasya viniścayam / anujñātā yayuś caiva yuddhāya dhanadena te

    gat·vā tu sar·vam ā·cakh·yur bhrā·tus tas·ya vi·niś·ca·yam / a·nuj·ñā·tā ya·yuś cai·va yud·dhā·ya dha·na·de·na te

  6. 6

    tato balasya saṃkṣobhaḥ sāgarasyeva vardhataḥ / abhūn nairṛtarājasya giriṃ saṃcālayann iva

    ta·to ba·las·ya saṃk·ṣo·bhaḥ sā·ga·ras·ye·va var·dha·taḥ / a·bhūn nai·rṛ·ta·rā·jas·ya gi·riṃ saṃ·cā·la·yann i·va

  7. 7

    tato yuddhaṃ samabhavad yakṣarākṣasasaṃkulam / vyathitāś cābhavaṃs tatra sacivās tasya rakṣasaḥ

    ta·to yud·dhaṃ sa·ma·bha·vad yak·ṣa·rāk·ṣa·sa·saṃ·ku·lam / vya·thi·tāś cā·bha·vaṃs tat·ra sa·ci·vās tas·ya rak·ṣa·saḥ

  8. 8

    taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ sainyaṃ daśagrīvo niśācaraḥ / harṣān nādaṃ tataḥ kṛtvā roṣāt samabhivartata

    taṃ dṛṣ·ṭvā tā·dṛ·śaṃ sain·yaṃ da·śag·rī·vo ni·śā·ca·raḥ / har·ṣān nā·daṃ ta·taḥ kṛt·vā ro·ṣāt sa·ma·bhi·var·ta·ta

  9. 9

    ye tu te rākṣasendrasya sacivā ghoravikramaḥ / te sahasraṃ sahasrāṇām ekaikaṃ samayodhayan

    ye tu te rāk·ṣa·sen·dras·ya sa·ci·vā gho·ra·vik·ra·maḥ / te sa·has·raṃ sa·has·rā·ṇām e·kai·kaṃ sa·ma·yo·dha·yan

  10. 10

    tato gadābhiḥ parighair asibhiḥ śaktitomaraiḥ / vadhyamāno daśagrīvas tat sainyaṃ samagāhata

    ta·to ga·dā·bhiḥ pa·ri·ghair a·si·bhiḥ śak·ti·to·ma·raiḥ / vadh·ya·mā·no da·śag·rī·vas tat sain·yaṃ sa·ma·gā·ha·ta

  11. 11

    tair nirucchvāsavat tatra vadhyamāno daśānanaḥ / varṣamāṇair iva ghanair yakṣendraiḥ saṃnirudhyata

    tair ni·ruc·chvā·sa·vat tat·ra vadh·ya·mā·no da·śā·na·naḥ / var·ṣa·mā·ṇair i·va gha·nair yak·ṣen·draiḥ saṃ·ni·rudh·ya·ta

  12. 12

    sa durātmā samudyamya kāladaṇḍopamāṃ gadām / praviveśa tataḥ sainyaṃ nayan yakṣān yamakṣayam

    sa du·rāt·mā sa·mud·yam·ya kā·la·daṇ·ḍo·pa·māṃ ga·dām / pra·vi·ve·śa ta·taḥ sain·yaṃ na·yan yak·ṣān ya·mak·ṣa·yam

  13. 13

    sa kakṣam iva vistīrṇaṃ śuṣkendhanasamākulam / vātenāgnir ivāyatto 'dahat sainyaṃ sudāruṇam

    sa kak·ṣam i·va vis·tīr·ṇaṃ śuṣ·ken·dha·na·sa·mā·ku·lam / vā·te·nāg·nir i·vā·yat·to 'da·hat sain·yaṃ su·dā·ru·ṇam

  14. 14

    tais tu tasya mṛdhe 'mātyair mahodaraśukādibhiḥ / alpāvaśiṣṭās te yakṣāḥ kṛtā vātair ivāmbudāḥ

    tais tu tas·ya mṛ·dhe 'māt·yair ma·ho·da·ra·śu·kā·di·bhiḥ / al·pā·va·śiṣ·ṭās te yak·ṣāḥ kṛ·tā vā·tair i·vām·bu·dāḥ

  15. 15

    ke cit tv āyudhabhagnāṅgāḥ patitāḥ samarakṣitau / oṣṭhān svadaśanais tīkṣṇair daṃśanto bhuvi pātitāḥ

    ke cit tv ā·yu·dha·bhag·nāṅ·gāḥ pa·ti·tāḥ sa·ma·rak·ṣi·tau / oṣ·ṭhān sva·da·śa·nais tīk·ṣṇair daṃ·śan·to bhu·vi pā·ti·tāḥ

  16. 16

    bhayād anyonyam āliṅgya bhraṣṭaśastrā raṇājire / niṣedus te tadā yakṣāḥ kūlā jalahatā iva

    bha·yād an·yon·yam ā·liṅ·gya bhraṣ·ṭa·śas·trā ra·ṇā·ji·re / ni·ṣe·dus te ta·dā yak·ṣāḥ kū·lā ja·la·ha·tā i·va

  17. 17

    hatānāṃ svargasaṃsthānāṃ yudhyatāṃ pṛthivītale / prekṣatām ṛṣisaṃghānāṃ na babhūvāntaraṃ divi

    ha·tā·nāṃ svar·ga·saṃs·thā·nāṃ yudh·ya·tāṃ pṛ·thi·vī·ta·le / prek·ṣa·tām ṛ·ṣi·saṃ·ghā·nāṃ na ba·bhū·vān·ta·raṃ di·vi

  18. 18

    etasminn antare rāma vistīrṇabalavāhanaḥ / agamat sumahān yakṣo nāmnā saṃyodhakaṇṭakaḥ

    e·tas·minn an·ta·re rā·ma vis·tīr·ṇa·ba·la·vā·ha·naḥ / a·ga·mat su·ma·hān yak·ṣo nām·nā saṃ·yo·dha·kaṇ·ṭa·kaḥ

  19. 19

    tena yakṣeṇa mārīco viṣṇuneva samāhataḥ / patitaḥ pṛthivīṃ bheje kṣīṇapuṇya ivāmbarāt

    te·na yak·ṣe·ṇa mā·rī·co viṣ·ṇu·ne·va sa·mā·ha·taḥ / pa·ti·taḥ pṛ·thi·vīṃ bhe·je kṣī·ṇa·puṇ·ya i·vām·ba·rāt

  20. 20

    prāptasaṃjño muhūrtena viśramya ca niśācaraḥ / taṃ yakṣaṃ yodhayām āsa sa ca bhagnaḥ pradudruve

    prāp·ta·saṃj·ño mu·hūr·te·na viś·ram·ya ca ni·śā·ca·raḥ / taṃ yak·ṣaṃ yo·dha·yām ā·sa sa ca bhag·naḥ pra·dud·ru·ve

  21. 21

    tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaidūryarajatokṣitam / maryādāṃ dvārapālānāṃ toraṇaṃ tat samāviśat

    ta·taḥ kāñ·ca·na·cit·rāṅ·gaṃ vai·dūr·ya·ra·ja·tok·ṣi·tam / mar·yā·dāṃ dvā·ra·pā·lā·nāṃ to·ra·ṇaṃ tat sa·mā·vi·śat

  22. 22

    tato rāma daśagrīvaṃ praviśantaṃ niśācaram / sūryabhānur iti khyāto dvārapālo nyavārayat

    ta·to rā·ma da·śag·rī·vaṃ pra·vi·śan·taṃ ni·śā·ca·ram / sūr·ya·bhā·nur i·ti khyā·to dvā·ra·pā·lo nya·vā·ra·yat

  23. 23

    tatas toraṇam utpāṭya tena yakṣeṇa tāḍitaḥ / rākṣaso yakṣasṛṣṭena toraṇena samāhataḥ / na kṣitiṃ prayayau rāma varāt salilayoninaḥ

    ta·tas to·ra·ṇam ut·pāṭ·ya te·na yak·ṣe·ṇa tā·ḍi·taḥ / rāk·ṣa·so yak·ṣa·sṛṣ·ṭe·na to·ra·ṇe·na sa·mā·ha·taḥ / na kṣi·tiṃ pra·ya·yau rā·ma va·rāt sa·li·la·yo·ni·naḥ

  24. 24

    sa tu tenaiva taṃ yakṣaṃ toraṇena samāhanat / nādṛśyata tadā yakṣo bhasma tena kṛtas tu saḥ

    sa tu te·nai·va taṃ yak·ṣaṃ to·ra·ṇe·na sa·mā·ha·nat / nā·dṛś·ya·ta ta·dā yak·ṣo bhas·ma te·na kṛ·tas tu saḥ

  25. 25

    tataḥ pradudruvuḥ sarve yakṣā dṛṣṭvā parākramam / tato nadīr guhāś caiva viviśur bhayapīḍitāḥ

    ta·taḥ pra·dud·ru·vuḥ sar·ve yak·ṣā dṛṣ·ṭvā pa·rāk·ra·mam / ta·to na·dīr gu·hāś cai·va vi·vi·śur bha·ya·pī·ḍi·tāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 15 31 verses
  1. 1

    tatas tān vidrutān dṛṣṭvā yakṣāñ śatasahasraśaḥ / svayam eva dhanādhyakṣo nirjagāma raṇaṃ prati

    ta·tas tān vid·ru·tān dṛṣ·ṭvā yak·ṣāñ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ / sva·yam e·va dha·nādh·yak·ṣo nir·ja·gā·ma ra·ṇaṃ pra·ti

  2. 2

    tatra māṇicāro nāma yakṣaḥ paramadurjayaḥ / vṛto yakṣasahasraiḥ sa caturbhiḥ samayodhayat

    tat·ra mā·ṇi·cā·ro nā·ma yak·ṣaḥ pa·ra·ma·dur·ja·yaḥ / vṛ·to yak·ṣa·sa·has·raiḥ sa ca·tur·bhiḥ sa·ma·yo·dha·yat

  3. 3

    te gadāmusalaprāsaśaktitomaramudgaraiḥ / abhighnanto raṇe yakṣā rākṣasān abhidudruvuḥ

    te ga·dā·mu·sa·lap·rā·sa·śak·ti·to·ma·ra·mud·ga·raiḥ / a·bhigh·nan·to ra·ṇe yak·ṣā rāk·ṣa·sān a·bhi·dud·ru·vuḥ

  4. 4

    tataḥ prahastena tadā sahasraṃ nihataṃ raṇe / mahodareṇa gadayā sahasram aparaṃ hatam

    ta·taḥ pra·has·te·na ta·dā sa·has·raṃ ni·ha·taṃ ra·ṇe / ma·ho·da·re·ṇa ga·da·yā sa·has·ram a·pa·raṃ ha·tam

  5. 5

    kruddhena ca tadā rāma mārīcena durātmanā / nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite

    krud·dhe·na ca ta·dā rā·ma mā·rī·ce·na du·rāt·ma·nā / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa dve sa·has·re ni·pā·ti·te

  6. 6

    dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe / musalenorasi krodhāt tāḍito na ca kampitaḥ

    dhūm·rāk·ṣe·ṇa sa·mā·gam·ya mā·ṇi·bhad·ro ma·hā·ra·ṇe / mu·sa·le·no·ra·si kro·dhāt tā·ḍi·to na ca kam·pi·taḥ

  7. 7

    tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ / dhūmrākṣas tāḍito mūrdhni vihvalo nipapāta ha

    ta·to ga·dāṃ sa·mā·vidh·ya mā·ṇi·bhad·re·ṇa rāk·ṣa·saḥ / dhūm·rāk·ṣas tā·ḍi·to mūr·dhni vih·va·lo ni·pa·pā·ta ha

  8. 8

    dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam / abhyadhāvat susaṃkruddho māṇibhadraṃ daśānanaḥ

    dhūm·rāk·ṣaṃ tā·ḍi·taṃ dṛṣ·ṭvā pa·ti·taṃ śo·ṇi·tok·ṣi·tam / abh·ya·dhā·vat su·saṃk·rud·dho mā·ṇi·bhad·raṃ da·śā·na·naḥ

  9. 9

    taṃ kruddham abhidhāvantaṃ yugāntāgnim ivotthitam / śaktibhis tāḍayām āsa tisṛbhir yakṣapuṃgavaḥ

    taṃ krud·dham a·bhi·dhā·van·taṃ yu·gān·tāg·nim i·vot·thi·tam / śak·ti·bhis tā·ḍa·yām ā·sa ti·sṛ·bhir yak·ṣa·puṃ·ga·vaḥ

  10. 10

    tato rākṣasarājena tāḍito gadayā raṇe / tasya tena prahāreṇa mukuṭaḥ pārśvam āgataḥ / tadā prabhṛti yakṣo 'sau pārśvamaulir iti smṛtaḥ

    ta·to rāk·ṣa·sa·rā·je·na tā·ḍi·to ga·da·yā ra·ṇe / tas·ya te·na pra·hā·re·ṇa mu·ku·ṭaḥ pār·śvam ā·ga·taḥ / ta·dā pra·bhṛ·ti yak·ṣo 'sau pār·śva·mau·lir i·ti smṛ·taḥ

  11. 11

    tasmiṃs tu vimukhe yakṣe māṇibhadre mahātmani / saṃnādaḥ sumahān rāma tasmiñ śaile vyavardhata

    tas·miṃs tu vi·mu·khe yak·ṣe mā·ṇi·bhad·re ma·hāt·ma·ni / saṃ·nā·daḥ su·ma·hān rā·ma tas·miñ śai·le vya·var·dha·ta

  12. 12

    tato dūrāt pradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ / śukraproṣṭaḥpadābhyāṃ ca śaṅkhapadmasamāvṛtaḥ

    ta·to dū·rāt pra·da·dṛ·śe dha·nādh·yak·ṣo ga·dā·dha·raḥ / śuk·rap·roṣ·ṭaḥ·pa·dābh·yāṃ ca śaṅ·kha·pad·ma·sa·mā·vṛ·taḥ

  13. 13

    sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṃkhye śāpād vibhraṣṭagauravam / uvāca vacanaṃ dhīmān yuktaṃ paitāmahe kule

    sa dṛṣ·ṭvā bhrā·ta·raṃ saṃkh·ye śā·pād vibh·raṣ·ṭa·gau·ra·vam / u·vā·ca va·ca·naṃ dhī·mān yuk·taṃ pai·tā·ma·he ku·le

  14. 14

    mayā tvaṃ vāryamāṇo 'pi nāvagacchasi durmate / paścād asya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ

    ma·yā tvaṃ vār·ya·mā·ṇo 'pi nā·va·gac·cha·si dur·ma·te / paś·cād as·ya pha·laṃ prāp·ya jñās·ya·se ni·ra·yaṃ ga·taḥ

  15. 15

    yo hi mohād viṣaṃ pītvā nāvagacchati mānavaḥ / pariṇāme sa vi mūḍho jānīte karmaṇaḥ phalam

    yo hi mo·hād vi·ṣaṃ pīt·vā nā·va·gac·cha·ti mā·na·vaḥ / pa·ri·ṇā·me sa vi mū·ḍho jā·nī·te kar·ma·ṇaḥ pha·lam

  16. 16

    daivatāni hi nandanti dharmayuktena kena cit / yena tvam īdṛśaṃ bhāvaṃ nītas tac ca na budhyase

    dai·va·tā·ni hi nan·dan·ti dhar·ma·yuk·te·na ke·na cit / ye·na tvam ī·dṛ·śaṃ bhā·vaṃ nī·tas tac ca na budh·ya·se

  17. 17

    yo hi mātṝḥ pitṝn bhrātṝn ācaryāṃś cāvamanyate / sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ

    yo hi mā·tṝḥ pi·tṝn bhrā·tṝn ā·car·yāṃś cā·va·man·ya·te / sa paś·ya·ti pha·laṃ tas·ya pre·ta·rā·ja·va·śaṃ ga·taḥ

  18. 18

    adhruve hi śarīre yo na karoti tapo 'rjanam / sa paścāt tapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvātmano gatim

    adh·ru·ve hi śa·rī·re yo na ka·ro·ti ta·po 'rja·nam / sa paś·cāt tap·ya·te mū·ḍho mṛ·to dṛṣ·ṭvāt·ma·no ga·tim

  19. 19

    kasya cin na hi durbudheś chandato jāyate matiḥ / yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalam aśnute

    kas·ya cin na hi dur·bu·dheś chan·da·to jā·ya·te ma·tiḥ / yā·dṛ·śaṃ ku·ru·te kar·ma tā·dṛ·śaṃ pha·lam aś·nu·te

  20. 20

    buddhiṃ rūpaṃ balaṃ vittaṃ putrān māhātmyam eva ca / prapnuvanti narāḥ sarvaṃ svakṛtaiḥ pūrvakarmabhiḥ

    bud·dhiṃ rū·paṃ ba·laṃ vit·taṃ put·rān mā·hāt·myam e·va ca / prap·nu·van·ti na·rāḥ sar·vaṃ sva·kṛ·taiḥ pūr·va·kar·ma·bhiḥ

  21. 21

    evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matir īdṛśī / na tvāṃ samabhibhāṣiṣye durvṛttasyaiṣa nirṇayaḥ

    e·vaṃ ni·ra·ya·gā·mī tvaṃ yas·ya te ma·tir ī·dṛ·śī / na tvāṃ sa·ma·bhi·bhā·ṣiṣ·ye dur·vṛt·tas·yai·ṣa nir·ṇa·yaḥ

  22. 22

    evam uktvā tatas tena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ / mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ

    e·vam uk·tvā ta·tas te·na tas·yā·māt·yāḥ sa·mā·ha·tāḥ / mā·rī·cap·ra·mu·khāḥ sar·ve vi·mu·khā vip·ra·dud·ru·vuḥ

  23. 23

    tatas tena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā / gadayābhihato mūrdhni na ca sthānād vyakampata

    ta·tas te·na da·śag·rī·vo yak·ṣen·dre·ṇa ma·hāt·ma·nā / ga·da·yā·bhi·ha·to mūr·dhni na ca sthā·nād vya·kam·pa·ta

  24. 24

    tatas tau rāma nighnantāv anyonyaṃ paramāhave / na vihvalau na ca śrāntau babhūvatur amarṣaṇaiḥ

    ta·tas tau rā·ma nigh·nan·tāv an·yon·yaṃ pa·ra·mā·ha·ve / na vih·va·lau na ca śrān·tau ba·bhū·va·tur a·mar·ṣa·ṇaiḥ

  25. 25

    āgneyam astraṃ sa tato mumoca dhanado raṇe / vāruṇena daśagrīvas tad astraṃ pratyavārayat

    āg·ne·yam as·traṃ sa ta·to mu·mo·ca dha·na·do ra·ṇe / vā·ru·ṇe·na da·śag·rī·vas tad as·traṃ prat·ya·vā·ra·yat

  26. 26

    tato māyāṃ praviṣṭaḥ sa rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ / jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāvidhya mahatīṃ gadām

    ta·to mā·yāṃ pra·viṣ·ṭaḥ sa rāk·ṣa·sīṃ rāk·ṣa·seś·va·raḥ / ja·ghā·na mūr·dhni dha·na·daṃ vyā·vidh·ya ma·ha·tīṃ ga·dām

  27. 27

    evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ / kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ

    e·vaṃ sa te·nā·bhi·ha·to vih·va·laḥ śo·ṇi·tok·ṣi·taḥ / kṛt·ta·mū·la i·vā·śo·ko ni·pa·pā·ta dha·nā·dhi·paḥ

  28. 28

    tataḥ padmādibhis tatra nidhibhiḥ sa dhanādhipaḥ / nandanaṃ vanam ānīya dhanado śvāsitas tadā

    ta·taḥ pad·mā·di·bhis tat·ra ni·dhi·bhiḥ sa dha·nā·dhi·paḥ / nan·da·naṃ va·nam ā·nī·ya dha·na·do śvā·si·tas ta·dā

  29. 29

    tato nirjitya taṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ / puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam

    ta·to nir·jit·ya taṃ rā·ma dha·na·daṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / puṣ·pa·kaṃ tas·ya jag·rā·ha vi·mā·naṃ ja·ya·lak·ṣa·ṇam

  30. 30

    kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaidūryamaṇitoraṇam / muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam

    kāñ·ca·nas·tam·bha·saṃ·vī·taṃ vai·dūr·ya·ma·ṇi·to·ra·ṇam / muk·tā·jā·lap·ra·tic·chan·naṃ sar·va·kā·ma·pha·lad·ru·mam

  31. 31

    tat tu rājā samāruhya kāmagaṃ vīryanirjitam / jitvā vaiśravaṇaṃ devaṃ kailāsād avarohata

    tat tu rā·jā sa·mā·ruh·ya kā·ma·gaṃ vīr·ya·nir·ji·tam / jit·vā vaiś·ra·va·ṇaṃ de·vaṃ kai·lā·sād a·va·ro·ha·ta

Uttarakāṇḍa · sarga 16 31 verses
  1. 1

    sa jitvā bhrātaraṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ / mahāsenaprasūtiṃ tu yayau śaravaṇaṃ tataḥ

    sa jit·vā bhrā·ta·raṃ rā·ma dha·na·daṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ma·hā·se·nap·ra·sū·tiṃ tu ya·yau śa·ra·va·ṇaṃ ta·taḥ

  2. 2

    athāpaśyad daśagrīvo raukmaṃ śaravaṇaṃ tadā / gabhastijālasaṃvītaṃ dvitīyam iva bhāskaram

    a·thā·paś·yad da·śag·rī·vo rauk·maṃ śa·ra·va·ṇaṃ ta·dā / ga·bhas·ti·jā·la·saṃ·vī·taṃ dvi·tī·yam i·va bhās·ka·ram

  3. 3

    parvataṃ sa samāsādya kiṃ cid ramyavanāntaram / apaśyat puṣpakaṃ tatra rāma viṣṭambhitaṃ divi

    par·va·taṃ sa sa·mā·sād·ya kiṃ cid ram·ya·va·nān·ta·ram / a·paś·yat puṣ·pa·kaṃ tat·ra rā·ma viṣ·ṭam·bhi·taṃ di·vi

  4. 4

    viṣṭabdhaṃ puṣpakaṃ dṛṣṭvā kāmagaṃ hy agamaṃ kṛtam / rākṣasaś cintayām āsa sacivais taiḥ samāvṛtaḥ

    viṣ·ṭab·dhaṃ puṣ·pa·kaṃ dṛṣ·ṭvā kā·ma·gaṃ hy a·ga·maṃ kṛ·tam / rāk·ṣa·saś cin·ta·yām ā·sa sa·ci·vais taiḥ sa·mā·vṛ·taḥ

  5. 5

    kim idaṃ yannimittaṃ me na ca gacchati puṣpakam / parvatasyoparisthasya kasya karma tv idaṃ bhavet

    kim i·daṃ yan·ni·mit·taṃ me na ca gac·cha·ti puṣ·pa·kam / par·va·tas·yo·pa·ris·thas·ya kas·ya kar·ma tv i·daṃ bha·vet

  6. 6

    tato 'bravīd daśagrīvaṃ mārīco buddhikovidaḥ / naitan niṣkāraṇaṃ rājan puṣpako 'yaṃ na gacchati

    ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vaṃ mā·rī·co bud·dhi·ko·vi·daḥ / nai·tan niṣ·kā·ra·ṇaṃ rā·jan puṣ·pa·ko 'yaṃ na gac·cha·ti

  7. 7

    tataḥ pārśvam upāgamya bhavasyānucaro balī / nandīśvara uvācedaṃ rākṣasendram aśaṅkitaḥ

    ta·taḥ pār·śvam u·pā·gam·ya bha·vas·yā·nu·ca·ro ba·lī / nan·dīś·va·ra u·vā·ce·daṃ rāk·ṣa·sen·dram a·śaṅ·ki·taḥ

  8. 8

    nivartasva daśagrīva śaile krīḍati śaṃkaraḥ

    ni·var·tas·va da·śag·rī·va śai·le krī·ḍa·ti śaṃ·ka·raḥ

  9. 9

    suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām / prāṇinām eva sarveṣām agamyaḥ parvataḥ kṛtaḥ

    su·par·ṇa·nā·ga·yak·ṣā·ṇāṃ dait·ya·dā·na·va·rak·ṣa·sām / prā·ṇi·nām e·va sar·ve·ṣām a·gam·yaḥ par·va·taḥ kṛ·taḥ

  10. 10

    sa roṣāt tāmranayanaḥ puṣpakād avaruhya ca / ko 'yaṃ śaṃkara ity uktvā śailamūlam upāgamat

    sa ro·ṣāt tām·ra·na·ya·naḥ puṣ·pa·kād a·va·ruh·ya ca / ko 'yaṃ śaṃ·ka·ra ity uk·tvā śai·la·mū·lam u·pā·ga·mat

  11. 11

    nandīśvaram athāpaśyad avidūrasthitaṃ prabhum / dīptaṃ śūlam avaṣṭabhya dvitīyam iva śaṃkaram

    nan·dīś·va·ram a·thā·paś·yad a·vi·dū·ras·thi·taṃ pra·bhum / dīp·taṃ śū·lam a·vaṣ·ṭabh·ya dvi·tī·yam i·va śaṃ·ka·ram

  12. 12

    sa vānaramukhaṃ dṛṣṭvā tam avajñāya rākṣasaḥ / prahāsaṃ mumuce maurkhyāt satoya iva toyadaḥ

    sa vā·na·ra·mu·khaṃ dṛṣ·ṭvā tam a·vaj·ñā·ya rāk·ṣa·saḥ / pra·hā·saṃ mu·mu·ce maur·khyāt sa·to·ya i·va to·ya·daḥ

  13. 13

    saṃkruddho bhagavān nandī śaṃkarasyāparā tanuḥ / abravīd rākṣasaṃ tatra daśagrīvam upasthitam

    saṃk·rud·dho bha·ga·vān nan·dī śaṃ·ka·ras·yā·pa·rā ta·nuḥ / ab·ra·vīd rāk·ṣa·saṃ tat·ra da·śag·rī·vam u·pas·thi·tam

  14. 14

    yasmād vānaramūrtiṃ māṃ dṛṣṭvā rākṣasadurmate / maurkhyāt tvam avajānīṣe parihāsaṃ ca muñcasi

    yas·mād vā·na·ra·mūr·tiṃ māṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sa·dur·ma·te / maur·khyāt tvam a·va·jā·nī·ṣe pa·ri·hā·saṃ ca muñ·ca·si

  15. 15

    tasmān madrūpasaṃyuktā madvīryasamatejasaḥ / utpatsyante vadhārthaṃ hi kulasya tava vānarāḥ

    tas·mān mad·rū·pa·saṃ·yuk·tā mad·vīr·ya·sa·ma·te·ja·saḥ / ut·pat·syan·te va·dhār·thaṃ hi ku·las·ya ta·va vā·na·rāḥ

  16. 16

    kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ yat tvāṃ niśācara / na hantavyo hatas tvaṃ hi pūrvam eva svakarmabhiḥ

    kiṃ tv i·dā·nīṃ ma·yā śak·yaṃ kar·tuṃ yat tvāṃ ni·śā·ca·ra / na han·tav·yo ha·tas tvaṃ hi pūr·vam e·va sva·kar·ma·bhiḥ

  17. 17

    acintayitvā sa tadā nandivākyaṃ niśācaraḥ / parvataṃ taṃ samāsādya vākyam etad uvāca ha

    a·cin·ta·yit·vā sa ta·dā nan·di·vāk·yaṃ ni·śā·ca·raḥ / par·va·taṃ taṃ sa·mā·sād·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  18. 18

    puṣpakasya gatiś chinnā yatkṛte mama gacchataḥ / tad etac chailam unmūlaṃ karomi tava gopate

    puṣ·pa·kas·ya ga·tiś chin·nā yat·kṛ·te ma·ma gac·cha·taḥ / tad e·tac chai·lam un·mū·laṃ ka·ro·mi ta·va go·pa·te

  19. 19

    kena prabhāvena bhavas tatra krīḍati rājavat / vijñātavyaṃ na jānīṣe bhayasthānam upasthitam

    ke·na pra·bhā·ve·na bha·vas tat·ra krī·ḍa·ti rā·ja·vat / vij·ñā·tav·yaṃ na jā·nī·ṣe bha·yas·thā·nam u·pas·thi·tam

  20. 20

    evam uktvā tato rājan bhujān prakṣipya parvate / tolayām āsa taṃ śailaṃ samṛgavyālapādapam

    e·vam uk·tvā ta·to rā·jan bhu·jān prak·ṣip·ya par·va·te / to·la·yām ā·sa taṃ śai·laṃ sa·mṛ·gav·yā·la·pā·da·pam

  21. 21

    tato rāma mahādevaḥ prahasan vīkṣya tatkṛtam / pādāṅguṣṭhena taṃ śailaṃ pīḍayām āsa līlayā

    ta·to rā·ma ma·hā·de·vaḥ pra·ha·san vīk·ṣya tat·kṛ·tam / pā·dāṅ·guṣ·ṭhe·na taṃ śai·laṃ pī·ḍa·yām ā·sa lī·la·yā

  22. 22

    tatas te pīḍitās tasya śailasyādho gatā bhujāḥ / vismitāś cābhavaṃs tatra sacivās tasya rakṣasaḥ

    ta·tas te pī·ḍi·tās tas·ya śai·las·yā·dho ga·tā bhu·jāḥ / vis·mi·tāś cā·bha·vaṃs tat·ra sa·ci·vās tas·ya rak·ṣa·saḥ

  23. 23

    rakṣasā tena roṣāc ca bhujānāṃ pīḍanāt tathā / mukto virāvaḥ sumahāṃs trailokyaṃ yena pūritam

    rak·ṣa·sā te·na ro·ṣāc ca bhu·jā·nāṃ pī·ḍa·nāt ta·thā / muk·to vi·rā·vaḥ su·ma·hāṃs trai·lok·yaṃ ye·na pū·ri·tam

  24. 24

    mānuṣāḥ śabdavitrastā menire lokasaṃkṣayam / devatāś cāpi saṃkṣubdhāś calitāḥ sveṣu karmasu

    mā·nu·ṣāḥ śab·da·vit·ras·tā me·ni·re lo·ka·saṃk·ṣa·yam / de·va·tāś cā·pi saṃk·ṣub·dhāś ca·li·tāḥ sve·ṣu kar·ma·su

  25. 25

    tataḥ prīto mahādevaḥ śailāgre viṣṭhitas tadā / muktvā tasya bhujān rājan prāha vākyaṃ daśānanam

    ta·taḥ prī·to ma·hā·de·vaḥ śai·lāg·re viṣ·ṭhi·tas ta·dā / muk·tvā tas·ya bhu·jān rā·jan prā·ha vāk·yaṃ da·śā·na·nam

  26. 26

    prīto 'smi tava vīryāc ca śauṇḍīryāc ca niśācara / ravato vedanā muktaḥ svaraḥ paramadāruṇaḥ

    prī·to 'smi ta·va vīr·yāc ca śauṇ·ḍīr·yāc ca ni·śā·ca·ra / ra·va·to ve·da·nā muk·taḥ sva·raḥ pa·ra·ma·dā·ru·ṇaḥ

  27. 27

    yasmāl lokatrayaṃ tv etad rāvitaṃ bhayam āgatam / tasmāt tvaṃ rāvaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyasi

    yas·māl lo·kat·ra·yaṃ tv e·tad rā·vi·taṃ bha·yam ā·ga·tam / tas·māt tvaṃ rā·va·ṇo nā·ma nām·nā te·na bha·viṣ·ya·si

  28. 28

    devatā mānuṣā yakṣā ye cānye jagatītale / evaṃ tvām abhidhāsyanti rāvaṇaṃ lokarāvaṇam

    de·va·tā mā·nu·ṣā yak·ṣā ye cān·ye ja·ga·tī·ta·le / e·vaṃ tvām a·bhi·dhās·yan·ti rā·va·ṇaṃ lo·ka·rā·va·ṇam

  29. 29

    gaccha paulastya visrabdhaḥ pathā yena tvam icchasi / mayā tvam abhyanujñāto rākṣasādhipa gamyatām

    gac·cha pau·las·tya vis·rab·dhaḥ pa·thā ye·na tvam ic·cha·si / ma·yā tvam abh·ya·nuj·ñā·to rāk·ṣa·sā·dhi·pa gam·ya·tām

  30. 30

    sākṣān maheśvareṇaivaṃ kṛtanāmā sa rāvaṇaḥ / abhivādya mahādevaṃ vimānaṃ tat samāruhat

    sāk·ṣān ma·heś·va·re·ṇai·vaṃ kṛ·ta·nā·mā sa rā·va·ṇaḥ / a·bhi·vād·ya ma·hā·de·vaṃ vi·mā·naṃ tat sa·mā·ru·hat

  31. 31

    tato mahītale rāma paricakrāma rāvaṇaḥ / kṣatriyān sumahāvīryān bādhamānas tatas tataḥ

    ta·to ma·hī·ta·le rā·ma pa·ri·cak·rā·ma rā·va·ṇaḥ / kṣat·ri·yān su·ma·hā·vīr·yān bā·dha·mā·nas ta·tas ta·taḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 17 31 verses
  1. 1

    atha rājan mahābāhur vicaran sa mahītalam / himavadvanam āsādya paricakrāma rāvaṇaḥ

    a·tha rā·jan ma·hā·bā·hur vi·ca·ran sa ma·hī·ta·lam / hi·ma·vad·va·nam ā·sād·ya pa·ri·cak·rā·ma rā·va·ṇaḥ

  2. 2

    tatrāpaśyata vai kanyāṃ kṛṣṭājinajaṭādharām / ārṣeṇa vidhinā yuktāṃ tapantīṃ devatām iva

    tat·rā·paś·ya·ta vai kan·yāṃ kṛṣ·ṭā·ji·na·ja·ṭā·dha·rām / ār·ṣe·ṇa vi·dhi·nā yuk·tāṃ ta·pan·tīṃ de·va·tām i·va

  3. 3

    sa dṛṣṭvā rūpasaṃpannāṃ kanyāṃ tāṃ sumahāvratām / kāmamohaparītātmā papraccha prahasann iva

    sa dṛṣ·ṭvā rū·pa·saṃ·pan·nāṃ kan·yāṃ tāṃ su·ma·hāv·ra·tām / kā·ma·mo·ha·pa·rī·tāt·mā pap·rac·cha pra·ha·sann i·va

  4. 4

    kim idaṃ vartase bhadre viruddhaṃ yauvanasya te / na hi yuktā tavaitasya rūpasyeyaṃ pratikriyā

    kim i·daṃ var·ta·se bhad·re vi·rud·dhaṃ yau·va·nas·ya te / na hi yuk·tā ta·vai·tas·ya rū·pas·ye·yaṃ pra·tik·ri·yā

  5. 5

    kasyāsi duhitā bhadre ko vā bhartā tavānaghe / pṛcchataḥ śaṃsa me śīghraṃ ko vā hetus tapo'rjane

    kas·yā·si du·hi·tā bhad·re ko vā bhar·tā ta·vā·na·ghe / pṛc·cha·taḥ śaṃ·sa me śīgh·raṃ ko vā he·tus ta·po'rja·ne

  6. 6

    evam uktā tu sā kanyā tenānāryeṇa rakṣasā / abravīd vidhivat kṛtvā tasyātithyaṃ tapodhanā

    e·vam uk·tā tu sā kan·yā te·nā·nār·ye·ṇa rak·ṣa·sā / ab·ra·vīd vi·dhi·vat kṛt·vā tas·yā·tith·yaṃ ta·po·dha·nā

  7. 7

    kuśadhvajo nāma pitā brahmarṣir mama dhārmikaḥ / bṛhaspatisutaḥ śrīmān buddhyā tulyo bṛhaspateḥ

    ku·śadh·va·jo nā·ma pi·tā brah·mar·ṣir ma·ma dhār·mi·kaḥ / bṛ·has·pa·ti·su·taḥ śrī·mān bud·dhyā tul·yo bṛ·has·pa·teḥ

  8. 8

    tasyāhaṃ kurvato nityaṃ vedābhyāsaṃ mahātmanaḥ / saṃbhūtā vānmayī kanyā nāmnā vedavatī smṛtā

    tas·yā·haṃ kur·va·to nit·yaṃ ve·dābh·yā·saṃ ma·hāt·ma·naḥ / saṃ·bhū·tā vān·ma·yī kan·yā nām·nā ve·da·va·tī smṛ·tā

  9. 9

    tato devāḥ sagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ / te cāpi gatvā pitaraṃ varaṇaṃ rocayanti me

    ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vā yak·ṣa·rāk·ṣa·sa·pan·na·gāḥ / te cā·pi gat·vā pi·ta·raṃ va·ra·ṇaṃ ro·ca·yan·ti me

  10. 10

    na ca māṃ sa pitā tebhyo dattavān rākṣaseśvara / kāraṇaṃ tad vadiṣyāmi niśāmaya mahābhuja

    na ca māṃ sa pi·tā tebh·yo dat·ta·vān rāk·ṣa·seś·va·ra / kā·ra·ṇaṃ tad va·diṣ·yā·mi ni·śā·ma·ya ma·hā·bhu·ja

  11. 11

    pitus tu mama jāmātā viṣṇuḥ kila surottamaḥ / abhipretas trilokeśas tasmān nānyasya me pitāḥ

    pi·tus tu ma·ma jā·mā·tā viṣ·ṇuḥ ki·la su·rot·ta·maḥ / a·bhip·re·tas tri·lo·ke·śas tas·mān nān·yas·ya me pi·tāḥ

  12. 12

    dātum icchati dharmātmā tac chrutvā baladarpitaḥ / śambhur nāma tato rājā daityānāṃ kupito 'bhavat / tena rātrau prasupto me pitā pāpena hiṃsitaḥ

    dā·tum ic·cha·ti dhar·māt·mā tac chrut·vā ba·la·dar·pi·taḥ / śam·bhur nā·ma ta·to rā·jā dait·yā·nāṃ ku·pi·to 'bha·vat / te·na rāt·rau pra·sup·to me pi·tā pā·pe·na hiṃ·si·taḥ

  13. 13

    tato me jananī dīnā tac charīraṃ pitur mama / pariṣvajya mahābhāgā praviṣṭā dahanaṃ saha

    ta·to me ja·na·nī dī·nā tac cha·rī·raṃ pi·tur ma·ma / pa·riṣ·vaj·ya ma·hā·bhā·gā pra·viṣ·ṭā da·ha·naṃ sa·ha

  14. 14

    tato manorathaṃ satyaṃ pitur nārāyaṇaṃ prati / karomīti mamecchā ca hṛdaye sādhu viṣṭhitā

    ta·to ma·no·ra·thaṃ sat·yaṃ pi·tur nā·rā·ya·ṇaṃ pra·ti / ka·ro·mī·ti ma·mec·chā ca hṛ·da·ye sā·dhu viṣ·ṭhi·tā

  15. 15

    ahaṃ pretagatasyāpi kariṣye kāṅkṣitaṃ pituḥ / iti pratijñām āruhya carāmi vipulaṃ tapaḥ

    a·haṃ pre·ta·ga·tas·yā·pi ka·riṣ·ye kāṅ·kṣi·taṃ pi·tuḥ / i·ti pra·tij·ñām ā·ruh·ya ca·rā·mi vi·pu·laṃ ta·paḥ

  16. 16

    etat te sarvam ākhyātaṃ mayā rākṣasapuṃgava / āśritāṃ viddhi māṃ dharmaṃ nārāyaṇapatīcchayā

    e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ ma·yā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / āś·ri·tāṃ vid·dhi māṃ dhar·maṃ nā·rā·ya·ṇa·pa·tīc·cha·yā

  17. 17

    vijñātas tvaṃ hi me rājan gaccha paulastyanandana / jānāmi tapasā sarvaṃ trailokye yad dhi vartate

    vij·ñā·tas tvaṃ hi me rā·jan gac·cha pau·las·tya·nan·da·na / jā·nā·mi ta·pa·sā sar·vaṃ trai·lok·ye yad dhi var·ta·te

  18. 18

    so 'bravīd rāvaṇas tatra tāṃ kanyāṃ sumahāvratām / avaruhya vimānāgrāt kandarpaśarapīḍitaḥ

    so 'bra·vīd rā·va·ṇas tat·ra tāṃ kan·yāṃ su·ma·hāv·ra·tām / a·va·ruh·ya vi·mā·nāg·rāt kan·dar·pa·śa·ra·pī·ḍi·taḥ

  19. 19

    avaliptāsi suśroṇi yasyās te matir īdṛśī / vṛddhānāṃ mṛgaśāvākṣi bhrājate dharmasaṃcayaḥ

    a·va·lip·tā·si suś·ro·ṇi yas·yās te ma·tir ī·dṛ·śī / vṛd·dhā·nāṃ mṛ·ga·śā·vāk·ṣi bhrā·ja·te dhar·ma·saṃ·ca·yaḥ

  20. 20

    tvaṃ sarvaguṇasaṃpannā nārhase kartum īdṛśam / trailokyasundarī bhīru yauvane vārdhakaṃ vidhim

    tvaṃ sar·va·gu·ṇa·saṃ·pan·nā nār·ha·se kar·tum ī·dṛ·śam / trai·lok·ya·sun·da·rī bhī·ru yau·va·ne vār·dha·kaṃ vi·dhim

  21. 21

    kaś ca tāvad asau yaṃ tvaṃ viṣṇur ity abhibhāṣase / vīryeṇa tapasā caiva bhogena ca balena ca / na mayāsau samo bhadre yaṃ tvaṃ kāmayase 'ṅgane

    kaś ca tā·vad a·sau yaṃ tvaṃ viṣ·ṇur ity a·bhi·bhā·ṣa·se / vīr·ye·ṇa ta·pa·sā cai·va bho·ge·na ca ba·le·na ca / na ma·yā·sau sa·mo bhad·re yaṃ tvaṃ kā·ma·ya·se 'ṅga·ne

  22. 22

    ma maivam iti sā kanyā tam uvāca niśācaram / mūrdhajeṣu ca tāṃ rakṣaḥ karāgreṇa parāmṛśat

    ma mai·vam i·ti sā kan·yā tam u·vā·ca ni·śā·ca·ram / mūr·dha·je·ṣu ca tāṃ rak·ṣaḥ ka·rāg·re·ṇa pa·rā·mṛ·śat

  23. 23

    tato vedavatī kruddhā keśān hastena sācchinat / uvācāgniṃ samādhāya maraṇāya kṛtatvarā

    ta·to ve·da·va·tī krud·dhā ke·śān has·te·na sāc·chi·nat / u·vā·cāg·niṃ sa·mā·dhā·ya ma·ra·ṇā·ya kṛ·tat·va·rā

  24. 24

    dharṣitāyās tvayānārya nedānīṃ mama jīvitam / rakṣas tasmāt pravekṣyāmi paśyatas te hutāśanam

    dhar·ṣi·tā·yās tva·yā·nār·ya ne·dā·nīṃ ma·ma jī·vi·tam / rak·ṣas tas·māt pra·vek·ṣyā·mi paś·ya·tas te hu·tā·śa·nam

  25. 25

    yasmāt tu dharṣitā cāham apāpā cāpy anāthavat / tasmāt tava vadhārthaṃ vai samutpatsyāmy ahaṃ punaḥ

    yas·māt tu dhar·ṣi·tā cā·ham a·pā·pā cāpy a·nā·tha·vat / tas·māt ta·va va·dhār·thaṃ vai sa·mut·pat·syāmy a·haṃ pu·naḥ

  26. 26

    na hi śakyaḥ striyā pāpa hantuṃ tvaṃ tu viśeṣataḥ / śāpe tvayi mayotsṛṣṭe tapasaś ca vyayo bhavet

    na hi śak·yaḥ stri·yā pā·pa han·tuṃ tvaṃ tu vi·śe·ṣa·taḥ / śā·pe tva·yi ma·yot·sṛṣ·ṭe ta·pa·saś ca vya·yo bha·vet

  27. 27

    yadi tv asti mayā kiṃ cit kṛtaṃ dattaṃ hutaṃ tathā / tena hy ayonijā sādhvī bhaveyaṃ dharmiṇaḥ sutā

    ya·di tv as·ti ma·yā kiṃ cit kṛ·taṃ dat·taṃ hu·taṃ ta·thā / te·na hy a·yo·ni·jā sādh·vī bha·ve·yaṃ dhar·mi·ṇaḥ su·tā

  28. 28

    evam uktvā praviṣṭā sā jvalantaṃ vai hutāśanam / papāta ca divo divyā puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ

    e·vam uk·tvā pra·viṣ·ṭā sā jva·lan·taṃ vai hu·tā·śa·nam / pa·pā·ta ca di·vo div·yā puṣ·pa·vṛṣ·ṭiḥ sa·man·ta·taḥ

  29. 29

    pūrvaṃ krodhahataḥ śatrur yayāsau nihatas tvayā / samupāśritya śailābhaṃ tava vīryam amānuṣam

    pūr·vaṃ kro·dha·ha·taḥ śat·rur ya·yā·sau ni·ha·tas tva·yā / sa·mu·pāś·rit·ya śai·lā·bhaṃ ta·va vīr·yam a·mā·nu·ṣam

  30. 30

    evam eṣā mahābhāgā martyeṣūtpadyate punaḥ / kṣetre halamukhagraste vedyām agniśikhopamā

    e·vam e·ṣā ma·hā·bhā·gā mar·tye·ṣūt·pad·ya·te pu·naḥ / kṣet·re ha·la·mu·khag·ras·te ved·yām ag·ni·śi·kho·pa·mā

  31. 31

    eṣā vedavatī nāma pūrvam āsīt kṛte yuge / tretāyugam anuprāpya vadhārthaṃ tasya rakṣasaḥ / sītotpanneti sītaiṣā mānuṣaiḥ punar ucyate

    e·ṣā ve·da·va·tī nā·ma pūr·vam ā·sīt kṛ·te yu·ge / tre·tā·yu·gam a·nup·rāp·ya va·dhār·thaṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ / sī·tot·pan·ne·ti sī·tai·ṣā mā·nu·ṣaiḥ pu·nar uc·ya·te

Uttarakāṇḍa · sarga 18 33 verses
  1. 1

    praviṣṭāyāṃ hutāśaṃ tu vedavatyāṃ sa rāvaṇaḥ / puṣpakaṃ tat samāruhya paricakrāma medinīm

    pra·viṣ·ṭā·yāṃ hu·tā·śaṃ tu ve·da·vat·yāṃ sa rā·va·ṇaḥ / puṣ·pa·kaṃ tat sa·mā·ruh·ya pa·ri·cak·rā·ma me·di·nīm

  2. 2

    tato maruttaṃ nṛpatiṃ yajantaṃ saha daivataiḥ / uśīrabījam āsādya dadarśa sa tu rākṣasaḥ

    ta·to ma·rut·taṃ nṛ·pa·tiṃ ya·jan·taṃ sa·ha dai·va·taiḥ / u·śī·ra·bī·jam ā·sād·ya da·dar·śa sa tu rāk·ṣa·saḥ

  3. 3

    saṃvarto nāma brahmarṣir bhrātā sākṣād bṛhaspateḥ / yājayām āsa dharmajñaḥ sarvair brahmagaṇair vṛtaḥ

    saṃ·var·to nā·ma brah·mar·ṣir bhrā·tā sāk·ṣād bṛ·has·pa·teḥ / yā·ja·yām ā·sa dhar·maj·ñaḥ sar·vair brah·ma·ga·ṇair vṛ·taḥ

  4. 4

    dṛṣṭvā devās tu tad rakṣo varadānena durjayam / tāṃ tāṃ yoniṃ samāpannās tasya dharṣaṇabhīravaḥ

    dṛṣ·ṭvā de·vās tu tad rak·ṣo va·ra·dā·ne·na dur·ja·yam / tāṃ tāṃ yo·niṃ sa·mā·pan·nās tas·ya dhar·ṣa·ṇa·bhī·ra·vaḥ

  5. 5

    indro mayūraḥ saṃvṛtto dharmarājas tu vāyasaḥ / kṛkalāso dhanādhyakṣo haṃso vai varuṇo 'bhavat

    in·dro ma·yū·raḥ saṃ·vṛt·to dhar·ma·rā·jas tu vā·ya·saḥ / kṛ·ka·lā·so dha·nādh·yak·ṣo haṃ·so vai va·ru·ṇo 'bha·vat

  6. 6

    taṃ ca rājānam āsādya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / prāha yuddhaṃ prayacceti nirjito 'smīti vā vada

    taṃ ca rā·jā·nam ā·sād·ya rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / prā·ha yud·dhaṃ pra·yac·ce·ti nir·ji·to 'smī·ti vā va·da

  7. 7

    tato marutto nṛpatiḥ ko bhavān ity uvāca tam / avahāsaṃ tato muktvā rākṣaso vākyam abravīt

    ta·to ma·rut·to nṛ·pa·tiḥ ko bha·vān ity u·vā·ca tam / a·va·hā·saṃ ta·to muk·tvā rāk·ṣa·so vāk·yam ab·ra·vīt

  8. 8

    akutūhalabhāvena prīto 'smi tava pārthiva / dhanadasyānujaṃ yo māṃ nāvagacchasi rāvaṇam

    a·ku·tū·ha·la·bhā·ve·na prī·to 'smi ta·va pār·thi·va / dha·na·das·yā·nu·jaṃ yo māṃ nā·va·gac·cha·si rā·va·ṇam

  9. 9

    triṣu lokeṣu kaḥ so 'sti yo na jānāti me balam / bhrātaraṃ yena nirjitya vimānam idam āhṛtam

    tri·ṣu lo·ke·ṣu kaḥ so 'sti yo na jā·nā·ti me ba·lam / bhrā·ta·raṃ ye·na nir·jit·ya vi·mā·nam i·dam ā·hṛ·tam

  10. 10

    tato marutto nṛpatis taṃ rākṣasam athābravīt / dhanyaḥ khalu bhavān yena jyeṣṭho bhrātā raṇe jitaḥ

    ta·to ma·rut·to nṛ·pa·tis taṃ rāk·ṣa·sam a·thāb·ra·vīt / dhan·yaḥ kha·lu bha·vān ye·na jyeṣ·ṭho bhrā·tā ra·ṇe ji·taḥ

  11. 11

    nādharmasahitaṃ ślāghyaṃ na lokapratisaṃhitam / karma daurātmyakaṃ kṛtvā ślāghase bhrātṛnirjayāt

    nā·dhar·ma·sa·hi·taṃ ślāgh·yaṃ na lo·kap·ra·ti·saṃ·hi·tam / kar·ma dau·rāt·mya·kaṃ kṛt·vā ślā·gha·se bhrā·tṛ·nir·ja·yāt

  12. 12

    kiṃ tvaṃ prāk kevalaṃ dharmaṃ caritvā labdhavān varam / śrutapūrvaṃ hi na mayā yādṛśaṃ bhāṣase svayam

    kiṃ tvaṃ prāk ke·va·laṃ dhar·maṃ ca·rit·vā lab·dha·vān va·ram / śru·ta·pūr·vaṃ hi na ma·yā yā·dṛ·śaṃ bhā·ṣa·se sva·yam

  13. 13

    tataḥ śarāsanaṃ gṛhya sāyakāṃś ca sa pārthivaḥ / raṇāya niryayau kruddhaḥ saṃvarto mārgam āvṛṇot

    ta·taḥ śa·rā·sa·naṃ gṛh·ya sā·ya·kāṃś ca sa pār·thi·vaḥ / ra·ṇā·ya nir·ya·yau krud·dhaḥ saṃ·var·to mār·gam ā·vṛ·ṇot

  14. 14

    so 'bravīt snehasaṃyuktaṃ maruttaṃ taṃ mahān ṛṣiḥ / śrotavyaṃ yadi madvākyaṃ saṃprahāro na te kṣamaḥ

    so 'bra·vīt sne·ha·saṃ·yuk·taṃ ma·rut·taṃ taṃ ma·hān ṛ·ṣiḥ / śro·tav·yaṃ ya·di mad·vāk·yaṃ saṃp·ra·hā·ro na te kṣa·maḥ

  15. 15

    māheśvaram idaṃ satram asamāptaṃ kulaṃ dahet / dīkṣitasya kuto yuddhaṃ krūratvaṃ dīkṣite kutaḥ

    mā·heś·va·ram i·daṃ sat·ram a·sa·māp·taṃ ku·laṃ da·het / dīk·ṣi·tas·ya ku·to yud·dhaṃ krū·rat·vaṃ dīk·ṣi·te ku·taḥ

  16. 16

    saṃśayaś ca raṇe nityaṃ rākṣasaś caiṣa durjayaḥ / sa nivṛtto guror vākyān maruttaḥ pṛthivīpatiḥ / visṛjya saśaraṃ cāpaṃ svastho makhamukho 'bhavat

    saṃ·śa·yaś ca ra·ṇe nit·yaṃ rāk·ṣa·saś cai·ṣa dur·ja·yaḥ / sa ni·vṛt·to gu·ror vāk·yān ma·rut·taḥ pṛ·thi·vī·pa·tiḥ / vi·sṛj·ya sa·śa·raṃ cā·paṃ svas·tho ma·kha·mu·kho 'bha·vat

  17. 17

    tatas taṃ nirjitaṃ matvā ghoṣayām āsa vai śukaḥ / rāvaṇo jitavāṃś ceti harṣān nādaṃ ca muktavān

    ta·tas taṃ nir·ji·taṃ mat·vā gho·ṣa·yām ā·sa vai śu·kaḥ / rā·va·ṇo ji·ta·vāṃś ce·ti har·ṣān nā·daṃ ca muk·ta·vān

  18. 18

    tān bhakṣayitvā tatrasthān maharṣīn yajñam āgatān / vitṛpto rudhirais teṣāṃ punaḥ saṃprayayau mahīm

    tān bhak·ṣa·yit·vā tat·ras·thān ma·har·ṣīn yaj·ñam ā·ga·tān / vi·tṛp·to ru·dhi·rais te·ṣāṃ pu·naḥ saṃp·ra·ya·yau ma·hīm

  19. 19

    rāvaṇe tu gate devāḥ sendrāś caiva divaukasaḥ / tataḥ svāṃ yonim āsādya tāni sattvāny athābruvan

    rā·va·ṇe tu ga·te de·vāḥ sen·drāś cai·va di·vau·ka·saḥ / ta·taḥ svāṃ yo·nim ā·sād·ya tā·ni sat·tvāny a·thāb·ru·van

  20. 20

    harṣāt tadābravīd indro mayūraṃ nīlabarhiṇam / prīto 'smi tava dharmajña upakārād vihaṃgama

    har·ṣāt ta·dāb·ra·vīd in·dro ma·yū·raṃ nī·la·bar·hi·ṇam / prī·to 'smi ta·va dhar·maj·ña u·pa·kā·rād vi·haṃ·ga·ma

  21. 21

    mama netrasahasraṃ yat tat te barhe bhaviṣyati / varṣamāṇe mayi mudaṃ prāpsyase prītilakṣaṇam

    ma·ma net·ra·sa·has·raṃ yat tat te bar·he bha·viṣ·ya·ti / var·ṣa·mā·ṇe ma·yi mu·daṃ prāp·sya·se prī·ti·lak·ṣa·ṇam

  22. 22

    nīlāḥ kila purā barhā mayūrāṇāṃ narādhipa / surādhipād varaṃ prāpya gatāḥ sarve vicitratām

    nī·lāḥ ki·la pu·rā bar·hā ma·yū·rā·ṇāṃ na·rā·dhi·pa / su·rā·dhi·pād va·raṃ prāp·ya ga·tāḥ sar·ve vi·cit·ra·tām

  23. 23

    dharmarājo 'bravīd rāma prāgvaṃśe vāyasaṃ sthitam / pakṣiṃs tavāsmi suprītaḥ prītasya ca vacaḥ śṛṇu

    dhar·ma·rā·jo 'bra·vīd rā·ma prāg·vaṃ·śe vā·ya·saṃ sthi·tam / pak·ṣiṃs ta·vās·mi sup·rī·taḥ prī·tas·ya ca va·caḥ śṛ·ṇu

  24. 24

    yathānye vividhai rogaiḥ pīḍyante prāṇino mayā / te na te prabhaviṣyanti mayi prīte na saṃśayaḥ

    ya·thān·ye vi·vi·dhai ro·gaiḥ pīḍ·yan·te prā·ṇi·no ma·yā / te na te pra·bha·viṣ·yan·ti ma·yi prī·te na saṃ·śa·yaḥ

  25. 25

    mṛtyutas te bhayaṃ nāsti varān mama vihaṃgama / yāvat tvāṃ na vadhiṣyanti narās tāvad bhaviṣyasi

    mṛt·yu·tas te bha·yaṃ nās·ti va·rān ma·ma vi·haṃ·ga·ma / yā·vat tvāṃ na va·dhiṣ·yan·ti na·rās tā·vad bha·viṣ·ya·si

  26. 26

    ye ca madviṣayasthās tu mānavāḥ kṣudhayārditāḥ / tvayi bhukte tu tṛptās te bhaviṣyanti sabāndhavāḥ

    ye ca mad·vi·ṣa·yas·thās tu mā·na·vāḥ kṣu·dha·yār·di·tāḥ / tva·yi bhuk·te tu tṛp·tās te bha·viṣ·yan·ti sa·bān·dha·vāḥ

  27. 27

    varuṇas tv abravīd dhaṃsaṃ gaṅgātoyavicāriṇam / śrūyatāṃ prītisaṃyuktaṃ vacaḥ patraratheśvara

    va·ru·ṇas tv ab·ra·vīd dhaṃ·saṃ gaṅ·gā·to·ya·vi·cā·ri·ṇam / śrū·ya·tāṃ prī·ti·saṃ·yuk·taṃ va·caḥ pat·ra·ra·theś·va·ra

  28. 28

    varṇo manoharaḥ saumyaś candramaṇḍalasaṃnibhaḥ / bhaviṣyati tavodagraḥ śuklaphenasamaprabhaḥ

    var·ṇo ma·no·ha·raḥ saum·yaś can·dra·maṇ·ḍa·la·saṃ·ni·bhaḥ / bha·viṣ·ya·ti ta·vo·dag·raḥ śuk·la·phe·na·sa·map·ra·bhaḥ

  29. 29

    maccharīraṃ samāsādya kānto nityaṃ bhaviṣyasi / prāpsyase cātulāṃ prītim etan me prītilakṣaṇam

    mac·cha·rī·raṃ sa·mā·sād·ya kān·to nit·yaṃ bha·viṣ·ya·si / prāp·sya·se cā·tu·lāṃ prī·tim e·tan me prī·ti·lak·ṣa·ṇam

  30. 30

    haṃsānāṃ hi purā rāma na varṇaḥ sarvapāṇḍuraḥ / pakṣā nīlāgrasaṃvītāḥ kroḍāḥ śaṣpāgranirmalāḥ

    haṃ·sā·nāṃ hi pu·rā rā·ma na var·ṇaḥ sar·va·pāṇ·ḍu·raḥ / pak·ṣā nī·lāg·ra·saṃ·vī·tāḥ kro·ḍāḥ śaṣ·pāg·ra·nir·ma·lāḥ

  31. 31

    athābravīd vaiśravaṇaḥ kṛkalāsaṃ girau sthitam / hairaṇyaṃ saṃprayacchāmi varṇaṃ prītis tavāpy aham

    a·thāb·ra·vīd vaiś·ra·va·ṇaḥ kṛ·ka·lā·saṃ gi·rau sthi·tam / hai·raṇ·yaṃ saṃp·ra·yac·chā·mi var·ṇaṃ prī·tis ta·vāpy a·ham

  32. 32

    sadravyaṃ ca śiro nityaṃ bhaviṣyati tavākṣayam / eṣa kāñcanako varṇo matprītyā te bhaviṣyati

    sad·rav·yaṃ ca śi·ro nit·yaṃ bha·viṣ·ya·ti ta·vāk·ṣa·yam / e·ṣa kāñ·ca·na·ko var·ṇo mat·prīt·yā te bha·viṣ·ya·ti

  33. 33

    evaṃ dattvā varāṃs tebhyas tasmin yajñotsave surāḥ / nivṛtte saha rājñā vai punaḥ svabhavanaṃ gatāḥ

    e·vaṃ dat·tvā va·rāṃs tebh·yas tas·min yaj·ñot·sa·ve su·rāḥ / ni·vṛt·te sa·ha rāj·ñā vai pu·naḥ sva·bha·va·naṃ ga·tāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 19 26 verses
  1. 1

    atha jitvā maruttaṃ sa prayayau rākṣasādhipaḥ / nagarāṇi narendrāṇāṃ yuddhakāṅkṣī daśānanaḥ

    a·tha jit·vā ma·rut·taṃ sa pra·ya·yau rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / na·ga·rā·ṇi na·ren·drā·ṇāṃ yud·dha·kāṅ·kṣī da·śā·na·naḥ

  2. 2

    sa samāsādya rājendrān mahendravaruṇopamān / abravīd rākṣasendras tu yuddhaṃ me dīyatām iti

    sa sa·mā·sād·ya rā·jen·drān ma·hen·dra·va·ru·ṇo·pa·mān / ab·ra·vīd rāk·ṣa·sen·dras tu yud·dhaṃ me dī·ya·tām i·ti

  3. 3

    nirjitāḥ smeti vā brūta eṣo hi mama niścayaḥ / anyathā kurvatām evaṃ mokṣo vo nopapadyate

    nir·ji·tāḥ sme·ti vā brū·ta e·ṣo hi ma·ma niś·ca·yaḥ / an·ya·thā kur·va·tām e·vaṃ mok·ṣo vo no·pa·pad·ya·te

  4. 4

    tatas tu bahavaḥ prājñāḥ pārthivā dharmaṇiścayāḥ / nirjitāḥ smety abhāṣanta jñātvā varabalaṃ ripoḥ

    ta·tas tu ba·ha·vaḥ prāj·ñāḥ pār·thi·vā dhar·ma·ṇiś·ca·yāḥ / nir·ji·tāḥ smety a·bhā·ṣan·ta jñāt·vā va·ra·ba·laṃ ri·poḥ

  5. 5

    duṣyantaḥ suratho gādhir gayo rājā purūravāḥ / ete sarve 'bruvaṃs tāta nirjitāḥ smeti pārthivāḥ

    duṣ·yan·taḥ su·ra·tho gā·dhir ga·yo rā·jā pu·rū·ra·vāḥ / e·te sar·ve 'bru·vaṃs tā·ta nir·ji·tāḥ sme·ti pār·thi·vāḥ

  6. 6

    athāyodhyāṃ samāsādya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / suguptām anaraṇyena śakreṇevāmarāvatīm

    a·thā·yodh·yāṃ sa·mā·sād·ya rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / su·gup·tām a·na·raṇ·ye·na śak·re·ṇe·vā·ma·rā·va·tīm

  7. 7

    prāha rājānam āsādya yuddhaṃ me saṃpradīyatām / nirjito 'smīti vā brūhi mamaitad iha śāsanam

    prā·ha rā·jā·nam ā·sād·ya yud·dhaṃ me saṃp·ra·dī·ya·tām / nir·ji·to 'smī·ti vā brū·hi ma·mai·tad i·ha śā·sa·nam

  8. 8

    anaraṇyaḥ susaṃkruddho rākṣasendram athābravīt / dīyate dvandvayuddhaṃ te rākṣasādhipate mayā

    a·na·raṇ·yaḥ su·saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sen·dram a·thāb·ra·vīt / dī·ya·te dvan·dva·yud·dhaṃ te rāk·ṣa·sā·dhi·pa·te ma·yā

  9. 9

    atha pūrvaṃ śrutārthena sajjitaṃ sumahad dhi yat / niṣkrāmat tan narendrasya balaṃ rakṣovadhodyatam

    a·tha pūr·vaṃ śru·tār·the·na saj·ji·taṃ su·ma·had dhi yat / niṣ·krā·mat tan na·ren·dras·ya ba·laṃ rak·ṣo·va·dhod·ya·tam

  10. 10

    nāgānāṃ bahusāhasraṃ vājinām ayutaṃ tathā / mahīṃ saṃchādya niṣkrāntaṃ sapadātirathaṃ kṣaṇāt

    nā·gā·nāṃ ba·hu·sā·has·raṃ vā·ji·nām a·yu·taṃ ta·thā / ma·hīṃ saṃ·chād·ya niṣ·krān·taṃ sa·pa·dā·ti·ra·thaṃ kṣa·ṇāt

  11. 11

    tad rāvaṇabalaṃ prāpya balaṃ tasya mahīpateḥ / prāṇaśyata tadā rājan havyaṃ hutam ivānale

    tad rā·va·ṇa·ba·laṃ prāp·ya ba·laṃ tas·ya ma·hī·pa·teḥ / prā·ṇaś·ya·ta ta·dā rā·jan hav·yaṃ hu·tam i·vā·na·le

  12. 12

    so 'paśyata narendras tu naśyamānaṃ mahad balam / mahārṇavaṃ samāsādya yathā pañcāpagā jalam

    so 'paś·ya·ta na·ren·dras tu naś·ya·mā·naṃ ma·had ba·lam / ma·hār·ṇa·vaṃ sa·mā·sād·ya ya·thā pañ·cā·pa·gā ja·lam

  13. 13

    tataḥ śakradhanuḥprakhyaṃ dhanur visphārayan svayam / āsadāda narendrās taṃ rāvaṇaṃ krodhamūrchitaḥ

    ta·taḥ śak·ra·dha·nuḥp·rakh·yaṃ dha·nur vis·phā·ra·yan sva·yam / ā·sa·dā·da na·ren·drās taṃ rā·va·ṇaṃ kro·dha·mūr·chi·taḥ

  14. 14

    tato bāṇaśatāny aṣṭau pātayām āsa mūrdhani / tasya rākṣasarājasya ikṣvākukulanandanaḥ

    ta·to bā·ṇa·śa·tāny aṣ·ṭau pā·ta·yām ā·sa mūr·dha·ni / tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya ik·ṣvā·ku·ku·la·nan·da·naḥ

  15. 15

    tasya bāṇāḥ patantas te cakrire na kṣataṃ kva cit / vāridhārā ivābhrebhyaḥ patantyo nagamūrdhani

    tas·ya bā·ṇāḥ pa·tan·tas te cak·ri·re na kṣa·taṃ kva cit / vā·ri·dhā·rā i·vābh·rebh·yaḥ pa·tan·tyo na·ga·mūr·dha·ni

  16. 16

    tato rākṣasarājena kruddhena nṛpatis tadā / talena bhihato mūrdhni sa rathān nipapāta ha

    ta·to rāk·ṣa·sa·rā·je·na krud·dhe·na nṛ·pa·tis ta·dā / ta·le·na bhi·ha·to mūr·dhni sa ra·thān ni·pa·pā·ta ha

  17. 17

    sa rājā patito bhūmau vihvalāṅgaḥ pravepitaḥ / vajradagdha ivāraṇye sālo nipatito mahān

    sa rā·jā pa·ti·to bhū·mau vih·va·lāṅ·gaḥ pra·ve·pi·taḥ / vaj·ra·dag·dha i·vā·raṇ·ye sā·lo ni·pa·ti·to ma·hān

  18. 18

    taṃ prahasyābravīd rakṣa ikṣvākuṃ pṛthivīpatim / kim idānīṃ tvayā prāptaṃ phalaṃ māṃ prati yudhyatā

    taṃ pra·has·yāb·ra·vīd rak·ṣa ik·ṣvā·kuṃ pṛ·thi·vī·pa·tim / kim i·dā·nīṃ tva·yā prāp·taṃ pha·laṃ māṃ pra·ti yudh·ya·tā

  19. 19

    trailokye nāsti yo dvandvaṃ mama dadyān narādhipa / śaṅke pramatto bhogeṣu na śṛṇoṣi balaṃ mama

    trai·lok·ye nās·ti yo dvan·dvaṃ ma·ma dad·yān na·rā·dhi·pa / śaṅ·ke pra·mat·to bho·ge·ṣu na śṛ·ṇo·ṣi ba·laṃ ma·ma

  20. 20

    tasyaivaṃ bruvato rājā mandāsur vākyam abravīt / kiṃ śakyam iha kartuṃ vai yat kālo duratikramaḥ

    tas·yai·vaṃ bru·va·to rā·jā man·dā·sur vāk·yam ab·ra·vīt / kiṃ śak·yam i·ha kar·tuṃ vai yat kā·lo du·ra·tik·ra·maḥ

  21. 21

    na hy ahaṃ nirjito rakṣas tvayā cātmapraśaṃsinā / kāleneha vipanno 'haṃ hetubhūtas tu me bhavān

    na hy a·haṃ nir·ji·to rak·ṣas tva·yā cāt·map·ra·śaṃ·si·nā / kā·le·ne·ha vi·pan·no 'haṃ he·tu·bhū·tas tu me bha·vān

  22. 22

    kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ prāṇaparikṣaye / ikṣvākuparibhāvitvād vaco vakṣyāmi rākṣasa

    kiṃ tv i·dā·nīṃ ma·yā śak·yaṃ kar·tuṃ prā·ṇa·pa·rik·ṣa·ye / ik·ṣvā·ku·pa·ri·bhā·vit·vād va·co vak·ṣyā·mi rāk·ṣa·sa

  23. 23

    yadi dattaṃ yadi hutaṃ yadi me sukṛtaṃ tapaḥ / yadi guptāḥ prajāḥ samyak tathā satyaṃ vaco 'stu me

    ya·di dat·taṃ ya·di hu·taṃ ya·di me su·kṛ·taṃ ta·paḥ / ya·di gup·tāḥ pra·jāḥ sam·yak ta·thā sat·yaṃ va·co 'stu me

  24. 24

    utpatsyate kule hy asminn ikṣvākūṇāṃ mahātmanām / rājā paramatejasvī yas te prāṇān hariṣyati

    ut·pat·sya·te ku·le hy as·minn ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / rā·jā pa·ra·ma·te·jas·vī yas te prā·ṇān ha·riṣ·ya·ti

  25. 25

    tato jaladharodagras tāḍito devadundubhiḥ / tasminn udāhṛte śāpe puṣpavṛṣṭiś ca khāc cyutā

    ta·to ja·la·dha·ro·dag·ras tā·ḍi·to de·va·dun·du·bhiḥ / tas·minn u·dā·hṛ·te śā·pe puṣ·pa·vṛṣ·ṭiś ca khāc cyu·tā

  26. 26

    tataḥ sa rājā rājendra gataḥ sthānaṃ triviṣṭapam / svargate ca nṛpe rāma rākṣasaḥ sa nyavartata

    ta·taḥ sa rā·jā rā·jen·dra ga·taḥ sthā·naṃ tri·viṣ·ṭa·pam / svar·ga·te ca nṛ·pe rā·ma rāk·ṣa·saḥ sa nya·var·ta·ta

Uttarakāṇḍa · sarga 20 25 verses
  1. 1

    tato vitrāsayan martyān pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ / āsasāda ghane tasmin nāradaṃ munisattamam

    ta·to vit·rā·sa·yan mar·tyān pṛ·thiv·yāṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ā·sa·sā·da gha·ne tas·min nā·ra·daṃ mu·ni·sat·ta·mam

  2. 2

    nāradas tu mahātejā devarṣir amitaprabhaḥ / abravīn meghapṛṣṭhastho rāvaṇaṃ puṣpake sthitam

    nā·ra·das tu ma·hā·te·jā de·var·ṣir a·mi·tap·ra·bhaḥ / ab·ra·vīn me·gha·pṛṣ·ṭhas·tho rā·va·ṇaṃ puṣ·pa·ke sthi·tam

  3. 3

    rākṣasādhipate saumya tiṣṭha viśravasaḥ suta / prīto 'smy abhijanopeta vikramair ūrjitais tava

    rāk·ṣa·sā·dhi·pa·te saum·ya tiṣ·ṭha viś·ra·va·saḥ su·ta / prī·to 'smy a·bhi·ja·no·pe·ta vik·ra·mair ūr·ji·tais ta·va

  4. 4

    viṣṇunā daityaghātaiś ca tārkṣyasyoragadharṣaṇaiḥ / tvayā samaramardaiś ca bhṛśaṃ hi paritoṣitaḥ

    viṣ·ṇu·nā dait·ya·ghā·taiś ca tār·kṣyas·yo·ra·ga·dhar·ṣa·ṇaiḥ / tva·yā sa·ma·ra·mar·daiś ca bhṛ·śaṃ hi pa·ri·to·ṣi·taḥ

  5. 5

    kiṃ cid vakṣyāmi tāvat te śrotavyaṃ śroṣyase yadi / śrutvā cānantaraṃ kāryaṃ tvayā rākṣasapuṃgava

    kiṃ cid vak·ṣyā·mi tā·vat te śro·tav·yaṃ śroṣ·ya·se ya·di / śrut·vā cā·nan·ta·raṃ kār·yaṃ tva·yā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va

  6. 6

    kim ayaṃ vadhyate lokas tvayāvadhyena daivataiḥ / hata eva hy ayaṃ loko yadā mṛtyuvaśaṃ gataḥ

    kim a·yaṃ vadh·ya·te lo·kas tva·yā·vadh·ye·na dai·va·taiḥ / ha·ta e·va hy a·yaṃ lo·ko ya·dā mṛt·yu·va·śaṃ ga·taḥ

  7. 7

    paśya tāvan mahābāho rākṣaseśvaramānuṣam / lokam enaṃ vicitrārthaṃ yasya na jñāyate gatiḥ

    paś·ya tā·van ma·hā·bā·ho rāk·ṣa·seś·va·ra·mā·nu·ṣam / lo·kam e·naṃ vi·cit·rār·thaṃ yas·ya na jñā·ya·te ga·tiḥ

  8. 8

    kva cid vāditranṛttāni sevyante muditair janaiḥ / rudyate cāparair ārtair dhārāśrunayanānanaiḥ

    kva cid vā·dit·ra·nṛt·tā·ni sev·yan·te mu·di·tair ja·naiḥ / rud·ya·te cā·pa·rair ār·tair dhā·rāś·ru·na·ya·nā·na·naiḥ

  9. 9

    mātā pitṛsutasnehair bhāryā bandhumanoramaiḥ / mohenāyaṃ jano dhvastaḥ kleśaṃ svaṃ nāvabudhyate

    mā·tā pi·tṛ·su·tas·ne·hair bhār·yā ban·dhu·ma·no·ra·maiḥ / mo·he·nā·yaṃ ja·no dhvas·taḥ kle·śaṃ svaṃ nā·va·budh·ya·te

  10. 10

    tat kim evaṃ parikliśya lokaṃ mohanirākṛtam / jita eva tvayā saumya martyaloko na saṃśayaḥ

    tat kim e·vaṃ pa·rik·liś·ya lo·kaṃ mo·ha·ni·rā·kṛ·tam / ji·ta e·va tva·yā saum·ya mar·tya·lo·ko na saṃ·śa·yaḥ

  11. 11

    evam uktas tu laṅkeśo dīpyamāna ivaujasā / abravīn nāradaṃ tatra saṃprahasyābhivādya ca

    e·vam uk·tas tu laṅ·ke·śo dīp·ya·mā·na i·vau·ja·sā / ab·ra·vīn nā·ra·daṃ tat·ra saṃp·ra·has·yā·bhi·vād·ya ca

  12. 12

    maharṣe devagandharvavihāra samarapriya / ahaṃ khalūdyato gantuṃ vijayārthī rasātalam

    ma·har·ṣe de·va·gan·dhar·va·vi·hā·ra sa·ma·rap·ri·ya / a·haṃ kha·lūd·ya·to gan·tuṃ vi·ja·yār·thī ra·sā·ta·lam

  13. 13

    tato lokatrayaṃ jitvā sthāpya nāgān surān vaśe / samudram amṛtārthaṃ vai mathiṣyāmi rasālayam

    ta·to lo·kat·ra·yaṃ jit·vā sthāp·ya nā·gān su·rān va·śe / sa·mud·ram a·mṛ·tār·thaṃ vai ma·thiṣ·yā·mi ra·sā·la·yam

  14. 14

    athābravīd daśagrīvaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ / kva khalv idānīṃ mārgeṇa tvayānena gamiṣyate

    a·thāb·ra·vīd da·śag·rī·vaṃ nā·ra·do bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / kva khalv i·dā·nīṃ mār·ge·ṇa tva·yā·ne·na ga·miṣ·ya·te

  15. 15

    ayaṃ khalu sudurgamyaḥ pitṛrājñaḥ puraṃ prati / mārgo gacchati durdharṣo yamasyāmitrakarśana

    a·yaṃ kha·lu su·dur·gam·yaḥ pi·tṛ·rāj·ñaḥ pu·raṃ pra·ti / mār·go gac·cha·ti dur·dhar·ṣo ya·mas·yā·mit·ra·kar·śa·na

  16. 16

    sa tu śāradameghābhaṃ muktvā hāsaṃ daśānanaḥ / uvāca kṛtam ity eva vacanaṃ cedam abravīt

    sa tu śā·ra·da·me·ghā·bhaṃ muk·tvā hā·saṃ da·śā·na·naḥ / u·vā·ca kṛ·tam ity e·va va·ca·naṃ ce·dam ab·ra·vīt

  17. 17

    tasmād eṣa mahābrahman vaivasvatavadhodyataḥ / gacchāmi dakṣiṇām āśāṃ yatra sūryātmajo nṛpaḥ

    tas·mād e·ṣa ma·hāb·rah·man vai·vas·va·ta·va·dhod·ya·taḥ / gac·chā·mi dak·ṣi·ṇām ā·śāṃ yat·ra sūr·yāt·ma·jo nṛ·paḥ

  18. 18

    mayā hi bhagavan krodhāt pratijñātaṃ raṇārthinā / avajeṣyāmi caturo lokapālān iti prabho

    ma·yā hi bha·ga·van kro·dhāt pra·tij·ñā·taṃ ra·ṇār·thi·nā / a·va·jeṣ·yā·mi ca·tu·ro lo·ka·pā·lān i·ti pra·bho

  19. 19

    tenaiṣa prasthito 'haṃ vai pitṛrājapuraṃ prati / prāṇisaṃkleśakartāraṃ yojayiṣyāmi mṛtyunā

    te·nai·ṣa pras·thi·to 'haṃ vai pi·tṛ·rā·ja·pu·raṃ pra·ti / prā·ṇi·saṃk·le·śa·kar·tā·raṃ yo·ja·yiṣ·yā·mi mṛt·yu·nā

  20. 20

    evam uktvā daśagrīvo muniṃ tam abhivādya ca / prayayau dakṣiṇām āśāṃ prahṛṣṭaiḥ saha mantribhiḥ

    e·vam uk·tvā da·śag·rī·vo mu·niṃ tam a·bhi·vād·ya ca / pra·ya·yau dak·ṣi·ṇām ā·śāṃ pra·hṛṣ·ṭaiḥ sa·ha man·tri·bhiḥ

  21. 21

    nāradas tu mahātejā muhūrtaṃ dhyānam āsthitaḥ / cintayām āsa viprendro vidhūma iva pāvakaḥ

    nā·ra·das tu ma·hā·te·jā mu·hūr·taṃ dhyā·nam ās·thi·taḥ / cin·ta·yām ā·sa vip·ren·dro vi·dhū·ma i·va pā·va·kaḥ

  22. 22

    yena lokās trayaḥ sendrāḥ kliśyante sacarācarāḥ / kṣīṇe cāyuṣi dharme ca sa kālo hiṃsyate katham

    ye·na lo·kās tra·yaḥ sen·drāḥ kliś·yan·te sa·ca·rā·ca·rāḥ / kṣī·ṇe cā·yu·ṣi dhar·me ca sa kā·lo hiṃs·ya·te ka·tham

  23. 23

    yasya nityaṃ trayo lokā vidravanti bhayārditāḥ / taṃ kathaṃ rākṣasendro 'sau svayam evābhigacchati

    yas·ya nit·yaṃ tra·yo lo·kā vid·ra·van·ti bha·yār·di·tāḥ / taṃ ka·thaṃ rāk·ṣa·sen·dro 'sau sva·yam e·vā·bhi·gac·cha·ti

  24. 24

    yo vidhātā ca dhātā ca sukṛte duṣkṛte yathā / trailokyaṃ vijitaṃ yena taṃ kathaṃ nu vijeṣyati

    yo vi·dhā·tā ca dhā·tā ca su·kṛ·te duṣ·kṛ·te ya·thā / trai·lok·yaṃ vi·ji·taṃ ye·na taṃ ka·thaṃ nu vi·jeṣ·ya·ti

  25. 25

    aparaṃ kiṃ nu kṛtvaivaṃ vidhānaṃ saṃvidhāsyati / kautūhalasamutpanno yāsyāmi yamasādanam

    a·pa·raṃ kiṃ nu kṛt·vai·vaṃ vi·dhā·naṃ saṃ·vi·dhās·ya·ti / kau·tū·ha·la·sa·mut·pan·no yās·yā·mi ya·ma·sā·da·nam

Uttarakāṇḍa · sarga 21 29 verses
  1. 1

    evaṃ saṃcintya viprendro jagāma laghuvikramaḥ / ākhyātuṃ tad yathāvṛttaṃ yamasya sadanaṃ prati

    e·vaṃ saṃ·cin·tya vip·ren·dro ja·gā·ma la·ghu·vik·ra·maḥ / ākh·yā·tuṃ tad ya·thā·vṛt·taṃ ya·mas·ya sa·da·naṃ pra·ti

  2. 2

    apaśyat sa yamaṃ tatra devam agnipuraskṛtam / vidhānam upatiṣṭhantaṃ prāṇino yasya yādṛśam

    a·paś·yat sa ya·maṃ tat·ra de·vam ag·ni·pu·ras·kṛ·tam / vi·dhā·nam u·pa·tiṣ·ṭhan·taṃ prā·ṇi·no yas·ya yā·dṛ·śam

  3. 3

    sa tu dṛṣṭvā yamaḥ prāptaṃ maharṣiṃ tatra nāradam / abravīt sukham āsīnam arghyam āvedya dharmataḥ

    sa tu dṛṣ·ṭvā ya·maḥ prāp·taṃ ma·har·ṣiṃ tat·ra nā·ra·dam / ab·ra·vīt su·kham ā·sī·nam ar·ghyam ā·ved·ya dhar·ma·taḥ

  4. 4

    kaccit kṣemaṃ nu devarṣe kaccid dharmo na naśyati / kim āgamanakṛtyaṃ te devagandharvasevita

    kac·cit kṣe·maṃ nu de·var·ṣe kac·cid dhar·mo na naś·ya·ti / kim ā·ga·ma·na·kṛt·yaṃ te de·va·gan·dhar·va·se·vi·ta

  5. 5

    abravīt tu tadā vākyaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ / śrūyatām abhidhāsyāmi vidhānaṃ ca vidhīyatām

    ab·ra·vīt tu ta·dā vāk·yaṃ nā·ra·do bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / śrū·ya·tām a·bhi·dhās·yā·mi vi·dhā·naṃ ca vi·dhī·ya·tām

  6. 6

    eṣa nāmnā daśagrīvaḥ pitṛrāja niśācaraḥ / upayāti vaśaṃ netuṃ vikramais tvāṃ sudurjayam

    e·ṣa nām·nā da·śag·rī·vaḥ pi·tṛ·rā·ja ni·śā·ca·raḥ / u·pa·yā·ti va·śaṃ ne·tuṃ vik·ra·mais tvāṃ su·dur·ja·yam

  7. 7

    etena kāraṇenāhaṃ tvarito 'smy āgataḥ prabho / daṇḍapraharaṇasyādya tava kiṃ nu kariṣyati

    e·te·na kā·ra·ṇe·nā·haṃ tva·ri·to 'smy ā·ga·taḥ pra·bho / daṇ·ḍap·ra·ha·ra·ṇas·yād·ya ta·va kiṃ nu ka·riṣ·ya·ti

  8. 8

    etasminn antare dūrād aṃśumantam ivoditam / dadṛśe divyam āyāntaṃ vimānaṃ tasya rakṣasaḥ

    e·tas·minn an·ta·re dū·rād aṃ·śu·man·tam i·vo·di·tam / da·dṛ·śe div·yam ā·yān·taṃ vi·mā·naṃ tas·ya rak·ṣa·saḥ

  9. 9

    taṃ deśaṃ prabhayā tasya puṣpakasya mahābalaḥ / kṛtvā vitimiraṃ sarvaṃ samīpaṃ samavartata

    taṃ de·śaṃ pra·bha·yā tas·ya puṣ·pa·kas·ya ma·hā·ba·laḥ / kṛt·vā vi·ti·mi·raṃ sar·vaṃ sa·mī·paṃ sa·ma·var·ta·ta

  10. 10

    sa tv apaśyan mahābāhur daśagrīvas tatas tataḥ / prāṇinaḥ sukṛtaṃ karma bhuñjānāṃś caiva duṣkṛtam

    sa tv a·paś·yan ma·hā·bā·hur da·śag·rī·vas ta·tas ta·taḥ / prā·ṇi·naḥ su·kṛ·taṃ kar·ma bhuñ·jā·nāṃś cai·va duṣ·kṛ·tam

  11. 11

    tatas tān vadhyamānāṃs tu karmabhir duṣkṛtaiḥ svakaiḥ / rāvaṇo mocayām āsa vikrameṇa balād balī

    ta·tas tān vadh·ya·mā·nāṃs tu kar·ma·bhir duṣ·kṛ·taiḥ sva·kaiḥ / rā·va·ṇo mo·ca·yām ā·sa vik·ra·me·ṇa ba·lād ba·lī

  12. 12

    preteṣu mucyamāneṣu rākṣasena balīyasā / pretagopāḥ susaṃrabdhā rākṣasendram abhidravan

    pre·te·ṣu muc·ya·mā·ne·ṣu rāk·ṣa·se·na ba·lī·ya·sā / pre·ta·go·pāḥ su·saṃ·rab·dhā rāk·ṣa·sen·dram a·bhid·ra·van

  13. 13

    te prāsaiḥ parighaiḥ śūlair mudgaraiḥ śaktitomaraiḥ / puṣpakaṃ samavarṣanta śūrāḥ śatasahasraśaḥ

    te prā·saiḥ pa·ri·ghaiḥ śū·lair mud·ga·raiḥ śak·ti·to·ma·raiḥ / puṣ·pa·kaṃ sa·ma·var·ṣan·ta śū·rāḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ

  14. 14

    tasyāsanāni prāsādān vedikāstaraṇāni ca / puṣpakasya babhañjus te śīghraṃ madhukarā iva

    tas·yā·sa·nā·ni prā·sā·dān ve·di·kās·ta·ra·ṇā·ni ca / puṣ·pa·kas·ya ba·bhañ·jus te śīgh·raṃ ma·dhu·ka·rā i·va

  15. 15

    devaniṣṭhānabhūtaṃ tad vimānaṃ puṣpakaṃ mṛdhe / bhajyamānaṃ tathaivāsīd akṣayaṃ brahmatejasā

    de·va·niṣ·ṭhā·na·bhū·taṃ tad vi·mā·naṃ puṣ·pa·kaṃ mṛ·dhe / bhaj·ya·mā·naṃ ta·thai·vā·sīd ak·ṣa·yaṃ brah·ma·te·ja·sā

  16. 16

    tatas te rāvaṇāmātyā yathākāmaṃ yathābalam / ayudhyanta mahāvīryāḥ sa ca rājā daśānanaḥ

    ta·tas te rā·va·ṇā·māt·yā ya·thā·kā·maṃ ya·thā·ba·lam / a·yudh·yan·ta ma·hā·vīr·yāḥ sa ca rā·jā da·śā·na·naḥ

  17. 17

    te tu śoṇitadigdhāṅgāḥ sarvaśastrasamāhatāḥ / amātyā rākṣasendrasya cakrur āyodhanaṃ mahat

    te tu śo·ṇi·ta·dig·dhāṅ·gāḥ sar·va·śas·tra·sa·mā·ha·tāḥ / a·māt·yā rāk·ṣa·sen·dras·ya cak·rur ā·yo·dha·naṃ ma·hat

  18. 18

    anyonyaṃ ca mahābhāgā jaghnuḥ praharaṇair yudhi / yamasya ca mahat sainyaṃ rākṣasasya ca mantriṇaḥ

    an·yon·yaṃ ca ma·hā·bhā·gā jagh·nuḥ pra·ha·ra·ṇair yu·dhi / ya·mas·ya ca ma·hat sain·yaṃ rāk·ṣa·sas·ya ca man·tri·ṇaḥ

  19. 19

    amātyāṃs tāṃs tu saṃtyajya rākṣasasya mahaujasaḥ / tam eva samadhāvanta śūlavarṣair daśānanam

    a·māt·yāṃs tāṃs tu saṃt·yaj·ya rāk·ṣa·sas·ya ma·hau·ja·saḥ / tam e·va sa·ma·dhā·van·ta śū·la·var·ṣair da·śā·na·nam

  20. 20

    tataḥ śoṇitadigdhāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ / vimāne rākṣasaśreṣṭhaḥ phullāśoka ivābabhau

    ta·taḥ śo·ṇi·ta·dig·dhāṅ·gaḥ pra·hā·rair jar·ja·rī·kṛ·taḥ / vi·mā·ne rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaḥ phul·lā·śo·ka i·vā·ba·bhau

  21. 21

    sa śūlāni gadāḥ prāsāñ śaktitomarasāyakān / musalāni śilāvṛkṣān mumocāstrabalād balī

    sa śū·lā·ni ga·dāḥ prā·sāñ śak·ti·to·ma·ra·sā·ya·kān / mu·sa·lā·ni śi·lā·vṛk·ṣān mu·mo·cās·tra·ba·lād ba·lī

  22. 22

    tāṃs tu sarvān samākṣipya tad astram apahatya ca / jaghnus te rākṣasaṃ ghoram ekaṃ śatasahasrakaḥ

    tāṃs tu sar·vān sa·māk·ṣip·ya tad as·tram a·pa·hat·ya ca / jagh·nus te rāk·ṣa·saṃ gho·ram e·kaṃ śa·ta·sa·has·ra·kaḥ

  23. 23

    parivārya ca taṃ sarve śailaṃ meghotkarā iva / bhindipālaiś ca śūlaiś ca nirucchvāsam akārayan

    pa·ri·vār·ya ca taṃ sar·ve śai·laṃ me·ghot·ka·rā i·va / bhin·di·pā·laiś ca śū·laiś ca ni·ruc·chvā·sam a·kā·ra·yan

  24. 24

    vimuktakavacaḥ kruddho siktaḥ śoṇitavisravaiḥ / sa puṣpakaṃ parityajya pṛthivyām avatiṣṭhata

    vi·muk·ta·ka·va·caḥ krud·dho sik·taḥ śo·ṇi·ta·vis·ra·vaiḥ / sa puṣ·pa·kaṃ pa·rit·yaj·ya pṛ·thiv·yām a·va·tiṣ·ṭha·ta

  25. 25

    tataḥ sa kārmukī bāṇī pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ / labdhasaṃjño muhūrtena kruddhas tasthau yathāntakaḥ

    ta·taḥ sa kār·mu·kī bā·ṇī pṛ·thiv·yāṃ rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / lab·dha·saṃj·ño mu·hūr·te·na krud·dhas tas·thau ya·thān·ta·kaḥ

  26. 26

    tataḥ pāśupataṃ divyam astraṃ saṃdhāya kārmuke / tiṣṭha tiṣṭheti tān uktvā tac cāpaṃ vyapakarṣata

    ta·taḥ pā·śu·pa·taṃ div·yam as·traṃ saṃ·dhā·ya kār·mu·ke / tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti tān uk·tvā tac cā·paṃ vya·pa·kar·ṣa·ta

  27. 27

    jvālāmālī sa tu śaraḥ kravyādānugato raṇe / mukto gulmān drumāṃś caiva bhasmakṛtvā pradhāvati

    jvā·lā·mā·lī sa tu śa·raḥ krav·yā·dā·nu·ga·to ra·ṇe / muk·to gul·mān dru·māṃś cai·va bhas·ma·kṛt·vā pra·dhā·va·ti

  28. 28

    te tasya tejasā dagdhāḥ sainyā vaivasvatasya tu / raṇe tasmin nipatitā dāvadagdhā nagā iva

    te tas·ya te·ja·sā dag·dhāḥ sain·yā vai·vas·va·tas·ya tu / ra·ṇe tas·min ni·pa·ti·tā dā·va·dag·dhā na·gā i·va

  29. 29

    tataḥ sa sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣaso bhīmavikramaḥ / nanāda sumahānādaṃ kampayann iva medinīm

    ta·taḥ sa sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ rāk·ṣa·so bhī·ma·vik·ra·maḥ / na·nā·da su·ma·hā·nā·daṃ kam·pa·yann i·va me·di·nīm

Uttarakāṇḍa · sarga 22 43 verses
  1. 1

    sa tu tasya mahānādaṃ śrutvā vaivasvato yamaḥ / śatruṃ vijayinaṃ mene svabalasya ca saṃkṣayam

    sa tu tas·ya ma·hā·nā·daṃ śrut·vā vai·vas·va·to ya·maḥ / śat·ruṃ vi·ja·yi·naṃ me·ne sva·ba·las·ya ca saṃk·ṣa·yam

  2. 2

    sa tu yodhān hatān matvā krodhaparyākulekṣaṇaḥ / abravīt tvaritaṃ sūtaṃ rathaḥ samupanīyatām

    sa tu yo·dhān ha·tān mat·vā kro·dha·par·yā·ku·lek·ṣa·ṇaḥ / ab·ra·vīt tva·ri·taṃ sū·taṃ ra·thaḥ sa·mu·pa·nī·ya·tām

  3. 3

    tasya sūto rathaṃ divyam upasthāpya mahāsvanam / sthitaḥ sa ca mahātejā āruroha mahāratham

    tas·ya sū·to ra·thaṃ div·yam u·pas·thāp·ya ma·hās·va·nam / sthi·taḥ sa ca ma·hā·te·jā ā·ru·ro·ha ma·hā·ra·tham

  4. 4

    pāśamudgarahastaś ca mṛtyus tasyāgrato sthitaḥ / yena saṃkṣipyate sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

    pā·śa·mud·ga·ra·has·taś ca mṛt·yus tas·yāg·ra·to sthi·taḥ / ye·na saṃk·ṣip·ya·te sar·vaṃ trai·lok·yaṃ sa·ca·rā·ca·ram

  5. 5

    kāladaṇḍaś ca pārśvastho mūrtimān syandane sthitaḥ / yamapraharaṇaṃ divyaṃ prajvalann iva tejasā

    kā·la·daṇ·ḍaś ca pār·śvas·tho mūr·ti·mān syan·da·ne sthi·taḥ / ya·map·ra·ha·ra·ṇaṃ div·yaṃ praj·va·lann i·va te·ja·sā

  6. 6

    tato lokās trayas trastāḥ kampante ca divaukasaḥ / kālaṃ kruddhaṃ tadā dṛṣṭvā lokatrayabhayāvaham

    ta·to lo·kās tra·yas tras·tāḥ kam·pan·te ca di·vau·ka·saḥ / kā·laṃ krud·dhaṃ ta·dā dṛṣ·ṭvā lo·kat·ra·ya·bha·yā·va·ham

  7. 7

    dṛṣṭvā tu te taṃ vikṛtaṃ rathaṃ mṛtyusamanvitam / sacivā rākṣasendrasya sarvalokabhayāvaham

    dṛṣ·ṭvā tu te taṃ vi·kṛ·taṃ ra·thaṃ mṛt·yu·sa·man·vi·tam / sa·ci·vā rāk·ṣa·sen·dras·ya sar·va·lo·ka·bha·yā·va·ham

  8. 8

    laghusattvatayā sarve naṣṭasaṃjñā bhayārditāḥ / nātra yoddhuṃ samarthāḥ sma ity uktvā vipradudruvuḥ

    la·ghu·sat·tva·ta·yā sar·ve naṣ·ṭa·saṃj·ñā bha·yār·di·tāḥ / nāt·ra yod·dhuṃ sa·mar·thāḥ sma ity uk·tvā vip·ra·dud·ru·vuḥ

  9. 9

    sa tu taṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā rathaṃ lokabhayāvaham / nākṣubhyata tadā rakṣo vyathā caivāsya nābhavat

    sa tu taṃ tā·dṛ·śaṃ dṛṣ·ṭvā ra·thaṃ lo·ka·bha·yā·va·ham / nāk·ṣubh·ya·ta ta·dā rak·ṣo vya·thā cai·vās·ya nā·bha·vat

  10. 10

    sa tu rāvaṇam āsādya visṛjañ śaktitomarān / yamo marmāṇi saṃkruddho rākṣasasya nyakṛntata

    sa tu rā·va·ṇam ā·sād·ya vi·sṛ·jañ śak·ti·to·ma·rān / ya·mo mar·mā·ṇi saṃk·rud·dho rāk·ṣa·sas·ya nya·kṛn·ta·ta

  11. 11

    rāvaṇas tu sthitaḥ svasthaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha / tasmin vaivasvatarathe toyavarṣam ivāmbudaḥ

    rā·va·ṇas tu sthi·taḥ svas·thaḥ śa·ra·var·ṣaṃ mu·mo·ca ha / tas·min vai·vas·va·ta·ra·the to·ya·var·ṣam i·vām·bu·daḥ

  12. 12

    tato mahāśaktiśataiḥ pātyamānair mahorasi / pratikartuṃ sa nāśaknod rākṣasaḥ śalyapīḍitaḥ

    ta·to ma·hā·śak·ti·śa·taiḥ pāt·ya·mā·nair ma·ho·ra·si / pra·ti·kar·tuṃ sa nā·śak·nod rāk·ṣa·saḥ śal·ya·pī·ḍi·taḥ

  13. 13

    nānāpraharaṇair evaṃ yamenāmitrakarśinā / saptarātraṃ kṛte saṃkhye na bhagno vijito 'pi vā

    nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair e·vaṃ ya·me·nā·mit·ra·kar·śi·nā / sap·ta·rāt·raṃ kṛ·te saṃkh·ye na bhag·no vi·ji·to 'pi vā

  14. 14

    tato 'bhavat punar yuddhaṃ yamarākṣasayos tadā / vijayākāṅkṣiṇos tatra samareṣv anivartinoḥ

    ta·to 'bha·vat pu·nar yud·dhaṃ ya·ma·rāk·ṣa·sa·yos ta·dā / vi·ja·yā·kāṅ·kṣi·ṇos tat·ra sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·noḥ

  15. 15

    tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ / prajāpatiṃ puraskṛtya dadṛśus tad raṇājiram

    ta·to de·vāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sid·dhāś ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / pra·jā·pa·tiṃ pu·ras·kṛt·ya da·dṛ·śus tad ra·ṇā·ji·ram

  16. 16

    saṃvarta iva lokānām abhavad yudhyatos tayoḥ / rākṣasānāṃ ca mukhyasya pretānām īśvarasya ca

    saṃ·var·ta i·va lo·kā·nām a·bha·vad yudh·ya·tos ta·yoḥ / rāk·ṣa·sā·nāṃ ca mukh·yas·ya pre·tā·nām īś·va·ras·ya ca

  17. 17

    rākṣasendras tataḥ kruddhaś cāpam āyamya saṃyuge / nirantaram ivākāśaṃ kurvan bāṇān mumoca ha

    rāk·ṣa·sen·dras ta·taḥ krud·dhaś cā·pam ā·yam·ya saṃ·yu·ge / ni·ran·ta·ram i·vā·kā·śaṃ kur·van bā·ṇān mu·mo·ca ha

  18. 18

    mṛtyuṃ caturbhir viśikhaiḥ sūtaṃ saptabhir ardayat / yamaṃ śarasahasreṇa śīghraṃ marmasv atāḍayat

    mṛt·yuṃ ca·tur·bhir vi·śi·khaiḥ sū·taṃ sap·ta·bhir ar·da·yat / ya·maṃ śa·ra·sa·has·re·ṇa śīgh·raṃ mar·masv a·tā·ḍa·yat

  19. 19

    tataḥ kruddhasya sahasā yamasyābhiviniḥsṛtaḥ / jvālāmālo viniśvāso vadanāt krodhapāvakaḥ

    ta·taḥ krud·dhas·ya sa·ha·sā ya·mas·yā·bhi·vi·niḥ·sṛ·taḥ / jvā·lā·mā·lo vi·niś·vā·so va·da·nāt kro·dha·pā·va·kaḥ

  20. 20

    tato 'paśyaṃs tadāścaryaṃ devadānavarākṣasāḥ / krodhajaṃ pāvakaṃ dīptaṃ didhakṣantaṃ ripor balam

    ta·to 'paś·yaṃs ta·dāś·car·yaṃ de·va·dā·na·va·rāk·ṣa·sāḥ / kro·dha·jaṃ pā·va·kaṃ dīp·taṃ di·dhak·ṣan·taṃ ri·por ba·lam

  21. 21

    mṛtyus tu paramakruddho vaivasvatam athābravīt / muñca māṃ deva śīghraṃ tvaṃ nihanmi samare ripum

    mṛt·yus tu pa·ra·mak·rud·dho vai·vas·va·tam a·thāb·ra·vīt / muñ·ca māṃ de·va śīgh·raṃ tvaṃ ni·han·mi sa·ma·re ri·pum

  22. 22

    narakaḥ śambaro vṛtraḥ śambhuḥ kārtasvaro balī / namucir virocanaś caiva tāv ubhau madhukaiṭabhau

    na·ra·kaḥ śam·ba·ro vṛt·raḥ śam·bhuḥ kār·tas·va·ro ba·lī / na·mu·cir vi·ro·ca·naś cai·va tāv u·bhau ma·dhu·kai·ṭa·bhau

  23. 23

    ete cānye ca bahavo balavanto durāsadāḥ / vinipannā mayā dṛṣṭāḥ kā cintāsmin niśācare

    e·te cān·ye ca ba·ha·vo ba·la·van·to du·rā·sa·dāḥ / vi·ni·pan·nā ma·yā dṛṣ·ṭāḥ kā cin·tās·min ni·śā·ca·re

  24. 24

    muñca māṃ sādhu dharmajña yāvad enaṃ nihanmy aham / na hi kaś cin mayā dṛṣṭo muhūrtam api jīvati

    muñ·ca māṃ sā·dhu dhar·maj·ña yā·vad e·naṃ ni·hanmy a·ham / na hi kaś cin ma·yā dṛṣ·ṭo mu·hūr·tam a·pi jī·va·ti

  25. 25

    balaṃ mama na khalv etan maryādaiṣā nisargataḥ / saṃspṛṣṭo hi mayā kaś cin na jīved iti niścayaḥ

    ba·laṃ ma·ma na khalv e·tan mar·yā·dai·ṣā ni·sar·ga·taḥ / saṃs·pṛṣ·ṭo hi ma·yā kaś cin na jī·ved i·ti niś·ca·yaḥ

  26. 26

    etat tu vacanaṃ śrutvā dharmarājaḥ pratāpavān / abravīt tatra taṃ mṛtyumayam enaṃ nihanmy aham

    e·tat tu va·ca·naṃ śrut·vā dhar·ma·rā·jaḥ pra·tā·pa·vān / ab·ra·vīt tat·ra taṃ mṛt·yu·ma·yam e·naṃ ni·hanmy a·ham

  27. 27

    tataḥ saṃraktanayanaḥ kruddho vaivasvataḥ prabhuḥ / kāladaṇḍam amoghaṃ taṃ tolayām āsa pāṇinā

    ta·taḥ saṃ·rak·ta·na·ya·naḥ krud·dho vai·vas·va·taḥ pra·bhuḥ / kā·la·daṇ·ḍam a·mo·ghaṃ taṃ to·la·yām ā·sa pā·ṇi·nā

  28. 28

    yasya pārśveṣu niśchidrāḥ kālapāśāḥ pratiṣṭhitāḥ / pāvakasparśasaṃkāśo mudgaro mūrtimān sthitaḥ

    yas·ya pār·śve·ṣu niś·chid·rāḥ kā·la·pā·śāḥ pra·tiṣ·ṭhi·tāḥ / pā·va·kas·par·śa·saṃ·kā·śo mud·ga·ro mūr·ti·mān sthi·taḥ

  29. 29

    darśanād eva yaḥ prāṇān prāṇinām uparudhyati / kiṃ punas tāḍanād vāpi pīḍanād vāpi dehinaḥ

    dar·śa·nād e·va yaḥ prā·ṇān prā·ṇi·nām u·pa·rudh·ya·ti / kiṃ pu·nas tā·ḍa·nād vā·pi pī·ḍa·nād vā·pi de·hi·naḥ

  30. 30

    sa jvālāparivāras tu pibann iva niśācaram / karaspṛṣṭo balavatā daṇḍaḥ kruddhaḥ sudāruṇaḥ

    sa jvā·lā·pa·ri·vā·ras tu pi·bann i·va ni·śā·ca·ram / ka·ras·pṛṣ·ṭo ba·la·va·tā daṇ·ḍaḥ krud·dhaḥ su·dā·ru·ṇaḥ

  31. 31

    tato vidudruvuḥ sarve sattvās tasmād raṇājirāt / surāś ca kṣubhitā dṛṣṭvā kāladaṇḍodyataṃ yamam

    ta·to vi·dud·ru·vuḥ sar·ve sat·tvās tas·mād ra·ṇā·ji·rāt / su·rāś ca kṣu·bhi·tā dṛṣ·ṭvā kā·la·daṇ·ḍod·ya·taṃ ya·mam

  32. 32

    tasmin prahartukāme tu daṇḍam udyamya rāvaṇam / yamaṃ pitāmahaḥ sākṣād darśayitvedam abravīt

    tas·min pra·har·tu·kā·me tu daṇ·ḍam ud·yam·ya rā·va·ṇam / ya·maṃ pi·tā·ma·haḥ sāk·ṣād dar·śa·yit·ve·dam ab·ra·vīt

  33. 33

    vaivasvata mahābāho na khalv atulavikrama / prahartavyaṃ tvayaitena daṇḍenāsmin niśācare

    vai·vas·va·ta ma·hā·bā·ho na khalv a·tu·la·vik·ra·ma / pra·har·tav·yaṃ tva·yai·te·na daṇ·ḍe·nās·min ni·śā·ca·re

  34. 34

    varaḥ khalu mayā dattas tasya tridaśapuṃgava / tat tvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yan mayā vyāhṛtaṃ vacaḥ

    va·raḥ kha·lu ma·yā dat·tas tas·ya tri·da·śa·puṃ·ga·va / tat tva·yā nā·nṛ·taṃ kār·yaṃ yan ma·yā vyā·hṛ·taṃ va·caḥ

  35. 35

    amogho hy eṣa sarvāsāṃ prajānāṃ vinipātane / kāladaṇḍo mayā sṛṣṭaḥ pūrvaṃ mṛtyupuraskṛtaḥ

    a·mo·gho hy e·ṣa sar·vā·sāṃ pra·jā·nāṃ vi·ni·pā·ta·ne / kā·la·daṇ·ḍo ma·yā sṛṣ·ṭaḥ pūr·vaṃ mṛt·yu·pu·ras·kṛ·taḥ

  36. 36

    tan na khalv eṣa te saumya pātyo rākṣasamūrdhani / na hy asmin patite kaś cin muhūrtam api jīvati

    tan na khalv e·ṣa te saum·ya pāt·yo rāk·ṣa·sa·mūr·dha·ni / na hy as·min pa·ti·te kaś cin mu·hūr·tam a·pi jī·va·ti

  37. 37

    yadi hy asmin nipatite na mriyetaiṣa rākṣasaḥ / mriyeta vā daśagrīvas tathāpy ubhayato 'nṛtam

    ya·di hy as·min ni·pa·ti·te na mri·ye·tai·ṣa rāk·ṣa·saḥ / mri·ye·ta vā da·śag·rī·vas ta·thāpy u·bha·ya·to 'nṛ·tam

  38. 38

    rākṣasendrān niyacchādya daṇḍam enaṃ vadhodyatam / satyaṃ mama kuruṣvedaṃ lokāṃs tvaṃ samavekṣya ca

    rāk·ṣa·sen·drān ni·yac·chād·ya daṇ·ḍam e·naṃ va·dhod·ya·tam / sat·yaṃ ma·ma ku·ruṣ·ve·daṃ lo·kāṃs tvaṃ sa·ma·vek·ṣya ca

  39. 39

    evam uktas tu dharmātmā pratyuvāca yamas tadā / eṣa vyāvartito daṇḍaḥ prabhaviṣṇur bhavān hi naḥ

    e·vam uk·tas tu dhar·māt·mā prat·yu·vā·ca ya·mas ta·dā / e·ṣa vyā·var·ti·to daṇ·ḍaḥ pra·bha·viṣ·ṇur bha·vān hi naḥ

  40. 40

    kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ raṇagatena hi / yan mayā yan na hantavyo rākṣaso varadarpitaḥ

    kiṃ tv i·dā·nīṃ ma·yā śak·yaṃ kar·tuṃ ra·ṇa·ga·te·na hi / yan ma·yā yan na han·tav·yo rāk·ṣa·so va·ra·dar·pi·taḥ

  41. 41

    eṣa tasmāt praṇaśyāmi darśanād asya rakṣasaḥ / ity uktvā sarathaḥ sāśvas tatraivāntaradhīyata

    e·ṣa tas·māt pra·ṇaś·yā·mi dar·śa·nād as·ya rak·ṣa·saḥ / ity uk·tvā sa·ra·thaḥ sāś·vas tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta

  42. 42

    daśagrīvas tu taṃ jitvā nāma viśrāvya cātmanaḥ / puṣpakeṇa tu saṃhṛṣṭo niṣkrānto yamasādanāt

    da·śag·rī·vas tu taṃ jit·vā nā·ma viś·rāv·ya cāt·ma·naḥ / puṣ·pa·ke·ṇa tu saṃ·hṛṣ·ṭo niṣ·krān·to ya·ma·sā·da·nāt

  43. 43

    tato vaivasvato devaiḥ saha brahmapurogamaiḥ / jagāma tridivaṃ hṛṣṭo nāradaś ca mahāmuniḥ

    ta·to vai·vas·va·to de·vaiḥ sa·ha brah·ma·pu·ro·ga·maiḥ / ja·gā·ma tri·di·vaṃ hṛṣ·ṭo nā·ra·daś ca ma·hā·mu·niḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 23 46 verses
  1. 1

    sa tu jitvā daśagrīvo yamaṃ tridaśapuṃgavam / rāvaṇas tu jayaślāghī svasahāyān dadarśa ha

    sa tu jit·vā da·śag·rī·vo ya·maṃ tri·da·śa·puṃ·ga·vam / rā·va·ṇas tu ja·yaś·lā·ghī sva·sa·hā·yān da·dar·śa ha

  2. 2

    jayena vardhayitvā ca mārīcapramukhās tataḥ / puṣpakaṃ bhejire sarve sāntvitā ravaṇena ha

    ja·ye·na var·dha·yit·vā ca mā·rī·cap·ra·mu·khās ta·taḥ / puṣ·pa·kaṃ bhe·ji·re sar·ve sān·tvi·tā ra·va·ṇe·na ha

  3. 3

    tato rasātalaṃ hṛṣṭaḥ praviṣṭaḥ payaso nidhim / daityoraga gaṇādhyuṣṭaṃ varuṇena surakṣitam

    ta·to ra·sā·ta·laṃ hṛṣ·ṭaḥ pra·viṣ·ṭaḥ pa·ya·so ni·dhim / dait·yo·ra·ga ga·ṇādh·yuṣ·ṭaṃ va·ru·ṇe·na su·rak·ṣi·tam

  4. 4

    sa tu bhogavatīṃ gatvā purīṃ vāsukipālitām / sthāpya nāgān vaśe kṛtvā yayau maṇimatīṃ purīm

    sa tu bho·ga·va·tīṃ gat·vā pu·rīṃ vā·su·ki·pā·li·tām / sthāp·ya nā·gān va·śe kṛt·vā ya·yau ma·ṇi·ma·tīṃ pu·rīm

  5. 5

    nivātakavacās tatra daityā labdhavarā vasan / rākṣasas tān samāsādya yuddhena samupāhvayat

    ni·vā·ta·ka·va·cās tat·ra dait·yā lab·dha·va·rā va·san / rāk·ṣa·sas tān sa·mā·sād·ya yud·dhe·na sa·mu·pāh·va·yat

  6. 6

    te tu sarve suvikrāntā daiteyā balaśālinaḥ / nānāpraharaṇās tatra prayuddhā yuddhadurmadāḥ

    te tu sar·ve su·vik·rān·tā dai·te·yā ba·la·śā·li·naḥ / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇās tat·ra pra·yud·dhā yud·dha·dur·ma·dāḥ

  7. 7

    teṣāṃ tu yudhyamānānāṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ / na cānyatarayos tatra vijayo vā kṣayo 'pi vā

    te·ṣāṃ tu yudh·ya·mā·nā·nāṃ sāg·raḥ saṃ·vat·sa·ro ga·taḥ / na cān·ya·ta·ra·yos tat·ra vi·ja·yo vā kṣa·yo 'pi vā

  8. 8

    tataḥ pitāmahas tatra trailokyagatir avyayaḥ / ājagāma drutaṃ devo vimānavaram āsthitaḥ

    ta·taḥ pi·tā·ma·has tat·ra trai·lok·ya·ga·tir av·ya·yaḥ / ā·ja·gā·ma dru·taṃ de·vo vi·mā·na·va·ram ās·thi·taḥ

  9. 9

    nivātakavacānāṃ tu nivārya raṇakarma tat / vṛddhaḥ pitāmaho vākyam uvāca viditārthavat

    ni·vā·ta·ka·va·cā·nāṃ tu ni·vār·ya ra·ṇa·kar·ma tat / vṛd·dhaḥ pi·tā·ma·ho vāk·yam u·vā·ca vi·di·tār·tha·vat

  10. 10

    na hy ayaṃ rāvaṇo yuddhe śakyo jetuṃ surāsuraiḥ / na bhavantaḥ kṣayaṃ netuṃ śakyāḥ sendraiḥ surāsuraiḥ

    na hy a·yaṃ rā·va·ṇo yud·dhe śak·yo je·tuṃ su·rā·su·raiḥ / na bha·van·taḥ kṣa·yaṃ ne·tuṃ śak·yāḥ sen·draiḥ su·rā·su·raiḥ

  11. 11

    rākṣasasya sakhitvaṃ vai bhavadbhiḥ saha rocate / avibhaktā hi sarvārthāḥ suhṛdāṃ nātra saṃśayaḥ

    rāk·ṣa·sas·ya sa·khit·vaṃ vai bha·vad·bhiḥ sa·ha ro·ca·te / a·vi·bhak·tā hi sar·vār·thāḥ su·hṛ·dāṃ nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

  12. 12

    tato 'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ kṛtavāṃs tatra rāvaṇaḥ / nivātakavacaiḥ sārdhaṃ prītimān abhavat tadā

    ta·to 'gni·sāk·ṣi·kaṃ sakh·yaṃ kṛ·ta·vāṃs tat·ra rā·va·ṇaḥ / ni·vā·ta·ka·va·caiḥ sār·dhaṃ prī·ti·mān a·bha·vat ta·dā

  13. 13

    arcitas tair yathānyāyaṃ saṃvatsarasukhoṣitaḥ / svapurān nirviśeṣaṃ ca pūjāṃ prāpto daśānanaḥ

    ar·ci·tas tair ya·thān·yā·yaṃ saṃ·vat·sa·ra·su·kho·ṣi·taḥ / sva·pu·rān nir·vi·śe·ṣaṃ ca pū·jāṃ prāp·to da·śā·na·naḥ

  14. 14

    sa tūpadhārya māyānāṃ śatam ekonam ātmavān / salilendrapurānveṣī sa babhrāma rasātalam

    sa tū·pa·dhār·ya mā·yā·nāṃ śa·tam e·ko·nam āt·ma·vān / sa·li·len·dra·pu·rān·ve·ṣī sa babh·rā·ma ra·sā·ta·lam

  15. 15

    tato 'śmanagaraṃ nāma kālakeyābhirakṣitam / taṃ vijitya muhūrtena jaghne daityāṃś catuḥśatam

    ta·to 'śma·na·ga·raṃ nā·ma kā·la·ke·yā·bhi·rak·ṣi·tam / taṃ vi·jit·ya mu·hūr·te·na jagh·ne dait·yāṃś ca·tuḥ·śa·tam

  16. 16

    tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kailāsam iva saṃsthitam / varuṇasyālayaṃ divyam apaśyad rākṣasādhipaḥ

    ta·taḥ pāṇ·ḍu·ra·me·ghā·bhaṃ kai·lā·sam i·va saṃs·thi·tam / va·ru·ṇas·yā·la·yaṃ div·yam a·paś·yad rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ

  17. 17

    kṣarantīṃ ca payo nityaṃ surabhiṃ gām avasthitām / yasyāḥ payoviniṣyandāt kṣīrodo nāma sāgaraḥ

    kṣa·ran·tīṃ ca pa·yo nit·yaṃ su·ra·bhiṃ gām a·vas·thi·tām / yas·yāḥ pa·yo·vi·niṣ·yan·dāt kṣī·ro·do nā·ma sā·ga·raḥ

  18. 18

    yasmāc candraḥ prabhavati śītaraśmiḥ prajāhitaḥ / yaṃ samāsādya jīvanti phenapāḥ paramarṣayaḥ / amṛtaṃ yatra cotpannaṃ surā cāpi surāśinām

    yas·māc can·draḥ pra·bha·va·ti śī·ta·raś·miḥ pra·jā·hi·taḥ / yaṃ sa·mā·sād·ya jī·van·ti phe·na·pāḥ pa·ra·mar·ṣa·yaḥ / a·mṛ·taṃ yat·ra cot·pan·naṃ su·rā cā·pi su·rā·śi·nām

  19. 19

    yāṃ bruvanti narā loke surabhiṃ nāma nāmataḥ / pradakṣiṇaṃ tu tāṃ kṛtvā rāvaṇaḥ paramādbhutām / praviveśa mahāghoraṃ guptaṃ bahuvidhair balaiḥ

    yāṃ bru·van·ti na·rā lo·ke su·ra·bhiṃ nā·ma nā·ma·taḥ / pra·dak·ṣi·ṇaṃ tu tāṃ kṛt·vā rā·va·ṇaḥ pa·ra·mād·bhu·tām / pra·vi·ve·śa ma·hā·gho·raṃ gup·taṃ ba·hu·vi·dhair ba·laiḥ

  20. 20

    tato dhārāśatākīrṇaṃ śāradābhranibhaṃ tadā / nityaprahṛṣṭaṃ dadṛśe varuṇasya gṛhottamam

    ta·to dhā·rā·śa·tā·kīr·ṇaṃ śā·ra·dābh·ra·ni·bhaṃ ta·dā / nit·yap·ra·hṛṣ·ṭaṃ da·dṛ·śe va·ru·ṇas·ya gṛ·hot·ta·mam

  21. 21

    tato hatvā balādhyakṣān samare taiś ca tāḍitaḥ / abravīt kva gato yo vo rājā śīghraṃ nivedyatām

    ta·to hat·vā ba·lādh·yak·ṣān sa·ma·re taiś ca tā·ḍi·taḥ / ab·ra·vīt kva ga·to yo vo rā·jā śīgh·raṃ ni·ved·ya·tām

  22. 22

    yuddhārthī rāvaṇaḥ prāptas tasya yuddhaṃ pradīyatām / vada vā na bhayaṃ te 'sti nirjito 'smīti sāñjaliḥ

    yud·dhār·thī rā·va·ṇaḥ prāp·tas tas·ya yud·dhaṃ pra·dī·ya·tām / va·da vā na bha·yaṃ te 'sti nir·ji·to 'smī·ti sāñ·ja·liḥ

  23. 23

    etasminn antare kruddhā varuṇasya mahātmanaḥ / putrāḥ pautrāś ca niṣkrāman gauś ca puṣkara eva ca

    e·tas·minn an·ta·re krud·dhā va·ru·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ / put·rāḥ paut·rāś ca niṣ·krā·man gauś ca puṣ·ka·ra e·va ca

  24. 24

    te tu vīryaguṇopetā balaiḥ parivṛtāḥ svakaiḥ / yuktvā rathān kāmagamān udyadbhāskaravarcasaḥ

    te tu vīr·ya·gu·ṇo·pe·tā ba·laiḥ pa·ri·vṛ·tāḥ sva·kaiḥ / yuk·tvā ra·thān kā·ma·ga·mān ud·yad·bhās·ka·ra·var·ca·saḥ

  25. 25

    tato yuddhaṃ samabhavad dāruṇaṃ lomaharṣaṇam / salilendrasya putrāṇāṃ rāvaṇasya ca rakṣasaḥ

    ta·to yud·dhaṃ sa·ma·bha·vad dā·ru·ṇaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / sa·li·len·dras·ya put·rā·ṇāṃ rā·va·ṇas·ya ca rak·ṣa·saḥ

  26. 26

    amātyais tu mahāvīryair daśagrīvasya rakṣasaḥ / vāruṇaṃ tad balaṃ kṛtsnaṃ kṣaṇena vinipātitam

    a·māt·yais tu ma·hā·vīr·yair da·śag·rī·vas·ya rak·ṣa·saḥ / vā·ru·ṇaṃ tad ba·laṃ kṛt·snaṃ kṣa·ṇe·na vi·ni·pā·ti·tam

  27. 27

    samīkṣya svabalaṃ saṃkhye varuṇasyā sutās tadā / arditāḥ śarajālena nivṛttā raṇakarmaṇaḥ

    sa·mīk·ṣya sva·ba·laṃ saṃkh·ye va·ru·ṇas·yā su·tās ta·dā / ar·di·tāḥ śa·ra·jā·le·na ni·vṛt·tā ra·ṇa·kar·ma·ṇaḥ

  28. 28

    mahītalagatās te tu rāvaṇaṃ dṛśya puṣpake / ākāśam āśu viviśuḥ syandanaiḥ śīghragāmibhiḥ

    ma·hī·ta·la·ga·tās te tu rā·va·ṇaṃ dṛś·ya puṣ·pa·ke / ā·kā·śam ā·śu vi·vi·śuḥ syan·da·naiḥ śīgh·ra·gā·mi·bhiḥ

  29. 29

    mahad āsīt tatas teṣāṃ tulyaṃ sthānam avāpya tat / ākāśayuddhaṃ tumulaṃ devadānavayor iva

    ma·had ā·sīt ta·tas te·ṣāṃ tul·yaṃ sthā·nam a·vāp·ya tat / ā·kā·śa·yud·dhaṃ tu·mu·laṃ de·va·dā·na·va·yor i·va

  30. 30

    tatas te rāvaṇaṃ yuddhe śaraiḥ pāvakasaṃnibhaiḥ / vimukhīkṛtya saṃhṛṣṭā vinedur vividhān ravān

    ta·tas te rā·va·ṇaṃ yud·dhe śa·raiḥ pā·va·ka·saṃ·ni·bhaiḥ / vi·mu·khī·kṛt·ya saṃ·hṛṣ·ṭā vi·ne·dur vi·vi·dhān ra·vān

  31. 31

    tato mahodaraḥ kruddho rājānaṃ dṛśya dharṣitam / tyaktvā mṛtyubhayaṃ vīro yuddhakāṅkṣī vyalokayat

    ta·to ma·ho·da·raḥ krud·dho rā·jā·naṃ dṛś·ya dhar·ṣi·tam / tyak·tvā mṛt·yu·bha·yaṃ vī·ro yud·dha·kāṅ·kṣī vya·lo·ka·yat

  32. 32

    tena teṣāṃ hayā ye ca kāmagāḥ pavanopamāḥ / mahodareṇa gadayā hatās te prayayuḥ kṣitim

    te·na te·ṣāṃ ha·yā ye ca kā·ma·gāḥ pa·va·no·pa·māḥ / ma·ho·da·re·ṇa ga·da·yā ha·tās te pra·ya·yuḥ kṣi·tim

  33. 33

    teṣāṃ varuṇasūnūnāṃ hatvā yodhān hayāṃś ca tān / mumocāśu mahānādaṃ virathān prekṣya tān sthitān

    te·ṣāṃ va·ru·ṇa·sū·nū·nāṃ hat·vā yo·dhān ha·yāṃś ca tān / mu·mo·cā·śu ma·hā·nā·daṃ vi·ra·thān prek·ṣya tān sthi·tān

  34. 34

    te tu teṣāṃ rathāḥ sāśvāḥ saha sārathibhir varaiḥ / mahodareṇa nihatāḥ patitāḥ pṛthivītale

    te tu te·ṣāṃ ra·thāḥ sāś·vāḥ sa·ha sā·ra·thi·bhir va·raiḥ / ma·ho·da·re·ṇa ni·ha·tāḥ pa·ti·tāḥ pṛ·thi·vī·ta·le

  35. 35

    te tu tyaktvā rathān putrā varuṇasya mahātmanaḥ / ākāśe viṣṭhitāḥ śūrāḥ svaprabhāvān na vivyathuḥ

    te tu tyak·tvā ra·thān put·rā va·ru·ṇas·ya ma·hāt·ma·naḥ / ā·kā·śe viṣ·ṭhi·tāḥ śū·rāḥ svap·ra·bhā·vān na viv·ya·thuḥ

  36. 36

    dhanūṃṣi kṛtvā sajyāni vinirbhidya mahodaram / rāvaṇaṃ samare kruddhāḥ sahitāḥ samabhidravan

    dha·nūṃ·ṣi kṛt·vā saj·yā·ni vi·nir·bhid·ya ma·ho·da·ram / rā·va·ṇaṃ sa·ma·re krud·dhāḥ sa·hi·tāḥ sa·ma·bhid·ra·van

  37. 37

    tataḥ kruddho daśagrīvaḥ kālāgnir iva viṣṭhitaḥ / śaravarṣaṃ mahāvegaṃ teṣāṃ marmasv apātayat

    ta·taḥ krud·dho da·śag·rī·vaḥ kā·lāg·nir i·va viṣ·ṭhi·taḥ / śa·ra·var·ṣaṃ ma·hā·ve·gaṃ te·ṣāṃ mar·masv a·pā·ta·yat

  38. 38

    musalāni vicitrāṇi tato bhallaśatāni ca / paṭṭasāṃś caiva śaktīś ca śataghnīs tomarāṃs tathā / pātayām āsa durdharṣas teṣām upari viṣṭhitaḥ

    mu·sa·lā·ni vi·cit·rā·ṇi ta·to bhal·la·śa·tā·ni ca / paṭ·ṭa·sāṃś cai·va śak·tīś ca śa·tagh·nīs to·ma·rāṃs ta·thā / pā·ta·yām ā·sa dur·dhar·ṣas te·ṣām u·pa·ri viṣ·ṭhi·taḥ

  39. 39

    atha viddhās tu te vīrā viniṣpetuḥ padātayaḥ

    a·tha vid·dhās tu te vī·rā vi·niṣ·pe·tuḥ pa·dā·ta·yaḥ

  40. 40

    tato rakṣo mahānādaṃ muktvā hanti sma vāruṇān / nānāpraharaṇair ghorair dhārāpātair ivāmbudaḥ

    ta·to rak·ṣo ma·hā·nā·daṃ muk·tvā han·ti sma vā·ru·ṇān / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair gho·rair dhā·rā·pā·tair i·vām·bu·daḥ

  41. 41

    tatas te vimukhāḥ sarve patitā dharaṇītale / raṇāt svapuruṣaiḥ śīghraṃ gṛhāṇy eva praveśitāḥ

    ta·tas te vi·mu·khāḥ sar·ve pa·ti·tā dha·ra·ṇī·ta·le / ra·ṇāt sva·pu·ru·ṣaiḥ śīgh·raṃ gṛ·hāṇy e·va pra·ve·śi·tāḥ

  42. 42

    tān abravīt tato rakṣo varuṇāya nivedyatām / rāvaṇaṃ cābravīn mantrī prabhāso nāma vāruṇaḥ

    tān ab·ra·vīt ta·to rak·ṣo va·ru·ṇā·ya ni·ved·ya·tām / rā·va·ṇaṃ cāb·ra·vīn man·trī pra·bhā·so nā·ma vā·ru·ṇaḥ

  43. 43

    gataḥ khalu mahātejā brahmalokaṃ jaleśvaraḥ / gāndharvaṃ varuṇaḥ śrotuṃ yaṃ tvam āhvayase yudhi

    ga·taḥ kha·lu ma·hā·te·jā brah·ma·lo·kaṃ ja·leś·va·raḥ / gān·dhar·vaṃ va·ru·ṇaḥ śro·tuṃ yaṃ tvam āh·va·ya·se yu·dhi

  44. 44

    tat kiṃ tava vṛthā vīra pariśrāmya gate nṛpe / ye tu saṃnihitā vīrāḥ kumārās te parājitāḥ

    tat kiṃ ta·va vṛ·thā vī·ra pa·riś·rām·ya ga·te nṛ·pe / ye tu saṃ·ni·hi·tā vī·rāḥ ku·mā·rās te pa·rā·ji·tāḥ

  45. 45

    rākṣasendras tu tac chrutvā nāma viśrāvya cātmanaḥ / harṣān nādaṃ vimuñcan vai niṣkrānto varuṇālayāt

    rāk·ṣa·sen·dras tu tac chrut·vā nā·ma viś·rāv·ya cāt·ma·naḥ / har·ṣān nā·daṃ vi·muñ·can vai niṣ·krān·to va·ru·ṇā·la·yāt

  46. 46

    āgatas tu pathā yena tenaiva vinivṛtya saḥ / laṅkām abhimukho rakṣo nabhastalagato yayau

    ā·ga·tas tu pa·thā ye·na te·nai·va vi·ni·vṛt·ya saḥ / laṅ·kām a·bhi·mu·kho rak·ṣo na·bhas·ta·la·ga·to ya·yau

Uttarakāṇḍa · sarga 24 35 verses
  1. 1

    nivartamānaḥ saṃhṛṣṭo rāvaṇaḥ sa durātmavān / jahre pathi narendrarṣidevagandharvakanyakāḥ

    ni·var·ta·mā·naḥ saṃ·hṛṣ·ṭo rā·va·ṇaḥ sa du·rāt·ma·vān / jah·re pa·thi na·ren·drar·ṣi·de·va·gan·dhar·va·kan·ya·kāḥ

  2. 2

    darśanīyāṃ hi yāṃ rakṣaḥ kanyāṃ strīṃ vātha paśyati / hatvā bandhujanaṃ tasyā vimāne saṃnyaveśayat

    dar·śa·nī·yāṃ hi yāṃ rak·ṣaḥ kan·yāṃ strīṃ vā·tha paś·ya·ti / hat·vā ban·dhu·ja·naṃ tas·yā vi·mā·ne saṃn·ya·ve·śa·yat

  3. 3

    tatra pannagayakṣāṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca rakṣasām / daityānāṃ dānavānāṃ ca kanyā jagrāha rāvaṇaḥ

    tat·ra pan·na·ga·yak·ṣā·ṇāṃ mā·nu·ṣā·ṇāṃ ca rak·ṣa·sām / dait·yā·nāṃ dā·na·vā·nāṃ ca kan·yā jag·rā·ha rā·va·ṇaḥ

  4. 4

    dīrghakeśyaḥ sucārvaṅgyaḥ pūrṇacandranibhānanāḥ / śokāyattās taruṇyaś ca samastā stananamritāḥ

    dīr·gha·keś·yaḥ su·cār·vaṅ·gyaḥ pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nāḥ / śo·kā·yat·tās ta·ruṇ·yaś ca sa·mas·tā sta·na·nam·ri·tāḥ

  5. 5

    tulyam agnyarciṣāṃ tatra śokāgnibhayasaṃbhavam / pravepamānā duḥkhārtā mumucur bāṣpajaṃ jalam

    tul·yam ag·nyar·ci·ṣāṃ tat·ra śo·kāg·ni·bha·ya·saṃ·bha·vam / pra·ve·pa·mā·nā duḥ·khār·tā mu·mu·cur bāṣ·pa·jaṃ ja·lam

  6. 6

    tāsāṃ niśvasamānānāṃ niśvasaiḥ saṃpradīpitam / agnihotram ivābhāti saṃniruddhāgnipuṣpakam

    tā·sāṃ niś·va·sa·mā·nā·nāṃ niś·va·saiḥ saṃp·ra·dī·pi·tam / ag·ni·hot·ram i·vā·bhā·ti saṃ·ni·rud·dhāg·ni·puṣ·pa·kam

  7. 7

    kā cid dadhyau suduḥkhārtā hanyād api hi mām ayam / smṛtvā mātṝḥ pitṝn bhrātṝn putrān vai śvaśurān api / duḥkhaśokasamāviṣṭā vilepuḥ sahitāḥ striyaḥ

    kā cid dadh·yau su·duḥ·khār·tā han·yād a·pi hi mām a·yam / smṛt·vā mā·tṝḥ pi·tṝn bhrā·tṝn put·rān vai śva·śu·rān a·pi / duḥ·kha·śo·ka·sa·mā·viṣ·ṭā vi·le·puḥ sa·hi·tāḥ stri·yaḥ

  8. 8

    kathaṃ nu khalu me putraḥ kariṣyati mayā vinā / kathaṃ mātā kathaṃ bhrātā nimagnāḥ śokasāgare

    ka·thaṃ nu kha·lu me put·raḥ ka·riṣ·ya·ti ma·yā vi·nā / ka·thaṃ mā·tā ka·thaṃ bhrā·tā ni·mag·nāḥ śo·ka·sā·ga·re

  9. 9

    hā kathaṃ nu kariṣyāmi bhartāraṃ daivataṃ vinā / mṛtyo prasīda yāce tvāṃ naya māṃ yamasādanam

    hā ka·thaṃ nu ka·riṣ·yā·mi bhar·tā·raṃ dai·va·taṃ vi·nā / mṛt·yo pra·sī·da yā·ce tvāṃ na·ya māṃ ya·ma·sā·da·nam

  10. 10

    kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma kṛtaṃ dehāntare purā / tato 'smi dharṣitānena patitā śokasāgare

    kiṃ nu me duṣ·kṛ·taṃ kar·ma kṛ·taṃ de·hān·ta·re pu·rā / ta·to 'smi dhar·ṣi·tā·ne·na pa·ti·tā śo·ka·sā·ga·re

  11. 11

    na khalv idānīṃ paśyāmi duḥkhasyāntam ihātmanaḥ / aho dhin mānuṣāṃl lokān nāsti khalv adhamaḥ paraḥ

    na khalv i·dā·nīṃ paś·yā·mi duḥ·khas·yān·tam i·hāt·ma·naḥ / a·ho dhin mā·nu·ṣāṃl lo·kān nās·ti khalv a·dha·maḥ pa·raḥ

  12. 12

    yad durbalā balavatā bāndhavā rāvaṇena me / uditenaiva sūryeṇa tārakā iva nāśitāḥ

    yad dur·ba·lā ba·la·va·tā bān·dha·vā rā·va·ṇe·na me / u·di·te·nai·va sūr·ye·ṇa tā·ra·kā i·va nā·śi·tāḥ

  13. 13

    aho subalavad rakṣo vadhopāyeṣu rajyate / aho durvṛttam ātmānaṃ svayam eva na budhyate

    a·ho su·ba·la·vad rak·ṣo va·dho·pā·ye·ṣu raj·ya·te / a·ho dur·vṛt·tam āt·mā·naṃ sva·yam e·va na budh·ya·te

  14. 14

    sarvathā sadṛśas tāvad vikramo 'sya durātmanaḥ / idaṃ tv asadṛśaṃ karma paradārābhimarśanam

    sar·va·thā sa·dṛ·śas tā·vad vik·ra·mo 'sya du·rāt·ma·naḥ / i·daṃ tv a·sa·dṛ·śaṃ kar·ma pa·ra·dā·rā·bhi·mar·śa·nam

  15. 15

    yasmād eṣa parakhyāsu strīṣu rajyati durmatiḥ / tasmād dhi strīkṛtenaiva vadhaṃ prāpsyati vāraṇaḥ

    yas·mād e·ṣa pa·rakh·yā·su strī·ṣu raj·ya·ti dur·ma·tiḥ / tas·mād dhi strī·kṛ·te·nai·va va·dhaṃ prāp·sya·ti vā·ra·ṇaḥ

  16. 16

    śaptaḥ strībhiḥ sa tu tadā hatatejāḥ suniṣprabha / pativratābhiḥ sādhvībhiḥ sthitābhiḥ sādhu vartmani

    śap·taḥ strī·bhiḥ sa tu ta·dā ha·ta·te·jāḥ su·niṣ·pra·bha / pa·tiv·ra·tā·bhiḥ sādh·vī·bhiḥ sthi·tā·bhiḥ sā·dhu var·tma·ni

  17. 17

    evaṃ vilapamānāsu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ

    e·vaṃ vi·la·pa·mā·nā·su rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ laṅ·kāṃ pūj·ya·mā·no ni·śā·ca·raiḥ

  18. 18

    tato rākṣasarājasya svasā paramaduḥkhitā / pādayoḥ patitā tasya vaktum evopacakrame

    ta·to rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya sva·sā pa·ra·ma·duḥ·khi·tā / pā·da·yoḥ pa·ti·tā tas·ya vak·tum e·vo·pa·cak·ra·me

  19. 19

    tataḥ svasāram utthāpya rāvaṇaḥ parisāntvayan / abravīt kim idaṃ bhadre vaktum arhasi me drutam

    ta·taḥ sva·sā·ram ut·thāp·ya rā·va·ṇaḥ pa·ri·sān·tva·yan / ab·ra·vīt kim i·daṃ bhad·re vak·tum ar·ha·si me dru·tam

  20. 20

    sā bāṣpapariruddhākṣī rākṣasī vākyam abravīt / hatāsmi vidhavā rājaṃs tvayā balavatā kṛtā

    sā bāṣ·pa·pa·ri·rud·dhāk·ṣī rāk·ṣa·sī vāk·yam ab·ra·vīt / ha·tās·mi vi·dha·vā rā·jaṃs tva·yā ba·la·va·tā kṛ·tā

  21. 21

    ete viryāt tvayā rājan daityā vinihatā raṇe / kālakeyā iti khyātā mahābalaparākramāḥ

    e·te vir·yāt tva·yā rā·jan dait·yā vi·ni·ha·tā ra·ṇe / kā·la·ke·yā i·ti khyā·tā ma·hā·ba·la·pa·rāk·ra·māḥ

  22. 22

    tatra me nihato bhartā garīyāñ jīvitād api / sa tvayā dayitas tatra bhrātrā śatrusamena vai

    tat·ra me ni·ha·to bhar·tā ga·rī·yāñ jī·vi·tād a·pi / sa tva·yā da·yi·tas tat·ra bhrāt·rā śat·ru·sa·me·na vai

  23. 23

    yā tvayāsmi hatā rājan svayam eveha bandhunā / duḥkhaṃ vaidhavyaśabdaṃ ca dattaṃ bhokṣyāmy ahaṃ tvayā

    yā tva·yās·mi ha·tā rā·jan sva·yam e·ve·ha ban·dhu·nā / duḥ·khaṃ vai·dhav·ya·śab·daṃ ca dat·taṃ bhok·ṣyāmy a·haṃ tva·yā

  24. 24

    nanu nāma tvayā rakṣyo jāmātā samareṣv api / taṃ nihatya raṇe rājan svayam eva na lajjase

    na·nu nā·ma tva·yā rak·ṣyo jā·mā·tā sa·ma·reṣv a·pi / taṃ ni·hat·ya ra·ṇe rā·jan sva·yam e·va na laj·ja·se

  25. 25

    evam uktas tayā rakṣo bhaginyā krośamānayā / abravīt sāntvayitvā tāṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ

    e·vam uk·tas ta·yā rak·ṣo bha·gin·yā kro·śa·mā·na·yā / ab·ra·vīt sān·tva·yit·vā tāṃ sā·ma·pūr·vam i·daṃ va·caḥ

  26. 26

    alaṃ vatse viṣādena na bhetavyaṃ ca sarvaśaḥ / mānadānaviśeṣais tvāṃ toṣayiṣyāmi nityaśaḥ

    a·laṃ vat·se vi·ṣā·de·na na bhe·tav·yaṃ ca sar·va·śaḥ / mā·na·dā·na·vi·śe·ṣais tvāṃ to·ṣa·yiṣ·yā·mi nit·ya·śaḥ

  27. 27

    yuddhe pramatto vyākṣipto jayakāṅkṣī kṣipañ śarān / nāvagacchāmi yuddheṣu svān parān vāpy ahaṃ śubhe / tenāsau nihataḥ saṃkhye mayā bhartā tava svasaḥ

    yud·dhe pra·mat·to vyāk·ṣip·to ja·ya·kāṅ·kṣī kṣi·pañ śa·rān / nā·va·gac·chā·mi yud·dhe·ṣu svān pa·rān vāpy a·haṃ śu·bhe / te·nā·sau ni·ha·taḥ saṃkh·ye ma·yā bhar·tā ta·va sva·saḥ

  28. 28

    asmin kāle tu yat prāptaṃ tat kariṣyāmi te hitam / bhrātur aiśvaryasaṃsthasya kharasya bhava pārśvataḥ

    as·min kā·le tu yat prāp·taṃ tat ka·riṣ·yā·mi te hi·tam / bhrā·tur aiś·var·ya·saṃs·thas·ya kha·ras·ya bha·va pār·śva·taḥ

  29. 29

    caturdaśānāṃ bhrātā te sahasrāṇāṃ bhaviṣyati / prabhuḥ prayāṇe dāne ca rākṣasānāṃ mahaujasām

    ca·tur·da·śā·nāṃ bhrā·tā te sa·has·rā·ṇāṃ bha·viṣ·ya·ti / pra·bhuḥ pra·yā·ṇe dā·ne ca rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hau·ja·sām

  30. 30

    tatra mātṛṣvasuḥ putro bhrātā tava kharaḥ prabhuḥ / bhaviṣyati sadā kurvan yad vakṣyasi vacaḥ svayam

    tat·ra mā·tṛṣ·va·suḥ put·ro bhrā·tā ta·va kha·raḥ pra·bhuḥ / bha·viṣ·ya·ti sa·dā kur·van yad vak·ṣya·si va·caḥ sva·yam

  31. 31

    śīghraṃ gacchatv ayaṃ śūro daṇḍakān parirakṣitum / dūṣaṇo 'sya balādhyakṣo bhaviṣyati mahābalaḥ

    śīgh·raṃ gac·chatv a·yaṃ śū·ro daṇ·ḍa·kān pa·ri·rak·ṣi·tum / dū·ṣa·ṇo 'sya ba·lādh·yak·ṣo bha·viṣ·ya·ti ma·hā·ba·laḥ

  32. 32

    sa hi śapto vanoddeśaḥ kruddhenośanasā purā / rākṣasānām ayaṃ vāso bhaviṣyati na saṃśayaḥ

    sa hi śap·to va·nod·de·śaḥ krud·dhe·no·śa·na·sā pu·rā / rāk·ṣa·sā·nām a·yaṃ vā·so bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

  33. 33

    evam uktvā daśagrīvaḥ sainyaṃ tasyādideśa ha / caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ kāmarūpiṇām

    e·vam uk·tvā da·śag·rī·vaḥ sain·yaṃ tas·yā·di·de·śa ha / ca·tur·da·śa sa·has·rā·ṇi rak·ṣa·sāṃ kā·ma·rū·pi·ṇām

  34. 34

    sa taiḥ sarvaiḥ parivṛto rākṣasair ghoradarśanaiḥ / kharaḥ saṃprayayau śīghraṃ daṇḍakān akutobhayaḥ

    sa taiḥ sar·vaiḥ pa·ri·vṛ·to rāk·ṣa·sair gho·ra·dar·śa·naiḥ / kha·raḥ saṃp·ra·ya·yau śīgh·raṃ daṇ·ḍa·kān a·ku·to·bha·yaḥ

  35. 35

    sa tatra kārayām āsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam / sā ca śūrpaṇakhā prītā nyavasad daṇḍakāvane

    sa tat·ra kā·ra·yām ā·sa rāj·yaṃ ni·ha·ta·kaṇ·ṭa·kam / sā ca śūr·pa·ṇa·khā prī·tā nya·va·sad daṇ·ḍa·kā·va·ne

Uttarakāṇḍa · sarga 25 50 verses
  1. 1

    sa tu dattvā daśagrīvo vanaṃ ghoraṃ kharasya tat / bhaginīṃ ca samāśvāsya hṛṣṭaḥ svasthataro 'bhavat

    sa tu dat·tvā da·śag·rī·vo va·naṃ gho·raṃ kha·ras·ya tat / bha·gi·nīṃ ca sa·māś·vās·ya hṛṣ·ṭaḥ svas·tha·ta·ro 'bha·vat

  2. 2

    tato nikumbhilā nāma laṅkāyāḥ kānanaṃ mahat / mahātmā rākṣasendras tat praviveśa sahānugaḥ

    ta·to ni·kum·bhi·lā nā·ma laṅ·kā·yāḥ kā·na·naṃ ma·hat / ma·hāt·mā rāk·ṣa·sen·dras tat pra·vi·ve·śa sa·hā·nu·gaḥ

  3. 3

    tatra yūpaśatākīrṇaṃ saumyacaityopaśobhitam / dadarśa viṣṭhitaṃ yajñaṃ saṃpradīptam iva śriyā

    tat·ra yū·pa·śa·tā·kīr·ṇaṃ saum·ya·cait·yo·pa·śo·bhi·tam / da·dar·śa viṣ·ṭhi·taṃ yaj·ñaṃ saṃp·ra·dīp·tam i·va śri·yā

  4. 4

    tataḥ kṛṣṇājinadharaṃ kamaṇḍaluśikhādhvajam / dadarśa svasutaṃ tatra meghanādam ariṃdamam

    ta·taḥ kṛṣ·ṇā·ji·na·dha·raṃ ka·maṇ·ḍa·lu·śi·khādh·va·jam / da·dar·śa sva·su·taṃ tat·ra me·gha·nā·dam a·riṃ·da·mam

  5. 5

    rakṣaḥpatiḥ samāsādya samāśliṣya ca bāhubhiḥ / abravīt kim idaṃ vatsa vartate tad bravīhi me

    rak·ṣaḥ·pa·tiḥ sa·mā·sād·ya sa·māś·liṣ·ya ca bā·hu·bhiḥ / ab·ra·vīt kim i·daṃ vat·sa var·ta·te tad bra·vī·hi me

  6. 6

    uśanā tv abravīt tatra gurur yajñasamṛddhaye / rāvaṇaṃ rākṣasaśreṣṭhaṃ dvijaśreṣṭho mahātapāḥ

    u·śa·nā tv ab·ra·vīt tat·ra gu·rur yaj·ña·sa·mṛd·dha·ye / rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ dvi·jaś·reṣ·ṭho ma·hā·ta·pāḥ

  7. 7

    aham ākhyāmi te rājañ śrūyatāṃ sarvam eva ca / yajñās te sapta putreṇa prāptāḥ subahuvistarāḥ

    a·ham ākh·yā·mi te rā·jañ śrū·ya·tāṃ sar·vam e·va ca / yaj·ñās te sap·ta put·re·ṇa prāp·tāḥ su·ba·hu·vis·ta·rāḥ

  8. 8

    agniṣṭomo 'śvamedhaś ca yajño bahusuvarṇakaḥ / rājasūyas tathā yajño gomedho vaiṣṇavas tathā

    ag·niṣ·ṭo·mo 'śva·me·dhaś ca yaj·ño ba·hu·su·var·ṇa·kaḥ / rā·ja·sū·yas ta·thā yaj·ño go·me·dho vaiṣ·ṇa·vas ta·thā

  9. 9

    māheśvare pravṛtte tu yajñe pumbhiḥ sudurlabhe / varāṃs te labdhavān putraḥ sākṣāt paśupater iha

    mā·heś·va·re pra·vṛt·te tu yaj·ñe pum·bhiḥ su·dur·la·bhe / va·rāṃs te lab·dha·vān put·raḥ sāk·ṣāt pa·śu·pa·ter i·ha

  10. 10

    kāmagaṃ syandanaṃ divyam antarikṣacaraṃ dhruvam / māyāṃ ca tāmasīṃ nāma yayā saṃpadyate tamaḥ

    kā·ma·gaṃ syan·da·naṃ div·yam an·ta·rik·ṣa·ca·raṃ dhru·vam / mā·yāṃ ca tā·ma·sīṃ nā·ma ya·yā saṃ·pad·ya·te ta·maḥ

  11. 11

    etayā kila saṃgrāme māyayā rākṣaseśvara / prayuddhasya gatiḥ śakyā na hi jñātuṃ surāsuraiḥ

    e·ta·yā ki·la saṃg·rā·me mā·ya·yā rāk·ṣa·seś·va·ra / pra·yud·dhas·ya ga·tiḥ śak·yā na hi jñā·tuṃ su·rā·su·raiḥ

  12. 12

    akṣayāv iṣudhī bāṇaiś cāpaṃ cāpi sudurjayam / astraṃ ca balavat saumya śatruvidhvaṃsanaṃ raṇe

    ak·ṣa·yāv i·ṣu·dhī bā·ṇaiś cā·paṃ cā·pi su·dur·ja·yam / as·traṃ ca ba·la·vat saum·ya śat·ru·vidh·vaṃ·sa·naṃ ra·ṇe

  13. 13

    etān sarvān varāṃl labdhvā putras te 'yaṃ daśānana / adya yajñasamāptau ca tvatpratīkṣaḥ sthito aham

    e·tān sar·vān va·rāṃl lab·dhvā put·ras te 'yaṃ da·śā·na·na / ad·ya yaj·ña·sa·māp·tau ca tvat·pra·tīk·ṣaḥ sthi·to a·ham

  14. 14

    tato 'bravīd daśagrīvo na śobhanam idaṃ kṛtam / pūjitāḥ śatravo yasmād dravyair indrapurogamāḥ

    ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vo na śo·bha·nam i·daṃ kṛ·tam / pū·ji·tāḥ śat·ra·vo yas·mād drav·yair in·dra·pu·ro·ga·māḥ

  15. 15

    ehīdānīṃ kṛtaṃ yad dhi tad akartuṃ na śakyate / āgaccha saumya gacchāmaḥ svam eva bhavanaṃ prati

    e·hī·dā·nīṃ kṛ·taṃ yad dhi tad a·kar·tuṃ na śak·ya·te / ā·gac·cha saum·ya gac·chā·maḥ svam e·va bha·va·naṃ pra·ti

  16. 16

    tato gatvā daśagrīvaḥ saputraḥ savibhīṣaṇaḥ / striyo 'vatārayām āsa sarvās tā bāṣpaviklavāḥ

    ta·to gat·vā da·śag·rī·vaḥ sa·put·raḥ sa·vi·bhī·ṣa·ṇaḥ / stri·yo 'va·tā·ra·yām ā·sa sar·vās tā bāṣ·pa·vik·la·vāḥ

  17. 17

    lakṣiṇyo ratnabūtāś ca devadānavarakṣasām / nānābhūṣaṇasaṃpannā jvalantyaḥ svena tejasā

    lak·ṣiṇ·yo rat·na·bū·tāś ca de·va·dā·na·va·rak·ṣa·sām / nā·nā·bhū·ṣa·ṇa·saṃ·pan·nā jva·lan·tyaḥ sve·na te·ja·sā

  18. 18

    vibhīṣaṇas tu tā nārīr dṛṣṭvā śokasamākulāḥ / tasya tāṃ ca matiṃ jñātvā dharmātmā vākyam abravīt

    vi·bhī·ṣa·ṇas tu tā nā·rīr dṛṣ·ṭvā śo·ka·sa·mā·ku·lāḥ / tas·ya tāṃ ca ma·tiṃ jñāt·vā dhar·māt·mā vāk·yam ab·ra·vīt

  19. 19

    īdṛśais taiḥ samācārair yaśo'rthakulanāśanaiḥ / dharṣaṇaṃ prāṇināṃ dattvā svamatena viceṣṭase

    ī·dṛ·śais taiḥ sa·mā·cā·rair ya·śo'rtha·ku·la·nā·śa·naiḥ / dhar·ṣa·ṇaṃ prā·ṇi·nāṃ dat·tvā sva·ma·te·na vi·ceṣ·ṭa·se

  20. 20

    jñātīn vai dharṣayitvemās tvayānītā varāṅganāḥ / tvām atikramya madhunā rājan kumbhīnasī hṛtā

    jñā·tīn vai dhar·ṣa·yit·ve·mās tva·yā·nī·tā va·rāṅ·ga·nāḥ / tvām a·tik·ram·ya ma·dhu·nā rā·jan kum·bhī·na·sī hṛ·tā

  21. 21

    rāvaṇas tv abravīd vākyaṃ nāvagacchāmi kiṃ tv idam / ko vāyaṃ yas tvayākhyāto madhur ity eva nāmataḥ

    rā·va·ṇas tv ab·ra·vīd vāk·yaṃ nā·va·gac·chā·mi kiṃ tv i·dam / ko vā·yaṃ yas tva·yākh·yā·to ma·dhur ity e·va nā·ma·taḥ

  22. 22

    vibhīṣaṇas tu saṃkruddho bhrātaraṃ vākyam abravīt / śrūyatām asya pāpasya karmaṇaḥ phalam āgatam

    vi·bhī·ṣa·ṇas tu saṃk·rud·dho bhrā·ta·raṃ vāk·yam ab·ra·vīt / śrū·ya·tām as·ya pā·pas·ya kar·ma·ṇaḥ pha·lam ā·ga·tam

  23. 23

    mātāmahasya yo 'smākaṃ jyeṣṭho bhrātā sumālinaḥ / mālyavān iti vikhyāto vṛddhaprājño niśācaraḥ

    mā·tā·ma·has·ya yo 'smā·kaṃ jyeṣ·ṭho bhrā·tā su·mā·li·naḥ / māl·ya·vān i·ti vikh·yā·to vṛd·dhap·rāj·ño ni·śā·ca·raḥ

  24. 24

    pitur jyeṣṭho jananyāś ca asmākaṃ tv āryako 'bhavat / tasya kumbhīnasī nāma duhitur duhitābhavat

    pi·tur jyeṣ·ṭho ja·nan·yāś ca as·mā·kaṃ tv ār·ya·ko 'bha·vat / tas·ya kum·bhī·na·sī nā·ma du·hi·tur du·hi·tā·bha·vat

  25. 25

    mātṛṣvasur athāsmākaṃ sā kanyā cānalodbhavā / bhavaty asmākam eṣā vai bhrātṝṇāṃ dharmataḥ svasā

    mā·tṛṣ·va·sur a·thās·mā·kaṃ sā kan·yā cā·na·lod·bha·vā / bha·vaty as·mā·kam e·ṣā vai bhrā·tṝ·ṇāṃ dhar·ma·taḥ sva·sā

  26. 26

    sā hṛtā madhunā rājan rākṣasena balīyasā / yajñapravṛtte putre te mayi cāntarjaloṣite

    sā hṛ·tā ma·dhu·nā rā·jan rāk·ṣa·se·na ba·lī·ya·sā / yaj·ñap·ra·vṛt·te put·re te ma·yi cān·tar·ja·lo·ṣi·te

  27. 27

    nihatya rākṣasaśreṣṭhān amātyāṃs tava saṃmatān / dharṣayitvā hṛtā rājan guptā hy antaḥpure tava

    ni·hat·ya rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhān a·māt·yāṃs ta·va saṃ·ma·tān / dhar·ṣa·yit·vā hṛ·tā rā·jan gup·tā hy an·taḥ·pu·re ta·va

  28. 28

    śrutvā tv etan mahārāja kṣāntam eva hato na saḥ / yasmād avaśyaṃ dātavyā kanyā bhartre hi dātṛbhiḥ / asminn evābhisaṃprāptaṃ loke viditam astu te

    śrut·vā tv e·tan ma·hā·rā·ja kṣān·tam e·va ha·to na saḥ / yas·mād a·vaś·yaṃ dā·tav·yā kan·yā bhar·tre hi dā·tṛ·bhiḥ / as·minn e·vā·bhi·saṃp·rāp·taṃ lo·ke vi·di·tam as·tu te

  29. 29

    tato 'bravīd daśagrīvaḥ kruddhaḥ saṃraktalocanaḥ / kalpyatāṃ me rathaḥ śīghraṃ śūrāḥ sajjībhavantu ca

    ta·to 'bra·vīd da·śag·rī·vaḥ krud·dhaḥ saṃ·rak·ta·lo·ca·naḥ / kal·pya·tāṃ me ra·thaḥ śīgh·raṃ śū·rāḥ saj·jī·bha·van·tu ca

  30. 30

    bhrātā me kumbhakarṇaś ca ye ca mukhyā niśācarāḥ / vāhanāny adhirohantu nānāpraharaṇāyudhāḥ

    bhrā·tā me kum·bha·kar·ṇaś ca ye ca mukh·yā ni·śā·ca·rāḥ / vā·ha·nāny a·dhi·ro·han·tu nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā·yu·dhāḥ

  31. 31

    adya taṃ samare hatvā madhuṃ rāvaṇanirbhayam / indralokaṃ gamiṣyāmi yuddhakāṅkṣī suhṛdvṛtaḥ

    ad·ya taṃ sa·ma·re hat·vā ma·dhuṃ rā·va·ṇa·nir·bha·yam / in·dra·lo·kaṃ ga·miṣ·yā·mi yud·dha·kāṅ·kṣī su·hṛd·vṛ·taḥ

  32. 32

    tato vijitya tridivaṃ vaśe sthāpya puraṃdaram / nirvṛto vihariṣyāmi trailokyaiśvaryaśobhitaḥ

    ta·to vi·jit·ya tri·di·vaṃ va·śe sthāp·ya pu·raṃ·da·ram / nir·vṛ·to vi·ha·riṣ·yā·mi trai·lok·yaiś·var·ya·śo·bhi·taḥ

  33. 33

    akṣauhiṇīsahasrāṇi catvāry ugrāṇi rakṣasām / nānāpraharaṇāny āśu niryayur yuddhakāṅkṣiṇām

    ak·ṣau·hi·ṇī·sa·has·rā·ṇi cat·vāry ug·rā·ṇi rak·ṣa·sām / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇāny ā·śu nir·ya·yur yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇām

  34. 34

    indrajit tv agrataḥ sainyaṃ sainikān parigṛhya ca / rāvaṇo madhyataḥ śūraḥ kumbhakarṇaś ca pṛṣṭhataḥ

    in·dra·jit tv ag·ra·taḥ sain·yaṃ sai·ni·kān pa·ri·gṛh·ya ca / rā·va·ṇo madh·ya·taḥ śū·raḥ kum·bha·kar·ṇaś ca pṛṣ·ṭha·taḥ

  35. 35

    vibhīṣaṇas tu dharmātmā laṅkāyāṃ dharmam ācarat / te tu sarve mahābhāgā yayur madhupuraṃ prati

    vi·bhī·ṣa·ṇas tu dhar·māt·mā laṅ·kā·yāṃ dhar·mam ā·ca·rat / te tu sar·ve ma·hā·bhā·gā ya·yur ma·dhu·pu·raṃ pra·ti

  36. 36

    rathair nāgaiḥ kharair uṣṭrair hayair dīptair mahoragaiḥ / rākṣasāḥ prayayuḥ sarve kṛtvākāśaṃ nirantaram

    ra·thair nā·gaiḥ kha·rair uṣ·ṭrair ha·yair dīp·tair ma·ho·ra·gaiḥ / rāk·ṣa·sāḥ pra·ya·yuḥ sar·ve kṛt·vā·kā·śaṃ ni·ran·ta·ram

  37. 37

    daityāś ca śataśas tatra kṛtavairāḥ suraiḥ saha / rāvaṇaṃ prekṣya gacchantam anvagacchanta pṛṣṭhataḥ

    dait·yāś ca śa·ta·śas tat·ra kṛ·ta·vai·rāḥ su·raiḥ sa·ha / rā·va·ṇaṃ prek·ṣya gac·chan·tam an·va·gac·chan·ta pṛṣ·ṭha·taḥ

  38. 38

    sa tu gatvā madhupuraṃ praviśya ca daśānanaḥ / na dadarśa madhuṃ tatra bhaginīṃ tatra dṛṣṭavān

    sa tu gat·vā ma·dhu·pu·raṃ pra·viś·ya ca da·śā·na·naḥ / na da·dar·śa ma·dhuṃ tat·ra bha·gi·nīṃ tat·ra dṛṣ·ṭa·vān

  39. 39

    sā prahvā prāñjalir bhūtvā śirasā pādayor gatā / tasya rākṣasarājasya trastā kumbhīnasī svasā

    sā prah·vā prāñ·ja·lir bhūt·vā śi·ra·sā pā·da·yor ga·tā / tas·ya rāk·ṣa·sa·rā·jas·ya tras·tā kum·bhī·na·sī sva·sā

  40. 40

    tāṃ samutthāpayām āsa na bhetavyam iti bruvan / rāvaṇo rākṣasaśreṣṭhaḥ kiṃ cāpi karavāṇi te

    tāṃ sa·mut·thā·pa·yām ā·sa na bhe·tav·yam i·ti bru·van / rā·va·ṇo rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaḥ kiṃ cā·pi ka·ra·vā·ṇi te

  41. 41

    sābravīd yadi me rājan prasannas tvaṃ mahābala / bhartāraṃ na mamehādya hantum arhasi mānada

    sāb·ra·vīd ya·di me rā·jan pra·san·nas tvaṃ ma·hā·ba·la / bhar·tā·raṃ na ma·me·hād·ya han·tum ar·ha·si mā·na·da

  42. 42

    satyavāg bhava rājendra mām avekṣasva yācatīm / tvayā hy uktaṃ mahābāho na bhetavyam iti svayam

    sat·ya·vāg bha·va rā·jen·dra mām a·vek·ṣas·va yā·ca·tīm / tva·yā hy uk·taṃ ma·hā·bā·ho na bhe·tav·yam i·ti sva·yam

  43. 43

    rāvaṇas tv abravīd dhṛṣṭaḥ svasāraṃ tatra saṃsthitām / kva cāsau tava bhartā vai mama śīghraṃ nivedyatām

    rā·va·ṇas tv ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭaḥ sva·sā·raṃ tat·ra saṃs·thi·tām / kva cā·sau ta·va bhar·tā vai ma·ma śīgh·raṃ ni·ved·ya·tām

  44. 44

    saha tena gamiṣyāmi suralokaṃ jayāya vai / tava kāruṇyasauhārdān nivṛtto 'smi madhor vadhāt

    sa·ha te·na ga·miṣ·yā·mi su·ra·lo·kaṃ ja·yā·ya vai / ta·va kā·ruṇ·ya·sau·hār·dān ni·vṛt·to 'smi ma·dhor va·dhāt

  45. 45

    ity uktā sā prasuptaṃ taṃ samutthāpya niśācaram / abravīt saṃprahṛṣṭeva rākṣasī suvipaścitam

    ity uk·tā sā pra·sup·taṃ taṃ sa·mut·thāp·ya ni·śā·ca·ram / ab·ra·vīt saṃp·ra·hṛṣ·ṭe·va rāk·ṣa·sī su·vi·paś·ci·tam

  46. 46

    eṣa prāpto daśagrīvo mama bhrātā niśācaraḥ / suralokajayākāṅkṣī sāhāyye tvāṃ vṛṇoti ca

    e·ṣa prāp·to da·śag·rī·vo ma·ma bhrā·tā ni·śā·ca·raḥ / su·ra·lo·ka·ja·yā·kāṅ·kṣī sā·hāy·ye tvāṃ vṛ·ṇo·ti ca

  47. 47

    tad asya tvaṃ sahāyārthaṃ sabandhur gaccha rākṣasa / snigdhasya bhajamānasya yuktam arthāya kalpitum

    tad as·ya tvaṃ sa·hā·yār·thaṃ sa·ban·dhur gac·cha rāk·ṣa·sa / snig·dhas·ya bha·ja·mā·nas·ya yuk·tam ar·thā·ya kal·pi·tum

  48. 48

    tasyās tad vacanaṃ śrutvā tathety āha madhur vacaḥ / dadarśa rākṣasaśreṣṭhaṃ yathānyāyam upetya saḥ

    tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā ta·thety ā·ha ma·dhur va·caḥ / da·dar·śa rāk·ṣa·saś·reṣ·ṭhaṃ ya·thān·yā·yam u·pet·ya saḥ

  49. 49

    pūjayām āsa dharmeṇa rāvaṇaṃ rākṣasādhipam / prāptapūjo daśagrīvo madhuveśmani vīryavān / tatra caikāṃ niśām uṣya gamanāyopacakrame

    pū·ja·yām ā·sa dhar·me·ṇa rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam / prāp·ta·pū·jo da·śag·rī·vo ma·dhu·veś·ma·ni vīr·ya·vān / tat·ra cai·kāṃ ni·śām uṣ·ya ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me

  50. 50

    tataḥ kailāsam āsādya śailaṃ vaiśravaṇālayam / rākṣasendro mahendrābhaḥ senām upaniveśayat

    ta·taḥ kai·lā·sam ā·sād·ya śai·laṃ vaiś·ra·va·ṇā·la·yam / rāk·ṣa·sen·dro ma·hen·drā·bhaḥ se·nām u·pa·ni·ve·śa·yat

Uttarakāṇḍa · sarga 26 47 verses
  1. 1

    sa tu tatra daśagrīvaḥ saha sainyena vīryavān / astaṃ prāpte dinakare nivāsaṃ samarocayat

    sa tu tat·ra da·śag·rī·vaḥ sa·ha sain·ye·na vīr·ya·vān / as·taṃ prāp·te di·na·ka·re ni·vā·saṃ sa·ma·ro·ca·yat

  2. 2

    udite vimale candre tulyaparvatavarcasi / sa dadarśa guṇāṃs tatra candrapādopaśobhitān

    u·di·te vi·ma·le can·dre tul·ya·par·va·ta·var·ca·si / sa da·dar·śa gu·ṇāṃs tat·ra can·dra·pā·do·pa·śo·bhi·tān

  3. 3

    karṇikāravanair divyaiḥ kadambagahanais tathā / padminībhiś ca phullābhir mandākinyā jalair api

    kar·ṇi·kā·ra·va·nair div·yaiḥ ka·dam·ba·ga·ha·nais ta·thā / pad·mi·nī·bhiś ca phul·lā·bhir man·dā·kin·yā ja·lair a·pi

  4. 4

    ghaṇṭānām iva saṃnādaḥ śuśruve madhurasvanaḥ / apsarogaṇasaṃghanāṃ gāyatāṃ dhanadālaye

    ghaṇ·ṭā·nām i·va saṃ·nā·daḥ śuś·ru·ve ma·dhu·ras·va·naḥ / ap·sa·ro·ga·ṇa·saṃ·gha·nāṃ gā·ya·tāṃ dha·na·dā·la·ye

  5. 5

    puṣpavarṣāṇi muñcanto nagāḥ pavanatāḍitāḥ / śailaṃ taṃ vāsayantīva madhumādhavagandhinaḥ

    puṣ·pa·var·ṣā·ṇi muñ·can·to na·gāḥ pa·va·na·tā·ḍi·tāḥ / śai·laṃ taṃ vā·sa·yan·tī·va ma·dhu·mā·dha·va·gan·dhi·naḥ

  6. 6

    madhupuṣparajaḥpṛktaṃ gandham ādāya puṣkalam / pravavau vardhayan kāmaṃ rāvaṇasya sukho 'nilaḥ

    ma·dhu·puṣ·pa·ra·jaḥ·pṛk·taṃ gan·dham ā·dā·ya puṣ·ka·lam / pra·va·vau var·dha·yan kā·maṃ rā·va·ṇas·ya su·kho 'ni·laḥ

  7. 7

    geyāt puṣpasamṛddhyā ca śaityād vāyor guṇair gireḥ / pravṛttāyāṃ rajanyāṃ ca candrasyodayanena ca

    ge·yāt puṣ·pa·sa·mṛd·dhyā ca śait·yād vā·yor gu·ṇair gi·reḥ / pra·vṛt·tā·yāṃ ra·jan·yāṃ ca can·dras·yo·da·ya·ne·na ca

  8. 8

    rāvaṇaḥ sumahāvīryaḥ kāmabāṇavaśaṃ gataḥ / viniśvasya viniśvasya śaśinaṃ samavaikṣata

    rā·va·ṇaḥ su·ma·hā·vīr·yaḥ kā·ma·bā·ṇa·va·śaṃ ga·taḥ / vi·niś·vas·ya vi·niś·vas·ya śa·śi·naṃ sa·ma·vaik·ṣa·ta

  9. 9

    etasminn antare tatra divyapuṣpavibhūṣitā / sarvāpsarovarā rambhā pūrṇacandranibhānanā

    e·tas·minn an·ta·re tat·ra div·ya·puṣ·pa·vi·bhū·ṣi·tā / sar·vāp·sa·ro·va·rā ram·bhā pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·nā

  10. 10

    kṛtair viśeṣakair ārdraiḥ ṣaḍartukusumotsavaiḥ / nīlaṃ satoyameghābhaṃ vastraṃ samavaguṇṭhitā

    kṛ·tair vi·śe·ṣa·kair ār·draiḥ ṣa·ḍar·tu·ku·su·mot·sa·vaiḥ / nī·laṃ sa·to·ya·me·ghā·bhaṃ vas·traṃ sa·ma·va·guṇ·ṭhi·tā

  11. 11

    yasya vaktraṃ śaśinibhaṃ bhruvau cāpanibhe śubhe / ūrū karikarākārau karau pallavakomalau / sainyamadhyena gacchantī rāvaṇenopalakṣitā

    yas·ya vak·traṃ śa·śi·ni·bhaṃ bhru·vau cā·pa·ni·bhe śu·bhe / ū·rū ka·ri·ka·rā·kā·rau ka·rau pal·la·va·ko·ma·lau / sain·ya·madh·ye·na gac·chan·tī rā·va·ṇe·no·pa·lak·ṣi·tā

  12. 12

    tāṃ samutthāya rakṣendraḥ kāmabāṇabalārditaḥ / kare gṛhītvā gacchantīṃ smayamāno 'bhyabhāṣata

    tāṃ sa·mut·thā·ya rak·ṣen·draḥ kā·ma·bā·ṇa·ba·lār·di·taḥ / ka·re gṛ·hīt·vā gac·chan·tīṃ sma·ya·mā·no 'bhya·bhā·ṣa·ta

  13. 13

    kva gacchasi varārohe kāṃ siddhiṃ bhajase svayam / kasyābhyudayakālo 'yaṃ yas tvāṃ samupabhokṣyate

    kva gac·cha·si va·rā·ro·he kāṃ sid·dhiṃ bha·ja·se sva·yam / kas·yābh·yu·da·ya·kā·lo 'yaṃ yas tvāṃ sa·mu·pa·bhok·ṣya·te

  14. 14

    tavānanarasasyādya padmotpalasugandhinaḥ / sudhāmṛtarasasyeva ko 'dya tṛptiṃ gamiṣyati

    ta·vā·na·na·ra·sas·yād·ya pad·mot·pa·la·su·gan·dhi·naḥ / su·dhā·mṛ·ta·ra·sas·ye·va ko 'dya tṛp·tiṃ ga·miṣ·ya·ti

  15. 15

    svarṇakumbhanibhau pīnau śubhau bhīru nirantarau / kasyorasthalasaṃsparśaṃ dāsyatas te kucāv imau

    svar·ṇa·kum·bha·ni·bhau pī·nau śu·bhau bhī·ru ni·ran·ta·rau / kas·yo·ras·tha·la·saṃs·par·śaṃ dās·ya·tas te ku·cāv i·mau

  16. 16

    suvarṇacakrapratimaṃ svarṇadāmacitaṃ pṛthu / adhyārokṣyati kas te 'dya svargaṃ jaghanarūpiṇam

    su·var·ṇa·cak·rap·ra·ti·maṃ svar·ṇa·dā·ma·ci·taṃ pṛ·thu / adh·yā·rok·ṣya·ti kas te 'dya svar·gaṃ ja·gha·na·rū·pi·ṇam

  17. 17

    madviśiṣṭaḥ pumān ko 'nyaḥ śakro viṣṇur athāśvinau / mām atītya hi yasya tvaṃ yāsi bhīru na śobhanam

    mad·vi·śiṣ·ṭaḥ pu·mān ko 'nyaḥ śak·ro viṣ·ṇur a·thāś·vi·nau / mām a·tīt·ya hi yas·ya tvaṃ yā·si bhī·ru na śo·bha·nam

  18. 18

    viśrama tvaṃ pṛthuśroṇi śilātalam idaṃ śubham / trailokye yaḥ prabhuś caiva tulyo mama na vidyate

    viś·ra·ma tvaṃ pṛ·thuś·ro·ṇi śi·lā·ta·lam i·daṃ śu·bham / trai·lok·ye yaḥ pra·bhuś cai·va tul·yo ma·ma na vid·ya·te

  19. 19

    tad eṣa prāñjaliḥ prahvo yācate tvāṃ daśānanaḥ / yaḥ prabhuś cāpi bhartā ca trailokyasya bhajasva mām

    tad e·ṣa prāñ·ja·liḥ prah·vo yā·ca·te tvāṃ da·śā·na·naḥ / yaḥ pra·bhuś cā·pi bhar·tā ca trai·lok·yas·ya bha·jas·va mām

  20. 20

    evam uktābravīd rambhā vepamānā kṛtāñjaliḥ / prasīda nārhase vaktum īdṛśaṃ tvaṃ hi me guruḥ

    e·vam uk·tāb·ra·vīd ram·bhā ve·pa·mā·nā kṛ·tāñ·ja·liḥ / pra·sī·da nār·ha·se vak·tum ī·dṛ·śaṃ tvaṃ hi me gu·ruḥ

  21. 21

    anyebhyo 'pi tvayā rakṣyā prāpnuyāṃ dharṣaṇaṃ yadi / dharmataś ca snuṣā te 'haṃ tattvam etad bravīmi te

    an·yebh·yo 'pi tva·yā rak·ṣyā prāp·nu·yāṃ dhar·ṣa·ṇaṃ ya·di / dhar·ma·taś ca snu·ṣā te 'haṃ tat·tvam e·tad bra·vī·mi te

  22. 22

    abravīt tāṃ daśagrīvaś caraṇādhomukhīṃ sthitām / sutasya yadi me bhāryā tatas tvaṃ me snuṣā bhaveḥ

    ab·ra·vīt tāṃ da·śag·rī·vaś ca·ra·ṇā·dho·mu·khīṃ sthi·tām / su·tas·ya ya·di me bhār·yā ta·tas tvaṃ me snu·ṣā bha·veḥ

  23. 23

    bāḍham ity eva sā rambhā prāha rāvaṇam uttaram / dharmatas te sutasyāhaṃ bhāryā rākṣasapuṃgava

    bā·ḍham ity e·va sā ram·bhā prā·ha rā·va·ṇam ut·ta·ram / dhar·ma·tas te su·tas·yā·haṃ bhār·yā rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va

  24. 24

    putraḥ priyataraḥ prāṇair bhrātur vaiśravaṇasya te / khyāto yas triṣu lokeṣu nalakūbara ity asau

    put·raḥ pri·ya·ta·raḥ prā·ṇair bhrā·tur vaiś·ra·va·ṇas·ya te / khyā·to yas tri·ṣu lo·ke·ṣu na·la·kū·ba·ra ity a·sau

  25. 25

    dharmato yo bhaved vipraḥ kṣatriyo vīryato bhavet / krodhād yaś ca bhaved agniḥ kṣāntyā ca vasudhāsamaḥ

    dhar·ma·to yo bha·ved vip·raḥ kṣat·ri·yo vīr·ya·to bha·vet / kro·dhād yaś ca bha·ved ag·niḥ kṣān·tyā ca va·su·dhā·sa·maḥ

  26. 26

    tasyāsmi kṛtasaṃketā lokapālasutasya vai / tam uddiśya ca me sarvaṃ vibhūṣaṇam idaṃ kṛtam

    tas·yās·mi kṛ·ta·saṃ·ke·tā lo·ka·pā·la·su·tas·ya vai / tam ud·diś·ya ca me sar·vaṃ vi·bhū·ṣa·ṇam i·daṃ kṛ·tam

  27. 27

    yasya tasya hi nānyasya bhāvo māṃ prati tiṣṭhati / tena satyena māṃ rājan moktum arhasy ariṃdama

    yas·ya tas·ya hi nān·yas·ya bhā·vo māṃ pra·ti tiṣ·ṭha·ti / te·na sat·ye·na māṃ rā·jan mok·tum ar·hasy a·riṃ·da·ma

  28. 28

    sa hi tiṣṭhati dharmātmā sāmprataṃ matsamutsukaḥ / tan na vighnaṃ sutasyeha kartum arhasi muñca mām

    sa hi tiṣ·ṭha·ti dhar·māt·mā sām·pra·taṃ mat·sa·mut·su·kaḥ / tan na vigh·naṃ su·tas·ye·ha kar·tum ar·ha·si muñ·ca mām

  29. 29

    sadbhir ācaritaṃ mārgaṃ gaccha rākṣasapuṃgava / mānanīyo mayā hi tvaṃ lālanīyā tathāsmi te

    sad·bhir ā·ca·ri·taṃ mār·gaṃ gac·cha rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·va / mā·na·nī·yo ma·yā hi tvaṃ lā·la·nī·yā ta·thās·mi te

  30. 30

    evaṃ bruvāṇāṃ rambhāṃ tāṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ / nirbhartsya rākṣaso mohāt pratigṛhya balād balī / kāmamohābhisaṃrabdho maithunāyopacakrame

    e·vaṃ bru·vā·ṇāṃ ram·bhāṃ tāṃ dhar·mār·tha·sa·hi·taṃ va·caḥ / nir·bhar·tsya rāk·ṣa·so mo·hāt pra·ti·gṛh·ya ba·lād ba·lī / kā·ma·mo·hā·bhi·saṃ·rab·dho mai·thu·nā·yo·pa·cak·ra·me

  31. 31

    sā vimuktā tato rambhā bhraṣṭamālyavibhūṣaṇā / gajendrākrīḍamathitā nadīvākulatāṃ gatā

    sā vi·muk·tā ta·to ram·bhā bhraṣ·ṭa·māl·ya·vi·bhū·ṣa·ṇā / ga·jen·drāk·rī·ḍa·ma·thi·tā na·dī·vā·ku·la·tāṃ ga·tā

  32. 32

    sā vepamānā lajjantī bhītā karakṛtāñjaliḥ / nalakūbaram āsādya pādayor nipapāta ha

    sā ve·pa·mā·nā laj·jan·tī bhī·tā ka·ra·kṛ·tāñ·ja·liḥ / na·la·kū·ba·ram ā·sād·ya pā·da·yor ni·pa·pā·ta ha

  33. 33

    tadavasthāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā mahātmā nalakūbaraḥ / abravīt kim idaṃ bhadre pādayoḥ patitāsi me

    ta·da·vas·thāṃ ca tāṃ dṛṣ·ṭvā ma·hāt·mā na·la·kū·ba·raḥ / ab·ra·vīt kim i·daṃ bhad·re pā·da·yoḥ pa·ti·tā·si me

  34. 34

    sā tu niśvasamānā ca vepamānātha sāñjaliḥ / tasmai sarvaṃ yathātathyam ākhyātum upacakrame

    sā tu niś·va·sa·mā·nā ca ve·pa·mā·nā·tha sāñ·ja·liḥ / tas·mai sar·vaṃ ya·thā·tath·yam ākh·yā·tum u·pa·cak·ra·me

  35. 35

    eṣa deva daśagrīvaḥ prāpto gantuṃ triviṣṭapam / tena sainyasahāyena niśeha pariṇāmyate

    e·ṣa de·va da·śag·rī·vaḥ prāp·to gan·tuṃ tri·viṣ·ṭa·pam / te·na sain·ya·sa·hā·ye·na ni·śe·ha pa·ri·ṇām·ya·te

  36. 36

    āyāntī tena dṛṣṭāsmi tvatsakāśam ariṃdama / gṛhītvā tena pṛṣṭāsmi kasya tvam iti rakṣasā

    ā·yān·tī te·na dṛṣ·ṭās·mi tvat·sa·kā·śam a·riṃ·da·ma / gṛ·hīt·vā te·na pṛṣ·ṭās·mi kas·ya tvam i·ti rak·ṣa·sā

  37. 37

    mayā tu sarvaṃ yat satyaṃ tad dhi tasmai niveditam / kāmamohābhibhūtātmā nāśrauṣīt tad vaco mama

    ma·yā tu sar·vaṃ yat sat·yaṃ tad dhi tas·mai ni·ve·di·tam / kā·ma·mo·hā·bhi·bhū·tāt·mā nāś·rau·ṣīt tad va·co ma·ma

  38. 38

    yācyamāno mayā deva snuṣā te 'ham iti prabho / tat sarvaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā balāt tenāsmi dharṣitā

    yāc·ya·mā·no ma·yā de·va snu·ṣā te 'ham i·ti pra·bho / tat sar·vaṃ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛt·vā ba·lāt te·nās·mi dhar·ṣi·tā

  39. 39

    evaṃ tvam aparādhaṃ me kṣantum arhasi mānada / na hi tulyaṃ balaṃ saumya striyāś ca puruṣasya ca

    e·vaṃ tvam a·pa·rā·dhaṃ me kṣan·tum ar·ha·si mā·na·da / na hi tul·yaṃ ba·laṃ saum·ya stri·yāś ca pu·ru·ṣas·ya ca

  40. 40

    evaṃ śrutvā tu saṃkruddhas tadā vaiśvaraṇātmajaḥ / dharṣaṇāṃ tāṃ parāṃ śrutvā dhyānaṃ saṃpraviveśa ha

    e·vaṃ śrut·vā tu saṃk·rud·dhas ta·dā vaiś·va·ra·ṇāt·ma·jaḥ / dhar·ṣa·ṇāṃ tāṃ pa·rāṃ śrut·vā dhyā·naṃ saṃp·ra·vi·ve·śa ha

  41. 41

    tasya tat karma vijñāya tadā vaiśravaṇātmajaḥ / muhūrtād roṣatāmrākṣas toyaṃ jagrāha pāṇinā

    tas·ya tat kar·ma vij·ñā·ya ta·dā vaiś·ra·va·ṇāt·ma·jaḥ / mu·hūr·tād ro·ṣa·tām·rāk·ṣas to·yaṃ jag·rā·ha pā·ṇi·nā

  42. 42

    gṛhītvā salilaṃ divyam upaspṛśya yathāvidhi / utsasarja tadā śāpaṃ rākṣasendrāya dāruṇam

    gṛ·hīt·vā sa·li·laṃ div·yam u·pas·pṛś·ya ya·thā·vi·dhi / ut·sa·sar·ja ta·dā śā·paṃ rāk·ṣa·sen·drā·ya dā·ru·ṇam

  43. 43

    akāmā tena yasmāt tvaṃ balād bhadre pradharṣitā / tasmāt sa yuvatīm anyāṃ nākāmām upayāsyati

    a·kā·mā te·na yas·māt tvaṃ ba·lād bhad·re pra·dhar·ṣi·tā / tas·māt sa yu·va·tīm an·yāṃ nā·kā·mām u·pa·yās·ya·ti

  44. 44

    yadā tv akāmāṃ kāmārto dharṣayiṣyati yoṣitam / mūrdhā tu saptadhā tasya śakalībhavitā tadā

    ya·dā tv a·kā·māṃ kā·mār·to dhar·ṣa·yiṣ·ya·ti yo·ṣi·tam / mūr·dhā tu sap·ta·dhā tas·ya śa·ka·lī·bha·vi·tā ta·dā

  45. 45

    tasminn udāhṛte śāpe jvalitāgnisamaprabhe / devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiś ca khāc cyutā

    tas·minn u·dā·hṛ·te śā·pe jva·li·tāg·ni·sa·map·ra·bhe / de·va·dun·du·bha·yo ne·duḥ puṣ·pa·vṛṣ·ṭiś ca khāc cyu·tā

  46. 46

    prajāpatimukhāś cāpi sarve devāḥ praharṣitāḥ / jñātvā lokagatiṃ sarvāṃ tasya mṛtyuṃ ca rakṣasaḥ

    pra·jā·pa·ti·mu·khāś cā·pi sar·ve de·vāḥ pra·har·ṣi·tāḥ / jñāt·vā lo·ka·ga·tiṃ sar·vāṃ tas·ya mṛt·yuṃ ca rak·ṣa·saḥ

  47. 47

    śrutvā tu sa daśagrīvas taṃ śāpaṃ romaharṣaṇam / nārīṣu maithunaṃ bhāvaṃ nākāmāsv abhyarocayat

    śrut·vā tu sa da·śag·rī·vas taṃ śā·paṃ ro·ma·har·ṣa·ṇam / nā·rī·ṣu mai·thu·naṃ bhā·vaṃ nā·kā·māsv abh·ya·ro·ca·yat

Uttarakāṇḍa · sarga 27 42 verses
  1. 1

    kailāsaṃ laṅghayitvātha daśagrīvaḥ sarākṣasaḥ / āsasāda mahātejā indralokaṃ niśācaraḥ

    kai·lā·saṃ laṅ·gha·yit·vā·tha da·śag·rī·vaḥ sa·rāk·ṣa·saḥ / ā·sa·sā·da ma·hā·te·jā in·dra·lo·kaṃ ni·śā·ca·raḥ

  2. 2

    tasya rākṣasasainyasya samantād upayāsyataḥ / devalokaṃ yayau śabdo bhidyamānārṇavopamaḥ

    tas·ya rāk·ṣa·sa·sain·yas·ya sa·man·tād u·pa·yās·ya·taḥ / de·va·lo·kaṃ ya·yau śab·do bhid·ya·mā·nār·ṇa·vo·pa·maḥ

  3. 3

    śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptam indraḥ saṃcalitāsanaḥ / abravīt tatra tān devān sarvān eva samāgatān

    śrut·vā tu rā·va·ṇaṃ prāp·tam in·draḥ saṃ·ca·li·tā·sa·naḥ / ab·ra·vīt tat·ra tān de·vān sar·vān e·va sa·mā·ga·tān

  4. 4

    ādityān savasūn rudrān viśvān sādhyān marudgaṇān / sajjībhavata yuddhārthaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ

    ā·dit·yān sa·va·sūn rud·rān viś·vān sādh·yān ma·rud·ga·ṇān / saj·jī·bha·va·ta yud·dhār·thaṃ rā·va·ṇas·ya du·rāt·ma·naḥ

  5. 5

    evam uktās tu śakreṇa devāḥ śakrasamā yudhi / saṃnahyanta mahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ

    e·vam uk·tās tu śak·re·ṇa de·vāḥ śak·ra·sa·mā yu·dhi / saṃ·nah·yan·ta ma·hā·sat·tvā yud·dhaś·rad·dhā·sa·man·vi·tāḥ

  6. 6

    sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati / viṣṇoḥ samīpam āgatya vākyam etad uvāca ha

    sa tu dī·naḥ pa·rit·ras·to ma·hen·dro rā·va·ṇaṃ pra·ti / viṣ·ṇoḥ sa·mī·pam ā·gat·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  7. 7

    viṣṇo kathaṃ kariṣyāmo mahāvīryaparākrama / asau hi balavān rakṣo yuddhārtham abhivartate

    viṣ·ṇo ka·thaṃ ka·riṣ·yā·mo ma·hā·vīr·ya·pa·rāk·ra·ma / a·sau hi ba·la·vān rak·ṣo yud·dhār·tham a·bhi·var·ta·te

  8. 8

    varapradānād balavān na khalv anyena hetunā / tac ca satyaṃ hi kartavyaṃ vākyaṃ deva prajāpateḥ

    va·rap·ra·dā·nād ba·la·vān na khalv an·ye·na he·tu·nā / tac ca sat·yaṃ hi kar·tav·yaṃ vāk·yaṃ de·va pra·jā·pa·teḥ

  9. 9

    tad yathā namucir vṛtro balir narakaśambarau / tvan mataṃ samavaṣṭabhya yathā dagdhās tathā kuru

    tad ya·thā na·mu·cir vṛt·ro ba·lir na·ra·ka·śam·ba·rau / tvan ma·taṃ sa·ma·vaṣ·ṭabh·ya ya·thā dag·dhās ta·thā ku·ru

  10. 10

    na hy anyo deva devānām āpatsu sumahābala / gatiḥ parāyaṇaṃ vāsti tvām ṛte puruṣottama

    na hy an·yo de·va de·vā·nām ā·pat·su su·ma·hā·ba·la / ga·tiḥ pa·rā·ya·ṇaṃ vās·ti tvām ṛ·te pu·ru·ṣot·ta·ma

  11. 11

    tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmān padmanābhaḥ sanātanaḥ / tvayāhaṃ sthāpitaś caiva devarājye sanātane

    tvaṃ hi nā·rā·ya·ṇaḥ śrī·mān pad·ma·nā·bhaḥ sa·nā·ta·naḥ / tva·yā·haṃ sthā·pi·taś cai·va de·va·rāj·ye sa·nā·ta·ne

  12. 12

    tad ākhyāhi yathātattvaṃ devadeva mama svayam / asicakrasahāyas tvaṃ yudhyase saṃyuge ripum

    tad ākh·yā·hi ya·thā·tat·tvaṃ de·va·de·va ma·ma sva·yam / a·si·cak·ra·sa·hā·yas tvaṃ yudh·ya·se saṃ·yu·ge ri·pum

  13. 13

    evam uktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ / abravīn na paritrāsaḥ kāryas te śrūyatāṃ ca me

    e·vam uk·taḥ sa śak·re·ṇa de·vo nā·rā·ya·ṇaḥ pra·bhuḥ / ab·ra·vīn na pa·rit·rā·saḥ kār·yas te śrū·ya·tāṃ ca me

  14. 14

    na tāvad eṣa durvṛttaḥ śakyo daivatadānavaiḥ / hantuṃ yudhi samāsādya varadānena durjayaḥ

    na tā·vad e·ṣa dur·vṛt·taḥ śak·yo dai·va·ta·dā·na·vaiḥ / han·tuṃ yu·dhi sa·mā·sād·ya va·ra·dā·ne·na dur·ja·yaḥ

  15. 15

    sarvathā tu mahat karma kariṣyati balotkaṭaḥ / rakṣaḥ putrasahāyo 'sau dṛṣṭam etan nisargataḥ

    sar·va·thā tu ma·hat kar·ma ka·riṣ·ya·ti ba·lot·ka·ṭaḥ / rak·ṣaḥ put·ra·sa·hā·yo 'sau dṛṣ·ṭam e·tan ni·sar·ga·taḥ

  16. 16

    bravīṣi yat tu māṃ śakra saṃyuge yotsyasīti ha / naivāhaṃ pratiyotsye taṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

    bra·vī·ṣi yat tu māṃ śak·ra saṃ·yu·ge yot·sya·sī·ti ha / nai·vā·haṃ pra·ti·yot·sye taṃ rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam

  17. 17

    anihatya ripuṃ viṣṇur na hi pratinivartate / durlabhaś caiṣa kāmo 'dya varam āsādya rākṣase

    a·ni·hat·ya ri·puṃ viṣ·ṇur na hi pra·ti·ni·var·ta·te / dur·la·bhaś cai·ṣa kā·mo 'dya va·ram ā·sād·ya rāk·ṣa·se

  18. 18

    pratijānāmi devendra tvatsamīpaṃ śatakrato / rākṣasasyāham evāsya bhavitā mṛtyukāraṇam

    pra·ti·jā·nā·mi de·ven·dra tvat·sa·mī·paṃ śa·tak·ra·to / rāk·ṣa·sas·yā·ham e·vās·ya bha·vi·tā mṛt·yu·kā·ra·ṇam

  19. 19

    aham enaṃ vadhiṣyāmi rāvaṇaṃ sasutaṃ yudhi / devatās toṣayiṣyāmi jñātvā kālam upasthitam

    a·ham e·naṃ va·dhiṣ·yā·mi rā·va·ṇaṃ sa·su·taṃ yu·dhi / de·va·tās to·ṣa·yiṣ·yā·mi jñāt·vā kā·lam u·pas·thi·tam

  20. 20

    etasminn antare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye / tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ

    e·tas·minn an·ta·re nā·daḥ śuś·ru·ve ra·ja·nīk·ṣa·ye / tas·ya rā·va·ṇa·sain·yas·ya pra·yud·dhas·ya sa·man·ta·taḥ

  21. 21

    atha yuddhaṃ samabhavad devarākṣasayos tadā / ghoraṃ tumulanirhrādaṃ nānāpraharaṇāyudham

    a·tha yud·dhaṃ sa·ma·bha·vad de·va·rāk·ṣa·sa·yos ta·dā / gho·raṃ tu·mu·la·nir·hrā·daṃ nā·nāp·ra·ha·ra·ṇā·yu·dham

  22. 22

    etasminn antare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ / yuddhārtham abhyadhāvanta sacivā rāvaṇājñayā

    e·tas·minn an·ta·re śū·rā rāk·ṣa·sā gho·ra·dar·śa·nāḥ / yud·dhār·tham abh·ya·dhā·van·ta sa·ci·vā rā·va·ṇāj·ña·yā

  23. 23

    mārīcaś ca prahastaś ca mahāpārśvamahodarau / akampano nikumbhaś ca śukaḥ sāraṇa eva ca

    mā·rī·caś ca pra·has·taś ca ma·hā·pār·śva·ma·ho·da·rau / a·kam·pa·no ni·kum·bhaś ca śu·kaḥ sā·ra·ṇa e·va ca

  24. 24

    saṃhrādir dhūmaketuś ca mahādaṃṣṭro mahāmukhaḥ / jambumālī mahāmālī virūpākṣaś ca rākṣasaḥ

    saṃh·rā·dir dhū·ma·ke·tuś ca ma·hā·daṃṣ·ṭro ma·hā·mu·khaḥ / jam·bu·mā·lī ma·hā·mā·lī vi·rū·pāk·ṣaś ca rāk·ṣa·saḥ

  25. 25

    etaiḥ sarvair mahāvīryair vṛto rākṣasapuṃgavaḥ / rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha

    e·taiḥ sar·vair ma·hā·vīr·yair vṛ·to rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / rā·va·ṇas·yār·ya·kaḥ sain·yaṃ su·mā·lī pra·vi·ve·śa ha

  26. 26

    sa hi devagaṇān sarvān nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ / vidhvaṃsayati saṃkruddhaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ

    sa hi de·va·ga·ṇān sar·vān nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śi·taiḥ / vidh·vaṃ·sa·ya·ti saṃk·rud·dhaḥ sa·ha taiḥ kṣa·ṇa·dā·ca·raiḥ

  27. 27

    etasminn antare śūro vasūnām aṣṭamo vasuḥ / sāvitra iti vikhyātaḥ praviveśa mahāraṇam

    e·tas·minn an·ta·re śū·ro va·sū·nām aṣ·ṭa·mo va·suḥ / sā·vit·ra i·ti vikh·yā·taḥ pra·vi·ve·śa ma·hā·ra·ṇam

  28. 28

    tato yuddhaṃ samabhavat surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha / kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣv anivartinām

    ta·to yud·dhaṃ sa·ma·bha·vat su·rā·ṇāṃ rāk·ṣa·saiḥ sa·ha / krud·dhā·nāṃ rak·ṣa·sāṃ kīr·tiṃ sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·nām

  29. 29

    tatas te rākṣasāḥ śūrā devāṃs tān samare sthitān / nānāpraharaṇair ghorair jaghnuḥ śatasahasraśaḥ

    ta·tas te rāk·ṣa·sāḥ śū·rā de·vāṃs tān sa·ma·re sthi·tān / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair gho·rair jagh·nuḥ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ

  30. 30

    surās tu rākṣasān ghorān mahāvīryān svatejasā / samare vividhaiḥ śastrair anayan yamasādanam

    su·rās tu rāk·ṣa·sān gho·rān ma·hā·vīr·yān sva·te·ja·sā / sa·ma·re vi·vi·dhaiḥ śas·trair a·na·yan ya·ma·sā·da·nam

  31. 31

    etasminn antare śūraḥ sumālī nāma rākṣasaḥ / nānāpraharaṇaiḥ kruddho raṇam evābhyavartata

    e·tas·minn an·ta·re śū·raḥ su·mā·lī nā·ma rāk·ṣa·saḥ / nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ krud·dho ra·ṇam e·vābh·ya·var·ta·ta

  32. 32

    devānāṃ tad balaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ / vidhvaṃsayati saṃkruddho vāyur jaladharān iva

    de·vā·nāṃ tad ba·laṃ sar·vaṃ nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śi·taiḥ / vidh·vaṃ·sa·ya·ti saṃk·rud·dho vā·yur ja·la·dha·rān i·va

  33. 33

    te mahābāṇavarṣaiś ca śūlaiḥ prāsaiś ca dāruṇaiḥ / pīḍyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhan samāhitāḥ

    te ma·hā·bā·ṇa·var·ṣaiś ca śū·laiḥ prā·saiś ca dā·ru·ṇaiḥ / pīḍ·ya·mā·nāḥ su·rāḥ sar·ve na vya·tiṣ·ṭhan sa·mā·hi·tāḥ

  34. 34

    tato vidrāvyamāṇeṣu tridaśeṣu sumālinā / vasūnām aṣṭamo devaḥ sāvitro vyavatiṣṭhata

    ta·to vid·rāv·ya·mā·ṇe·ṣu tri·da·śe·ṣu su·mā·li·nā / va·sū·nām aṣ·ṭa·mo de·vaḥ sā·vit·ro vya·va·tiṣ·ṭha·ta

  35. 35

    saṃvṛtaḥ svair anīkais tu praharantaṃ niśācaram / vikrameṇa mahātejā vārayām āsa saṃyuge

    saṃ·vṛ·taḥ svair a·nī·kais tu pra·ha·ran·taṃ ni·śā·ca·ram / vik·ra·me·ṇa ma·hā·te·jā vā·ra·yām ā·sa saṃ·yu·ge

  36. 36

    sumattayos tayor āsīd yuddhaṃ loke sudāruṇam / sumālino vasoś caiva samareṣv anivartinoḥ

    su·mat·ta·yos ta·yor ā·sīd yud·dhaṃ lo·ke su·dā·ru·ṇam / su·mā·li·no va·soś cai·va sa·ma·reṣv a·ni·var·ti·noḥ

  37. 37

    tatas tasya mahābāṇair vasunā sumahātmanā / mahān sa pannagarathaḥ kṣaṇena vinipātitaḥ

    ta·tas tas·ya ma·hā·bā·ṇair va·su·nā su·ma·hāt·ma·nā / ma·hān sa pan·na·ga·ra·thaḥ kṣa·ṇe·na vi·ni·pā·ti·taḥ

  38. 38

    hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiḥ śitaiḥ / gadāṃ tasya vadhārthāya vasur jagrāha pāṇinā

    hat·vā tu saṃ·yu·ge tas·ya ra·thaṃ bā·ṇa·śa·taiḥ śi·taiḥ / ga·dāṃ tas·ya va·dhār·thā·ya va·sur jag·rā·ha pā·ṇi·nā

  39. 39

    tāṃ pradīptāṃ pragṛhyāśu kāladaṇḍanibhāṃ śubhām / tasya mūrdhani sāvitraḥ sumāler vinipātayat

    tāṃ pra·dīp·tāṃ pra·gṛh·yā·śu kā·la·daṇ·ḍa·ni·bhāṃ śu·bhām / tas·ya mūr·dha·ni sā·vit·raḥ su·mā·ler vi·ni·pā·ta·yat

  40. 40

    tasya mūrdhani solkābhā patantī ca tadā babhau / sahasrākṣasamutsṛṣṭā girāv iva mahāśaniḥ

    tas·ya mūr·dha·ni sol·kā·bhā pa·tan·tī ca ta·dā ba·bhau / sa·has·rāk·ṣa·sa·mut·sṛṣ·ṭā gi·rāv i·va ma·hā·śa·niḥ

  41. 41

    tasya naivāsthi kāyo vā na māṃsaṃ dadṛśe tadā / gadayā bhasmasādbhūto raṇe tasmin nipātitaḥ

    tas·ya nai·vās·thi kā·yo vā na māṃ·saṃ da·dṛ·śe ta·dā / ga·da·yā bhas·ma·sād·bhū·to ra·ṇe tas·min ni·pā·ti·taḥ

  42. 42

    taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṃkhye rākṣasās te samantataḥ / dudruvuḥ sahitāḥ sarve krośamānā mahāsvanam

    taṃ dṛṣ·ṭvā ni·ha·taṃ saṃkh·ye rāk·ṣa·sās te sa·man·ta·taḥ / dud·ru·vuḥ sa·hi·tāḥ sar·ve kro·śa·mā·nā ma·hās·va·nam

Uttarakāṇḍa · sarga 28 46 verses
  1. 1

    sumālinaṃ hataṃ dṛṣṭvā vasunā bhasmasātkṛtam / vidrutaṃ cāpi svaṃ sainyaṃ lakṣayitvārditaṃ śaraiḥ

    su·mā·li·naṃ ha·taṃ dṛṣ·ṭvā va·su·nā bhas·ma·sāt·kṛ·tam / vid·ru·taṃ cā·pi svaṃ sain·yaṃ lak·ṣa·yit·vār·di·taṃ śa·raiḥ

  2. 2

    tataḥ sa balavān kruddho rāvaṇasya suto yudhi / nivartya rākṣasān sarvān meghanādo vyatiṣṭhata

    ta·taḥ sa ba·la·vān krud·dho rā·va·ṇas·ya su·to yu·dhi / ni·var·tya rāk·ṣa·sān sar·vān me·gha·nā·do vya·tiṣ·ṭha·ta

  3. 3

    sa rathenāgnivarṇena kāmagena mahārathaḥ / abhidudrāva senāṃ tāṃ vanāny agnir iva jvalan

    sa ra·the·nāg·ni·var·ṇe·na kā·ma·ge·na ma·hā·ra·thaḥ / a·bhi·dud·rā·va se·nāṃ tāṃ va·nāny ag·nir i·va jva·lan

  4. 4

    tataḥ praviśatas tasya vividhāyudhadhāriṇaḥ / vidudruvur diśaḥ sarvā devās tasya ca darśanāt

    ta·taḥ pra·vi·śa·tas tas·ya vi·vi·dhā·yu·dha·dhā·ri·ṇaḥ / vi·dud·ru·vur di·śaḥ sar·vā de·vās tas·ya ca dar·śa·nāt

  5. 5

    na tatrāvasthitaḥ kaś cid raṇe tasya yuyutsataḥ / sarvān āvidhya vitrastān dṛṣṭvā śakro 'bhyabhāṣata

    na tat·rā·vas·thi·taḥ kaś cid ra·ṇe tas·ya yu·yut·sa·taḥ / sar·vān ā·vidh·ya vit·ras·tān dṛṣ·ṭvā śak·ro 'bhya·bhā·ṣa·ta

  6. 6

    na bhetavyaṃ na gantavyaṃ nivartadhvaṃ raṇaṃ prati / eṣa gacchati me putro yuddhārtham aparājitaḥ

    na bhe·tav·yaṃ na gan·tav·yaṃ ni·var·tadh·vaṃ ra·ṇaṃ pra·ti / e·ṣa gac·cha·ti me put·ro yud·dhār·tham a·pa·rā·ji·taḥ

  7. 7

    tataḥ śakrasuto devo jayanta iti viśrutaḥ / rathenādbhutakalpena saṃgrāmam abhivartata

    ta·taḥ śak·ra·su·to de·vo ja·yan·ta i·ti viś·ru·taḥ / ra·the·nād·bhu·ta·kal·pe·na saṃg·rā·mam a·bhi·var·ta·ta

  8. 8

    tatas te tridaśāḥ sarve parivārya śacīsutam / rāvaṇasya sutaṃ yuddhe samāsādya vyavasthitāḥ

    ta·tas te tri·da·śāḥ sar·ve pa·ri·vār·ya śa·cī·su·tam / rā·va·ṇas·ya su·taṃ yud·dhe sa·mā·sād·ya vya·vas·thi·tāḥ

  9. 9

    teṣāṃ yuddhaṃ mahad abhūt sadṛśaṃ devarakṣasām / kṛte mahendraputrasya rākṣasendrasutasya ca

    te·ṣāṃ yud·dhaṃ ma·had a·bhūt sa·dṛ·śaṃ de·va·rak·ṣa·sām / kṛ·te ma·hen·dra·put·ras·ya rāk·ṣa·sen·dra·su·tas·ya ca

  10. 10

    tato mātaliputre tu gomukhe rākṣasātmajaḥ / sārathau pātayām āsa śarān kāñcanabhūṣaṇān

    ta·to mā·ta·li·put·re tu go·mu·khe rāk·ṣa·sāt·ma·jaḥ / sā·ra·thau pā·ta·yām ā·sa śa·rān kāñ·ca·na·bhū·ṣa·ṇān

  11. 11

    śacīsutas tv api tathā jayantas tasya sārathim / taṃ caiva rāvaṇiṃ kruddhaḥ pratyavidhyad raṇājire

    śa·cī·su·tas tv a·pi ta·thā ja·yan·tas tas·ya sā·ra·thim / taṃ cai·va rā·va·ṇiṃ krud·dhaḥ prat·ya·vidh·yad ra·ṇā·ji·re

  12. 12

    tataḥ kruddho mahātejā rakṣo visphāritekṣaṇaḥ / rāvaṇiḥ śakraputraṃ taṃ śaravarṣair avākirat

    ta·taḥ krud·dho ma·hā·te·jā rak·ṣo vis·phā·ri·tek·ṣa·ṇaḥ / rā·va·ṇiḥ śak·ra·put·raṃ taṃ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat

  13. 13

    tataḥ pragṛhya śastrāṇi sāravanti mahānti ca / śataghnīs tomarān prāsān gadākhaḍgaparaśvadhān / sumahānty adriśṛṅgāṇi pātayām āsa rāvaṇiḥ

    ta·taḥ pra·gṛh·ya śas·trā·ṇi sā·ra·van·ti ma·hān·ti ca / śa·tagh·nīs to·ma·rān prā·sān ga·dā·khaḍ·ga·pa·raś·va·dhān / su·ma·hānty ad·ri·śṛṅ·gā·ṇi pā·ta·yām ā·sa rā·va·ṇiḥ

  14. 14

    tataḥ pravyathitā lokāḥ saṃjajñe ca tamo mahat / tasya rāvaṇaputrasya tadā śatrūn abhighnataḥ

    ta·taḥ prav·ya·thi·tā lo·kāḥ saṃ·jaj·ñe ca ta·mo ma·hat / tas·ya rā·va·ṇa·put·ras·ya ta·dā śat·rūn a·bhigh·na·taḥ

  15. 15

    tatas tad daivatabalaṃ samantāt taṃ śacīsutam / bahuprakāram asvasthaṃ tatra tatra sma dhāvati

    ta·tas tad dai·va·ta·ba·laṃ sa·man·tāt taṃ śa·cī·su·tam / ba·hup·ra·kā·ram as·vas·thaṃ tat·ra tat·ra sma dhā·va·ti

  16. 16

    nābhyajānaṃs tadānyonyaṃ śatrūn vā daivatāni vā / tatra tatra viparyastaṃ samantāt paridhāvitam

    nābh·ya·jā·naṃs ta·dān·yon·yaṃ śat·rūn vā dai·va·tā·ni vā / tat·ra tat·ra vi·par·yas·taṃ sa·man·tāt pa·ri·dhā·vi·tam

  17. 17

    etasminn antare śūraḥ pulomā nāma vīryavān / daiteyas tena saṃgṛhya śacīputro 'pavāhitaḥ

    e·tas·minn an·ta·re śū·raḥ pu·lo·mā nā·ma vīr·ya·vān / dai·te·yas te·na saṃ·gṛh·ya śa·cī·put·ro 'pa·vā·hi·taḥ

  18. 18

    gṛhītvā taṃ tu naptāraṃ praviṣṭaḥ sa mahodadhim / mātāmaho 'ryakas tasya paulomī yena sā śacī

    gṛ·hīt·vā taṃ tu nap·tā·raṃ pra·viṣ·ṭaḥ sa ma·ho·da·dhim / mā·tā·ma·ho 'rya·kas tas·ya pau·lo·mī ye·na sā śa·cī

  19. 19

    praṇāśaṃ dṛśya tu surā jayantasyātidāruṇam / vyathitāś cāprahṛṣṭāś ca samantād vipradudruvuḥ

    pra·ṇā·śaṃ dṛś·ya tu su·rā ja·yan·tas·yā·ti·dā·ru·ṇam / vya·thi·tāś cāp·ra·hṛṣ·ṭāś ca sa·man·tād vip·ra·dud·ru·vuḥ

  20. 20

    rāvaṇis tv atha saṃhṛṣṭo balaiḥ parivṛtaḥ svakaiḥ / abhyadhāvata devāṃs tān mumoca ca mahāsvanam

    rā·va·ṇis tv a·tha saṃ·hṛṣ·ṭo ba·laiḥ pa·ri·vṛ·taḥ sva·kaiḥ / abh·ya·dhā·va·ta de·vāṃs tān mu·mo·ca ca ma·hās·va·nam

  21. 21

    dṛṣṭvā praṇāśaṃ putrasya rāvaṇeś cāpi vikramam / mātaliṃ prāha devendro rathaḥ samupanīyatām

    dṛṣ·ṭvā pra·ṇā·śaṃ put·ras·ya rā·va·ṇeś cā·pi vik·ra·mam / mā·ta·liṃ prā·ha de·ven·dro ra·thaḥ sa·mu·pa·nī·ya·tām

  22. 22

    sa tu divyo mahābhīmaḥ sajja eva mahārathaḥ / upasthito mātalinā vāhyamāno manojavaḥ

    sa tu div·yo ma·hā·bhī·maḥ saj·ja e·va ma·hā·ra·thaḥ / u·pas·thi·to mā·ta·li·nā vāh·ya·mā·no ma·no·ja·vaḥ

  23. 23

    tato meghā rathe tasmiṃs taḍidvanto mahāsvanāḥ / agrato vāyucapalā gacchanto vyanadaṃs tadā

    ta·to me·ghā ra·the tas·miṃs ta·ḍid·van·to ma·hās·va·nāḥ / ag·ra·to vā·yu·ca·pa·lā gac·chan·to vya·na·daṃs ta·dā

  24. 24

    nānāvādyāni vādyanta stutayaś ca samāhitāḥ / nanṛtuś cāpsaraḥsaṃghāḥ prayāte vāsave raṇam

    nā·nā·vād·yā·ni vād·yan·ta stu·ta·yaś ca sa·mā·hi·tāḥ / na·nṛ·tuś cāp·sa·raḥ·saṃ·ghāḥ pra·yā·te vā·sa·ve ra·ṇam

  25. 25

    rudrair vasubhir ādityaiḥ sādhyaiś ca samarudgaṇaiḥ / vṛto nānāpraharaṇair niryayau tridaśādhipaḥ

    rud·rair va·su·bhir ā·dit·yaiḥ sādh·yaiś ca sa·ma·rud·ga·ṇaiḥ / vṛ·to nā·nāp·ra·ha·ra·ṇair nir·ya·yau tri·da·śā·dhi·paḥ

  26. 26

    nirgacchatas tu śakrasya paruṣaṃ pavano vavau / bhāskaro niṣprabhaś cāsīn maholkāś ca prapedire

    nir·gac·cha·tas tu śak·ras·ya pa·ru·ṣaṃ pa·va·no va·vau / bhās·ka·ro niṣ·pra·bhaś cā·sīn ma·hol·kāś ca pra·pe·di·re

  27. 27

    etasminn antare śūro daśagrīvaḥ pratāpavān / āruroha rathaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā

    e·tas·minn an·ta·re śū·ro da·śag·rī·vaḥ pra·tā·pa·vān / ā·ru·ro·ha ra·thaṃ div·yaṃ nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā

  28. 28

    pannagaiḥ sumahākāyair veṣṭitaṃ lomaharṣaṇaiḥ / yeṣāṃ niśvāsavātena pradīptam iva saṃyugam

    pan·na·gaiḥ su·ma·hā·kā·yair veṣ·ṭi·taṃ lo·ma·har·ṣa·ṇaiḥ / ye·ṣāṃ niś·vā·sa·vā·te·na pra·dīp·tam i·va saṃ·yu·gam

  29. 29

    daityair niśācaraiḥ śūrai rathaḥ saṃparivāritaḥ / samarābhimukho divyo mahendram abhivartata

    dait·yair ni·śā·ca·raiḥ śū·rai ra·thaḥ saṃ·pa·ri·vā·ri·taḥ / sa·ma·rā·bhi·mu·kho div·yo ma·hen·dram a·bhi·var·ta·ta

  30. 30

    putraṃ taṃ vārayitvāsau svayam eva vyavasthitaḥ / so 'pi yuddhād viniṣkramya rāvaṇiḥ samupāviśat

    put·raṃ taṃ vā·ra·yit·vā·sau sva·yam e·va vya·vas·thi·taḥ / so 'pi yud·dhād vi·niṣ·kram·ya rā·va·ṇiḥ sa·mu·pā·vi·śat

  31. 31

    tato yuddhaṃ pravṛttaṃ tu surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha / śastrābhivarṣaṇaṃ ghoraṃ meghānām iva saṃyuge

    ta·to yud·dhaṃ pra·vṛt·taṃ tu su·rā·ṇāṃ rāk·ṣa·saiḥ sa·ha / śas·trā·bhi·var·ṣa·ṇaṃ gho·raṃ me·ghā·nām i·va saṃ·yu·ge

  32. 32

    kumbhakarṇas tu duṣṭātmā nānāpraharaṇodyataḥ / nājñāyata tadā yuddhe saha kenāpy ayudhyata

    kum·bha·kar·ṇas tu duṣ·ṭāt·mā nā·nāp·ra·ha·ra·ṇod·ya·taḥ / nāj·ñā·ya·ta ta·dā yud·dhe sa·ha ke·nāpy a·yudh·ya·ta

  33. 33

    dantair bhujābhyāṃ padbhyāṃ ca śaktitomarasāyakaiḥ / yena kenaiva saṃrabdhas tāḍayām āsa vai surān

    dan·tair bhu·jābh·yāṃ pad·bhyāṃ ca śak·ti·to·ma·ra·sā·ya·kaiḥ / ye·na ke·nai·va saṃ·rab·dhas tā·ḍa·yām ā·sa vai su·rān

  34. 34

    tato rudrair mahābhāgaiḥ sahādityair niśācaraḥ / prayuddhas taiś ca saṃgrāme kṛttaḥ śastrair nirantaram

    ta·to rud·rair ma·hā·bhā·gaiḥ sa·hā·dit·yair ni·śā·ca·raḥ / pra·yud·dhas taiś ca saṃg·rā·me kṛt·taḥ śas·trair ni·ran·ta·ram

  35. 35

    tatas tad rākṣasaṃ sainyaṃ tridaśaiḥ samarudgaṇaiḥ / raṇe vidrāvitaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ

    ta·tas tad rāk·ṣa·saṃ sain·yaṃ tri·da·śaiḥ sa·ma·rud·ga·ṇaiḥ / ra·ṇe vid·rā·vi·taṃ sar·vaṃ nā·nāp·ra·ha·ra·ṇaiḥ śi·taiḥ

  36. 36

    ke cid vinihatāḥ śastrair veṣṭanti sma mahītale / vāhaneṣv avasaktāś ca sthitā evāpare raṇe

    ke cid vi·ni·ha·tāḥ śas·trair veṣ·ṭan·ti sma ma·hī·ta·le / vā·ha·neṣv a·va·sak·tāś ca sthi·tā e·vā·pa·re ra·ṇe

  37. 37

    rathān nāgān kharān uṣṭrān pannagāṃs turagāṃs tathā / śiṃśumārān varāhāṃś ca piśācavadanāṃs tathā

    ra·thān nā·gān kha·rān uṣ·ṭrān pan·na·gāṃs tu·ra·gāṃs ta·thā / śiṃ·śu·mā·rān va·rā·hāṃś ca pi·śā·ca·va·da·nāṃs ta·thā

  38. 38

    tān samāliṅgya bāhubhyāṃ viṣṭabdhāḥ ke cid ucchritāḥ / devais tu śastrasaṃviddhā mamrire ca niśācarāḥ

    tān sa·mā·liṅ·gya bā·hubh·yāṃ viṣ·ṭab·dhāḥ ke cid uc·chri·tāḥ / de·vais tu śas·tra·saṃ·vid·dhā mam·ri·re ca ni·śā·ca·rāḥ

  39. 39

    citrakarma ivābhāti sa teṣāṃ raṇasaṃplavaḥ / nihatānāṃ pramattānāṃ rākṣasānāṃ mahītale

    cit·ra·kar·ma i·vā·bhā·ti sa te·ṣāṃ ra·ṇa·saṃp·la·vaḥ / ni·ha·tā·nāṃ pra·mat·tā·nāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·hī·ta·le

  40. 40

    śoṇitodaka niṣyandākaṅkagṛdhrasamākulā / pravṛttā saṃyugamukhe śastragrāhavatī nadī

    śo·ṇi·to·da·ka niṣ·yan·dā·kaṅ·ka·gṛdh·ra·sa·mā·ku·lā / pra·vṛt·tā saṃ·yu·ga·mu·khe śas·trag·rā·ha·va·tī na·dī

  41. 41

    etasminn antare kruddho daśagrīvaḥ pratāpavān / nirīkṣya tad balaṃ sarvaṃ daivatair vinipātitam

    e·tas·minn an·ta·re krud·dho da·śag·rī·vaḥ pra·tā·pa·vān / ni·rīk·ṣya tad ba·laṃ sar·vaṃ dai·va·tair vi·ni·pā·ti·tam

  42. 42

    sa taṃ prativigāhyāśu pravṛddhaṃ sainyasāgaram / tridaśān samare nighnañ śakram evābhyavartata

    sa taṃ pra·ti·vi·gāh·yā·śu pra·vṛd·dhaṃ sain·ya·sā·ga·ram / tri·da·śān sa·ma·re nigh·nañ śak·ram e·vābh·ya·var·ta·ta

  43. 43

    tataḥ śakro mahac cāpaṃ visphārya sumahāsvanam / yasya visphāraghoṣeṇa svananti sma diśo daśa

    ta·taḥ śak·ro ma·hac cā·paṃ vis·phār·ya su·ma·hās·va·nam / yas·ya vis·phā·ra·gho·ṣe·ṇa sva·nan·ti sma di·śo da·śa

  44. 44

    tad vikṛṣya mahac cāpam indro rāvaṇamūrdhani / nipātayām āsa śarān pāvakādityavarcasaḥ

    tad vi·kṛṣ·ya ma·hac cā·pam in·dro rā·va·ṇa·mūr·dha·ni / ni·pā·ta·yām ā·sa śa·rān pā·va·kā·dit·ya·var·ca·saḥ

  45. 45

    tathaiva ca mahābāhur daśagrīvo vyavasthitaḥ / śakraṃ kārmukavibhraṣṭaiḥ śaravarṣair avākirat

    ta·thai·va ca ma·hā·bā·hur da·śag·rī·vo vya·vas·thi·taḥ / śak·raṃ kār·mu·ka·vibh·raṣ·ṭaiḥ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat

  46. 46

    prayudhyator atha tayor bāṇavarṣaiḥ samantataḥ / nājñāyata tadā kiṃ cit sarvaṃ hi tamasā vṛtam

    pra·yudh·ya·tor a·tha ta·yor bā·ṇa·var·ṣaiḥ sa·man·ta·taḥ / nāj·ñā·ya·ta ta·dā kiṃ cit sar·vaṃ hi ta·ma·sā vṛ·tam

Uttarakāṇḍa · sarga 29 40 verses
  1. 1

    tatas tamasi saṃjāte rākṣasā daivataiḥ saha / ayudhyanta balonmattāḥ sūdayantaḥ parasparam

    ta·tas ta·ma·si saṃ·jā·te rāk·ṣa·sā dai·va·taiḥ sa·ha / a·yudh·yan·ta ba·lon·mat·tāḥ sū·da·yan·taḥ pa·ras·pa·ram

  2. 2

    tatas tu devasainyena rākṣasānāṃ mahad balam / daśāṃśaṃ sthāpitaṃ yuddhe śeṣaṃ nītaṃ yamakṣayam

    ta·tas tu de·va·sain·ye·na rāk·ṣa·sā·nāṃ ma·had ba·lam / da·śāṃ·śaṃ sthā·pi·taṃ yud·dhe śe·ṣaṃ nī·taṃ ya·mak·ṣa·yam

  3. 3

    tasmiṃs tu tamasā naddhe sarve te devarākṣasāḥ / anyonyaṃ nābhyajānanta yudhyamānāḥ parasparam

    tas·miṃs tu ta·ma·sā nad·dhe sar·ve te de·va·rāk·ṣa·sāḥ / an·yon·yaṃ nābh·ya·jā·nan·ta yudh·ya·mā·nāḥ pa·ras·pa·ram

  4. 4

    indraś ca rāvaṇaś caiva rāvaṇiś ca mahābalaḥ / tasmiṃs tamojālavṛte moham īyur na te trayaḥ

    in·draś ca rā·va·ṇaś cai·va rā·va·ṇiś ca ma·hā·ba·laḥ / tas·miṃs ta·mo·jā·la·vṛ·te mo·ham ī·yur na te tra·yaḥ

  5. 5

    sa tu dṛṣṭvā balaṃ sarvaṃ nihataṃ rāvaṇo raṇe / krodham abhyāgamat tīvraṃ mahānādaṃ ca muktavān

    sa tu dṛṣ·ṭvā ba·laṃ sar·vaṃ ni·ha·taṃ rā·va·ṇo ra·ṇe / kro·dham abh·yā·ga·mat tīv·raṃ ma·hā·nā·daṃ ca muk·ta·vān

  6. 6

    krodhāt sūtaṃ ca durdharṣaḥ syandanastham uvāca ha / parasainyasya madhyena yāvadantaṃ nayasva mām

    kro·dhāt sū·taṃ ca dur·dhar·ṣaḥ syan·da·nas·tham u·vā·ca ha / pa·ra·sain·yas·ya madh·ye·na yā·va·dan·taṃ na·yas·va mām

  7. 7

    adyaitāṃs tridaśān sarvān vikramaiḥ samare svayam / nānāśastrair mahāsārair nāśayāmi nabhastalāt

    ad·yai·tāṃs tri·da·śān sar·vān vik·ra·maiḥ sa·ma·re sva·yam / nā·nā·śas·trair ma·hā·sā·rair nā·śa·yā·mi na·bhas·ta·lāt

  8. 8

    aham indraṃ vadhiṣyāmi varuṇaṃ dhanadaṃ yamam / tridaśān vinihatyāśu svayaṃ sthāsyāmy athopari

    a·ham in·draṃ va·dhiṣ·yā·mi va·ru·ṇaṃ dha·na·daṃ ya·mam / tri·da·śān vi·ni·hat·yā·śu sva·yaṃ sthās·yāmy a·tho·pa·ri

  9. 9

    viṣādo na ca kartavyaḥ śīghraṃ vāhaya me ratham / dviḥ khalu tvāṃ bravīmy adya yāvadantaṃ nayasva mām

    vi·ṣā·do na ca kar·tav·yaḥ śīgh·raṃ vā·ha·ya me ra·tham / dviḥ kha·lu tvāṃ bra·vīmy ad·ya yā·va·dan·taṃ na·yas·va mām

  10. 10

    ayaṃ sa nandanoddeśo yatra vartāmahe vayam / naya mām adya tatra tvam udayo yatra parvataḥ

    a·yaṃ sa nan·da·nod·de·śo yat·ra var·tā·ma·he va·yam / na·ya mām ad·ya tat·ra tvam u·da·yo yat·ra par·va·taḥ

  11. 11

    tasya tad vacanaṃ śrutvā turagān sa manojavān / ādideśātha śatrūṇāṃ madhyenaiva ca sārathiḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā tu·ra·gān sa ma·no·ja·vān / ā·di·de·śā·tha śat·rū·ṇāṃ madh·ye·nai·va ca sā·ra·thiḥ

  12. 12

    tasya taṃ niścayaṃ jñātvā śakro deveśvaras tadā / rathasthaḥ samarasthāṃs tān devān vākyam athābravīt

    tas·ya taṃ niś·ca·yaṃ jñāt·vā śak·ro de·veś·va·ras ta·dā / ra·thas·thaḥ sa·ma·ras·thāṃs tān de·vān vāk·yam a·thāb·ra·vīt

  13. 13

    surāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yat tāvan mama rocate / jīvann eva daśagrīvaḥ sādhu rakṣo nigṛhyatām

    su·rāḥ śṛ·ṇu·ta mad·vāk·yaṃ yat tā·van ma·ma ro·ca·te / jī·vann e·va da·śag·rī·vaḥ sā·dhu rak·ṣo ni·gṛh·ya·tām

  14. 14

    eṣa hy atibalaḥ sainye rathena pavanaujasā / gamiṣyati pravṛddhormiḥ samudra iva parvaṇi

    e·ṣa hy a·ti·ba·laḥ sain·ye ra·the·na pa·va·nau·ja·sā / ga·miṣ·ya·ti pra·vṛd·dhor·miḥ sa·mud·ra i·va par·va·ṇi

  15. 15

    na hy eṣa hantuṃ śakyo 'dya varadānāt sunirbhayaḥ / tad grahīṣyāmahe rakṣo yattā bhavata saṃyuge

    na hy e·ṣa han·tuṃ śak·yo 'dya va·ra·dā·nāt su·nir·bha·yaḥ / tad gra·hīṣ·yā·ma·he rak·ṣo yat·tā bha·va·ta saṃ·yu·ge

  16. 16

    yathā baliṃ nigṛhyaitat trailokyaṃ bhujyate mayā / evam etasya pāpasya nigraho mama rocate

    ya·thā ba·liṃ ni·gṛh·yai·tat trai·lok·yaṃ bhuj·ya·te ma·yā / e·vam e·tas·ya pā·pas·ya nig·ra·ho ma·ma ro·ca·te

  17. 17

    tato 'nyaṃ deśam āsthāya śakraḥ saṃtyajya rāvaṇam / ayudhyata mahātejā rākṣasān nāśayan raṇe

    ta·to 'nyaṃ de·śam ās·thā·ya śak·raḥ saṃt·yaj·ya rā·va·ṇam / a·yudh·ya·ta ma·hā·te·jā rāk·ṣa·sān nā·śa·yan ra·ṇe

  18. 18

    uttareṇa daśagrīvaḥ praviveśānivartitaḥ / dakṣiṇena tu pārśvena praviveśa śatakratuḥ

    ut·ta·re·ṇa da·śag·rī·vaḥ pra·vi·ve·śā·ni·var·ti·taḥ / dak·ṣi·ṇe·na tu pār·śve·na pra·vi·ve·śa śa·tak·ra·tuḥ

  19. 19

    tataḥ sa yojanaśataṃ praviṣṭo rākṣasādhipaḥ / devatānāṃ balaṃ kṛtsnaṃ śaravarṣair avākirat

    ta·taḥ sa yo·ja·na·śa·taṃ pra·viṣ·ṭo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / de·va·tā·nāṃ ba·laṃ kṛt·snaṃ śa·ra·var·ṣair a·vā·ki·rat

  20. 20

    tataḥ śakro nirīkṣyātha praviṣṭaṃ taṃ balaṃ svakam / nyavartayad asaṃbhrāntaḥ samāvṛtya daśānanam

    ta·taḥ śak·ro ni·rīk·ṣyā·tha pra·viṣ·ṭaṃ taṃ ba·laṃ sva·kam / nya·var·ta·yad a·saṃbh·rān·taḥ sa·mā·vṛt·ya da·śā·na·nam

  21. 21

    etasminn antare nādo mukto dānavarākṣasaiḥ / hā hatāḥ smeti taṃ dṛṣṭvā grastaṃ śakreṇa rāvaṇam

    e·tas·minn an·ta·re nā·do muk·to dā·na·va·rāk·ṣa·saiḥ / hā ha·tāḥ sme·ti taṃ dṛṣ·ṭvā gras·taṃ śak·re·ṇa rā·va·ṇam

  22. 22

    tato rathaṃ samāruhya rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ / tat sainyam atisaṃkruddhaḥ praviveśa sudāruṇam

    ta·to ra·thaṃ sa·mā·ruh·ya rā·va·ṇiḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / tat sain·yam a·ti·saṃk·rud·dhaḥ pra·vi·ve·śa su·dā·ru·ṇam

  23. 23

    sa tāṃ praviśya māyāṃ tu dattāṃ gopatinā purā / adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tat sainyaṃ samavākirat

    sa tāṃ pra·viś·ya mā·yāṃ tu dat·tāṃ go·pa·ti·nā pu·rā / a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ tat sain·yaṃ sa·ma·vā·ki·rat

  24. 24

    tataḥ sa devān saṃtyajya śakram evābhyayād drutam / mahendraś ca mahātejā na dadarśa sutaṃ ripoḥ

    ta·taḥ sa de·vān saṃt·yaj·ya śak·ram e·vābh·ya·yād dru·tam / ma·hen·draś ca ma·hā·te·jā na da·dar·śa su·taṃ ri·poḥ

  25. 25

    sa mātaliṃ hayāṃś caiva tāḍayitvā śarottamaiḥ / mahendraṃ bāṇavarṣeṇa śīghrahasto hy avākirat

    sa mā·ta·liṃ ha·yāṃś cai·va tā·ḍa·yit·vā śa·rot·ta·maiḥ / ma·hen·draṃ bā·ṇa·var·ṣe·ṇa śīgh·ra·has·to hy a·vā·ki·rat

  26. 26

    tataḥ śakro rathaṃ tyaktva visṛjya ca sa mātalim / airāvataṃ samāruhya mṛgayām āsa rāvaṇim

    ta·taḥ śak·ro ra·thaṃ tyak·tva vi·sṛj·ya ca sa mā·ta·lim / ai·rā·va·taṃ sa·mā·ruh·ya mṛ·ga·yām ā·sa rā·va·ṇim

  27. 27

    sa tu māyā balād rakṣaḥ saṃgrāme nābhyadṛśyata / kiramāṇaḥ śaraughena mahendram amitaujasaṃ

    sa tu mā·yā ba·lād rak·ṣaḥ saṃg·rā·me nābh·ya·dṛś·ya·ta / ki·ra·mā·ṇaḥ śa·rau·ghe·na ma·hen·dram a·mi·tau·ja·saṃ

  28. 28

    sa taṃ yadā pariśrāntam indraṃ mene 'tha rāvaṇiḥ / tadainaṃ māyayā baddhvā svasainyam abhito 'nayat

    sa taṃ ya·dā pa·riś·rān·tam in·draṃ me·ne 'tha rā·va·ṇiḥ / ta·dai·naṃ mā·ya·yā bad·dhvā sva·sain·yam a·bhi·to 'na·yat

  29. 29

    taṃ dṛṣṭvātha balāt tasmin māyayāpahṛtaṃ raṇe / mahendram amarāḥ sarve kiṃ nv etad iti cukruśuḥ / na hi dṛśyati vidyāvān māyayā yena nīyate

    taṃ dṛṣ·ṭvā·tha ba·lāt tas·min mā·ya·yā·pa·hṛ·taṃ ra·ṇe / ma·hen·dram a·ma·rāḥ sar·ve kiṃ nv e·tad i·ti cuk·ru·śuḥ / na hi dṛś·ya·ti vid·yā·vān mā·ya·yā ye·na nī·ya·te

  30. 30

    etasminn antare cāpi sarve suragaṇās tadā / abhyadravan susaṃkruddhā rāvaṇaṃ śastravṛṣṭibhiḥ

    e·tas·minn an·ta·re cā·pi sar·ve su·ra·ga·ṇās ta·dā / abh·yad·ra·van su·saṃk·rud·dhā rā·va·ṇaṃ śas·tra·vṛṣ·ṭi·bhiḥ

  31. 31

    rāvaṇas tu samāsādya vasvādityamarudgaṇān / na śaśāka raṇe sthātuṃ na yoddhuṃ śastrapīḍitaḥ

    rā·va·ṇas tu sa·mā·sād·ya vas·vā·dit·ya·ma·rud·ga·ṇān / na śa·śā·ka ra·ṇe sthā·tuṃ na yod·dhuṃ śas·tra·pī·ḍi·taḥ

  32. 32

    taṃ tu dṛṣṭvā pariśrāntaṃ prahārair jarjaracchavim / rāvaṇiḥ pitaraṃ yuddhe 'darśanastho 'bravīd idam

    taṃ tu dṛṣ·ṭvā pa·riś·rān·taṃ pra·hā·rair jar·ja·rac·cha·vim / rā·va·ṇiḥ pi·ta·raṃ yud·dhe 'dar·śa·nas·tho 'bra·vīd i·dam

  33. 33

    āgaccha tāta gacchāvo nivṛttaṃ raṇakarma tat / jitaṃ te viditaṃ bho 'stu svastho bhava gatajvaraḥ

    ā·gac·cha tā·ta gac·chā·vo ni·vṛt·taṃ ra·ṇa·kar·ma tat / ji·taṃ te vi·di·taṃ bho 'stu svas·tho bha·va ga·taj·va·raḥ

  34. 34

    ayaṃ hi surasainyasya trailokyasya ca yaḥ prabhuḥ / sa gṛhīto mayā śakro bhagnamānāḥ surāḥ kṛtāḥ

    a·yaṃ hi su·ra·sain·yas·ya trai·lok·yas·ya ca yaḥ pra·bhuḥ / sa gṛ·hī·to ma·yā śak·ro bhag·na·mā·nāḥ su·rāḥ kṛ·tāḥ

  35. 35

    yatheṣṭaṃ bhuṅkṣva trailokyaṃ nigṛhya ripum ojasā / vṛthā te kiṃ śramaṃ kṛtvā yuddhaṃ hi tava niṣphalam

    ya·theṣ·ṭaṃ bhuṅ·kṣva trai·lok·yaṃ ni·gṛh·ya ri·pum o·ja·sā / vṛ·thā te kiṃ śra·maṃ kṛt·vā yud·dhaṃ hi ta·va niṣ·pha·lam

  36. 36

    sa daivatabalāt tasmān nivṛtto raṇakarmaṇaḥ / tac chrutvā rāvaṇer vākyaṃ svasthacetā daśānanaḥ

    sa dai·va·ta·ba·lāt tas·mān ni·vṛt·to ra·ṇa·kar·ma·ṇaḥ / tac chrut·vā rā·va·ṇer vāk·yaṃ svas·tha·ce·tā da·śā·na·naḥ

  37. 37

    atha raṇavigatajvaraḥ prabhur vijayam avāpya niśācarādhipaḥ / bhavanam abhi tato jagāma hṛṣṭaḥ svasutam avāpya ca vākyam abravīt

    a·tha ra·ṇa·vi·ga·taj·va·raḥ pra·bhur vi·ja·yam a·vāp·ya ni·śā·ca·rā·dhi·paḥ / bha·va·nam a·bhi ta·to ja·gā·ma hṛṣ·ṭaḥ sva·su·tam a·vāp·ya ca vāk·yam ab·ra·vīt

  38. 38

    atibalasadṛśaiḥ parākramais tair mama kulamānavivardhanaṃ kṛtam / yad amarasamavikrama tvayā tridaśapatis tridaśāś ca nirjitāḥ

    a·ti·ba·la·sa·dṛ·śaiḥ pa·rāk·ra·mais tair ma·ma ku·la·mā·na·vi·var·dha·naṃ kṛ·tam / yad a·ma·ra·sa·ma·vik·ra·ma tva·yā tri·da·śa·pa·tis tri·da·śāś ca nir·ji·tāḥ

  39. 39

    tvaritam upanayasva vāsavaṃ nagaram ito vraja sainyasaṃvṛtaḥ / aham api tava gacchato drutaṃ saha sacivair anuyāmi pṛṣṭhataḥ

    tva·ri·tam u·pa·na·yas·va vā·sa·vaṃ na·ga·ram i·to vra·ja sain·ya·saṃ·vṛ·taḥ / a·ham a·pi ta·va gac·cha·to dru·taṃ sa·ha sa·ci·vair a·nu·yā·mi pṛṣ·ṭha·taḥ

  40. 40

    atha sa balavṛtaḥ savāhanas tridaśapatiṃ parigṛhya rāvaṇiḥ / svabhavanam upagamya rākṣaso muditamanā visasarja rākṣasān

    a·tha sa ba·la·vṛ·taḥ sa·vā·ha·nas tri·da·śa·pa·tiṃ pa·ri·gṛh·ya rā·va·ṇiḥ / sva·bha·va·nam u·pa·gam·ya rāk·ṣa·so mu·di·ta·ma·nā vi·sa·sar·ja rāk·ṣa·sān

Uttarakāṇḍa · sarga 30 42 verses
  1. 1

    jite mahendre 'tibale rāvaṇasya sutena vai / prajāpatiṃ puraskṛtya gatā laṅkāṃ surās tadā

    ji·te ma·hen·dre 'ti·ba·le rā·va·ṇas·ya su·te·na vai / pra·jā·pa·tiṃ pu·ras·kṛt·ya ga·tā laṅ·kāṃ su·rās ta·dā

  2. 2

    taṃ rāvaṇaṃ samāsādya putrabhrātṛbhir āvṛtam / abravīd gagane tiṣṭhan sāntvapūrvaṃ prajāpatiḥ

    taṃ rā·va·ṇaṃ sa·mā·sād·ya put·rabh·rā·tṛ·bhir ā·vṛ·tam / ab·ra·vīd ga·ga·ne tiṣ·ṭhan sān·tva·pūr·vaṃ pra·jā·pa·tiḥ

  3. 3

    vatsa rāvaṇa tuṣṭo 'smi tava putrasya saṃyuge / aho 'sya vikramaudāryaṃ tava tulyo 'dhiko 'pi vā

    vat·sa rā·va·ṇa tuṣ·ṭo 'smi ta·va put·ras·ya saṃ·yu·ge / a·ho 'sya vik·ra·mau·dār·yaṃ ta·va tul·yo 'dhi·ko 'pi vā

  4. 4

    jitaṃ hi bhavatā sarvaṃ trailokyaṃ svena tejasā / kṛtā pratijñā saphalā prīto 'smi svasutena vai

    ji·taṃ hi bha·va·tā sar·vaṃ trai·lok·yaṃ sve·na te·ja·sā / kṛ·tā pra·tij·ñā sa·pha·lā prī·to 'smi sva·su·te·na vai

  5. 5

    ayaṃ ca putro 'tibalas tava rāvaṇarāvaṇiḥ / indrajit tv iti vikhyāto jagaty eṣa bhaviṣyati

    a·yaṃ ca put·ro 'ti·ba·las ta·va rā·va·ṇa·rā·va·ṇiḥ / in·dra·jit tv i·ti vikh·yā·to ja·gaty e·ṣa bha·viṣ·ya·ti

  6. 6

    balavāñ śatrunirjetā bhaviṣyaty eṣa rākṣasaḥ / yam āśritya tvayā rājan sthāpitās tridaśā vaśe

    ba·la·vāñ śat·ru·nir·je·tā bha·viṣ·yaty e·ṣa rāk·ṣa·saḥ / yam āś·rit·ya tva·yā rā·jan sthā·pi·tās tri·da·śā va·śe

  7. 7

    tan mucyatāṃ mahābāho mahendraḥ pākaśāsanaḥ / kiṃ cāsya mokṣaṇārthāya prayacchanti divaukasaḥ

    tan muc·ya·tāṃ ma·hā·bā·ho ma·hen·draḥ pā·ka·śā·sa·naḥ / kiṃ cās·ya mok·ṣa·ṇār·thā·ya pra·yac·chan·ti di·vau·ka·saḥ

  8. 8

    athābravīn mahātejā indrajit samitiṃjayaḥ / amaratvam ahaṃ deva vṛṇomīhāsya mokṣaṇe

    a·thāb·ra·vīn ma·hā·te·jā in·dra·jit sa·mi·tiṃ·ja·yaḥ / a·ma·rat·vam a·haṃ de·va vṛ·ṇo·mī·hās·ya mok·ṣa·ṇe

  9. 9

    abravīt tu tadā devo rāvaṇiṃ kamalodbhavaḥ / nāsti sarvāmaratvaṃ hi keṣāṃ cit prāṇināṃ bhuvi

    ab·ra·vīt tu ta·dā de·vo rā·va·ṇiṃ ka·ma·lod·bha·vaḥ / nās·ti sar·vā·ma·rat·vaṃ hi ke·ṣāṃ cit prā·ṇi·nāṃ bhu·vi

  10. 10

    athābravīt sa tatrastham indrajit padmasaṃbhavam / śrūyatāṃ yā bhavet siddhiḥ śatakratuvimokṣaṇe

    a·thāb·ra·vīt sa tat·ras·tham in·dra·jit pad·ma·saṃ·bha·vam / śrū·ya·tāṃ yā bha·vet sid·dhiḥ śa·tak·ra·tu·vi·mok·ṣa·ṇe

  11. 11

    mameṣṭaṃ nityaśo deva havyaiḥ saṃpūjya pāvakam / saṃgrāmam avatartuṃ vai śatrunirjayakāṅkṣiṇaḥ

    ma·meṣ·ṭaṃ nit·ya·śo de·va hav·yaiḥ saṃ·pūj·ya pā·va·kam / saṃg·rā·mam a·va·tar·tuṃ vai śat·ru·nir·ja·ya·kāṅ·kṣi·ṇaḥ

  12. 12

    tasmiṃś ced asamāpte tu japyahome vibhāvasoḥ / yudhyeyaṃ deva saṃgrāme tadā me syād vināśanam

    tas·miṃś ced a·sa·māp·te tu jap·ya·ho·me vi·bhā·va·soḥ / yudh·ye·yaṃ de·va saṃg·rā·me ta·dā me syād vi·nā·śa·nam

  13. 13

    sarvo hi tapasā caiva vṛṇoty amaratāṃ pumān / vikrameṇa mayā tv etad amaratvaṃ pravartitam

    sar·vo hi ta·pa·sā cai·va vṛ·ṇoty a·ma·ra·tāṃ pu·mān / vik·ra·me·ṇa ma·yā tv e·tad a·ma·rat·vaṃ pra·var·ti·tam

  14. 14

    evam astv iti taṃ prāha vākyaṃ devaḥ prajāpatiḥ / muktaś cendrajitā śakro gatāś ca tridivaṃ surāḥ

    e·vam astv i·ti taṃ prā·ha vāk·yaṃ de·vaḥ pra·jā·pa·tiḥ / muk·taś cen·dra·ji·tā śak·ro ga·tāś ca tri·di·vaṃ su·rāḥ

  15. 15

    etasminn antare śakro dīno bhraṣṭāmbarasrajaḥ / rāma cintāparītātmā dhyānatatparatāṃ gataḥ

    e·tas·minn an·ta·re śak·ro dī·no bhraṣ·ṭām·ba·ras·ra·jaḥ / rā·ma cin·tā·pa·rī·tāt·mā dhyā·na·tat·pa·ra·tāṃ ga·taḥ

  16. 16

    taṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtaṃ prāha devaḥ prajāpatiḥ / śakrakrato kim utkaṇṭhāṃ karoṣi smara duṣkṛtam

    taṃ tu dṛṣ·ṭvā ta·thā·bhū·taṃ prā·ha de·vaḥ pra·jā·pa·tiḥ / śak·rak·ra·to kim ut·kaṇ·ṭhāṃ ka·ro·ṣi sma·ra duṣ·kṛ·tam

  17. 17

    amarendra mayā bahvyaḥ prajāḥ sṛṣṭāḥ purā prabho / ekavarṇāḥ samābhāṣā ekarūpāś ca sarvaśaḥ

    a·ma·ren·dra ma·yā bah·vyaḥ pra·jāḥ sṛṣ·ṭāḥ pu·rā pra·bho / e·ka·var·ṇāḥ sa·mā·bhā·ṣā e·ka·rū·pāś ca sar·va·śaḥ

  18. 18

    tāsāṃ nāsti viśeṣo hi darśane lakṣaṇe 'pi vā / tato 'ham ekāgramanās tāḥ prajāḥ paryacintayam

    tā·sāṃ nās·ti vi·śe·ṣo hi dar·śa·ne lak·ṣa·ṇe 'pi vā / ta·to 'ham e·kāg·ra·ma·nās tāḥ pra·jāḥ par·ya·cin·ta·yam

  19. 19

    so 'haṃ tāsāṃ viśeṣārthaṃ striyam ekāṃ vinirmame / yad yat prajānāṃ pratyaṅgaṃ viśiṣṭaṃ tat tad uddhṛtam

    so 'haṃ tā·sāṃ vi·śe·ṣār·thaṃ stri·yam e·kāṃ vi·nir·ma·me / yad yat pra·jā·nāṃ prat·yaṅ·gaṃ vi·śiṣ·ṭaṃ tat tad ud·dhṛ·tam

  20. 20

    tato mayā rūpaguṇair ahalyā strī vinirmitā / ahalyety eva ca mayā tasyā nāma pravartitam

    ta·to ma·yā rū·pa·gu·ṇair a·hal·yā strī vi·nir·mi·tā / a·hal·yety e·va ca ma·yā tas·yā nā·ma pra·var·ti·tam

  21. 21

    nirmitāyāṃ tu devendra tasyāṃ nāryāṃ surarṣabha / bhaviṣyatīti kasyaiṣā mama cintā tato 'bhavat

    nir·mi·tā·yāṃ tu de·ven·dra tas·yāṃ nār·yāṃ su·rar·ṣa·bha / bha·viṣ·ya·tī·ti kas·yai·ṣā ma·ma cin·tā ta·to 'bha·vat

  22. 22

    tvaṃ tu śakra tadā nārīṃ jānīṣe manasā prabho / sthānādhikatayā patnī mamaiṣeti puraṃdara

    tvaṃ tu śak·ra ta·dā nā·rīṃ jā·nī·ṣe ma·na·sā pra·bho / sthā·nā·dhi·ka·ta·yā pat·nī ma·mai·ṣe·ti pu·raṃ·da·ra

  23. 23

    sā mayā nyāsabhūtā tu gautamasya mahātmanaḥ / nyastā bahūni varṣāṇi tena niryātitā ca sā

    sā ma·yā nyā·sa·bhū·tā tu gau·ta·mas·ya ma·hāt·ma·naḥ / nyas·tā ba·hū·ni var·ṣā·ṇi te·na nir·yā·ti·tā ca sā

  24. 24

    tatas tasya parijñāya mayā sthairyaṃ mahāmuneḥ / jñātvā tapasi siddhiṃ ca patnyarthaṃ sparśitā tadā

    ta·tas tas·ya pa·rij·ñā·ya ma·yā sthair·yaṃ ma·hā·mu·neḥ / jñāt·vā ta·pa·si sid·dhiṃ ca pat·nyar·thaṃ spar·śi·tā ta·dā

  25. 25

    sa tayā saha dharmātmā ramate sma mahāmuniḥ / āsan nirāśā devās tu gautame dattayā tayā

    sa ta·yā sa·ha dhar·māt·mā ra·ma·te sma ma·hā·mu·niḥ / ā·san ni·rā·śā de·vās tu gau·ta·me dat·ta·yā ta·yā

  26. 26

    tvaṃ kruddhas tv iha kāmātmā gatvā tasyāśramaṃ muneḥ / dṛṣṭavāṃś ca tadā tāṃ strīṃ dīptām agniśikhām iva

    tvaṃ krud·dhas tv i·ha kā·māt·mā gat·vā tas·yāś·ra·maṃ mu·neḥ / dṛṣ·ṭa·vāṃś ca ta·dā tāṃ strīṃ dīp·tām ag·ni·śi·khām i·va

  27. 27

    sā tvayā dharṣitā śakra kāmārtena samanyunā / dṛṣṭas tvaṃ ca tadā tena āśrame paramarṣiṇā

    sā tva·yā dhar·ṣi·tā śak·ra kā·mār·te·na sa·man·yu·nā / dṛṣ·ṭas tvaṃ ca ta·dā te·na āś·ra·me pa·ra·mar·ṣi·ṇā

  28. 28

    tataḥ kruddhena tenāsi śaptaḥ paramatejasā / gato 'si yena devendra daśābhāgaviparyayam

    ta·taḥ krud·dhe·na te·nā·si śap·taḥ pa·ra·ma·te·ja·sā / ga·to 'si ye·na de·ven·dra da·śā·bhā·ga·vi·par·ya·yam

  29. 29

    yasmān me dharṣitā patnī tvayā vāsava nirbhayam / tasmāt tvaṃ samare rājañ śatruhastaṃ gamiṣyasi

    yas·mān me dhar·ṣi·tā pat·nī tva·yā vā·sa·va nir·bha·yam / tas·māt tvaṃ sa·ma·re rā·jañ śat·ru·has·taṃ ga·miṣ·ya·si

  30. 30

    ayaṃ tu bhāvo durbuddhe yas tvayeha pravartitaḥ / mānuṣeṣv api sarveṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ

    a·yaṃ tu bhā·vo dur·bud·dhe yas tva·ye·ha pra·var·ti·taḥ / mā·nu·ṣeṣv a·pi sar·ve·ṣu bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

  31. 31

    tatrādharmaḥ subalavān samutthāsyati yo mahān / tatrārdhaṃ tasya yaḥ kartā tvayy ardhaṃ nipatiṣyati

    tat·rā·dhar·maḥ su·ba·la·vān sa·mut·thās·ya·ti yo ma·hān / tat·rār·dhaṃ tas·ya yaḥ kar·tā tvayy ar·dhaṃ ni·pa·tiṣ·ya·ti

  32. 32

    na ca te sthāvaraṃ sthānaṃ bhaviṣyati puraṃdara / etenādharmayogena yas tvayeha pravartitaḥ

    na ca te sthā·va·raṃ sthā·naṃ bha·viṣ·ya·ti pu·raṃ·da·ra / e·te·nā·dhar·ma·yo·ge·na yas tva·ye·ha pra·var·ti·taḥ

  33. 33

    yaś ca yaś ca surendraḥ syād dhruvaḥ sa na bhaviṣyati / eṣa śāpo mayā mukta ity asau tvāṃ tadābravīt

    yaś ca yaś ca su·ren·draḥ syād dhru·vaḥ sa na bha·viṣ·ya·ti / e·ṣa śā·po ma·yā muk·ta ity a·sau tvāṃ ta·dāb·ra·vīt

  34. 34

    tāṃ tu bhāryāṃ vinirbhartsya so 'bravīt sumahātapāḥ / durvinīte vinidhvaṃsa mamāśramasamīpataḥ

    tāṃ tu bhār·yāṃ vi·nir·bhar·tsya so 'bra·vīt su·ma·hā·ta·pāḥ / dur·vi·nī·te vi·nidh·vaṃ·sa ma·māś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ

  35. 35

    rūpayauvanasaṃpannā yasmāt tvam anavasthitā / tasmād rūpavatī loke na tvam ekā bhaviṣyasi

    rū·pa·yau·va·na·saṃ·pan·nā yas·māt tvam a·na·vas·thi·tā / tas·mād rū·pa·va·tī lo·ke na tvam e·kā bha·viṣ·ya·si

  36. 36

    rūpaṃ ca tat prajāḥ sarvā gamiṣyanti sudurlabham / yat tavedaṃ samāśritya vibhrame 'yam upasthitaḥ

    rū·paṃ ca tat pra·jāḥ sar·vā ga·miṣ·yan·ti su·dur·la·bham / yat ta·ve·daṃ sa·māś·rit·ya vibh·ra·me 'yam u·pas·thi·taḥ

  37. 37

    tadā prabhṛti bhūyiṣṭhaṃ prajā rūpasamanvitāḥ / śāpotsargād dhi tasyedaṃ muneḥ sarvam upāgatam

    ta·dā pra·bhṛ·ti bhū·yiṣ·ṭhaṃ pra·jā rū·pa·sa·man·vi·tāḥ / śā·pot·sar·gād dhi tas·ye·daṃ mu·neḥ sar·vam u·pā·ga·tam

  38. 38

    tat smara tvaṃ mahābāho duṣkṛtaṃ yat tvayā kṛtam / yena tvaṃ grahaṇaṃ śatror gato nānyena vāsava

    tat sma·ra tvaṃ ma·hā·bā·ho duṣ·kṛ·taṃ yat tva·yā kṛ·tam / ye·na tvaṃ gra·ha·ṇaṃ śat·ror ga·to nān·ye·na vā·sa·va

  39. 39

    śīghraṃ yajasva yajñaṃ tvaṃ vaiṣṇavaṃ susamāhitaḥ / pāvitas tena yajñena yāsyasi tridivaṃ tataḥ

    śīgh·raṃ ya·jas·va yaj·ñaṃ tvaṃ vaiṣ·ṇa·vaṃ su·sa·mā·hi·taḥ / pā·vi·tas te·na yaj·ñe·na yās·ya·si tri·di·vaṃ ta·taḥ

  40. 40

    putraś ca tava devendra na vinaṣṭo mahāraṇe / nītaḥ saṃnihitaś caiva aryakeṇa mahodadhau

    put·raś ca ta·va de·ven·dra na vi·naṣ·ṭo ma·hā·ra·ṇe / nī·taḥ saṃ·ni·hi·taś cai·va ar·ya·ke·ṇa ma·ho·da·dhau

  41. 41

    etac chrutvā mahendras tu yajñam iṣṭvā ca vaiṣṇavam / punas tridivam ākrāmad anvaśāsac ca devatāḥ

    e·tac chrut·vā ma·hen·dras tu yaj·ñam iṣ·ṭvā ca vaiṣ·ṇa·vam / pu·nas tri·di·vam āk·rā·mad an·va·śā·sac ca de·va·tāḥ

  42. 42

    etad indrajito rāma balaṃ yat kīrtitaṃ mayā / nirjitas tena devendraḥ prāṇino 'nye ca kiṃ punaḥ

    e·tad in·dra·ji·to rā·ma ba·laṃ yat kīr·ti·taṃ ma·yā / nir·ji·tas te·na de·ven·draḥ prā·ṇi·no 'nye ca kiṃ pu·naḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 31 40 verses
  1. 1

    tato rāmo mahātejā vismayāt punar eva hi / uvāca praṇato vākyam agastyam ṛṣisattamam

    ta·to rā·mo ma·hā·te·jā vis·ma·yāt pu·nar e·va hi / u·vā·ca pra·ṇa·to vāk·yam a·gas·tyam ṛ·ṣi·sat·ta·mam

  2. 2

    bhagavan kiṃ tadā lokāḥ śūnyā āsan dvijottama / dharṣaṇāṃ yatra na prāpto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ

    bha·ga·van kiṃ ta·dā lo·kāḥ śūn·yā ā·san dvi·jot·ta·ma / dhar·ṣa·ṇāṃ yat·ra na prāp·to rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ

  3. 3

    utāho hīnavīryās te babhuvuḥ pṛthivīkṣitaḥ / bahiṣkṛtā varāstraiś ca bahavo nirjitā nṛpāḥ

    u·tā·ho hī·na·vīr·yās te ba·bhu·vuḥ pṛ·thi·vīk·ṣi·taḥ / ba·hiṣ·kṛ·tā va·rās·traiś ca ba·ha·vo nir·ji·tā nṛ·pāḥ

  4. 4

    rāghavasya vacaḥ śrutvā agastyo bhagavān ṛṣiḥ / uvāca rāmaṃ prahasan pitāmaha iveśvaram

    rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā a·gas·tyo bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / u·vā·ca rā·maṃ pra·ha·san pi·tā·ma·ha i·veś·va·ram

  5. 5

    sa evaṃ bādhamānas tu pārthivān pārthivarṣabha / cacāra rāvaṇo rāma pṛthivyāṃ pṛthivīpate

    sa e·vaṃ bā·dha·mā·nas tu pār·thi·vān pār·thi·var·ṣa·bha / ca·cā·ra rā·va·ṇo rā·ma pṛ·thiv·yāṃ pṛ·thi·vī·pa·te

  6. 6

    tato māhiṣmatīṃ nāma purīṃ svargapurīprabhām / saṃprāpto yatra sāmnidhyaṃ paramaṃ vasuretasaḥ

    ta·to mā·hiṣ·ma·tīṃ nā·ma pu·rīṃ svar·ga·pu·rīp·ra·bhām / saṃp·rāp·to yat·ra sām·nidh·yaṃ pa·ra·maṃ va·su·re·ta·saḥ

  7. 7

    tulya āsīn nṛpas tasya pratāpād vasuretasaḥ / arjuno nāma yasyāgniḥ śarakuṇḍe śayaḥ sadā

    tul·ya ā·sīn nṛ·pas tas·ya pra·tā·pād va·su·re·ta·saḥ / ar·ju·no nā·ma yas·yāg·niḥ śa·ra·kuṇ·ḍe śa·yaḥ sa·dā

  8. 8

    tam eva divasaṃ so 'tha haihayādhipatir balī / arjuno narmadāṃ rantuṃ gataḥ strībhiḥ saheśvaraḥ

    tam e·va di·va·saṃ so 'tha hai·ha·yā·dhi·pa·tir ba·lī / ar·ju·no nar·ma·dāṃ ran·tuṃ ga·taḥ strī·bhiḥ sa·heś·va·raḥ

  9. 9

    rāvaṇo rākṣasendras tu tasyāmātyān apṛcchata / kvārjuno vo nṛpaḥ so 'dya śīghram ākhyātum arhatha

    rā·va·ṇo rāk·ṣa·sen·dras tu tas·yā·māt·yān a·pṛc·cha·ta / kvār·ju·no vo nṛ·paḥ so 'dya śīgh·ram ākh·yā·tum ar·ha·tha

  10. 10

    rāvaṇo 'ham anuprāpto yuddhepsur nṛvareṇa tu / mamāgamanam avyagrair yuṣmābhiḥ saṃnivedyatām

    rā·va·ṇo 'ham a·nup·rāp·to yud·dhep·sur nṛ·va·re·ṇa tu / ma·mā·ga·ma·nam av·yag·rair yuṣ·mā·bhiḥ saṃ·ni·ved·ya·tām

  11. 11

    ity evaṃ rāvaṇenoktās te 'mātyāḥ suvipaścitaḥ / abruvan rākṣasapatim asāmnidhyaṃ mahīpateḥ

    ity e·vaṃ rā·va·ṇe·nok·tās te 'māt·yāḥ su·vi·paś·ci·taḥ / ab·ru·van rāk·ṣa·sa·pa·tim a·sām·nidh·yaṃ ma·hī·pa·teḥ

  12. 12

    śrutvā viśravasaḥ putraḥ paurāṇām arjunaṃ gatam / apasṛtyāgato vindhyaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim

    śrut·vā viś·ra·va·saḥ put·raḥ pau·rā·ṇām ar·ju·naṃ ga·tam / a·pa·sṛt·yā·ga·to vin·dhyaṃ hi·ma·vat·saṃ·ni·bhaṃ gi·rim

  13. 13

    sa tam abhram ivāviṣṭam udbhrāntam iva medinīm / apaśyad rāvaṇo vindhyam ālikhantam ivāmbaram

    sa tam abh·ram i·vā·viṣ·ṭam ud·bhrān·tam i·va me·di·nīm / a·paś·yad rā·va·ṇo vin·dhyam ā·li·khan·tam i·vām·ba·ram

  14. 14

    sahasraśikharopetaṃ siṃhādhyuṣitakandaram / prapāta patitaiḥ śītaiḥ sāṭṭahāsam ivāmbubhiḥ

    sa·has·ra·śi·kha·ro·pe·taṃ siṃ·hādh·yu·ṣi·ta·kan·da·ram / pra·pā·ta pa·ti·taiḥ śī·taiḥ sāṭ·ṭa·hā·sam i·vām·bu·bhiḥ

  15. 15

    devadānavagandharvaiḥ sāpsarogaṇakiṃnaraiḥ / sāha strībhiḥ krīḍamānaiḥ svargabhūtaṃ mahocchrayam

    de·va·dā·na·va·gan·dhar·vaiḥ sāp·sa·ro·ga·ṇa·kiṃ·na·raiḥ / sā·ha strī·bhiḥ krī·ḍa·mā·naiḥ svar·ga·bhū·taṃ ma·hoc·chra·yam

  16. 16

    nadībhiḥ syandamānābhir agatipratimaṃ jalam / sphuṭībhiś calajihvābhir vamantam iva viṣṭhitam

    na·dī·bhiḥ syan·da·mā·nā·bhir a·ga·tip·ra·ti·maṃ ja·lam / sphu·ṭī·bhiś ca·la·jih·vā·bhir va·man·tam i·va viṣ·ṭhi·tam

  17. 17

    ulkāvantaṃ darīvantaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim / paśyamānas tato vindhyaṃ rāvaṇo narmadāṃ yayau

    ul·kā·van·taṃ da·rī·van·taṃ hi·ma·vat·saṃ·ni·bhaṃ gi·rim / paś·ya·mā·nas ta·to vin·dhyaṃ rā·va·ṇo nar·ma·dāṃ ya·yau

  18. 18

    calopalajalāṃ puṇyāṃ paścimodadhigāminīm / mahiṣaiḥ sṛmaraiḥ siṃhaiḥ śārdūlarkṣagajottamaiḥ / uṣṇābhitaptais tṛṣitaiḥ saṃkṣobhitajalāśayām

    ca·lo·pa·la·ja·lāṃ puṇ·yāṃ paś·ci·mo·da·dhi·gā·mi·nīm / ma·hi·ṣaiḥ sṛ·ma·raiḥ siṃ·haiḥ śār·dū·lar·kṣa·ga·jot·ta·maiḥ / uṣ·ṇā·bhi·tap·tais tṛ·ṣi·taiḥ saṃk·ṣo·bhi·ta·ja·lā·śa·yām

  19. 19

    cakravākaiḥ sakāraṇḍaiḥ sahaṃsajalakukkuṭaiḥ / sārasaiś ca sadāmattaiḥ kokūjadbhiḥ samāvṛtām

    cak·ra·vā·kaiḥ sa·kā·raṇ·ḍaiḥ sa·haṃ·sa·ja·la·kuk·ku·ṭaiḥ / sā·ra·saiś ca sa·dā·mat·taiḥ ko·kū·jad·bhiḥ sa·mā·vṛ·tām

  20. 20

    phulladrumakṛtottaṃsāṃ cakravākayugastanīm / vistīrṇapulinaśroṇīṃ haṃsāvalisumekhalām

    phul·lad·ru·ma·kṛ·tot·taṃ·sāṃ cak·ra·vā·ka·yu·gas·ta·nīm / vis·tīr·ṇa·pu·li·naś·ro·ṇīṃ haṃ·sā·va·li·su·me·kha·lām

  21. 21

    puṣpareṇvanuliptāṅgīṃ jalaphenāmalāṃśukām / jalāvagāhasaṃsparśāṃ phullotpalaśubhekṣaṇām

    puṣ·pa·reṇ·va·nu·lip·tāṅ·gīṃ ja·la·phe·nā·ma·lāṃ·śu·kām / ja·lā·va·gā·ha·saṃs·par·śāṃ phul·lot·pa·la·śu·bhek·ṣa·ṇām

  22. 22

    puṣpakād avaruhyāśu narmadāṃ saritāṃ varām / iṣṭām iva varāṃ nārīm avagāhya daśānanaḥ

    puṣ·pa·kād a·va·ruh·yā·śu nar·ma·dāṃ sa·ri·tāṃ va·rām / iṣ·ṭām i·va va·rāṃ nā·rīm a·va·gāh·ya da·śā·na·naḥ

  23. 23

    sa tasyāḥ puline ramye nānākusumaśobhite / upopaviṣṭaḥ sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣasapuṃgavaḥ / narmadā darśajaṃ harṣam āptavān rākṣaseśvaraḥ

    sa tas·yāḥ pu·li·ne ram·ye nā·nā·ku·su·ma·śo·bhi·te / u·po·pa·viṣ·ṭaḥ sa·ci·vaiḥ sār·dhaṃ rāk·ṣa·sa·puṃ·ga·vaḥ / nar·ma·dā dar·śa·jaṃ har·ṣam āp·ta·vān rāk·ṣa·seś·va·raḥ

  24. 24

    tataḥ salīlaṃ prahasān rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / uvāca sacivāṃs tatra mārīcaśukasāraṇān

    ta·taḥ sa·lī·laṃ pra·ha·sān rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / u·vā·ca sa·ci·vāṃs tat·ra mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇān

  25. 25

    eṣa raśmisahasreṇa jagat kṛtveva kāñcanam / tīkṣṇatāpakaraḥ sūryo nabhaso madhyam āsthitaḥ / mām āsīnaṃ viditveha candrāyāti divākaraḥ

    e·ṣa raś·mi·sa·has·re·ṇa ja·gat kṛt·ve·va kāñ·ca·nam / tīk·ṣṇa·tā·pa·ka·raḥ sūr·yo na·bha·so madh·yam ās·thi·taḥ / mām ā·sī·naṃ vi·dit·ve·ha can·drā·yā·ti di·vā·ka·raḥ

  26. 26

    narmadā jalaśītaś ca sugandhiḥ śramanāśanaḥ / madbhayād anilo hy eṣa vāty asau susamāhitaḥ

    nar·ma·dā ja·la·śī·taś ca su·gan·dhiḥ śra·ma·nā·śa·naḥ / mad·bha·yād a·ni·lo hy e·ṣa vāty a·sau su·sa·mā·hi·taḥ

  27. 27

    iyaṃ cāpi saricchreṣṭhā narmadā narma vardhinī / līnamīnavihaṃgormiḥ sabhayevāṅganā sthitā

    i·yaṃ cā·pi sa·ric·chreṣ·ṭhā nar·ma·dā nar·ma var·dhi·nī / lī·na·mī·na·vi·haṃ·gor·miḥ sa·bha·ye·vāṅ·ga·nā sthi·tā

  28. 28

    tad bhavantaḥ kṣatāḥ śastrair nṛpair indrasamair yudhi / candanasya raseneva rudhireṇa samukṣitāḥ

    tad bha·van·taḥ kṣa·tāḥ śas·trair nṛ·pair in·dra·sa·mair yu·dhi / can·da·nas·ya ra·se·ne·va ru·dhi·re·ṇa sa·muk·ṣi·tāḥ

  29. 29

    te yūyam avagāhadhvaṃ narmadāṃ śarmadāṃ nṛṇām / mahāpadmamukhā mattā gaṅgām iva mahāgajāḥ

    te yū·yam a·va·gā·hadh·vaṃ nar·ma·dāṃ śar·ma·dāṃ nṛ·ṇām / ma·hā·pad·ma·mu·khā mat·tā gaṅ·gām i·va ma·hā·ga·jāḥ

  30. 30

    asyāṃ snātvā mahānadyāṃ pāpmānaṃ vipramokṣyatha

    as·yāṃ snāt·vā ma·hā·nad·yāṃ pāp·mā·naṃ vip·ra·mok·ṣya·tha

  31. 31

    aham apy atra puline śaradindusamaprabhe / puṣpopaharaṃ śanakaiḥ kariṣyāmi umāpateḥ

    a·ham apy at·ra pu·li·ne śa·ra·din·du·sa·map·ra·bhe / puṣ·po·pa·ha·raṃ śa·na·kaiḥ ka·riṣ·yā·mi u·mā·pa·teḥ

  32. 32

    rāvaṇenaivam uktās tu mārīcaśukasāraṇāḥ / samahodaradhūmrākṣā narmadām avagāhire

    rā·va·ṇe·nai·vam uk·tās tu mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇāḥ / sa·ma·ho·da·ra·dhūm·rāk·ṣā nar·ma·dām a·va·gā·hi·re

  33. 33

    rākṣasendragajais tais tu kṣobhyate narmadā nadī / vāmanāñjanapadmādyair gaṅgā iva mahāgajaiḥ

    rāk·ṣa·sen·dra·ga·jais tais tu kṣobh·ya·te nar·ma·dā na·dī / vā·ma·nāñ·ja·na·pad·mād·yair gaṅ·gā i·va ma·hā·ga·jaiḥ

  34. 34

    tatas te rākṣasāḥ snātvā narmadāyā varāmbhasi / uttīrya puṣpāṇy ājahrur balyarthaṃ rāvaṇasya tu

    ta·tas te rāk·ṣa·sāḥ snāt·vā nar·ma·dā·yā va·rām·bha·si / ut·tīr·ya puṣ·pāṇy ā·jah·rur bal·yar·thaṃ rā·va·ṇas·ya tu

  35. 35

    narmadā puline ramye śubhrābhrasadṛśaprabhe / rākṣasendrair muhūrtena kṛtaḥ puṣpamayo giriḥ

    nar·ma·dā pu·li·ne ram·ye śubh·rābh·ra·sa·dṛ·śap·ra·bhe / rāk·ṣa·sen·drair mu·hūr·te·na kṛ·taḥ puṣ·pa·ma·yo gi·riḥ

  36. 36

    puṣpeṣūpahṛteṣv eva rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / avatīrṇo nadīṃ snātuṃ gaṅgām iva mahāgajaḥ

    puṣ·pe·ṣū·pa·hṛ·teṣv e·va rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / a·va·tīr·ṇo na·dīṃ snā·tuṃ gaṅ·gām i·va ma·hā·ga·jaḥ

  37. 37

    tatra snātvā ca vidhivaj japtvā japyam anuttamam / narmadā salilāt tasmād uttatāra sa rāvaṇaḥ

    tat·ra snāt·vā ca vi·dhi·vaj jap·tvā jap·yam a·nut·ta·mam / nar·ma·dā sa·li·lāt tas·mād ut·ta·tā·ra sa rā·va·ṇaḥ

  38. 38

    rāvaṇaṃ prāñjaliṃ yāntam anvayuḥ saptarākṣasāḥ / yatra yatra sa yāti sma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / jāmbūnadamayaṃ liṅgaṃ tatra tatra sma nīyate

    rā·va·ṇaṃ prāñ·ja·liṃ yān·tam an·va·yuḥ sap·ta·rāk·ṣa·sāḥ / yat·ra yat·ra sa yā·ti sma rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / jām·bū·na·da·ma·yaṃ liṅ·gaṃ tat·ra tat·ra sma nī·ya·te

  39. 39

    vālukavedimadhye tu tal liṅgaṃ sthāpya rāvaṇaḥ / arcayām āsa gandhaiś ca puṣpaiś cāmṛtagandhibhiḥ

    vā·lu·ka·ve·di·madh·ye tu tal liṅ·gaṃ sthāp·ya rā·va·ṇaḥ / ar·ca·yām ā·sa gan·dhaiś ca puṣ·paiś cā·mṛ·ta·gan·dhi·bhiḥ

  40. 40

    tataḥ satām ārtiharaṃ haraṃ paraṃ varapradaṃ candramayūkhabhūṣaṇam / samarcayitvā sa niśācaro jagau prasārya hastān praṇanarta cāyatān

    ta·taḥ sa·tām ār·ti·ha·raṃ ha·raṃ pa·raṃ va·rap·ra·daṃ can·dra·ma·yū·kha·bhū·ṣa·ṇam / sa·mar·ca·yit·vā sa ni·śā·ca·ro ja·gau pra·sār·ya has·tān pra·ṇa·nar·ta cā·ya·tān

Uttarakāṇḍa · sarga 32 72 verses
  1. 1

    narmadā puline yatra rākṣasendraḥ sa rāvaṇaḥ / puṣpopahāraṃ kurute tasmād deśād adūrataḥ

    nar·ma·dā pu·li·ne yat·ra rāk·ṣa·sen·draḥ sa rā·va·ṇaḥ / puṣ·po·pa·hā·raṃ ku·ru·te tas·mād de·śād a·dū·ra·taḥ

  2. 2

    arjuno jayatāṃ śreṣṭho māhiṣmatyāḥ patiḥ prabhuḥ / krīḍite saha nārībhir narmadātoyam āśritaḥ

    ar·ju·no ja·ya·tāṃ śreṣ·ṭho mā·hiṣ·mat·yāḥ pa·tiḥ pra·bhuḥ / krī·ḍi·te sa·ha nā·rī·bhir nar·ma·dā·to·yam āś·ri·taḥ

  3. 3

    tāsāṃ madhyagato rāja rarāja sa tato 'rjunaḥ / kareṇūnāṃ sahasrasya madhyastha iva kuñjaraḥ

    tā·sāṃ madh·ya·ga·to rā·ja ra·rā·ja sa ta·to 'rju·naḥ / ka·re·ṇū·nāṃ sa·has·ras·ya madh·yas·tha i·va kuñ·ja·raḥ

  4. 4

    jijñāsuḥ sa tu bāhūnāṃ sahasrasyottamaṃ balam / rurodha narmadā vegaṃ bāhubhiḥ sa tadārjunaḥ

    jij·ñā·suḥ sa tu bā·hū·nāṃ sa·has·ras·yot·ta·maṃ ba·lam / ru·ro·dha nar·ma·dā ve·gaṃ bā·hu·bhiḥ sa ta·dār·ju·naḥ

  5. 5

    kārtavīryabhujāsetuṃ taj jalaṃ prāpya nirmalam / kūlāpahāraṃ kurvāṇaṃ pratisrotaḥ pradhāvati

    kār·ta·vīr·ya·bhu·jā·se·tuṃ taj ja·laṃ prāp·ya nir·ma·lam / kū·lā·pa·hā·raṃ kur·vā·ṇaṃ pra·tis·ro·taḥ pra·dhā·va·ti

  6. 6

    samīnanakramakaraḥ sapuṣpakuśasaṃstaraḥ / sa narmadāmbhaso vegaḥ prāvṛṭkāla ivābabhau

    sa·mī·na·nak·ra·ma·ka·raḥ sa·puṣ·pa·ku·śa·saṃs·ta·raḥ / sa nar·ma·dām·bha·so ve·gaḥ prā·vṛṭ·kā·la i·vā·ba·bhau

  7. 7

    sa vegaḥ kārtavīryeṇa saṃpreṣiṭa ivāmbhasaḥ / puṣpopahāraṃ tat sarvaṃ rāvaṇasya jahāra ha

    sa ve·gaḥ kār·ta·vīr·ye·ṇa saṃp·re·ṣi·ṭa i·vām·bha·saḥ / puṣ·po·pa·hā·raṃ tat sar·vaṃ rā·va·ṇas·ya ja·hā·ra ha

  8. 8

    rāvaṇo 'rdhasamāptaṃ tu utsṛjya niyamaṃ tadā / narmadāṃ paśyate kāntāṃ pratikūlāṃ yathā priyām

    rā·va·ṇo 'rdha·sa·māp·taṃ tu ut·sṛj·ya ni·ya·maṃ ta·dā / nar·ma·dāṃ paś·ya·te kān·tāṃ pra·ti·kū·lāṃ ya·thā pri·yām

  9. 9

    paścimena tu taṃ dṛṣṭvā sāgarodgārasaṃnibham / vardhantam ambhaso vegaṃ pūrvām āśāṃ praviśya tu

    paś·ci·me·na tu taṃ dṛṣ·ṭvā sā·ga·rod·gā·ra·saṃ·ni·bham / var·dhan·tam am·bha·so ve·gaṃ pūr·vām ā·śāṃ pra·viś·ya tu

  10. 10

    tato 'nudbhrāntaśakunāṃ svābhāvye parame sthitām / nirvikārāṅganābhāsāṃ paśyate rāvaṇo nadīm

    ta·to 'nud·bhrān·ta·śa·ku·nāṃ svā·bhāv·ye pa·ra·me sthi·tām / nir·vi·kā·rāṅ·ga·nā·bhā·sāṃ paś·ya·te rā·va·ṇo na·dīm

  11. 11

    savyetarakarāṅgulyā saśabdaṃ ca daśānanaḥ / vegaprabhavam anveṣṭuṃ so 'diśac chukasāraṇau

    sav·ye·ta·ra·ka·rāṅ·gul·yā sa·śab·daṃ ca da·śā·na·naḥ / ve·gap·ra·bha·vam an·veṣ·ṭuṃ so 'di·śac chu·ka·sā·ra·ṇau

  12. 12

    tau tu rāvaṇasaṃdiṣṭau bhrātarau śukasāraṇau / vyomāntaracarau vīrau prasthitau paścimonmukhau

    tau tu rā·va·ṇa·saṃ·diṣ·ṭau bhrā·ta·rau śu·ka·sā·ra·ṇau / vyo·mān·ta·ra·ca·rau vī·rau pras·thi·tau paś·ci·mon·mu·khau

  13. 13

    ardhayojanamātraṃ tu gatvā tau tu niśācarau / paśyetāṃ puruṣaṃ toye krīḍantaṃ sahayoṣitam

    ar·dha·yo·ja·na·māt·raṃ tu gat·vā tau tu ni·śā·ca·rau / paś·ye·tāṃ pu·ru·ṣaṃ to·ye krī·ḍan·taṃ sa·ha·yo·ṣi·tam

  14. 14

    bṛhatsālapratīkaśaṃ toyavyākulamūrdhajam / madaraktāntanayanaṃ madanākāravarcasaṃ

    bṛ·hat·sā·lap·ra·tī·ka·śaṃ to·yav·yā·ku·la·mūr·dha·jam / ma·da·rak·tān·ta·na·ya·naṃ ma·da·nā·kā·ra·var·ca·saṃ

  15. 15

    nadīṃ bāhusahasreṇa rundhantam arimardanam / giriṃ pādasahasreṇa rundhantam iva medinīm

    na·dīṃ bā·hu·sa·has·re·ṇa run·dhan·tam a·ri·mar·da·nam / gi·riṃ pā·da·sa·has·re·ṇa run·dhan·tam i·va me·di·nīm

  16. 16

    bālānāṃ varanārīṇāṃ sahasreṇābhisaṃvṛtam / samadānāṃ kareṇūnāṃ sahasreṇeva kuñjaram

    bā·lā·nāṃ va·ra·nā·rī·ṇāṃ sa·has·re·ṇā·bhi·saṃ·vṛ·tam / sa·ma·dā·nāṃ ka·re·ṇū·nāṃ sa·has·re·ṇe·va kuñ·ja·ram

  17. 17

    tam adbhutatamaṃ dṛṣṭvā rākṣasau śukasāraṇau / saṃnivṛttāv upāgamya rāvaṇaṃ tam athocatuḥ

    tam ad·bhu·ta·ta·maṃ dṛṣ·ṭvā rāk·ṣa·sau śu·ka·sā·ra·ṇau / saṃ·ni·vṛt·tāv u·pā·gam·ya rā·va·ṇaṃ tam a·tho·ca·tuḥ

  18. 18

    bṛhatsālapratīkāśaḥ ko 'py asau rākṣaseśvara / narmadāṃ rodhavad ruddhvā krīḍāpayati yoṣitaḥ

    bṛ·hat·sā·lap·ra·tī·kā·śaḥ ko 'py a·sau rāk·ṣa·seś·va·ra / nar·ma·dāṃ ro·dha·vad rud·dhvā krī·ḍā·pa·ya·ti yo·ṣi·taḥ

  19. 19

    tena bāhusahasreṇa saṃniruddhajalā nadī / sāgarodgārasaṃkāśān udgārān sṛjate muhuḥ

    te·na bā·hu·sa·has·re·ṇa saṃ·ni·rud·dha·ja·lā na·dī / sā·ga·rod·gā·ra·saṃ·kā·śān ud·gā·rān sṛ·ja·te mu·huḥ

  20. 20

    ity evaṃ bhāṣamāṇau tau niśamya śukasāraṇau / rāvaṇo 'rjuna ity uktvā uttasthau yuddhalālasaḥ

    ity e·vaṃ bhā·ṣa·mā·ṇau tau ni·śam·ya śu·ka·sā·ra·ṇau / rā·va·ṇo 'rju·na ity uk·tvā ut·tas·thau yud·dha·lā·la·saḥ

  21. 21

    arjunābhimukhe tasmin prasthite rākṣaseśvare / sakṛd eva kṛto rāvaḥ saraktaḥ preṣito ghanaiḥ

    ar·ju·nā·bhi·mu·khe tas·min pras·thi·te rāk·ṣa·seś·va·re / sa·kṛd e·va kṛ·to rā·vaḥ sa·rak·taḥ pre·ṣi·to gha·naiḥ

  22. 22

    mahodaramahāpārśvadhūmrākṣaśukasāraṇaiḥ / saṃvṛto rākṣasendras tu tatrāgād yatra so 'rjunaḥ

    ma·ho·da·ra·ma·hā·pār·śva·dhūm·rāk·ṣa·śu·ka·sā·ra·ṇaiḥ / saṃ·vṛ·to rāk·ṣa·sen·dras tu tat·rā·gād yat·ra so 'rju·naḥ

  23. 23

    nātidīrgheṇa kālena sa tato rākṣaso balī / taṃ narmadā hradaṃ bhīmam ājagāmāñjanaprabhaḥ

    nā·ti·dīr·ghe·ṇa kā·le·na sa ta·to rāk·ṣa·so ba·lī / taṃ nar·ma·dā hra·daṃ bhī·mam ā·ja·gā·māñ·ja·nap·ra·bhaḥ

  24. 24

    sa tatra strīparivṛtaṃ vāśitābhir iva dvipam / narendraṃ paśyate rājā rākṣasānāṃ tadārjunam

    sa tat·ra strī·pa·ri·vṛ·taṃ vā·śi·tā·bhir i·va dvi·pam / na·ren·draṃ paś·ya·te rā·jā rāk·ṣa·sā·nāṃ ta·dār·ju·nam

  25. 25

    sa roṣād raktanayano rākṣasendro baloddhataḥ / ity evam arjunāmātyān āha gambhīrayā girā

    sa ro·ṣād rak·ta·na·ya·no rāk·ṣa·sen·dro ba·lod·dha·taḥ / ity e·vam ar·ju·nā·māt·yān ā·ha gam·bhī·ra·yā gi·rā

  26. 26

    amātyāḥ kṣipram ākhyāta haihayasya nṛpasya vai / yuddhārthaṃ samanuprāpto rāvaṇo nāma nāmataḥ

    a·māt·yāḥ kṣip·ram ākh·yā·ta hai·ha·yas·ya nṛ·pas·ya vai / yud·dhār·thaṃ sa·ma·nup·rāp·to rā·va·ṇo nā·ma nā·ma·taḥ

  27. 27

    rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mantriṇo 'thārjunasya te / uttasthuḥ sāyudhās taṃ ca rāvaṇaṃ vākyam abruvan

    rā·va·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā man·tri·ṇo 'thār·ju·nas·ya te / ut·tas·thuḥ sā·yu·dhās taṃ ca rā·va·ṇaṃ vāk·yam ab·ru·van

  28. 28

    yuddhasya kālo vijñātaḥ sādhu bhoḥ sādhu rāvaṇa / yaḥ kṣībaṃ strīvṛtaṃ caiva yoddhum icchasi no nṛpam / vāśitāmadhyagaṃ mattaṃ śārdūla iva kuñjaram

    yud·dhas·ya kā·lo vij·ñā·taḥ sā·dhu bhoḥ sā·dhu rā·va·ṇa / yaḥ kṣī·baṃ strī·vṛ·taṃ cai·va yod·dhum ic·cha·si no nṛ·pam / vā·śi·tā·madh·ya·gaṃ mat·taṃ śār·dū·la i·va kuñ·ja·ram

  29. 29

    kṣamasvādya daśagrīva uṣyatāṃ rajanī tvayā / yuddhaśraddhā tu yady asti śvas tāta samare 'rjunam

    kṣa·mas·vād·ya da·śag·rī·va uṣ·ya·tāṃ ra·ja·nī tva·yā / yud·dhaś·rad·dhā tu yady as·ti śvas tā·ta sa·ma·re 'rju·nam

  30. 30

    yadi vāpi tvarā tubhyaṃ yuddhatṛṣṇāsamāvṛtā / nihatyāsmāṃs tato yuddham arjunenopayāsyasi

    ya·di vā·pi tva·rā tubh·yaṃ yud·dha·tṛṣ·ṇā·sa·mā·vṛ·tā / ni·hat·yās·māṃs ta·to yud·dham ar·ju·ne·no·pa·yās·ya·si

  31. 31

    tatas te rāvaṇāmātyair amātyāḥ pārthivasya tu / sūditāś cāpi te yuddhe bhakṣitāś ca bubhukṣitaiḥ

    ta·tas te rā·va·ṇā·māt·yair a·māt·yāḥ pār·thi·vas·ya tu / sū·di·tāś cā·pi te yud·dhe bhak·ṣi·tāś ca bu·bhuk·ṣi·taiḥ

  32. 32

    tato halahalāśabdo narmadā tira ābabhau / arjunasyānuyātrāṇāṃ rāvaṇasya ca mantriṇām

    ta·to ha·la·ha·lā·śab·do nar·ma·dā ti·ra ā·ba·bhau / ar·ju·nas·yā·nu·yāt·rā·ṇāṃ rā·va·ṇas·ya ca man·tri·ṇām

  33. 33

    iṣubhis tomaraiḥ śūlair vajrakalpaiḥ sakarṣaṇaiḥ / sarāvaṇān ardayantaḥ samantāt samabhidrutāḥ

    i·ṣu·bhis to·ma·raiḥ śū·lair vaj·ra·kal·paiḥ sa·kar·ṣa·ṇaiḥ / sa·rā·va·ṇān ar·da·yan·taḥ sa·man·tāt sa·ma·bhid·ru·tāḥ

  34. 34

    haihayādhipayodhānāṃ vega āsīt sudāruṇaḥ / sanakramīnamakarasamudrasyeva nisvanaḥ

    hai·ha·yā·dhi·pa·yo·dhā·nāṃ ve·ga ā·sīt su·dā·ru·ṇaḥ / sa·nak·ra·mī·na·ma·ka·ra·sa·mud·ras·ye·va nis·va·naḥ

  35. 35

    rāvaṇasya tu te 'mātyāḥ prahastaśukasāraṇāḥ / kārtavīryabalaṃ kruddhā nirdahanty agnitejasaḥ

    rā·va·ṇas·ya tu te 'māt·yāḥ pra·has·ta·śu·ka·sā·ra·ṇāḥ / kār·ta·vīr·ya·ba·laṃ krud·dhā nir·da·hanty ag·ni·te·ja·saḥ

  36. 36

    arjunāya tu tat karma rāvaṇasya samantriṇaḥ / krīḍamānāya kathitaṃ puruṣair dvārarakṣibhiḥ

    ar·ju·nā·ya tu tat kar·ma rā·va·ṇas·ya sa·man·tri·ṇaḥ / krī·ḍa·mā·nā·ya ka·thi·taṃ pu·ru·ṣair dvā·ra·rak·ṣi·bhiḥ

  37. 37

    uktvā na bhetavyam iti strījanaṃ sa tato 'rjunaḥ / uttatāra jalāt tasmād gaṅgātoyād ivāñjanaḥ

    uk·tvā na bhe·tav·yam i·ti strī·ja·naṃ sa ta·to 'rju·naḥ / ut·ta·tā·ra ja·lāt tas·mād gaṅ·gā·to·yād i·vāñ·ja·naḥ

  38. 38

    krodhadūṣitanetras tu sa tato 'rjuna pāvakaḥ / prajajvāla mahāghoro yugānta iva pāvakaḥ

    kro·dha·dū·ṣi·ta·net·ras tu sa ta·to 'rju·na pā·va·kaḥ / pra·jaj·vā·la ma·hā·gho·ro yu·gān·ta i·va pā·va·kaḥ

  39. 39

    sa tūrṇataram ādāya varahemāṅgado gadām / abhidravati rakṣāṃsi tamāṃsīva divākaraḥ

    sa tūr·ṇa·ta·ram ā·dā·ya va·ra·he·māṅ·ga·do ga·dām / a·bhid·ra·va·ti rak·ṣāṃ·si ta·māṃ·sī·va di·vā·ka·raḥ

  40. 40

    bāhuvikṣepakaraṇāṃ samudyamya mahāgadām / gāruḍaṃ vegam āsthāya āpapātaiva so 'rjunaḥ

    bā·hu·vik·ṣe·pa·ka·ra·ṇāṃ sa·mud·yam·ya ma·hā·ga·dām / gā·ru·ḍaṃ ve·gam ās·thā·ya ā·pa·pā·tai·va so 'rju·naḥ

  41. 41

    tasya margaṃ samāvṛtya vindhyo 'rkasyeva parvataḥ / sthito vindhya ivākampyaḥ prahasto musalāyudhaḥ

    tas·ya mar·gaṃ sa·mā·vṛt·ya vin·dhyo 'rkas·ye·va par·va·taḥ / sthi·to vin·dhya i·vā·kam·pyaḥ pra·has·to mu·sa·lā·yu·dhaḥ

  42. 42

    tato 'sya musalaṃ ghoraṃ lohabaddhaṃ madoddhataḥ / prahastaḥ preṣayan kruddho rarāsa ca yathāmbudaḥ

    ta·to 'sya mu·sa·laṃ gho·raṃ lo·ha·bad·dhaṃ ma·dod·dha·taḥ / pra·has·taḥ pre·ṣa·yan krud·dho ra·rā·sa ca ya·thām·bu·daḥ

  43. 43

    tasyāgre musalasyāgnir aśokāpīḍasaṃnibhaḥ / prahastakaramuktasya babhūva pradahann iva

    tas·yāg·re mu·sa·las·yāg·nir a·śo·kā·pī·ḍa·saṃ·ni·bhaḥ / pra·has·ta·ka·ra·muk·tas·ya ba·bhū·va pra·da·hann i·va

  44. 44

    ādhāvamānaṃ musalaṃ kārtavīryas tadārjunaḥ / nipuṇaṃ vañcayām āsa sagado gajavikramaḥ

    ā·dhā·va·mā·naṃ mu·sa·laṃ kār·ta·vīr·yas ta·dār·ju·naḥ / ni·pu·ṇaṃ vañ·ca·yām ā·sa sa·ga·do ga·ja·vik·ra·maḥ

  45. 45

    tatas tam abhidudrāva prahastaṃ haihayādhipaḥ / bhrāmayāṇo gadāṃ gurvīṃ pañcabāhuśatocchrayām

    ta·tas tam a·bhi·dud·rā·va pra·has·taṃ hai·ha·yā·dhi·paḥ / bhrā·ma·yā·ṇo ga·dāṃ gur·vīṃ pañ·ca·bā·hu·śa·toc·chra·yām

  46. 46

    tenāhato 'tivegena prahasto gadayā tadā / nipapāta sthitaḥ śailo vajrivajrahato yathā

    te·nā·ha·to 'ti·ve·ge·na pra·has·to ga·da·yā ta·dā / ni·pa·pā·ta sthi·taḥ śai·lo vaj·ri·vaj·ra·ha·to ya·thā

  47. 47

    prahastaṃ patitaṃ dṛṣṭvā mārīcaśukasāraṇāḥ / samahodaradhūmrākṣā apasṛptā raṇājirāt

    pra·has·taṃ pa·ti·taṃ dṛṣ·ṭvā mā·rī·ca·śu·ka·sā·ra·ṇāḥ / sa·ma·ho·da·ra·dhūm·rāk·ṣā a·pa·sṛp·tā ra·ṇā·ji·rāt

  48. 48

    apakrānteṣv amātyeṣu prahaste ca nipātite / rāvaṇo 'bhyadravat tūrṇam arjunaṃ nṛpasattamam

    a·pak·rān·teṣv a·māt·ye·ṣu pra·has·te ca ni·pā·ti·te / rā·va·ṇo 'bhyad·ra·vat tūr·ṇam ar·ju·naṃ nṛ·pa·sat·ta·mam

  49. 49

    sahasrabāhos tad yuddhaṃ viṃśadbāhoś ca dāruṇam / nṛparākṣasayos tatra ārabdhaṃ lomaharṣaṇam

    sa·has·ra·bā·hos tad yud·dhaṃ viṃ·śad·bā·hoś ca dā·ru·ṇam / nṛ·pa·rāk·ṣa·sa·yos tat·ra ā·rab·dhaṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam

  50. 50

    sāgarāv iva saṃkṣubdhau calamūlāv ivācalau / tejoyuktāv ivādityau pradahantāv ivānalau

    sā·ga·rāv i·va saṃk·ṣub·dhau ca·la·mū·lāv i·vā·ca·lau / te·jo·yuk·tāv i·vā·dit·yau pra·da·han·tāv i·vā·na·lau

  51. 51

    baloddhatau yathā nāgau vāśitārthe yathā vṛṣau / meghāv iva vinardantau siṃhāv iva balotkaṭau

    ba·lod·dha·tau ya·thā nā·gau vā·śi·tār·the ya·thā vṛ·ṣau / me·ghāv i·va vi·nar·dan·tau siṃ·hāv i·va ba·lot·ka·ṭau

  52. 52

    rudrakālāv iva kruddhau tau tathā rākṣasārjunau / parasparaṃ gadābhyāṃ tau tāḍayām āsatur bhṛśam

    rud·ra·kā·lāv i·va krud·dhau tau ta·thā rāk·ṣa·sār·ju·nau / pa·ras·pa·raṃ ga·dābh·yāṃ tau tā·ḍa·yām ā·sa·tur bhṛ·śam

  53. 53

    vajraprahārān acalā yathā ghorān viṣehire / gadāprahārāṃs tadvat tau sahete nararākṣasau

    vaj·rap·ra·hā·rān a·ca·lā ya·thā gho·rān vi·ṣe·hi·re / ga·dāp·ra·hā·rāṃs tad·vat tau sa·he·te na·ra·rāk·ṣa·sau

  54. 54

    yathāśaniravebhyas tu jāyate vai pratiśrutiḥ / tathā tābhyāṃ gadāpātair diśaḥ sarvāḥ pratiśrutāḥ

    ya·thā·śa·ni·ra·vebh·yas tu jā·ya·te vai pra·tiś·ru·tiḥ / ta·thā tābh·yāṃ ga·dā·pā·tair di·śaḥ sar·vāḥ pra·tiś·ru·tāḥ

  55. 55

    arjunasya gadā sā tu pātyamānāhitorasi / kāñcanābhaṃ nabhaś cakre vidyutsaudāmanī yathā

    ar·ju·nas·ya ga·dā sā tu pāt·ya·mā·nā·hi·to·ra·si / kāñ·ca·nā·bhaṃ na·bhaś cak·re vid·yut·sau·dā·ma·nī ya·thā

  56. 56

    tathaiva rāvaṇenāpi pātyamānā muhur muhuḥ / arjunorasi nirbhāti gadolkeva mahāgirau

    ta·thai·va rā·va·ṇe·nā·pi pāt·ya·mā·nā mu·hur mu·huḥ / ar·ju·no·ra·si nir·bhā·ti ga·dol·ke·va ma·hā·gi·rau

  57. 57

    nārjunaḥ khedam āpnoti na rākṣasagaṇeśvaraḥ / samam āsīt tayor yuddhaṃ yathā pūrvaṃ balīndrayoḥ

    nār·ju·naḥ khe·dam āp·no·ti na rāk·ṣa·sa·ga·ṇeś·va·raḥ / sa·mam ā·sīt ta·yor yud·dhaṃ ya·thā pūr·vaṃ ba·līn·dra·yoḥ

  58. 58

    śṛṅgair maharṣabhau yadvad dantāgrair iva kuñjarau / parasparaṃ vinighnantau nararākṣasasattamau

    śṛṅ·gair ma·har·ṣa·bhau yad·vad dan·tāg·rair i·va kuñ·ja·rau / pa·ras·pa·raṃ vi·nigh·nan·tau na·ra·rāk·ṣa·sa·sat·ta·mau

  59. 59

    tato 'rjunena kruddhena sarvaprāṇena sā gadā / stanayor antare muktā rāvaṇasya mahāhave

    ta·to 'rju·ne·na krud·dhe·na sar·vap·rā·ṇe·na sā ga·dā / sta·na·yor an·ta·re muk·tā rā·va·ṇas·ya ma·hā·ha·ve

  60. 60

    varadānakṛtatrāṇe sā gadā rāvaṇorasi / durbaleva yathā senā dvidhābhūtāpatat kṣitau

    va·ra·dā·na·kṛ·tat·rā·ṇe sā ga·dā rā·va·ṇo·ra·si / dur·ba·le·va ya·thā se·nā dvi·dhā·bhū·tā·pa·tat kṣi·tau

  61. 61

    sa tv arjunapramuktena gadāpātena rāvaṇaḥ / apāsarpad dhanurmātraṃ niṣasāda ca niṣṭanan

    sa tv ar·ju·nap·ra·muk·te·na ga·dā·pā·te·na rā·va·ṇaḥ / a·pā·sar·pad dha·nur·māt·raṃ ni·ṣa·sā·da ca niṣ·ṭa·nan

  62. 62

    sa vihvalaṃ tad ālakṣya daśagrīvaṃ tato 'rjunaḥ / sahasā pratijagrāha garutmān iva pannagam

    sa vih·va·laṃ tad ā·lak·ṣya da·śag·rī·vaṃ ta·to 'rju·naḥ / sa·ha·sā pra·ti·jag·rā·ha ga·rut·mān i·va pan·na·gam

  63. 63

    sa taṃ bāhusahasreṇa balād gṛhya daśānanam / babandha balavān rājā baliṃ nārāyaṇo yathā

    sa taṃ bā·hu·sa·has·re·ṇa ba·lād gṛh·ya da·śā·na·nam / ba·ban·dha ba·la·vān rā·jā ba·liṃ nā·rā·ya·ṇo ya·thā

  64. 64

    badhyamāne daśagrīve siddhacāraṇadevatāḥ / sādhvīti vādinaḥ puṣpaiḥ kiranty arjunamūrdhani

    badh·ya·mā·ne da·śag·rī·ve sid·dha·cā·ra·ṇa·de·va·tāḥ / sādh·vī·ti vā·di·naḥ puṣ·paiḥ ki·ranty ar·ju·na·mūr·dha·ni

  65. 65

    vyāghro mṛgam ivādāya siṃharāḍ iva dantinam / rarāsa haihayo rājā harṣād ambudavan muhuḥ

    vyāgh·ro mṛ·gam i·vā·dā·ya siṃ·ha·rāḍ i·va dan·ti·nam / ra·rā·sa hai·ha·yo rā·jā har·ṣād am·bu·da·van mu·huḥ

  66. 66

    prahastas tu samāśvasto dṛṣṭvā baddhaṃ daśānanam / saha tai rākasaiḥ kruddha abhidudrāva pārthivam

    pra·has·tas tu sa·māś·vas·to dṛṣ·ṭvā bad·dhaṃ da·śā·na·nam / sa·ha tai rā·ka·saiḥ krud·dha a·bhi·dud·rā·va pār·thi·vam

  67. 67

    naktaṃcarāṇāṃ vegas tu teṣām āpatatāṃ babhau / uddhṛta ātapāpāye samudrāṇām ivādbhutaḥ

    nak·taṃ·ca·rā·ṇāṃ ve·gas tu te·ṣām ā·pa·ta·tāṃ ba·bhau / ud·dhṛ·ta ā·ta·pā·pā·ye sa·mud·rā·ṇām i·vād·bhu·taḥ

  68. 68

    muñca muñceti bhāṣantas tiṣṭha tiṣṭheti cāsakṛt / musalāni ca śūlāni utsasarjus tadārjune

    muñ·ca muñ·ce·ti bhā·ṣan·tas tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cā·sa·kṛt / mu·sa·lā·ni ca śū·lā·ni ut·sa·sar·jus ta·dār·ju·ne

  69. 69

    aprāptāny eva tāny āśu asaṃbhrāntas tadārjunaḥ / āyudhāny amarārīṇāṃ jagrāha ripusūdanaḥ

    ap·rāp·tāny e·va tāny ā·śu a·saṃbh·rān·tas ta·dār·ju·naḥ / ā·yu·dhāny a·ma·rā·rī·ṇāṃ jag·rā·ha ri·pu·sū·da·naḥ

  70. 70

    tatas tair eva rakṣāṃsi durdharaiḥ pravarāyudhaiḥ / bhittvā vidrāvayām āsa vāyur ambudharān iva

    ta·tas tair e·va rak·ṣāṃ·si dur·dha·raiḥ pra·va·rā·yu·dhaiḥ / bhit·tvā vid·rā·va·yām ā·sa vā·yur am·bu·dha·rān i·va

  71. 71

    rākṣasāṃs trāsayitvā tu kārtavīryārjunas tadā / rāvaṇaṃ gṛhya nagaraṃ praviveśa suhṛdvṛtaḥ

    rāk·ṣa·sāṃs trā·sa·yit·vā tu kār·ta·vīr·yār·ju·nas ta·dā / rā·va·ṇaṃ gṛh·ya na·ga·raṃ pra·vi·ve·śa su·hṛd·vṛ·taḥ

  72. 72

    sa kīryamāṇaḥ kusumākṣatotkarair dvijaiḥ sapauraiḥ puruhūtasaṃnibhaḥ / tadārjunaḥ saṃpraviveśa tāṃ purīṃ baliṃ nigṛhyaiva sahasralocanaḥ

    sa kīr·ya·mā·ṇaḥ ku·su·māk·ṣa·tot·ka·rair dvi·jaiḥ sa·pau·raiḥ pu·ru·hū·ta·saṃ·ni·bhaḥ / ta·dār·ju·naḥ saṃp·ra·vi·ve·śa tāṃ pu·rīṃ ba·liṃ ni·gṛh·yai·va sa·has·ra·lo·ca·naḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 33 23 verses
  1. 1

    rāvaṇagrahaṇaṃ tat tu vāyugrahaṇasaṃnibham / ṛṣiḥ pulastyaḥ śuśrāva kathitaṃ divi daivataiḥ

    rā·va·ṇag·ra·ha·ṇaṃ tat tu vā·yug·ra·ha·ṇa·saṃ·ni·bham / ṛ·ṣiḥ pu·las·tyaḥ śuś·rā·va ka·thi·taṃ di·vi dai·va·taiḥ

  2. 2

    tataḥ putrasutasnehāt kampyamāno mahādhṛtiḥ / māhiṣmatīpatiṃ draṣṭum ājagāma mahān ṛṣiḥ

    ta·taḥ put·ra·su·tas·ne·hāt kam·pya·mā·no ma·hā·dhṛ·tiḥ / mā·hiṣ·ma·tī·pa·tiṃ draṣ·ṭum ā·ja·gā·ma ma·hān ṛ·ṣiḥ

  3. 3

    sa vāyumārgam āsthāya vāyutulyagatir dvijaḥ / purīṃ māhiṣmatīṃ prāpto manaḥsaṃtāpavikramaḥ

    sa vā·yu·mār·gam ās·thā·ya vā·yu·tul·ya·ga·tir dvi·jaḥ / pu·rīṃ mā·hiṣ·ma·tīṃ prāp·to ma·naḥ·saṃ·tā·pa·vik·ra·maḥ

  4. 4

    so 'marāvatisaṃkāśāṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtām / praviveśa purīṃ brahmā indrasyevāmarāvatīm

    so 'ma·rā·va·ti·saṃ·kā·śāṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tām / pra·vi·ve·śa pu·rīṃ brah·mā in·dras·ye·vā·ma·rā·va·tīm

  5. 5

    pādacāram ivādityaṃ niṣpatantaṃ sudurdṛśam / tatas te pratyabhijñāya arjunāya nyavedayan

    pā·da·cā·ram i·vā·dit·yaṃ niṣ·pa·tan·taṃ su·dur·dṛ·śam / ta·tas te prat·ya·bhij·ñā·ya ar·ju·nā·ya nya·ve·da·yan

  6. 6

    pulastya iti taṃ śrutvā vacanaṃ haihayādhipaḥ / śirasy añjalim uddhṛtya pratyudgacchad dvijottamam

    pu·las·tya i·ti taṃ śrut·vā va·ca·naṃ hai·ha·yā·dhi·paḥ / śi·rasy añ·ja·lim ud·dhṛt·ya prat·yud·gac·chad dvi·jot·ta·mam

  7. 7

    purohito 'sya gṛhyārghyaṃ madhuparkaṃ tathaiva ca / purastāt prayayau rājña indrasyeva bṛhaspatiḥ

    pu·ro·hi·to 'sya gṛh·yār·ghyaṃ ma·dhu·par·kaṃ ta·thai·va ca / pu·ras·tāt pra·ya·yau rāj·ña in·dras·ye·va bṛ·has·pa·tiḥ

  8. 8

    tatas tam ṛṣim āyāntam udyantam iva bhāskaram / arjuno dṛśya saṃprāptaṃ vavandendra iveśvaram

    ta·tas tam ṛ·ṣim ā·yān·tam ud·yan·tam i·va bhās·ka·ram / ar·ju·no dṛś·ya saṃp·rāp·taṃ va·van·den·dra i·veś·va·ram

  9. 9

    sa tasya madhuparkaṃ ca pādyam arghyaṃ ca dāpayan / pulastyam āha rājendro harṣagadgadayā girā

    sa tas·ya ma·dhu·par·kaṃ ca pād·yam ar·ghyaṃ ca dā·pa·yan / pu·las·tyam ā·ha rā·jen·dro har·ṣa·gad·ga·da·yā gi·rā

  10. 10

    adyeyam amarāvatyā tulyā māhiṣmatī kṛtā / adyāhaṃ tu dvijendrendra yasmāt paśyāmi durdṛśam

    ad·ye·yam a·ma·rā·vat·yā tul·yā mā·hiṣ·ma·tī kṛ·tā / ad·yā·haṃ tu dvi·jen·dren·dra yas·māt paś·yā·mi dur·dṛ·śam

  11. 11

    adya me kuśalaṃ deva adya me kulam uddhṛtam / yat te devagaṇair vandyau vande 'haṃ caraṇāv imau

    ad·ya me ku·śa·laṃ de·va ad·ya me ku·lam ud·dhṛ·tam / yat te de·va·ga·ṇair van·dyau van·de 'haṃ ca·ra·ṇāv i·mau

  12. 12

    idaṃ rājyam ime putrā ime dārā ime vayam / brahman kiṃ kurma kiṃ kāryam ājñāpayatu no bhavān

    i·daṃ rāj·yam i·me put·rā i·me dā·rā i·me va·yam / brah·man kiṃ kur·ma kiṃ kār·yam āj·ñā·pa·ya·tu no bha·vān

  13. 13

    taṃ dharme 'gniṣu bhṛtyeṣu śivaṃ pṛṣṭvātha pārthivam / pulastyovāca rājānaṃ haihayānāṃ tadārjunam

    taṃ dhar·me 'gni·ṣu bhṛt·ye·ṣu śi·vaṃ pṛṣ·ṭvā·tha pār·thi·vam / pu·las·tyo·vā·ca rā·jā·naṃ hai·ha·yā·nāṃ ta·dār·ju·nam

  14. 14

    rājendrāmalapadmākṣapūrṇacandranibhānana / atulaṃ te balaṃ yena daśagrīvas tvayā jitaḥ

    rā·jen·drā·ma·la·pad·māk·ṣa·pūr·ṇa·can·dra·ni·bhā·na·na / a·tu·laṃ te ba·laṃ ye·na da·śag·rī·vas tva·yā ji·taḥ

  15. 15

    bhayād yasyāvatiṣṭhetāṃ niṣpandau sāgarānilau / so 'yam adya tvayā baddhaḥ pautro me 'tīvadurjayaḥ

    bha·yād yas·yā·va·tiṣ·ṭhe·tāṃ niṣ·pan·dau sā·ga·rā·ni·lau / so 'yam ad·ya tva·yā bad·dhaḥ paut·ro me 'tī·va·dur·ja·yaḥ

  16. 16

    tat putraka yaśaḥ sphītaṃ nāma viśrāvitaṃ tvayā / madvākyād yācyamāno 'dya muñca vatsa daśānanam

    tat put·ra·ka ya·śaḥ sphī·taṃ nā·ma viś·rā·vi·taṃ tva·yā / mad·vāk·yād yāc·ya·mā·no 'dya muñ·ca vat·sa da·śā·na·nam

  17. 17

    pulastyājñāṃ sa gṛhyātha akiṃcanavaco 'rjunaḥ / mumoca pārthivendrendro rākṣasendraṃ prahṛṣṭavat

    pu·las·tyāj·ñāṃ sa gṛh·yā·tha a·kiṃ·ca·na·va·co 'rju·naḥ / mu·mo·ca pār·thi·ven·dren·dro rāk·ṣa·sen·draṃ pra·hṛṣ·ṭa·vat

  18. 18

    sa taṃ pramuktvā tridaśārim arjunaḥ prapūjya divyābharaṇasragambaraiḥ / ahiṃsākaṃ sakhyam upetya sāgnikaṃ praṇamya sa brahmasutaṃ gṛhaṃ yayau

    sa taṃ pra·muk·tvā tri·da·śā·rim ar·ju·naḥ pra·pūj·ya div·yā·bha·ra·ṇas·ra·gam·ba·raiḥ / a·hiṃ·sā·kaṃ sakh·yam u·pet·ya sāg·ni·kaṃ pra·ṇam·ya sa brah·ma·su·taṃ gṛ·haṃ ya·yau

  19. 19

    pulastyenāpi saṃgamya rākṣasendraḥ pratāpavān / pariṣvaṅgakṛtātithyo lajjamāno visarjitaḥ

    pu·las·tye·nā·pi saṃ·gam·ya rāk·ṣa·sen·draḥ pra·tā·pa·vān / pa·riṣ·vaṅ·ga·kṛ·tā·tith·yo laj·ja·mā·no vi·sar·ji·taḥ

  20. 20

    pitāmahasutaś cāpi pulastyo munisattamaḥ / mocayitvā daśagrīvaṃ brahmalokaṃ jagāma saḥ

    pi·tā·ma·ha·su·taś cā·pi pu·las·tyo mu·ni·sat·ta·maḥ / mo·ca·yit·vā da·śag·rī·vaṃ brah·ma·lo·kaṃ ja·gā·ma saḥ

  21. 21

    evaṃ sa rāvaṇaḥ prāptaḥ kārtavīryāt tu dharṣaṇāt / pulastyavacanāc cāpi punar mokṣam avāptavān

    e·vaṃ sa rā·va·ṇaḥ prāp·taḥ kār·ta·vīr·yāt tu dhar·ṣa·ṇāt / pu·las·tya·va·ca·nāc cā·pi pu·nar mok·ṣam a·vāp·ta·vān

  22. 22

    evaṃ balibhyo balinaḥ santi rāghavanandana / nāvajñā parataḥ kāryā ya icchec chreya ātmanaḥ

    e·vaṃ ba·libh·yo ba·li·naḥ san·ti rā·gha·va·nan·da·na / nā·vaj·ñā pa·ra·taḥ kār·yā ya ic·chec chre·ya āt·ma·naḥ

  23. 23

    tataḥ sa rājā piśitāśanānāṃ sahasrabāhor upalabhya maitrīm / punar narāṇāṃ kadanaṃ cakāra cacāra sarvāṃ pṛthivīṃ ca darpāt

    ta·taḥ sa rā·jā pi·śi·tā·śa·nā·nāṃ sa·has·ra·bā·hor u·pa·labh·ya mait·rīm / pu·nar na·rā·ṇāṃ ka·da·naṃ ca·kā·ra ca·cā·ra sar·vāṃ pṛ·thi·vīṃ ca dar·pāt

Uttarakāṇḍa · sarga 34 44 verses
  1. 1

    arjunena vimuktas tu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ / cacāra pṛthivīṃ sarvām anirviṇṇas tathā kṛtaḥ

    ar·ju·ne·na vi·muk·tas tu rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ / ca·cā·ra pṛ·thi·vīṃ sar·vām a·nir·viṇ·ṇas ta·thā kṛ·taḥ

  2. 2

    rākṣasaṃ vā manuṣyaṃ vā śṛṇute yaṃ balādhikam / rāvaṇas taṃ samāsādya yuddhe hvayati darpitaḥ

    rāk·ṣa·saṃ vā ma·nuṣ·yaṃ vā śṛ·ṇu·te yaṃ ba·lā·dhi·kam / rā·va·ṇas taṃ sa·mā·sād·ya yud·dhe hva·ya·ti dar·pi·taḥ

  3. 3

    tataḥ kadā cit kiṣkindhāṃ nagarīṃ vālipālitām / gatvāhvayati yuddhāya vālinaṃ hemamālinam

    ta·taḥ ka·dā cit kiṣ·kin·dhāṃ na·ga·rīṃ vā·li·pā·li·tām / gat·vāh·va·ya·ti yud·dhā·ya vā·li·naṃ he·ma·mā·li·nam

  4. 4

    tatas taṃ vānarāmātyas tāras tārāpitā prabhuḥ / uvāca rāvaṇaṃ vākyaṃ yuddhaprepsum upāgatam

    ta·tas taṃ vā·na·rā·māt·yas tā·ras tā·rā·pi·tā pra·bhuḥ / u·vā·ca rā·va·ṇaṃ vāk·yaṃ yud·dhap·rep·sum u·pā·ga·tam

  5. 5

    rākṣasendra gato vālī yas te pratibalo bhavet / nānyaḥ pramukhataḥ sthātuṃ tava śaktaḥ plavaṃgamaḥ

    rāk·ṣa·sen·dra ga·to vā·lī yas te pra·ti·ba·lo bha·vet / nān·yaḥ pra·mu·kha·taḥ sthā·tuṃ ta·va śak·taḥ pla·vaṃ·ga·maḥ

  6. 6

    caturbhyo 'pi samudrebhyaḥ saṃdhyām anvāsya rāvaṇa / imaṃ muhūrtam āyāti vālī tiṣṭha muhūrtakam

    ca·tur·bhyo 'pi sa·mud·rebh·yaḥ saṃdh·yām an·vās·ya rā·va·ṇa / i·maṃ mu·hūr·tam ā·yā·ti vā·lī tiṣ·ṭha mu·hūr·ta·kam

  7. 7

    etān asthicayān paśya ya ete śaṅkhapāṇḍurāḥ / yuddhārthinām ime rājan vānarādhipatejasā

    e·tān as·thi·ca·yān paś·ya ya e·te śaṅ·kha·pāṇ·ḍu·rāḥ / yud·dhār·thi·nām i·me rā·jan vā·na·rā·dhi·pa·te·ja·sā

  8. 8

    yad vāmṛtarasaḥ pītas tvayā rāvaṇarākṣasa / tathā vālinam āsādya tadantaṃ tava jīvitam

    yad vā·mṛ·ta·ra·saḥ pī·tas tva·yā rā·va·ṇa·rāk·ṣa·sa / ta·thā vā·li·nam ā·sād·ya ta·dan·taṃ ta·va jī·vi·tam

  9. 9

    atha vā tvarase martuṃ gaccha dakṣiṇasāgaram / vālinaṃ drakṣyase tatra bhūmiṣṭham iva bhāskaram

    a·tha vā tva·ra·se mar·tuṃ gac·cha dak·ṣi·ṇa·sā·ga·ram / vā·li·naṃ drak·ṣya·se tat·ra bhū·miṣ·ṭham i·va bhās·ka·ram

  10. 10

    sa tu tāraṃ vinirbhartsya rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / puṣpakaṃ tat samāruhya prayayau dakṣiṇārṇavam

    sa tu tā·raṃ vi·nir·bhar·tsya rā·va·ṇo rāk·ṣa·seś·va·raḥ / puṣ·pa·kaṃ tat sa·mā·ruh·ya pra·ya·yau dak·ṣi·ṇār·ṇa·vam

  11. 11

    tatra hemagiriprakhyaṃ taruṇārkanibhānanam / rāvaṇo vālinaṃ dṛṣṭvā saṃdhyopāsanatatparam

    tat·ra he·ma·gi·rip·rakh·yaṃ ta·ru·ṇār·ka·ni·bhā·na·nam / rā·va·ṇo vā·li·naṃ dṛṣ·ṭvā saṃdh·yo·pā·sa·na·tat·pa·ram

  12. 12

    puṣpakād avaruhyātha rāvaṇo 'ñjanasaṃnibhaḥ / grahītuṃ vālinaṃ tūrṇaṃ niḥśabdapadam ādravat

    puṣ·pa·kād a·va·ruh·yā·tha rā·va·ṇo 'ñja·na·saṃ·ni·bhaḥ / gra·hī·tuṃ vā·li·naṃ tūr·ṇaṃ niḥ·śab·da·pa·dam ād·ra·vat

  13. 13

    yadṛcchayonmīlayatā vālināpi sa rāvaṇaḥ / pāpābhiprāyavān dṛṣṭaś cakāra na ca saṃbhramam

    ya·dṛc·cha·yon·mī·la·ya·tā vā·li·nā·pi sa rā·va·ṇaḥ / pā·pā·bhip·rā·ya·vān dṛṣ·ṭaś ca·kā·ra na ca saṃbh·ra·mam

  14. 14

    śaśam ālakṣya siṃho vā pannagaṃ garuḍo yathā / na cintayati taṃ vālī rāvaṇaṃ pāpaniścayam

    śa·śam ā·lak·ṣya siṃ·ho vā pan·na·gaṃ ga·ru·ḍo ya·thā / na cin·ta·ya·ti taṃ vā·lī rā·va·ṇaṃ pā·pa·niś·ca·yam

  15. 15

    jighṛkṣamāṇam adyainaṃ rāvaṇaṃ pāpabuddhinam / kakṣāvalambinaṃ kṛtvā gamiṣyāmi mahārṇavān

    ji·ghṛk·ṣa·mā·ṇam ad·yai·naṃ rā·va·ṇaṃ pā·pa·bud·dhi·nam / kak·ṣā·va·lam·bi·naṃ kṛt·vā ga·miṣ·yā·mi ma·hār·ṇa·vān

  16. 16

    drakṣyanty ariṃ mamāṅkasthaṃ sraṃsitorukarāmbaram / lambamānaṃ daśagrīvaṃ garuḍasyeva pannagam

    drak·ṣyanty a·riṃ ma·māṅ·kas·thaṃ sraṃ·si·to·ru·ka·rām·ba·ram / lam·ba·mā·naṃ da·śag·rī·vaṃ ga·ru·ḍas·ye·va pan·na·gam

  17. 17

    ity evaṃ matim āsthāya vālī karṇam upāśritaḥ / japan vai naigamān mantrāṃs tasthau parvatarāḍ iva

    ity e·vaṃ ma·tim ās·thā·ya vā·lī kar·ṇam u·pāś·ri·taḥ / ja·pan vai nai·ga·mān man·trāṃs tas·thau par·va·ta·rāḍ i·va

  18. 18

    tāv anyonyaṃ jighṛkṣantau harirākṣasapārthivau / prayatnavantau tat karma īhatur baladarpitau

    tāv an·yon·yaṃ ji·ghṛk·ṣan·tau ha·ri·rāk·ṣa·sa·pār·thi·vau / pra·yat·na·van·tau tat kar·ma ī·ha·tur ba·la·dar·pi·tau

  19. 19

    hastagrāhyaṃ tu taṃ matvā pādaśabdena rāvaṇam / parāṅmukho 'pi jagrāha vālī sarpam ivāṇḍajaḥ

    has·tag·rāh·yaṃ tu taṃ mat·vā pā·da·śab·de·na rā·va·ṇam / pa·rāṅ·mu·kho 'pi jag·rā·ha vā·lī sar·pam i·vāṇ·ḍa·jaḥ

  20. 20

    grahītukāmaṃ taṃ gṛhya rakṣasām īśvaraṃ hariḥ / kham utpapāta vegena kṛtvā kakṣāvalambinam

    gra·hī·tu·kā·maṃ taṃ gṛh·ya rak·ṣa·sām īś·va·raṃ ha·riḥ / kham ut·pa·pā·ta ve·ge·na kṛt·vā kak·ṣā·va·lam·bi·nam

  21. 21

    sa taṃ pīḍdayamānas tu vitudantaṃ nakhair muhuḥ / jahāra rāvaṇaṃ vālī pavanas toyadaṃ yathā

    sa taṃ pīḍ·da·ya·mā·nas tu vi·tu·dan·taṃ na·khair mu·huḥ / ja·hā·ra rā·va·ṇaṃ vā·lī pa·va·nas to·ya·daṃ ya·thā

  22. 22

    atha te rākṣasāmātyā hriyamāṇe daśānane / mumokṣayiṣavo ghorā ravamāṇā hy abhidravan

    a·tha te rāk·ṣa·sā·māt·yā hri·ya·mā·ṇe da·śā·na·ne / mu·mok·ṣa·yi·ṣa·vo gho·rā ra·va·mā·ṇā hy a·bhid·ra·van

  23. 23

    anvīyamānas tair vālī bhrājate 'mbaramadhyagaḥ / anvīyamāno meghaughair ambarastha ivāṃśumān

    an·vī·ya·mā·nas tair vā·lī bhrā·ja·te 'mba·ra·madh·ya·gaḥ / an·vī·ya·mā·no me·ghau·ghair am·ba·ras·tha i·vāṃ·śu·mān

  24. 24

    te 'śaknuvantaḥ saṃprāptaṃ vālinaṃ rākṣasottamāḥ / tasya bāhūruvegena pariśrāntaḥ patanti ca

    te 'śak·nu·van·taḥ saṃp·rāp·taṃ vā·li·naṃ rāk·ṣa·sot·ta·māḥ / tas·ya bā·hū·ru·ve·ge·na pa·riś·rān·taḥ pa·tan·ti ca

  25. 25

    vālimārgād apākrāman parvatendrā hi gacchataḥ

    vā·li·mār·gād a·pāk·rā·man par·va·ten·drā hi gac·cha·taḥ

  26. 26

    apakṣigaṇasaṃpāto vānarendro mahājavaḥ / kramaśaḥ sāgarān sarvān saṃdhyākālam avandata

    a·pak·ṣi·ga·ṇa·saṃ·pā·to vā·na·ren·dro ma·hā·ja·vaḥ / kra·ma·śaḥ sā·ga·rān sar·vān saṃdh·yā·kā·lam a·van·da·ta

  27. 27

    sabhājyamāno bhūtais tu khecaraiḥ khecaro hariḥ / paścimaṃ sāgaraṃ vālī ājagāma sarāvaṇaḥ

    sa·bhāj·ya·mā·no bhū·tais tu khe·ca·raiḥ khe·ca·ro ha·riḥ / paś·ci·maṃ sā·ga·raṃ vā·lī ā·ja·gā·ma sa·rā·va·ṇaḥ

  28. 28

    tatra saṃdhyām upāsitvā snātvā japtvā ca vānaraḥ / uttaraṃ sāgaraṃ prāyād vahamāno daśānanam

    tat·ra saṃdh·yām u·pā·sit·vā snāt·vā jap·tvā ca vā·na·raḥ / ut·ta·raṃ sā·ga·raṃ prā·yād va·ha·mā·no da·śā·na·nam

  29. 29

    uttare sāgare saṃdhyām upāsitvā daśānanam / vahamāno 'gamad vālī pūrvam ambumahānidhim

    ut·ta·re sā·ga·re saṃdh·yām u·pā·sit·vā da·śā·na·nam / va·ha·mā·no 'ga·mad vā·lī pūr·vam am·bu·ma·hā·ni·dhim

  30. 30

    tatrāpi saṃdhyām anvāsya vāsaviḥ sa harīśvaraḥ / kiṣkindhābhimukho gṛhya rāvaṇaṃ punar āgamat

    tat·rā·pi saṃdh·yām an·vās·ya vā·sa·viḥ sa ha·rīś·va·raḥ / kiṣ·kin·dhā·bhi·mu·kho gṛh·ya rā·va·ṇaṃ pu·nar ā·ga·mat

  31. 31

    caturṣv api samudreṣu saṃdhyām anvāsya vānaraḥ / rāvaṇodvahanaśrāntaḥ kiṣkindhopavane 'patat

    ca·turṣv a·pi sa·mud·re·ṣu saṃdh·yām an·vās·ya vā·na·raḥ / rā·va·ṇod·va·ha·naś·rān·taḥ kiṣ·kin·dho·pa·va·ne 'pa·tat

  32. 32

    rāvaṇaṃ tu mumocātha svakakṣāt kapisattamaḥ / kutas tvam iti covāca prahasan rāvaṇaṃ prati

    rā·va·ṇaṃ tu mu·mo·cā·tha sva·kak·ṣāt ka·pi·sat·ta·maḥ / ku·tas tvam i·ti co·vā·ca pra·ha·san rā·va·ṇaṃ pra·ti

  33. 33

    vismayaṃ tu mahad gatvā śramalokanirīkṣaṇaḥ / rākṣaseśo harīśaṃ tam idaṃ vacanam abravīt

    vis·ma·yaṃ tu ma·had gat·vā śra·ma·lo·ka·ni·rīk·ṣa·ṇaḥ / rāk·ṣa·se·śo ha·rī·śaṃ tam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  34. 34

    vānarendra mahendrābha rākṣasendro 'smi rāvaṇaḥ / yuddhepsur ahaṃ saṃprāptaḥ sa cādyāsāditas tvayā

    vā·na·ren·dra ma·hen·drā·bha rāk·ṣa·sen·dro 'smi rā·va·ṇaḥ / yud·dhep·sur a·haṃ saṃp·rāp·taḥ sa cād·yā·sā·di·tas tva·yā

  35. 35

    aho balam aho vīryam aho gambhīratā ca te / yenāhaṃ paśuvad gṛhya bhrāmitaś caturo 'rṇavān

    a·ho ba·lam a·ho vīr·yam a·ho gam·bhī·ra·tā ca te / ye·nā·haṃ pa·śu·vad gṛh·ya bhrā·mi·taś ca·tu·ro 'rṇa·vān

  36. 36

    evam aśrāntavad vīra śīghram eva ca vānara / māṃ caivodvahamānas tu ko 'nyo vīraḥ kramiṣyati

    e·vam aś·rān·ta·vad vī·ra śīgh·ram e·va ca vā·na·ra / māṃ cai·vod·va·ha·mā·nas tu ko 'nyo vī·raḥ kra·miṣ·ya·ti

  37. 37

    trayāṇām eva bhūtānāṃ gatir eṣā plavaṃgama / mano'nilasuparṇānāṃ tava vā nātra saṃśayaḥ

    tra·yā·ṇām e·va bhū·tā·nāṃ ga·tir e·ṣā pla·vaṃ·ga·ma / ma·no'ni·la·su·par·ṇā·nāṃ ta·va vā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

  38. 38

    so 'haṃ dṛṣṭabalas tubhyam icchāmi haripuṃgava / tvayā saha ciraṃ sakhyaṃ susnigdhaṃ pāvakāgrataḥ

    so 'haṃ dṛṣ·ṭa·ba·las tubh·yam ic·chā·mi ha·ri·puṃ·ga·va / tva·yā sa·ha ci·raṃ sakh·yaṃ sus·nig·dhaṃ pā·va·kāg·ra·taḥ

  39. 39

    dārāḥ putrāḥ puraṃ rāṣṭraṃ bhogācchādanabhojanam / sarvam evāvibhaktaṃ nau bhaviṣyati harīśvara

    dā·rāḥ put·rāḥ pu·raṃ rāṣ·ṭraṃ bho·gāc·chā·da·na·bho·ja·nam / sar·vam e·vā·vi·bhak·taṃ nau bha·viṣ·ya·ti ha·rīś·va·ra

  40. 40

    tataḥ prajvālayitvāgniṃ tāv ubhau harirākṣasau / bhrātṛtvam upasaṃpannau pariṣvajya parasparam

    ta·taḥ praj·vā·la·yit·vāg·niṃ tāv u·bhau ha·ri·rāk·ṣa·sau / bhrā·tṛt·vam u·pa·saṃ·pan·nau pa·riṣ·vaj·ya pa·ras·pa·ram

  41. 41

    anyonyaṃ lambitakarau tatas tau harirākṣasau / kiṣkindhāṃ viśatur hṛṣṭau siṃhau giriguhām iva

    an·yon·yaṃ lam·bi·ta·ka·rau ta·tas tau ha·ri·rāk·ṣa·sau / kiṣ·kin·dhāṃ vi·śa·tur hṛṣ·ṭau siṃ·hau gi·ri·gu·hām i·va

  42. 42

    sa tatra māsam uṣitaḥ sugrīva iva rāvaṇaḥ / amātyair āgatair nīcas trailokyotsādanārthibhiḥ

    sa tat·ra mā·sam u·ṣi·taḥ sug·rī·va i·va rā·va·ṇaḥ / a·māt·yair ā·ga·tair nī·cas trai·lok·yot·sā·da·nār·thi·bhiḥ

  43. 43

    evam etat purāvṛttaṃ vālinā rāvaṇaḥ prabho / dharṣitaś ca kṛtaś cāpi bhrātā pāvakasaṃnidhau

    e·vam e·tat pu·rā·vṛt·taṃ vā·li·nā rā·va·ṇaḥ pra·bho / dhar·ṣi·taś ca kṛ·taś cā·pi bhrā·tā pā·va·ka·saṃ·ni·dhau

  44. 44

    balam apratimaṃ rāma vālino 'bhavad uttamam / so 'pi tayā vinirdagdhaḥ śalabho vahninā yathā

    ba·lam ap·ra·ti·maṃ rā·ma vā·li·no 'bha·vad ut·ta·mam / so 'pi ta·yā vi·nir·dag·dhaḥ śa·la·bho vah·ni·nā ya·thā

Uttarakāṇḍa · sarga 35 65 verses
  1. 1

    apṛcchata tato rāmo dakṣiṇāśālayaṃ munim / prāñjalir vinayopeta idam āha vaco 'rthavat

    a·pṛc·cha·ta ta·to rā·mo dak·ṣi·ṇā·śā·la·yaṃ mu·nim / prāñ·ja·lir vi·na·yo·pe·ta i·dam ā·ha va·co 'rtha·vat

  2. 2

    atulaṃ balam etābhyāṃ vālino rāvaṇasya ca / na tv etau hanumadvīryaiḥ samāv iti matir mama

    a·tu·laṃ ba·lam e·tābh·yāṃ vā·li·no rā·va·ṇas·ya ca / na tv e·tau ha·nu·mad·vīr·yaiḥ sa·māv i·ti ma·tir ma·ma

  3. 3

    śauryaṃ dākṣyaṃ balaṃ dhairyaṃ prājñatā nayasādhanam / vikramaś ca prabhāvaś ca hanūmati kṛtālayāḥ

    śaur·yaṃ dāk·ṣyaṃ ba·laṃ dhair·yaṃ prāj·ña·tā na·ya·sā·dha·nam / vik·ra·maś ca pra·bhā·vaś ca ha·nū·ma·ti kṛ·tā·la·yāḥ

  4. 4

    dṛṣṭvodadhiṃ viṣīdantīṃ tadaiṣa kapivāhinīm / samāśvāsya kapīn bhūyo yojanānāṃ śataṃ plutaḥ

    dṛṣ·ṭvo·da·dhiṃ vi·ṣī·dan·tīṃ ta·dai·ṣa ka·pi·vā·hi·nīm / sa·māś·vās·ya ka·pīn bhū·yo yo·ja·nā·nāṃ śa·taṃ plu·taḥ

  5. 5

    dharṣayitvā purīṃ laṅkāṃ rāvaṇāntaḥpuraṃ tathā / dṛṣṭvā saṃbhāṣitā cāpi sītā viśvāsitā tathā

    dhar·ṣa·yit·vā pu·rīṃ laṅ·kāṃ rā·va·ṇān·taḥ·pu·raṃ ta·thā / dṛṣ·ṭvā saṃ·bhā·ṣi·tā cā·pi sī·tā viś·vā·si·tā ta·thā

  6. 6

    senāgragā mantrisutāḥ kiṃkarā rāvaṇātmajaḥ / ete hanumatā tatra ekena vinipātitāḥ

    se·nāg·ra·gā man·tri·su·tāḥ kiṃ·ka·rā rā·va·ṇāt·ma·jaḥ / e·te ha·nu·ma·tā tat·ra e·ke·na vi·ni·pā·ti·tāḥ

  7. 7

    bhūyo bandhād vimuktena saṃbhāṣitvā daśānanam / laṅkā bhasmīkṛtā tena pāvakeneva medinī

    bhū·yo ban·dhād vi·muk·te·na saṃ·bhā·ṣit·vā da·śā·na·nam / laṅ·kā bhas·mī·kṛ·tā te·na pā·va·ke·ne·va me·di·nī

  8. 8

    na kālasya na śakrasya na viṣṇor vittapasya ca / karmāṇi tāni śrūyante yāni yuddhe hanūmataḥ

    na kā·las·ya na śak·ras·ya na viṣ·ṇor vit·ta·pas·ya ca / kar·mā·ṇi tā·ni śrū·yan·te yā·ni yud·dhe ha·nū·ma·taḥ

  9. 9

    etasya bāhuvīryeṇa laṅkā sītā ca lakṣmaṇaḥ / prāpto mayā jayaś caiva rājyaṃ mitrāṇi bāndhavāḥ

    e·tas·ya bā·hu·vīr·ye·ṇa laṅ·kā sī·tā ca lak·ṣma·ṇaḥ / prāp·to ma·yā ja·yaś cai·va rāj·yaṃ mit·rā·ṇi bān·dha·vāḥ

  10. 10

    hanūmān yadi me na syād vānarādhipateḥ sakhā / pravṛttam api ko vettuṃ jānakyāḥ śaktimān bhavet

    ha·nū·mān ya·di me na syād vā·na·rā·dhi·pa·teḥ sa·khā / pra·vṛt·tam a·pi ko vet·tuṃ jā·nak·yāḥ śak·ti·mān bha·vet

  11. 11

    kimarthaṃ vālī caitena sugrīvapriyakāmyayā / tadā vaire samutpanne na dagdho vīrudho yathā

    ki·mar·thaṃ vā·lī cai·te·na sug·rī·vap·ri·ya·kām·ya·yā / ta·dā vai·re sa·mut·pan·ne na dag·dho vī·ru·dho ya·thā

  12. 12

    na hi veditavān manye hanūmān ātmano balam / yad dṛṣṭavāñ jīviteṣṭaṃ kliśyantaṃ vānarādhipam

    na hi ve·di·ta·vān man·ye ha·nū·mān āt·ma·no ba·lam / yad dṛṣ·ṭa·vāñ jī·vi·teṣ·ṭaṃ kliś·yan·taṃ vā·na·rā·dhi·pam

  13. 13

    etan me bhagavan sarvaṃ hanūmati mahāmune / vistareṇa yathātattvaṃ kathayāmarapūjita

    e·tan me bha·ga·van sar·vaṃ ha·nū·ma·ti ma·hā·mu·ne / vis·ta·re·ṇa ya·thā·tat·tvaṃ ka·tha·yā·ma·ra·pū·ji·ta

  14. 14

    rāghavasya vacaḥ śrutvā hetuyuktam ṛṣis tataḥ / hanūmataḥ samakṣaṃ tam idaṃ vacanam abravīt

    rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā he·tu·yuk·tam ṛ·ṣis ta·taḥ / ha·nū·ma·taḥ sa·mak·ṣaṃ tam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  15. 15

    satyam etad raghuśreṣṭha yad bravīṣi hanūmataḥ / na bale vidyate tulyo na gatau na matau paraḥ

    sat·yam e·tad ra·ghuś·reṣ·ṭha yad bra·vī·ṣi ha·nū·ma·taḥ / na ba·le vid·ya·te tul·yo na ga·tau na ma·tau pa·raḥ

  16. 16

    amoghaśāpaiḥ śāpas tu datto 'sya ṛṣibhiḥ purā / na veditā balaṃ yena balī sann arimardanaḥ

    a·mo·gha·śā·paiḥ śā·pas tu dat·to 'sya ṛ·ṣi·bhiḥ pu·rā / na ve·di·tā ba·laṃ ye·na ba·lī sann a·ri·mar·da·naḥ

  17. 17

    bālye 'py etena yat karma kṛtaṃ rāma mahābala / tan na varṇayituṃ śakyam atibālatayāsya te

    bāl·ye 'py e·te·na yat kar·ma kṛ·taṃ rā·ma ma·hā·ba·la / tan na var·ṇa·yi·tuṃ śak·yam a·ti·bā·la·ta·yās·ya te

  18. 18

    yadi vāsti tv abhiprāyas tac chrotuṃ tava rāghava / samādhāya matiṃ rāma niśāmaya vadāmy aham

    ya·di vās·ti tv a·bhip·rā·yas tac chro·tuṃ ta·va rā·gha·va / sa·mā·dhā·ya ma·tiṃ rā·ma ni·śā·ma·ya va·dāmy a·ham

  19. 19

    sūryadattavarasvarṇaḥ sumerur nāma parvataḥ / yatra rājyaṃ praśāsty asya keṣarī nāma vai pitā

    sūr·ya·dat·ta·va·ras·var·ṇaḥ su·me·rur nā·ma par·va·taḥ / yat·ra rāj·yaṃ pra·śāsty as·ya ke·ṣa·rī nā·ma vai pi·tā

  20. 20

    tasya bhāryā babhūveṣṭā hy añjaneti pariśrutā / janayām āsa tasyāṃ vai vāyur ātmajam uttamam

    tas·ya bhār·yā ba·bhū·veṣ·ṭā hy añ·ja·ne·ti pa·riś·ru·tā / ja·na·yām ā·sa tas·yāṃ vai vā·yur āt·ma·jam ut·ta·mam

  21. 21

    śāliśūkasamābhāsaṃ prāsūtemaṃ tadāñjanā / phalāny āhartukāmā vai niṣkrāntā gahane carā

    śā·li·śū·ka·sa·mā·bhā·saṃ prā·sū·te·maṃ ta·dāñ·ja·nā / pha·lāny ā·har·tu·kā·mā vai niṣ·krān·tā ga·ha·ne ca·rā

  22. 22

    eṣa mātur viyogāc ca kṣudhayā ca bhṛśārditaḥ / ruroda śiśur atyarthaṃ śiśuḥ śarabharāḍ iva

    e·ṣa mā·tur vi·yo·gāc ca kṣu·dha·yā ca bhṛ·śār·di·taḥ / ru·ro·da śi·śur at·yar·thaṃ śi·śuḥ śa·ra·bha·rāḍ i·va

  23. 23

    tatodyantaṃ vivasvantaṃ japāpuṣpotkaropamam / dadṛśe phalalobhāc ca utpapāta raviṃ prati

    ta·tod·yan·taṃ vi·vas·van·taṃ ja·pā·puṣ·pot·ka·ro·pa·mam / da·dṛ·śe pha·la·lo·bhāc ca ut·pa·pā·ta ra·viṃ pra·ti

  24. 24

    bālārkābhimukho bālo bālārka iva mūrtimān / grahītukāmo bālārkaṃ plavate 'mbaramadhyagaḥ

    bā·lār·kā·bhi·mu·kho bā·lo bā·lār·ka i·va mūr·ti·mān / gra·hī·tu·kā·mo bā·lār·kaṃ pla·va·te 'mba·ra·madh·ya·gaḥ

  25. 25

    etasmin plavamāne tu śiśubhāve hanūmati / devadānavasiddhānāṃ vismayaḥ sumahān abhūt

    e·tas·min pla·va·mā·ne tu śi·śu·bhā·ve ha·nū·ma·ti / de·va·dā·na·va·sid·dhā·nāṃ vis·ma·yaḥ su·ma·hān a·bhūt

  26. 26

    nāpy evaṃ vegavān vāyur garuḍo na manas tathā / yathāyaṃ vāyuputras tu kramate 'mbaram uttamam

    nāpy e·vaṃ ve·ga·vān vā·yur ga·ru·ḍo na ma·nas ta·thā / ya·thā·yaṃ vā·yu·put·ras tu kra·ma·te 'mba·ram ut·ta·mam

  27. 27

    yadi tāvac chiśor asya īdṛśau gativikramau / yauvanaṃ balam āsādya kathaṃ vego bhaviṣyati

    ya·di tā·vac chi·śor as·ya ī·dṛ·śau ga·ti·vik·ra·mau / yau·va·naṃ ba·lam ā·sād·ya ka·thaṃ ve·go bha·viṣ·ya·ti

  28. 28

    tam anuplavate vāyuḥ plavantaṃ putram ātmanaḥ / sūryadāhabhayād rakṣaṃs tuṣāracayaśītalaḥ

    tam a·nup·la·va·te vā·yuḥ pla·van·taṃ put·ram āt·ma·naḥ / sūr·ya·dā·ha·bha·yād rak·ṣaṃs tu·ṣā·ra·ca·ya·śī·ta·laḥ

  29. 29

    bahuyojanasāhasraṃ kramaty eṣa tato 'mbaram / pitur balāc ca bālyāc ca bhāskarābhyāśam āgataḥ

    ba·hu·yo·ja·na·sā·has·raṃ kra·maty e·ṣa ta·to 'mba·ram / pi·tur ba·lāc ca bāl·yāc ca bhās·ka·rābh·yā·śam ā·ga·taḥ

  30. 30

    śiśur eṣa tv adoṣajña iti matvā divākaraḥ / kāryaṃ cātra samāyattam ity evaṃ na dadāha saḥ

    śi·śur e·ṣa tv a·do·ṣaj·ña i·ti mat·vā di·vā·ka·raḥ / kār·yaṃ cāt·ra sa·mā·yat·tam ity e·vaṃ na da·dā·ha saḥ

  31. 31

    yam eva divasaṃ hy eṣa grahītuṃ bhāskaraṃ plutaḥ / tam eva divasaṃ rāhur jighṛkṣati divākaram

    yam e·va di·va·saṃ hy e·ṣa gra·hī·tuṃ bhās·ka·raṃ plu·taḥ / tam e·va di·va·saṃ rā·hur ji·ghṛk·ṣa·ti di·vā·ka·ram

  32. 32

    anena ca parāmṛṣṭo rāma sūryarathopari / apakrāntas tatas trasto rāhuś candrārkamardanaḥ

    a·ne·na ca pa·rā·mṛṣ·ṭo rā·ma sūr·ya·ra·tho·pa·ri / a·pak·rān·tas ta·tas tras·to rā·huś can·drār·ka·mar·da·naḥ

  33. 33

    sa indrabhavanaṃ gatvā saroṣaḥ siṃhikāsutaḥ / abravīd bhrukuṭīṃ kṛtvā devaṃ devagaṇair vṛtam

    sa in·dra·bha·va·naṃ gat·vā sa·ro·ṣaḥ siṃ·hi·kā·su·taḥ / ab·ra·vīd bhru·ku·ṭīṃ kṛt·vā de·vaṃ de·va·ga·ṇair vṛ·tam

  34. 34

    bubhukṣāpanayaṃ dattvā candrārkau mama vāsava / kim idaṃ tat tvayā dattam anyasya balavṛtrahan

    bu·bhuk·ṣā·pa·na·yaṃ dat·tvā can·drār·kau ma·ma vā·sa·va / kim i·daṃ tat tva·yā dat·tam an·yas·ya ba·la·vṛt·ra·han

  35. 35

    adyāhaṃ parvakāle tu jighṛkṣuḥ sūryam āgataḥ / athānyo rāhur āsādya jagrāha sahasā ravim

    ad·yā·haṃ par·va·kā·le tu ji·ghṛk·ṣuḥ sūr·yam ā·ga·taḥ / a·thān·yo rā·hur ā·sād·ya jag·rā·ha sa·ha·sā ra·vim

  36. 36

    sa rāhor vacanaṃ śrutvā vāsavaḥ saṃbhramānvitaḥ / utpapātāsanaṃ hitvā udvahan kāñcanasrajam

    sa rā·hor va·ca·naṃ śrut·vā vā·sa·vaḥ saṃbh·ra·mān·vi·taḥ / ut·pa·pā·tā·sa·naṃ hit·vā ud·va·han kāñ·ca·nas·ra·jam

  37. 37

    tataḥ kailāsakūṭābhaṃ caturdantaṃ madasravam / śṛṅgārakāriṇaṃ prāṃśuṃ svarṇaghaṇṭāṭṭahāsinam

    ta·taḥ kai·lā·sa·kū·ṭā·bhaṃ ca·tur·dan·taṃ ma·das·ra·vam / śṛṅ·gā·ra·kā·ri·ṇaṃ prāṃ·śuṃ svar·ṇa·ghaṇ·ṭāṭ·ṭa·hā·si·nam

  38. 38

    indraḥ karīndram āruhya rāhuṃ kṛtvā puraḥsaram / prāyād yatrābhavat sūryaḥ sahānena hanūmatā

    in·draḥ ka·rīn·dram ā·ruh·ya rā·huṃ kṛt·vā pu·raḥ·sa·ram / prā·yād yat·rā·bha·vat sūr·yaḥ sa·hā·ne·na ha·nū·ma·tā

  39. 39

    athātirabhasenāgād rāhur utsṛjya vāsavam / anena ca sa vai dṛṣṭa ādhāvañ śailakūṭavat

    a·thā·ti·ra·bha·se·nā·gād rā·hur ut·sṛj·ya vā·sa·vam / a·ne·na ca sa vai dṛṣ·ṭa ā·dhā·vañ śai·la·kū·ṭa·vat

  40. 40

    tataḥ sūryaṃ samutsṛjya rāhum evam avekṣya ca / utpapāta punar vyoma grahītuṃ siṃhikāsutam

    ta·taḥ sūr·yaṃ sa·mut·sṛj·ya rā·hum e·vam a·vek·ṣya ca / ut·pa·pā·ta pu·nar vyo·ma gra·hī·tuṃ siṃ·hi·kā·su·tam

  41. 41

    utsṛjyārkam imaṃ rāma ādhāvantaṃ plavaṃgamam / dṛṣṭvā rāhuḥ parāvṛtya mukhaśeṣaḥ parāṅmukhaḥ

    ut·sṛj·yār·kam i·maṃ rā·ma ā·dhā·van·taṃ pla·vaṃ·ga·mam / dṛṣ·ṭvā rā·huḥ pa·rā·vṛt·ya mu·kha·śe·ṣaḥ pa·rāṅ·mu·khaḥ

  42. 42

    indram āśaṃsamānas tu trātāraṃ siṃhikāsutaḥ / indra indreti saṃtrāsān muhur muhur abhāṣata

    in·dram ā·śaṃ·sa·mā·nas tu trā·tā·raṃ siṃ·hi·kā·su·taḥ / in·dra in·dre·ti saṃt·rā·sān mu·hur mu·hur a·bhā·ṣa·ta

  43. 43

    rāhor vikrośamānasya prāg evālakṣitaḥ svaraḥ / śrutvendrovāca mā bhaiṣīr ayam enaṃ nihanmy aham

    rā·hor vik·ro·śa·mā·nas·ya prāg e·vā·lak·ṣi·taḥ sva·raḥ / śrut·ven·dro·vā·ca mā bhai·ṣīr a·yam e·naṃ ni·hanmy a·ham

  44. 44

    airāvataṃ tato dṛṣṭvā mahat tad idam ity api / phalaṃ taṃ hastirājānam abhidudrāva mārutiḥ

    ai·rā·va·taṃ ta·to dṛṣ·ṭvā ma·hat tad i·dam ity a·pi / pha·laṃ taṃ has·ti·rā·jā·nam a·bhi·dud·rā·va mā·ru·tiḥ

  45. 45

    tadāsya dhāvato rūpam airāvatajighṛkṣayā / muhūrtam abhavad ghoram indrāgnyor iva bhāsvaram

    ta·dās·ya dhā·va·to rū·pam ai·rā·va·ta·ji·ghṛk·ṣa·yā / mu·hūr·tam a·bha·vad gho·ram in·drāg·nyor i·va bhās·va·ram

  46. 46

    evam ādhāvamānaṃ tu nātikruddhaḥ śacīpatiḥ / hastāntenātimuktena kuliśenābhyatāḍayat

    e·vam ā·dhā·va·mā·naṃ tu nā·tik·rud·dhaḥ śa·cī·pa·tiḥ / has·tān·te·nā·ti·muk·te·na ku·li·śe·nābh·ya·tā·ḍa·yat

  47. 47

    tato girau papātaiṣa indravajrābhitāḍitaḥ / patamānasya caitasya vāmo hanur abhajyata

    ta·to gi·rau pa·pā·tai·ṣa in·dra·vaj·rā·bhi·tā·ḍi·taḥ / pa·ta·mā·nas·ya cai·tas·ya vā·mo ha·nur a·bhaj·ya·ta

  48. 48

    tasmiṃs tu patite bāle vajratāḍanavihvale / cukrodhendrāya pavanaḥ prajānām aśivāya ca

    tas·miṃs tu pa·ti·te bā·le vaj·ra·tā·ḍa·na·vih·va·le / cuk·ro·dhen·drā·ya pa·va·naḥ pra·jā·nām a·śi·vā·ya ca

  49. 49

    viṇmūtrāśayam āvṛtya prajāsv antargataḥ prabhuḥ / rurodha sarvabhūtāni yathā varṣāṇi vāsavaḥ

    viṇ·mūt·rā·śa·yam ā·vṛt·ya pra·jāsv an·tar·ga·taḥ pra·bhuḥ / ru·ro·dha sar·va·bhū·tā·ni ya·thā var·ṣā·ṇi vā·sa·vaḥ

  50. 50

    vāyuprakopād bhūtāni nirucchvāsāni sarvataḥ / saṃdhibhir bhajyamānāni kāṣṭhabhūtāni jajñire

    vā·yup·ra·ko·pād bhū·tā·ni ni·ruc·chvā·sā·ni sar·va·taḥ / saṃ·dhi·bhir bhaj·ya·mā·nā·ni kāṣ·ṭha·bhū·tā·ni jaj·ñi·re

  51. 51

    niḥsvadhaṃ nirvaṣaṭkāraṃ niṣkriyaṃ dharmavarjitam / vāyuprakopāt trailokyaṃ nirayastham ivābabhau

    niḥs·va·dhaṃ nir·va·ṣaṭ·kā·raṃ niṣ·kri·yaṃ dhar·ma·var·ji·tam / vā·yup·ra·ko·pāt trai·lok·yaṃ ni·ra·yas·tham i·vā·ba·bhau

  52. 52

    tataḥ prajāḥ sagandharvāḥ sadevāsuramānuṣāḥ / prajāpatiṃ samādhāvann asukhārtāḥ sukhaiṣiṇaḥ

    ta·taḥ pra·jāḥ sa·gan·dhar·vāḥ sa·de·vā·su·ra·mā·nu·ṣāḥ / pra·jā·pa·tiṃ sa·mā·dhā·vann a·su·khār·tāḥ su·khai·ṣi·ṇaḥ

  53. 53

    ūcuḥ prāñjalayo devā darodaranibhodarāḥ / tvayā sma bhagavan sṛṣṭāḥ prajānātha caturvidhāḥ

    ū·cuḥ prāñ·ja·la·yo de·vā da·ro·da·ra·ni·bho·da·rāḥ / tva·yā sma bha·ga·van sṛṣ·ṭāḥ pra·jā·nā·tha ca·tur·vi·dhāḥ

  54. 54

    tvayā datto 'yam asmākam āyuṣaḥ pavanaḥ patiḥ / so 'smān prāṇeśvaro bhūtvā kasmād eṣo 'dya sattama

    tva·yā dat·to 'yam as·mā·kam ā·yu·ṣaḥ pa·va·naḥ pa·tiḥ / so 'smān prā·ṇeś·va·ro bhūt·vā kas·mād e·ṣo 'dya sat·ta·ma

  55. 55

    rurodha duḥkhaṃ janayann antaḥpura iva striyaḥ / tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ prāptā vāyunopahatā vibho

    ru·ro·dha duḥ·khaṃ ja·na·yann an·taḥ·pu·ra i·va stri·yaḥ / tas·māt tvāṃ śa·ra·ṇaṃ prāp·tā vā·yu·no·pa·ha·tā vi·bho

  56. 56

    vāyusaṃrodhajaṃ duḥkham idaṃ no nuda śatruhan

    vā·yu·saṃ·ro·dha·jaṃ duḥ·kham i·daṃ no nu·da śat·ru·han

  57. 57

    etat prajānāṃ śrutvā tu prajānāthaḥ prajāpatiḥ / kāraṇād iti tān uktvā prajāḥ punar abhāṣata

    e·tat pra·jā·nāṃ śrut·vā tu pra·jā·nā·thaḥ pra·jā·pa·tiḥ / kā·ra·ṇād i·ti tān uk·tvā pra·jāḥ pu·nar a·bhā·ṣa·ta

  58. 58

    yasmin vaḥ kāraṇe vāyuś cukrodha ca rurodha ca / prajāḥ śṛṇudhvaṃ tat sarvaṃ śrotavyaṃ cātmanaḥ kṣamam

    yas·min vaḥ kā·ra·ṇe vā·yuś cuk·ro·dha ca ru·ro·dha ca / pra·jāḥ śṛ·ṇudh·vaṃ tat sar·vaṃ śro·tav·yaṃ cāt·ma·naḥ kṣa·mam

  59. 59

    putras tasyāmareśena indreṇādya nipātitaḥ / rāhor vacanam ājñāya rājñā vaḥ kopito 'nilaḥ

    put·ras tas·yā·ma·re·śe·na in·dre·ṇād·ya ni·pā·ti·taḥ / rā·hor va·ca·nam āj·ñā·ya rāj·ñā vaḥ ko·pi·to 'ni·laḥ

  60. 60

    aśarīraḥ śarīreṣu vāyuś carati pālayan / śarīraṃ hi vinā vāyuṃ samatāṃ yāti reṇubhiḥ

    a·śa·rī·raḥ śa·rī·re·ṣu vā·yuś ca·ra·ti pā·la·yan / śa·rī·raṃ hi vi·nā vā·yuṃ sa·ma·tāṃ yā·ti re·ṇu·bhiḥ

  61. 61

    vāyuḥ prāṇāḥ sukhaṃ vāyur vāyuḥ sarvam idaṃ jagat / vāyunā saṃparityaktaṃ na sukhaṃ vindate jagat

    vā·yuḥ prā·ṇāḥ su·khaṃ vā·yur vā·yuḥ sar·vam i·daṃ ja·gat / vā·yu·nā saṃ·pa·rit·yak·taṃ na su·khaṃ vin·da·te ja·gat

  62. 62

    adyaiva ca parityaktaṃ vāyunā jagad āyuṣā / adyaiveme nirucchvāsāḥ kāṣṭhakuḍyopamāḥ sthitāḥ

    ad·yai·va ca pa·rit·yak·taṃ vā·yu·nā ja·gad ā·yu·ṣā / ad·yai·ve·me ni·ruc·chvā·sāḥ kāṣ·ṭha·kuḍ·yo·pa·māḥ sthi·tāḥ

  63. 63

    tad yāmas tatra yatrāste māruto rukprado hi vaḥ / mā vināśaṃ gamiṣyāma aprasādyāditeḥ sutam

    tad yā·mas tat·ra yat·rās·te mā·ru·to ruk·pra·do hi vaḥ / mā vi·nā·śaṃ ga·miṣ·yā·ma ap·ra·sād·yā·di·teḥ su·tam

  64. 64

    tataḥ prajābhiḥ sahitaḥ prajāpatiḥ sadevagandharvabhujaṃgaguhyakaḥ / jagāma tatrāsyati yatra mārutaḥ sutaṃ surendrābhihataṃ pragṛhya saḥ

    ta·taḥ pra·jā·bhiḥ sa·hi·taḥ pra·jā·pa·tiḥ sa·de·va·gan·dhar·va·bhu·jaṃ·ga·guh·ya·kaḥ / ja·gā·ma tat·rās·ya·ti yat·ra mā·ru·taḥ su·taṃ su·ren·drā·bhi·ha·taṃ pra·gṛh·ya saḥ

  65. 65

    tato 'rkavaiśvānarakāñcanaprabhaṃ sutaṃ tadotsaṅgagataṃ sadāgateḥ / caturmukho vīkṣya kṛpām athākarot sadevasiddharṣibhujaṃgarākṣasaḥ

    ta·to 'rka·vaiś·vā·na·ra·kāñ·ca·nap·ra·bhaṃ su·taṃ ta·dot·saṅ·ga·ga·taṃ sa·dā·ga·teḥ / ca·tur·mu·kho vīk·ṣya kṛ·pām a·thā·ka·rot sa·de·va·sid·dhar·ṣi·bhu·jaṃ·ga·rāk·ṣa·saḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 36 46 verses
  1. 1

    tataḥ pitāmahaṃ dṛṣṭvā vāyuḥ putravadhārditaḥ / śiśukaṃ taṃ samādāya uttasthau dhātur agrataḥ

    ta·taḥ pi·tā·ma·haṃ dṛṣ·ṭvā vā·yuḥ put·ra·va·dhār·di·taḥ / śi·śu·kaṃ taṃ sa·mā·dā·ya ut·tas·thau dhā·tur ag·ra·taḥ

  2. 2

    calatkuṇḍalamaulisraktapanīyavibhūṣaṇaḥ / pādayor nyapatad vāyus tisro 'vasthāya vedhase

    ca·lat·kuṇ·ḍa·la·mau·lis·rak·ta·pa·nī·ya·vi·bhū·ṣa·ṇaḥ / pā·da·yor nya·pa·tad vā·yus tis·ro 'vas·thā·ya ve·dha·se

  3. 3

    taṃ tu vedavidādyas tu lambābharaṇaśobhinā / vāyum utthāpya hastena śiśuṃ taṃ parimṛṣṭavān

    taṃ tu ve·da·vi·dād·yas tu lam·bā·bha·ra·ṇa·śo·bhi·nā / vā·yum ut·thāp·ya has·te·na śi·śuṃ taṃ pa·ri·mṛṣ·ṭa·vān

  4. 4

    spṛṣṭamātras tataḥ so 'tha salīlaṃ padmajanmanā / jalasiktaṃ yathā sasyaṃ punar jīvitam āptavān

    spṛṣ·ṭa·māt·ras ta·taḥ so 'tha sa·lī·laṃ pad·ma·jan·ma·nā / ja·la·sik·taṃ ya·thā sas·yaṃ pu·nar jī·vi·tam āp·ta·vān

  5. 5

    prāṇavantam imaṃ dṛṣṭvā prāṇo gandhavaho mudā / cacāra sarvabhūteṣu saṃniruddhaṃ yathāpurā

    prā·ṇa·van·tam i·maṃ dṛṣ·ṭvā prā·ṇo gan·dha·va·ho mu·dā / ca·cā·ra sar·va·bhū·te·ṣu saṃ·ni·rud·dhaṃ ya·thā·pu·rā

  6. 6

    marudrogavinirmuktāḥ prajā vai muditābhavan / śītavātavinirmuktāḥ padminya iva sāmbujāḥ

    ma·rud·ro·ga·vi·nir·muk·tāḥ pra·jā vai mu·di·tā·bha·van / śī·ta·vā·ta·vi·nir·muk·tāḥ pad·min·ya i·va sām·bu·jāḥ

  7. 7

    tatas triyugmas trikakut tridhāmā tridaśārcitaḥ / uvāca devatā brahmā mārutapriyakāmyayā

    ta·tas tri·yug·mas tri·ka·kut tri·dhā·mā tri·da·śār·ci·taḥ / u·vā·ca de·va·tā brah·mā mā·ru·tap·ri·ya·kām·ya·yā

  8. 8

    bho mahendrāgnivaruṇadhaneśvaramaheśvarāḥ / jānatām api tat sarvaṃ hitaṃ vakṣyāmi śrūyatām

    bho ma·hen·drāg·ni·va·ru·ṇa·dha·neś·va·ra·ma·heś·va·rāḥ / jā·na·tām a·pi tat sar·vaṃ hi·taṃ vak·ṣyā·mi śrū·ya·tām

  9. 9

    anena śiśunā kāryaṃ kartavyaṃ vo bhaviṣyati / dadatāsya varān sarve mārutasyāsya tuṣṭidān

    a·ne·na śi·śu·nā kār·yaṃ kar·tav·yaṃ vo bha·viṣ·ya·ti / da·da·tās·ya va·rān sar·ve mā·ru·tas·yās·ya tuṣ·ṭi·dān

  10. 10

    tataḥ sahasranayanaḥ prītiraktaḥ śubhānanaḥ / kuśe śayamayīṃ mālāṃ samutkṣipyedam abravīt

    ta·taḥ sa·has·ra·na·ya·naḥ prī·ti·rak·taḥ śu·bhā·na·naḥ / ku·śe śa·ya·ma·yīṃ mā·lāṃ sa·mut·kṣip·ye·dam ab·ra·vīt

  11. 11

    matkarotsṛṣṭavajreṇa hanur asya yathā kṣataḥ / nāmnaiṣa kapiśārdūlo bhavitā hanumān iti

    mat·ka·rot·sṛṣ·ṭa·vaj·re·ṇa ha·nur as·ya ya·thā kṣa·taḥ / nām·nai·ṣa ka·pi·śār·dū·lo bha·vi·tā ha·nu·mān i·ti

  12. 12

    aham evāsya dāsyāmi paramaṃ varam uttamam / ataḥ prabhṛti vajrasya mamāvadhyo bhaviṣyati

    a·ham e·vās·ya dās·yā·mi pa·ra·maṃ va·ram ut·ta·mam / a·taḥ pra·bhṛ·ti vaj·ras·ya ma·mā·vadh·yo bha·viṣ·ya·ti

  13. 13

    mārtāṇḍas tv abravīt tatra bhagavāṃs timirāpahaḥ / tejaso 'sya madīyasya dadāmi śatikāṃ kalām

    mār·tāṇ·ḍas tv ab·ra·vīt tat·ra bha·ga·vāṃs ti·mi·rā·pa·haḥ / te·ja·so 'sya ma·dī·yas·ya da·dā·mi śa·ti·kāṃ ka·lām

  14. 14

    yadā tu śāstrāṇy adhyetuṃ śaktir asya bhaviṣyati / tadāsya śāstraṃ dāsyāmi yena vāgmī bhaviṣyati

    ya·dā tu śās·trāṇy adh·ye·tuṃ śak·tir as·ya bha·viṣ·ya·ti / ta·dās·ya śās·traṃ dās·yā·mi ye·na vāg·mī bha·viṣ·ya·ti

  15. 15

    varuṇaś ca varaṃ prādān nāsya mṛtyur bhaviṣyati / varṣāyutaśatenāpi matpāśād udakād api

    va·ru·ṇaś ca va·raṃ prā·dān nās·ya mṛt·yur bha·viṣ·ya·ti / var·ṣā·yu·ta·śa·te·nā·pi mat·pā·śād u·da·kād a·pi

  16. 16

    yamo 'pi daṇḍāvadhyatvam arogatvaṃ ca nityaśaḥ / diśate 'sya varaṃ tuṣṭa aviṣādaṃ ca saṃyuge

    ya·mo 'pi daṇ·ḍā·vadh·yat·vam a·ro·gat·vaṃ ca nit·ya·śaḥ / di·śa·te 'sya va·raṃ tuṣ·ṭa a·vi·ṣā·daṃ ca saṃ·yu·ge

  17. 17

    gadeyaṃ māmikā nainaṃ saṃyugeṣu vadhiṣyati / ity evaṃ varadaḥ prāha tadā hy ekākṣipiṅgalaḥ

    ga·de·yaṃ mā·mi·kā nai·naṃ saṃ·yu·ge·ṣu va·dhiṣ·ya·ti / ity e·vaṃ va·ra·daḥ prā·ha ta·dā hy e·kāk·ṣi·piṅ·ga·laḥ

  18. 18

    matto madāyudhānāṃ ca na vadhyo 'yaṃ bhaviṣyati / ity evaṃ śaṃkareṇāpi datto 'sya paramo varaḥ

    mat·to ma·dā·yu·dhā·nāṃ ca na vadh·yo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti / ity e·vaṃ śaṃ·ka·re·ṇā·pi dat·to 'sya pa·ra·mo va·raḥ

  19. 19

    sarveṣāṃ brahmadaṇḍānām avadhyo 'yaṃ bhaviṣyati / dīrghāyuś ca mahātmā ca iti brahmābravīd vacaḥ

    sar·ve·ṣāṃ brah·ma·daṇ·ḍā·nām a·vadh·yo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti / dīr·ghā·yuś ca ma·hāt·mā ca i·ti brah·māb·ra·vīd va·caḥ

  20. 20

    viśvakarmā tu dṛṣṭvainaṃ bālasūryopamaṃ śiśum / śilpināṃ pravaraḥ prāha varam asya mahāmatiḥ

    viś·va·kar·mā tu dṛṣ·ṭvai·naṃ bā·la·sūr·yo·pa·maṃ śi·śum / śil·pi·nāṃ pra·va·raḥ prā·ha va·ram as·ya ma·hā·ma·tiḥ

  21. 21

    vinirmitāni devānām āyudhānīha yāni tu / teṣāṃ saṃgrāmakāle tu avadhyo 'yaṃ bhaviṣyati

    vi·nir·mi·tā·ni de·vā·nām ā·yu·dhā·nī·ha yā·ni tu / te·ṣāṃ saṃg·rā·ma·kā·le tu a·vadh·yo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti

  22. 22

    tataḥ surāṇāṃ tu varair dṛṣṭvā hy enam alaṃkṛtam / caturmukhas tuṣṭamukho vāyum āha jagadguruḥ

    ta·taḥ su·rā·ṇāṃ tu va·rair dṛṣ·ṭvā hy e·nam a·laṃ·kṛ·tam / ca·tur·mu·khas tuṣ·ṭa·mu·kho vā·yum ā·ha ja·gad·gu·ruḥ

  23. 23

    amitrāṇāṃ bhayakaro mitrāṇām abhayaṃkaraḥ / ajeyo bhavitā te 'tra putro mārutamārutiḥ

    a·mit·rā·ṇāṃ bha·ya·ka·ro mit·rā·ṇām a·bha·yaṃ·ka·raḥ / a·je·yo bha·vi·tā te 'tra put·ro mā·ru·ta·mā·ru·tiḥ

  24. 24

    rāvaṇotsādanārthāni rāmaprītikarāṇi ca / romaharṣakarāṇy eṣa kartā karmāṇi saṃyuge

    rā·va·ṇot·sā·da·nār·thā·ni rā·map·rī·ti·ka·rā·ṇi ca / ro·ma·har·ṣa·ka·rāṇy e·ṣa kar·tā kar·mā·ṇi saṃ·yu·ge

  25. 25

    evam uktvā tam āmantrya mārutaṃ te 'maraiḥ saha / yathāgataṃ yayuḥ sarve pitāmahapurogamāḥ

    e·vam uk·tvā tam ā·man·trya mā·ru·taṃ te 'ma·raiḥ sa·ha / ya·thā·ga·taṃ ya·yuḥ sar·ve pi·tā·ma·ha·pu·ro·ga·māḥ

  26. 26

    so 'pi gandhavahaḥ putraṃ pragṛhya gṛham ānayat / añjanāyāstam ākhyāya varaṃ dattaṃ viniḥsṛtaḥ

    so 'pi gan·dha·va·haḥ put·raṃ pra·gṛh·ya gṛ·ham ā·na·yat / añ·ja·nā·yās·tam ākh·yā·ya va·raṃ dat·taṃ vi·niḥ·sṛ·taḥ

  27. 27

    prāpya rāma varān eṣa varadānabalānvitaḥ / balenātmani saṃsthena so 'pūryata yathārṇavaḥ

    prāp·ya rā·ma va·rān e·ṣa va·ra·dā·na·ba·lān·vi·taḥ / ba·le·nāt·ma·ni saṃs·the·na so 'pūr·ya·ta ya·thār·ṇa·vaḥ

  28. 28

    balenāpūryamāṇo hi eṣa vānarapuṃgavaḥ / āśrameṣu maharṣīṇām aparādhyati nirbhayaḥ

    ba·le·nā·pūr·ya·mā·ṇo hi e·ṣa vā·na·ra·puṃ·ga·vaḥ / āś·ra·me·ṣu ma·har·ṣī·ṇām a·pa·rādh·ya·ti nir·bha·yaḥ

  29. 29

    srugbhāṇḍān agnihotraṃ ca valkalānāṃ ca saṃcayān / bhagnavicchinnavidhvastān suśāntānāṃ karoty ayam

    srug·bhāṇ·ḍān ag·ni·hot·raṃ ca val·ka·lā·nāṃ ca saṃ·ca·yān / bhag·na·vic·chin·na·vidh·vas·tān su·śān·tā·nāṃ ka·roty a·yam

  30. 30

    sarveṣāṃ brahmadaṇḍānām avadhyaṃ brahmaṇā kṛtam / jānanta ṛṣayas taṃ vai kṣamante tasya nityaśaḥ

    sar·ve·ṣāṃ brah·ma·daṇ·ḍā·nām a·vadh·yaṃ brah·ma·ṇā kṛ·tam / jā·nan·ta ṛ·ṣa·yas taṃ vai kṣa·man·te tas·ya nit·ya·śaḥ

  31. 31

    yadā keṣariṇā tv eṣa vāyunā sāñjanena ca / pratiṣiddho 'pi maryādāṃ laṅghayaty eva vānaraḥ

    ya·dā ke·ṣa·ri·ṇā tv e·ṣa vā·yu·nā sāñ·ja·ne·na ca / pra·ti·ṣid·dho 'pi mar·yā·dāṃ laṅ·gha·yaty e·va vā·na·raḥ

  32. 32

    tato maharṣayaḥ kruddhā bhṛgvaṅgirasavaṃśajāḥ / śepur enaṃ raghuśreṣṭha nātikruddhātimanyavaḥ

    ta·to ma·har·ṣa·yaḥ krud·dhā bhṛg·vaṅ·gi·ra·sa·vaṃ·śa·jāḥ / śe·pur e·naṃ ra·ghuś·reṣ·ṭha nā·tik·rud·dhā·ti·man·ya·vaḥ

  33. 33

    bādhase yat samāśritya balam asmān plavaṃgama / tad dīrghakālaṃ vettāsi nāsmākaṃ śāpamohitaḥ

    bā·dha·se yat sa·māś·rit·ya ba·lam as·mān pla·vaṃ·ga·ma / tad dīr·gha·kā·laṃ vet·tā·si nās·mā·kaṃ śā·pa·mo·hi·taḥ

  34. 34

    tatas tu hṛtatejaujā maharṣivacanaujasā / eṣo śramāṇi nātyeti mṛdubhāvagataś caran

    ta·tas tu hṛ·ta·te·jau·jā ma·har·ṣi·va·ca·nau·ja·sā / e·ṣo śra·mā·ṇi nāt·ye·ti mṛ·du·bhā·va·ga·taś ca·ran

  35. 35

    atha ṛkṣarajā nāma vālisugrīvayoḥ pitā / sarvavānararājāsīt tejasā iva bhāskaraḥ

    a·tha ṛk·ṣa·ra·jā nā·ma vā·li·sug·rī·va·yoḥ pi·tā / sar·va·vā·na·ra·rā·jā·sīt te·ja·sā i·va bhās·ka·raḥ

  36. 36

    sa tu rājyaṃ ciraṃ kṛtvā vānarāṇāṃ harīśvaraḥ / tatas tvarkṣarajā nāma kāladharmeṇa saṃgataḥ

    sa tu rāj·yaṃ ci·raṃ kṛt·vā vā·na·rā·ṇāṃ ha·rīś·va·raḥ / ta·tas tvar·kṣa·ra·jā nā·ma kā·la·dhar·me·ṇa saṃ·ga·taḥ

  37. 37

    tasminn astamite vālī mantribhir mantrakovidaiḥ / pitrye pade kṛto rājā sugrīvo vālinaḥ pade

    tas·minn as·ta·mi·te vā·lī man·tri·bhir man·tra·ko·vi·daiḥ / pit·rye pa·de kṛ·to rā·jā sug·rī·vo vā·li·naḥ pa·de

  38. 38

    sugrīveṇa samaṃ tv asya advaidhaṃ chidravarjitam / ahāryaṃ sakhyam abhavad anilasya yathāgninā

    sug·rī·ve·ṇa sa·maṃ tv as·ya ad·vai·dhaṃ chid·ra·var·ji·tam / a·hār·yaṃ sakh·yam a·bha·vad a·ni·las·ya ya·thāg·ni·nā

  39. 39

    eṣa śāpavaśād eva na vedabalam ātmanaḥ / vālisugrīvayor vairaṃ yadā rāma samutthitam

    e·ṣa śā·pa·va·śād e·va na ve·da·ba·lam āt·ma·naḥ / vā·li·sug·rī·va·yor vai·raṃ ya·dā rā·ma sa·mut·thi·tam

  40. 40

    na hy eṣa rāma sugrīvo bhrāmyamāṇo 'pi vālinā / vedayāno na ca hy eṣa balam ātmani mārutiḥ

    na hy e·ṣa rā·ma sug·rī·vo bhrām·ya·mā·ṇo 'pi vā·li·nā / ve·da·yā·no na ca hy e·ṣa ba·lam āt·ma·ni mā·ru·tiḥ

  41. 41

    parākramotsāhamatipratāpaiḥ sauśīlyamādhuryanayānayaiś ca / gāmbhīryacāturyasuvīryadhairyair hanūmataḥ ko 'py adhiko 'sti loke

    pa·rāk·ra·mot·sā·ha·ma·tip·ra·tā·paiḥ sau·śīl·ya·mā·dhur·ya·na·yā·na·yaiś ca / gām·bhīr·ya·cā·tur·ya·su·vīr·ya·dhair·yair ha·nū·ma·taḥ ko 'py a·dhi·ko 'sti lo·ke

  42. 42

    asau purā vyākaraṇaṃ grahīṣyan sūryonmukhaḥ pṛṣṭhagamaḥ kapīndraḥ / udyadgirer astagiriṃ jagāma granthaṃ mahad dhārayad aprameyaḥ

    a·sau pu·rā vyā·ka·ra·ṇaṃ gra·hīṣ·yan sūr·yon·mu·khaḥ pṛṣ·ṭha·ga·maḥ ka·pīn·draḥ / ud·yad·gi·rer as·ta·gi·riṃ ja·gā·ma gran·thaṃ ma·had dhā·ra·yad ap·ra·me·yaḥ

  43. 43

    pravīvivikṣor iva sāgarasya lokān didhakṣor iva pāvakasya / lokakṣayeṣv eva yathāntakasya hanūmataḥ sthāsyati kaḥ purastāt

    pra·vī·vi·vik·ṣor i·va sā·ga·ras·ya lo·kān di·dhak·ṣor i·va pā·va·kas·ya / lo·kak·ṣa·yeṣv e·va ya·thān·ta·kas·ya ha·nū·ma·taḥ sthās·ya·ti kaḥ pu·ras·tāt

  44. 44

    eṣo 'pi cānye ca mahākapīndrāḥ sugrīvamaindadvividāḥ sanīlāḥ / satāratāreyanalāḥ sarambhās tvatkāraṇād rāma surair hi sṛṣṭāḥ

    e·ṣo 'pi cān·ye ca ma·hā·ka·pīn·drāḥ sug·rī·va·main·dad·vi·vi·dāḥ sa·nī·lāḥ / sa·tā·ra·tā·re·ya·na·lāḥ sa·ram·bhās tvat·kā·ra·ṇād rā·ma su·rair hi sṛṣ·ṭāḥ

  45. 45

    tad etat kathitaṃ sarvaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi / hanūmato bālabhāve karmaitat kathitaṃ mayā

    tad e·tat ka·thi·taṃ sar·vaṃ yan māṃ tvaṃ pa·ri·pṛc·cha·si / ha·nū·ma·to bā·la·bhā·ve kar·mai·tat ka·thi·taṃ ma·yā

  46. 46

    dṛṣṭaḥ saṃbhāṣitaś cāsi rāma gacchamahe vayam / evam uktvā gatāḥ sarve ṛṣayas te yathāgatam

    dṛṣ·ṭaḥ saṃ·bhā·ṣi·taś cā·si rā·ma gac·cha·ma·he va·yam / e·vam uk·tvā ga·tāḥ sar·ve ṛ·ṣa·yas te ya·thā·ga·tam

Uttarakāṇḍa · sarga 37 15 verses
  1. 1

    vimṛśya ca tato rāmo vayasyam akutobhayam / pratardanaṃ kāśipatiṃ pariṣvajyedam abravīt

    vi·mṛś·ya ca ta·to rā·mo va·yas·yam a·ku·to·bha·yam / pra·tar·da·naṃ kā·śi·pa·tiṃ pa·riṣ·vaj·ye·dam ab·ra·vīt

  2. 2

    darśitā bhavatā prītir darśitaṃ sauhṛdaṃ param / udyogaś ca kṛto rājan bharatena tvayā saha

    dar·śi·tā bha·va·tā prī·tir dar·śi·taṃ sau·hṛ·daṃ pa·ram / ud·yo·gaś ca kṛ·to rā·jan bha·ra·te·na tva·yā sa·ha

  3. 3

    tad bhavān adya kāśeyīṃ purīṃ vārāṇasīṃ vraja / ramaṇīyāṃ tvayā guptāṃ suprākārāṃ sutoraṇām

    tad bha·vān ad·ya kā·śe·yīṃ pu·rīṃ vā·rā·ṇa·sīṃ vra·ja / ra·ma·ṇī·yāṃ tva·yā gup·tāṃ sup·rā·kā·rāṃ su·to·ra·ṇām

  4. 4

    etāvad uktvā utthāya kākutsthaḥ paramāsanāt / paryaṣvajata dharmātmā nirantaram urogatam

    e·tā·vad uk·tvā ut·thā·ya kā·kut·sthaḥ pa·ra·mā·sa·nāt / par·yaṣ·va·ja·ta dhar·māt·mā ni·ran·ta·ram u·ro·ga·tam

  5. 5

    visṛjya taṃ vayasyaṃ sa svāgatān pṛthivīpatīn / prahasan rāghavo vākyam uvāca madhurākṣaram

    vi·sṛj·ya taṃ va·yas·yaṃ sa svā·ga·tān pṛ·thi·vī·pa·tīn / pra·ha·san rā·gha·vo vāk·yam u·vā·ca ma·dhu·rāk·ṣa·ram

  6. 6

    bhavatāṃ prītir avyagrā tejasā parirakṣitā / dharmaś ca niyato nityaṃ satyaṃ ca bhavatāṃ sadā

    bha·va·tāṃ prī·tir av·yag·rā te·ja·sā pa·ri·rak·ṣi·tā / dhar·maś ca ni·ya·to nit·yaṃ sat·yaṃ ca bha·va·tāṃ sa·dā

  7. 7

    yuṣmākaṃ ca prabhāvena tejasā ca mahātmanām / hato durātmā durbuddhī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

    yuṣ·mā·kaṃ ca pra·bhā·ve·na te·ja·sā ca ma·hāt·ma·nām / ha·to du·rāt·mā dur·bud·dhī rā·va·ṇo rāk·ṣa·sā·dhi·paḥ

  8. 8

    hetumātram ahaṃ tatra bhavatāṃ tejasāṃ hataḥ / rāvaṇaḥ sagaṇo yuddhe saputraḥ sahabāndhavaḥ

    he·tu·māt·ram a·haṃ tat·ra bha·va·tāṃ te·ja·sāṃ ha·taḥ / rā·va·ṇaḥ sa·ga·ṇo yud·dhe sa·put·raḥ sa·ha·bān·dha·vaḥ

  9. 9

    bhavantaś ca samānītā bharatena mahātmanā / śrutvā janakarājasya kānane tanayāṃ hṛtām

    bha·van·taś ca sa·mā·nī·tā bha·ra·te·na ma·hāt·ma·nā / śrut·vā ja·na·ka·rā·jas·ya kā·na·ne ta·na·yāṃ hṛ·tām

  10. 10

    udyuktānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ mahātmanām / kālo hy atītaḥ sumahān gamane rocatāṃ matiḥ

    ud·yuk·tā·nāṃ ca sar·ve·ṣāṃ pār·thi·vā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / kā·lo hy a·tī·taḥ su·ma·hān ga·ma·ne ro·ca·tāṃ ma·tiḥ

  11. 11

    pratyūcus taṃ ca rājāno harṣeṇa mahatānvitāḥ / diṣṭyā tvaṃ vijayī rāma rājyaṃ cāpi pratiṣṭhitam

    prat·yū·cus taṃ ca rā·jā·no har·ṣe·ṇa ma·ha·tān·vi·tāḥ / diṣ·ṭyā tvaṃ vi·ja·yī rā·ma rāj·yaṃ cā·pi pra·tiṣ·ṭhi·tam

  12. 12

    diṣṭyā pratyāhṛtā sītā diṣṭyā śatruḥ parājitaḥ / eṣa naḥ paramaḥ kāma eṣā naḥ kīrtir uttamā

    diṣ·ṭyā prat·yā·hṛ·tā sī·tā diṣ·ṭyā śat·ruḥ pa·rā·ji·taḥ / e·ṣa naḥ pa·ra·maḥ kā·ma e·ṣā naḥ kīr·tir ut·ta·mā

  13. 13

    yat tvāṃ vijayinaṃ rāma paśyāmo hataśātravam / upapannaṃ ca kākutstha yat tvam asmān praśaṃsasi

    yat tvāṃ vi·ja·yi·naṃ rā·ma paś·yā·mo ha·ta·śāt·ra·vam / u·pa·pan·naṃ ca kā·kut·stha yat tvam as·mān pra·śaṃ·sa·si

  14. 14

    praśaṃsārhā hi jānanti praśaṃsāṃ vaktum īdṛśīm / āpṛcchāmo gamiṣyāmo hṛdistho naḥ sadā bhavān

    pra·śaṃ·sār·hā hi jā·nan·ti pra·śaṃ·sāṃ vak·tum ī·dṛ·śīm / ā·pṛc·chā·mo ga·miṣ·yā·mo hṛ·dis·tho naḥ sa·dā bha·vān

  15. 15

    bhavec ca te mahārāja prītir asmāsu nityadā

    bha·vec ca te ma·hā·rā·ja prī·tir as·mā·su nit·ya·dā

Uttarakāṇḍa · sarga 38 17 verses
  1. 1

    te prayātā mahātmānaḥ pārthivāḥ sarvato diśam / kampayanto mahīṃ vīrāḥ svapurāṇi prahṛṣṭavat

    te pra·yā·tā ma·hāt·mā·naḥ pār·thi·vāḥ sar·va·to di·śam / kam·pa·yan·to ma·hīṃ vī·rāḥ sva·pu·rā·ṇi pra·hṛṣ·ṭa·vat

  2. 2

    akṣauhiṇī sahasrais te samavetās tv anekaśaḥ / hṛṣṭāḥ pratigatāḥ sarve rāghavārthe samāgatāḥ

    ak·ṣau·hi·ṇī sa·has·rais te sa·ma·ve·tās tv a·ne·ka·śaḥ / hṛṣ·ṭāḥ pra·ti·ga·tāḥ sar·ve rā·gha·vār·the sa·mā·ga·tāḥ

  3. 3

    ūcuś caiva mahīpālā baladarpasamanvitāḥ / na nāma rāvaṇaṃ yuddhe paśyāmaḥ purataḥ sthitam

    ū·cuś cai·va ma·hī·pā·lā ba·la·dar·pa·sa·man·vi·tāḥ / na nā·ma rā·va·ṇaṃ yud·dhe paś·yā·maḥ pu·ra·taḥ sthi·tam

  4. 4

    bharatena vayaṃ paścāt samānītā nirarthakam / hatā hi rākṣasās tatra pārthivaiḥ syur na saṃśayaḥ

    bha·ra·te·na va·yaṃ paś·cāt sa·mā·nī·tā ni·rar·tha·kam / ha·tā hi rāk·ṣa·sās tat·ra pār·thi·vaiḥ syur na saṃ·śa·yaḥ

  5. 5

    rāmasya bāhuvīryeṇa pālitā lakṣmaṇasya ca / sukhaṃ pāre samudrasya yudhyema vigatajvarāḥ

    rā·mas·ya bā·hu·vīr·ye·ṇa pā·li·tā lak·ṣma·ṇas·ya ca / su·khaṃ pā·re sa·mud·ras·ya yudh·ye·ma vi·ga·taj·va·rāḥ

  6. 6

    etāś cānyāś ca rājānaḥ kathās tatra sahasraśaḥ / kathayantaḥ svarāṣṭrāṇi viviśus te mahārathāḥ

    e·tāś cān·yāś ca rā·jā·naḥ ka·thās tat·ra sa·has·ra·śaḥ / ka·tha·yan·taḥ sva·rāṣ·ṭrā·ṇi vi·vi·śus te ma·hā·ra·thāḥ

  7. 7

    yathāpurāṇi te gatvā ratnāni vividhāni ca / rāmāya priyakāmārtham upahārān nṛpā daduḥ

    ya·thā·pu·rā·ṇi te gat·vā rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ca / rā·mā·ya pri·ya·kā·mār·tham u·pa·hā·rān nṛ·pā da·duḥ

  8. 8

    aśvān ratnāni vastrāṇi hastinaś ca madotkaṭān / candanāni ca divyāni divyāny ābharaṇāni ca

    aś·vān rat·nā·ni vas·trā·ṇi has·ti·naś ca ma·dot·ka·ṭān / can·da·nā·ni ca div·yā·ni div·yāny ā·bha·ra·ṇā·ni ca

  9. 9

    bharato lakṣmaṇaś caiva śatrughnaś ca mahārathaḥ / ādāya tāni ratnāni ayodhyām agaman punaḥ

    bha·ra·to lak·ṣma·ṇaś cai·va śat·rugh·naś ca ma·hā·ra·thaḥ / ā·dā·ya tā·ni rat·nā·ni a·yodh·yām a·ga·man pu·naḥ

  10. 10

    āgatāś ca purīṃ ramyām ayodhyāṃ puruṣarṣabhāḥ / daduḥ sarvāṇi ratnāni rāghavāya mahātmane

    ā·ga·tāś ca pu·rīṃ ram·yām a·yodh·yāṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / da·duḥ sar·vā·ṇi rat·nā·ni rā·gha·vā·ya ma·hāt·ma·ne

  11. 11

    pratigṛhya ca tat sarvaṃ prītiyuktaḥ sa rāghavaḥ / sarvāṇi tāni pradadau sugrīvāya mahātmane

    pra·ti·gṛh·ya ca tat sar·vaṃ prī·ti·yuk·taḥ sa rā·gha·vaḥ / sar·vā·ṇi tā·ni pra·da·dau sug·rī·vā·ya ma·hāt·ma·ne

  12. 12

    vibhīṣaṇāya ca dadau ye cānye ṛkṣavānarāḥ / hanūmatpramukhā vīrā rākṣasāś ca mahābalāḥ

    vi·bhī·ṣa·ṇā·ya ca da·dau ye cān·ye ṛk·ṣa·vā·na·rāḥ / ha·nū·mat·pra·mu·khā vī·rā rāk·ṣa·sāś ca ma·hā·ba·lāḥ

  13. 13

    te sarve hṛṣṭamanaso rāmadattāni tāny atha / śirobhir dhārayām āsur bāhubhiś ca mahābalāḥ

    te sar·ve hṛṣ·ṭa·ma·na·so rā·ma·dat·tā·ni tāny a·tha / śi·ro·bhir dhā·ra·yām ā·sur bā·hu·bhiś ca ma·hā·ba·lāḥ

  14. 14

    papuś caiva sugandhīni madhūni vividhāni ca / māṃsāni ca sumṛṣṭāni phalāny āsvādayanti ca

    pa·puś cai·va su·gan·dhī·ni ma·dhū·ni vi·vi·dhā·ni ca / māṃ·sā·ni ca su·mṛṣ·ṭā·ni pha·lāny ās·vā·da·yan·ti ca

  15. 15

    evaṃ teṣāṃ nivasatāṃ māsaḥ sāgro gatas tadā / muhūrtam iva tat sarvaṃ rāmabhaktyā samarthayan

    e·vaṃ te·ṣāṃ ni·va·sa·tāṃ mā·saḥ sāg·ro ga·tas ta·dā / mu·hūr·tam i·va tat sar·vaṃ rā·ma·bhak·tyā sa·mar·tha·yan

  16. 16

    reme rāmaḥ sa taiḥ sārdhaṃ vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ / rājabhiś ca mahāvīryai rākṣasaiś ca mahābalaiḥ

    re·me rā·maḥ sa taiḥ sār·dhaṃ vā·na·raiḥ kā·ma·rū·pi·bhiḥ / rā·ja·bhiś ca ma·hā·vīr·yai rāk·ṣa·saiś ca ma·hā·ba·laiḥ

  17. 17

    evaṃ teṣāṃ yayau māso dvitīyaḥ śaiśiraḥ sukham / vānarāṇāṃ prahṛṣṭānāṃ rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ

    e·vaṃ te·ṣāṃ ya·yau mā·so dvi·tī·yaḥ śai·śi·raḥ su·kham / vā·na·rā·ṇāṃ pra·hṛṣ·ṭā·nāṃ rāk·ṣa·sā·nāṃ ca sar·va·śaḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 39 24 verses
  1. 1

    tathā sma teṣāṃ vasatām ṛkṣavānararakṣasām / rāghavas tu mahātejāḥ sugrīvam idam abravīt

    ta·thā sma te·ṣāṃ va·sa·tām ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣa·sām / rā·gha·vas tu ma·hā·te·jāḥ sug·rī·vam i·dam ab·ra·vīt

  2. 2

    gamyatāṃ saumya kiṣkindhāṃ durādharṣaṃ surāsuraiḥ / pālayasva sahāmātyai rājyaṃ nihatakaṇṭakam

    gam·ya·tāṃ saum·ya kiṣ·kin·dhāṃ du·rā·dhar·ṣaṃ su·rā·su·raiḥ / pā·la·yas·va sa·hā·māt·yai rāj·yaṃ ni·ha·ta·kaṇ·ṭa·kam

  3. 3

    aṅgadaṃ ca mahābāho prītyā paramayānvitaḥ / paśya tvaṃ hanumantaṃ ca nalaṃ ca sumahābalam

    aṅ·ga·daṃ ca ma·hā·bā·ho prīt·yā pa·ra·ma·yān·vi·taḥ / paś·ya tvaṃ ha·nu·man·taṃ ca na·laṃ ca su·ma·hā·ba·lam

  4. 4

    suṣeṇaṃ śvaśuraṃ śūraṃ tāraṃ ca balināṃ varam / kumudaṃ caiva durdharṣaṃ nīlaṃ ca sumahābalam

    su·ṣe·ṇaṃ śva·śu·raṃ śū·raṃ tā·raṃ ca ba·li·nāṃ va·ram / ku·mu·daṃ cai·va dur·dhar·ṣaṃ nī·laṃ ca su·ma·hā·ba·lam

  5. 5

    vīraṃ śatabaliṃ caiva maindaṃ dvividam eva ca / gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ śarabhaṃ ca mahābalam

    vī·raṃ śa·ta·ba·liṃ cai·va main·daṃ dvi·vi·dam e·va ca / ga·jaṃ ga·vāk·ṣaṃ ga·va·yaṃ śa·ra·bhaṃ ca ma·hā·ba·lam

  6. 6

    ṛkṣarājaṃ ca durdharṣaṃ jāmbavantaṃ mahābalam / paśya prītisamāyukto gandhamādanam eva ca

    ṛk·ṣa·rā·jaṃ ca dur·dhar·ṣaṃ jām·ba·van·taṃ ma·hā·ba·lam / paś·ya prī·ti·sa·mā·yuk·to gan·dha·mā·da·nam e·va ca

  7. 7

    ye cānye sumahātmāno madarthe tyaktajīvitāḥ / paśya tvaṃ prītisaṃyukto mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ

    ye cān·ye su·ma·hāt·mā·no ma·dar·the tyak·ta·jī·vi·tāḥ / paś·ya tvaṃ prī·ti·saṃ·yuk·to mā cai·ṣāṃ vip·ri·yaṃ kṛ·thāḥ

  8. 8

    evam uktvā ca sugrīvaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ / vibhīṣaṇam athovāca rāmo madhurayā girā

    e·vam uk·tvā ca sug·rī·vaṃ pra·śas·ya ca pu·naḥ pu·naḥ / vi·bhī·ṣa·ṇam a·tho·vā·ca rā·mo ma·dhu·ra·yā gi·rā

  9. 9

    taṅkāṃ praśādhi dharmeṇa saṃmato hy asi pārthiva / purasya rākṣasānāṃ ca bhrātur vaiśvaraṇasya ca

    taṅ·kāṃ pra·śā·dhi dhar·me·ṇa saṃ·ma·to hy a·si pār·thi·va / pu·ras·ya rāk·ṣa·sā·nāṃ ca bhrā·tur vaiś·va·ra·ṇas·ya ca

  10. 10

    mā ca buddhim adharme tvaṃ kuryā rājan kathaṃ cana / buddhimanto hi rājāno dhruvam aśnanti medinīm

    mā ca bud·dhim a·dhar·me tvaṃ kur·yā rā·jan ka·thaṃ ca·na / bud·dhi·man·to hi rā·jā·no dhru·vam aś·nan·ti me·di·nīm

  11. 11

    ahaṃ ca nityaśo rājan sugrīvasahitas tvayā / smartavyaḥ parayā prītyā gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ

    a·haṃ ca nit·ya·śo rā·jan sug·rī·va·sa·hi·tas tva·yā / smar·tav·yaḥ pa·ra·yā prīt·yā gac·cha tvaṃ vi·ga·taj·va·raḥ

  12. 12

    rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā ṛṣkavānararākṣasāḥ / sādhu sādhv iti kākutsthaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ

    rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā ṛṣ·ka·vā·na·ra·rāk·ṣa·sāḥ / sā·dhu sādhv i·ti kā·kut·sthaṃ pra·śa·śaṃ·suḥ pu·naḥ pu·naḥ

  13. 13

    tava buddhir mahābāho vīryam adbhutam eva ca / mādhuryaṃ paramaṃ rāma svayambhor iva nityadā

    ta·va bud·dhir ma·hā·bā·ho vīr·yam ad·bhu·tam e·va ca / mā·dhur·yaṃ pa·ra·maṃ rā·ma sva·yam·bhor i·va nit·ya·dā

  14. 14

    teṣām evaṃ bruvāṇānāṃ vānarāṇāṃ ca rakṣasām / hanūmatpraṇato bhūtvā rāghavaṃ vākyam abravīt

    te·ṣām e·vaṃ bru·vā·ṇā·nāṃ vā·na·rā·ṇāṃ ca rak·ṣa·sām / ha·nū·mat·pra·ṇa·to bhūt·vā rā·gha·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt

  15. 15

    sneho me paramo rājaṃs tvayi nityaṃ pratiṣṭhitaḥ / bhaktiś ca niyatā vīra bhāvo nānyatra gacchati

    sne·ho me pa·ra·mo rā·jaṃs tva·yi nit·yaṃ pra·tiṣ·ṭhi·taḥ / bhak·tiś ca ni·ya·tā vī·ra bhā·vo nān·yat·ra gac·cha·ti

  16. 16

    yāvad rāmakathāṃ vīra śroṣye 'haṃ pṛthivītale / tāvac charīre vatsyantu mama prāṇā na saṃśayaḥ

    yā·vad rā·ma·ka·thāṃ vī·ra śroṣ·ye 'haṃ pṛ·thi·vī·ta·le / tā·vac cha·rī·re vat·syan·tu ma·ma prā·ṇā na saṃ·śa·yaḥ

  17. 17

    evaṃ bruvāṇaṃ rājendro hanūmantam athāsanāt / utthāya ca pariṣvajya vākyam etad uvāca ha

    e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ rā·jen·dro ha·nū·man·tam a·thā·sa·nāt / ut·thā·ya ca pa·riṣ·vaj·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  18. 18

    evam etat kapiśreṣṭha bhavitā nātra saṃśayaḥ / lokā hi yāvat sthāsyanti tāvat sthāsyati me kathā

    e·vam e·tat ka·piś·reṣ·ṭha bha·vi·tā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ / lo·kā hi yā·vat sthās·yan·ti tā·vat sthās·ya·ti me ka·thā

  19. 19

    cariṣyati kathā yāval lokān eṣā hi māmikā / tāvac charīre vatsyanti prāṇās tava na saṃśayaḥ

    ca·riṣ·ya·ti ka·thā yā·val lo·kān e·ṣā hi mā·mi·kā / tā·vac cha·rī·re vat·syan·ti prā·ṇās ta·va na saṃ·śa·yaḥ

  20. 20

    tato 'sya hāraṃ candrābhaṃ mucya kaṇṭhāt sa rāghavaḥ / vaidūryataralaṃ snehād ābabandhe hanūmati

    ta·to 'sya hā·raṃ can·drā·bhaṃ muc·ya kaṇ·ṭhāt sa rā·gha·vaḥ / vai·dūr·ya·ta·ra·laṃ sne·hād ā·ba·ban·dhe ha·nū·ma·ti

  21. 21

    tenorasi nibaddhena hāreṇa sa mahākapiḥ / rarāja hemaśailendraś candreṇākrāntamastakaḥ

    te·no·ra·si ni·bad·dhe·na hā·re·ṇa sa ma·hā·ka·piḥ / ra·rā·ja he·ma·śai·len·draś can·dre·ṇāk·rān·ta·mas·ta·kaḥ

  22. 22

    śrutvā tu rāghavasyaitad utthāyotthāya vānarāḥ / praṇamya śirasā pādau prajagmus te mahābalāḥ

    śrut·vā tu rā·gha·vas·yai·tad ut·thā·yot·thā·ya vā·na·rāḥ / pra·ṇam·ya śi·ra·sā pā·dau pra·jag·mus te ma·hā·ba·lāḥ

  23. 23

    sugrīvaś caiva rāmeṇa pariṣvakto mahābhujaḥ / vibhīṣaṇaś ca dharmātmā nirantaram urogataḥ

    sug·rī·vaś cai·va rā·me·ṇa pa·riṣ·vak·to ma·hā·bhu·jaḥ / vi·bhī·ṣa·ṇaś ca dhar·māt·mā ni·ran·ta·ram u·ro·ga·taḥ

  24. 24

    sarve ca te bāṣpagalāḥ sāśrunetrā vicetasaḥ / saṃmūḍhā iva duḥkhena tyajante rāghavaṃ tadā

    sar·ve ca te bāṣ·pa·ga·lāḥ sāś·ru·net·rā vi·ce·ta·saḥ / saṃ·mū·ḍhā i·va duḥ·khe·na tya·jan·te rā·gha·vaṃ ta·dā

Uttarakāṇḍa · sarga 40 18 verses
  1. 1

    visṛjya ca mahābāhur ṛkṣavānararākṣasān / bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ pramumoda sukhī sukham

    vi·sṛj·ya ca ma·hā·bā·hur ṛk·ṣa·vā·na·ra·rāk·ṣa·sān / bhrā·tṛ·bhiḥ sa·hi·to rā·maḥ pra·mu·mo·da su·khī su·kham

  2. 2

    athāparāhṇasamaye bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ / śuśrāva madhurāṃ vāṇīm antarikṣāt prabhāṣitām

    a·thā·pa·rāh·ṇa·sa·ma·ye bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha rā·gha·vaḥ / śuś·rā·va ma·dhu·rāṃ vā·ṇīm an·ta·rik·ṣāt pra·bhā·ṣi·tām

  3. 3

    saumya rāma nirīkṣasva saumyena vadanena mām / kailāsaśikharāt prāptaṃ viddhi māṃ puṣkaraṃ prabho

    saum·ya rā·ma ni·rīk·ṣas·va saum·ye·na va·da·ne·na mām / kai·lā·sa·śi·kha·rāt prāp·taṃ vid·dhi māṃ puṣ·ka·raṃ pra·bho

  4. 4

    tava śāsanam ājñāya gato 'smi dhanadaṃ prati / upasthātuṃ naraśreṣṭha sa ca māṃ pratyabhāṣata

    ta·va śā·sa·nam āj·ñā·ya ga·to 'smi dha·na·daṃ pra·ti / u·pas·thā·tuṃ na·raś·reṣ·ṭha sa ca māṃ prat·ya·bhā·ṣa·ta

  5. 5

    nirjitas tvaṃ narendreṇa rāghaveṇa mahātmanā / nihatya yudhi durdharṣaṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

    nir·ji·tas tvaṃ na·ren·dre·ṇa rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā / ni·hat·ya yu·dhi dur·dhar·ṣaṃ rā·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sā·dhi·pam

  6. 6

    mamāpi paramā prītir hate tasmin durātmani / rāvaṇe sagaṇe saumya saputrāmātyabāndhave

    ma·mā·pi pa·ra·mā prī·tir ha·te tas·min du·rāt·ma·ni / rā·va·ṇe sa·ga·ṇe saum·ya sa·put·rā·māt·ya·bān·dha·ve

  7. 7

    sa tvaṃ rāmeṇa laṅkāyāṃ nirjitaḥ paramātmanā / vaha saumya tam eva tvam aham ājñāpayāmi te

    sa tvaṃ rā·me·ṇa laṅ·kā·yāṃ nir·ji·taḥ pa·ra·māt·ma·nā / va·ha saum·ya tam e·va tvam a·ham āj·ñā·pa·yā·mi te

  8. 8

    eṣa me paramaḥ kāmo yat tvaṃ rāghavanandanam / vaher lokasya saṃyānaṃ gacchasva vigatajvaraḥ

    e·ṣa me pa·ra·maḥ kā·mo yat tvaṃ rā·gha·va·nan·da·nam / va·her lo·kas·ya saṃ·yā·naṃ gac·chas·va vi·ga·taj·va·raḥ

  9. 9

    tacchāsanam ahaṃ jñātvā dhanadasya mahātmanaḥ / tvatsakāśaṃ punaḥ prāptaḥ sa evaṃ pratigṛhṇa mām

    tac·chā·sa·nam a·haṃ jñāt·vā dha·na·das·ya ma·hāt·ma·naḥ / tvat·sa·kā·śaṃ pu·naḥ prāp·taḥ sa e·vaṃ pra·ti·gṛh·ṇa mām

  10. 10

    bāḍham ity eva kākutsthaḥ puṣpakaṃ samapūjayat / lājākṣataiś ca puṣpaiś ca gandhaiś ca susugandhibhiḥ

    bā·ḍham ity e·va kā·kut·sthaḥ puṣ·pa·kaṃ sa·ma·pū·ja·yat / lā·jāk·ṣa·taiś ca puṣ·paiś ca gan·dhaiś ca su·su·gan·dhi·bhiḥ

  11. 11

    gamyatāṃ ca yathākāmam āgacches tvaṃ yadā smare / evam astv iti rāmeṇa visṛṣṭaḥ puṣpakaḥ punaḥ / abhipretāṃ diśaṃ prāyāt puṣpakaḥ puṣpabhūṣitaḥ

    gam·ya·tāṃ ca ya·thā·kā·mam ā·gac·ches tvaṃ ya·dā sma·re / e·vam astv i·ti rā·me·ṇa vi·sṛṣ·ṭaḥ puṣ·pa·kaḥ pu·naḥ / a·bhip·re·tāṃ di·śaṃ prā·yāt puṣ·pa·kaḥ puṣ·pa·bhū·ṣi·taḥ

  12. 12

    evam antarhite tasmin puṣpake vividhātmani / bharataḥ prāñjalir vākyam uvāca raghunandanam

    e·vam an·tar·hi·te tas·min puṣ·pa·ke vi·vi·dhāt·ma·ni / bha·ra·taḥ prāñ·ja·lir vāk·yam u·vā·ca ra·ghu·nan·da·nam

  13. 13

    atyadbhutāni dṛśyante tvayi rājyaṃ praśāsati / amānuṣāṇāṃ sattvānāṃ vyāhṛtāni muhur muhuḥ

    at·yad·bhu·tā·ni dṛś·yan·te tva·yi rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti / a·mā·nu·ṣā·ṇāṃ sat·tvā·nāṃ vyā·hṛ·tā·ni mu·hur mu·huḥ

  14. 14

    anāmayāc ca martyānāṃ sāgro māso gato hy ayam / jīrṇānām api sattvānāṃ mṛtyur nāyāti rāghava

    a·nā·ma·yāc ca mar·tyā·nāṃ sāg·ro mā·so ga·to hy a·yam / jīr·ṇā·nām a·pi sat·tvā·nāṃ mṛt·yur nā·yā·ti rā·gha·va

  15. 15

    putrān nāryaḥ prasūyante vapuṣmantaś ca mānavāḥ / harṣaś cābhyadhiko rājañ janasya puravāsinaḥ

    put·rān nār·yaḥ pra·sū·yan·te va·puṣ·man·taś ca mā·na·vāḥ / har·ṣaś cābh·ya·dhi·ko rā·jañ ja·nas·ya pu·ra·vā·si·naḥ

  16. 16

    kāle ca vāsavo varṣaṃ pātayaty amṛtopamam / vāyavaś cāpi vāyante sparśavantaḥ sukhapradāḥ

    kā·le ca vā·sa·vo var·ṣaṃ pā·ta·yaty a·mṛ·to·pa·mam / vā·ya·vaś cā·pi vā·yan·te spar·śa·van·taḥ su·khap·ra·dāḥ

  17. 17

    īdṛśo naś ciraṃ rājā bhavatv iti nareśvara / kathayanti pure paurā janā janapadeṣu ca

    ī·dṛ·śo naś ci·raṃ rā·jā bha·vatv i·ti na·reś·va·ra / ka·tha·yan·ti pu·re pau·rā ja·nā ja·na·pa·de·ṣu ca

  18. 18

    etā vācaḥ sumadhurā bharatena samīritāḥ / śrutvā rāmo mudā yuktaḥ pramumoda sukhī sukham

    e·tā vā·caḥ su·ma·dhu·rā bha·ra·te·na sa·mī·ri·tāḥ / śrut·vā rā·mo mu·dā yuk·taḥ pra·mu·mo·da su·khī su·kham

Uttarakāṇḍa · sarga 41 27 verses
  1. 1

    sa visṛjya tato rāmaḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam / praviveśa mahābāhur aśokavanikāṃ tadā

    sa vi·sṛj·ya ta·to rā·maḥ puṣ·pa·kaṃ he·ma·bhū·ṣi·tam / pra·vi·ve·śa ma·hā·bā·hur a·śo·ka·va·ni·kāṃ ta·dā

  2. 2

    candanāgarucūtaiś ca tuṅgakāleyakair api / devadāruvanaiś cāpi samantād upaśobhitām

    can·da·nā·ga·ru·cū·taiś ca tuṅ·ga·kā·le·ya·kair a·pi / de·va·dā·ru·va·naiś cā·pi sa·man·tād u·pa·śo·bhi·tām

  3. 3

    priyaṅgubhiḥ kadambaiś ca tathā kurabakair api / jambūbhiḥ pāṭalībhiś ca kovidāraiś ca saṃvṛtām

    pri·yaṅ·gu·bhiḥ ka·dam·baiś ca ta·thā ku·ra·ba·kair a·pi / jam·bū·bhiḥ pā·ṭa·lī·bhiś ca ko·vi·dā·raiś ca saṃ·vṛ·tām

  4. 4

    sarvadā kusumai ramyaiḥ phalavadbhir manoramaiḥ / cārupallavapuṣpāḍhyair mattabhramarasaṃkulaiḥ

    sar·va·dā ku·su·mai ram·yaiḥ pha·la·vad·bhir ma·no·ra·maiḥ / cā·ru·pal·la·va·puṣ·pāḍh·yair mat·tabh·ra·ma·ra·saṃ·ku·laiḥ

  5. 5

    kokilair bhṛṅgarājaiś ca nānāvarṇaiś ca pakṣibhiḥ / śobhitāṃ śataśaś citraiś cūtavṛkṣāvataṃsakaiḥ

    ko·ki·lair bhṛṅ·ga·rā·jaiś ca nā·nā·var·ṇaiś ca pak·ṣi·bhiḥ / śo·bhi·tāṃ śa·ta·śaś cit·raiś cū·ta·vṛk·ṣā·va·taṃ·sa·kaiḥ

  6. 6

    śātakumbhanibhāḥ ke cit ke cid agniśikhopamāḥ / nīlāñjananibhāś cānye bhānti tatra sma pādapāḥ

    śā·ta·kum·bha·ni·bhāḥ ke cit ke cid ag·ni·śi·kho·pa·māḥ / nī·lāñ·ja·na·ni·bhāś cān·ye bhān·ti tat·ra sma pā·da·pāḥ

  7. 7

    dīrghikā vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā / mahārhamaṇisopānasphaṭikāntarakuṭṭimāḥ

    dīr·ghi·kā vi·vi·dhā·kā·rāḥ pūr·ṇāḥ pa·ra·ma·vā·ri·ṇā / ma·hār·ha·ma·ṇi·so·pā·nas·pha·ṭi·kān·ta·ra·kuṭ·ṭi·māḥ

  8. 8

    phullapadmotpalavanāś cakravākopaśobhitāḥ / prākārair vividhākāraiḥ śobhitāś ca śilātalaiḥ

    phul·la·pad·mot·pa·la·va·nāś cak·ra·vā·ko·pa·śo·bhi·tāḥ / prā·kā·rair vi·vi·dhā·kā·raiḥ śo·bhi·tāś ca śi·lā·ta·laiḥ

  9. 9

    tatra tatra vanoddeśe vaidūryamaṇisaṃnibhaiḥ / śādvalaiḥ paramopetāḥ puṣpitadrumasaṃyutāḥ

    tat·ra tat·ra va·nod·de·śe vai·dūr·ya·ma·ṇi·saṃ·ni·bhaiḥ / śād·va·laiḥ pa·ra·mo·pe·tāḥ puṣ·pi·tad·ru·ma·saṃ·yu·tāḥ

  10. 10

    nandanaṃ hi yathendrasya brāhmaṃ caitrarathaṃ yathā / tathārūpaṃ hi rāmasya kānanaṃ tan niveśitam

    nan·da·naṃ hi ya·then·dras·ya brāh·maṃ cait·ra·ra·thaṃ ya·thā / ta·thā·rū·paṃ hi rā·mas·ya kā·na·naṃ tan ni·ve·śi·tam

  11. 11

    bahvāsanagṛhopetāṃ latāgṛhasamāvṛtām / aśokavanikāṃ sphītāṃ praviśya raghunandanaḥ

    bah·vā·sa·na·gṛ·ho·pe·tāṃ la·tā·gṛ·ha·sa·mā·vṛ·tām / a·śo·ka·va·ni·kāṃ sphī·tāṃ pra·viś·ya ra·ghu·nan·da·naḥ

  12. 12

    āsane tu śubhākāre puṣpastabakabhūṣite / kuthāstaraṇasaṃvīte rāmaḥ saṃniṣasāda ha

    ā·sa·ne tu śu·bhā·kā·re puṣ·pas·ta·ba·ka·bhū·ṣi·te / ku·thās·ta·ra·ṇa·saṃ·vī·te rā·maḥ saṃ·ni·ṣa·sā·da ha

  13. 13

    sītāṃ saṃgṛhya bāhubhyāṃ madhumaireyam uttamam / pāyayām āsa kākutsthaḥ śacīm indro yathāmṛtam

    sī·tāṃ saṃ·gṛh·ya bā·hubh·yāṃ ma·dhu·mai·re·yam ut·ta·mam / pā·ya·yām ā·sa kā·kut·sthaḥ śa·cīm in·dro ya·thā·mṛ·tam

  14. 14

    māṃsāni ca vicitrāṇi phalāni vividhāni ca / rāmasyābhyavahārārthaṃ kiṃkarās tūrṇam āharan

    māṃ·sā·ni ca vi·cit·rā·ṇi pha·lā·ni vi·vi·dhā·ni ca / rā·mas·yābh·ya·va·hā·rār·thaṃ kiṃ·ka·rās tūr·ṇam ā·ha·ran

  15. 15

    upanṛtyanti rājānaṃ nṛtyagītaviśāradāḥ / bālāś ca rūpavatyaś ca striyaḥ pānavaśaṃ gatāḥ

    u·pa·nṛt·yan·ti rā·jā·naṃ nṛt·ya·gī·ta·vi·śā·ra·dāḥ / bā·lāś ca rū·pa·vat·yaś ca stri·yaḥ pā·na·va·śaṃ ga·tāḥ

  16. 16

    evaṃ rāmo mudā yuktaḥ sītāṃ surucirānanām / ramayām āsa vaidehīm ahany ahani devavat

    e·vaṃ rā·mo mu·dā yuk·taḥ sī·tāṃ su·ru·ci·rā·na·nām / ra·ma·yām ā·sa vai·de·hīm a·hany a·ha·ni de·va·vat

  17. 17

    tathā tu ramamāṇasya tasyaivaṃ śiśiraḥ śubhaḥ / atyakrāman narendrasya rāghavasya mahātmanaḥ

    ta·thā tu ra·ma·mā·ṇas·ya tas·yai·vaṃ śi·śi·raḥ śu·bhaḥ / at·yak·rā·man na·ren·dras·ya rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  18. 18

    pūrvāhṇe paurakṛtyāni kṛtvā dharmeṇa dharmavit / śeṣaṃ divasabhāgārdham antaḥpuragato 'bhavat

    pūr·vāh·ṇe pau·ra·kṛt·yā·ni kṛt·vā dhar·me·ṇa dhar·ma·vit / śe·ṣaṃ di·va·sa·bhā·gār·dham an·taḥ·pu·ra·ga·to 'bha·vat

  19. 19

    sītā ca devakāryāṇi kṛtvā paurvāhṇikāni tu / śvaśrūṇām aviśeṣeṇa sarvāsāṃ prāñjaliḥ sthitā

    sī·tā ca de·va·kār·yā·ṇi kṛt·vā paur·vāh·ṇi·kā·ni tu / śvaś·rū·ṇām a·vi·śe·ṣe·ṇa sar·vā·sāṃ prāñ·ja·liḥ sthi·tā

  20. 20

    tato rāmam upāgacchad vicitrabahubhūṣaṇā / triviṣṭape sahasrākṣam upaviṣṭaṃ yathā śacī

    ta·to rā·mam u·pā·gac·chad vi·cit·ra·ba·hu·bhū·ṣa·ṇā / tri·viṣ·ṭa·pe sa·has·rāk·ṣam u·pa·viṣ·ṭaṃ ya·thā śa·cī

  21. 21

    dṛṣṭvā tu rāghavaḥ patnīṃ kalyāṇena samanvitām / praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhv iti cābravīt

    dṛṣ·ṭvā tu rā·gha·vaḥ pat·nīṃ kal·yā·ṇe·na sa·man·vi·tām / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe sā·dhu sādhv i·ti cāb·ra·vīt

  22. 22

    apatyalābho vaidehi mamāyaṃ samupasthitaḥ / kim icchasi hi tad brūhi kaḥ kāmaḥ kriyatāṃ tava

    a·pat·ya·lā·bho vai·de·hi ma·mā·yaṃ sa·mu·pas·thi·taḥ / kim ic·cha·si hi tad brū·hi kaḥ kā·maḥ kri·ya·tāṃ ta·va

  23. 23

    prahasantī tu vaidehī rāmaṃ vākyam athābravīt / tapovanāni puṇyāni draṣṭum icchāmi rāghava

    pra·ha·san·tī tu vai·de·hī rā·maṃ vāk·yam a·thāb·ra·vīt / ta·po·va·nā·ni puṇ·yā·ni draṣ·ṭum ic·chā·mi rā·gha·va

  24. 24

    gaṅgātīre niviṣṭāni ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām / phalamūlāśināṃ vīra pādamūleṣu vartitum

    gaṅ·gā·tī·re ni·viṣ·ṭā·ni ṛ·ṣī·ṇāṃ puṇ·ya·kar·ma·ṇām / pha·la·mū·lā·śi·nāṃ vī·ra pā·da·mū·le·ṣu var·ti·tum

  25. 25

    eṣa me paramaḥ kāmo yan mūlaphalabhojiṣu / apy ekarātraṃ kākutstha vaseyaṃ puṇyaśāliṣu

    e·ṣa me pa·ra·maḥ kā·mo yan mū·la·pha·la·bho·ji·ṣu / apy e·ka·rāt·raṃ kā·kut·stha va·se·yaṃ puṇ·ya·śā·li·ṣu

  26. 26

    tatheti ca pratijñātaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā / visrabdhā bhava vaidehi śvo gamiṣyasy asaṃśayam

    ta·the·ti ca pra·tij·ñā·taṃ rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā / vis·rab·dhā bha·va vai·de·hi śvo ga·miṣ·yasy a·saṃ·śa·yam

  27. 27

    evam uktvā tu kākutstho maithilīṃ janakātmajām / madhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma suhṛdvṛtaḥ

    e·vam uk·tvā tu kā·kut·stho mai·thi·līṃ ja·na·kāt·ma·jām / madh·ya·kak·ṣān·ta·raṃ rā·mo nir·ja·gā·ma su·hṛd·vṛ·taḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 42 23 verses
  1. 1

    tatropaviṣṭaṃ rājānam upāsante vicakṣaṇāḥ / kathānāṃ bahurūpāṇāṃ hāsyakārāḥ samantataḥ

    tat·ro·pa·viṣ·ṭaṃ rā·jā·nam u·pā·san·te vi·cak·ṣa·ṇāḥ / ka·thā·nāṃ ba·hu·rū·pā·ṇāṃ hās·ya·kā·rāḥ sa·man·ta·taḥ

  2. 2

    vijayo madhumattaś ca kāśyapaḥ piṅgalaḥ kuśaḥ / surājiḥ kāliyo bhadro dantavakraḥ samāgadhaḥ

    vi·ja·yo ma·dhu·mat·taś ca kāś·ya·paḥ piṅ·ga·laḥ ku·śaḥ / su·rā·jiḥ kā·li·yo bhad·ro dan·ta·vak·raḥ sa·mā·ga·dhaḥ

  3. 3

    ete kathā bahuvidhā parihāsasamanvitāḥ / kathayanti sma saṃhṛṣṭā rāghavasya mahātmanaḥ

    e·te ka·thā ba·hu·vi·dhā pa·ri·hā·sa·sa·man·vi·tāḥ / ka·tha·yan·ti sma saṃ·hṛṣ·ṭā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  4. 4

    tataḥ kathāyāṃ kasyāṃ cid rāghavaḥ samabhāṣata / kāḥ kathā nagare bhadra vartante viṣayeṣu ca

    ta·taḥ ka·thā·yāṃ kas·yāṃ cid rā·gha·vaḥ sa·ma·bhā·ṣa·ta / kāḥ ka·thā na·ga·re bhad·ra var·tan·te vi·ṣa·ye·ṣu ca

  5. 5

    mām āśritāni kāny āhuḥ paurajānapadā janāḥ / kiṃ ca sītāṃ samāśritya bharataṃ kiṃ nu lakṣmaṇam

    mām āś·ri·tā·ni kāny ā·huḥ pau·ra·jā·na·pa·dā ja·nāḥ / kiṃ ca sī·tāṃ sa·māś·rit·ya bha·ra·taṃ kiṃ nu lak·ṣma·ṇam

  6. 6

    kiṃ nu śatrughnam āśritya kaikeyīṃ mātaraṃ ca me / vaktavyatāṃ ca rājāno nave rājye vrajanti hi

    kiṃ nu śat·rugh·nam āś·rit·ya kai·ke·yīṃ mā·ta·raṃ ca me / vak·tav·ya·tāṃ ca rā·jā·no na·ve rāj·ye vra·jan·ti hi

  7. 7

    evam ukte tu rāmeṇa bhadraḥ prāñjalir abravīt / sthitāḥ kathāḥ śubhā rājan vartante puravāsinām

    e·vam uk·te tu rā·me·ṇa bhad·raḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt / sthi·tāḥ ka·thāḥ śu·bhā rā·jan var·tan·te pu·ra·vā·si·nām

  8. 8

    ayaṃ tu vijayaḥ saumya daśagrīvavadhāśritaḥ / bhūyiṣṭhaṃ svapure pauraiḥ kathyate puruṣarṣabha

    a·yaṃ tu vi·ja·yaḥ saum·ya da·śag·rī·va·va·dhāś·ri·taḥ / bhū·yiṣ·ṭhaṃ sva·pu·re pau·raiḥ kath·ya·te pu·ru·ṣar·ṣa·bha

  9. 9

    evam uktas tu bhadreṇa rāghavo vākyam abravīt / kathayasva yathātathyaṃ sarvaṃ niravaśeṣataḥ

    e·vam uk·tas tu bhad·re·ṇa rā·gha·vo vāk·yam ab·ra·vīt / ka·tha·yas·va ya·thā·tath·yaṃ sar·vaṃ ni·ra·va·śe·ṣa·taḥ

  10. 10

    śubhāśubhāni vākyāni yāny āhuḥ puravāsinaḥ / śrutvedānīṃ śubhaṃ kuryāṃ na kuryām aśubhāni ca

    śu·bhā·śu·bhā·ni vāk·yā·ni yāny ā·huḥ pu·ra·vā·si·naḥ / śrut·ve·dā·nīṃ śu·bhaṃ kur·yāṃ na kur·yām a·śu·bhā·ni ca

  11. 11

    kathayasva ca visrabdho nirbhayo vigatajvaraḥ / kathayante yathā paurā janā janapadeṣu ca

    ka·tha·yas·va ca vis·rab·dho nir·bha·yo vi·ga·taj·va·raḥ / ka·tha·yan·te ya·thā pau·rā ja·nā ja·na·pa·de·ṣu ca

  12. 12

    rāghaveṇaivam uktas tu bhadraḥ suruciraṃ vacaḥ / pratyuvāca mahābāhuṃ prāñjaliḥ susamāhitaḥ

    rā·gha·ve·ṇai·vam uk·tas tu bhad·raḥ su·ru·ci·raṃ va·caḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·bā·huṃ prāñ·ja·liḥ su·sa·mā·hi·taḥ

  13. 13

    śṛṇu rājan yathā paurāḥ kathayanti śubhāśubham / catvarāpaṇarathyāsu vaneṣūpavaneṣu ca

    śṛ·ṇu rā·jan ya·thā pau·rāḥ ka·tha·yan·ti śu·bhā·śu·bham / cat·va·rā·pa·ṇa·rath·yā·su va·ne·ṣū·pa·va·ne·ṣu ca

  14. 14

    duṣkaraṃ kṛtavān rāmaḥ samudre setubandhanam / akṛtaṃ pūrvakaiḥ kaiś cid devair api sadānavaiḥ

    duṣ·ka·raṃ kṛ·ta·vān rā·maḥ sa·mud·re se·tu·ban·dha·nam / a·kṛ·taṃ pūr·va·kaiḥ kaiś cid de·vair a·pi sa·dā·na·vaiḥ

  15. 15

    rāvaṇaś ca durādharṣo hataḥ sabalavāhanaḥ / vānarāś ca vaśaṃ nītā ṛkṣāś ca saha rākṣasaiḥ

    rā·va·ṇaś ca du·rā·dhar·ṣo ha·taḥ sa·ba·la·vā·ha·naḥ / vā·na·rāś ca va·śaṃ nī·tā ṛk·ṣāś ca sa·ha rāk·ṣa·saiḥ

  16. 16

    hatvā ca rāvaṇaṃ yuddhe sītām āhṛtya rāghavaḥ / amarṣaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā svaveśma punar ānayat

    hat·vā ca rā·va·ṇaṃ yud·dhe sī·tām ā·hṛt·ya rā·gha·vaḥ / a·mar·ṣaṃ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛt·vā sva·veś·ma pu·nar ā·na·yat

  17. 17

    kīdṛśaṃ hṛdaye tasya sītāsaṃbhogajaṃ sukham / aṅkam āropya hi purā rāvaṇena balād dhṛtām

    kī·dṛ·śaṃ hṛ·da·ye tas·ya sī·tā·saṃ·bho·ga·jaṃ su·kham / aṅ·kam ā·rop·ya hi pu·rā rā·va·ṇe·na ba·lād dhṛ·tām

  18. 18

    laṅkām api punar nītām aśokavanikāṃ gatām / rakṣasāṃ vaśam āpannāṃ kathaṃ rāmo na kutsate

    laṅ·kām a·pi pu·nar nī·tām a·śo·ka·va·ni·kāṃ ga·tām / rak·ṣa·sāṃ va·śam ā·pan·nāṃ ka·thaṃ rā·mo na kut·sa·te

  19. 19

    asmākam api dāreṣu sahanīyaṃ bhaviṣyati / yathā hi kurute rājā prajā tam anuvartate

    as·mā·kam a·pi dā·re·ṣu sa·ha·nī·yaṃ bha·viṣ·ya·ti / ya·thā hi ku·ru·te rā·jā pra·jā tam a·nu·var·ta·te

  20. 20

    evaṃ bahuvidhā vāco vadanti puravāsinaḥ / nagareṣu ca sarveṣu rājañ janapadeṣu ca

    e·vaṃ ba·hu·vi·dhā vā·co va·dan·ti pu·ra·vā·si·naḥ / na·ga·re·ṣu ca sar·ve·ṣu rā·jañ ja·na·pa·de·ṣu ca

  21. 21

    tasyaitad bhāṣitaṃ śrutvā rāghavaḥ paramārtavat / uvāca sarvān suhṛdaḥ katham etan nivedyatām

    tas·yai·tad bhā·ṣi·taṃ śrut·vā rā·gha·vaḥ pa·ra·mār·ta·vat / u·vā·ca sar·vān su·hṛ·daḥ ka·tham e·tan ni·ved·ya·tām

  22. 22

    sarve tu śirasā bhūmāv abhivādya praṇamya ca / pratyūcū rāghavaṃ dīnam evam etan na saṃśayaḥ

    sar·ve tu śi·ra·sā bhū·māv a·bhi·vād·ya pra·ṇam·ya ca / prat·yū·cū rā·gha·vaṃ dī·nam e·vam e·tan na saṃ·śa·yaḥ

  23. 23

    śrutvā tu vākyaṃ kākutsthaḥ sarveṣāṃ samudīritam / visarjayām āsa tadā sarvāṃs tāñ śatrutāpanaḥ

    śrut·vā tu vāk·yaṃ kā·kut·sthaḥ sar·ve·ṣāṃ sa·mu·dī·ri·tam / vi·sar·ja·yām ā·sa ta·dā sar·vāṃs tāñ śat·ru·tā·pa·naḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 43 19 verses
  1. 1

    visṛjya tu suhṛdvargaṃ buddhyā niścitya rāghavaḥ / samīpe dvāḥstham āsīnam idaṃ vacanam abravīt

    vi·sṛj·ya tu su·hṛd·var·gaṃ bud·dhyā niś·cit·ya rā·gha·vaḥ / sa·mī·pe dvāḥs·tham ā·sī·nam i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  2. 2

    śīghram ānaya saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam / bharataṃ ca mahābāhuṃ śatrughnaṃ cāparājitam

    śīgh·ram ā·na·ya sau·mit·riṃ lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣa·ṇam / bha·ra·taṃ ca ma·hā·bā·huṃ śat·rugh·naṃ cā·pa·rā·ji·tam

  3. 3

    rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā dvāḥstho mūrdhni kṛtāñjaliḥ / lakṣmaṇasya gṛhaṃ gatvā praviveśānivāritaḥ

    rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā dvāḥs·tho mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / lak·ṣma·ṇas·ya gṛ·haṃ gat·vā pra·vi·ve·śā·ni·vā·ri·taḥ

  4. 4

    uvāca ca tadā vākyaṃ vardhayitvā kṛtāñjaliḥ / draṣṭum icchati rājā tvāṃ gamyatāṃ tatra mā ciram

    u·vā·ca ca ta·dā vāk·yaṃ var·dha·yit·vā kṛ·tāñ·ja·liḥ / draṣ·ṭum ic·cha·ti rā·jā tvāṃ gam·ya·tāṃ tat·ra mā ci·ram

  5. 5

    bāḍham ity eva saumitriḥ śrutvā rāghavaśāsanam / prādravad ratham āruhya rāghavasya niveśanam

    bā·ḍham ity e·va sau·mit·riḥ śrut·vā rā·gha·va·śā·sa·nam / prād·ra·vad ra·tham ā·ruh·ya rā·gha·vas·ya ni·ve·śa·nam

  6. 6

    prayāntaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā dvāḥstho bharatam antikāt / uvāca prāñjalir vākyaṃ rājā tvāṃ draṣṭum icchati

    pra·yān·taṃ lak·ṣma·ṇaṃ dṛṣ·ṭvā dvāḥs·tho bha·ra·tam an·ti·kāt / u·vā·ca prāñ·ja·lir vāk·yaṃ rā·jā tvāṃ draṣ·ṭum ic·cha·ti

  7. 7

    bharatas tu vacaḥ śrutvā dvāḥsthād rāmasamīritam / utpapātāsanāt tūrṇaṃ padbhyām eva tato 'gamat

    bha·ra·tas tu va·caḥ śrut·vā dvāḥs·thād rā·ma·sa·mī·ri·tam / ut·pa·pā·tā·sa·nāt tūr·ṇaṃ pad·bhyām e·va ta·to 'ga·mat

  8. 8

    dṛṣṭvā prayāntaṃ bharataṃ tvaramāṇaḥ kṛtāñjaliḥ / śatrughnabhavanaṃ gatvā tato vākyaṃ jagāda ha

    dṛṣ·ṭvā pra·yān·taṃ bha·ra·taṃ tva·ra·mā·ṇaḥ kṛ·tāñ·ja·liḥ / śat·rugh·na·bha·va·naṃ gat·vā ta·to vāk·yaṃ ja·gā·da ha

  9. 9

    ehy āgaccha raghuśreṣṭha rājā tvāṃ draṣṭum icchati / gato hi lakṣmaṇaḥ pūrvaṃ bharataś ca mahāyaśāḥ

    ehy ā·gac·cha ra·ghuś·reṣ·ṭha rā·jā tvāṃ draṣ·ṭum ic·cha·ti / ga·to hi lak·ṣma·ṇaḥ pūr·vaṃ bha·ra·taś ca ma·hā·ya·śāḥ

  10. 10

    śrutvā tu vacanaṃ tasya śatrughno rāmaśāsanam / śirasā vandya dharaṇīṃ prayayau yatra rāghavaḥ

    śrut·vā tu va·ca·naṃ tas·ya śat·rugh·no rā·ma·śā·sa·nam / śi·ra·sā van·dya dha·ra·ṇīṃ pra·ya·yau yat·ra rā·gha·vaḥ

  11. 11

    kumārān āgatāñ śrutvā cintāvyākulitendriyaḥ / avākśirā dīnamanā dvāḥsthaṃ vacanam abravīt

    ku·mā·rān ā·ga·tāñ śrut·vā cin·tāv·yā·ku·li·ten·dri·yaḥ / a·vāk·śi·rā dī·na·ma·nā dvāḥs·thaṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  12. 12

    praveśaya kumārāṃs tvaṃ matsamīpaṃ tvarānvitaḥ / eteṣu jīvitaṃ mahyam ete prāṇā bahiścarāḥ

    pra·ve·śa·ya ku·mā·rāṃs tvaṃ mat·sa·mī·paṃ tva·rān·vi·taḥ / e·te·ṣu jī·vi·taṃ mah·yam e·te prā·ṇā ba·hiś·ca·rāḥ

  13. 13

    ājñaptās tu narendreṇa kumārāḥ śuklavāsasaḥ / prahvāḥ prāñjalayo bhūtvā viviśus te samāhitāḥ

    āj·ñap·tās tu na·ren·dre·ṇa ku·mā·rāḥ śuk·la·vā·sa·saḥ / prah·vāḥ prāñ·ja·la·yo bhūt·vā vi·vi·śus te sa·mā·hi·tāḥ

  14. 14

    te tu dṛṣṭvā mukhaṃ tasya sagrahaṃ śaśinaṃ yathā / saṃdhyāgatam ivādityaṃ prabhayā parivarjitam

    te tu dṛṣ·ṭvā mu·khaṃ tas·ya sag·ra·haṃ śa·śi·naṃ ya·thā / saṃdh·yā·ga·tam i·vā·dit·yaṃ pra·bha·yā pa·ri·var·ji·tam

  15. 15

    bāṣpapūrṇe ca nayane dṛṣṭvā rāmasya dhīmataḥ / hataśobhaṃ yathā padmaṃ mukhaṃ vīkṣya ca tasya te

    bāṣ·pa·pūr·ṇe ca na·ya·ne dṛṣ·ṭvā rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / ha·ta·śo·bhaṃ ya·thā pad·maṃ mu·khaṃ vīk·ṣya ca tas·ya te

  16. 16

    tato 'bhivādya tvaritāḥ pādau rāmasya mūrdhabhiḥ / tasthuḥ samāhitāḥ sarve rāmaś cāśrūṇy avartayat

    ta·to 'bhi·vād·ya tva·ri·tāḥ pā·dau rā·mas·ya mūr·dha·bhiḥ / tas·thuḥ sa·mā·hi·tāḥ sar·ve rā·maś cāś·rūṇy a·var·ta·yat

  17. 17

    tān pariṣvajya bāhubhyām utthāpya ca mahābhujaḥ / āsaneṣv ādhvam ity uktvā tato vākyaṃ jagāda ha

    tān pa·riṣ·vaj·ya bā·hubh·yām ut·thāp·ya ca ma·hā·bhu·jaḥ / ā·sa·neṣv ādh·vam ity uk·tvā ta·to vāk·yaṃ ja·gā·da ha

  18. 18

    bhavanto mama sarvasvaṃ bhavanto mama jīvitam / bhavadbhiś ca kṛtaṃ rājyaṃ pālayāmi nareśvarāḥ

    bha·van·to ma·ma sar·vas·vaṃ bha·van·to ma·ma jī·vi·tam / bha·vad·bhiś ca kṛ·taṃ rāj·yaṃ pā·la·yā·mi na·reś·va·rāḥ

  19. 19

    bhavantaḥ kṛtaśāstrārthā buddhau ca pariniṣṭhitāḥ / saṃbhūya ca madartho 'yam anveṣṭavyo nareśvarāḥ

    bha·van·taḥ kṛ·ta·śās·trār·thā bud·dhau ca pa·ri·niṣ·ṭhi·tāḥ / saṃ·bhū·ya ca ma·dar·tho 'yam an·veṣ·ṭav·yo na·reś·va·rāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 44 22 verses
  1. 1

    teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ dīnacetasām / uvāca vākyaṃ kākutstho mukhena pariśuṣyatā

    te·ṣāṃ sa·mu·pa·viṣ·ṭā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ dī·na·ce·ta·sām / u·vā·ca vāk·yaṃ kā·kut·stho mu·khe·na pa·ri·śuṣ·ya·tā

  2. 2

    sarve śṛṇuta bhadraṃ vo mā kurudhvaṃ mano 'nyathā / paurāṇāṃ mama sītāyāṃ yādṛśī vartate kathā

    sar·ve śṛ·ṇu·ta bhad·raṃ vo mā ku·rudh·vaṃ ma·no 'nya·thā / pau·rā·ṇāṃ ma·ma sī·tā·yāṃ yā·dṛ·śī var·ta·te ka·thā

  3. 3

    paurāpavādaḥ sumahāṃs tathā janapadasya ca / vartate mayi bībhatsaḥ sa me marmāṇi kṛntati

    pau·rā·pa·vā·daḥ su·ma·hāṃs ta·thā ja·na·pa·das·ya ca / var·ta·te ma·yi bī·bhat·saḥ sa me mar·mā·ṇi kṛn·ta·ti

  4. 4

    ahaṃ kila kule jāta ikṣvākūṇāṃ mahātmanām / sītāṃ pāpasamācārām ānayeyaṃ kathaṃ pure

    a·haṃ ki·la ku·le jā·ta ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / sī·tāṃ pā·pa·sa·mā·cā·rām ā·na·ye·yaṃ ka·thaṃ pu·re

  5. 5

    jānāsi hi yathā saumya daṇḍake vijane vane / rāvaṇena hṛtā sītā sa ca vidhvaṃsito mayā

    jā·nā·si hi ya·thā saum·ya daṇ·ḍa·ke vi·ja·ne va·ne / rā·va·ṇe·na hṛ·tā sī·tā sa ca vidh·vaṃ·si·to ma·yā

  6. 6

    pratyakṣaṃ tava saumitre devānāṃ havyavāhanaḥ / apāpāṃ maithilīm āha vāyuś cākāśagocaraḥ

    prat·yak·ṣaṃ ta·va sau·mit·re de·vā·nāṃ hav·ya·vā·ha·naḥ / a·pā·pāṃ mai·thi·līm ā·ha vā·yuś cā·kā·śa·go·ca·raḥ

  7. 7

    candrādityau ca śaṃsete surāṇāṃ saṃnidhau purā / ṛṣīṇāṃ caiva sarveṣām apāpāṃ janakātmajām

    can·drā·dit·yau ca śaṃ·se·te su·rā·ṇāṃ saṃ·ni·dhau pu·rā / ṛ·ṣī·ṇāṃ cai·va sar·ve·ṣām a·pā·pāṃ ja·na·kāt·ma·jām

  8. 8

    evaṃ śuddhasamācārā devagandharvasaṃnidhau / laṅkādvīpe mahendreṇa mama haste niveśitā

    e·vaṃ śud·dha·sa·mā·cā·rā de·va·gan·dhar·va·saṃ·ni·dhau / laṅ·kād·vī·pe ma·hen·dre·ṇa ma·ma has·te ni·ve·śi·tā

  9. 9

    antarātmā ca me vetti sītāṃ śuddhāṃ yaśasvinīm / tato gṛhītvā vaidehīm ayodhyām aham āgataḥ

    an·ta·rāt·mā ca me vet·ti sī·tāṃ śud·dhāṃ ya·śas·vi·nīm / ta·to gṛ·hīt·vā vai·de·hīm a·yodh·yām a·ham ā·ga·taḥ

  10. 10

    ayaṃ tu me mahān vādaḥ śokaś ca hṛdi vartate / paurāpavādaḥ sumahāṃs tathā janapadasya ca

    a·yaṃ tu me ma·hān vā·daḥ śo·kaś ca hṛ·di var·ta·te / pau·rā·pa·vā·daḥ su·ma·hāṃs ta·thā ja·na·pa·das·ya ca

  11. 11

    akīrtir yasya gīyeta loke bhūtasya kasya cit / pataty evādhamāṃl lokān yāvac chabdaḥ sa kīrtyate

    a·kīr·tir yas·ya gī·ye·ta lo·ke bhū·tas·ya kas·ya cit / pa·taty e·vā·dha·māṃl lo·kān yā·vac chab·daḥ sa kīr·tya·te

  12. 12

    akīrtir nindyate daivaiḥ kīrtir deveṣu pūjyate / kīrtyarthaṃ ca samārambhaḥ sarva eva mahātmanām

    a·kīr·tir nin·dya·te dai·vaiḥ kīr·tir de·ve·ṣu pūj·ya·te / kīr·tyar·thaṃ ca sa·mā·ram·bhaḥ sar·va e·va ma·hāt·ma·nām

  13. 13

    apy ahaṃ jīvitaṃ jahyāṃ yuṣmān vā puruṣarṣabhāḥ / apavādabhayād bhītaḥ kiṃ punar janakātmajām

    apy a·haṃ jī·vi·taṃ jah·yāṃ yuṣ·mān vā pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / a·pa·vā·da·bha·yād bhī·taḥ kiṃ pu·nar ja·na·kāt·ma·jām

  14. 14

    tasmād bhavantaḥ paśyantu patitaṃ śokasāgare / na hi paśyāmy ahaṃ bhūyaḥ kiṃ cid duḥkham ato 'dhikam

    tas·mād bha·van·taḥ paś·yan·tu pa·ti·taṃ śo·ka·sā·ga·re / na hi paś·yāmy a·haṃ bhū·yaḥ kiṃ cid duḥ·kham a·to 'dhi·kam

  15. 15

    śvas tvaṃ prabhāte saumitre sumantrādhiṣṭhitaṃ ratham / āruhya sītām āropya viṣayānte samutsṛja

    śvas tvaṃ pra·bhā·te sau·mit·re su·man·trā·dhiṣ·ṭhi·taṃ ra·tham / ā·ruh·ya sī·tām ā·rop·ya vi·ṣa·yān·te sa·mut·sṛ·ja

  16. 16

    gaṅgāyās tu pare pāre vālmīkeḥ sumahātmanaḥ / āśramo divyasaṃkāśas tamasātīram āśritaḥ

    gaṅ·gā·yās tu pa·re pā·re vāl·mī·keḥ su·ma·hāt·ma·naḥ / āś·ra·mo div·ya·saṃ·kā·śas ta·ma·sā·tī·ram āś·ri·taḥ

  17. 17

    tatraināṃ vijane kakṣe visṛjya raghunandana / śīghram āgaccha saumitre kuruṣva vacanaṃ mama

    tat·rai·nāṃ vi·ja·ne kak·ṣe vi·sṛj·ya ra·ghu·nan·da·na / śīgh·ram ā·gac·cha sau·mit·re ku·ruṣ·va va·ca·naṃ ma·ma

  18. 18

    na cāsmi prativaktavyaḥ sītāṃ prati kathaṃ cana / aprītiḥ paramā mahyaṃ bhavet tu prativārite

    na cās·mi pra·ti·vak·tav·yaḥ sī·tāṃ pra·ti ka·thaṃ ca·na / ap·rī·tiḥ pa·ra·mā mah·yaṃ bha·vet tu pra·ti·vā·ri·te

  19. 19

    śāpitāś ca mayā yūyaṃ bhujābhyāṃ jīvitena ca / ye māṃ vākyāntare brūyur anunetuṃ kathaṃ cana

    śā·pi·tāś ca ma·yā yū·yaṃ bhu·jābh·yāṃ jī·vi·te·na ca / ye māṃ vāk·yān·ta·re brū·yur a·nu·ne·tuṃ ka·thaṃ ca·na

  20. 20

    mānayantu bhavanto māṃ yadi macchāsane sthitāḥ / ito 'dya nīyatāṃ sītā kuruṣva vacanaṃ mama

    mā·na·yan·tu bha·van·to māṃ ya·di mac·chā·sa·ne sthi·tāḥ / i·to 'dya nī·ya·tāṃ sī·tā ku·ruṣ·va va·ca·naṃ ma·ma

  21. 21

    pūrvam ukto 'ham anayā gaṅgātīre mahāśramān / paśyeyam iti tasyāś ca kāmaḥ saṃvartyatām ayam

    pūr·vam uk·to 'ham a·na·yā gaṅ·gā·tī·re ma·hāś·ra·mān / paś·ye·yam i·ti tas·yāś ca kā·maḥ saṃ·var·tya·tām a·yam

  22. 22

    evam uktvā tu kākutstho bāṣpeṇa pihitekṣaṇaḥ / praviveśa sa dharmātmā bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ

    e·vam uk·tvā tu kā·kut·stho bāṣ·pe·ṇa pi·hi·tek·ṣa·ṇaḥ / pra·vi·ve·śa sa dhar·māt·mā bhrā·tṛ·bhiḥ pa·ri·vā·ri·taḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 45 28 verses
  1. 1

    tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / sumantram abravīd vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā

    ta·to ra·jan·yāṃ vyuṣ·ṭā·yāṃ lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / su·man·tram ab·ra·vīd vāk·yaṃ mu·khe·na pa·ri·śuṣ·ya·tā

  2. 2

    sārathe turagāñ śīghraṃ yojayasva rathottame / svāstīrṇaṃ rājabhavanāt sītāyāś cāsanaṃ śubham

    sā·ra·the tu·ra·gāñ śīgh·raṃ yo·ja·yas·va ra·thot·ta·me / svās·tīr·ṇaṃ rā·ja·bha·va·nāt sī·tā·yāś cā·sa·naṃ śu·bham

  3. 3

    sītā hi rājabhavanād āśramaṃ puṇyakarmaṇām / mayā neyā maharṣīṇāṃ śīghram ānīyatāṃ rathaḥ

    sī·tā hi rā·ja·bha·va·nād āś·ra·maṃ puṇ·ya·kar·ma·ṇām / ma·yā ne·yā ma·har·ṣī·ṇāṃ śīgh·ram ā·nī·ya·tāṃ ra·thaḥ

  4. 4

    sumantras tu tathety uktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ / rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā

    su·man·tras tu ta·thety uk·tvā yuk·taṃ pa·ra·ma·vā·ji·bhiḥ / ra·thaṃ su·ru·ci·rap·rakh·yaṃ svās·tīr·ṇaṃ su·kha·śay·ya·yā

  5. 5

    ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam / ratho 'yaṃ samanuprāpto yat kāryaṃ kriyatāṃ prabho

    ā·dā·yo·vā·ca sau·mit·riṃ mit·rā·ṇāṃ har·ṣa·var·dha·nam / ra·tho 'yaṃ sa·ma·nup·rāp·to yat kār·yaṃ kri·ya·tāṃ pra·bho

  6. 6

    evam uktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ / praviśya sītām āsādya vyājahāra nararṣabhaḥ

    e·vam uk·taḥ su·man·tre·ṇa rā·ja·veś·ma sa lak·ṣma·ṇaḥ / pra·viś·ya sī·tām ā·sād·ya vyā·ja·hā·ra na·rar·ṣa·bhaḥ

  7. 7

    gaṅgātīre mayā devi munīnām āśrame śubhe / śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanāt pārthivasya naḥ

    gaṅ·gā·tī·re ma·yā de·vi mu·nī·nām āś·ra·me śu·bhe / śīgh·raṃ gat·vo·pa·ne·yā·si śā·sa·nāt pār·thi·vas·ya naḥ

  8. 8

    evam uktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā / praharṣam atulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat

    e·vam uk·tā tu vai·de·hī lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe ga·ma·naṃ cābh·ya·ro·ca·yat

  9. 9

    vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca / gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame

    vā·sāṃ·si ca ma·hār·hā·ṇi rat·nā·ni vi·vi·dhā·ni ca / gṛ·hīt·vā tā·ni vai·de·hī ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me

  10. 10

    imāni munipatnīnāṃ dāsyāmy ābharaṇāny aham / saumitris tu tathety uktvā ratham āropya maithilīm / prayayau śīghraturago rāmasyājñām anusmaran

    i·mā·ni mu·ni·pat·nī·nāṃ dās·yāmy ā·bha·ra·ṇāny a·ham / sau·mit·ris tu ta·thety uk·tvā ra·tham ā·rop·ya mai·thi·līm / pra·ya·yau śīgh·ra·tu·ra·go rā·mas·yāj·ñām a·nus·ma·ran

  11. 11

    abravīc ca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam / aśubhāni bahūny adya paśyāmi raghunandana

    ab·ra·vīc ca ta·dā sī·tā lak·ṣma·ṇaṃ lak·ṣmi·var·dha·nam / a·śu·bhā·ni ba·hūny ad·ya paś·yā·mi ra·ghu·nan·da·na

  12. 12

    nayanaṃ me sphuraty adya gātrotkampaś ca jāyate / hṛdayaṃ caiva saumitre asvastham iva lakṣaye

    na·ya·naṃ me sphu·raty ad·ya gāt·rot·kam·paś ca jā·ya·te / hṛ·da·yaṃ cai·va sau·mit·re as·vas·tham i·va lak·ṣa·ye

  13. 13

    autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiś ca parā mama / śūnyām iva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana

    aut·suk·yaṃ pa·ra·maṃ cā·pi a·dhṛ·tiś ca pa·rā ma·ma / śūn·yām i·va ca paś·yā·mi pṛ·thi·vīṃ pṛ·thu·lo·ca·na

  14. 14

    api svasti bhavet tasya bhrātus te bhrātṛbhiḥ saha / śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsām aviśeṣataḥ

    a·pi svas·ti bha·vet tas·ya bhrā·tus te bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha / śvaś·rū·ṇāṃ cai·va me vī·ra sar·vā·sām a·vi·śe·ṣa·taḥ

  15. 15

    pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇinām api / ity añjalikṛtā sītā devatā abhyayācata

    pu·re ja·na·pa·de cai·va ku·śa·laṃ prā·ṇi·nām a·pi / ity añ·ja·li·kṛ·tā sī·tā de·va·tā abh·ya·yā·ca·ta

  16. 16

    lakṣmaṇo 'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm / śivam ity abravīd dhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā

    lak·ṣma·ṇo 'rthaṃ tu taṃ śrut·vā śi·ra·sā van·dya mai·thi·līm / śi·vam ity ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭo hṛ·da·ye·na vi·śuṣ·ya·tā

  17. 17

    tato vāsam upāgamya gomatītīra āśrame / prabhāte punar utthāya saumitriḥ sūtam abravīt

    ta·to vā·sam u·pā·gam·ya go·ma·tī·tī·ra āś·ra·me / pra·bhā·te pu·nar ut·thā·ya sau·mit·riḥ sū·tam ab·ra·vīt

  18. 18

    yojayasva rathaṃ śīghram adya bhāgīrathījalam / śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā

    yo·ja·yas·va ra·thaṃ śīgh·ram ad·ya bhā·gī·ra·thī·ja·lam / śi·ra·sā dhā·ra·yiṣ·yā·mi tryam·ba·kaḥ par·va·te ya·thā

  19. 19

    so 'śvān vicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān / ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt

    so 'śvān vi·cā·ra·yit·vā·śu ra·the yuk·tvā ma·no·ja·vān / ā·ro·has·ve·ti vai·de·hīṃ sū·taḥ prāñ·ja·lir ab·ra·vīt

  20. 20

    sā tu sūtasya vacanād āruroha rathottamam / sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā

    sā tu sū·tas·ya va·ca·nād ā·ru·ro·ha ra·thot·ta·mam / sī·tā sau·mit·ri·ṇā sār·dhaṃ su·man·tre·ṇa ca dhī·ma·tā

  21. 21

    athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam / nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam

    a·thār·dha·di·va·saṃ gat·vā bhā·gī·rath·yā ja·lā·śa·yam / ni·rīk·ṣya lak·ṣma·ṇo dī·naḥ pra·ru·ro·da ma·hās·va·nam

  22. 22

    sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇam āturam / uvāca vākyaṃ dharmajña kim idaṃ rudyate tvayā

    sī·tā tu pa·ra·mā·yat·tā dṛṣ·ṭvā lak·ṣma·ṇam ā·tu·ram / u·vā·ca vāk·yaṃ dhar·maj·ña kim i·daṃ rud·ya·te tva·yā

  23. 23

    jāhnavītīram āsādya cirābhilaṣitaṃ mama / harṣakāle kim arthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa

    jāh·na·vī·tī·ram ā·sād·ya ci·rā·bhi·la·ṣi·taṃ ma·ma / har·ṣa·kā·le kim ar·thaṃ māṃ vi·ṣā·da·ya·si lak·ṣma·ṇa

  24. 24

    nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha / kaccid vinākṛtas tena dvirātre śokam āgataḥ

    nit·yaṃ tvaṃ rā·ma·pā·de·ṣu var·ta·se pu·ru·ṣar·ṣa·bha / kac·cid vi·nā·kṛ·tas te·na dvi·rāt·re śo·kam ā·ga·taḥ

  25. 25

    mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa / na cāham evaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava

    ma·mā·pi da·yi·to rā·mo jī·vi·te·nā·pi lak·ṣma·ṇa / na cā·ham e·vaṃ śo·cā·mi mai·vaṃ tvaṃ bā·li·śo bha·va

  26. 26

    tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān / tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmy ābharaṇāni ca

    tā·ra·yas·va ca māṃ gaṅ·gāṃ dar·śa·yas·va ca tā·pa·sān / ta·to dha·nā·ni vā·sāṃ·si dās·yāmy ā·bha·ra·ṇā·ni ca

  27. 27

    tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārham abhivādanam / tatra caikāṃ niśām uṣya yāsyāmas tāṃ purīṃ punaḥ

    ta·taḥ kṛt·vā ma·har·ṣī·ṇāṃ ya·thār·ham a·bhi·vā·da·nam / tat·ra cai·kāṃ ni·śām uṣ·ya yās·yā·mas tāṃ pu·rīṃ pu·naḥ

  28. 28

    tasyās tad vacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe / titīrṣur lakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvam upāharat

    tas·yās tad va·ca·naṃ śrut·vā pra·mṛj·ya na·ya·ne śu·bhe / ti·tīr·ṣur lak·ṣma·ṇo gaṅ·gāṃ śu·bhāṃ nā·vam u·pā·ha·rat

Uttarakāṇḍa · sarga 46 18 verses
  1. 1

    atha nāvaṃ suvistīrṇāṃ naiṣādīṃ rāghavānujaḥ / āruroha samāyuktāṃ pūrvam āropya maithilīm

    a·tha nā·vaṃ su·vis·tīr·ṇāṃ nai·ṣā·dīṃ rā·gha·vā·nu·jaḥ / ā·ru·ro·ha sa·mā·yuk·tāṃ pūr·vam ā·rop·ya mai·thi·līm

  2. 2

    sumantraṃ caiva sarathaṃ sthīyatām iti lakṣmaṇaḥ / uvāca śokasaṃtaptaḥ prayāhīti ca nāvikam

    su·man·traṃ cai·va sa·ra·thaṃ sthī·ya·tām i·ti lak·ṣma·ṇaḥ / u·vā·ca śo·ka·saṃ·tap·taḥ pra·yā·hī·ti ca nā·vi·kam

  3. 3

    tatas tīram upāgamya bhāgīrathyāḥ sa lakṣmaṇaḥ / uvāca maithilīṃ vākyaṃ prāñjalir bāṣpagadgadaḥ

    ta·tas tī·ram u·pā·gam·ya bhā·gī·rath·yāḥ sa lak·ṣma·ṇaḥ / u·vā·ca mai·thi·līṃ vāk·yaṃ prāñ·ja·lir bāṣ·pa·gad·ga·daḥ

  4. 4

    hṛdgataṃ me mahac chalyaṃ yad asmy āryeṇa dhīmatā / asmin nimitte vaidehi lokasya vacanīkṛtaḥ

    hṛd·ga·taṃ me ma·hac chal·yaṃ yad asmy ār·ye·ṇa dhī·ma·tā / as·min ni·mit·te vai·de·hi lo·kas·ya va·ca·nī·kṛ·taḥ

  5. 5

    śreyo hi maraṇaṃ me 'dya mṛtyor vā yat paraṃ bhavet / na cāsminn īdṛśe kārye niyojyo lokanindite

    śre·yo hi ma·ra·ṇaṃ me 'dya mṛt·yor vā yat pa·raṃ bha·vet / na cās·minn ī·dṛ·śe kār·ye ni·yoj·yo lo·ka·nin·di·te

  6. 6

    prasīda na ca me roṣaṃ kartum arhasi suvrate / ity añjalikṛto bhūmau nipapāta sa lakṣmaṇaḥ

    pra·sī·da na ca me ro·ṣaṃ kar·tum ar·ha·si suv·ra·te / ity añ·ja·li·kṛ·to bhū·mau ni·pa·pā·ta sa lak·ṣma·ṇaḥ

  7. 7

    rudantaṃ prāñjaliṃ dṛṣṭvā kāṅkṣantaṃ mṛtyum ātmanaḥ / maithilī bhṛśasaṃvignā lakṣmaṇaṃ vākyam abravīt

    ru·dan·taṃ prāñ·ja·liṃ dṛṣ·ṭvā kāṅ·kṣan·taṃ mṛt·yum āt·ma·naḥ / mai·thi·lī bhṛ·śa·saṃ·vig·nā lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yam ab·ra·vīt

  8. 8

    kim idaṃ nāvagacchāmi brūhi tattvena lakṣmaṇa / paśyāmi tvāṃ ca na svastham api kṣemaṃ mahīpateḥ

    kim i·daṃ nā·va·gac·chā·mi brū·hi tat·tve·na lak·ṣma·ṇa / paś·yā·mi tvāṃ ca na svas·tham a·pi kṣe·maṃ ma·hī·pa·teḥ

  9. 9

    śāpito 'si narendreṇa yat tvaṃ saṃtāpam ātmanaḥ / tad brūyāḥ saṃnidhau mahyam aham ājñāpayāmi te

    śā·pi·to 'si na·ren·dre·ṇa yat tvaṃ saṃ·tā·pam āt·ma·naḥ / tad brū·yāḥ saṃ·ni·dhau mah·yam a·ham āj·ñā·pa·yā·mi te

  10. 10

    vaidehyā codyamānas tu lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / avāṅmukho bāṣpagalo vākyam etad uvāca ha

    vai·deh·yā cod·ya·mā·nas tu lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / a·vāṅ·mu·kho bāṣ·pa·ga·lo vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  11. 11

    śrutvā pariṣado madhye apavādaṃ sudāruṇam / pure janapade caiva tvatkṛte janakātmaje

    śrut·vā pa·ri·ṣa·do madh·ye a·pa·vā·daṃ su·dā·ru·ṇam / pu·re ja·na·pa·de cai·va tvat·kṛ·te ja·na·kāt·ma·je

  12. 12

    na tāni vacanīyāni mayā devi tavāgrataḥ / yāni rājñā hṛdi nyastāny amarṣaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtaḥ

    na tā·ni va·ca·nī·yā·ni ma·yā de·vi ta·vāg·ra·taḥ / yā·ni rāj·ñā hṛ·di nyas·tāny a·mar·ṣaḥ pṛṣ·ṭha·taḥ kṛ·taḥ

  13. 13

    sā tvaṃ tyaktā nṛpatinā nirdoṣā mama saṃnidhau / paurāpavādabhītena grāhyaṃ devi na te 'nyathā

    sā tvaṃ tyak·tā nṛ·pa·ti·nā nir·do·ṣā ma·ma saṃ·ni·dhau / pau·rā·pa·vā·da·bhī·te·na grāh·yaṃ de·vi na te 'nya·thā

  14. 14

    āśramānteṣu ca mayā tyaktavyā tvaṃ bhaviṣyasi / rājñaḥ śāsanam ājñāya tavaivaṃ kila daurhṛdam

    āś·ra·mān·te·ṣu ca ma·yā tyak·tav·yā tvaṃ bha·viṣ·ya·si / rāj·ñaḥ śā·sa·nam āj·ñā·ya ta·vai·vaṃ ki·la daur·hṛ·dam

  15. 15

    tad etaj jāhnavītīre brahmarṣīṇāṃ tapovanam / puṇyaṃ ca ramaṇīyaṃ ca mā viṣādaṃ kṛthāḥ śubhe

    tad e·taj jāh·na·vī·tī·re brah·mar·ṣī·ṇāṃ ta·po·va·nam / puṇ·yaṃ ca ra·ma·ṇī·yaṃ ca mā vi·ṣā·daṃ kṛ·thāḥ śu·bhe

  16. 16

    rājño daśarathasyaiṣa pitur me munipuṃgavaḥ / sakhā paramako vipro vālmīkiḥ sumahāyaśāḥ

    rāj·ño da·śa·ra·thas·yai·ṣa pi·tur me mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / sa·khā pa·ra·ma·ko vip·ro vāl·mī·kiḥ su·ma·hā·ya·śāḥ

  17. 17

    pādacchāyām upāgamya sukham asya mahātmanaḥ / upavāsaparaikāgrā vasa tvaṃ janakātmaje

    pā·dac·chā·yām u·pā·gam·ya su·kham as·ya ma·hāt·ma·naḥ / u·pa·vā·sa·pa·rai·kāg·rā va·sa tvaṃ ja·na·kāt·ma·je

  18. 18

    pativratātvam āsthāya rāmaṃ kṛtvā sadā hṛdi / śreyas te paramaṃ devi tathā kṛtvā bhaviṣyati

    pa·tiv·ra·tāt·vam ās·thā·ya rā·maṃ kṛt·vā sa·dā hṛ·di / śre·yas te pa·ra·maṃ de·vi ta·thā kṛt·vā bha·viṣ·ya·ti

Uttarakāṇḍa · sarga 47 18 verses
  1. 1

    lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā dāruṇaṃ janakātmajā / paraṃ viṣādam āgamya vaidehī nipapāta ha

    lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā dā·ru·ṇaṃ ja·na·kāt·ma·jā / pa·raṃ vi·ṣā·dam ā·gam·ya vai·de·hī ni·pa·pā·ta ha

  2. 2

    sā muhūrtam ivāsaṃjñā bāṣpavyākulitekṣaṇā / lakṣmaṇaṃ dīnayā vācā uvāca janakātmajā

    sā mu·hūr·tam i·vā·saṃj·ñā bāṣ·pav·yā·ku·li·tek·ṣa·ṇā / lak·ṣma·ṇaṃ dī·na·yā vā·cā u·vā·ca ja·na·kāt·ma·jā

  3. 3

    māmikeyaṃ tanur nūnaṃ sṛṣṭā duḥkhāya lakṣmaṇa / dhātrā yasyās tathā me 'dya duḥkhamūrtiḥ pradṛśyate

    mā·mi·ke·yaṃ ta·nur nū·naṃ sṛṣ·ṭā duḥ·khā·ya lak·ṣma·ṇa / dhāt·rā yas·yās ta·thā me 'dya duḥ·kha·mūr·tiḥ pra·dṛś·ya·te

  4. 4

    kiṃ nu pāpaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ ko vā dārair viyojitaḥ / yāhaṃ śuddhasamācārā tyaktā nṛpatinā satī

    kiṃ nu pā·paṃ kṛ·taṃ pūr·vaṃ ko vā dā·rair vi·yo·ji·taḥ / yā·haṃ śud·dha·sa·mā·cā·rā tyak·tā nṛ·pa·ti·nā sa·tī

  5. 5

    purāham āśrame vāsaṃ rāmapādānuvartinī / anurudhyāpi saumitre duḥkhe viparivartinī

    pu·rā·ham āś·ra·me vā·saṃ rā·ma·pā·dā·nu·var·ti·nī / a·nu·rudh·yā·pi sau·mit·re duḥ·khe vi·pa·ri·var·ti·nī

  6. 6

    sā kathaṃ hy āśrame saumya vatsyāmi vijanīkṛtā / ākhyāsyāmi ca kasyāhaṃ duḥkhaṃ duḥkhaparāyaṇā

    sā ka·thaṃ hy āś·ra·me saum·ya vat·syā·mi vi·ja·nī·kṛ·tā / ākh·yās·yā·mi ca kas·yā·haṃ duḥ·khaṃ duḥ·kha·pa·rā·ya·ṇā

  7. 7

    kiṃ ca vakṣyāmi muniṣu kiṃ mayāpakṛtaṃ nṛpe / kasmin vā kāraṇe tyaktā rāghaveṇa mahātmanā

    kiṃ ca vak·ṣyā·mi mu·ni·ṣu kiṃ ma·yā·pa·kṛ·taṃ nṛ·pe / kas·min vā kā·ra·ṇe tyak·tā rā·gha·ve·ṇa ma·hāt·ma·nā

  8. 8

    na khalv adyaiva saumitre jīvitaṃ jāhnavījale / tyajeyaṃ rājavaṃśas tu bhartur me parihāsyate

    na khalv ad·yai·va sau·mit·re jī·vi·taṃ jāh·na·vī·ja·le / tya·je·yaṃ rā·ja·vaṃ·śas tu bhar·tur me pa·ri·hās·ya·te

  9. 9

    yathājñāṃ kuru saumitre tyaja māṃ duḥkhabhāginīm / nideśe sthīyatāṃ rājñaḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama

    ya·thāj·ñāṃ ku·ru sau·mit·re tya·ja māṃ duḥ·kha·bhā·gi·nīm / ni·de·śe sthī·ya·tāṃ rāj·ñaḥ śṛ·ṇu ce·daṃ va·co ma·ma

  10. 10

    śvaśrūṇām aviśeṣeṇa prāñjaliḥ pragraheṇa ca / śirasā vandya caraṇau kuśalaṃ brūhi pārthivam

    śvaś·rū·ṇām a·vi·śe·ṣe·ṇa prāñ·ja·liḥ prag·ra·he·ṇa ca / śi·ra·sā van·dya ca·ra·ṇau ku·śa·laṃ brū·hi pār·thi·vam

  11. 11

    yathā bhrātṛṣu vartethās tathā paureṣu nityadā / paramo hy eṣa dharmaḥ syād eṣā kīrtir anuttamā

    ya·thā bhrā·tṛ·ṣu var·te·thās ta·thā pau·re·ṣu nit·ya·dā / pa·ra·mo hy e·ṣa dhar·maḥ syād e·ṣā kīr·tir a·nut·ta·mā

  12. 12

    yat tvaṃ paurajanaṃ rājan dharmeṇa samavāpnuyāḥ / ahaṃ tu nānuśocāmi svaśarīraṃ nararṣabha / yathāpavādaṃ paurāṇāṃ tathaiva raghunandana

    yat tvaṃ pau·ra·ja·naṃ rā·jan dhar·me·ṇa sa·ma·vāp·nu·yāḥ / a·haṃ tu nā·nu·śo·cā·mi sva·śa·rī·raṃ na·rar·ṣa·bha / ya·thā·pa·vā·daṃ pau·rā·ṇāṃ ta·thai·va ra·ghu·nan·da·na

  13. 13

    evaṃ bruvantyāṃ sītāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / śirasā dharaṇīṃ gatvā vyāhartuṃ na śaśāka ha

    e·vaṃ bru·van·tyāṃ sī·tā·yāṃ lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / śi·ra·sā dha·ra·ṇīṃ gat·vā vyā·har·tuṃ na śa·śā·ka ha

  14. 14

    pradakṣiṇaṃ ca kṛtvā sa rudann eva mahāsvanam / āruroha punar nāvaṃ nāvikaṃ cābhyacodayat

    pra·dak·ṣi·ṇaṃ ca kṛt·vā sa ru·dann e·va ma·hās·va·nam / ā·ru·ro·ha pu·nar nā·vaṃ nā·vi·kaṃ cābh·ya·co·da·yat

  15. 15

    sa gatvā cottaraṃ kūlaṃ śokabhārasamanvitaḥ / saṃmūḍha iva duḥkhena ratham adhyāruhad drutam

    sa gat·vā cot·ta·raṃ kū·laṃ śo·ka·bhā·ra·sa·man·vi·taḥ / saṃ·mū·ḍha i·va duḥ·khe·na ra·tham adh·yā·ru·had dru·tam

  16. 16

    muhur muhur apāvṛtya dṛṣṭvā sītām anāthavat / veṣṭantīṃ paratīrasthāṃ lakṣmaṇaḥ prayayāv atha

    mu·hur mu·hur a·pā·vṛt·ya dṛṣ·ṭvā sī·tām a·nā·tha·vat / veṣ·ṭan·tīṃ pa·ra·tī·ras·thāṃ lak·ṣma·ṇaḥ pra·ya·yāv a·tha

  17. 17

    dūrasthaṃ ratham ālokya lakṣmaṇaṃ ca muhur muhuḥ / nirīkṣamāṇām udvignāṃ sītāṃ śokaḥ samāviśat

    dū·ras·thaṃ ra·tham ā·lok·ya lak·ṣma·ṇaṃ ca mu·hur mu·huḥ / ni·rīk·ṣa·mā·ṇām ud·vig·nāṃ sī·tāṃ śo·kaḥ sa·mā·vi·śat

  18. 18

    sā duḥkhabhārāvanatā tapasvinī yaśodharā nātham apaśyatī satī / ruroda sā barhiṇanādite vane mahāsvanaṃ duḥkhaparāyaṇā satī

    sā duḥ·kha·bhā·rā·va·na·tā ta·pas·vi·nī ya·śo·dha·rā nā·tham a·paś·ya·tī sa·tī / ru·ro·da sā bar·hi·ṇa·nā·di·te va·ne ma·hās·va·naṃ duḥ·kha·pa·rā·ya·ṇā sa·tī

Uttarakāṇḍa · sarga 48 20 verses
  1. 1

    sītāṃ tu rudatīṃ dṛṣṭvā ye tatra munidārakāḥ / prādravan yatra bhagavān āste vālmīkir agryadhīḥ

    sī·tāṃ tu ru·da·tīṃ dṛṣ·ṭvā ye tat·ra mu·ni·dā·ra·kāḥ / prād·ra·van yat·ra bha·ga·vān ās·te vāl·mī·kir ag·rya·dhīḥ

  2. 2

    abhivādya muneḥ pādau muniputrā maharṣaye / sarve nivedayām āsus tasyās tu ruditasvanam

    a·bhi·vād·ya mu·neḥ pā·dau mu·ni·put·rā ma·har·ṣa·ye / sar·ve ni·ve·da·yām ā·sus tas·yās tu ru·di·tas·va·nam

  3. 3

    adṛṣṭapūrvā bhagavan kasyāpy eṣā mahātmanaḥ / patnī śrīr iva saṃmohād virauti vikṛtasvarā

    a·dṛṣ·ṭa·pūr·vā bha·ga·van kas·yāpy e·ṣā ma·hāt·ma·naḥ / pat·nī śrīr i·va saṃ·mo·hād vi·rau·ti vi·kṛ·tas·va·rā

  4. 4

    bhagavan sādhu paśyemāṃ devatām iva khāc cyutām / na hy enāṃ mānuṣīṃ vidmaḥ satkriyāsyāḥ prayujyatām

    bha·ga·van sā·dhu paś·ye·māṃ de·va·tām i·va khāc cyu·tām / na hy e·nāṃ mā·nu·ṣīṃ vid·maḥ sat·kri·yās·yāḥ pra·yuj·ya·tām

  5. 5

    teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā buddhyā niścitya dharmavit / tapasā labdhacakṣuṣmān prādravad yatra maithilī

    te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā bud·dhyā niś·cit·ya dhar·ma·vit / ta·pa·sā lab·dha·cak·ṣuṣ·mān prād·ra·vad yat·ra mai·thi·lī

  6. 6

    taṃ tu deśam abhipretya kiṃ cit padbhyāṃ mahāmuniḥ / arghyam ādāya ruciraṃ jāhvanītīram āśritaḥ / dadarśa rāghavasyeṣṭāṃ patnīṃ sītām anāthavat

    taṃ tu de·śam a·bhip·ret·ya kiṃ cit pad·bhyāṃ ma·hā·mu·niḥ / ar·ghyam ā·dā·ya ru·ci·raṃ jāh·va·nī·tī·ram āś·ri·taḥ / da·dar·śa rā·gha·vas·yeṣ·ṭāṃ pat·nīṃ sī·tām a·nā·tha·vat

  7. 7

    tāṃ sītāṃ śokabhārārtāṃ vālmīkir munipuṃgavaḥ / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ hlādayann iva tejasā

    tāṃ sī·tāṃ śo·ka·bhā·rār·tāṃ vāl·mī·kir mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / u·vā·ca ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ hlā·da·yann i·va te·ja·sā

  8. 8

    snuṣā daśarathasya tvaṃ rāmasya mahiṣī satī / janakasya sutā rājñaḥ svāgataṃ te pativrate

    snu·ṣā da·śa·ra·thas·ya tvaṃ rā·mas·ya ma·hi·ṣī sa·tī / ja·na·kas·ya su·tā rāj·ñaḥ svā·ga·taṃ te pa·tiv·ra·te

  9. 9

    āyānty evāsi vijñātā mayā dharmasamādhinā / kāraṇaṃ caiva sarvaṃ me hṛdayenopalakṣitam

    ā·yānty e·vā·si vij·ñā·tā ma·yā dhar·ma·sa·mā·dhi·nā / kā·ra·ṇaṃ cai·va sar·vaṃ me hṛ·da·ye·no·pa·lak·ṣi·tam

  10. 10

    apāpāṃ vedmi sīte tvāṃ tapolabdhena cakṣuṣā / viśuddhabhāvā vaidehi sāmprataṃ mayi vartase

    a·pā·pāṃ ved·mi sī·te tvāṃ ta·po·lab·dhe·na cak·ṣu·ṣā / vi·śud·dha·bhā·vā vai·de·hi sām·pra·taṃ ma·yi var·ta·se

  11. 11

    āśramasyāvidūre me tāpasyas tapasi sthitāḥ / tās tvāṃ vatse yathā vatsaṃ pālayiṣyanti nityaśaḥ

    āś·ra·mas·yā·vi·dū·re me tā·pas·yas ta·pa·si sthi·tāḥ / tās tvāṃ vat·se ya·thā vat·saṃ pā·la·yiṣ·yan·ti nit·ya·śaḥ

  12. 12

    idam arghyaṃ pratīccha tvaṃ visrabdhā vigatajvarā / yathā svagṛham abhyetya viṣādaṃ caiva mā kṛthāḥ

    i·dam ar·ghyaṃ pra·tīc·cha tvaṃ vis·rab·dhā vi·ga·taj·va·rā / ya·thā sva·gṛ·ham abh·yet·ya vi·ṣā·daṃ cai·va mā kṛ·thāḥ

  13. 13

    śrutvā tu bhāṣitaṃ sītā muneḥ paramam adbhutam / śirasā vandya caraṇau tathety āha kṛtāñjaliḥ

    śrut·vā tu bhā·ṣi·taṃ sī·tā mu·neḥ pa·ra·mam ad·bhu·tam / śi·ra·sā van·dya ca·ra·ṇau ta·thety ā·ha kṛ·tāñ·ja·liḥ

  14. 14

    taṃ prayāntaṃ muniṃ sītā prāñjaliḥ pṛṣṭhato 'nvagāt / anvayād yatra tāpasyo dharmanityāḥ samāhitāḥ

    taṃ pra·yān·taṃ mu·niṃ sī·tā prāñ·ja·liḥ pṛṣ·ṭha·to 'nva·gāt / an·va·yād yat·ra tā·pas·yo dhar·ma·nit·yāḥ sa·mā·hi·tāḥ

  15. 15

    taṃ dṛṣṭvā munim āyāntaṃ vaidehyānugataṃ tadā / upājagmur mudā yuktā vacanaṃ cedam abruvan

    taṃ dṛṣ·ṭvā mu·nim ā·yān·taṃ vai·deh·yā·nu·ga·taṃ ta·dā / u·pā·jag·mur mu·dā yuk·tā va·ca·naṃ ce·dam ab·ru·van

  16. 16

    svāgataṃ te muniśreṣṭha cirasyāgamanaṃ prabho / abhivādayāmaḥ sarvās tvām ucyatāṃ kiṃ ca kurmahe

    svā·ga·taṃ te mu·niś·reṣ·ṭha ci·ras·yā·ga·ma·naṃ pra·bho / a·bhi·vā·da·yā·maḥ sar·vās tvām uc·ya·tāṃ kiṃ ca kur·ma·he

  17. 17

    tāsāṃ tad vacanaṃ śrutvā vālmīkir idam abravīt / sīteyaṃ samanuprāptā patnī rāmasya dhīmataḥ

    tā·sāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā vāl·mī·kir i·dam ab·ra·vīt / sī·te·yaṃ sa·ma·nup·rāp·tā pat·nī rā·mas·ya dhī·ma·taḥ

  18. 18

    snuṣā daśarathasyaiṣā janakasya sutā satī / apāpā patinā tyaktā paripālyā mayā sadā

    snu·ṣā da·śa·ra·thas·yai·ṣā ja·na·kas·ya su·tā sa·tī / a·pā·pā pa·ti·nā tyak·tā pa·ri·pāl·yā ma·yā sa·dā

  19. 19

    imāṃ bhavatyaḥ paśyantu snehena parameṇa ha / gauravān mama vākyasya pūjyā vo 'stu viśeṣataḥ

    i·māṃ bha·vat·yaḥ paś·yan·tu sne·he·na pa·ra·me·ṇa ha / gau·ra·vān ma·ma vāk·yas·ya pūj·yā vo 'stu vi·śe·ṣa·taḥ

  20. 20

    muhur muhuś ca vaidehīṃ parisāntvya mahāyaśāḥ / svam āśramaṃ śiṣyavṛtaḥ punar āyān mahātapāḥ

    mu·hur mu·huś ca vai·de·hīṃ pa·ri·sān·tvya ma·hā·ya·śāḥ / svam āś·ra·maṃ śiṣ·ya·vṛ·taḥ pu·nar ā·yān ma·hā·ta·pāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 49 18 verses
  1. 1

    dṛṣṭvā tu maithilīṃ sītām āśramaṃ saṃpraveśitām / saṃtāpam akarod ghoraṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ

    dṛṣ·ṭvā tu mai·thi·līṃ sī·tām āś·ra·maṃ saṃp·ra·ve·śi·tām / saṃ·tā·pam a·ka·rod gho·raṃ lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ

  2. 2

    abravīc ca mahātejāḥ sumantraṃ mantrasārathim / sītāsaṃtāpajaṃ duḥkhaṃ paśya rāmasya dhīmataḥ

    ab·ra·vīc ca ma·hā·te·jāḥ su·man·traṃ man·tra·sā·ra·thim / sī·tā·saṃ·tā·pa·jaṃ duḥ·khaṃ paś·ya rā·mas·ya dhī·ma·taḥ

  3. 3

    ato duḥkhataraṃ kiṃ nu rāghavasya bhaviṣyati / patnīṃ śuddhasamācārāṃ visṛjya janakātmajām

    a·to duḥ·kha·ta·raṃ kiṃ nu rā·gha·vas·ya bha·viṣ·ya·ti / pat·nīṃ śud·dha·sa·mā·cā·rāṃ vi·sṛj·ya ja·na·kāt·ma·jām

  4. 4

    vyaktaṃ daivād ahaṃ manye rāghavasya vinābhavam / vaidehyā sārathe sārdhaṃ daivaṃ hi duratikramam

    vyak·taṃ dai·vād a·haṃ man·ye rā·gha·vas·ya vi·nā·bha·vam / vai·deh·yā sā·ra·the sār·dhaṃ dai·vaṃ hi du·ra·tik·ra·mam

  5. 5

    yo hi devān sagandharvān asurān saha rākṣasaiḥ / nihanyād rāghavaḥ kruddhaḥ sa daivam anuvartate

    yo hi de·vān sa·gan·dhar·vān a·su·rān sa·ha rāk·ṣa·saiḥ / ni·han·yād rā·gha·vaḥ krud·dhaḥ sa dai·vam a·nu·var·ta·te

  6. 6

    purā mama pitur vākyair daṇḍake vijane vane / uṣito navavarṣāṇi pañca caiva sudāruṇe

    pu·rā ma·ma pi·tur vāk·yair daṇ·ḍa·ke vi·ja·ne va·ne / u·ṣi·to na·va·var·ṣā·ṇi pañ·ca cai·va su·dā·ru·ṇe

  7. 7

    tato duḥkhataraṃ bhūyaḥ sītāyā vipravāsanam / paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛśaṃsaṃ pratibhāti me

    ta·to duḥ·kha·ta·raṃ bhū·yaḥ sī·tā·yā vip·ra·vā·sa·nam / pau·rā·ṇāṃ va·ca·naṃ śrut·vā nṛ·śaṃ·saṃ pra·ti·bhā·ti me

  8. 8

    ko nu dharmāśrayaḥ sūta karmaṇy asmin yaśohare / maithilīṃ prati saṃprāptaḥ paurair hīnārthavādibhiḥ

    ko nu dhar·māś·ra·yaḥ sū·ta kar·maṇy as·min ya·śo·ha·re / mai·thi·līṃ pra·ti saṃp·rāp·taḥ pau·rair hī·nār·tha·vā·di·bhiḥ

  9. 9

    etā bahuvidhā vācaḥ śrutvā lakṣmaṇabhāṣitāḥ / sumantraḥ prāñjalir bhūtvā vākyam etad uvāca ha

    e·tā ba·hu·vi·dhā vā·caḥ śrut·vā lak·ṣma·ṇa·bhā·ṣi·tāḥ / su·man·traḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  10. 10

    na saṃtāpas tvayā kāryaḥ saumitre maithilīṃ prati / dṛṣṭam etat purā vipraiḥ pitus te lakṣmaṇāgrataḥ

    na saṃ·tā·pas tva·yā kār·yaḥ sau·mit·re mai·thi·līṃ pra·ti / dṛṣ·ṭam e·tat pu·rā vip·raiḥ pi·tus te lak·ṣma·ṇāg·ra·taḥ

  11. 11

    bhaviṣyati dṛḍhaṃ rāmo duḥkhaprāyo 'lpasaukhyavān / tvāṃ caiva maithilīṃ caiva śatrughnabharatau tathā / saṃtyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā mahān

    bha·viṣ·ya·ti dṛ·ḍhaṃ rā·mo duḥ·khap·rā·yo 'lpa·saukh·ya·vān / tvāṃ cai·va mai·thi·līṃ cai·va śat·rugh·na·bha·ra·tau ta·thā / saṃt·ya·jiṣ·ya·ti dhar·māt·mā kā·le·na ma·ha·tā ma·hān

  12. 12

    na tv idaṃ tvayi vaktavyaṃ saumitre bharate 'pi vā / rājñā vo 'vyāhṛtaṃ vākyaṃ durvāsā yad uvāca ha

    na tv i·daṃ tva·yi vak·tav·yaṃ sau·mit·re bha·ra·te 'pi vā / rāj·ñā vo 'vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ dur·vā·sā yad u·vā·ca ha

  13. 13

    mahārājasamīpe ca mama caiva nararṣabha / ṛṣiṇā vyāhṛtaṃ vākyaṃ vasiṣṭhasya ca saṃnidhau

    ma·hā·rā·ja·sa·mī·pe ca ma·ma cai·va na·rar·ṣa·bha / ṛ·ṣi·ṇā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ va·siṣ·ṭhas·ya ca saṃ·ni·dhau

  14. 14

    ṛṣes tu vacanaṃ śrutvā mām āha puruṣarṣabhaḥ / sūta na kva cid evaṃ te vaktavyaṃ janasaṃnidhau

    ṛ·ṣes tu va·ca·naṃ śrut·vā mām ā·ha pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / sū·ta na kva cid e·vaṃ te vak·tav·yaṃ ja·na·saṃ·ni·dhau

  15. 15

    tasyāhaṃ lokapālasya vākyaṃ tat susamāhitaḥ / naiva jātv anṛtaṃ kuryām iti me saumya darśanam

    tas·yā·haṃ lo·ka·pā·las·ya vāk·yaṃ tat su·sa·mā·hi·taḥ / nai·va jātv a·nṛ·taṃ kur·yām i·ti me saum·ya dar·śa·nam

  16. 16

    sarvathā nāsty avaktavyaṃ mayā saumya tavāgrataḥ / yadi te śravaṇe śraddhā śrūyatāṃ raghunandana

    sar·va·thā nāsty a·vak·tav·yaṃ ma·yā saum·ya ta·vāg·ra·taḥ / ya·di te śra·va·ṇe śrad·dhā śrū·ya·tāṃ ra·ghu·nan·da·na

  17. 17

    yady apy ahaṃ narendreṇa rahasyaṃ śrāvitaḥ purā / tac cāpy udāhariṣyāmi daivaṃ hi duratikramam

    yady apy a·haṃ na·ren·dre·ṇa ra·has·yaṃ śrā·vi·taḥ pu·rā / tac cāpy u·dā·ha·riṣ·yā·mi dai·vaṃ hi du·ra·tik·ra·mam

  18. 18

    tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya gambhīrārthapadaṃ mahat / tathyaṃ brūhīti saumitriḥ sūtaṃ vākyam athābravīt

    tac chrut·vā bhā·ṣi·taṃ tas·ya gam·bhī·rār·tha·pa·daṃ ma·hat / tath·yaṃ brū·hī·ti sau·mit·riḥ sū·taṃ vāk·yam a·thāb·ra·vīt

Uttarakāṇḍa · sarga 50 20 verses
  1. 1

    tathā saṃcoditaḥ sūto lakṣmaṇena mahātmanā / tad vākyam ṛṣiṇā proktaṃ vyāhartum upacakrame

    ta·thā saṃ·co·di·taḥ sū·to lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / tad vāk·yam ṛ·ṣi·ṇā prok·taṃ vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me

  2. 2

    purā nāmnā hi durvāsā atreḥ putro mahāmuniḥ / vasiṣṭhasyāśrame puṇye sa vārṣikyam uvāsa ha

    pu·rā nām·nā hi dur·vā·sā at·reḥ put·ro ma·hā·mu·niḥ / va·siṣ·ṭhas·yāś·ra·me puṇ·ye sa vār·ṣik·yam u·vā·sa ha

  3. 3

    tam āśramaṃ mahātejāḥ pitā te sumahāyaśāḥ / purodhasaṃ mahātmānaṃ didṛkṣur agamat svayam

    tam āś·ra·maṃ ma·hā·te·jāḥ pi·tā te su·ma·hā·ya·śāḥ / pu·ro·dha·saṃ ma·hāt·mā·naṃ di·dṛk·ṣur a·ga·mat sva·yam

  4. 4

    sa dṛṣṭvā sūryasaṃkāśaṃ jvalantam iva tejasā / upaviṣṭaṃ vasiṣṭhasya savye pārśve mahāmunim / tau munī tāpasaśreṣṭhau vinītas tv abhyavādayat

    sa dṛṣ·ṭvā sūr·ya·saṃ·kā·śaṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / u·pa·viṣ·ṭaṃ va·siṣ·ṭhas·ya sav·ye pār·śve ma·hā·mu·nim / tau mu·nī tā·pa·saś·reṣ·ṭhau vi·nī·tas tv abh·ya·vā·da·yat

  5. 5

    sa tābhyāṃ pūjito rājā svāgatenāsanena ca / pādyena phalamūlaiś ca so 'py āste munibhiḥ saha

    sa tābh·yāṃ pū·ji·to rā·jā svā·ga·te·nā·sa·ne·na ca / pād·ye·na pha·la·mū·laiś ca so 'py ās·te mu·ni·bhiḥ sa·ha

  6. 6

    teṣāṃ tatropaviṣṭānāṃ tās tāḥ sumadhurāḥ kathāḥ / babhūvuḥ paramarṣīṇāṃ madhyādityagate 'hani

    te·ṣāṃ tat·ro·pa·viṣ·ṭā·nāṃ tās tāḥ su·ma·dhu·rāḥ ka·thāḥ / ba·bhū·vuḥ pa·ra·mar·ṣī·ṇāṃ madh·yā·dit·ya·ga·te 'ha·ni

  7. 7

    tataḥ kathāyāṃ kasyāṃ cit prāñjaliḥ pragraho nṛpaḥ / uvāca taṃ mahātmānam atreḥ putraṃ tapodhanam

    ta·taḥ ka·thā·yāṃ kas·yāṃ cit prāñ·ja·liḥ prag·ra·ho nṛ·paḥ / u·vā·ca taṃ ma·hāt·mā·nam at·reḥ put·raṃ ta·po·dha·nam

  8. 8

    bhagavan kiṃpramāṇena mama vaṃśo bhaviṣyati / kimāyuś ca hi me rāmaḥ putrāś cānye kimāyuṣaḥ

    bha·ga·van kiṃp·ra·mā·ṇe·na ma·ma vaṃ·śo bha·viṣ·ya·ti / ki·mā·yuś ca hi me rā·maḥ put·rāś cān·ye ki·mā·yu·ṣaḥ

  9. 9

    rāmasya ca sutā ye syus teṣām āyuḥ kiyad bhavet / kāmyayā bhagavan brūhi vaṃśasyāsya gatiṃ mama

    rā·mas·ya ca su·tā ye syus te·ṣām ā·yuḥ ki·yad bha·vet / kām·ya·yā bha·ga·van brū·hi vaṃ·śas·yās·ya ga·tiṃ ma·ma

  10. 10

    tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ rājño daśarathasya tu / durvāsāḥ sumahātejā vyāhartum upacakrame

    tac chrut·vā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ rāj·ño da·śa·ra·thas·ya tu / dur·vā·sāḥ su·ma·hā·te·jā vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me

  11. 11

    ayodhyāyāḥ patī rāmo dīrghakālaṃ bhaviṣyati / sukhinaś ca samṛddhāś ca bhaviṣyanty asya cānujāḥ

    a·yodh·yā·yāḥ pa·tī rā·mo dīr·gha·kā·laṃ bha·viṣ·ya·ti / su·khi·naś ca sa·mṛd·dhāś ca bha·viṣ·yanty as·ya cā·nu·jāḥ

  12. 12

    kasmiṃś cit karaṇe tvāṃ ca maithilīṃ ca yaśasvinīm / saṃtyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā kila

    kas·miṃś cit ka·ra·ṇe tvāṃ ca mai·thi·līṃ ca ya·śas·vi·nīm / saṃt·ya·jiṣ·ya·ti dhar·māt·mā kā·le·na ma·ha·tā ki·la

  13. 13

    daśavarṣasahasraṇi daśavarṣaśatāni ca / rāmo rājyam upāsitvā brahmalokaṃ gamiṣyati

    da·śa·var·ṣa·sa·has·ra·ṇi da·śa·var·ṣa·śa·tā·ni ca / rā·mo rāj·yam u·pā·sit·vā brah·ma·lo·kaṃ ga·miṣ·ya·ti

  14. 14

    samṛddhair hayamedhaiś ca iṣṭvā parapuraṃjayaḥ / rājavaṃśāṃś ca kākutstho bahūn saṃsthāpayiṣyati

    sa·mṛd·dhair ha·ya·me·dhaiś ca iṣ·ṭvā pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / rā·ja·vaṃ·śāṃś ca kā·kut·stho ba·hūn saṃs·thā·pa·yiṣ·ya·ti

  15. 15

    sa sarvam akhilaṃ rājño vaṃśasyāsya gatāgatam / ākhyāya sumahātejās tūṣṇīm āsīn mahādyutiḥ

    sa sar·vam a·khi·laṃ rāj·ño vaṃ·śas·yās·ya ga·tā·ga·tam / ākh·yā·ya su·ma·hā·te·jās tūṣ·ṇīm ā·sīn ma·hād·yu·tiḥ

  16. 16

    tūṣṇīṃbhūte munau tasmin rājā daśarathas tadā / abhivādya mahātmānau punar āyāt purottamam

    tūṣ·ṇīṃ·bhū·te mu·nau tas·min rā·jā da·śa·ra·thas ta·dā / a·bhi·vād·ya ma·hāt·mā·nau pu·nar ā·yāt pu·rot·ta·mam

  17. 17

    etad vaco mayā tatra muninā vyāhṛtaṃ purā / śrutaṃ hṛdi ca nikṣiptaṃ nānyathā tad bhaviṣyati

    e·tad va·co ma·yā tat·ra mu·ni·nā vyā·hṛ·taṃ pu·rā / śru·taṃ hṛ·di ca nik·ṣip·taṃ nān·ya·thā tad bha·viṣ·ya·ti

  18. 18

    evaṃ gate na saṃtāpaṃ gantum arhasi rāghava / sītārthe rāghavārthe vā dṛḍho bhava narottama

    e·vaṃ ga·te na saṃ·tā·paṃ gan·tum ar·ha·si rā·gha·va / sī·tār·the rā·gha·vār·the vā dṛ·ḍho bha·va na·rot·ta·ma

  19. 19

    tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ sūtasya paramādbhutam / praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhv iti cābravīt

    tac chrut·vā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ sū·tas·ya pa·ra·mād·bhu·tam / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe sā·dhu sādhv i·ti cāb·ra·vīt

  20. 20

    tayoḥ saṃvadator evaṃ sūtalakṣmaṇayoḥ pathi / astam arko gato vāsaṃ gomatyāṃ tāv athoṣatuḥ

    ta·yoḥ saṃ·va·da·tor e·vaṃ sū·ta·lak·ṣma·ṇa·yoḥ pa·thi / as·tam ar·ko ga·to vā·saṃ go·mat·yāṃ tāv a·tho·ṣa·tuḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 51 16 verses
  1. 1

    tatra tāṃ rajanīm uṣya gomatyāṃ raghunandanaḥ / prabhāte punar utthāya lakṣmaṇaḥ prayayau tadā

    tat·ra tāṃ ra·ja·nīm uṣ·ya go·mat·yāṃ ra·ghu·nan·da·naḥ / pra·bhā·te pu·nar ut·thā·ya lak·ṣma·ṇaḥ pra·ya·yau ta·dā

  2. 2

    tato 'rdhadivase prāpte praviveśa mahārathaḥ / ayodhyāṃ ratnasaṃpūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtām

    ta·to 'rdha·di·va·se prāp·te pra·vi·ve·śa ma·hā·ra·thaḥ / a·yodh·yāṃ rat·na·saṃ·pūr·ṇāṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tām

  3. 3

    saumitris tu paraṃ dainyaṃ jagāma sumahāmatiḥ / rāmapādau samāsādya vakṣyāmi kim ahaṃ gataḥ

    sau·mit·ris tu pa·raṃ dain·yaṃ ja·gā·ma su·ma·hā·ma·tiḥ / rā·ma·pā·dau sa·mā·sād·ya vak·ṣyā·mi kim a·haṃ ga·taḥ

  4. 4

    tasyaivaṃ cintayānasya bhavanaṃ śaśisaṃnibham / rāmasya paramodāraṃ purastāt samadṛśyata

    tas·yai·vaṃ cin·ta·yā·nas·ya bha·va·naṃ śa·śi·saṃ·ni·bham / rā·mas·ya pa·ra·mo·dā·raṃ pu·ras·tāt sa·ma·dṛś·ya·ta

  5. 5

    rājñas tu bhavanadvāri so 'vatīrya narottamaḥ / avāṅmukho dīnamanāḥ prāviveśānivāritaḥ

    rāj·ñas tu bha·va·nad·vā·ri so 'va·tīr·ya na·rot·ta·maḥ / a·vāṅ·mu·kho dī·na·ma·nāḥ prā·vi·ve·śā·ni·vā·ri·taḥ

  6. 6

    sa dṛṣṭvā rāghavaṃ dīnam āsīnaṃ paramāsane / netrābhyām aśrupūrṇābhyāṃ dadarśāgrajam agrataḥ

    sa dṛṣ·ṭvā rā·gha·vaṃ dī·nam ā·sī·naṃ pa·ra·mā·sa·ne / net·rābh·yām aś·ru·pūr·ṇābh·yāṃ da·dar·śāg·ra·jam ag·ra·taḥ

  7. 7

    jagrāha caraṇau tasya lakṣmaṇo dīnacetanaḥ / uvāca dīnayā vācā prāñjaliḥ susamāhitaḥ

    jag·rā·ha ca·ra·ṇau tas·ya lak·ṣma·ṇo dī·na·ce·ta·naḥ / u·vā·ca dī·na·yā vā·cā prāñ·ja·liḥ su·sa·mā·hi·taḥ

  8. 8

    āryasyājñāṃ puraskṛtya visṛjya janakātmajām / gaṅgātīre yathoddiṣṭe vālmīker āśrame śubhe / punar asmy āgato vīra pādamūlam upāsitum

    ār·yas·yāj·ñāṃ pu·ras·kṛt·ya vi·sṛj·ya ja·na·kāt·ma·jām / gaṅ·gā·tī·re ya·thod·diṣ·ṭe vāl·mī·ker āś·ra·me śu·bhe / pu·nar asmy ā·ga·to vī·ra pā·da·mū·lam u·pā·si·tum

  9. 9

    mā śucaḥ puruṣavyāghra kālasya gatir īdṛśī / tvadvidhā na hi śocanti sattvavanto manasvinaḥ

    mā śu·caḥ pu·ru·ṣav·yāgh·ra kā·las·ya ga·tir ī·dṛ·śī / tvad·vi·dhā na hi śo·can·ti sat·tva·van·to ma·nas·vi·naḥ

  10. 10

    sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ / saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam

    sar·ve kṣa·yān·tā ni·ca·yāḥ pa·ta·nān·tāḥ sa·muc·chra·yāḥ / saṃ·yo·gā vip·ra·yo·gān·tā ma·ra·ṇān·taṃ ca jī·vi·tam

  11. 11

    śaktas tvam ātmanātmānaṃ vijetuṃ manasaiva hi / lokān sarvāṃś ca kākutstha kiṃ punar duḥkham īdṛśam

    śak·tas tvam āt·ma·nāt·mā·naṃ vi·je·tuṃ ma·na·sai·va hi / lo·kān sar·vāṃś ca kā·kut·stha kiṃ pu·nar duḥ·kham ī·dṛ·śam

  12. 12

    nedṛśeṣu vimuhyanti tvadvidhāḥ puruṣarṣabhāḥ / yadarthaṃ maithilī tyaktā apavādabhayān nṛpa

    ne·dṛ·śe·ṣu vi·muh·yan·ti tvad·vi·dhāḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhāḥ / ya·dar·thaṃ mai·thi·lī tyak·tā a·pa·vā·da·bha·yān nṛ·pa

  13. 13

    sa tvaṃ puruṣaśārdūla dhairyeṇa susamāhitaḥ / tyajemāṃ durbalāṃ buddhiṃ saṃtāpaṃ mā kuruṣva ha

    sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la dhair·ye·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ / tya·je·māṃ dur·ba·lāṃ bud·dhiṃ saṃ·tā·paṃ mā ku·ruṣ·va ha

  14. 14

    evam uktas tu kākutstho lakṣmaṇena mahātmanā / uvāca parayā prītyā saumitriṃ mitravatsalam

    e·vam uk·tas tu kā·kut·stho lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / u·vā·ca pa·ra·yā prīt·yā sau·mit·riṃ mit·ra·vat·sa·lam

  15. 15

    evam etan naraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa / paritoṣaś ca me vīra mama kāryānuśāsane

    e·vam e·tan na·raś·reṣ·ṭha ya·thā va·da·si lak·ṣma·ṇa / pa·ri·to·ṣaś ca me vī·ra ma·ma kār·yā·nu·śā·sa·ne

  16. 16

    nirvṛtiś ca kṛtā saumya saṃtāpaś ca nirākṛtaḥ / bhavadvākyaiḥ sumadhurair anunīto 'smi lakṣmaṇa

    nir·vṛ·tiś ca kṛ·tā saum·ya saṃ·tā·paś ca ni·rā·kṛ·taḥ / bha·vad·vāk·yaiḥ su·ma·dhu·rair a·nu·nī·to 'smi lak·ṣma·ṇa

Uttarakāṇḍa · sarga 52 16 verses
  1. 1

    tataḥ sumantras tv āgamya rāghavaṃ vākyam abravīt / ete nivāritā rājan dvāri tiṣṭhanti tāpasāḥ

    ta·taḥ su·man·tras tv ā·gam·ya rā·gha·vaṃ vāk·yam ab·ra·vīt / e·te ni·vā·ri·tā rā·jan dvā·ri tiṣ·ṭhan·ti tā·pa·sāḥ

  2. 2

    bhārgavaṃ cyavanaṃ nāma puraskṛtya maharṣayaḥ / darśanaṃ te mahārāja codayanti kṛtatvarāḥ / prīyamāṇā naravyāghra yamunātīravāsinaḥ

    bhār·ga·vaṃ cya·va·naṃ nā·ma pu·ras·kṛt·ya ma·har·ṣa·yaḥ / dar·śa·naṃ te ma·hā·rā·ja co·da·yan·ti kṛ·tat·va·rāḥ / prī·ya·mā·ṇā na·rav·yāgh·ra ya·mu·nā·tī·ra·vā·si·naḥ

  3. 3

    tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmaḥ provāca dharmavit / praveśyantāṃ mahātmāno bhārgavapramukhā dvijāḥ

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·maḥ pro·vā·ca dhar·ma·vit / pra·veś·yan·tāṃ ma·hāt·mā·no bhār·ga·vap·ra·mu·khā dvi·jāḥ

  4. 4

    rājñas tv ājñāṃ puraskṛtya dvāḥstho mūrdhni kṛtāñjaliḥ / praveśayām āsa tatas tāpasān saṃmatān bahūn

    rāj·ñas tv āj·ñāṃ pu·ras·kṛt·ya dvāḥs·tho mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / pra·ve·śa·yām ā·sa ta·tas tā·pa·sān saṃ·ma·tān ba·hūn

  5. 5

    śataṃ samadhikaṃ tatra dīpyamānaṃ svatejasā / praviṣṭaṃ rājabhavanaṃ tāpasānāṃ mahātmanām

    śa·taṃ sa·ma·dhi·kaṃ tat·ra dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / pra·viṣ·ṭaṃ rā·ja·bha·va·naṃ tā·pa·sā·nāṃ ma·hāt·ma·nām

  6. 6

    te dvijāḥ pūrṇakalaśaiḥ sarvatīrthāmbu satkṛtam / gṛhītvā phalamūlaṃ ca rāmasyābhyāharan bahu

    te dvi·jāḥ pūr·ṇa·ka·la·śaiḥ sar·va·tīr·thām·bu sat·kṛ·tam / gṛ·hīt·vā pha·la·mū·laṃ ca rā·mas·yābh·yā·ha·ran ba·hu

  7. 7

    pratigṛhya tu tat sarvaṃ rāmaḥ prītipuraskṛtaḥ / tīrthodakāni sarvāṇi phalāni vividhāni ca

    pra·ti·gṛh·ya tu tat sar·vaṃ rā·maḥ prī·ti·pu·ras·kṛ·taḥ / tīr·tho·da·kā·ni sar·vā·ṇi pha·lā·ni vi·vi·dhā·ni ca

  8. 8

    uvāca ca mahābāhuḥ sarvān eva mahāmunīn / imāny āsanamukhyāni yathārham upaviśyatām

    u·vā·ca ca ma·hā·bā·huḥ sar·vān e·va ma·hā·mu·nīn / i·māny ā·sa·na·mukh·yā·ni ya·thār·ham u·pa·viś·ya·tām

  9. 9

    rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā sarva eva maharṣayaḥ / bṛsīṣu rucirākhyāsu niṣeduḥ kāñcanīṣu te

    rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā sar·va e·va ma·har·ṣa·yaḥ / bṛ·sī·ṣu ru·ci·rākh·yā·su ni·ṣe·duḥ kāñ·ca·nī·ṣu te

  10. 10

    upaviṣṭān ṛṣīṃs tatra dṛṣṭvā parapuraṃjayaḥ / prayataḥ prāñjalir bhūtvā rāghavo vākyam abravīt

    u·pa·viṣ·ṭān ṛ·ṣīṃs tat·ra dṛṣ·ṭvā pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / pra·ya·taḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā rā·gha·vo vāk·yam ab·ra·vīt

  11. 11

    kim āgamanakāryaṃ vaḥ kiṃ karomi tapodhanāḥ / ājñāpyo 'haṃ maharṣīṇāṃ sarvakāmakaraḥ sukham

    kim ā·ga·ma·na·kār·yaṃ vaḥ kiṃ ka·ro·mi ta·po·dha·nāḥ / āj·ñāp·yo 'haṃ ma·har·ṣī·ṇāṃ sar·va·kā·ma·ka·raḥ su·kham

  12. 12

    idaṃ rājyaṃ ca sakalaṃ jīvitaṃ ca hṛdi sthitam / sarvam etad dvijārthaṃ me satyam etad bravīmi vaḥ

    i·daṃ rāj·yaṃ ca sa·ka·laṃ jī·vi·taṃ ca hṛ·di sthi·tam / sar·vam e·tad dvi·jār·thaṃ me sat·yam e·tad bra·vī·mi vaḥ

  13. 13

    tasya tad vacanaṃ śrutvā sādhuvādo mahān abhūt / ṛṣīṇām ugratapasāṃ yamunātīravāsinām

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sā·dhu·vā·do ma·hān a·bhūt / ṛ·ṣī·ṇām ug·ra·ta·pa·sāṃ ya·mu·nā·tī·ra·vā·si·nām

  14. 14

    ūcuś ca te mahātmāno harṣeṇa mahatānvitāḥ / upapannaṃ naraśreṣṭha tavaiva bhuvi nānyataḥ

    ū·cuś ca te ma·hāt·mā·no har·ṣe·ṇa ma·ha·tān·vi·tāḥ / u·pa·pan·naṃ na·raś·reṣ·ṭha ta·vai·va bhu·vi nān·ya·taḥ

  15. 15

    bahavaḥ pārthivā rājann atikrāntā mahābalāḥ / kāryagauravam aśrutvā pratijñāṃ nābhyarocayan

    ba·ha·vaḥ pār·thi·vā rā·jann a·tik·rān·tā ma·hā·ba·lāḥ / kār·ya·gau·ra·vam aś·rut·vā pra·tij·ñāṃ nābh·ya·ro·ca·yan

  16. 16

    tvayā punar brāhmaṇagauravād iyaṃ kṛtā pratijñā hy anavekṣya kāraṇam / kuruṣva kartā hy asi nātra saṃśayo mahābhayāt trātum ṛṣīṃs tvam arhasi

    tva·yā pu·nar brāh·ma·ṇa·gau·ra·vād i·yaṃ kṛ·tā pra·tij·ñā hy a·na·vek·ṣya kā·ra·ṇam / ku·ruṣ·va kar·tā hy a·si nāt·ra saṃ·śa·yo ma·hā·bha·yāt trā·tum ṛ·ṣīṃs tvam ar·ha·si

Uttarakāṇḍa · sarga 53 23 verses
  1. 1

    bruvadbhir evam ṛṣibhiḥ kākutstho vākyam abravīt / kiṃ kāryaṃ brūta bhavatāṃ bhayaṃ nāśayitāsmi vaḥ

    bru·vad·bhir e·vam ṛ·ṣi·bhiḥ kā·kut·stho vāk·yam ab·ra·vīt / kiṃ kār·yaṃ brū·ta bha·va·tāṃ bha·yaṃ nā·śa·yi·tās·mi vaḥ

  2. 2

    tathā vadati kākutsthe bhārgavo vākyam abravīt / bhayaṃ naḥ śṛṇu yan mūlaṃ deśasya ca nareśvara

    ta·thā va·da·ti kā·kut·sthe bhār·ga·vo vāk·yam ab·ra·vīt / bha·yaṃ naḥ śṛ·ṇu yan mū·laṃ de·śas·ya ca na·reś·va·ra

  3. 3

    pūrvaṃ kṛtayuge rāma daiteyaḥ sumahābalaḥ / lolāputro 'bhavaj jyeṣṭho madhur nāma mahāsuraḥ

    pūr·vaṃ kṛ·ta·yu·ge rā·ma dai·te·yaḥ su·ma·hā·ba·laḥ / lo·lā·put·ro 'bha·vaj jyeṣ·ṭho ma·dhur nā·ma ma·hā·su·raḥ

  4. 4

    brahmaṇyaś ca śaraṇyaś ca buddhyā ca pariniṣṭhitaḥ / suraiś ca paramodāraiḥ prītis tasyātulābhavat

    brah·maṇ·yaś ca śa·raṇ·yaś ca bud·dhyā ca pa·ri·niṣ·ṭhi·taḥ / su·raiś ca pa·ra·mo·dā·raiḥ prī·tis tas·yā·tu·lā·bha·vat

  5. 5

    sa madhur vīryasaṃpanno dharme ca susamāhitaḥ / bahumānāc ca rudreṇa dattas tasyādbhuto varaḥ

    sa ma·dhur vīr·ya·saṃ·pan·no dhar·me ca su·sa·mā·hi·taḥ / ba·hu·mā·nāc ca rud·re·ṇa dat·tas tas·yād·bhu·to va·raḥ

  6. 6

    śūlaṃ śūlād viniṣkṛṣya mahāvīryaṃ mahāprabham / dadau mahātmā suprīto vākyaṃ caitad uvāca ha

    śū·laṃ śū·lād vi·niṣ·kṛṣ·ya ma·hā·vīr·yaṃ ma·hāp·ra·bham / da·dau ma·hāt·mā sup·rī·to vāk·yaṃ cai·tad u·vā·ca ha

  7. 7

    tvayāyam atulo dharmo matprasādāt kṛtaḥ śubhaḥ / prītyā paramayā yukto dadāmy āyudham uttamam

    tva·yā·yam a·tu·lo dhar·mo mat·pra·sā·dāt kṛ·taḥ śu·bhaḥ / prīt·yā pa·ra·ma·yā yuk·to da·dāmy ā·yu·dham ut·ta·mam

  8. 8

    yāvat suraiś ca vipraiś ca na virudhyer mahāsura / tāvac chūlaṃ tavedaṃ syād anyathā nāśam āpnuyāt

    yā·vat su·raiś ca vip·raiś ca na vi·rudh·yer ma·hā·su·ra / tā·vac chū·laṃ ta·ve·daṃ syād an·ya·thā nā·śam āp·nu·yāt

  9. 9

    yaś ca tvām abhiyuñjīta yuddhāya vigatajvaraḥ / taṃ śūlaṃ bhasmasāt kṛtvā punar eṣyati te karam

    yaś ca tvām a·bhi·yuñ·jī·ta yud·dhā·ya vi·ga·taj·va·raḥ / taṃ śū·laṃ bhas·ma·sāt kṛt·vā pu·nar eṣ·ya·ti te ka·ram

  10. 10

    evaṃ rudrād varaṃ labdhvā bhūya eva mahāsuraḥ / praṇipatya mahādevaṃ vākyam etad uvāca ha

    e·vaṃ rud·rād va·raṃ lab·dhvā bhū·ya e·va ma·hā·su·raḥ / pra·ṇi·pat·ya ma·hā·de·vaṃ vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  11. 11

    bhagavan mama vaṃśasya śūlam etad anuttamam / bhavet tu satataṃ deva surāṇām īśvaro hy asi

    bha·ga·van ma·ma vaṃ·śas·ya śū·lam e·tad a·nut·ta·mam / bha·vet tu sa·ta·taṃ de·va su·rā·ṇām īś·va·ro hy a·si

  12. 12

    taṃ bruvāṇaṃ madhuṃ devaḥ sarvabhūtapatiḥ śivaḥ / pratyuvāca mahādevo naitad evaṃ bhaviṣyati

    taṃ bru·vā·ṇaṃ ma·dhuṃ de·vaḥ sar·va·bhū·ta·pa·tiḥ śi·vaḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·de·vo nai·tad e·vaṃ bha·viṣ·ya·ti

  13. 13

    mā bhūt te viphalā vāṇī matprasādakṛtā śubhā / bhavataḥ putram ekaṃ tu śūlam etad gamiṣyati

    mā bhūt te vi·pha·lā vā·ṇī mat·pra·sā·da·kṛ·tā śu·bhā / bha·va·taḥ put·ram e·kaṃ tu śū·lam e·tad ga·miṣ·ya·ti

  14. 14

    yāvat karasthaḥ śūlo 'yaṃ bhaviṣyati sutasya te / avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ śūlahasto bhaviṣyati

    yā·vat ka·ras·thaḥ śū·lo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti su·tas·ya te / a·vadh·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ śū·la·has·to bha·viṣ·ya·ti

  15. 15

    evaṃ madhur varaṃ labdhvā devāt sumahad adbhutam / bhavanaṃ cāsuraśreṣṭhaḥ kārayām āsa suprabham

    e·vaṃ ma·dhur va·raṃ lab·dhvā de·vāt su·ma·had ad·bhu·tam / bha·va·naṃ cā·su·raś·reṣ·ṭhaḥ kā·ra·yām ā·sa sup·ra·bham

  16. 16

    tasya patnī mahābhāgā priyā kumbhīnasī hi yā / viśvāvasor apatyaṃ sā hy analāyāṃ mahāprabhā

    tas·ya pat·nī ma·hā·bhā·gā pri·yā kum·bhī·na·sī hi yā / viś·vā·va·sor a·pat·yaṃ sā hy a·na·lā·yāṃ ma·hāp·ra·bhā

  17. 17

    tasyāḥ putro mahāvīryo lavaṇo nāma dāruṇaḥ / bālyāt prabhṛti duṣṭātmā pāpāny eva samācarat

    tas·yāḥ put·ro ma·hā·vīr·yo la·va·ṇo nā·ma dā·ru·ṇaḥ / bāl·yāt pra·bhṛ·ti duṣ·ṭāt·mā pā·pāny e·va sa·mā·ca·rat

  18. 18

    taṃ putraṃ durvinītaṃ tu dṛṣṭvā duḥkhasamanvitaḥ / madhuḥ sa śokam āpede na cainaṃ kiṃ cid abravīt

    taṃ put·raṃ dur·vi·nī·taṃ tu dṛṣ·ṭvā duḥ·kha·sa·man·vi·taḥ / ma·dhuḥ sa śo·kam ā·pe·de na cai·naṃ kiṃ cid ab·ra·vīt

  19. 19

    sa vihāya imaṃ lokaṃ praviṣṭo varuṇālayam / śūlaṃ niveśya lavaṇe varaṃ tasmai nyavedayat

    sa vi·hā·ya i·maṃ lo·kaṃ pra·viṣ·ṭo va·ru·ṇā·la·yam / śū·laṃ ni·veś·ya la·va·ṇe va·raṃ tas·mai nya·ve·da·yat

  20. 20

    sa prabhāvena śūlasya daurātmyenātmanas tathā / saṃtāpayati lokāṃs trīn viśeṣeṇa tu tāpasān

    sa pra·bhā·ve·na śū·las·ya dau·rāt·mye·nāt·ma·nas ta·thā / saṃ·tā·pa·ya·ti lo·kāṃs trīn vi·śe·ṣe·ṇa tu tā·pa·sān

  21. 21

    evaṃprabhāvo lavaṇaḥ śūlaṃ caiva tathāvidham / śrutvā pramāṇaṃ kākutstha tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ

    e·vaṃp·ra·bhā·vo la·va·ṇaḥ śū·laṃ cai·va ta·thā·vi·dham / śrut·vā pra·mā·ṇaṃ kā·kut·stha tvaṃ hi naḥ pa·ra·mā ga·tiḥ

  22. 22

    bahavaḥ pārthivā rāma bhayārtair ṛṣibhiḥ purā / abhayaṃ yācitā vīra trātāraṃ na ca vidmahe

    ba·ha·vaḥ pār·thi·vā rā·ma bha·yār·tair ṛ·ṣi·bhiḥ pu·rā / a·bha·yaṃ yā·ci·tā vī·ra trā·tā·raṃ na ca vid·ma·he

  23. 23

    te vayaṃ rāvaṇaṃ śrutvā hataṃ sabalavāhanam / trātāraṃ vidmahe rāma nānyaṃ bhuvi narādhipam / tat paritrātum icchāmo lavaṇād bhayapīḍitāḥ

    te va·yaṃ rā·va·ṇaṃ śrut·vā ha·taṃ sa·ba·la·vā·ha·nam / trā·tā·raṃ vid·ma·he rā·ma nān·yaṃ bhu·vi na·rā·dhi·pam / tat pa·rit·rā·tum ic·chā·mo la·va·ṇād bha·ya·pī·ḍi·tāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 54 21 verses
  1. 1

    tathokte tān ṛṣīn rāmaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ / kimāhāraḥ kimācāro lavaṇaḥ kva ca vartate

    ta·thok·te tān ṛ·ṣīn rā·maḥ prat·yu·vā·ca kṛ·tāñ·ja·liḥ / ki·mā·hā·raḥ ki·mā·cā·ro la·va·ṇaḥ kva ca var·ta·te

  2. 2

    rāghavasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaḥ sarva eva te / tato nivedayām āsur lavaṇo vavṛdhe yathā

    rā·gha·vas·ya va·caḥ śrut·vā ṛ·ṣa·yaḥ sar·va e·va te / ta·to ni·ve·da·yām ā·sur la·va·ṇo va·vṛ·dhe ya·thā

  3. 3

    āhāraḥ sarvasattvāni viśeṣeṇa ca tāpasāḥ / ācāro raudratā nityaṃ vāso madhuvane sadā

    ā·hā·raḥ sar·va·sat·tvā·ni vi·śe·ṣe·ṇa ca tā·pa·sāḥ / ā·cā·ro raud·ra·tā nit·yaṃ vā·so ma·dhu·va·ne sa·dā

  4. 4

    hatvā daśasahasrāṇi siṃhavyāghramṛgadvipān / mānuṣāṃś caiva kurute nityam āhāram āhnikam

    hat·vā da·śa·sa·has·rā·ṇi siṃ·hav·yāgh·ra·mṛ·gad·vi·pān / mā·nu·ṣāṃś cai·va ku·ru·te nit·yam ā·hā·ram āh·ni·kam

  5. 5

    tato 'parāṇi sattvāni khādate sa mahābalaḥ / saṃhāre samanuprāpte vyāditāsya ivāntakaḥ

    ta·to 'pa·rā·ṇi sat·tvā·ni khā·da·te sa ma·hā·ba·laḥ / saṃ·hā·re sa·ma·nup·rāp·te vyā·di·tās·ya i·vān·ta·kaḥ

  6. 6

    tac chrutvā rāghavo vākyam uvāca sa mahāmunīn / ghātayiṣyāmi tad rakṣo vyapagacchatu vo bhayam

    tac chrut·vā rā·gha·vo vāk·yam u·vā·ca sa ma·hā·mu·nīn / ghā·ta·yiṣ·yā·mi tad rak·ṣo vya·pa·gac·cha·tu vo bha·yam

  7. 7

    tathā teṣāṃ pratijñāya munīnām ugratejasām / sa bhrātṝn sahitān sarvān uvāca raghunandanaḥ

    ta·thā te·ṣāṃ pra·tij·ñā·ya mu·nī·nām ug·ra·te·ja·sām / sa bhrā·tṝn sa·hi·tān sar·vān u·vā·ca ra·ghu·nan·da·naḥ

  8. 8

    ko hantā lavaṇaṃ vīrāḥ kasyāṃśaḥ sa vidhīyatām / bharatasya mahābāhoḥ śatrughnasyātha vā punaḥ

    ko han·tā la·va·ṇaṃ vī·rāḥ kas·yāṃ·śaḥ sa vi·dhī·ya·tām / bha·ra·tas·ya ma·hā·bā·hoḥ śat·rugh·nas·yā·tha vā pu·naḥ

  9. 9

    rāghaveṇaivam uktas tu bharato vākyam abravīt / aham enaṃ vadhiṣyāmi mamāṃśaḥ sa vidhīyatām

    rā·gha·ve·ṇai·vam uk·tas tu bha·ra·to vāk·yam ab·ra·vīt / a·ham e·naṃ va·dhiṣ·yā·mi ma·māṃ·śaḥ sa vi·dhī·ya·tām

  10. 10

    bharatasya vacaḥ śrutvā śauryavīryasamanvitam / lakṣmaṇāvarajas tasthau hitvā sauvarṇam āsanam

    bha·ra·tas·ya va·caḥ śrut·vā śaur·ya·vīr·ya·sa·man·vi·tam / lak·ṣma·ṇā·va·ra·jas tas·thau hit·vā sau·var·ṇam ā·sa·nam

  11. 11

    śatrughnas tv abravīd vākyaṃ praṇipatya narādhipam / kṛtakarmā mahābāhur madhyamo raghunandanaḥ

    śat·rugh·nas tv ab·ra·vīd vāk·yaṃ pra·ṇi·pat·ya na·rā·dhi·pam / kṛ·ta·kar·mā ma·hā·bā·hur madh·ya·mo ra·ghu·nan·da·naḥ

  12. 12

    āryeṇa hi purā śūnyā ayodhyā rakṣitā purī / saṃtāpaṃ hṛdaye kṛtvā āryasyāgamanaṃ prati

    ār·ye·ṇa hi pu·rā śūn·yā a·yodh·yā rak·ṣi·tā pu·rī / saṃ·tā·paṃ hṛ·da·ye kṛt·vā ār·yas·yā·ga·ma·naṃ pra·ti

  13. 13

    duḥkhāni ca bahūnīha anubhūtāni pārthiva / śayāno duḥkhaśayyāsu nandigrāme mahātmanā

    duḥ·khā·ni ca ba·hū·nī·ha a·nu·bhū·tā·ni pār·thi·va / śa·yā·no duḥ·kha·śay·yā·su nan·dig·rā·me ma·hāt·ma·nā

  14. 14

    phalamūlāśano bhūtvā jaṭācīradharas tathā / anubhūyedṛśaṃ duḥkham eṣa rāghavanandanaḥ / preṣye mayi sthite rājan na bhūyaḥ kleśam āpnuyāt

    pha·la·mū·lā·śa·no bhūt·vā ja·ṭā·cī·ra·dha·ras ta·thā / a·nu·bhū·ye·dṛ·śaṃ duḥ·kham e·ṣa rā·gha·va·nan·da·naḥ / preṣ·ye ma·yi sthi·te rā·jan na bhū·yaḥ kle·śam āp·nu·yāt

  15. 15

    tathā bruvati śatrughne rāghavaḥ punar abravīt / evaṃ bhavatu kākutstha kriyatāṃ mama śāsanam

    ta·thā bru·va·ti śat·rugh·ne rā·gha·vaḥ pu·nar ab·ra·vīt / e·vaṃ bha·va·tu kā·kut·stha kri·ya·tāṃ ma·ma śā·sa·nam

  16. 16

    rājye tvām abhiṣekṣyāmi madhos tu nagare śubhe / niveśaya mahābāho bharataṃ yady avekṣase

    rāj·ye tvām a·bhi·ṣek·ṣyā·mi ma·dhos tu na·ga·re śu·bhe / ni·ve·śa·ya ma·hā·bā·ho bha·ra·taṃ yady a·vek·ṣa·se

  17. 17

    śūras tvaṃ kṛtavidyaś ca samarthaḥ saṃniveśane / nagaraṃ madhunā juṣṭaṃ tathā janapadāñ śubhān

    śū·ras tvaṃ kṛ·ta·vid·yaś ca sa·mar·thaḥ saṃ·ni·ve·śa·ne / na·ga·raṃ ma·dhu·nā juṣ·ṭaṃ ta·thā ja·na·pa·dāñ śu·bhān

  18. 18

    yo hi vaṃśaṃ samutpāṭya pārthivasya punaḥ kṣaye / na vidhatte nṛpaṃ tatra narakaṃ sa nigacchati

    yo hi vaṃ·śaṃ sa·mut·pāṭ·ya pār·thi·vas·ya pu·naḥ kṣa·ye / na vi·dhat·te nṛ·paṃ tat·ra na·ra·kaṃ sa ni·gac·cha·ti

  19. 19

    sa tvaṃ hatvā madhusutaṃ lavaṇaṃ pāpaniścayam / rājyaṃ praśādhi dharmeṇa vākyaṃ me yady avekṣase

    sa tvaṃ hat·vā ma·dhu·su·taṃ la·va·ṇaṃ pā·pa·niś·ca·yam / rāj·yaṃ pra·śā·dhi dhar·me·ṇa vāk·yaṃ me yady a·vek·ṣa·se

  20. 20

    uttaraṃ ca na vaktavyaṃ śūra vākyāntare mama / bālena pūrvajasyājñā kartavyā nātra saṃśayaḥ

    ut·ta·raṃ ca na vak·tav·yaṃ śū·ra vāk·yān·ta·re ma·ma / bā·le·na pūr·va·jas·yāj·ñā kar·tav·yā nāt·ra saṃ·śa·yaḥ

  21. 21

    abhiṣekaṃ ca kākutstha pratīcchasva mayodyatam / vasiṣṭhapramukhair viprair vidhimantrapuraskṛtam

    a·bhi·ṣe·kaṃ ca kā·kut·stha pra·tīc·chas·va ma·yod·ya·tam / va·siṣ·ṭhap·ra·mu·khair vip·rair vi·dhi·man·tra·pu·ras·kṛ·tam

Uttarakāṇḍa · sarga 55 20 verses
  1. 1

    evam uktas tu rāmeṇa parāṃ vrīḍām upāgataḥ / śatrughno vīryasaṃpanno mandaṃ mandam uvāca ha

    e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa pa·rāṃ vrī·ḍām u·pā·ga·taḥ / śat·rugh·no vīr·ya·saṃ·pan·no man·daṃ man·dam u·vā·ca ha

  2. 2

    avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca śāsanaṃ puruṣarṣabha / tava caiva mahābhāga śāsanaṃ duratikramam / ayaṃ kāmakaro rājaṃs tavāsmi puruṣarṣabha

    a·vaś·yaṃ ka·ra·ṇī·yaṃ ca śā·sa·naṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ta·va cai·va ma·hā·bhā·ga śā·sa·naṃ du·ra·tik·ra·mam / a·yaṃ kā·ma·ka·ro rā·jaṃs ta·vās·mi pu·ru·ṣar·ṣa·bha

  3. 3

    evam ukte tu śūreṇa śatrughnena mahātmanā / uvāca rāmaḥ saṃhṛṣṭo lakṣmaṇaṃ bharataṃ tathā

    e·vam uk·te tu śū·re·ṇa śat·rugh·ne·na ma·hāt·ma·nā / u·vā·ca rā·maḥ saṃ·hṛṣ·ṭo lak·ṣma·ṇaṃ bha·ra·taṃ ta·thā

  4. 4

    saṃbhārān abhiṣekasya ānayadhvaṃ samāhitāḥ / adyaiva puruṣavyāghram abhiṣekṣyāmi durjayam

    saṃ·bhā·rān a·bhi·ṣe·kas·ya ā·na·yadh·vaṃ sa·mā·hi·tāḥ / ad·yai·va pu·ru·ṣav·yāgh·ram a·bhi·ṣek·ṣyā·mi dur·ja·yam

  5. 5

    purodhasaṃ ca kākutsthau naigamān ṛtvijas tathā / mantriṇaś caiva me sarvān ānayadhvaṃ mamājñayā

    pu·ro·dha·saṃ ca kā·kut·sthau nai·ga·mān ṛt·vi·jas ta·thā / man·tri·ṇaś cai·va me sar·vān ā·na·yadh·vaṃ ma·māj·ña·yā

  6. 6

    rājñaḥ śāsanam ājñāya tathākurvan mahārathāḥ / abhiṣekasamārambhaṃ puraskṛtya purodhasaṃ / praviṣṭā rājabhavanaṃ puraṃdaragṛhopamam

    rāj·ñaḥ śā·sa·nam āj·ñā·ya ta·thā·kur·van ma·hā·ra·thāḥ / a·bhi·ṣe·ka·sa·mā·ram·bhaṃ pu·ras·kṛt·ya pu·ro·dha·saṃ / pra·viṣ·ṭā rā·ja·bha·va·naṃ pu·raṃ·da·ra·gṛ·ho·pa·mam

  7. 7

    tato 'bhiṣeko vavṛdhe śatrughnasya mahātmanaḥ / saṃpraharṣakaraḥ śrīmān rāghavasya purasya ca

    ta·to 'bhi·ṣe·ko va·vṛ·dhe śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / saṃp·ra·har·ṣa·ka·raḥ śrī·mān rā·gha·vas·ya pu·ras·ya ca

  8. 8

    tato 'bhiṣiktaṃ śatrughnam aṅkam āropya rāghavaḥ / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ tejas tasyābhipūrayan

    ta·to 'bhi·ṣik·taṃ śat·rugh·nam aṅ·kam ā·rop·ya rā·gha·vaḥ / u·vā·ca ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ te·jas tas·yā·bhi·pū·ra·yan

  9. 9

    ayaṃ śaras tv amoghas te divyaḥ parapuraṃjayaḥ / anena lavaṇaṃ saumya hantāsi raghunandana

    a·yaṃ śa·ras tv a·mo·ghas te div·yaḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / a·ne·na la·va·ṇaṃ saum·ya han·tā·si ra·ghu·nan·da·na

  10. 10

    sṛṣṭaḥ śaro 'yaṃ kākutstha yadā śete mahārṇave / svayambhūr ajito devo yaṃ nāpaśyan surāsurāḥ

    sṛṣ·ṭaḥ śa·ro 'yaṃ kā·kut·stha ya·dā śe·te ma·hār·ṇa·ve / sva·yam·bhūr a·ji·to de·vo yaṃ nā·paś·yan su·rā·su·rāḥ

  11. 11

    adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tenāyaṃ hi śarottamaḥ / sṛṣṭaḥ krodhābhibhūtena vināśārthaṃ durātmanoḥ / madhukaiṭabhayor vīra vighāte vartamānayoḥ

    a·dṛś·yaḥ sar·va·bhū·tā·nāṃ te·nā·yaṃ hi śa·rot·ta·maḥ / sṛṣ·ṭaḥ kro·dhā·bhi·bhū·te·na vi·nā·śār·thaṃ du·rāt·ma·noḥ / ma·dhu·kai·ṭa·bha·yor vī·ra vi·ghā·te var·ta·mā·na·yoḥ

  12. 12

    sraṣṭukāmena lokāṃs trīṃs tau cānena hatau yudhi / anena śaramukhyena tato lokāṃś cakāra saḥ

    sraṣ·ṭu·kā·me·na lo·kāṃs trīṃs tau cā·ne·na ha·tau yu·dhi / a·ne·na śa·ra·mukh·ye·na ta·to lo·kāṃś ca·kā·ra saḥ

  13. 13

    nāyaṃ mayā śaraḥ pūrvaṃ rāvaṇasya vadhārthinā / muktaḥ śatrughna bhūtānāṃ mahāṃs trāso bhaved iti

    nā·yaṃ ma·yā śa·raḥ pūr·vaṃ rā·va·ṇas·ya va·dhār·thi·nā / muk·taḥ śat·rugh·na bhū·tā·nāṃ ma·hāṃs trā·so bha·ved i·ti

  14. 14

    yac ca tasya mahac chūlaṃ tryambakeṇa mahātmanā / dattaṃ śatruvināśāya madhor āyudham uttamam

    yac ca tas·ya ma·hac chū·laṃ tryam·ba·ke·ṇa ma·hāt·ma·nā / dat·taṃ śat·ru·vi·nā·śā·ya ma·dhor ā·yu·dham ut·ta·mam

  15. 15

    tat saṃnikṣipya bhavane pūjyamānaṃ punaḥ punaḥ / diśaḥ sarvāḥ samālokya prāpnoty āhāram ātmanaḥ

    tat saṃ·nik·ṣip·ya bha·va·ne pūj·ya·mā·naṃ pu·naḥ pu·naḥ / di·śaḥ sar·vāḥ sa·mā·lok·ya prāp·noty ā·hā·ram āt·ma·naḥ

  16. 16

    yadā tu yuddham ākāṅkṣan kaś cid enaṃ samāhvayet / tadā śūlaṃ gṛhītvā tad bhasma rakṣaḥ karoti tam

    ya·dā tu yud·dham ā·kāṅ·kṣan kaś cid e·naṃ sa·māh·va·yet / ta·dā śū·laṃ gṛ·hīt·vā tad bhas·ma rak·ṣaḥ ka·ro·ti tam

  17. 17

    sa tvaṃ puruṣaśārdūla tam āyudhavivarjitam / apraviṣṭapuraṃ pūrvaṃ dvāri tiṣṭha dhṛtāyudhaḥ

    sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la tam ā·yu·dha·vi·var·ji·tam / ap·ra·viṣ·ṭa·pu·raṃ pūr·vaṃ dvā·ri tiṣ·ṭha dhṛ·tā·yu·dhaḥ

  18. 18

    apraviṣṭaṃ ca bhavanaṃ yuddhāya puruṣarṣabha / āhvayethā mahābāho tato hantāsi rākṣasaṃ

    ap·ra·viṣ·ṭaṃ ca bha·va·naṃ yud·dhā·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bha / āh·va·ye·thā ma·hā·bā·ho ta·to han·tā·si rāk·ṣa·saṃ

  19. 19

    anyathā kriyamāṇe tu avadhyaḥ sa bhaviṣyati / yadi tv evaṃ kṛte vīra vināśam upayāsyati

    an·ya·thā kri·ya·mā·ṇe tu a·vadh·yaḥ sa bha·viṣ·ya·ti / ya·di tv e·vaṃ kṛ·te vī·ra vi·nā·śam u·pa·yās·ya·ti

  20. 20

    etat te sarvam ākhyātaṃ śūlasya ca viparyayam / śrīmataḥ śitikaṇṭhasya kṛtyaṃ hi duratikramam

    e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ śū·las·ya ca vi·par·ya·yam / śrī·ma·taḥ śi·ti·kaṇ·ṭhas·ya kṛt·yaṃ hi du·ra·tik·ra·mam

Uttarakāṇḍa · sarga 56 17 verses
  1. 1

    evam uktvā tu kākutsthaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ / punar evāparaṃ vākyam uvāca raghunandanaḥ

    e·vam uk·tvā tu kā·kut·sthaṃ pra·śas·ya ca pu·naḥ pu·naḥ / pu·nar e·vā·pa·raṃ vāk·yam u·vā·ca ra·ghu·nan·da·naḥ

  2. 2

    imāny aśvasahasrāṇi catvāri puruṣarṣabha / rathānāṃ ca sahasre dve gajānāṃ śatam eva ca

    i·māny aś·va·sa·has·rā·ṇi cat·vā·ri pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ra·thā·nāṃ ca sa·has·re dve ga·jā·nāṃ śa·tam e·va ca

  3. 3

    antarāpaṇavīthyaś ca nānāpaṇyopaśobhitāḥ / anugacchantu śatrughna tathaiva naṭanartakāḥ

    an·ta·rā·pa·ṇa·vīth·yaś ca nā·nā·paṇ·yo·pa·śo·bhi·tāḥ / a·nu·gac·chan·tu śat·rugh·na ta·thai·va na·ṭa·nar·ta·kāḥ

  4. 4

    hiraṇyasya suvarṇasya ayutaṃ puruṣarṣabha / gṛhītvā gaccha śatrughna paryāptadhanavāhanaḥ

    hi·raṇ·yas·ya su·var·ṇas·ya a·yu·taṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / gṛ·hīt·vā gac·cha śat·rugh·na par·yāp·ta·dha·na·vā·ha·naḥ

  5. 5

    balaṃ ca subhṛtaṃ vīra hṛṣṭapuṣṭam anuttamam / saṃbhāṣya saṃpradānena rañjayasva narottama

    ba·laṃ ca su·bhṛ·taṃ vī·ra hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭam a·nut·ta·mam / saṃ·bhāṣ·ya saṃp·ra·dā·ne·na rañ·ja·yas·va na·rot·ta·ma

  6. 6

    na hy arthās tatra tiṣṭhanti na dārā na ca bāndhavāḥ / suprīto bhṛtyavargas tu yatra tiṣṭhati rāghava

    na hy ar·thās tat·ra tiṣ·ṭhan·ti na dā·rā na ca bān·dha·vāḥ / sup·rī·to bhṛt·ya·var·gas tu yat·ra tiṣ·ṭha·ti rā·gha·va

  7. 7

    ato hṛṣṭajanākīrṇāṃ prasthāpya mahatīṃ camūm / eka eva dhanuṣpānis tad gaccha tvaṃ madhor vanam

    a·to hṛṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇāṃ pras·thāp·ya ma·ha·tīṃ ca·mūm / e·ka e·va dha·nuṣ·pā·nis tad gac·cha tvaṃ ma·dhor va·nam

  8. 8

    yathā tvāṃ na prajānāti gacchantaṃ yuddhakāṅkṣiṇam / lavaṇas tu madhoḥ putras tathā gaccher aśaṅkitaḥ

    ya·thā tvāṃ na pra·jā·nā·ti gac·chan·taṃ yud·dha·kāṅ·kṣi·ṇam / la·va·ṇas tu ma·dhoḥ put·ras ta·thā gac·cher a·śaṅ·ki·taḥ

  9. 9

    na tasya mṛtyur anyo 'sti kaś cid dhi puruṣarṣabha / darśanaṃ yo 'bhigaccheta sa vadhyo lavaṇena hi

    na tas·ya mṛt·yur an·yo 'sti kaś cid dhi pu·ru·ṣar·ṣa·bha / dar·śa·naṃ yo 'bhi·gac·che·ta sa vadh·yo la·va·ṇe·na hi

  10. 10

    sa grīṣme vyapayāte tu varṣarātra upasthite / hanyās tvaṃ lavaṇaṃ saumya sa hi kālo 'sya durmateḥ

    sa grīṣ·me vya·pa·yā·te tu var·ṣa·rāt·ra u·pas·thi·te / han·yās tvaṃ la·va·ṇaṃ saum·ya sa hi kā·lo 'sya dur·ma·teḥ

  11. 11

    maharṣīṃs tu puraskṛtya prayāntu tava sainikāḥ / yathā grīṣmāvaśeṣeṇa tareyur jāhnavījalam

    ma·har·ṣīṃs tu pu·ras·kṛt·ya pra·yān·tu ta·va sai·ni·kāḥ / ya·thā grīṣ·mā·va·śe·ṣe·ṇa ta·re·yur jāh·na·vī·ja·lam

  12. 12

    tataḥ sthāpya balaṃ sarvaṃ nadītīre samāhitaḥ / agrato dhanuṣā sārdhaṃ gaccha tvaṃ laghuvikrama

    ta·taḥ sthāp·ya ba·laṃ sar·vaṃ na·dī·tī·re sa·mā·hi·taḥ / ag·ra·to dha·nu·ṣā sār·dhaṃ gac·cha tvaṃ la·ghu·vik·ra·ma

  13. 13

    evam uktas tu rāmeṇa śatrughnas tān mahābalān / senāmukhyān samānīya tato vākyam uvāca ha

    e·vam uk·tas tu rā·me·ṇa śat·rugh·nas tān ma·hā·ba·lān / se·nā·mukh·yān sa·mā·nī·ya ta·to vāk·yam u·vā·ca ha

  14. 14

    ete vo gaṇitā vāsā yatra yatra nivatsyatha / sthātavyaṃ cāvirodhena yathā bādhā na kasya cit

    e·te vo ga·ṇi·tā vā·sā yat·ra yat·ra ni·vat·sya·tha / sthā·tav·yaṃ cā·vi·ro·dhe·na ya·thā bā·dhā na kas·ya cit

  15. 15

    tathā tāṃs tu samājñāpya niryāpya ca mahad balam / kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ cābhyavādayat

    ta·thā tāṃs tu sa·māj·ñāp·ya nir·yāp·ya ca ma·had ba·lam / kau·sal·yāṃ ca su·mit·rāṃ ca kai·ke·yīṃ cābh·ya·vā·da·yat

  16. 16

    rāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca / rāṇeṇa cābhyanujñātaḥ śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ

    rā·maṃ pra·dak·ṣi·ṇaṃ kṛt·vā śi·ra·sā·bhip·ra·ṇam·ya ca / rā·ṇe·ṇa cābh·ya·nuj·ñā·taḥ śat·rugh·naḥ śat·ru·tā·pa·naḥ

  17. 17

    lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva praṇipatya kṛtāñjaliḥ / purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca śatrughnaḥ prayatātmavān / pradakṣiṇam atho kṛtvā nirjagāma mahābalaḥ

    lak·ṣma·ṇaṃ bha·ra·taṃ cai·va pra·ṇi·pat·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / pu·ro·dha·saṃ va·siṣ·ṭhaṃ ca śat·rugh·naḥ pra·ya·tāt·ma·vān / pra·dak·ṣi·ṇam a·tho kṛt·vā nir·ja·gā·ma ma·hā·ba·laḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 57 35 verses
  1. 1

    prasthāpya tad balaṃ sarvaṃ māsamātroṣitaḥ pathi / eka evāśu śatrughno jagāma tvaritas tadā

    pras·thāp·ya tad ba·laṃ sar·vaṃ mā·sa·māt·ro·ṣi·taḥ pa·thi / e·ka e·vā·śu śat·rugh·no ja·gā·ma tva·ri·tas ta·dā

  2. 2

    dvirātram antare śūra uṣya rāghavanandanaḥ / vālmīker āśramaṃ puṇyam agacchad vāsam uttamam

    dvi·rāt·ram an·ta·re śū·ra uṣ·ya rā·gha·va·nan·da·naḥ / vāl·mī·ker āś·ra·maṃ puṇ·yam a·gac·chad vā·sam ut·ta·mam

  3. 3

    so 'bhivādya mahātmānaṃ vālmīkiṃ munisattamam / kṛtāñjalir atho bhūtvā vākyam etad uvāca ha

    so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ vāl·mī·kiṃ mu·ni·sat·ta·mam / kṛ·tāñ·ja·lir a·tho bhūt·vā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  4. 4

    bhagavan vastum icchāmi guroḥ kṛtyād ihāgataḥ / śvaḥ prabhāte gamiṣyāmi pratīcīṃ vāruṇīṃ diśam

    bha·ga·van vas·tum ic·chā·mi gu·roḥ kṛt·yād i·hā·ga·taḥ / śvaḥ pra·bhā·te ga·miṣ·yā·mi pra·tī·cīṃ vā·ru·ṇīṃ di·śam

  5. 5

    śatrughnasya vacaḥ śrutvā prahasya munipuṃgavaḥ / pratyuvāca mahātmānaṃ svāgataṃ te mahāyaśaḥ

    śat·rugh·nas·ya va·caḥ śrut·vā pra·has·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / prat·yu·vā·ca ma·hāt·mā·naṃ svā·ga·taṃ te ma·hā·ya·śaḥ

  6. 6

    svam āśramam idaṃ saumya rāghavāṇāṃ kulasya ha / āsanaṃ pādyam arghyaṃ ca nirviśaṅkaḥ pratīccha me

    svam āś·ra·mam i·daṃ saum·ya rā·gha·vā·ṇāṃ ku·las·ya ha / ā·sa·naṃ pād·yam ar·ghyaṃ ca nir·vi·śaṅ·kaḥ pra·tīc·cha me

  7. 7

    pratigṛhya tataḥ pūjāṃ phalamūlaṃ ca bhojanam / bhakṣayām āsa kākutsthas tṛptiṃ ca paramāṃ gataḥ

    pra·ti·gṛh·ya ta·taḥ pū·jāṃ pha·la·mū·laṃ ca bho·ja·nam / bhak·ṣa·yām ā·sa kā·kut·sthas tṛp·tiṃ ca pa·ra·māṃ ga·taḥ

  8. 8

    sa tu bhuktvā mahābāhur maharṣiṃ tam uvāca ha / pūrvaṃ yajñavibhūtīyaṃ kasyāśramasamīpataḥ

    sa tu bhuk·tvā ma·hā·bā·hur ma·har·ṣiṃ tam u·vā·ca ha / pūr·vaṃ yaj·ña·vi·bhū·tī·yaṃ kas·yāś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ

  9. 9

    tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā vālmīkir vākyam abravīt / śatrughna śṛṇu yasyedaṃ babhūvāyatanaṃ purā

    tas·ya tad·bhā·ṣi·taṃ śrut·vā vāl·mī·kir vāk·yam ab·ra·vīt / śat·rugh·na śṛ·ṇu yas·ye·daṃ ba·bhū·vā·ya·ta·naṃ pu·rā

  10. 10

    yuṣmākaṃ pūrvako rājā sudāsasya mahātmanaḥ / putro mitrasaho nāma vīryavān atidhārmikaḥ

    yuṣ·mā·kaṃ pūr·va·ko rā·jā su·dā·sas·ya ma·hāt·ma·naḥ / put·ro mit·ra·sa·ho nā·ma vīr·ya·vān a·ti·dhār·mi·kaḥ

  11. 11

    sa bāla eva saudāso mṛgayām upacakrame / cañcūryamāṇaṃ dadṛśe sa śūro rākṣasadvayam

    sa bā·la e·va sau·dā·so mṛ·ga·yām u·pa·cak·ra·me / cañ·cūr·ya·mā·ṇaṃ da·dṛ·śe sa śū·ro rāk·ṣa·sad·va·yam

  12. 12

    śārdūlarūpiṇau ghorau mṛgān bahusahasraśaḥ / bhakṣayāṇāv asaṃtuṣṭau paryāptiṃ ca na jagmatuḥ

    śār·dū·la·rū·pi·ṇau gho·rau mṛ·gān ba·hu·sa·has·ra·śaḥ / bhak·ṣa·yā·ṇāv a·saṃ·tuṣ·ṭau par·yāp·tiṃ ca na jag·ma·tuḥ

  13. 13

    sa tu tau rākṣasau dṛṣṭvā nirmṛgaṃ ca vanaṃ kṛtam / krodhena mahatāviṣṭo jaghānaikaṃ maheṣuṇā

    sa tu tau rāk·ṣa·sau dṛṣ·ṭvā nir·mṛ·gaṃ ca va·naṃ kṛ·tam / kro·dhe·na ma·ha·tā·viṣ·ṭo ja·ghā·nai·kaṃ ma·he·ṣu·ṇā

  14. 14

    vinipātya tam ekaṃ tu saudāsaḥ puruṣarṣabhaḥ / vijvaro vigatāmarṣo hataṃ rakṣo 'bhyavaikṣata

    vi·ni·pāt·ya tam e·kaṃ tu sau·dā·saḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / vij·va·ro vi·ga·tā·mar·ṣo ha·taṃ rak·ṣo 'bhya·vaik·ṣa·ta

  15. 15

    nirīkṣamāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā sahāyas tasya rakṣasaḥ / saṃtāpam akarod ghoraṃ saudāsaṃ cedam abravīt

    ni·rīk·ṣa·mā·ṇaṃ taṃ dṛṣ·ṭvā sa·hā·yas tas·ya rak·ṣa·saḥ / saṃ·tā·pam a·ka·rod gho·raṃ sau·dā·saṃ ce·dam ab·ra·vīt

  16. 16

    yasmād anaparāddhaṃ tvaṃ sahāyaṃ mama jaghnivān / tasmāt tavāpi pāpiṣṭha pradāsyāmi pratikriyām

    yas·mād a·na·pa·rād·dhaṃ tvaṃ sa·hā·yaṃ ma·ma jagh·ni·vān / tas·māt ta·vā·pi pā·piṣ·ṭha pra·dās·yā·mi pra·tik·ri·yām

  17. 17

    evam uktvā tu taṃ rakṣas tatraivāntaradhīyata / kālaparyāyayogena rājā mitrasaho 'bhavat

    e·vam uk·tvā tu taṃ rak·ṣas tat·rai·vān·ta·ra·dhī·ya·ta / kā·la·par·yā·ya·yo·ge·na rā·jā mit·ra·sa·ho 'bha·vat

  18. 18

    rājāpi yajate yajñaṃ tasyāśramasamīpataḥ / aśvamedhaṃ mahāyajñaṃ taṃ vasiṣṭho 'bhyapālayat

    rā·jā·pi ya·ja·te yaj·ñaṃ tas·yāś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ / aś·va·me·dhaṃ ma·hā·yaj·ñaṃ taṃ va·siṣ·ṭho 'bhya·pā·la·yat

  19. 19

    tatra yajño mahān āsīd bahuvarṣagaṇāyutān / samṛddhaḥ parayā lakṣmyā devayajñasamo 'bhavat

    tat·ra yaj·ño ma·hān ā·sīd ba·hu·var·ṣa·ga·ṇā·yu·tān / sa·mṛd·dhaḥ pa·ra·yā lak·ṣmyā de·va·yaj·ña·sa·mo 'bha·vat

  20. 20

    athāvasāne yajñasya pūrvavairam anusmaran / vasiṣṭharūpī rājānam iti hovāca rākṣasaḥ

    a·thā·va·sā·ne yaj·ñas·ya pūr·va·vai·ram a·nus·ma·ran / va·siṣ·ṭha·rū·pī rā·jā·nam i·ti ho·vā·ca rāk·ṣa·saḥ

  21. 21

    adya yajñāvasānānte sāmiṣaṃ bhojanaṃ mama / dīyatām iti śīghraṃ vai nātra kāryā vicāraṇā

    ad·ya yaj·ñā·va·sā·nān·te sā·mi·ṣaṃ bho·ja·naṃ ma·ma / dī·ya·tām i·ti śīgh·raṃ vai nāt·ra kār·yā vi·cā·ra·ṇā

  22. 22

    tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ rakṣasā kāmarūpiṇā / bhakṣasaṃskārakuśalam uvāca pṛthivīpatiḥ

    tac chrut·vā vyā·hṛ·taṃ vāk·yaṃ rak·ṣa·sā kā·ma·rū·pi·ṇā / bhak·ṣa·saṃs·kā·ra·ku·śa·lam u·vā·ca pṛ·thi·vī·pa·tiḥ

  23. 23

    haviṣyaṃ sāmiṣaṃ svādu yathā bhavati bhojanam / tathā kuruṣva śīghraṃ vai parituṣyed yathā guruḥ

    ha·viṣ·yaṃ sā·mi·ṣaṃ svā·du ya·thā bha·va·ti bho·ja·nam / ta·thā ku·ruṣ·va śīgh·raṃ vai pa·ri·tuṣ·yed ya·thā gu·ruḥ

  24. 24

    śāsanāt pārthivendrasya sūdaḥ saṃbhrāntamānasaḥ / sa ca rakṣaḥ punas tatra sūdaveṣam athākarot

    śā·sa·nāt pār·thi·ven·dras·ya sū·daḥ saṃbh·rān·ta·mā·na·saḥ / sa ca rak·ṣaḥ pu·nas tat·ra sū·da·ve·ṣam a·thā·ka·rot

  25. 25

    sa mānuṣam atho māṃsaṃ pārthivāya nyavedayat / idaṃ svāduhaviṣyaṃ ca sāmiṣaṃ cānnam āhṛtam

    sa mā·nu·ṣam a·tho māṃ·saṃ pār·thi·vā·ya nya·ve·da·yat / i·daṃ svā·du·ha·viṣ·yaṃ ca sā·mi·ṣaṃ cān·nam ā·hṛ·tam

  26. 26

    sa bhojanaṃ vasiṣṭhāya patnyā sārdham upāharat / madayantyā naravyāghra sāmiṣaṃ rakṣasā hṛtam

    sa bho·ja·naṃ va·siṣ·ṭhā·ya pat·nyā sār·dham u·pā·ha·rat / ma·da·yan·tyā na·rav·yāgh·ra sā·mi·ṣaṃ rak·ṣa·sā hṛ·tam

  27. 27

    jñātvā tadāmiṣaṃ vipro mānuṣaṃ bhojanāhṛtam / krodhena mahatāviṣṭo vyāhartum upacakrame

    jñāt·vā ta·dā·mi·ṣaṃ vip·ro mā·nu·ṣaṃ bho·ja·nā·hṛ·tam / kro·dhe·na ma·ha·tā·viṣ·ṭo vyā·har·tum u·pa·cak·ra·me

  28. 28

    yasmāt tvaṃ bhojanaṃ rājan mamaitad dātum icchasi / tasmād bhojanam etat te bhaviṣyati na saṃśayaḥ

    yas·māt tvaṃ bho·ja·naṃ rā·jan ma·mai·tad dā·tum ic·cha·si / tas·mād bho·ja·nam e·tat te bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

  29. 29

    sa rājā saha patnyā vai praṇipatya muhur muhuḥ / punar vasiṣṭhaṃ provāca yad uktaṃ brahmarūpiṇā

    sa rā·jā sa·ha pat·nyā vai pra·ṇi·pat·ya mu·hur mu·huḥ / pu·nar va·siṣ·ṭhaṃ pro·vā·ca yad uk·taṃ brah·ma·rū·pi·ṇā

  30. 30

    tac chrutā pārthivendrasya rakṣasā vikṛtaṃ ca tat / punaḥ provāca rājānaṃ vasiṣṭhaḥ puruṣarṣabham

    tac chru·tā pār·thi·ven·dras·ya rak·ṣa·sā vi·kṛ·taṃ ca tat / pu·naḥ pro·vā·ca rā·jā·naṃ va·siṣ·ṭhaḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bham

  31. 31

    mayā roṣaparītena yad idaṃ vyāhṛtaṃ vacaḥ / naitac chakyaṃ vṛthā kartuṃ pradāsyāmi ca te varam

    ma·yā ro·ṣa·pa·rī·te·na yad i·daṃ vyā·hṛ·taṃ va·caḥ / nai·tac chak·yaṃ vṛ·thā kar·tuṃ pra·dās·yā·mi ca te va·ram

  32. 32

    kālo dvādaśa varṣāṇi śāpasyāsya bhaviṣyati / matprasādāc ca rājendra atītaṃ na smariṣyasi

    kā·lo dvā·da·śa var·ṣā·ṇi śā·pas·yās·ya bha·viṣ·ya·ti / mat·pra·sā·dāc ca rā·jen·dra a·tī·taṃ na sma·riṣ·ya·si

  33. 33

    evaṃ sa rājā taṃ śāpam upabhujyārimardanaḥ / pratilebhe punā rājyaṃ prajāś caivānvapālayat

    e·vaṃ sa rā·jā taṃ śā·pam u·pa·bhuj·yā·ri·mar·da·naḥ / pra·ti·le·bhe pu·nā rāj·yaṃ pra·jāś cai·vān·va·pā·la·yat

  34. 34

    tasya kalmāṣapādasya yajñasyāyatanaṃ śubham / āśramasya samīpe 'smin yasmin pṛcchasi rāghava

    tas·ya kal·mā·ṣa·pā·das·ya yaj·ñas·yā·ya·ta·naṃ śu·bham / āś·ra·mas·ya sa·mī·pe 'smin yas·min pṛc·cha·si rā·gha·va

  35. 35

    tasya tāṃ pārthivendrasya kathāṃ śrutvā sudāruṇām / viveśa parṇaśālāyāṃ maharṣim abhivādya ca

    tas·ya tāṃ pār·thi·ven·dras·ya ka·thāṃ śrut·vā su·dā·ru·ṇām / vi·ve·śa par·ṇa·śā·lā·yāṃ ma·har·ṣim a·bhi·vād·ya ca

Uttarakāṇḍa · sarga 58 14 verses
  1. 1

    yām eva rātriṃ śatrughna parṇaśālāṃ samāviśat / tām eva rātriṃ sītāpi prasūtā dārakadvayam

    yām e·va rāt·riṃ śat·rugh·na par·ṇa·śā·lāṃ sa·mā·vi·śat / tām e·va rāt·riṃ sī·tā·pi pra·sū·tā dā·ra·kad·va·yam

  2. 2

    tato 'rdharātrasamaye bālakā munidārakāḥ / vālmīkeḥ priyam ācakhyuḥ sītāyāḥ prasavaṃ śubham / tasya rakṣāṃ mahātejaḥ kuru bhūtavināśinīm

    ta·to 'rdha·rāt·ra·sa·ma·ye bā·la·kā mu·ni·dā·ra·kāḥ / vāl·mī·keḥ pri·yam ā·cakh·yuḥ sī·tā·yāḥ pra·sa·vaṃ śu·bham / tas·ya rak·ṣāṃ ma·hā·te·jaḥ ku·ru bhū·ta·vi·nā·śi·nīm

  3. 3

    teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā munir harṣam upāgamat / bhūtaghnīṃ cākarot tābhyāṃ rakṣāṃ rakṣovināśinīm

    te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā mu·nir har·ṣam u·pā·ga·mat / bhū·tagh·nīṃ cā·ka·rot tābh·yāṃ rak·ṣāṃ rak·ṣo·vi·nā·śi·nīm

  4. 4

    kuśamuṣṭim upādāya lavaṃ caiva tu sa dvijaḥ / vālmīkiḥ pradadau tābhyāṃ rakṣāṃ bhūtavināśinīm

    ku·śa·muṣ·ṭim u·pā·dā·ya la·vaṃ cai·va tu sa dvi·jaḥ / vāl·mī·kiḥ pra·da·dau tābh·yāṃ rak·ṣāṃ bhū·ta·vi·nā·śi·nīm

  5. 5

    yas tayoḥ pūrvajo jātaḥ sa kuśair mantrasaṃskṛtaiḥ / nirmārjanīyas tu bhavet kuśa ity asya nāmataḥ

    yas ta·yoḥ pūr·va·jo jā·taḥ sa ku·śair man·tra·saṃs·kṛ·taiḥ / nir·mār·ja·nī·yas tu bha·vet ku·śa ity as·ya nā·ma·taḥ

  6. 6

    yaś cāparo bhavet tābhyāṃ lavena susamāhitaḥ / nirmārjanīyo vṛddhābhir lavaś ceti sa nāmataḥ

    yaś cā·pa·ro bha·vet tābh·yāṃ la·ve·na su·sa·mā·hi·taḥ / nir·mār·ja·nī·yo vṛd·dhā·bhir la·vaś ce·ti sa nā·ma·taḥ

  7. 7

    evaṃ kuśalavau nāmnā tāv ubhau yamajātakau / matkṛtabhyāṃ ca nāmabhyāṃ khyātiyuktau bhaviṣyataḥ

    e·vaṃ ku·śa·la·vau nām·nā tāv u·bhau ya·ma·jā·ta·kau / mat·kṛ·tabh·yāṃ ca nā·mabh·yāṃ khyā·ti·yuk·tau bha·viṣ·ya·taḥ

  8. 8

    te rakṣāṃ jagṛhus tāṃ ca munihastāt samāhitāḥ / akurvaṃś ca tato rakṣāṃ tayor vigatakalmaṣāḥ

    te rak·ṣāṃ ja·gṛ·hus tāṃ ca mu·ni·has·tāt sa·mā·hi·tāḥ / a·kur·vaṃś ca ta·to rak·ṣāṃ ta·yor vi·ga·ta·kal·ma·ṣāḥ

  9. 9

    tathā tāṃ kriyamāṇāṃ tu rakṣāṃ gotraṃ ca nāma ca / saṃkīrtanaṃ ca rāmasya sītāyāḥ prasavau śubhau

    ta·thā tāṃ kri·ya·mā·ṇāṃ tu rak·ṣāṃ got·raṃ ca nā·ma ca / saṃ·kīr·ta·naṃ ca rā·mas·ya sī·tā·yāḥ pra·sa·vau śu·bhau

  10. 10

    ardharātre tu śatrughnaḥ śuśrāva sumahat priyam / parṇaśālāṃ gato rātrau diṣṭyā diṣṭyeti cābravīt

    ar·dha·rāt·re tu śat·rugh·naḥ śuś·rā·va su·ma·hat pri·yam / par·ṇa·śā·lāṃ ga·to rāt·rau diṣ·ṭyā diṣ·ṭye·ti cāb·ra·vīt

  11. 11

    tatha tasya prahṛṣṭasya śatrughnasya mahātmanaḥ / vyatītā vārṣikī rātriḥ śrāvaṇī laghuvikramā

    ta·tha tas·ya pra·hṛṣ·ṭas·ya śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / vya·tī·tā vār·ṣi·kī rāt·riḥ śrā·va·ṇī la·ghu·vik·ra·mā

  12. 12

    prabhāte tu mahāvīryaḥ kṛtvā paurvāhṇikaṃ kramam / muniṃ prāñjalir āmantrya prāyāt paścānmukhaḥ punaḥ

    pra·bhā·te tu ma·hā·vīr·yaḥ kṛt·vā paur·vāh·ṇi·kaṃ kra·mam / mu·niṃ prāñ·ja·lir ā·man·trya prā·yāt paś·cān·mu·khaḥ pu·naḥ

  13. 13

    sa gatvā yamunātīraṃ saptarātroṣitaḥ pathi / ṛṣīṇāṃ puṇyakīrtīnām āśrame vāsam abhyayāt

    sa gat·vā ya·mu·nā·tī·raṃ sap·ta·rāt·ro·ṣi·taḥ pa·thi / ṛ·ṣī·ṇāṃ puṇ·ya·kīr·tī·nām āś·ra·me vā·sam abh·ya·yāt

  14. 14

    sa tatra munibhiḥ sārdhaṃ bhārgavapramukhair nṛpaḥ / kathābhir bahurūpābhir vāsaṃ cakre mahāyaśāḥ

    sa tat·ra mu·ni·bhiḥ sār·dhaṃ bhār·ga·vap·ra·mu·khair nṛ·paḥ / ka·thā·bhir ba·hu·rū·pā·bhir vā·saṃ cak·re ma·hā·ya·śāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 59 23 verses
  1. 1

    atha rātryāṃ pravṛttāyāṃ śatrughno bhṛgunandanam / papraccha cyavanaṃ vipraṃ lavaṇasya balābalam

    a·tha rāt·ryāṃ pra·vṛt·tā·yāṃ śat·rugh·no bhṛ·gu·nan·da·nam / pap·rac·cha cya·va·naṃ vip·raṃ la·va·ṇas·ya ba·lā·ba·lam

  2. 2

    śūlasya ca balaṃ brahman ke ca pūrvaṃ nipātitāḥ / anena śūlamukhena dvandvayuddham upāgatāḥ

    śū·las·ya ca ba·laṃ brah·man ke ca pūr·vaṃ ni·pā·ti·tāḥ / a·ne·na śū·la·mu·khe·na dvan·dva·yud·dham u·pā·ga·tāḥ

  3. 3

    tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā śatrughnasya mahātmanaḥ / pratyuvāca mahātejāś cyavano raghunandanam

    tas·ya tad·bhā·ṣi·taṃ śrut·vā śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jāś cya·va·no ra·ghu·nan·da·nam

  4. 4

    asaṃkhyeyāni karmāṇi yāny asya puruṣarṣabha / ikṣvākuvaṃśaprabhave yad vṛttaṃ tac chṛṇuṣva me

    a·saṃkh·ye·yā·ni kar·mā·ṇi yāny as·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ik·ṣvā·ku·vaṃ·śap·ra·bha·ve yad vṛt·taṃ tac chṛ·ṇuṣ·va me

  5. 5

    ayodhyāyāṃ purā rājā yuvanāśvasuto balī / māndhātā iti vikhyātas triṣu lokeṣu vīryavān

    a·yodh·yā·yāṃ pu·rā rā·jā yu·va·nāś·va·su·to ba·lī / mān·dhā·tā i·ti vikh·yā·tas tri·ṣu lo·ke·ṣu vīr·ya·vān

  6. 6

    sa kṛtvā pṛthivīṃ kṛtsnāṃ śāsane pṛthivīpatiḥ / suralokam atho jetum udyogam akaron nṛpaḥ

    sa kṛt·vā pṛ·thi·vīṃ kṛt·snāṃ śā·sa·ne pṛ·thi·vī·pa·tiḥ / su·ra·lo·kam a·tho je·tum ud·yo·gam a·ka·ron nṛ·paḥ

  7. 7

    indrasya tu bhayaṃ tīvraṃ surāṇāṃ ca mahātmanām / māndhātari kṛtodyoge devalokajigīṣayā

    in·dras·ya tu bha·yaṃ tīv·raṃ su·rā·ṇāṃ ca ma·hāt·ma·nām / mān·dhā·ta·ri kṛ·tod·yo·ge de·va·lo·ka·ji·gī·ṣa·yā

  8. 8

    ardhāsanena śakrasya rājyārdhena ca pārthivaḥ / vandyamānaḥ suragaṇaiḥ pratijñām adhyarohata

    ar·dhā·sa·ne·na śak·ras·ya rāj·yār·dhe·na ca pār·thi·vaḥ / van·dya·mā·naḥ su·ra·ga·ṇaiḥ pra·tij·ñām adh·ya·ro·ha·ta

  9. 9

    tasya pāpam abhiprāyaṃ viditvā pākaśāsanaḥ / sāntvapūrvam idaṃ vākyam uvāca yuvanāśvajam

    tas·ya pā·pam a·bhip·rā·yaṃ vi·dit·vā pā·ka·śā·sa·naḥ / sān·tva·pūr·vam i·daṃ vāk·yam u·vā·ca yu·va·nāś·va·jam

  10. 10

    rājā tvaṃ mānuṣe loke na tāvat puruṣarṣabha / akṛtvā pṛthivīṃ vaśyāṃ devarājyam ihecchasi

    rā·jā tvaṃ mā·nu·ṣe lo·ke na tā·vat pu·ru·ṣar·ṣa·bha / a·kṛt·vā pṛ·thi·vīṃ vaś·yāṃ de·va·rāj·yam i·hec·cha·si

  11. 11

    yadi vīra samagrā te medinī nikhilā vaśe / devarājyaṃ kuruṣveha sabhṛtyabalavāhanaḥ

    ya·di vī·ra sa·mag·rā te me·di·nī ni·khi·lā va·śe / de·va·rāj·yaṃ ku·ruṣ·ve·ha sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ

  12. 12

    indram evaṃ bruvāṇaṃ tu māndhātā vākyam abravīt / kva me śakra pratihataṃ śāsanaṃ pṛthivītale

    in·dram e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ tu mān·dhā·tā vāk·yam ab·ra·vīt / kva me śak·ra pra·ti·ha·taṃ śā·sa·naṃ pṛ·thi·vī·ta·le

  13. 13

    tam uvāca sahasrākṣo lavaṇo nāma rākṣasaḥ / madhuputro madhuvane nājñāṃ te kurute 'nagha

    tam u·vā·ca sa·has·rāk·ṣo la·va·ṇo nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ma·dhu·put·ro ma·dhu·va·ne nāj·ñāṃ te ku·ru·te 'na·gha

  14. 14

    tac chrutvā vipriyaṃ ghoraṃ sahasrākṣeṇa bhāṣitam / vrīḍito 'vāṅmukho rājā vyāhartuṃ na śaśāka ha

    tac chrut·vā vip·ri·yaṃ gho·raṃ sa·has·rāk·ṣe·ṇa bhā·ṣi·tam / vrī·ḍi·to 'vāṅ·mu·kho rā·jā vyā·har·tuṃ na śa·śā·ka ha

  15. 15

    āmantrya tu sahasrākṣaṃ hriyā kiṃ cid avāṅmukhaḥ / punar evāgamac chrīmān imaṃ lokaṃ nareśvaraḥ

    ā·man·trya tu sa·has·rāk·ṣaṃ hri·yā kiṃ cid a·vāṅ·mu·khaḥ / pu·nar e·vā·ga·mac chrī·mān i·maṃ lo·kaṃ na·reś·va·raḥ

  16. 16

    sa kṛtvā hṛdaye 'marṣaṃ sabhṛtyabalavāhanaḥ / ājagāma madhoḥ putraṃ vaśe kartum aninditaḥ

    sa kṛt·vā hṛ·da·ye 'mar·ṣaṃ sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ / ā·ja·gā·ma ma·dhoḥ put·raṃ va·śe kar·tum a·nin·di·taḥ

  17. 17

    sa kāṅkṣamāṇo lavaṇaṃ yuddhāya puruṣarṣabhaḥ / dūtaṃ saṃpreṣayām āsa sakāśaṃ lavaṇasya saḥ

    sa kāṅ·kṣa·mā·ṇo la·va·ṇaṃ yud·dhā·ya pu·ru·ṣar·ṣa·bhaḥ / dū·taṃ saṃp·re·ṣa·yām ā·sa sa·kā·śaṃ la·va·ṇas·ya saḥ

  18. 18

    sa gatvā vipriyāṇy āha bahūni madhunaḥ sutam / vadantam evaṃ taṃ dūtaṃ bhakṣayām āsa rākṣasaḥ

    sa gat·vā vip·ri·yāṇy ā·ha ba·hū·ni ma·dhu·naḥ su·tam / va·dan·tam e·vaṃ taṃ dū·taṃ bhak·ṣa·yām ā·sa rāk·ṣa·saḥ

  19. 19

    cirāyamāṇe dūte tu rājā krodhasamanvitaḥ / ardayām āsa tad rakṣaḥ śaravṛṣṭyā samantataḥ

    ci·rā·ya·mā·ṇe dū·te tu rā·jā kro·dha·sa·man·vi·taḥ / ar·da·yām ā·sa tad rak·ṣaḥ śa·ra·vṛṣ·ṭyā sa·man·ta·taḥ

  20. 20

    tataḥ prahasya lavaṇaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā / vadhāya sānubandhasya mumocāyudham uttamam

    ta·taḥ pra·has·ya la·va·ṇaḥ śū·laṃ jag·rā·ha pā·ṇi·nā / va·dhā·ya sā·nu·ban·dhas·ya mu·mo·cā·yu·dham ut·ta·mam

  21. 21

    tac chūlaṃ dīpyamānaṃ tu sabhṛtyabalavāhanam / bhasmīkṛtya nṛpaṃ bhūyo lavaṇasyāgamat karam

    tac chū·laṃ dīp·ya·mā·naṃ tu sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·nam / bhas·mī·kṛt·ya nṛ·paṃ bhū·yo la·va·ṇas·yā·ga·mat ka·ram

  22. 22

    evaṃ sa rājā sumahān hataḥ sabalavāhanaḥ / śūlasya ca balaṃ vīra aprameyam anuttamam

    e·vaṃ sa rā·jā su·ma·hān ha·taḥ sa·ba·la·vā·ha·naḥ / śū·las·ya ca ba·laṃ vī·ra ap·ra·me·yam a·nut·ta·mam

  23. 23

    śvaḥ prabhāte tu lavaṇaṃ vadhiṣyasi na saṃśayaḥ / agṛhītāyudhaṃ kṣipraṃ dhruvo hi vijayas tava

    śvaḥ pra·bhā·te tu la·va·ṇaṃ va·dhiṣ·ya·si na saṃ·śa·yaḥ / a·gṛ·hī·tā·yu·dhaṃ kṣip·raṃ dhru·vo hi vi·ja·yas ta·va

Uttarakāṇḍa · sarga 60 19 verses
  1. 1

    kathāṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayaṃ cākāṅkṣatāṃ śubham / vyatītā rajanī śīghraṃ śatrughnasya mahātmanaḥ

    ka·thāṃ ka·tha·ya·tāṃ te·ṣāṃ ja·yaṃ cā·kāṅ·kṣa·tāṃ śu·bham / vya·tī·tā ra·ja·nī śīgh·raṃ śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  2. 2

    tataḥ prabhāte vimale tasmin kāle sa rākṣasaḥ / nirgatas tu purād vīro bhakṣāhārapracoditaḥ

    ta·taḥ pra·bhā·te vi·ma·le tas·min kā·le sa rāk·ṣa·saḥ / nir·ga·tas tu pu·rād vī·ro bhak·ṣā·hā·rap·ra·co·di·taḥ

  3. 3

    etasminn antare śūraḥ śatrughno yamunāṃ nadīm / tīrtvā madhupuradvāri dhanuṣpāṇir atiṣṭhata

    e·tas·minn an·ta·re śū·raḥ śat·rugh·no ya·mu·nāṃ na·dīm / tīr·tvā ma·dhu·pu·rad·vā·ri dha·nuṣ·pā·ṇir a·tiṣ·ṭha·ta

  4. 4

    tato 'rdhadivase prāpte krūrakarmā sa rākṣasaḥ / āgacchad bahusahasraṃ prāṇinām udvahan bharam

    ta·to 'rdha·di·va·se prāp·te krū·ra·kar·mā sa rāk·ṣa·saḥ / ā·gac·chad ba·hu·sa·has·raṃ prā·ṇi·nām ud·va·han bha·ram

  5. 5

    tato dadarśa śatrughnaṃ sthitaṃ dvāri dhṛtāyudham / tam uvāca tato rakṣaḥ kim anena kariṣyasi

    ta·to da·dar·śa śat·rugh·naṃ sthi·taṃ dvā·ri dhṛ·tā·yu·dham / tam u·vā·ca ta·to rak·ṣaḥ kim a·ne·na ka·riṣ·ya·si

  6. 6

    īdṛśānāṃ sahasrāṇi sāyudhānāṃ narādhama / bhakṣitāni mayā roṣāt kālam ākāṅkṣase nu kim

    ī·dṛ·śā·nāṃ sa·has·rā·ṇi sā·yu·dhā·nāṃ na·rā·dha·ma / bhak·ṣi·tā·ni ma·yā ro·ṣāt kā·lam ā·kāṅ·kṣa·se nu kim

  7. 7

    āhāraś cāpy asaṃpūrṇo mamāyaṃ puruṣādhama / svayaṃ praviṣṭo nu mukhaṃ katham āsādya durmate

    ā·hā·raś cāpy a·saṃ·pūr·ṇo ma·mā·yaṃ pu·ru·ṣā·dha·ma / sva·yaṃ pra·viṣ·ṭo nu mu·khaṃ ka·tham ā·sād·ya dur·ma·te

  8. 8

    tasyaivaṃ bhāṣamāṇasya hasataś ca muhur muhuḥ / śatrughno vīryasaṃpanno roṣād aśrūṇy avartayat

    tas·yai·vaṃ bhā·ṣa·mā·ṇas·ya ha·sa·taś ca mu·hur mu·huḥ / śat·rugh·no vīr·ya·saṃ·pan·no ro·ṣād aś·rūṇy a·var·ta·yat

  9. 9

    tasya roṣābhibhūtasya śatrughnasya mahātmanaḥ / tejomayā marīcyas tu sarvagātrair viniṣpatan

    tas·ya ro·ṣā·bhi·bhū·tas·ya śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / te·jo·ma·yā ma·rīc·yas tu sar·va·gāt·rair vi·niṣ·pa·tan

  10. 10

    uvāca ca susaṃkruddhaḥ śatrughnas taṃ niśācaram / yoddhum icchāmi durbuddhe dvandvayuddhaṃ tvayā saha

    u·vā·ca ca su·saṃk·rud·dhaḥ śat·rugh·nas taṃ ni·śā·ca·ram / yod·dhum ic·chā·mi dur·bud·dhe dvan·dva·yud·dhaṃ tva·yā sa·ha

  11. 11

    putro daśarathasyāhaṃ bhrātā rāmasya dhīmataḥ / śatrughno nāma śatrughno vadhākāṅkṣī tavāgataḥ

    put·ro da·śa·ra·thas·yā·haṃ bhrā·tā rā·mas·ya dhī·ma·taḥ / śat·rugh·no nā·ma śat·rugh·no va·dhā·kāṅ·kṣī ta·vā·ga·taḥ

  12. 12

    tasya me yuddhakāmasya dvandvayuddhaṃ pradīyatām / śatrus tvaṃ sarvajīvānāṃ na me jīvan gamiṣyasi

    tas·ya me yud·dha·kā·mas·ya dvan·dva·yud·dhaṃ pra·dī·ya·tām / śat·rus tvaṃ sar·va·jī·vā·nāṃ na me jī·van ga·miṣ·ya·si

  13. 13

    tasmiṃs tathā bruvāṇe tu rākṣasaḥ prahasann iva / pratyuvāca naraśreṣṭhaṃ diṣṭyā prāpto 'si durmate

    tas·miṃs ta·thā bru·vā·ṇe tu rāk·ṣa·saḥ pra·ha·sann i·va / prat·yu·vā·ca na·raś·reṣ·ṭhaṃ diṣ·ṭyā prāp·to 'si dur·ma·te

  14. 14

    mama mātṛṣvasur bhrātā rāvaṇo nāma rākṣasaḥ / hato rāmeṇa durbuddhe strīhetoḥ puruṣādhama

    ma·ma mā·tṛṣ·va·sur bhrā·tā rā·va·ṇo nā·ma rāk·ṣa·saḥ / ha·to rā·me·ṇa dur·bud·dhe strī·he·toḥ pu·ru·ṣā·dha·ma

  15. 15

    tac ca sarvaṃ mayā kṣāntaṃ rāvaṇasya kulakṣayam / avajñāṃ purataḥ kṛtvā mayā yūyaṃ viśeṣataḥ

    tac ca sar·vaṃ ma·yā kṣān·taṃ rā·va·ṇas·ya ku·lak·ṣa·yam / a·vaj·ñāṃ pu·ra·taḥ kṛt·vā ma·yā yū·yaṃ vi·śe·ṣa·taḥ

  16. 16

    na hatāś ca hi me sarve paribhūtās tṛṇaṃ yathā / bhūtāś caiva bhaviṣyāś ca yūyaṃ ca puruṣādhamāḥ

    na ha·tāś ca hi me sar·ve pa·ri·bhū·tās tṛ·ṇaṃ ya·thā / bhū·tāś cai·va bha·viṣ·yāś ca yū·yaṃ ca pu·ru·ṣā·dha·māḥ

  17. 17

    tasya te yuddhakāmasya yuddhaṃ dāsyāmi durmate / īpsitaṃ yādṛśaṃ tubhyaṃ sajjaye yāvad āyudham

    tas·ya te yud·dha·kā·mas·ya yud·dhaṃ dās·yā·mi dur·ma·te / īp·si·taṃ yā·dṛ·śaṃ tubh·yaṃ saj·ja·ye yā·vad ā·yu·dham

  18. 18

    tam uvācātha śatrughnaḥ kva me jīvan gamiṣyasi / durbalo 'py āgataḥ śatrur na moktavyaḥ kṛtātmanā

    tam u·vā·cā·tha śat·rugh·naḥ kva me jī·van ga·miṣ·ya·si / dur·ba·lo 'py ā·ga·taḥ śat·rur na mok·tav·yaḥ kṛ·tāt·ma·nā

  19. 19

    yo hi viklavayā buddhyā prasaraṃ śatrave dadau / sa hato mandabuddhitvād yathā kāpuruṣas tathā

    yo hi vik·la·va·yā bud·dhyā pra·sa·raṃ śat·ra·ve da·dau / sa ha·to man·da·bud·dhit·vād ya·thā kā·pu·ru·ṣas ta·thā

Uttarakāṇḍa · sarga 61 38 verses
  1. 1

    tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya śatrughnasya mahātmanaḥ / krodham āhārayat tīvraṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

    tac chrut·vā bhā·ṣi·taṃ tas·ya śat·rugh·nas·ya ma·hāt·ma·naḥ / kro·dham ā·hā·ra·yat tīv·raṃ tiṣ·ṭha tiṣ·ṭhe·ti cāb·ra·vīt

  2. 2

    pāṇau pāṇiṃ viniṣpiṣya dantān kaṭakaṭāyya ca / lavaṇo raghuśārdūlam āhvayām āsa cāsakṛt

    pā·ṇau pā·ṇiṃ vi·niṣ·piṣ·ya dan·tān ka·ṭa·ka·ṭāy·ya ca / la·va·ṇo ra·ghu·śār·dū·lam āh·va·yām ā·sa cā·sa·kṛt

  3. 3

    taṃ bruvāṇaṃ tathā vākyaṃ lavaṇaṃ ghoravikramam / śatrughno deva śatrughna idaṃ vacanam abravīt

    taṃ bru·vā·ṇaṃ ta·thā vāk·yaṃ la·va·ṇaṃ gho·ra·vik·ra·mam / śat·rugh·no de·va śat·rugh·na i·daṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  4. 4

    śatrughno na tadā jāto yadānye nirjitās tvayā / tad adya bāṇābhihato vraja taṃ yamasādanam

    śat·rugh·no na ta·dā jā·to ya·dān·ye nir·ji·tās tva·yā / tad ad·ya bā·ṇā·bhi·ha·to vra·ja taṃ ya·ma·sā·da·nam

  5. 5

    ṛṣayo 'py adya pāpātman mayā tvāṃ nihataṃ raṇe / paśyantu viprā vidvāṃsas tridaśā iva rāvaṇam

    ṛ·ṣa·yo 'py ad·ya pā·pāt·man ma·yā tvāṃ ni·ha·taṃ ra·ṇe / paś·yan·tu vip·rā vid·vāṃ·sas tri·da·śā i·va rā·va·ṇam

  6. 6

    tvayi madbāṇanirdagdhe patite 'dya niśācara / puraṃ janapadaṃ cāpi kṣemam etad bhaviṣyati

    tva·yi mad·bā·ṇa·nir·dag·dhe pa·ti·te 'dya ni·śā·ca·ra / pu·raṃ ja·na·pa·daṃ cā·pi kṣe·mam e·tad bha·viṣ·ya·ti

  7. 7

    adya madbāhuniṣkrāntaḥ śaro vajranibhānanaḥ / pravekṣyate te hṛdayaṃ padmam aṃśur ivārkajaḥ

    ad·ya mad·bā·hu·niṣ·krān·taḥ śa·ro vaj·ra·ni·bhā·na·naḥ / pra·vek·ṣya·te te hṛ·da·yaṃ pad·mam aṃ·śur i·vār·ka·jaḥ

  8. 8

    evam ukto mahāvṛkṣaṃ lavaṇaḥ krodhamūrchitaḥ / śatrughnorasi cikṣepa taṃ śūraḥ śatadhācchinat

    e·vam uk·to ma·hā·vṛk·ṣaṃ la·va·ṇaḥ kro·dha·mūr·chi·taḥ / śat·rugh·no·ra·si cik·ṣe·pa taṃ śū·raḥ śa·ta·dhāc·chi·nat

  9. 9

    tad dṛṣṭvā viphalaṃ karma rākṣasaḥ punar eva tu / pādapān subahūn gṛhya śatrughne vyasṛjad balī

    tad dṛṣ·ṭvā vi·pha·laṃ kar·ma rāk·ṣa·saḥ pu·nar e·va tu / pā·da·pān su·ba·hūn gṛh·ya śat·rugh·ne vya·sṛ·jad ba·lī

  10. 10

    śatrughnaś cāpi tejasvī vṛkṣān āpatato bahūn / tribhiś caturbhir ekaikaṃ ciccheda nataparvabhiḥ

    śat·rugh·naś cā·pi te·jas·vī vṛk·ṣān ā·pa·ta·to ba·hūn / tri·bhiś ca·tur·bhir e·kai·kaṃ cic·che·da na·ta·par·va·bhiḥ

  11. 11

    tato bāṇamayaṃ varṣaṃ vyasṛjad rākṣasor asi / śatrughno vīryasaṃpanno vivyathe na ca rākṣasaḥ

    ta·to bā·ṇa·ma·yaṃ var·ṣaṃ vya·sṛ·jad rāk·ṣa·sor a·si / śat·rugh·no vīr·ya·saṃ·pan·no viv·ya·the na ca rāk·ṣa·saḥ

  12. 12

    tataḥ prahasya lavaṇo vṛkṣam utpāṭya līlayā / śirasy abhyahanac chūraṃ srastāṅgaḥ sa mumoha vai

    ta·taḥ pra·has·ya la·va·ṇo vṛk·ṣam ut·pāṭ·ya lī·la·yā / śi·rasy abh·ya·ha·nac chū·raṃ sras·tāṅ·gaḥ sa mu·mo·ha vai

  13. 13

    tasmin nipatite vīre hāhākāro mahān abhūt / ṛṣīṇāṃ deva saṃghānāṃ gandharvāpsarasām api

    tas·min ni·pa·ti·te vī·re hā·hā·kā·ro ma·hān a·bhūt / ṛ·ṣī·ṇāṃ de·va saṃ·ghā·nāṃ gan·dhar·vāp·sa·ra·sām a·pi

  14. 14

    tam avajñāya tu hataṃ śatrughnaṃ bhuvi pātitam / rakṣo labdhāntaram api na viveśa svam ālayam

    tam a·vaj·ñā·ya tu ha·taṃ śat·rugh·naṃ bhu·vi pā·ti·tam / rak·ṣo lab·dhān·ta·ram a·pi na vi·ve·śa svam ā·la·yam

  15. 15

    nāpi śūlaṃ prajagrāha taṃ dṛṣṭvā bhuvi pātitam / tato hata iti jñātvā tān bhakṣān samudāvahat

    nā·pi śū·laṃ pra·jag·rā·ha taṃ dṛṣ·ṭvā bhu·vi pā·ti·tam / ta·to ha·ta i·ti jñāt·vā tān bhak·ṣān sa·mu·dā·va·hat

  16. 16

    muhūrtāl labdhasaṃjñas tu punas tasthau dhṛtāyudhaḥ / śatrughno rākṣasadvāri ṛṣibhiḥ saṃprapūjitaḥ

    mu·hūr·tāl lab·dha·saṃj·ñas tu pu·nas tas·thau dhṛ·tā·yu·dhaḥ / śat·rugh·no rāk·ṣa·sad·vā·ri ṛ·ṣi·bhiḥ saṃp·ra·pū·ji·taḥ

  17. 17

    tato divyam amoghaṃ taṃ jagrāha śaram uttamam / jvalantaṃ tejasā ghoraṃ pūrayantaṃ diśo daśa

    ta·to div·yam a·mo·ghaṃ taṃ jag·rā·ha śa·ram ut·ta·mam / jva·lan·taṃ te·ja·sā gho·raṃ pū·ra·yan·taṃ di·śo da·śa

  18. 18

    vajrānanaṃ vajravegaṃ merumandara gauravam / nataṃ parvasu sarveṣu saṃyugeṣv aparājitam

    vaj·rā·na·naṃ vaj·ra·ve·gaṃ me·ru·man·da·ra gau·ra·vam / na·taṃ par·va·su sar·ve·ṣu saṃ·yu·geṣv a·pa·rā·ji·tam

  19. 19

    asṛkcandanadigdhāṅgaṃ cārupatraṃ patatriṇam / dānavendrācalendrāṇām asurāṇāṃ ca dāruṇam

    a·sṛk·can·da·na·dig·dhāṅ·gaṃ cā·ru·pat·raṃ pa·tat·ri·ṇam / dā·na·ven·drā·ca·len·drā·ṇām a·su·rā·ṇāṃ ca dā·ru·ṇam

  20. 20

    taṃ dīptam iva kālāgniṃ yugānte samupasthite / dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni paritrāsam upāgaman

    taṃ dīp·tam i·va kā·lāg·niṃ yu·gān·te sa·mu·pas·thi·te / dṛṣ·ṭvā sar·vā·ṇi bhū·tā·ni pa·rit·rā·sam u·pā·ga·man

  21. 21

    sadevāsuragandharvaṃ samuniṃ sāpsarogaṇam / jagad dhi sarvam asvasthaṃ pitāmaham upasthitam

    sa·de·vā·su·ra·gan·dhar·vaṃ sa·mu·niṃ sāp·sa·ro·ga·ṇam / ja·gad dhi sar·vam as·vas·thaṃ pi·tā·ma·ham u·pas·thi·tam

  22. 22

    ūcuś ca devadeveśaṃ varadaṃ prapitāmaham / kaccil lokakṣayo deva prāpto vā yugasaṃkayaḥ

    ū·cuś ca de·va·de·ve·śaṃ va·ra·daṃ pra·pi·tā·ma·ham / kac·cil lo·kak·ṣa·yo de·va prāp·to vā yu·ga·saṃ·ka·yaḥ

  23. 23

    nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ na śrutaṃ vā prapitāmaha / devānāṃ bhayasaṃmoho lokānāṃ saṃkṣayaḥ prabho

    ne·dṛ·śaṃ dṛṣ·ṭa·pūr·vaṃ na śru·taṃ vā pra·pi·tā·ma·ha / de·vā·nāṃ bha·ya·saṃ·mo·ho lo·kā·nāṃ saṃk·ṣa·yaḥ pra·bho

  24. 24

    teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmanaḥ / bhayakāraṇam ācaṣṭe devānām abhayaṃkaraḥ

    te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā brah·mā lo·ka·pi·tā·ma·naḥ / bha·ya·kā·ra·ṇam ā·caṣ·ṭe de·vā·nām a·bha·yaṃ·ka·raḥ

  25. 25

    vadhāya lavaṇasyājau śaraḥ śatrughnadhāritaḥ / tejasā yasya sarve sma saṃmūḍhāḥ surasattamāḥ

    va·dhā·ya la·va·ṇas·yā·jau śa·raḥ śat·rugh·na·dhā·ri·taḥ / te·ja·sā yas·ya sar·ve sma saṃ·mū·ḍhāḥ su·ra·sat·ta·māḥ

  26. 26

    eṣo hi pūrvaṃ devasya lokakartuḥ sanātanaḥ / śaras tejomayo vatsā yena vai bhayam āgatam

    e·ṣo hi pūr·vaṃ de·vas·ya lo·ka·kar·tuḥ sa·nā·ta·naḥ / śa·ras te·jo·ma·yo vat·sā ye·na vai bha·yam ā·ga·tam

  27. 27

    eṣa vai kaiṭabhasyārthe madhunaś ca mahāśaraḥ / sṛṣṭo mahātmanā tena vadhārthaṃ daityayos tayoḥ

    e·ṣa vai kai·ṭa·bhas·yār·the ma·dhu·naś ca ma·hā·śa·raḥ / sṛṣ·ṭo ma·hāt·ma·nā te·na va·dhār·thaṃ dait·ya·yos ta·yoḥ

  28. 28

    evam etaṃ prajānīdhvaṃ viṣṇos tejomayaṃ śaram / eṣā caiva tanuḥ pūrvā viṣṇos tasya mahātmanaḥ

    e·vam e·taṃ pra·jā·nīdh·vaṃ viṣ·ṇos te·jo·ma·yaṃ śa·ram / e·ṣā cai·va ta·nuḥ pūr·vā viṣ·ṇos tas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  29. 29

    ito gacchatā paśyadhvaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā / rāmānujena vīreṇa lavaṇaṃ rākṣasottamam

    i·to gac·cha·tā paś·yadh·vaṃ vadh·ya·mā·naṃ ma·hāt·ma·nā / rā·mā·nu·je·na vī·re·ṇa la·va·ṇaṃ rāk·ṣa·sot·ta·mam

  30. 30

    tasya te devadevasya niśamya madhurāṃ giram / ājagmur yatra yudhyete śatrughnalavaṇāv ubhau

    tas·ya te de·va·de·vas·ya ni·śam·ya ma·dhu·rāṃ gi·ram / ā·jag·mur yat·ra yudh·ye·te śat·rugh·na·la·va·ṇāv u·bhau

  31. 31

    taṃ śaraṃ divyasaṃkāśaṃ śatrughnakaradhāritam / dadṛśuḥ sarvabhūtāni yugāntāgnim ivotthitam

    taṃ śa·raṃ div·ya·saṃ·kā·śaṃ śat·rugh·na·ka·ra·dhā·ri·tam / da·dṛ·śuḥ sar·va·bhū·tā·ni yu·gān·tāg·nim i·vot·thi·tam

  32. 32

    ākāśam āvṛtaṃ dṛṣṭvā devair hi raghunandanaḥ / siṃhanādaṃ muhuḥ kṛtvā dadarśa lavaṇaṃ punaḥ

    ā·kā·śam ā·vṛ·taṃ dṛṣ·ṭvā de·vair hi ra·ghu·nan·da·naḥ / siṃ·ha·nā·daṃ mu·huḥ kṛt·vā da·dar·śa la·va·ṇaṃ pu·naḥ

  33. 33

    āhūtaś ca tatas tena śatrughnena mahātmanā / lavaṇaḥ krodhasaṃyukto yuddhāya samupasthitaḥ

    ā·hū·taś ca ta·tas te·na śat·rugh·ne·na ma·hāt·ma·nā / la·va·ṇaḥ kro·dha·saṃ·yuk·to yud·dhā·ya sa·mu·pas·thi·taḥ

  34. 34

    ākarṇāt sa vikṛṣyātha tad dhanur dhanvināṃ varaḥ / sa mumoca mahābāṇaṃ lavaṇasya mahorasi / uras tasya vidāryāśu praviveśa rasātalam

    ā·kar·ṇāt sa vi·kṛṣ·yā·tha tad dha·nur dhan·vi·nāṃ va·raḥ / sa mu·mo·ca ma·hā·bā·ṇaṃ la·va·ṇas·ya ma·ho·ra·si / u·ras tas·ya vi·dār·yā·śu pra·vi·ve·śa ra·sā·ta·lam

  35. 35

    gatvā rasātalaṃ divyaṃ śaro vibudhapūjitaḥ / punar evāgamat tūrṇam ikṣvākukulanandanam

    gat·vā ra·sā·ta·laṃ div·yaṃ śa·ro vi·bu·dha·pū·ji·taḥ / pu·nar e·vā·ga·mat tūr·ṇam ik·ṣvā·ku·ku·la·nan·da·nam

  36. 36

    śatrughnaśaranirbhinno lavaṇaḥ sa niśācaraḥ / papāta sahasā bhūmau vajrāhata ivācalaḥ

    śat·rugh·na·śa·ra·nir·bhin·no la·va·ṇaḥ sa ni·śā·ca·raḥ / pa·pā·ta sa·ha·sā bhū·mau vaj·rā·ha·ta i·vā·ca·laḥ

  37. 37

    tac ca divyaṃ mahac chūlaṃ hate lavaṇarākṣase / paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ rudrasya vaśam anvagāt

    tac ca div·yaṃ ma·hac chū·laṃ ha·te la·va·ṇa·rāk·ṣa·se / paś·ya·tāṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ rud·ras·ya va·śam an·va·gāt

  38. 38

    ekeṣupātena bhayaṃ nihatya lokatrayasyāsya raghupravīraḥ / vinirbabhāv udyatacāpabāṇas tamaḥ praṇudyeva sahasraraśmiḥ

    e·ke·ṣu·pā·te·na bha·yaṃ ni·hat·ya lo·kat·ra·yas·yās·ya ra·ghup·ra·vī·raḥ / vi·nir·ba·bhāv ud·ya·ta·cā·pa·bā·ṇas ta·maḥ pra·ṇud·ye·va sa·has·ra·raś·miḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 62 14 verses
  1. 1

    hate tu lavaṇe devāḥ sendrāḥ sāgnipurogamāḥ / ūcuḥ sumadhurāṃ vāṇīṃ śatrughnāṃ śatrutāpanam

    ha·te tu la·va·ṇe de·vāḥ sen·drāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ / ū·cuḥ su·ma·dhu·rāṃ vā·ṇīṃ śat·rugh·nāṃ śat·ru·tā·pa·nam

  2. 2

    diṣṭyā te vijayo vatsa diṣṭya lavaṇarākṣasaḥ / hataḥ puruṣaśārdūlavaraṃ varaya rāghava

    diṣ·ṭyā te vi·ja·yo vat·sa diṣ·ṭya la·va·ṇa·rāk·ṣa·saḥ / ha·taḥ pu·ru·ṣa·śār·dū·la·va·raṃ va·ra·ya rā·gha·va

  3. 3

    varadāḥ sma mahābāho sarva eva samāgatāḥ / vijayākāṅkṣiṇas tubhyam amoghaṃ darśanaṃ hi naḥ

    va·ra·dāḥ sma ma·hā·bā·ho sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ / vi·ja·yā·kāṅ·kṣi·ṇas tubh·yam a·mo·ghaṃ dar·śa·naṃ hi naḥ

  4. 4

    devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā śūro mūrdhni kṛtāñjaliḥ / pratyuvāca mahābāhuḥ śatrughnaḥ prayatātmavān

    de·vā·nāṃ bhā·ṣi·taṃ śrut·vā śū·ro mūr·dhni kṛ·tāñ·ja·liḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·bā·huḥ śat·rugh·naḥ pra·ya·tāt·ma·vān

  5. 5

    imāṃ madhupurīṃ ramyāṃ madhurāṃ deva nirmitām / niveśaṃ prapnuyāṃ śīghram eṣa me 'stu varo mataḥ

    i·māṃ ma·dhu·pu·rīṃ ram·yāṃ ma·dhu·rāṃ de·va nir·mi·tām / ni·ve·śaṃ prap·nu·yāṃ śīgh·ram e·ṣa me 'stu va·ro ma·taḥ

  6. 6

    taṃ devāḥ prītamanaso bāḍham ity eva rāghavam / bhaviṣyati purī ramyā śūrasenā na saṃśayaḥ

    taṃ de·vāḥ prī·ta·ma·na·so bā·ḍham ity e·va rā·gha·vam / bha·viṣ·ya·ti pu·rī ram·yā śū·ra·se·nā na saṃ·śa·yaḥ

  7. 7

    te tathoktvā mahātmāno divam āruruhus tadā / śatrughno 'pi mahātejās tāṃ senāṃ samupānayat

    te ta·thok·tvā ma·hāt·mā·no di·vam ā·ru·ru·hus ta·dā / śat·rugh·no 'pi ma·hā·te·jās tāṃ se·nāṃ sa·mu·pā·na·yat

  8. 8

    sā sena śīghram āgacchac chrutvā śatrughnaśāsanam / niveśanaṃ ca śatrughnaḥ śāsanena samārabhat

    sā se·na śīgh·ram ā·gac·chac chrut·vā śat·rugh·na·śā·sa·nam / ni·ve·śa·naṃ ca śat·rugh·naḥ śā·sa·ne·na sa·mā·ra·bhat

  9. 9

    sā purī divyasaṃkāśā varṣe dvādaśame śubhā / niviṣṭā śūrasenānāṃ viṣayaś cākutobhayaḥ

    sā pu·rī div·ya·saṃ·kā·śā var·ṣe dvā·da·śa·me śu·bhā / ni·viṣ·ṭā śū·ra·se·nā·nāṃ vi·ṣa·yaś cā·ku·to·bha·yaḥ

  10. 10

    kṣetrāṇi sasya yuktāni kāle varṣati vāsavaḥ / arogā vīrapuruṣā śatrughnabhujapālitā

    kṣet·rā·ṇi sas·ya yuk·tā·ni kā·le var·ṣa·ti vā·sa·vaḥ / a·ro·gā vī·ra·pu·ru·ṣā śat·rugh·na·bhu·ja·pā·li·tā

  11. 11

    ardhacandrapratīkāśā yamunātīraśobhitā / śobhitā gṛhamukhyaiś ca śobhitā catvarāpaṇaiḥ

    ar·dha·can·drap·ra·tī·kā·śā ya·mu·nā·tī·ra·śo·bhi·tā / śo·bhi·tā gṛ·ha·mukh·yaiś ca śo·bhi·tā cat·va·rā·pa·ṇaiḥ

  12. 12

    yac ca tena mahac chūnyaṃ lavaṇena kṛtaṃ purā / śobhayām āsa tad vīro nānāpaṇyasamṛddhibhiḥ

    yac ca te·na ma·hac chūn·yaṃ la·va·ṇe·na kṛ·taṃ pu·rā / śo·bha·yām ā·sa tad vī·ro nā·nā·paṇ·ya·sa·mṛd·dhi·bhiḥ

  13. 13

    tāṃ samṛddhāṃ samṛddhārthaḥ śatrughno bharatānujaḥ / nirīkṣya paramaprītaḥ paraṃ harṣam upāgamat

    tāṃ sa·mṛd·dhāṃ sa·mṛd·dhār·thaḥ śat·rugh·no bha·ra·tā·nu·jaḥ / ni·rīk·ṣya pa·ra·map·rī·taḥ pa·raṃ har·ṣam u·pā·ga·mat

  14. 14

    tasya buddhiḥ samutpannā niveśya madhurāṃ purīm / rāmapādau nirīkṣeyaṃ varṣe dvādaśame śubhe

    tas·ya bud·dhiḥ sa·mut·pan·nā ni·veś·ya ma·dhu·rāṃ pu·rīm / rā·ma·pā·dau ni·rīk·ṣe·yaṃ var·ṣe dvā·da·śa·me śu·bhe

Uttarakāṇḍa · sarga 63 17 verses
  1. 1

    tato dvādaśame varṣe śatrughno rāmapālitām / ayodhyāṃ cakame gantum alpabhṛtyabalānugaḥ

    ta·to dvā·da·śa·me var·ṣe śat·rugh·no rā·ma·pā·li·tām / a·yodh·yāṃ ca·ka·me gan·tum al·pa·bhṛt·ya·ba·lā·nu·gaḥ

  2. 2

    mantriṇo balamukhyāṃś ca nivartya ca purodhasaṃ / jagāma rathamukhyena hayayuktena bhāsvatā

    man·tri·ṇo ba·la·mukh·yāṃś ca ni·var·tya ca pu·ro·dha·saṃ / ja·gā·ma ra·tha·mukh·ye·na ha·ya·yuk·te·na bhās·va·tā

  3. 3

    sa gatvā gaṇitān vāsān saptāṣṭau raghunandanaḥ / ayodhyām agamat tūrṇaṃ rāghavotsukadarśanaḥ

    sa gat·vā ga·ṇi·tān vā·sān sap·tāṣ·ṭau ra·ghu·nan·da·naḥ / a·yodh·yām a·ga·mat tūr·ṇaṃ rā·gha·vot·su·ka·dar·śa·naḥ

  4. 4

    sa praviśya purīṃ ramyāṃ śrīmān ikṣvākunandanaḥ / praviveśa mahābāhur yatra rāmo mahādyutiḥ

    sa pra·viś·ya pu·rīṃ ram·yāṃ śrī·mān ik·ṣvā·ku·nan·da·naḥ / pra·vi·ve·śa ma·hā·bā·hur yat·ra rā·mo ma·hād·yu·tiḥ

  5. 5

    so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā / uvāca prāñjalir bhūtvā rāmaṃ satyaparākramam

    so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / u·vā·ca prāñ·ja·lir bhūt·vā rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam

  6. 6

    yad ājñaptaṃ mahārāja sarvaṃ tat kṛtavān aham / hataḥ sa lavaṇaḥ pāpaḥ purī sā ca niveśitā

    yad āj·ñap·taṃ ma·hā·rā·ja sar·vaṃ tat kṛ·ta·vān a·ham / ha·taḥ sa la·va·ṇaḥ pā·paḥ pu·rī sā ca ni·ve·śi·tā

  7. 7

    dvādaśaṃ ca gataṃ varṣaṃ tvāṃ vinā raghunandana / notsaheyam ahaṃ vastuṃ tvayā virahito nṛpa

    dvā·da·śaṃ ca ga·taṃ var·ṣaṃ tvāṃ vi·nā ra·ghu·nan·da·na / not·sa·he·yam a·haṃ vas·tuṃ tva·yā vi·ra·hi·to nṛ·pa

  8. 8

    sa me prasādaṃ kākutstha kuruṣvāmitavikrama / mātṛhīno yathā vatsas tvāṃ vinā pravasāmy aham

    sa me pra·sā·daṃ kā·kut·stha ku·ruṣ·vā·mi·ta·vik·ra·ma / mā·tṛ·hī·no ya·thā vat·sas tvāṃ vi·nā pra·va·sāmy a·ham

  9. 9

    evaṃ bruvāṇaṃ śatrughnaṃ pariṣvajyedam abravīt / mā viṣādaṃ kṛthā vīra naitat kṣatriya ceṣṭitam

    e·vaṃ bru·vā·ṇaṃ śat·rugh·naṃ pa·riṣ·vaj·ye·dam ab·ra·vīt / mā vi·ṣā·daṃ kṛ·thā vī·ra nai·tat kṣat·ri·ya ceṣ·ṭi·tam

  10. 10

    nāvasīdanti rājāno vipravāseṣu rāghava / prajāś ca paripālyā hi kṣatradharmeṇa rāghava

    nā·va·sī·dan·ti rā·jā·no vip·ra·vā·se·ṣu rā·gha·va / pra·jāś ca pa·ri·pāl·yā hi kṣat·ra·dhar·me·ṇa rā·gha·va

  11. 11

    kāle kāle ca māṃ vīra ayodhyām avalokitum / āgaccha tvaṃ naraśreṣṭha gantāsi ca puraṃ tava

    kā·le kā·le ca māṃ vī·ra a·yodh·yām a·va·lo·ki·tum / ā·gac·cha tvaṃ na·raś·reṣ·ṭha gan·tā·si ca pu·raṃ ta·va

  12. 12

    mamāpi tvaṃ sudayitaḥ prāṇair api na saṃśayaḥ / avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca rājyasya paripālanam

    ma·mā·pi tvaṃ su·da·yi·taḥ prā·ṇair a·pi na saṃ·śa·yaḥ / a·vaś·yaṃ ka·ra·ṇī·yaṃ ca rāj·yas·ya pa·ri·pā·la·nam

  13. 13

    tasmāt tvaṃ vasa kākutstha pañcarātraṃ mayā saha / ūrdhvaṃ gantāsi madhurāṃ sabhṛtyabalavāhanaḥ

    tas·māt tvaṃ va·sa kā·kut·stha pañ·ca·rāt·raṃ ma·yā sa·ha / ūr·dhvaṃ gan·tā·si ma·dhu·rāṃ sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ

  14. 14

    rāmasyaitad vacaḥ śrutvā dharmayuktaṃ mano'nugam / śatrughno dīnayā vācā bāḍham ity eva cābravīt

    rā·mas·yai·tad va·caḥ śrut·vā dhar·ma·yuk·taṃ ma·no'nu·gam / śat·rugh·no dī·na·yā vā·cā bā·ḍham ity e·va cāb·ra·vīt

  15. 15

    sa pañcarātraṃ kākutstho rāghavasya yathājñayā / uṣya tatra maheṣvāso gamanāyopacakrame

    sa pañ·ca·rāt·raṃ kā·kut·stho rā·gha·vas·ya ya·thāj·ña·yā / uṣ·ya tat·ra ma·heṣ·vā·so ga·ma·nā·yo·pa·cak·ra·me

  16. 16

    āmantrya tu mahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam / bharataṃ lakṣmaṇaṃ caiva mahāratham upāruhat

    ā·man·trya tu ma·hāt·mā·naṃ rā·maṃ sat·ya·pa·rāk·ra·mam / bha·ra·taṃ lak·ṣma·ṇaṃ cai·va ma·hā·ra·tham u·pā·ru·hat

  17. 17

    dūraṃ tābhyām anugato lakṣmaṇena mahātmanā / bharatena ca śatrughno jagāmāśu purīṃ tadā

    dū·raṃ tābh·yām a·nu·ga·to lak·ṣma·ṇe·na ma·hāt·ma·nā / bha·ra·te·na ca śat·rugh·no ja·gā·mā·śu pu·rīṃ ta·dā

Uttarakāṇḍa · sarga 64 15 verses
  1. 1

    prasthāpya tu sa śatrughnaṃ bhrātṛbhyāṃ saha rāghavaḥ / pramumoda sukhī rājyaṃ dharmeṇa paripālayan

    pras·thāp·ya tu sa śat·rugh·naṃ bhrā·tṛbh·yāṃ sa·ha rā·gha·vaḥ / pra·mu·mo·da su·khī rāj·yaṃ dhar·me·ṇa pa·ri·pā·la·yan

  2. 2

    tataḥ katipayāhaḥsu vṛddho jānapado dvijaḥ / śavaṃ bālam upādāya rājadvāram upāgamat

    ta·taḥ ka·ti·pa·yā·haḥ·su vṛd·dho jā·na·pa·do dvi·jaḥ / śa·vaṃ bā·lam u·pā·dā·ya rā·jad·vā·ram u·pā·ga·mat

  3. 3

    rudan bahuvidhā vācaḥ snehākṣarasamanvitāḥ / asakṛt putraputreti vākyam etad uvāca ha

    ru·dan ba·hu·vi·dhā vā·caḥ sne·hāk·ṣa·ra·sa·man·vi·tāḥ / a·sa·kṛt put·ra·put·re·ti vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  4. 4

    kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma pūrvaṃ dehāntare kṛtam / yad ahaṃ putram ekaṃ tvāṃ paśyāmi nidhanaṃ gatam

    kiṃ nu me duṣ·kṛ·taṃ kar·ma pūr·vaṃ de·hān·ta·re kṛ·tam / yad a·haṃ put·ram e·kaṃ tvāṃ paś·yā·mi ni·dha·naṃ ga·tam

  5. 5

    aprāptayauvanaṃ bālaṃ pañcavarṣasamanvitam / akāle kālam āpannaṃ duḥkhāya mama putraka

    ap·rāp·ta·yau·va·naṃ bā·laṃ pañ·ca·var·ṣa·sa·man·vi·tam / a·kā·le kā·lam ā·pan·naṃ duḥ·khā·ya ma·ma put·ra·ka

  6. 6

    alpair ahobhir nidhanaṃ gamiṣyāmi na saṃśayaḥ / ahaṃ ca jananī caiva tava śokena putraka

    al·pair a·ho·bhir ni·dha·naṃ ga·miṣ·yā·mi na saṃ·śa·yaḥ / a·haṃ ca ja·na·nī cai·va ta·va śo·ke·na put·ra·ka

  7. 7

    na smarāmy anṛtaṃ hy uktaṃ na ca hiṃsāṃ smarāmy aham / kena me duṣkṛtenādya bāla eva mamātmajaḥ / akṛtvā pitṛkāryāṇi nīto vaivasvatakṣayam

    na sma·rāmy a·nṛ·taṃ hy uk·taṃ na ca hiṃ·sāṃ sma·rāmy a·ham / ke·na me duṣ·kṛ·te·nād·ya bā·la e·va ma·māt·ma·jaḥ / a·kṛt·vā pi·tṛ·kār·yā·ṇi nī·to vai·vas·va·tak·ṣa·yam

  8. 8

    nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ me śrutaṃ vā ghoradarśanam / mṛtyur aprāptakālānāṃ rāmasya viṣaye yathā

    ne·dṛ·śaṃ dṛṣ·ṭa·pūr·vaṃ me śru·taṃ vā gho·ra·dar·śa·nam / mṛt·yur ap·rāp·ta·kā·lā·nāṃ rā·mas·ya vi·ṣa·ye ya·thā

  9. 9

    rāmasya duṣkṛtaṃ kiṃ cin mahad asti na saṃśayaḥ / tvaṃ rājañ jīvayasvainaṃ bālaṃ mṛtyuvaśaṃ gatam

    rā·mas·ya duṣ·kṛ·taṃ kiṃ cin ma·had as·ti na saṃ·śa·yaḥ / tvaṃ rā·jañ jī·va·yas·vai·naṃ bā·laṃ mṛt·yu·va·śaṃ ga·tam

  10. 10

    bhrātṛbhiḥ sahito rājan dīrgham āyur avāpnuhi / uṣitāḥ sma sukhaṃ rājye tavāsmin sumahābala

    bhrā·tṛ·bhiḥ sa·hi·to rā·jan dīr·gham ā·yur a·vāp·nu·hi / u·ṣi·tāḥ sma su·khaṃ rāj·ye ta·vās·min su·ma·hā·ba·la

  11. 11

    saṃpraty anātho viṣaya ikṣvākūṇāṃ mahātmanām / rāmaṃ nātham ihāsādya bālāntakaraṇaṃ nṛpam

    saṃp·raty a·nā·tho vi·ṣa·ya ik·ṣvā·kū·ṇāṃ ma·hāt·ma·nām / rā·maṃ nā·tham i·hā·sād·ya bā·lān·ta·ka·ra·ṇaṃ nṛ·pam

  12. 12

    rājadoṣair vipadyante prajā hy avidhipālitāḥ / asadvṛtte tu nṛpatāv akāle mriyate janaḥ

    rā·ja·do·ṣair vi·pad·yan·te pra·jā hy a·vi·dhi·pā·li·tāḥ / a·sad·vṛt·te tu nṛ·pa·tāv a·kā·le mri·ya·te ja·naḥ

  13. 13

    yadā pureṣv ayuktāni janā janapadeśu ca / kurvate na ca rakṣāsti tadākālakṛtaṃ bhayam

    ya·dā pu·reṣv a·yuk·tā·ni ja·nā ja·na·pa·de·śu ca / kur·va·te na ca rak·ṣās·ti ta·dā·kā·la·kṛ·taṃ bha·yam

  14. 14

    savyaktaṃ rājadoṣo 'yaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ / pure janapade vāpi tadā bālavadho hy ayam

    sav·yak·taṃ rā·ja·do·ṣo 'yaṃ bha·viṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ / pu·re ja·na·pa·de vā·pi ta·dā bā·la·va·dho hy a·yam

  15. 15

    evaṃ bahuvidhair vākyair nindayāno muhur muhuḥ / rājānaṃ duḥkhasaṃtaptaḥ sutaṃ tam upagūhati

    e·vaṃ ba·hu·vi·dhair vāk·yair nin·da·yā·no mu·hur mu·huḥ / rā·jā·naṃ duḥ·kha·saṃ·tap·taḥ su·taṃ tam u·pa·gū·ha·ti

Uttarakāṇḍa · sarga 65 26 verses
  1. 1

    tathā tu karuṇaṃ tasya dvijasya paridevitam / śuśrāva rāghavaḥ sarvaṃ duḥkhaśokasamanvitam

    ta·thā tu ka·ru·ṇaṃ tas·ya dvi·jas·ya pa·ri·de·vi·tam / śuś·rā·va rā·gha·vaḥ sar·vaṃ duḥ·kha·śo·ka·sa·man·vi·tam

  2. 2

    sa duḥkhena susaṃtapto mantriṇaḥ samupāhvayat / vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca bhrātṝṃś ca sahanaigamān

    sa duḥ·khe·na su·saṃ·tap·to man·tri·ṇaḥ sa·mu·pāh·va·yat / va·siṣ·ṭhaṃ vā·ma·de·vaṃ ca bhrā·tṝṃś ca sa·ha·nai·ga·mān

  3. 3

    tato dvijā vasiṣṭhena sārdham aṣṭau praveśitāḥ / rājānaṃ devasaṃkāśaṃ vardhasveti tato 'bruvan

    ta·to dvi·jā va·siṣ·ṭhe·na sār·dham aṣ·ṭau pra·ve·śi·tāḥ / rā·jā·naṃ de·va·saṃ·kā·śaṃ var·dhas·ve·ti ta·to 'bru·van

  4. 4

    mārkaṇḍeyo 'tha maudgalyo vāmadevaś ca kāśyapaḥ / kātyāyano 'tha jābālir gautamo nāradas tathā

    mār·kaṇ·ḍe·yo 'tha maud·gal·yo vā·ma·de·vaś ca kāś·ya·paḥ / kāt·yā·ya·no 'tha jā·bā·lir gau·ta·mo nā·ra·das ta·thā

  5. 5

    ete dvijarṣabhāḥ sarve āganeṣūpaveśitāḥ / mantriṇo naigamāś caiva yathārham anukūlataḥ

    e·te dvi·jar·ṣa·bhāḥ sar·ve ā·ga·ne·ṣū·pa·ve·śi·tāḥ / man·tri·ṇo nai·ga·māś cai·va ya·thār·ham a·nu·kū·la·taḥ

  6. 6

    teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ sarveṣāṃ dīptatejasām / raghavaḥ sarvam ācaṣṭe dvijo yasmāt praroditi

    te·ṣāṃ sa·mu·pa·viṣ·ṭā·nāṃ sar·ve·ṣāṃ dīp·ta·te·ja·sām / ra·gha·vaḥ sar·vam ā·caṣ·ṭe dvi·jo yas·māt pra·ro·di·ti

  7. 7

    tasya tad vacanaṃ śrutvā rājño dīnasya nāradaḥ / pratyuvāca śubhaṃ vākyam ṛṣīṇāṃ saṃnidhau nṛpam

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rāj·ño dī·nas·ya nā·ra·daḥ / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yam ṛ·ṣī·ṇāṃ saṃ·ni·dhau nṛ·pam

  8. 8

    śṛṇu rājan yathākāle prāpto 'yaṃ bālasaṃkṣayaḥ / śrutvā kartavyatāṃ vīra kuruṣva raghunandana

    śṛ·ṇu rā·jan ya·thā·kā·le prāp·to 'yaṃ bā·la·saṃk·ṣa·yaḥ / śrut·vā kar·tav·ya·tāṃ vī·ra ku·ruṣ·va ra·ghu·nan·da·na

  9. 9

    purā kṛtayuge rāma brāhmaṇā vai tapasvinaḥ / abrāhmaṇas tadā rājan na tapasvī kathaṃ cana

    pu·rā kṛ·ta·yu·ge rā·ma brāh·ma·ṇā vai ta·pas·vi·naḥ / ab·rāh·ma·ṇas ta·dā rā·jan na ta·pas·vī ka·thaṃ ca·na

  10. 10

    tasmin yuge prajvalite brahmabhūte anāvṛte / amṛtyavas tadā sarve jajñire dīrghadarśinaḥ

    tas·min yu·ge praj·va·li·te brah·ma·bhū·te a·nā·vṛ·te / a·mṛt·ya·vas ta·dā sar·ve jaj·ñi·re dīr·gha·dar·śi·naḥ

  11. 11

    tatas tretāyugaṃ nāma mānavānāṃ vapuṣmatām / kṣatriyā yatra jāyante pūrveṇa tapasānvitāḥ

    ta·tas tre·tā·yu·gaṃ nā·ma mā·na·vā·nāṃ va·puṣ·ma·tām / kṣat·ri·yā yat·ra jā·yan·te pūr·ve·ṇa ta·pa·sān·vi·tāḥ

  12. 12

    vīryeṇa tapasā caiva te 'dhikāḥ pūrvajanmani / mānavā ye mahātmānas tasmiṃs tretāyuge yuge

    vīr·ye·ṇa ta·pa·sā cai·va te 'dhi·kāḥ pūr·va·jan·ma·ni / mā·na·vā ye ma·hāt·mā·nas tas·miṃs tre·tā·yu·ge yu·ge

  13. 13

    brahmakṣatraṃ tu tat sarvaṃ yat pūrvam aparaṃ ca yat / yugayor ubhayor āsīt samavīryasamanvitam

    brah·mak·ṣat·raṃ tu tat sar·vaṃ yat pūr·vam a·pa·raṃ ca yat / yu·ga·yor u·bha·yor ā·sīt sa·ma·vīr·ya·sa·man·vi·tam

  14. 14

    apaśyantas tu te sarve viśeṣam adhikaṃ tataḥ / sthāpanaṃ cakrire tatra cāturvarṇyasya sarvataḥ

    a·paś·yan·tas tu te sar·ve vi·śe·ṣam a·dhi·kaṃ ta·taḥ / sthā·pa·naṃ cak·ri·re tat·ra cā·tur·var·ṇyas·ya sar·va·taḥ

  15. 15

    adharmaḥ pādam ekaṃ tu pātayat pṛthivītale / adharmeṇa hi saṃyuktās tena mandābhavan dvijāḥ

    a·dhar·maḥ pā·dam e·kaṃ tu pā·ta·yat pṛ·thi·vī·ta·le / a·dhar·me·ṇa hi saṃ·yuk·tās te·na man·dā·bha·van dvi·jāḥ

  16. 16

    tataḥ prāduṣkṛtaṃ pūrvam āyuṣaḥ pariniṣṭhitam / śubhāny evācaraṃl lokāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ

    ta·taḥ prā·duṣ·kṛ·taṃ pūr·vam ā·yu·ṣaḥ pa·ri·niṣ·ṭhi·tam / śu·bhāny e·vā·ca·raṃl lo·kāḥ sat·ya·dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ

  17. 17

    tretāyuge tv avartanta brāhmaṇāḥ kṣatriyaś ca ye / tapo 'tapyanta te sarve śuśrūṣām apare janāḥ

    tre·tā·yu·ge tv a·var·tan·ta brāh·ma·ṇāḥ kṣat·ri·yaś ca ye / ta·po 'tap·yan·ta te sar·ve śuś·rū·ṣām a·pa·re ja·nāḥ

  18. 18

    sa dharmaḥ paramas teṣāṃ vaiśyaśūdram athāgamat / pūjāṃ ca sarvavarṇānāṃ śūdrāś cakrur viśeṣataḥ

    sa dhar·maḥ pa·ra·mas te·ṣāṃ vaiś·ya·śūd·ram a·thā·ga·mat / pū·jāṃ ca sar·va·var·ṇā·nāṃ śūd·rāś cak·rur vi·śe·ṣa·taḥ

  19. 19

    tataḥ pādam adharmasya dvitīyam avatārayat / tato dvāparasaṃkhyā sā yugasya samajāyata

    ta·taḥ pā·dam a·dhar·mas·ya dvi·tī·yam a·va·tā·ra·yat / ta·to dvā·pa·ra·saṃkh·yā sā yu·gas·ya sa·ma·jā·ya·ta

  20. 20

    tasmin dvāparasaṃkhye tu vartamāne yugakṣaye / adharmaś cānṛtaṃ caiva vavṛdhe puruṣarṣabha

    tas·min dvā·pa·ra·saṃkh·ye tu var·ta·mā·ne yu·gak·ṣa·ye / a·dhar·maś cā·nṛ·taṃ cai·va va·vṛ·dhe pu·ru·ṣar·ṣa·bha

  21. 21

    tasmin dvāparasaṃkhyāte tapo vaiśyān samāviśat / na śūdro labhate dharmam ugraṃ taptaṃ nararṣabha

    tas·min dvā·pa·ra·saṃkh·yā·te ta·po vaiś·yān sa·mā·vi·śat / na śūd·ro la·bha·te dhar·mam ug·raṃ tap·taṃ na·rar·ṣa·bha

  22. 22

    hīnavarṇo naraśreṣṭha tapyate sumahat tapaḥ / bhaviṣyā śūdrayonyāṃ hi tapaścaryā kalau yuge

    hī·na·var·ṇo na·raś·reṣ·ṭha tap·ya·te su·ma·hat ta·paḥ / bha·viṣ·yā śūd·ra·yon·yāṃ hi ta·paś·car·yā ka·lau yu·ge

  23. 23

    adharmaḥ paramo rāma dvāpare śūdradhāritaḥ / sa vai viṣayaparyante tava rājan mahātapāḥ / śūdras tapyati durbuddhis tena bālavadho hy ayam

    a·dhar·maḥ pa·ra·mo rā·ma dvā·pa·re śūd·ra·dhā·ri·taḥ / sa vai vi·ṣa·ya·par·yan·te ta·va rā·jan ma·hā·ta·pāḥ / śūd·ras tap·ya·ti dur·bud·dhis te·na bā·la·va·dho hy a·yam

  24. 24

    yo hy adharmam akāryaṃ vā viṣaye pārthivasya hi / karoti rājaśārdūla pure vā durmatir naraḥ / kṣipraṃ hi narakaṃ yāti sa ca rājā na saṃśayaḥ

    yo hy a·dhar·mam a·kār·yaṃ vā vi·ṣa·ye pār·thi·vas·ya hi / ka·ro·ti rā·ja·śār·dū·la pu·re vā dur·ma·tir na·raḥ / kṣip·raṃ hi na·ra·kaṃ yā·ti sa ca rā·jā na saṃ·śa·yaḥ

  25. 25

    sa tvaṃ puruṣaśārdūla mārgasva viṣayaṃ svakam / duṣkṛtaṃ yatra paśyethās tatra yatnaṃ samācara

    sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la mār·gas·va vi·ṣa·yaṃ sva·kam / duṣ·kṛ·taṃ yat·ra paś·ye·thās tat·ra yat·naṃ sa·mā·ca·ra

  26. 26

    evaṃ te dharmavṛddhiś ca nṛṇāṃ cāyurvivardhanam / bhaviṣyati naraśreṣṭha bālasyāsya ca jīvitam

    e·vaṃ te dhar·ma·vṛd·dhiś ca nṛ·ṇāṃ cā·yur·vi·var·dha·nam / bha·viṣ·ya·ti na·raś·reṣ·ṭha bā·las·yās·ya ca jī·vi·tam

Uttarakāṇḍa · sarga 66 17 verses
  1. 1

    nāradasya tu tad vākyaṃ śrutvāmṛtamayaṃ yathā / praharṣam atulaṃ lebhe lakṣmaṇaṃ cedam abravīt

    nā·ra·das·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā·mṛ·ta·ma·yaṃ ya·thā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe lak·ṣma·ṇaṃ ce·dam ab·ra·vīt

  2. 2

    gaccha saumya dvijaśreṣṭhaṃ samāśvāsaya lakṣmaṇa / bālasya ca śarīraṃ tat tailadroṇyāṃ nidhāpaya

    gac·cha saum·ya dvi·jaś·reṣ·ṭhaṃ sa·māś·vā·sa·ya lak·ṣma·ṇa / bā·las·ya ca śa·rī·raṃ tat tai·lad·roṇ·yāṃ ni·dhā·pa·ya

  3. 3

    gandhaiś ca paramodārais tailaiś ca susugandhibhiḥ / yathā na kṣīyate bālas tathā saumya vidhīyatām

    gan·dhaiś ca pa·ra·mo·dā·rais tai·laiś ca su·su·gan·dhi·bhiḥ / ya·thā na kṣī·ya·te bā·las ta·thā saum·ya vi·dhī·ya·tām

  4. 4

    yathā śarīre bālasya guptasyākliṣṭakarmaṇaḥ / vipattiḥ paribhedo vā bhaven na ca tathā kuru

    ya·thā śa·rī·re bā·las·ya gup·tas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / vi·pat·tiḥ pa·ri·bhe·do vā bha·ven na ca ta·thā ku·ru

  5. 5

    tathā saṃdiśya kākutstho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam / manasā puṣpakaṃ dadhyāv āgaccheti mahāyaśāḥ

    ta·thā saṃ·diś·ya kā·kut·stho lak·ṣma·ṇaṃ śu·bha·lak·ṣa·ṇam / ma·na·sā puṣ·pa·kaṃ dadh·yāv ā·gac·che·ti ma·hā·ya·śāḥ

  6. 6

    iṅgitaṃ sa tu vijñāya puṣpako hemabhūṣitaḥ / ājagāma muhūrtena saṃpīpaṃ rāghavasya vai

    iṅ·gi·taṃ sa tu vij·ñā·ya puṣ·pa·ko he·ma·bhū·ṣi·taḥ / ā·ja·gā·ma mu·hūr·te·na saṃ·pī·paṃ rā·gha·vas·ya vai

  7. 7

    so 'bravīt praṇato bhūtvā ayam asmi narādhipa / vaśyas tava mahābāho kiṃkaraḥ samupasthitaḥ

    so 'bra·vīt pra·ṇa·to bhūt·vā a·yam as·mi na·rā·dhi·pa / vaś·yas ta·va ma·hā·bā·ho kiṃ·ka·raḥ sa·mu·pas·thi·taḥ

  8. 8

    bhāṣitaṃ ruciraṃ śrutvā puṣpakasya narādhipaḥ / abhivādya maharṣīs tān vimānaṃ so 'dhyarohata

    bhā·ṣi·taṃ ru·ci·raṃ śrut·vā puṣ·pa·kas·ya na·rā·dhi·paḥ / a·bhi·vād·ya ma·har·ṣīs tān vi·mā·naṃ so 'dhya·ro·ha·ta

  9. 9

    dhanur gṛhītvā tūṇīṃ ca khagdaṃ ca ruciraprabham / nikṣipya nagare vīrau saumitribharatāv ubhau

    dha·nur gṛ·hīt·vā tū·ṇīṃ ca khag·daṃ ca ru·ci·rap·ra·bham / nik·ṣip·ya na·ga·re vī·rau sau·mit·ri·bha·ra·tāv u·bhau

  10. 10

    prāyāt pratīcīṃ sa marūn vicinvaṃś ca samantataḥ / uttarām agamac chrīmān diśaṃ himavadāvṛtam

    prā·yāt pra·tī·cīṃ sa ma·rūn vi·cin·vaṃś ca sa·man·ta·taḥ / ut·ta·rām a·ga·mac chrī·mān di·śaṃ hi·ma·va·dā·vṛ·tam

  11. 11

    apaśyamānas tatrāpi svalpam apy atha duṣkṛtam / pūrvām api diśaṃ sarvām athāpaśyan narādhipaḥ

    a·paś·ya·mā·nas tat·rā·pi sval·pam apy a·tha duṣ·kṛ·tam / pūr·vām a·pi di·śaṃ sar·vām a·thā·paś·yan na·rā·dhi·paḥ

  12. 12

    dakṣiṇāṃ diśam ākrāmat tato rājarṣinandanaḥ / śaivalasyottare pārśve dadarśa sumahat saraḥ

    dak·ṣi·ṇāṃ di·śam āk·rā·mat ta·to rā·jar·ṣi·nan·da·naḥ / śai·va·las·yot·ta·re pār·śve da·dar·śa su·ma·hat sa·raḥ

  13. 13

    tasmin sarasi tapyantaṃ tāpasaṃ sumahat tapaḥ / dadarśa rāghavaḥ śrīmāṃl lambamānam adho mukham

    tas·min sa·ra·si tap·yan·taṃ tā·pa·saṃ su·ma·hat ta·paḥ / da·dar·śa rā·gha·vaḥ śrī·māṃl lam·ba·mā·nam a·dho mu·kham

  14. 14

    athainaṃ samupāgamya tapyantaṃ tapa uttamam / uvāca rāghavo vākyaṃ dhanyas tvam asi suvrata

    a·thai·naṃ sa·mu·pā·gam·ya tap·yan·taṃ ta·pa ut·ta·mam / u·vā·ca rā·gha·vo vāk·yaṃ dhan·yas tvam a·si suv·ra·ta

  15. 15

    kasyāṃ yonyāṃ tapovṛddhavartase dṛḍhavikrama / kautūhalāt tvāṃ pṛcchāmi rāmo dāśarathir hy aham

    kas·yāṃ yon·yāṃ ta·po·vṛd·dha·var·ta·se dṛ·ḍha·vik·ra·ma / kau·tū·ha·lāt tvāṃ pṛc·chā·mi rā·mo dā·śa·ra·thir hy a·ham

  16. 16

    manīṣitas te ko nv arthaḥ svargalābho varāśrayaḥ / yam aśritya tapas taptaṃ śrotum icchāmi tāpasa

    ma·nī·ṣi·tas te ko nv ar·thaḥ svar·ga·lā·bho va·rāś·ra·yaḥ / yam aś·rit·ya ta·pas tap·taṃ śro·tum ic·chā·mi tā·pa·sa

  17. 17

    brāhmaṇo vāsi bhadraṃ te kṣatriyo vāsi durjayaḥ / vaiśyo vā yadi vā śūdraḥ satyam etad bravīhi me

    brāh·ma·ṇo vā·si bhad·raṃ te kṣat·ri·yo vā·si dur·ja·yaḥ / vaiś·yo vā ya·di vā śūd·raḥ sat·yam e·tad bra·vī·hi me

Uttarakāṇḍa · sarga 67 18 verses
  1. 1

    tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / avākśirās tathābhūto vākyam etad uvāca ha

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / a·vāk·śi·rās ta·thā·bhū·to vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  2. 2

    śūdrayonyāṃ prasūto 'smi tapa ugraṃ samāsthitaḥ / devatvaṃ prārthaye rāma saśarīro mahāyaśaḥ

    śūd·ra·yon·yāṃ pra·sū·to 'smi ta·pa ug·raṃ sa·mās·thi·taḥ / de·vat·vaṃ prār·tha·ye rā·ma sa·śa·rī·ro ma·hā·ya·śaḥ

  3. 3

    na mithyāhaṃ vade rājan devalokajigīṣayā / śūdraṃ māṃ viddhi kākutstha śambūkaṃ nāma nāmataḥ

    na mith·yā·haṃ va·de rā·jan de·va·lo·ka·ji·gī·ṣa·yā / śūd·raṃ māṃ vid·dhi kā·kut·stha śam·bū·kaṃ nā·ma nā·ma·taḥ

  4. 4

    bhāṣatas tasya śūdrasya khaḍgaṃ suruciraprabham / niṣkṛṣya kośād vimalaṃ śiraś ciccheda rāghavaḥ

    bhā·ṣa·tas tas·ya śūd·ras·ya khaḍ·gaṃ su·ru·ci·rap·ra·bham / niṣ·kṛṣ·ya ko·śād vi·ma·laṃ śi·raś cic·che·da rā·gha·vaḥ

  5. 5

    tasmin muhūrte bālo 'sau jīvena samayujyata

    tas·min mu·hūr·te bā·lo 'sau jī·ve·na sa·ma·yuj·ya·ta

  6. 6

    tato 'gastyāśramapadaṃ rāmaḥ kamalalocanaḥ / sa gatvā vinayenaiva taṃ natvā mumude sukhī

    ta·to 'gas·tyāś·ra·ma·pa·daṃ rā·maḥ ka·ma·la·lo·ca·naḥ / sa gat·vā vi·na·ye·nai·va taṃ nat·vā mu·mu·de su·khī

  7. 7

    so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā / ātithyaṃ paramaṃ prāpya niṣasāda narādhipaḥ

    so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / ā·tith·yaṃ pa·ra·maṃ prāp·ya ni·ṣa·sā·da na·rā·dhi·paḥ

  8. 8

    tam uvāca mahātejāḥ kumbhayonir mahātapāḥ / svāgataṃ te naraśreṣṭha diṣṭyā prāpto 'si rāghava

    tam u·vā·ca ma·hā·te·jāḥ kum·bha·yo·nir ma·hā·ta·pāḥ / svā·ga·taṃ te na·raś·reṣ·ṭha diṣ·ṭyā prāp·to 'si rā·gha·va

  9. 9

    tvaṃ me bahumato rāma guṇair bahubhir uttamaiḥ / atithiḥ pūjanīyaś ca māma rājan hṛdi sthitaḥ

    tvaṃ me ba·hu·ma·to rā·ma gu·ṇair ba·hu·bhir ut·ta·maiḥ / a·ti·thiḥ pū·ja·nī·yaś ca mā·ma rā·jan hṛ·di sthi·taḥ

  10. 10

    surā hi kathayanti tvām āgataṃ śūdraghātinam / brāhmaṇasya tu dharmeṇa tvayā jīvāpitaḥ sutaḥ

    su·rā hi ka·tha·yan·ti tvām ā·ga·taṃ śūd·ra·ghā·ti·nam / brāh·ma·ṇas·ya tu dhar·me·ṇa tva·yā jī·vā·pi·taḥ su·taḥ

  11. 11

    uṣyatāṃ ceha rajanīṃ sakāśe mama rāghava / prabhāte puṣpakeṇa tvaṃ gantā svapuram eva hi

    uṣ·ya·tāṃ ce·ha ra·ja·nīṃ sa·kā·śe ma·ma rā·gha·va / pra·bhā·te puṣ·pa·ke·ṇa tvaṃ gan·tā sva·pu·ram e·va hi

  12. 12

    idaṃ cābharaṇaṃ saumya nirmitaṃ viśvakarmaṇā / divyaṃ divyena vapuṣā dīpyamānaṃ svatejasā / pratigṛhṇīṣva kākutstha matpriyaṃ kuru rāghava

    i·daṃ cā·bha·ra·ṇaṃ saum·ya nir·mi·taṃ viś·va·kar·ma·ṇā / div·yaṃ div·ye·na va·pu·ṣā dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va kā·kut·stha mat·pri·yaṃ ku·ru rā·gha·va

  13. 13

    dattasya hi punar dānaṃ sumahat phalam ucyate / tasmāt pradāsye vidhivat tat pratīccha nararṣabha

    dat·tas·ya hi pu·nar dā·naṃ su·ma·hat pha·lam uc·ya·te / tas·māt pra·dās·ye vi·dhi·vat tat pra·tīc·cha na·rar·ṣa·bha

  14. 14

    tad rāmaḥ pratijagrāha munes tasya mahātmanaḥ / divyam ābharaṇaṃ citraṃ pradīptam iva bhāskaram

    tad rā·maḥ pra·ti·jag·rā·ha mu·nes tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / div·yam ā·bha·ra·ṇaṃ cit·raṃ pra·dīp·tam i·va bhās·ka·ram

  15. 15

    pratigṛhya tato rāmas tad ābharaṇam uttamam / āgamaṃ tasya divyasya praṣṭum evopacakrame

    pra·ti·gṛh·ya ta·to rā·mas tad ā·bha·ra·ṇam ut·ta·mam / ā·ga·maṃ tas·ya div·yas·ya praṣ·ṭum e·vo·pa·cak·ra·me

  16. 16

    atyadbhutam idaṃ brahman vapuṣā yuktam uttamam / kathaṃ bhagavatā prāptaṃ kuto vā kena vāhṛtam

    at·yad·bhu·tam i·daṃ brah·man va·pu·ṣā yuk·tam ut·ta·mam / ka·thaṃ bha·ga·va·tā prāp·taṃ ku·to vā ke·na vā·hṛ·tam

  17. 17

    kutūhalatayā brahman pṛcchāmi tvāṃ mahāyaśaḥ / āścaryāṇāṃ bahūnāṃ hi nidhiḥ paramako bhavān

    ku·tū·ha·la·ta·yā brah·man pṛc·chā·mi tvāṃ ma·hā·ya·śaḥ / āś·car·yā·ṇāṃ ba·hū·nāṃ hi ni·dhiḥ pa·ra·ma·ko bha·vān

  18. 18

    evaṃ bruvati kākutsthe munir vākyam athābravīt / śṛṇu rāma yathāvṛttaṃ purā tretāyuge gate

    e·vaṃ bru·va·ti kā·kut·sthe mu·nir vāk·yam a·thāb·ra·vīt / śṛ·ṇu rā·ma ya·thā·vṛt·taṃ pu·rā tre·tā·yu·ge ga·te

Uttarakāṇḍa · sarga 68 17 verses
  1. 1

    purā tretāyuge hy āsīd araṇyaṃ bahuvistaram / samantād yojanaśataṃ nirmṛgaṃ pakṣivarjitam

    pu·rā tre·tā·yu·ge hy ā·sīd a·raṇ·yaṃ ba·hu·vis·ta·ram / sa·man·tād yo·ja·na·śa·taṃ nir·mṛ·gaṃ pak·ṣi·var·ji·tam

  2. 2

    tasmin nirmānuṣe 'raṇye kurvāṇas tapa uttamam / aham ākramituṃ śaumya tad araṇyam upāgamam

    tas·min nir·mā·nu·ṣe 'raṇ·ye kur·vā·ṇas ta·pa ut·ta·mam / a·ham āk·ra·mi·tuṃ śaum·ya tad a·raṇ·yam u·pā·ga·mam

  3. 3

    tasya rūpam araṇyasya nirdeṣṭuṃ na śaśāka ha / phalamūlaiḥ sukhāsvādair bahurūpaiś ca pādapaiḥ

    tas·ya rū·pam a·raṇ·yas·ya nir·deṣ·ṭuṃ na śa·śā·ka ha / pha·la·mū·laiḥ su·khās·vā·dair ba·hu·rū·paiś ca pā·da·paiḥ

  4. 4

    tasyāraṇyasya madhye tu saro yojanam āyatam / padmotpalasamākīrṇaṃ samatikrāntaśaivalam

    tas·yā·raṇ·yas·ya madh·ye tu sa·ro yo·ja·nam ā·ya·tam / pad·mot·pa·la·sa·mā·kīr·ṇaṃ sa·ma·tik·rān·ta·śai·va·lam

  5. 5

    tad āścaryam ivātyarthaṃ sukhāsvādam anuttamam / arajaskaṃ tathākṣobhyaṃ śrīmatpakṣigaṇāyutam

    tad āś·car·yam i·vāt·yar·thaṃ su·khās·vā·dam a·nut·ta·mam / a·ra·jas·kaṃ ta·thāk·ṣobh·yaṃ śrī·mat·pak·ṣi·ga·ṇā·yu·tam

  6. 6

    tasmin saraḥsamīpe tu mahad adbhutam āśramam / purāṇaṃ puṇyam atyarthaṃ tapasvijanavarjitam

    tas·min sa·raḥ·sa·mī·pe tu ma·had ad·bhu·tam āś·ra·mam / pu·rā·ṇaṃ puṇ·yam at·yar·thaṃ ta·pas·vi·ja·na·var·ji·tam

  7. 7

    tatrāham avasaṃ rātriṃ naidāghīṃ puruṣarṣabha / prabhāte kālyam utthāya saras tad upacakrame

    tat·rā·ham a·va·saṃ rāt·riṃ nai·dā·ghīṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / pra·bhā·te kāl·yam ut·thā·ya sa·ras tad u·pa·cak·ra·me

  8. 8

    athāpaśyaṃ śavaṃ tatra supuṣṭam ajaraṃ kva cit / tiṣṭhantaṃ parayā lakṣmyā tasmiṃs toyāśaye nṛpa

    a·thā·paś·yaṃ śa·vaṃ tat·ra su·puṣ·ṭam a·ja·raṃ kva cit / tiṣ·ṭhan·taṃ pa·ra·yā lak·ṣmyā tas·miṃs to·yā·śa·ye nṛ·pa

  9. 9

    tam arthaṃ cintayāno 'haṃ muhūrtaṃ tatra rāghava / viṣṭhito 'smi sarastīre kiṃ nv idaṃ syād iti prabho

    tam ar·thaṃ cin·ta·yā·no 'haṃ mu·hūr·taṃ tat·ra rā·gha·va / viṣ·ṭhi·to 'smi sa·ras·tī·re kiṃ nv i·daṃ syād i·ti pra·bho

  10. 10

    athāpaśyaṃ muhūrtāt tu divyam adbhutadarśanam / vimānaṃ paramodāraṃ haṃsayuktaṃ manojavam

    a·thā·paś·yaṃ mu·hūr·tāt tu div·yam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / vi·mā·naṃ pa·ra·mo·dā·raṃ haṃ·sa·yuk·taṃ ma·no·ja·vam

  11. 11

    atyarthaṃ svargiṇaṃ tatra vimāne raghunandana / upāste 'psarasāṃ vīra sahasraṃ divyabhūṣaṇam / gānti geyāni ramyāṇi vādayanti tathāparāḥ

    at·yar·thaṃ svar·gi·ṇaṃ tat·ra vi·mā·ne ra·ghu·nan·da·na / u·pās·te 'psa·ra·sāṃ vī·ra sa·has·raṃ div·ya·bhū·ṣa·ṇam / gān·ti ge·yā·ni ram·yā·ṇi vā·da·yan·ti ta·thā·pa·rāḥ

  12. 12

    paśyato me tadā rāma vimānād avaruhya ca / taṃ śavaṃ bhakṣayām āsa sa svargī raghunandana

    paś·ya·to me ta·dā rā·ma vi·mā·nād a·va·ruh·ya ca / taṃ śa·vaṃ bhak·ṣa·yām ā·sa sa svar·gī ra·ghu·nan·da·na

  13. 13

    tato bhuktvā yathākāmaṃ māṃsaṃ bahu ca suṣṭhu ca / avatīrya saraḥ svargī saṃspraṣṭum upacakrame

    ta·to bhuk·tvā ya·thā·kā·maṃ māṃ·saṃ ba·hu ca suṣ·ṭhu ca / a·va·tīr·ya sa·raḥ svar·gī saṃs·praṣ·ṭum u·pa·cak·ra·me

  14. 14

    upaspṛśya yathānyāyaṃ sa svargī puruṣarṣabha / āroḍhum upacakrāma vimānavaram uttamam

    u·pas·pṛś·ya ya·thān·yā·yaṃ sa svar·gī pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ā·ro·ḍhum u·pa·cak·rā·ma vi·mā·na·va·ram ut·ta·mam

  15. 15

    tam ahaṃ devasaṃkāśam ārohantam udīkṣya vai / athāham abruvaṃ vākyaṃ tam eva puruṣarṣabha

    tam a·haṃ de·va·saṃ·kā·śam ā·ro·han·tam u·dīk·ṣya vai / a·thā·ham ab·ru·vaṃ vāk·yaṃ tam e·va pu·ru·ṣar·ṣa·bha

  16. 16

    ko bhavān devasaṃkāśa āhāraś ca vigarhitaḥ / tvayāyaṃ bhujyate saumya kiṃ karthaṃ vaktum arhasi

    ko bha·vān de·va·saṃ·kā·śa ā·hā·raś ca vi·gar·hi·taḥ / tva·yā·yaṃ bhuj·ya·te saum·ya kiṃ kar·thaṃ vak·tum ar·ha·si

  17. 17

    āścaryam īdṛśo bhāvo bhāsvaro devasaṃmataḥ / āhāro garhitaḥ saumya śrotum icchāmi tattvataḥ

    āś·car·yam ī·dṛ·śo bhā·vo bhās·va·ro de·va·saṃ·ma·taḥ / ā·hā·ro gar·hi·taḥ saum·ya śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 69 27 verses
  1. 1

    bhuktvā tu bhāṣitaṃ vākyaṃ mama rāma śubhākṣaram / prāñjaliḥ pratyuvācedaṃ sa svargī raghunandana

    bhuk·tvā tu bhā·ṣi·taṃ vāk·yaṃ ma·ma rā·ma śu·bhāk·ṣa·ram / prāñ·ja·liḥ prat·yu·vā·ce·daṃ sa svar·gī ra·ghu·nan·da·na

  2. 2

    śṛṇu brahman yathāvṛttaṃ mamaitat sukhaduḥkhayoḥ / duratikramaṇīyaṃ hi yathā pṛcchasi māṃ dvija

    śṛ·ṇu brah·man ya·thā·vṛt·taṃ ma·mai·tat su·kha·duḥ·kha·yoḥ / du·ra·tik·ra·ma·ṇī·yaṃ hi ya·thā pṛc·cha·si māṃ dvi·ja

  3. 3

    purā vaidarbhako rājā pitā mama mahāyaśāḥ / sudeva iti vikhyātas triṣu lokeṣu vīryavān

    pu·rā vai·dar·bha·ko rā·jā pi·tā ma·ma ma·hā·ya·śāḥ / su·de·va i·ti vikh·yā·tas tri·ṣu lo·ke·ṣu vīr·ya·vān

  4. 4

    tasya putradvayaṃ brahman dvābhyāṃ strībhyām ajāyata / ahaṃ śveta iti khyāto yavīyān suratho 'bhavat

    tas·ya put·rad·va·yaṃ brah·man dvābh·yāṃ strībh·yām a·jā·ya·ta / a·haṃ śve·ta i·ti khyā·to ya·vī·yān su·ra·tho 'bha·vat

  5. 5

    tataḥ pitari svaryāte paurā mām abhyaṣecayan / tatrāhaṃ kṛtavān rājyaṃ dharmeṇa susamāhitaḥ

    ta·taḥ pi·ta·ri svar·yā·te pau·rā mām abh·ya·ṣe·ca·yan / tat·rā·haṃ kṛ·ta·vān rāj·yaṃ dhar·me·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ

  6. 6

    evaṃ varṣasahasrāṇi samatītāni suvrata / rājyaṃ kārayato brahman prajā dharmeṇa rakṣataḥ

    e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi sa·ma·tī·tā·ni suv·ra·ta / rāj·yaṃ kā·ra·ya·to brah·man pra·jā dhar·me·ṇa rak·ṣa·taḥ

  7. 7

    so 'haṃ nimitte kasmiṃś cid vijñātāyur dvijottama / kāladharmaṃ hṛdi nyasya tato vanam upāgamam

    so 'haṃ ni·mit·te kas·miṃś cid vij·ñā·tā·yur dvi·jot·ta·ma / kā·la·dhar·maṃ hṛ·di nyas·ya ta·to va·nam u·pā·ga·mam

  8. 8

    so 'haṃ vanam idaṃ durgaṃ mṛgapakṣivivarjitam / tapaś cartuṃ praviṣṭo 'smi samīpe sarasaḥ śubhe

    so 'haṃ va·nam i·daṃ dur·gaṃ mṛ·ga·pak·ṣi·vi·var·ji·tam / ta·paś car·tuṃ pra·viṣ·ṭo 'smi sa·mī·pe sa·ra·saḥ śu·bhe

  9. 9

    bhrātaraṃ surathaṃ rājye abhiṣicya narādhipam / idaṃ saraḥ samāsādya tapas taptaṃ mayā ciram

    bhrā·ta·raṃ su·ra·thaṃ rāj·ye a·bhi·ṣic·ya na·rā·dhi·pam / i·daṃ sa·raḥ sa·mā·sād·ya ta·pas tap·taṃ ma·yā ci·ram

  10. 10

    so 'haṃ varṣasahasrāṇi tapas trīṇi mahāmune / taptvā suduṣkaraṃ prāpto brahmalokam anuttamam

    so 'haṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·pas trī·ṇi ma·hā·mu·ne / tap·tvā su·duṣ·ka·raṃ prāp·to brah·ma·lo·kam a·nut·ta·mam

  11. 11

    tato māṃ svargasaṃsthaṃ vai kṣutpipāse dvijottama / bādhete paramodāra tato 'haṃ vyathitendriyaḥ

    ta·to māṃ svar·ga·saṃs·thaṃ vai kṣut·pi·pā·se dvi·jot·ta·ma / bā·dhe·te pa·ra·mo·dā·ra ta·to 'haṃ vya·thi·ten·dri·yaḥ

  12. 12

    gatvā tribhuvaṇaśreṣṭhaṃ pitāmaham uvāca ha / bhagavan brahmaloko 'yaṃ kṣutpipāsāvivarjitaḥ

    gat·vā tri·bhu·va·ṇaś·reṣ·ṭhaṃ pi·tā·ma·ham u·vā·ca ha / bha·ga·van brah·ma·lo·ko 'yaṃ kṣut·pi·pā·sā·vi·var·ji·taḥ

  13. 13

    kasyeyaṃ karmaṇaḥ prāptiḥ kṣutpipāsāvaśo 'smi yat / āhāraḥ kaś ca me deva tan me brūhi pitāmaha

    kas·ye·yaṃ kar·ma·ṇaḥ prāp·tiḥ kṣut·pi·pā·sā·va·śo 'smi yat / ā·hā·raḥ kaś ca me de·va tan me brū·hi pi·tā·ma·ha

  14. 14

    pitāmahas tu mām āha tavāhāraḥ sudevaja / svādūni svāni māṃsāni tāni bhakṣaya nityaśaḥ

    pi·tā·ma·has tu mām ā·ha ta·vā·hā·raḥ su·de·va·ja / svā·dū·ni svā·ni māṃ·sā·ni tā·ni bhak·ṣa·ya nit·ya·śaḥ

  15. 15

    svaśarīraṃ tvayā puṣṭaṃ kurvatā tapa uttamam / anuptaṃ rohate śveta na kadā cin mahāmate

    sva·śa·rī·raṃ tva·yā puṣ·ṭaṃ kur·va·tā ta·pa ut·ta·mam / a·nup·taṃ ro·ha·te śve·ta na ka·dā cin ma·hā·ma·te

  16. 16

    dattaṃ na te 'sti sūkṣmo 'pi vane sattvaniṣevite / tena svargagato vatsa bādhyase kṣutpipāsayā

    dat·taṃ na te 'sti sūk·ṣmo 'pi va·ne sat·tva·ni·ṣe·vi·te / te·na svar·ga·ga·to vat·sa bādh·ya·se kṣut·pi·pā·sa·yā

  17. 17

    sa tvaṃ supuṣṭam āhāraiḥ svaśarīram anuttamam / bhakṣayasvāmṛtarasaṃ sā te tṛptir bhaviṣyati

    sa tvaṃ su·puṣ·ṭam ā·hā·raiḥ sva·śa·rī·ram a·nut·ta·mam / bhak·ṣa·yas·vā·mṛ·ta·ra·saṃ sā te tṛp·tir bha·viṣ·ya·ti

  18. 18

    yadā tu tad vanaṃ śveta agastyaḥ sumahān ṛṣiḥ / ākramiṣyati durdharṣas tadā kṛcchād vimokṣyase

    ya·dā tu tad va·naṃ śve·ta a·gas·tyaḥ su·ma·hān ṛ·ṣiḥ / āk·ra·miṣ·ya·ti dur·dhar·ṣas ta·dā kṛc·chād vi·mok·ṣya·se

  19. 19

    sa hi tārayituṃ saumya śaktaḥ suragaṇān api / kiṃ punas tvāṃ mahābāho kṣutpipāsāvaśaṃ gatam

    sa hi tā·ra·yi·tuṃ saum·ya śak·taḥ su·ra·ga·ṇān a·pi / kiṃ pu·nas tvāṃ ma·hā·bā·ho kṣut·pi·pā·sā·va·śaṃ ga·tam

  20. 20

    so 'haṃ bhagavataḥ śrutvā devadevasya niścayam / āhāraṃ garhitaṃ kurmi svaśarīraṃ dvijottama

    so 'haṃ bha·ga·va·taḥ śrut·vā de·va·de·vas·ya niś·ca·yam / ā·hā·raṃ gar·hi·taṃ kur·mi sva·śa·rī·raṃ dvi·jot·ta·ma

  21. 21

    bahūn varṣagaṇān brahman bhujyamānam idaṃ mayā / kṣayaṃ nābhyeti brahmarṣe tṛptiś cāpi mamottamā

    ba·hūn var·ṣa·ga·ṇān brah·man bhuj·ya·mā·nam i·daṃ ma·yā / kṣa·yaṃ nābh·ye·ti brah·mar·ṣe tṛp·tiś cā·pi ma·mot·ta·mā

  22. 22

    tasya me kṛcchrabhūtasya kṛcchrād asmād vimokṣaya / anyeṣām agatir hy atra kumbhayonim ṛte dvijam

    tas·ya me kṛc·chra·bhū·tas·ya kṛc·chrād as·mād vi·mok·ṣa·ya / an·ye·ṣām a·ga·tir hy at·ra kum·bha·yo·nim ṛ·te dvi·jam

  23. 23

    idam ābharaṇaṃ saumya tāraṇārthaṃ dvijottama / pratigṛhṇīṣva brahmarṣe prasādaṃ kartum arhasi

    i·dam ā·bha·ra·ṇaṃ saum·ya tā·ra·ṇār·thaṃ dvi·jot·ta·ma / pra·ti·gṛh·ṇīṣ·va brah·mar·ṣe pra·sā·daṃ kar·tum ar·ha·si

  24. 24

    tasyāhaṃ svargiṇo vākyaṃ śrutvā duḥkhasamanvitam / tāraṇāyopajagrāha tad ābharaṇam uttamam

    tas·yā·haṃ svar·gi·ṇo vāk·yaṃ śrut·vā duḥ·kha·sa·man·vi·tam / tā·ra·ṇā·yo·pa·jag·rā·ha tad ā·bha·ra·ṇam ut·ta·mam

  25. 25

    mayā pratigṛhīte tu tasminn ābharaṇe śubhe / mānuṣaḥ pūrvako deho rājarṣeḥ sa nanāśa ha

    ma·yā pra·ti·gṛ·hī·te tu tas·minn ā·bha·ra·ṇe śu·bhe / mā·nu·ṣaḥ pūr·va·ko de·ho rā·jar·ṣeḥ sa na·nā·śa ha

  26. 26

    pranaṣṭe tu śarīre 'sau rājarṣiḥ parayā mudā / tṛptaḥ pramudito rājā jagāma tridivaṃ punaḥ

    pra·naṣ·ṭe tu śa·rī·re 'sau rā·jar·ṣiḥ pa·ra·yā mu·dā / tṛp·taḥ pra·mu·di·to rā·jā ja·gā·ma tri·di·vaṃ pu·naḥ

  27. 27

    tenedaṃ śakratulyena divyam ābharaṇaṃ mama / tasmin nimitte kākutstha dattam adbhutadarśanam

    te·ne·daṃ śak·ra·tul·ye·na div·yam ā·bha·ra·ṇaṃ ma·ma / tas·min ni·mit·te kā·kut·stha dat·tam ad·bhu·ta·dar·śa·nam

Uttarakāṇḍa · sarga 70 19 verses
  1. 1

    tad adbhutatamaṃ vākyaṃ śrutvāgastyasya rāghavaḥ / gauravād vismayāc caiva bhūyaḥ praṣṭuṃ pracakrame

    tad ad·bhu·ta·ta·maṃ vāk·yaṃ śrut·vā·gas·tyas·ya rā·gha·vaḥ / gau·ra·vād vis·ma·yāc cai·va bhū·yaḥ praṣ·ṭuṃ pra·cak·ra·me

  2. 2

    bhagavaṃs tad vanaṃ ghoraṃ tapas tapyati yatra saḥ / śveto vaidarbhako rājā kathaṃ tad amṛgadvijam

    bha·ga·vaṃs tad va·naṃ gho·raṃ ta·pas tap·ya·ti yat·ra saḥ / śve·to vai·dar·bha·ko rā·jā ka·thaṃ tad a·mṛ·gad·vi·jam

  3. 3

    niḥsattvaṃ ca vanaṃ jātaṃ śūnyaṃ manujavarjitam / tapaś cartuṃ praviṣṭaḥ sa śrotum icchāmi tattvataḥ

    niḥ·sat·tvaṃ ca va·naṃ jā·taṃ śūn·yaṃ ma·nu·ja·var·ji·tam / ta·paś car·tuṃ pra·viṣ·ṭaḥ sa śro·tum ic·chā·mi tat·tva·taḥ

  4. 4

    rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam / vākyaṃ paramatejasvī vaktum evopacakrame

    rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā kau·tū·ha·la·sa·man·vi·tam / vāk·yaṃ pa·ra·ma·te·jas·vī vak·tum e·vo·pa·cak·ra·me

  5. 5

    purā kṛtayuge rāma manur daṇḍadharaḥ prabhuḥ / tasya putro mahān āsīd ikṣvākuḥ kulavardhanaḥ

    pu·rā kṛ·ta·yu·ge rā·ma ma·nur daṇ·ḍa·dha·raḥ pra·bhuḥ / tas·ya put·ro ma·hān ā·sīd ik·ṣvā·kuḥ ku·la·var·dha·naḥ

  6. 6

    taṃ putraṃ pūrvake rājye nikṣipya bhuvi durjayam / pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ bhava kartety uvāca ha

    taṃ put·raṃ pūr·va·ke rāj·ye nik·ṣip·ya bhu·vi dur·ja·yam / pṛ·thiv·yāṃ rā·ja·vaṃ·śā·nāṃ bha·va kar·tety u·vā·ca ha

  7. 7

    tatheti ca pratijñātaṃ pituḥ putreṇa rāghava / tataḥ paramasaṃhṛṣṭo manuḥ punar uvāca ha

    ta·the·ti ca pra·tij·ñā·taṃ pi·tuḥ put·re·ṇa rā·gha·va / ta·taḥ pa·ra·ma·saṃ·hṛṣ·ṭo ma·nuḥ pu·nar u·vā·ca ha

  8. 8

    prīto 'smi paramodārakartā cāsi na saṃśayaḥ / daṇḍena ca prajā rakṣa mā ca daṇḍam akāraṇe

    prī·to 'smi pa·ra·mo·dā·ra·kar·tā cā·si na saṃ·śa·yaḥ / daṇ·ḍe·na ca pra·jā rak·ṣa mā ca daṇ·ḍam a·kā·ra·ṇe

  9. 9

    aparādhiṣu yo daṇḍaḥ pātyate mānaveṣu vai / sa daṇḍo vidhivan muktaḥ svargaṃ nayati pārthivam

    a·pa·rā·dhi·ṣu yo daṇ·ḍaḥ pāt·ya·te mā·na·ve·ṣu vai / sa daṇ·ḍo vi·dhi·van muk·taḥ svar·gaṃ na·ya·ti pār·thi·vam

  10. 10

    tasmād daṇḍe mahābāho yatnavān bhava putraka / dharmo hi paramo loke kurvatas te bhaviṣyati

    tas·mād daṇ·ḍe ma·hā·bā·ho yat·na·vān bha·va put·ra·ka / dhar·mo hi pa·ra·mo lo·ke kur·va·tas te bha·viṣ·ya·ti

  11. 11

    iti taṃ bahu saṃdiśya manuḥ putraṃ samādhinā / jagāma tridivaṃ hṛṣṭo brahmalokam anuttamam

    i·ti taṃ ba·hu saṃ·diś·ya ma·nuḥ put·raṃ sa·mā·dhi·nā / ja·gā·ma tri·di·vaṃ hṛṣ·ṭo brah·ma·lo·kam a·nut·ta·mam

  12. 12

    prayāte tridive tasminn ikṣvākur amitaprabhaḥ / janayiṣye kathaṃ putrān iti cintāparo 'bhavat

    pra·yā·te tri·di·ve tas·minn ik·ṣvā·kur a·mi·tap·ra·bhaḥ / ja·na·yiṣ·ye ka·thaṃ put·rān i·ti cin·tā·pa·ro 'bha·vat

  13. 13

    karmabhir bahurūpaiś ca tais tair manusutaḥ sutān / janayām āsa dharmātmā śataṃ devasutopamān

    kar·ma·bhir ba·hu·rū·paiś ca tais tair ma·nu·su·taḥ su·tān / ja·na·yām ā·sa dhar·māt·mā śa·taṃ de·va·su·to·pa·mān

  14. 14

    teṣām avarajas tāta sarveṣāṃ raghunandana / mūḍhaś cākṛtividyaś ca na śuśrūṣati pūrvajān

    te·ṣām a·va·ra·jas tā·ta sar·ve·ṣāṃ ra·ghu·nan·da·na / mū·ḍhaś cā·kṛ·ti·vid·yaś ca na śuś·rū·ṣa·ti pūr·va·jān

  15. 15

    nāma tasya ca daṇḍeti pitā cakre 'lpatejasaḥ / avaśyaṃ daṇḍapatanaṃ śarīre 'sya bhaviṣyati

    nā·ma tas·ya ca daṇ·ḍe·ti pi·tā cak·re 'lpa·te·ja·saḥ / a·vaś·yaṃ daṇ·ḍa·pa·ta·naṃ śa·rī·re 'sya bha·viṣ·ya·ti

  16. 16

    sa paśyamānas taṃ doṣaṃ ghoraṃ putrasya rāghava / vindhyaśaivalayor madhye rājyaṃ prādād ariṃdama

    sa paś·ya·mā·nas taṃ do·ṣaṃ gho·raṃ put·ras·ya rā·gha·va / vin·dhya·śai·va·la·yor madh·ye rāj·yaṃ prā·dād a·riṃ·da·ma

  17. 17

    sa daṇḍas tatra rājābhūd ramye parvatarodhasi / puraṃ cāpratimaṃ rāma nyaveśayad anuttamam

    sa daṇ·ḍas tat·ra rā·jā·bhūd ram·ye par·va·ta·ro·dha·si / pu·raṃ cāp·ra·ti·maṃ rā·ma nya·ve·śa·yad a·nut·ta·mam

  18. 18

    purasya cākaron nāma madhumantam iti prabho / purohitaṃ cośanasaṃ varayām āsa suvratam

    pu·ras·ya cā·ka·ron nā·ma ma·dhu·man·tam i·ti pra·bho / pu·ro·hi·taṃ co·śa·na·saṃ va·ra·yām ā·sa suv·ra·tam

  19. 19

    evaṃ sa rājā tad rājyaṃ kārayat sapurohitaḥ / prahṛṣṭamanujākīrṇaṃ devarājyaṃ yathā divi

    e·vaṃ sa rā·jā tad rāj·yaṃ kā·ra·yat sa·pu·ro·hi·taḥ / pra·hṛṣ·ṭa·ma·nu·jā·kīr·ṇaṃ de·va·rāj·yaṃ ya·thā di·vi

Uttarakāṇḍa · sarga 71 17 verses
  1. 1

    etad ākhyāya rāmāya maharṣiḥ kumbhasaṃbhavaḥ / asyām evāparaṃ vākyaṃ kathāyām upacakrame

    e·tad ākh·yā·ya rā·mā·ya ma·har·ṣiḥ kum·bha·saṃ·bha·vaḥ / as·yām e·vā·pa·raṃ vāk·yaṃ ka·thā·yām u·pa·cak·ra·me

  2. 2

    tataḥ sa daṇḍaḥ kākutstha bahuvarṣagaṇāyutam / akarot tatra mandātmā rājyaṃ nihatakaṇṭakam

    ta·taḥ sa daṇ·ḍaḥ kā·kut·stha ba·hu·var·ṣa·ga·ṇā·yu·tam / a·ka·rot tat·ra man·dāt·mā rāj·yaṃ ni·ha·ta·kaṇ·ṭa·kam

  3. 3

    atha kāle tu kasmiṃś cid rājā bhārgavam āśramam / ramaṇīyam upākrāmac caitre māsi manorame

    a·tha kā·le tu kas·miṃś cid rā·jā bhār·ga·vam āś·ra·mam / ra·ma·ṇī·yam u·pāk·rā·mac cait·re mā·si ma·no·ra·me

  4. 4

    tatra bhārgavakanyāṃ sa rūpeṇāpratimāṃ bhuvi / vicarantīṃ vanoddeśe daṇḍo 'paśyad anuttamām

    tat·ra bhār·ga·va·kan·yāṃ sa rū·pe·ṇāp·ra·ti·māṃ bhu·vi / vi·ca·ran·tīṃ va·nod·de·śe daṇ·ḍo 'paś·yad a·nut·ta·mām

  5. 5

    sa dṛṣṭvā tāṃ sudurmedhā anaṅgaśarapīḍitaḥ / abhigamya susaṃvignaḥ kanyāṃ vacanam abravīt

    sa dṛṣ·ṭvā tāṃ su·dur·me·dhā a·naṅ·ga·śa·ra·pī·ḍi·taḥ / a·bhi·gam·ya su·saṃ·vig·naḥ kan·yāṃ va·ca·nam ab·ra·vīt

  6. 6

    kutas tvam asi suśroṇi kasya vāsi sutā śubhe / pīḍito 'ham anaṅgena pṛcchāmi tvāṃ sumadhyame

    ku·tas tvam a·si suś·ro·ṇi kas·ya vā·si su·tā śu·bhe / pī·ḍi·to 'ham a·naṅ·ge·na pṛc·chā·mi tvāṃ su·madh·ya·me

  7. 7

    tasya tv evaṃ bruvāṇasya mohonmattasya kāminaḥ / bhārgavī pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ nṛpam

    tas·ya tv e·vaṃ bru·vā·ṇas·ya mo·hon·mat·tas·ya kā·mi·naḥ / bhār·ga·vī prat·yu·vā·ce·daṃ va·caḥ sā·nu·na·yaṃ nṛ·pam

  8. 8

    bhārgavasya sutāṃ viddhi devasyākliṣṭakarmaṇaḥ / arajāṃ nāma rājendra jyeṣṭhām āśramavāsinīm

    bhār·ga·vas·ya su·tāṃ vid·dhi de·vas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / a·ra·jāṃ nā·ma rā·jen·dra jyeṣ·ṭhām āś·ra·ma·vā·si·nīm

  9. 9

    guruḥ pitā me rājendra tvaṃ ca śiṣyo mahātmanaḥ / vyasanaṃ sumahat kruddhaḥ sa te dadyān mahātapāḥ

    gu·ruḥ pi·tā me rā·jen·dra tvaṃ ca śiṣ·yo ma·hāt·ma·naḥ / vya·sa·naṃ su·ma·hat krud·dhaḥ sa te dad·yān ma·hā·ta·pāḥ

  10. 10

    yadi vātra mayā kāryaṃ dharmadṛṣṭena satpathā / varayasva nṛpa śreṣṭha pitaraṃ me mahādyutim

    ya·di vāt·ra ma·yā kār·yaṃ dhar·ma·dṛṣ·ṭe·na sat·pa·thā / va·ra·yas·va nṛ·pa śreṣ·ṭha pi·ta·raṃ me ma·hād·yu·tim

  11. 11

    anyathā tu phalaṃ tubhyaṃ bhaved ghorābhisaṃhitam / krodhena hi pitā me 'sau trailokyam api nirdahet

    an·ya·thā tu pha·laṃ tubh·yaṃ bha·ved gho·rā·bhi·saṃ·hi·tam / kro·dhe·na hi pi·tā me 'sau trai·lok·yam a·pi nir·da·het

  12. 12

    evaṃ bruvāṇām arajāṃ daṇḍaḥ kāmaśarārditaḥ / pratyuvāca madonmattaḥ śirasy ādhāya so 'ñjalim

    e·vaṃ bru·vā·ṇām a·ra·jāṃ daṇ·ḍaḥ kā·ma·śa·rār·di·taḥ / prat·yu·vā·ca ma·don·mat·taḥ śi·rasy ā·dhā·ya so 'ñja·lim

  13. 13

    prasādaṃ kuru suśroṇi na kālaṃ kṣeptum arhasi / tvatkṛte hi mama prāṇā vidīryante śubhānane

    pra·sā·daṃ ku·ru suś·ro·ṇi na kā·laṃ kṣep·tum ar·ha·si / tvat·kṛ·te hi ma·ma prā·ṇā vi·dīr·yan·te śu·bhā·na·ne

  14. 14

    tvāṃ prāpya hi vadho vāpi pāpaṃ vāpi sudāruṇam / bhaktaṃ bhajasva māṃ bhīru bhajamānaṃ suvihvalam

    tvāṃ prāp·ya hi va·dho vā·pi pā·paṃ vā·pi su·dā·ru·ṇam / bhak·taṃ bha·jas·va māṃ bhī·ru bha·ja·mā·naṃ su·vih·va·lam

  15. 15

    evam uktvā tu tāṃ kanyāṃ dorbhyāṃ gṛhya balād balī / visphurantīṃ yathākāmaṃ maithunāyopacakrame

    e·vam uk·tvā tu tāṃ kan·yāṃ dor·bhyāṃ gṛh·ya ba·lād ba·lī / vis·phu·ran·tīṃ ya·thā·kā·maṃ mai·thu·nā·yo·pa·cak·ra·me

  16. 16

    tam anarthaṃ mahāghoraṃ daṇḍaḥ kṛtvā sudāruṇam / nagaraṃ prayayau cāśu madhumantam anuttamam

    tam a·nar·thaṃ ma·hā·gho·raṃ daṇ·ḍaḥ kṛt·vā su·dā·ru·ṇam / na·ga·raṃ pra·ya·yau cā·śu ma·dhu·man·tam a·nut·ta·mam

  17. 17

    arajāpi rudantī sā āśramasyāvidūrataḥ / pratīkṣate susaṃtrastā pitaraṃ devasaṃnibham

    a·ra·jā·pi ru·dan·tī sā āś·ra·mas·yā·vi·dū·ra·taḥ / pra·tīk·ṣa·te su·saṃt·ras·tā pi·ta·raṃ de·va·saṃ·ni·bham

Uttarakāṇḍa · sarga 72 21 verses
  1. 1

    sa muhūrtād upaśrutya devarṣir amitaprabhaḥ / svam āśramaṃ śiṣya vṛtaḥ kṣudhārtaḥ saṃnyavartata

    sa mu·hūr·tād u·paś·rut·ya de·var·ṣir a·mi·tap·ra·bhaḥ / svam āś·ra·maṃ śiṣ·ya vṛ·taḥ kṣu·dhār·taḥ saṃn·ya·var·ta·ta

  2. 2

    so 'paśyad arajāṃ dīnāṃ rajasā samabhiplutām / jyotsnām ivāruṇagrastāṃ pratyūṣe na virājatīm

    so 'paś·yad a·ra·jāṃ dī·nāṃ ra·ja·sā sa·ma·bhip·lu·tām / jyot·snām i·vā·ru·ṇag·ras·tāṃ prat·yū·ṣe na vi·rā·ja·tīm

  3. 3

    tasya roṣaḥ samabhavat kṣudhārtasya viśeṣataḥ / nirdahann iva lokāṃs trīñ śiṣyāṃś cedam uvāca ha

    tas·ya ro·ṣaḥ sa·ma·bha·vat kṣu·dhār·tas·ya vi·śe·ṣa·taḥ / nir·da·hann i·va lo·kāṃs trīñ śiṣ·yāṃś ce·dam u·vā·ca ha

  4. 4

    paśyadhvaṃ viparītasya daṇḍasyāviditātmanaḥ / vipattiṃ ghorasaṃkāśāṃ kruddhām agniśikhām iva

    paś·yadh·vaṃ vi·pa·rī·tas·ya daṇ·ḍas·yā·vi·di·tāt·ma·naḥ / vi·pat·tiṃ gho·ra·saṃ·kā·śāṃ krud·dhām ag·ni·śi·khām i·va

  5. 5

    kṣayo 'sya durmateḥ prāptaḥ sānugasya durātmanaḥ / yaḥ pradīptāṃ hutāśasya śikhāṃ vai spraṣṭum icchati

    kṣa·yo 'sya dur·ma·teḥ prāp·taḥ sā·nu·gas·ya du·rāt·ma·naḥ / yaḥ pra·dīp·tāṃ hu·tā·śas·ya śi·khāṃ vai spraṣ·ṭum ic·cha·ti

  6. 6

    yasmāt sa kṛtavān pāpam īdṛśaṃ ghoradarśanam / tasmāt prāpsyati durmedhāḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ

    yas·māt sa kṛ·ta·vān pā·pam ī·dṛ·śaṃ gho·ra·dar·śa·nam / tas·māt prāp·sya·ti dur·me·dhāḥ pha·laṃ pā·pas·ya kar·ma·ṇaḥ

  7. 7

    saptarātreṇa rājāsau sabhṛtyabalavāhanaḥ / pāpakarmasamācāro vadhaṃ prāpsyati durmatiḥ

    sap·ta·rāt·re·ṇa rā·jā·sau sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ / pā·pa·kar·ma·sa·mā·cā·ro va·dhaṃ prāp·sya·ti dur·ma·tiḥ

  8. 8

    samantād yojanaśataṃ viṣayaṃ cāsya durmateḥ / dhakṣyate pāṃsuvarṣeṇa mahatā pākaśāsanaḥ

    sa·man·tād yo·ja·na·śa·taṃ vi·ṣa·yaṃ cās·ya dur·ma·teḥ / dhak·ṣya·te pāṃ·su·var·ṣe·ṇa ma·ha·tā pā·ka·śā·sa·naḥ

  9. 9

    sarvasattvāni yānīha sthāvarāṇi carāṇi ca / mahatā pāṃsuvarṣeṇa nāśaṃ yāsyanti sarvaśaḥ

    sar·va·sat·tvā·ni yā·nī·ha sthā·va·rā·ṇi ca·rā·ṇi ca / ma·ha·tā pāṃ·su·var·ṣe·ṇa nā·śaṃ yās·yan·ti sar·va·śaḥ

  10. 10

    daṇḍasya viṣayo yāvat tāvat sarvasamucchrayaḥ / pāṃsubhuta ivālakṣyaḥ saptarātrād bhaviṣyati

    daṇ·ḍas·ya vi·ṣa·yo yā·vat tā·vat sar·va·sa·muc·chra·yaḥ / pāṃ·su·bhu·ta i·vā·lak·ṣyaḥ sap·ta·rāt·rād bha·viṣ·ya·ti

  11. 11

    ity uktvā krodhasaṃtapas tam āśramanivāsinam / janaṃ janapadānteṣu sthīyatām iti cābravīt

    ity uk·tvā kro·dha·saṃ·ta·pas tam āś·ra·ma·ni·vā·si·nam / ja·naṃ ja·na·pa·dān·te·ṣu sthī·ya·tām i·ti cāb·ra·vīt

  12. 12

    śrutvā tūśasano vākyaṃ sa āśramāvasatho janaḥ / niṣkrānto viṣayāt tasya sthānaṃ cakre 'tha bāhyataḥ

    śrut·vā tū·śa·sa·no vāk·yaṃ sa āś·ra·mā·va·sa·tho ja·naḥ / niṣ·krān·to vi·ṣa·yāt tas·ya sthā·naṃ cak·re 'tha bāh·ya·taḥ

  13. 13

    sa tathoktvā munijanam arajām idam abravīt / ihaiva vasa durmedhe āśrame susamāhitā

    sa ta·thok·tvā mu·ni·ja·nam a·ra·jām i·dam ab·ra·vīt / i·hai·va va·sa dur·me·dhe āś·ra·me su·sa·mā·hi·tā

  14. 14

    idaṃ yojanaparyantaṃ saraḥ suruciraprabham / araje vijvarā bhuṅkṣva kālaś cātra pratīkṣyatām

    i·daṃ yo·ja·na·par·yan·taṃ sa·raḥ su·ru·ci·rap·ra·bham / a·ra·je vij·va·rā bhuṅ·kṣva kā·laś cāt·ra pra·tīk·ṣya·tām

  15. 15

    tvatsamīpe tu ye sattvā vāsam eṣyanti tāṃ niśām / avadhyāḥ pāṃsuvarṣeṇa te bhaviṣyanti nityadā

    tvat·sa·mī·pe tu ye sat·tvā vā·sam eṣ·yan·ti tāṃ ni·śām / a·vadh·yāḥ pāṃ·su·var·ṣe·ṇa te bha·viṣ·yan·ti nit·ya·dā

  16. 16

    ity uktvā bhārgavo vāsam anyatra samupākramat / saptāhād bhasmasādbhūtaṃ yathoktaṃ brahmavādinā

    ity uk·tvā bhār·ga·vo vā·sam an·yat·ra sa·mu·pāk·ra·mat / sap·tā·hād bhas·ma·sād·bhū·taṃ ya·thok·taṃ brah·ma·vā·di·nā

  17. 17

    tasyāsau daṇḍaviṣayo vindhyaśaivalasānuṣu / śapto brahmarṣiṇā tena purā vaidharmake kṛte

    tas·yā·sau daṇ·ḍa·vi·ṣa·yo vin·dhya·śai·va·la·sā·nu·ṣu / śap·to brah·mar·ṣi·ṇā te·na pu·rā vai·dhar·ma·ke kṛ·te

  18. 18

    tataḥ prabhṛti kākutstha daṇḍakāraṇyam ucyate / tapasvinaḥ sthitā yatra janasthānam atho 'bhavat

    ta·taḥ pra·bhṛ·ti kā·kut·stha daṇ·ḍa·kā·raṇ·yam uc·ya·te / ta·pas·vi·naḥ sthi·tā yat·ra ja·nas·thā·nam a·tho 'bha·vat

  19. 19

    etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ pṛcchasi rāghava / saṃdhyām upāsituṃ vīra samayo hy ativartate

    e·tat te sar·vam ākh·yā·taṃ yan māṃ pṛc·cha·si rā·gha·va / saṃdh·yām u·pā·si·tuṃ vī·ra sa·ma·yo hy a·ti·var·ta·te

  20. 20

    ete maharṣayaḥ sarve pūrṇakumbhāḥ samantataḥ / kṛtodako naravyāghra ādityaṃ paryupāsate

    e·te ma·har·ṣa·yaḥ sar·ve pūr·ṇa·kum·bhāḥ sa·man·ta·taḥ / kṛ·to·da·ko na·rav·yāgh·ra ā·dit·yaṃ par·yu·pā·sa·te

  21. 21

    sa tair ṛṣibhir abhyastaḥ sahitair brahmasattamaiḥ / ravir astaṃ gato rāma gacchodakam upaspṛśa

    sa tair ṛ·ṣi·bhir abh·yas·taḥ sa·hi·tair brah·ma·sat·ta·maiḥ / ra·vir as·taṃ ga·to rā·ma gac·cho·da·kam u·pas·pṛ·śa

Uttarakāṇḍa · sarga 73 19 verses
  1. 1

    ṛṣer vacanam ājñāya rāmaḥ saṃdhyām upāsitum / upākrāmat saraḥ puṇyam apsarobhir niṣevitam

    ṛ·ṣer va·ca·nam āj·ñā·ya rā·maḥ saṃdh·yām u·pā·si·tum / u·pāk·rā·mat sa·raḥ puṇ·yam ap·sa·ro·bhir ni·ṣe·vi·tam

  2. 2

    tatrodakam upaspṛṣśya saṃdhyām anvāsya paścimām / āśramaṃ prāviśad rāmaḥ kumbhayoner mahātmanaḥ

    tat·ro·da·kam u·pas·pṛṣ·śya saṃdh·yām an·vās·ya paś·ci·mām / āś·ra·maṃ prā·vi·śad rā·maḥ kum·bha·yo·ner ma·hāt·ma·naḥ

  3. 3

    asyāgastyo bahuguṇaṃ phalamūlaṃ tathauṣadhīḥ / śākāni ca pavitrāṇi bhojanārtham akalpayat

    as·yā·gas·tyo ba·hu·gu·ṇaṃ pha·la·mū·laṃ ta·thau·ṣa·dhīḥ / śā·kā·ni ca pa·vit·rā·ṇi bho·ja·nār·tham a·kal·pa·yat

  4. 4

    sa bhuktavān naraśreṣṭhas tad annam amṛtopamam / prītaś ca parituṣṭaś ca tāṃ rātriṃ samupāvasat

    sa bhuk·ta·vān na·raś·reṣ·ṭhas tad an·nam a·mṛ·to·pa·mam / prī·taś ca pa·ri·tuṣ·ṭaś ca tāṃ rāt·riṃ sa·mu·pā·va·sat

  5. 5

    prabhāte kālyam utthāya kṛtvāhnikam ariṃdamaḥ / ṛṣiṃ samabhicakrāma gamanāya raghūttamaḥ

    pra·bhā·te kāl·yam ut·thā·ya kṛt·vāh·ni·kam a·riṃ·da·maḥ / ṛ·ṣiṃ sa·ma·bhi·cak·rā·ma ga·ma·nā·ya ra·ghūt·ta·maḥ

  6. 6

    abhivādyābravīd rāmo maharṣiṃ kumbhasaṃbhavam / āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi mām anujñātum arhasi

    a·bhi·vād·yāb·ra·vīd rā·mo ma·har·ṣiṃ kum·bha·saṃ·bha·vam / ā·pṛc·che tvāṃ ga·miṣ·yā·mi mām a·nuj·ñā·tum ar·ha·si

  7. 7

    dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi darśanena mahātmanaḥ / draṣṭuṃ caivāgamiṣyāmi pāvanārtham ihātmanaḥ

    dhan·yo 'smy a·nu·gṛ·hī·to 'smi dar·śa·ne·na ma·hāt·ma·naḥ / draṣ·ṭuṃ cai·vā·ga·miṣ·yā·mi pā·va·nār·tham i·hāt·ma·naḥ

  8. 8

    tathā vadati kākutsthe vākyam adbhutadarśanam / uvāca paramaprīto dharmanetras tapodhanaḥ

    ta·thā va·da·ti kā·kut·sthe vāk·yam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / u·vā·ca pa·ra·map·rī·to dhar·ma·net·ras ta·po·dha·naḥ

  9. 9

    atyadbhutam idaṃ vākyaṃ tava rāma śubhākṣaram / pāvanaḥ sarvalokānāṃ tvam eva raghunandana

    at·yad·bhu·tam i·daṃ vāk·yaṃ ta·va rā·ma śu·bhāk·ṣa·ram / pā·va·naḥ sar·va·lo·kā·nāṃ tvam e·va ra·ghu·nan·da·na

  10. 10

    muhūrtam api rāma tvāṃ ye nu paśyanti ke cana / pāvitāḥ svargabhūtās te pūjyante divi daivataiḥ

    mu·hūr·tam a·pi rā·ma tvāṃ ye nu paś·yan·ti ke ca·na / pā·vi·tāḥ svar·ga·bhū·tās te pūj·yan·te di·vi dai·va·taiḥ

  11. 11

    ye ca tvāṃ ghoracakṣurbhir īkṣante prāṇino bhuvi / hatās te yamadaṇḍena sadyo nirayagāminaḥ

    ye ca tvāṃ gho·ra·cak·ṣur·bhir īk·ṣan·te prā·ṇi·no bhu·vi / ha·tās te ya·ma·daṇ·ḍe·na sad·yo ni·ra·ya·gā·mi·naḥ

  12. 12

    gaccha cāriṣṭam avyagraḥ panthānam akutobhayam / praśādhi rājyaṃ dharmeṇa gatir hi jagato bhavān

    gac·cha cā·riṣ·ṭam av·yag·raḥ pan·thā·nam a·ku·to·bha·yam / pra·śā·dhi rāj·yaṃ dhar·me·ṇa ga·tir hi ja·ga·to bha·vān

  13. 13

    evam uktas tu muninā prāñjaliḥ prpagraho nṛpaḥ / abhyavādayata prājñas tam ṛṣiṃ puṇyaśīlinam

    e·vam uk·tas tu mu·ni·nā prāñ·ja·liḥ prpag·ra·ho nṛ·paḥ / abh·ya·vā·da·ya·ta prāj·ñas tam ṛ·ṣiṃ puṇ·ya·śī·li·nam

  14. 14

    abhivādya muniśreṣṭhaṃ tāṃś ca sarvāṃs tapodhanān / adhyārohat tad avyagraḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam

    a·bhi·vād·ya mu·niś·reṣ·ṭhaṃ tāṃś ca sar·vāṃs ta·po·dha·nān / adh·yā·ro·hat tad av·yag·raḥ puṣ·pa·kaṃ he·ma·bhū·ṣi·tam

  15. 15

    taṃ prayāntaṃ munigaṇā āśīrvādaiḥ samantataḥ / apūjayan mahendrābhaṃ sahasrākṣam ivāmarāḥ

    taṃ pra·yān·taṃ mu·ni·ga·ṇā ā·śīr·vā·daiḥ sa·man·ta·taḥ / a·pū·ja·yan ma·hen·drā·bhaṃ sa·has·rāk·ṣam i·vā·ma·rāḥ

  16. 16

    svasthaḥ sa dadṛśe rāmaḥ puṣpake hemabhūṣite / śaśī meghasamīpastho yathā jaladharāgame

    svas·thaḥ sa da·dṛ·śe rā·maḥ puṣ·pa·ke he·ma·bhū·ṣi·te / śa·śī me·gha·sa·mī·pas·tho ya·thā ja·la·dha·rā·ga·me

  17. 17

    tato 'rdhadivase prāpte pūjyamānas tatas tataḥ / ayodhyāṃ prāpya kākutstho vimānād avarohata

    ta·to 'rdha·di·va·se prāp·te pūj·ya·mā·nas ta·tas ta·taḥ / a·yodh·yāṃ prāp·ya kā·kut·stho vi·mā·nād a·va·ro·ha·ta

  18. 18

    tato visṛjya ruciraṃ puṣpakaṃ kāmagāminam / kakṣyāntaravinikṣiptaṃ dvāḥsthaṃ rāmo 'bravīd vacaḥ

    ta·to vi·sṛj·ya ru·ci·raṃ puṣ·pa·kaṃ kā·ma·gā·mi·nam / kak·ṣyān·ta·ra·vi·nik·ṣip·taṃ dvāḥs·thaṃ rā·mo 'bra·vīd va·caḥ

  19. 19

    lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva gatvā tau laghuvikramau / mamāgamanam ākhyāya śabdāpaya ca māṃ ciram

    lak·ṣma·ṇaṃ bha·ra·taṃ cai·va gat·vā tau la·ghu·vik·ra·mau / ma·mā·ga·ma·nam ākh·yā·ya śab·dā·pa·ya ca māṃ ci·ram

Uttarakāṇḍa · sarga 74 19 verses
  1. 1

    tac chrutvā bhāṣitaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ / dvāḥsthaḥ kumārāv āhūya rāghavāya nyavedayat

    tac chrut·vā bhā·ṣi·taṃ tas·ya rā·mas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / dvāḥs·thaḥ ku·mā·rāv ā·hū·ya rā·gha·vā·ya nya·ve·da·yat

  2. 2

    dṛṣṭvā tu rāghavaḥ prāptau priyau bharatalakṣmaṇau / pariṣvajya tato rāmo vākyam etad uvāca ha

    dṛṣ·ṭvā tu rā·gha·vaḥ prāp·tau pri·yau bha·ra·ta·lak·ṣma·ṇau / pa·riṣ·vaj·ya ta·to rā·mo vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  3. 3

    kṛtaṃ mayā yathātathyaṃ dvijakāryam anuttamam / dharmasetumato bhūyaḥ kartum icchāmi rāghavau

    kṛ·taṃ ma·yā ya·thā·tath·yaṃ dvi·ja·kār·yam a·nut·ta·mam / dhar·ma·se·tu·ma·to bhū·yaḥ kar·tum ic·chā·mi rā·gha·vau

  4. 4

    yuvābhyām ātmabhūtābhyāṃ rājasūyam anuttamam / sahito yaṣṭum icchāmi tatra dharmo hi śāśvataḥ

    yu·vābh·yām āt·ma·bhū·tābh·yāṃ rā·ja·sū·yam a·nut·ta·mam / sa·hi·to yaṣ·ṭum ic·chā·mi tat·ra dhar·mo hi śāś·va·taḥ

  5. 5

    iṣṭvā tu rājasūyena mitraḥ śatrunibarhaṇaḥ / suhutena suyajñena varuṇatvam upāgamat

    iṣ·ṭvā tu rā·ja·sū·ye·na mit·raḥ śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / su·hu·te·na su·yaj·ñe·na va·ru·ṇat·vam u·pā·ga·mat

  6. 6

    somaś ca rājasūyena iṣṭvā dharmeṇa dharmavit / prāptaś ca sarvalokānāṃ kīrtiṃ sthānaṃ ca śāśvatam

    so·maś ca rā·ja·sū·ye·na iṣ·ṭvā dhar·me·ṇa dhar·ma·vit / prāp·taś ca sar·va·lo·kā·nāṃ kīr·tiṃ sthā·naṃ ca śāś·va·tam

  7. 7

    asminn ahani yac chreyaś cintyatāṃ tan mayā saha / hitaṃ cāyati yuktaṃ ca prayatau vaktum arhatha

    as·minn a·ha·ni yac chre·yaś cin·tya·tāṃ tan ma·yā sa·ha / hi·taṃ cā·ya·ti yuk·taṃ ca pra·ya·tau vak·tum ar·ha·tha

  8. 8

    śrutā tu rāghavasyaitad vākyaṃ vākyaviśāradaḥ / bharataḥ prāñjalir bhūtvā vākyam etad uvāca ha

    śru·tā tu rā·gha·vas·yai·tad vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / bha·ra·taḥ prāñ·ja·lir bhūt·vā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  9. 9

    tvayi dharmaḥ paraḥ sādho tvayi sarvā vasuṃdharā / pratiṣṭhitā mahābāho yaśaś cāmitavikrama

    tva·yi dhar·maḥ pa·raḥ sā·dho tva·yi sar·vā va·suṃ·dha·rā / pra·tiṣ·ṭhi·tā ma·hā·bā·ho ya·śaś cā·mi·ta·vik·ra·ma

  10. 10

    mahīpālāś ca sarve tvāṃ prajāpatim ivāmarāḥ / nirīkṣante mahātmāno lokanāthaṃ yathā vayam

    ma·hī·pā·lāś ca sar·ve tvāṃ pra·jā·pa·tim i·vā·ma·rāḥ / ni·rīk·ṣan·te ma·hāt·mā·no lo·ka·nā·thaṃ ya·thā va·yam

  11. 11

    prajāś ca pitṛvad rājan paśyanti tvāṃ mahābala / pṛthivyāṃ gatibhūto 'si prāṇinām api rāghava

    pra·jāś ca pi·tṛ·vad rā·jan paś·yan·ti tvāṃ ma·hā·ba·la / pṛ·thiv·yāṃ ga·ti·bhū·to 'si prā·ṇi·nām a·pi rā·gha·va

  12. 12

    sa tvam evaṃvidhaṃ yajñam āhartāsi kathaṃ nṛpa / pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ vināśo yatra dṛśyate

    sa tvam e·vaṃ·vi·dhaṃ yaj·ñam ā·har·tā·si ka·thaṃ nṛ·pa / pṛ·thiv·yāṃ rā·ja·vaṃ·śā·nāṃ vi·nā·śo yat·ra dṛś·ya·te

  13. 13

    pṛthivyāṃ ye ca puruṣā rājan pauruṣam āgatāḥ / sarveṣāṃ bhavitā tatra kṣayaḥ sarvāntakopamaḥ

    pṛ·thiv·yāṃ ye ca pu·ru·ṣā rā·jan pau·ru·ṣam ā·ga·tāḥ / sar·ve·ṣāṃ bha·vi·tā tat·ra kṣa·yaḥ sar·vān·ta·ko·pa·maḥ

  14. 14

    sa tvaṃ puruṣaśārdūla guṇair atulavikrama / pṛthivīṃ nārhase hantuṃ vaśe hi tava vartate

    sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la gu·ṇair a·tu·la·vik·ra·ma / pṛ·thi·vīṃ nār·ha·se han·tuṃ va·śe hi ta·va var·ta·te

  15. 15

    bharatasya tu tad vākyaṃ śrutvāmṛtamayaṃ yathā / praharṣam atulaṃ lebhe rāmaḥ satyaparākramaḥ

    bha·ra·tas·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā·mṛ·ta·ma·yaṃ ya·thā / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe rā·maḥ sat·ya·pa·rāk·ra·maḥ

  16. 16

    uvāca ca śubhāṃ vāṇīṃ kaikeyyā nandivardhanam / prīto 'smi parituṣṭo 'smi tavādya vacanena hi

    u·vā·ca ca śu·bhāṃ vā·ṇīṃ kai·key·yā nan·di·var·dha·nam / prī·to 'smi pa·ri·tuṣ·ṭo 'smi ta·vād·ya va·ca·ne·na hi

  17. 17

    idaṃ vacanam aklībaṃ tvayā dharmasamāhitam / vyāhṛtaṃ puruṣavyāghra pṛthivyāḥ paripālanam

    i·daṃ va·ca·nam ak·lī·baṃ tva·yā dhar·ma·sa·mā·hi·tam / vyā·hṛ·taṃ pu·ru·ṣav·yāgh·ra pṛ·thiv·yāḥ pa·ri·pā·la·nam

  18. 18

    eṣa tasmād abhiprāyād rājasūyāt kratūttamān / nivartayāmi dharmajña tava suvyāhṛtena vai

    e·ṣa tas·mād a·bhip·rā·yād rā·ja·sū·yāt kra·tūt·ta·mān / ni·var·ta·yā·mi dhar·maj·ña ta·va suv·yā·hṛ·te·na vai

  19. 19

    prajānāṃ pālanaṃ dharmo rājñāṃ yajñena saṃmitaḥ / tasmāc chṛṇomi te vākyaṃ sādhūktaṃ susamāhitam

    pra·jā·nāṃ pā·la·naṃ dhar·mo rāj·ñāṃ yaj·ñe·na saṃ·mi·taḥ / tas·māc chṛ·ṇo·mi te vāk·yaṃ sā·dhūk·taṃ su·sa·mā·hi·tam

Uttarakāṇḍa · sarga 75 18 verses
  1. 1

    tathoktavati rāme tu bharate ca mahātmani / lakṣmaṇo 'pi śubhaṃ vākyam uvāca raghunandanam

    ta·thok·ta·va·ti rā·me tu bha·ra·te ca ma·hāt·ma·ni / lak·ṣma·ṇo 'pi śu·bhaṃ vāk·yam u·vā·ca ra·ghu·nan·da·nam

  2. 2

    aśvamedho mahāyajñaḥ pāvanaḥ sarvapāpmanām / pāvanas tava durdharṣo rocatāṃ kratupuṃgavaḥ

    aś·va·me·dho ma·hā·yaj·ñaḥ pā·va·naḥ sar·va·pāp·ma·nām / pā·va·nas ta·va dur·dhar·ṣo ro·ca·tāṃ kra·tu·puṃ·ga·vaḥ

  3. 3

    śrūyate hi purāvṛttaṃ vāsave sumahātmani / brahmahatyāvṛtaḥ śakro hayamedhena pāvitaḥ

    śrū·ya·te hi pu·rā·vṛt·taṃ vā·sa·ve su·ma·hāt·ma·ni / brah·ma·hat·yā·vṛ·taḥ śak·ro ha·ya·me·dhe·na pā·vi·taḥ

  4. 4

    purā kila mahābāho devāsurasamāgame / vṛtro nāma mahān āsīd daiteyo lokasaṃmataḥ

    pu·rā ki·la ma·hā·bā·ho de·vā·su·ra·sa·mā·ga·me / vṛt·ro nā·ma ma·hān ā·sīd dai·te·yo lo·ka·saṃ·ma·taḥ

  5. 5

    vistīrṇā yojanaśatam ucchritas triguṇaṃ tataḥ / anurāgeṇa lokāṃs trīn snehāt paśyati sarvataḥ

    vis·tīr·ṇā yo·ja·na·śa·tam uc·chri·tas tri·gu·ṇaṃ ta·taḥ / a·nu·rā·ge·ṇa lo·kāṃs trīn sne·hāt paś·ya·ti sar·va·taḥ

  6. 6

    dharmajñaś ca kṛtajñaś ca buddhyā ca pariniṣṭhitaḥ / śaśāsa pṛthivīṃ sarvāṃ dharmeṇa susamāhitaḥ

    dhar·maj·ñaś ca kṛ·taj·ñaś ca bud·dhyā ca pa·ri·niṣ·ṭhi·taḥ / śa·śā·sa pṛ·thi·vīṃ sar·vāṃ dhar·me·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ

  7. 7

    tasmin praśāsati tadā sarvakāmadughā mahī / rasavanti prasūtāni mūlāni ca phalāni ca

    tas·min pra·śā·sa·ti ta·dā sar·va·kā·ma·du·ghā ma·hī / ra·sa·van·ti pra·sū·tā·ni mū·lā·ni ca pha·lā·ni ca

  8. 8

    akṛṣṭapacyā pṛthivī susaṃpannā mahātmanaḥ / sa rājyaṃ tādṛśaṃ bhuṅkte sphītam adbhutadarśanam

    a·kṛṣ·ṭa·pac·yā pṛ·thi·vī su·saṃ·pan·nā ma·hāt·ma·naḥ / sa rāj·yaṃ tā·dṛ·śaṃ bhuṅ·kte sphī·tam ad·bhu·ta·dar·śa·nam

  9. 9

    tasya buddhiḥ samutpannā tapaḥ kuryām anuttamam / tapo hi paramaṃ śreyas tapo hi paramaṃ sukham

    tas·ya bud·dhiḥ sa·mut·pan·nā ta·paḥ kur·yām a·nut·ta·mam / ta·po hi pa·ra·maṃ śre·yas ta·po hi pa·ra·maṃ su·kham

  10. 10

    sa nikṣipya sutaṃ jyeṣṭhaṃ paureṣu parameśvaram / tapa ugram upātiṣṭhat tāpayan sarvadevatāḥ

    sa nik·ṣip·ya su·taṃ jyeṣ·ṭhaṃ pau·re·ṣu pa·ra·meś·va·ram / ta·pa ug·ram u·pā·tiṣ·ṭhat tā·pa·yan sar·va·de·va·tāḥ

  11. 11

    tapas tapyati vṛtre tu vāsavaḥ paramārtavat / viṣṇuṃ samupasaṃkramya vākyam etad uvāca ha

    ta·pas tap·ya·ti vṛt·re tu vā·sa·vaḥ pa·ra·mār·ta·vat / viṣ·ṇuṃ sa·mu·pa·saṃk·ram·ya vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  12. 12

    tapasyatā mahābāho lokā vṛtreṇa nirjitāḥ / balavān sa hi dharmātmā nainaṃ śakṣyāmi bādhitum

    ta·pas·ya·tā ma·hā·bā·ho lo·kā vṛt·re·ṇa nir·ji·tāḥ / ba·la·vān sa hi dhar·māt·mā nai·naṃ śak·ṣyā·mi bā·dhi·tum

  13. 13

    yady asau tapa ātiṣṭhed bhūya eva sureśvara / yāval lokā dhariṣyanti tāvad asya vaśānugāḥ

    yady a·sau ta·pa ā·tiṣ·ṭhed bhū·ya e·va su·reś·va·ra / yā·val lo·kā dha·riṣ·yan·ti tā·vad as·ya va·śā·nu·gāḥ

  14. 14

    tvaṃ cainaṃ paramodāram upekṣasi mahābala / kṣaṇaṃ hi na bhaved vṛtraḥ kruddhe tvayi sureśvara

    tvaṃ cai·naṃ pa·ra·mo·dā·ram u·pek·ṣa·si ma·hā·ba·la / kṣa·ṇaṃ hi na bha·ved vṛt·raḥ krud·dhe tva·yi su·reś·va·ra

  15. 15

    yadā hi prītisaṃyogaṃ tvayā viṣṇo samāgataḥ / tadā prabhṛti lokānāṃ nāthatvam upalabdhavān

    ya·dā hi prī·ti·saṃ·yo·gaṃ tva·yā viṣ·ṇo sa·mā·ga·taḥ / ta·dā pra·bhṛ·ti lo·kā·nāṃ nā·that·vam u·pa·lab·dha·vān

  16. 16

    sa tvaṃ prasādaṃ lokānāṃ kuruṣva sumahāyaśaḥ / tvatkṛtena hi sarvaṃ syāt praśāntam ajaraṃ jagat

    sa tvaṃ pra·sā·daṃ lo·kā·nāṃ ku·ruṣ·va su·ma·hā·ya·śaḥ / tvat·kṛ·te·na hi sar·vaṃ syāt pra·śān·tam a·ja·raṃ ja·gat

  17. 17

    ime hi sarve viṣṇo tvāṃ nirīkṣante divaukasaḥ / vṛtraghatena mahatā eṣāṃ sāhyaṃ kuruṣva ha

    i·me hi sar·ve viṣ·ṇo tvāṃ ni·rīk·ṣan·te di·vau·ka·saḥ / vṛt·ra·gha·te·na ma·ha·tā e·ṣāṃ sāh·yaṃ ku·ruṣ·va ha

  18. 18

    tvayā hi nityaśaḥ sāhyaṃ kṛtam eṣāṃ mahātmanām / asahyam idam anyeṣām agatīnāṃ gatir bhavān

    tva·yā hi nit·ya·śaḥ sāh·yaṃ kṛ·tam e·ṣāṃ ma·hāt·ma·nām / a·sah·yam i·dam an·ye·ṣām a·ga·tī·nāṃ ga·tir bha·vān

Uttarakāṇḍa · sarga 76 22 verses
  1. 1

    lakṣmaṇasya tu tad vākyaṃ śrutvā śatrunibarhaṇaḥ / vṛtraghātam aśeṣeṇa kathayety āha lakṣmaṇam

    lak·ṣma·ṇas·ya tu tad vāk·yaṃ śrut·vā śat·ru·ni·bar·ha·ṇaḥ / vṛt·ra·ghā·tam a·śe·ṣe·ṇa ka·tha·yety ā·ha lak·ṣma·ṇam

  2. 2

    rāghaveṇaivam uktas tu sumitrānandavardhanaḥ / bhūya eva kathāṃ divyāṃ kathayām āsa lakṣmaṇaḥ

    rā·gha·ve·ṇai·vam uk·tas tu su·mit·rā·nan·da·var·dha·naḥ / bhū·ya e·va ka·thāṃ div·yāṃ ka·tha·yām ā·sa lak·ṣma·ṇaḥ

  3. 3

    sahasrākṣavacaḥ śrutvā sarveṣāṃ ca divaukasām / viṣṇur devān uvācedaṃ sarvān indrapurogamān

    sa·has·rāk·ṣa·va·caḥ śrut·vā sar·ve·ṣāṃ ca di·vau·ka·sām / viṣ·ṇur de·vān u·vā·ce·daṃ sar·vān in·dra·pu·ro·ga·mān

  4. 4

    pūrvaṃ sauhṛdabaddho 'smi vṛtrasya sumahātmanaḥ / tena yuṣmat priyārthaṃ vai nāhaṃ hanmi mahāsuram

    pūr·vaṃ sau·hṛ·da·bad·dho 'smi vṛt·ras·ya su·ma·hāt·ma·naḥ / te·na yuṣ·mat pri·yār·thaṃ vai nā·haṃ han·mi ma·hā·su·ram

  5. 5

    avaśyaṃ karaṇīyaṃ ca bhavatāṃ sukham uttamam / tasmād upāyam ākhyāsye yena vṛtraṃ haniṣyatha

    a·vaś·yaṃ ka·ra·ṇī·yaṃ ca bha·va·tāṃ su·kham ut·ta·mam / tas·mād u·pā·yam ākh·yās·ye ye·na vṛt·raṃ ha·niṣ·ya·tha

  6. 6

    tridhā bhūtaṃ kariṣye 'ham ātmānaṃ surasattamāḥ / tena vṛtraṃ sahasrākṣo haniṣyati na saṃśayaḥ

    tri·dhā bhū·taṃ ka·riṣ·ye 'ham āt·mā·naṃ su·ra·sat·ta·māḥ / te·na vṛt·raṃ sa·has·rāk·ṣo ha·niṣ·ya·ti na saṃ·śa·yaḥ

  7. 7

    eko 'ṃśo vāsavaṃ yātu dvitīyo vajram eva tu / tṛtīyo bhūtalaṃ śakras tato vṛtraṃ haniṣyati

    e·ko 'ṃśo vā·sa·vaṃ yā·tu dvi·tī·yo vaj·ram e·va tu / tṛ·tī·yo bhū·ta·laṃ śak·ras ta·to vṛt·raṃ ha·niṣ·ya·ti

  8. 8

    tathā bruvati deveśe devā vākyam athābruvan / evam etan na saṃdeho yathā vadasi daityahan

    ta·thā bru·va·ti de·ve·śe de·vā vāk·yam a·thāb·ru·van / e·vam e·tan na saṃ·de·ho ya·thā va·da·si dait·ya·han

  9. 9

    bhadraṃ te 'stu gamiṣyāmo vṛtrāsuravadhaiṣiṇaḥ / bhajasva paramodāravāsavaṃ svena tejasā

    bhad·raṃ te 'stu ga·miṣ·yā·mo vṛt·rā·su·ra·va·dhai·ṣi·ṇaḥ / bha·jas·va pa·ra·mo·dā·ra·vā·sa·vaṃ sve·na te·ja·sā

  10. 10

    tataḥ sarve mahātmānaḥ sahasrākṣapurogamāḥ / tad araṇyam upākrāman yatra vṛtro mahāsuraḥ

    ta·taḥ sar·ve ma·hāt·mā·naḥ sa·has·rāk·ṣa·pu·ro·ga·māḥ / tad a·raṇ·yam u·pāk·rā·man yat·ra vṛt·ro ma·hā·su·raḥ

  11. 11

    te 'paśyaṃs tejasā bhūtaṃ tapantam asurottamam / pibantam iva lokāṃs trīn nirdahantam ivāmbaram

    te 'paś·yaṃs te·ja·sā bhū·taṃ ta·pan·tam a·su·rot·ta·mam / pi·ban·tam i·va lo·kāṃs trīn nir·da·han·tam i·vām·ba·ram

  12. 12

    dṛṣṭvaiva cāsuraśreṣṭhaṃ devās trāsam upāgaman / katham enaṃ vadhiṣyāmaḥ kathaṃ na syāt parājayaḥ

    dṛṣ·ṭvai·va cā·su·raś·reṣ·ṭhaṃ de·vās trā·sam u·pā·ga·man / ka·tham e·naṃ va·dhiṣ·yā·maḥ ka·thaṃ na syāt pa·rā·ja·yaḥ

  13. 13

    teṣāṃ cintayatāṃ tatra sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ / vajraṃ pragṛhya bāhubhyāṃ prahiṇod vṛtramūrdhani

    te·ṣāṃ cin·ta·ya·tāṃ tat·ra sa·has·rāk·ṣaḥ pu·raṃ·da·raḥ / vaj·raṃ pra·gṛh·ya bā·hubh·yāṃ pra·hi·ṇod vṛt·ra·mūr·dha·ni

  14. 14

    kālāgnineva ghoreṇa dīpteneva mahārciṣā / prataptaṃ vṛtraśirasi jagat trāsam upāgamat

    kā·lāg·ni·ne·va gho·re·ṇa dīp·te·ne·va ma·hār·ci·ṣā / pra·tap·taṃ vṛt·ra·śi·ra·si ja·gat trā·sam u·pā·ga·mat

  15. 15

    asaṃbhāvyaṃ vadhaṃ tasya vṛtrasya vibudhādhipaḥ / cintayāno jagāmāśu lokasyāntaṃ mahāyaśāḥ

    a·saṃ·bhāv·yaṃ va·dhaṃ tas·ya vṛt·ras·ya vi·bu·dhā·dhi·paḥ / cin·ta·yā·no ja·gā·mā·śu lo·kas·yān·taṃ ma·hā·ya·śāḥ

  16. 16

    tam indraṃ brahmahatyāśu gacchantam anugacchati / apatac cāsya gātreṣu tam indraṃ duḥkham āviśat

    tam in·draṃ brah·ma·hat·yā·śu gac·chan·tam a·nu·gac·cha·ti / a·pa·tac cās·ya gāt·re·ṣu tam in·draṃ duḥ·kham ā·vi·śat

  17. 17

    hatārayaḥ pranaṣṭendrā devāḥ sāgnipurogamāḥ / viṣṇuṃ tribhuvaṇaśreṣṭhaṃ muhur muhur apūjayan

    ha·tā·ra·yaḥ pra·naṣ·ṭen·drā de·vāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ / viṣ·ṇuṃ tri·bhu·va·ṇaś·reṣ·ṭhaṃ mu·hur mu·hur a·pū·ja·yan

  18. 18

    tvaṃ gatiḥ paramā deva pūrvajo jagataḥ prabhuḥ / rathārthaṃ sarvabhūtānāṃ viṣṇutvam upajagmivān

    tvaṃ ga·tiḥ pa·ra·mā de·va pūr·va·jo ja·ga·taḥ pra·bhuḥ / ra·thār·thaṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ viṣ·ṇut·vam u·pa·jag·mi·vān

  19. 19

    hataś cāyaṃ tvayā vṛtro brahmahatyā ca vāsavam / bādhate suraśārdūla mokṣaṃ tasya vinirdiśa

    ha·taś cā·yaṃ tva·yā vṛt·ro brah·ma·hat·yā ca vā·sa·vam / bā·dha·te su·ra·śār·dū·la mok·ṣaṃ tas·ya vi·nir·di·śa

  20. 20

    teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā devānāṃ viṣṇur abravīt / mām eva yajatāṃ śakraḥ pāvayiṣyāmi vajriṇam

    te·ṣāṃ tad va·ca·naṃ śrut·vā de·vā·nāṃ viṣ·ṇur ab·ra·vīt / mām e·va ya·ja·tāṃ śak·raḥ pā·va·yiṣ·yā·mi vaj·ri·ṇam

  21. 21

    puṇyena hayamedhena mām iṣṭvā pākaśāsanaḥ / punar eṣyati devānām indratvam akutobhayaḥ

    puṇ·ye·na ha·ya·me·dhe·na mām iṣ·ṭvā pā·ka·śā·sa·naḥ / pu·nar eṣ·ya·ti de·vā·nām in·drat·vam a·ku·to·bha·yaḥ

  22. 22

    evaṃ saṃdiśya devānāṃ tāṃ vāṇīm amṛtopamā / jagāma viṣṇur deveśaḥ stūyamānas triviṣṭapam

    e·vaṃ saṃ·diś·ya de·vā·nāṃ tāṃ vā·ṇīm a·mṛ·to·pa·mā / ja·gā·ma viṣ·ṇur de·ve·śaḥ stū·ya·mā·nas tri·viṣ·ṭa·pam

Uttarakāṇḍa · sarga 77 19 verses
  1. 1

    tathā vṛtravadhaṃ sarvam akhilena sa lakṣmaṇaḥ / kathayitvā naraśreṣṭhaḥ kathāśeṣam upākramat

    ta·thā vṛt·ra·va·dhaṃ sar·vam a·khi·le·na sa lak·ṣma·ṇaḥ / ka·tha·yit·vā na·raś·reṣ·ṭhaḥ ka·thā·śe·ṣam u·pāk·ra·mat

  2. 2

    tato hate mahāvīrye vṛtre devabhayaṃkare / brahmahatyāvṛtaḥ śakraḥ saṃjñāṃ lebhe na vṛtrahā

    ta·to ha·te ma·hā·vīr·ye vṛt·re de·va·bha·yaṃ·ka·re / brah·ma·hat·yā·vṛ·taḥ śak·raḥ saṃj·ñāṃ le·bhe na vṛt·ra·hā

  3. 3

    so 'ntam āśritya lokānāṃ naṣṭasaṃjño vicetanaḥ / kālaṃ tatrāvasat kaṃ cid veṣṭamāno yathoragaḥ

    so 'ntam āś·rit·ya lo·kā·nāṃ naṣ·ṭa·saṃj·ño vi·ce·ta·naḥ / kā·laṃ tat·rā·va·sat kaṃ cid veṣ·ṭa·mā·no ya·tho·ra·gaḥ

  4. 4

    atha naṣṭe sahasrākṣe udvignam abhavaj jagat / bhūmiś ca dhvastasaṃkāśā niḥsnehā śuṣkakānanā

    a·tha naṣ·ṭe sa·has·rāk·ṣe ud·vig·nam a·bha·vaj ja·gat / bhū·miś ca dhvas·ta·saṃ·kā·śā niḥs·ne·hā śuṣ·ka·kā·na·nā

  5. 5

    niḥsrotasaś cāmbuvāhā hradāś ca saritas tathā / saṃkṣobhaś caiva sattvānām anāvṛṣṭikṛto 'bhavat

    niḥs·ro·ta·saś cām·bu·vā·hā hra·dāś ca sa·ri·tas ta·thā / saṃk·ṣo·bhaś cai·va sat·tvā·nām a·nā·vṛṣ·ṭi·kṛ·to 'bha·vat

  6. 6

    kṣīyamāṇe tu loke 'smin saṃbhrāntamanasaḥ surāḥ / yad uktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ taṃ yajñaṃ samupānayan

    kṣī·ya·mā·ṇe tu lo·ke 'smin saṃbh·rān·ta·ma·na·saḥ su·rāḥ / yad uk·taṃ viṣ·ṇu·nā pūr·vaṃ taṃ yaj·ñaṃ sa·mu·pā·na·yan

  7. 7

    tataḥ sarve suragaṇāḥ sopādhyāyāḥ saharṣibhiḥ / taṃ deśaṃ sahitā jagmur yatrendro bhayamohitaḥ

    ta·taḥ sar·ve su·ra·ga·ṇāḥ so·pādh·yā·yāḥ sa·har·ṣi·bhiḥ / taṃ de·śaṃ sa·hi·tā jag·mur yat·ren·dro bha·ya·mo·hi·taḥ

  8. 8

    te tu dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ mohitaṃ brahmahatyayā / taṃ puraskṛtya deveśam aśvamedhaṃ pracakrire

    te tu dṛṣ·ṭvā sa·has·rāk·ṣaṃ mo·hi·taṃ brah·ma·hat·ya·yā / taṃ pu·ras·kṛt·ya de·ve·śam aś·va·me·dhaṃ pra·cak·ri·re

  9. 9

    tato 'śvamedhaḥ sumahān mahendrasya mahātmanaḥ / vavṛdhe brahmahatyāyāḥ pāvanārthaṃ nareśvara

    ta·to 'śva·me·dhaḥ su·ma·hān ma·hen·dras·ya ma·hāt·ma·naḥ / va·vṛ·dhe brah·ma·hat·yā·yāḥ pā·va·nār·thaṃ na·reś·va·ra

  10. 10

    tato yajñasamāptau tu brahmahatyā mahātmanaḥ / abhigamyābravīd vākyaṃ kva me sthānaṃ vidhāsyatha

    ta·to yaj·ña·sa·māp·tau tu brah·ma·hat·yā ma·hāt·ma·naḥ / a·bhi·gam·yāb·ra·vīd vāk·yaṃ kva me sthā·naṃ vi·dhās·ya·tha

  11. 11

    te tām ūcus tato devās tuṣṭāḥ prītisamanvitāḥ / caturdhā vibhajātmānam ātmanaiva durāsade

    te tām ū·cus ta·to de·vās tuṣ·ṭāḥ prī·ti·sa·man·vi·tāḥ / ca·tur·dhā vi·bha·jāt·mā·nam āt·ma·nai·va du·rā·sa·de

  12. 12

    devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā brahmahatyā mahātmanām / saṃnidhau sthānam anyatra varayām āsa durvasā

    de·vā·nāṃ bhā·ṣi·taṃ śrut·vā brah·ma·hat·yā ma·hāt·ma·nām / saṃ·ni·dhau sthā·nam an·yat·ra va·ra·yām ā·sa dur·va·sā

  13. 13

    ekenāṃśena vatsyāmi pūrṇodāsu nadīṣu vai / dvitīyena tu vṛkṣeṣu satyam etad bravīmi vaḥ

    e·ke·nāṃ·śe·na vat·syā·mi pūr·ṇo·dā·su na·dī·ṣu vai / dvi·tī·ye·na tu vṛk·ṣe·ṣu sat·yam e·tad bra·vī·mi vaḥ

  14. 14

    yo 'yam aṃśas tṛtīyo me strīṣu yauvanaśāliṣu / trirātraṃ darpaparṇāsu vasiṣye darpaghātinī

    yo 'yam aṃ·śas tṛ·tī·yo me strī·ṣu yau·va·na·śā·li·ṣu / tri·rāt·raṃ dar·pa·par·ṇā·su va·siṣ·ye dar·pa·ghā·ti·nī

  15. 15

    hantāro brāhmaṇān ye tu prekṣāpūrvam adūṣakān / tāṃś caturthena bhāgena saṃśrayiṣye surarṣabhāḥ

    han·tā·ro brāh·ma·ṇān ye tu prek·ṣā·pūr·vam a·dū·ṣa·kān / tāṃś ca·tur·the·na bhā·ge·na saṃś·ra·yiṣ·ye su·rar·ṣa·bhāḥ

  16. 16

    pratyūcus tāṃ tato devā yathā vadasi durvase / tathā bhavatu tat sarvaṃ sādhayasva yathepsitam

    prat·yū·cus tāṃ ta·to de·vā ya·thā va·da·si dur·va·se / ta·thā bha·va·tu tat sar·vaṃ sā·dha·yas·va ya·thep·si·tam

  17. 17

    tataḥ prītyānvitā devāḥ sahasrākṣaṃ vavandire / vijvaraḥ pūtapāpmā ca vāsavaḥ samapadyata

    ta·taḥ prīt·yān·vi·tā de·vāḥ sa·has·rāk·ṣaṃ va·van·di·re / vij·va·raḥ pū·ta·pāp·mā ca vā·sa·vaḥ sa·ma·pad·ya·ta

  18. 18

    praśāntaṃ ca jagat sarvaṃ sahasrākṣe pratiṣṭhate / yajñaṃ cādbhutasaṃkāśaṃ tadā śakro 'bhyapūjayat

    pra·śān·taṃ ca ja·gat sar·vaṃ sa·has·rāk·ṣe pra·tiṣ·ṭha·te / yaj·ñaṃ cād·bhu·ta·saṃ·kā·śaṃ ta·dā śak·ro 'bhya·pū·ja·yat

  19. 19

    īdṛśo hy aśvamedhasya prabhāvo raghunandana / yajasva sumahābhāga hayamedhena pārthiva

    ī·dṛ·śo hy aś·va·me·dhas·ya pra·bhā·vo ra·ghu·nan·da·na / ya·jas·va su·ma·hā·bhā·ga ha·ya·me·dhe·na pār·thi·va

Uttarakāṇḍa · sarga 78 29 verses
  1. 1

    tac chrutvā lakṣmaṇenoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ / pratyuvāca mahātejāḥ prahasan rāghavo vacaḥ

    tac chrut·vā lak·ṣma·ṇe·nok·taṃ vāk·yaṃ vāk·ya·vi·śā·ra·daḥ / prat·yu·vā·ca ma·hā·te·jāḥ pra·ha·san rā·gha·vo va·caḥ

  2. 2

    evam etan naraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa / vṛtraghātam aśeṣeṇa vājimedhaphalaṃ ca yat

    e·vam e·tan na·raś·reṣ·ṭha ya·thā va·da·si lak·ṣma·ṇa / vṛt·ra·ghā·tam a·śe·ṣe·ṇa vā·ji·me·dha·pha·laṃ ca yat

  3. 3

    śrūyate hi purā saumya kardamasya prajāpateḥ / putro bāhlīśvaraḥ śrīmān ilo nāma sudhārmikaḥ

    śrū·ya·te hi pu·rā saum·ya kar·da·mas·ya pra·jā·pa·teḥ / put·ro bāh·līś·va·raḥ śrī·mān i·lo nā·ma su·dhār·mi·kaḥ

  4. 4

    sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ vaśe kṛtvā mahāyaśāḥ / rājyaṃ caiva naravyāghra putravat paryapālayat

    sa rā·jā pṛ·thi·vīṃ sar·vāṃ va·śe kṛt·vā ma·hā·ya·śāḥ / rāj·yaṃ cai·va na·rav·yāgh·ra put·ra·vat par·ya·pā·la·yat

  5. 5

    suraiś ca paramodārair daiteyaiś ca mahāsuraiḥ / nāgarākṣasagandharvair yakṣaiś ca sumahātmabhiḥ

    su·raiś ca pa·ra·mo·dā·rair dai·te·yaiś ca ma·hā·su·raiḥ / nā·ga·rāk·ṣa·sa·gan·dhar·vair yak·ṣaiś ca su·ma·hāt·ma·bhiḥ

  6. 6

    pūjyate nityaśaḥ saumya bhayārtai raghunandana / abibhyaṃś ca trayo lokāḥ saroṣasya mahātmanaḥ

    pūj·ya·te nit·ya·śaḥ saum·ya bha·yār·tai ra·ghu·nan·da·na / a·bibh·yaṃś ca tra·yo lo·kāḥ sa·ro·ṣas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  7. 7

    sa rājā tādṛśo hy āsīd dharme vīrye ca niṣṭhitaḥ / buddhyā ca paramodāro bāhlīkānāṃ mahāyaśāḥ

    sa rā·jā tā·dṛ·śo hy ā·sīd dhar·me vīr·ye ca niṣ·ṭhi·taḥ / bud·dhyā ca pa·ra·mo·dā·ro bāh·lī·kā·nāṃ ma·hā·ya·śāḥ

  8. 8

    sa pracakre mahābāhur mṛgayāṃ rucire vane / caitre manorame māsi sabhṛtyabalavāhanaḥ

    sa pra·cak·re ma·hā·bā·hur mṛ·ga·yāṃ ru·ci·re va·ne / cait·re ma·no·ra·me mā·si sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ

  9. 9

    prajaghne sa nṛpo 'raṇye mṛgāñ śatasahasraśaḥ / hatvaiva tṛptir nābhūc ca rājñas tasya mahātmanaḥ

    pra·jagh·ne sa nṛ·po 'raṇ·ye mṛ·gāñ śa·ta·sa·has·ra·śaḥ / hat·vai·va tṛp·tir nā·bhūc ca rāj·ñas tas·ya ma·hāt·ma·naḥ

  10. 10

    nānāmṛgāṇām ayutaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā / yatra jāto mahāsenas taṃ deśam upacakrame

    nā·nā·mṛ·gā·ṇām a·yu·taṃ vadh·ya·mā·naṃ ma·hāt·ma·nā / yat·ra jā·to ma·hā·se·nas taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me

  11. 11

    tasmiṃs tu devadeveśaḥ śailarājasutāṃ haraḥ / ramayām āsa durdharṣaiḥ sarvair anucaraiḥ saha

    tas·miṃs tu de·va·de·ve·śaḥ śai·la·rā·ja·su·tāṃ ha·raḥ / ra·ma·yām ā·sa dur·dhar·ṣaiḥ sar·vair a·nu·ca·raiḥ sa·ha

  12. 12

    kṛtvā strībhūtam ātmānam umeśo gopatidhvajaḥ / devyāḥ priyacikīrṣuḥ sa tasmin parvatanirjhare

    kṛt·vā strī·bhū·tam āt·mā·nam u·me·śo go·pa·tidh·va·jaḥ / dev·yāḥ pri·ya·ci·kīr·ṣuḥ sa tas·min par·va·ta·nir·jha·re

  13. 13

    ye ca tatra vanoddeśe sattvāḥ puruṣavādinaḥ / yac ca kiṃ cana tat sarvaṃ nārīsaṃjñaṃ babhūva ha

    ye ca tat·ra va·nod·de·śe sat·tvāḥ pu·ru·ṣa·vā·di·naḥ / yac ca kiṃ ca·na tat sar·vaṃ nā·rī·saṃj·ñaṃ ba·bhū·va ha

  14. 14

    etasminn antare rājā sa ilaḥ kardamātmajaḥ / nighnan mṛgasahasrāṇi taṃ deśam upacakrame

    e·tas·minn an·ta·re rā·jā sa i·laḥ kar·da·māt·ma·jaḥ / nigh·nan mṛ·ga·sa·has·rā·ṇi taṃ de·śam u·pa·cak·ra·me

  15. 15

    sa dṛṣṭvā strīkṛtaṃ sarvaṃ savyālamṛgapakṣiṇam / ātmānaṃ sānugaṃ caiva strībhūtaṃ raghunandana

    sa dṛṣ·ṭvā strī·kṛ·taṃ sar·vaṃ sav·yā·la·mṛ·ga·pak·ṣi·ṇam / āt·mā·naṃ sā·nu·gaṃ cai·va strī·bhū·taṃ ra·ghu·nan·da·na

  16. 16

    tasya duḥkhaṃ mahat tv āsīd dṛṣṭvātmānaṃ tathā gatam / umāpateś ca tat karma jñātvā trāsam upāgamat

    tas·ya duḥ·khaṃ ma·hat tv ā·sīd dṛṣ·ṭvāt·mā·naṃ ta·thā ga·tam / u·mā·pa·teś ca tat kar·ma jñāt·vā trā·sam u·pā·ga·mat

  17. 17

    tato devaṃ mahātmānaṃ śitikaṇṭhaṃ kapardinam / jagāma śaraṇaṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ

    ta·to de·vaṃ ma·hāt·mā·naṃ śi·ti·kaṇ·ṭhaṃ ka·par·di·nam / ja·gā·ma śa·ra·ṇaṃ rā·jā sa·bhṛt·ya·ba·la·vā·ha·naḥ

  18. 18

    tataḥ prahasya varadaḥ saha devyā mahāyaśāḥ / prajāpatisutaṃ vākyam uvāca varadaḥ svayam

    ta·taḥ pra·has·ya va·ra·daḥ sa·ha dev·yā ma·hā·ya·śāḥ / pra·jā·pa·ti·su·taṃ vāk·yam u·vā·ca va·ra·daḥ sva·yam

  19. 19

    uttiṣṭhottiṣṭha rājarṣe kārdameya mahābala / puruṣatvam ṛte saumya varaṃ varaya suvrata

    ut·tiṣ·ṭhot·tiṣ·ṭha rā·jar·ṣe kār·da·me·ya ma·hā·ba·la / pu·ru·ṣat·vam ṛ·te saum·ya va·raṃ va·ra·ya suv·ra·ta

  20. 20

    tataḥ sa rājā śokārtāḥ pratyākhyāto mahātmanā / na sa jagrāha strībhūto varam anyaṃ surottamāt

    ta·taḥ sa rā·jā śo·kār·tāḥ prat·yākh·yā·to ma·hāt·ma·nā / na sa jag·rā·ha strī·bhū·to va·ram an·yaṃ su·rot·ta·māt

  21. 21

    tataḥ śokena mahatā śailarājasutāṃ nṛpaḥ / praṇipatya mahādevīṃ sarveṇaivāntarātmanā

    ta·taḥ śo·ke·na ma·ha·tā śai·la·rā·ja·su·tāṃ nṛ·paḥ / pra·ṇi·pat·ya ma·hā·de·vīṃ sar·ve·ṇai·vān·ta·rāt·ma·nā

  22. 22

    īśe varāṇāṃ varade lokānām asi bhāmini / amoghadarśane devi bhaje saumye namo 'stu te

    ī·śe va·rā·ṇāṃ va·ra·de lo·kā·nām a·si bhā·mi·ni / a·mo·gha·dar·śa·ne de·vi bha·je saum·ye na·mo 'stu te

  23. 23

    hṛdgataṃ tasya rājarṣer vijñāya harasaṃnidhau / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ devī rudrasya saṃmatā

    hṛd·ga·taṃ tas·ya rā·jar·ṣer vij·ñā·ya ha·ra·saṃ·ni·dhau / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yaṃ de·vī rud·ras·ya saṃ·ma·tā

  24. 24

    ardhasya devo varado varārdhasya tathā hy aham / tasmād ardhaṃ gṛhāṇa tvaṃ strīpuṃsor yāvad icchasi

    ar·dhas·ya de·vo va·ra·do va·rār·dhas·ya ta·thā hy a·ham / tas·mād ar·dhaṃ gṛ·hā·ṇa tvaṃ strī·puṃ·sor yā·vad ic·cha·si

  25. 25

    tad adbhutatamaṃ śrutvā devyā varam anuttamam / saṃprahṛṣṭamanā bhūtvā rājā vākyam athābravīt

    tad ad·bhu·ta·ta·maṃ śrut·vā dev·yā va·ram a·nut·ta·mam / saṃp·ra·hṛṣ·ṭa·ma·nā bhūt·vā rā·jā vāk·yam a·thāb·ra·vīt

  26. 26

    yadi devi prasannā me rūpeṇāpratimā bhuvi / māsaṃ strītvam upāsitvā māsaṃ syāṃ puruṣaḥ punaḥ

    ya·di de·vi pra·san·nā me rū·pe·ṇāp·ra·ti·mā bhu·vi / mā·saṃ strīt·vam u·pā·sit·vā mā·saṃ syāṃ pu·ru·ṣaḥ pu·naḥ

  27. 27

    īpsitaṃ tasya vijñāya devī surucirānanā / pratyuvāca śubhaṃ vākyam evam etad bhaviṣyati

    īp·si·taṃ tas·ya vij·ñā·ya de·vī su·ru·ci·rā·na·nā / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yam e·vam e·tad bha·viṣ·ya·ti

  28. 28

    rājan puruṣabhūtas tvaṃ strībhāvaṃ na smariṣyasi / strībhūtaś cāparaṃ māsaṃ na smariṣyasi pauruṣam

    rā·jan pu·ru·ṣa·bhū·tas tvaṃ strī·bhā·vaṃ na sma·riṣ·ya·si / strī·bhū·taś cā·pa·raṃ mā·saṃ na sma·riṣ·ya·si pau·ru·ṣam

  29. 29

    evaṃ sa rājā puruṣo māmaṃ bhūtvātha kārdamiḥ / trailokyasundarī nārī māsam ekam ilābhavat

    e·vaṃ sa rā·jā pu·ru·ṣo mā·maṃ bhūt·vā·tha kār·da·miḥ / trai·lok·ya·sun·da·rī nā·rī mā·sam e·kam i·lā·bha·vat

Uttarakāṇḍa · sarga 79 24 verses
  1. 1

    tāṃ kathām ilasaṃbaddhāṃ rāmeṇa samudīritām / lakṣmaṇo bharataś caiva śrutvā paramavismitau

    tāṃ ka·thām i·la·saṃ·bad·dhāṃ rā·me·ṇa sa·mu·dī·ri·tām / lak·ṣma·ṇo bha·ra·taś cai·va śrut·vā pa·ra·ma·vis·mi·tau

  2. 2

    tau rāmaṃ prāñjalībhūtvā tasya rājño mahātmanaḥ / vistaraṃ tasya bhāvasya tadā papracchatuḥ punaḥ

    tau rā·maṃ prāñ·ja·lī·bhūt·vā tas·ya rāj·ño ma·hāt·ma·naḥ / vis·ta·raṃ tas·ya bhā·vas·ya ta·dā pap·rac·cha·tuḥ pu·naḥ

  3. 3

    kathaṃ sa rājā strībhūto vartayām āsa durgatim / puruṣo vā yadā bhūtaḥ kāṃ vṛttiṃ vartayaty asau

    ka·thaṃ sa rā·jā strī·bhū·to var·ta·yām ā·sa dur·ga·tim / pu·ru·ṣo vā ya·dā bhū·taḥ kāṃ vṛt·tiṃ var·ta·yaty a·sau

  4. 4

    tayos tad bhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam / kathayām āsa kākutṣṭhas tasya rājño yathā gatam

    ta·yos tad bhā·ṣi·taṃ śrut·vā kau·tū·ha·la·sa·man·vi·tam / ka·tha·yām ā·sa kā·kut·ṣṭhas tas·ya rāj·ño ya·thā ga·tam

  5. 5

    tam eva prathamaṃ māsaṃ strībhūtvā lokasundarī / tābhiḥ parivṛtā strībhir ye 'sya pūrvaṃ padānugāḥ

    tam e·va pra·tha·maṃ mā·saṃ strī·bhūt·vā lo·ka·sun·da·rī / tā·bhiḥ pa·ri·vṛ·tā strī·bhir ye 'sya pūr·vaṃ pa·dā·nu·gāḥ

  6. 6

    tat kānanaṃ vigāhyāśu vijahre lokasundarī / drumagulmalatākīrṇaṃ padbhyāṃ padmadalekṣaṇā

    tat kā·na·naṃ vi·gāh·yā·śu vi·jah·re lo·ka·sun·da·rī / dru·ma·gul·ma·la·tā·kīr·ṇaṃ pad·bhyāṃ pad·ma·da·lek·ṣa·ṇā

  7. 7

    vāhanāni ca sarvāṇi saṃtyaktvā vai samantataḥ / parvatābhogavivare tasmin reme ilā tadā

    vā·ha·nā·ni ca sar·vā·ṇi saṃt·yak·tvā vai sa·man·ta·taḥ / par·va·tā·bho·ga·vi·va·re tas·min re·me i·lā ta·dā

  8. 8

    atha tasmin vanoddeśe parvatasyāvidūrataḥ / saraḥ suruciraprakhyaṃ nānāpakṣigaṇāyutam

    a·tha tas·min va·nod·de·śe par·va·tas·yā·vi·dū·ra·taḥ / sa·raḥ su·ru·ci·rap·rakh·yaṃ nā·nā·pak·ṣi·ga·ṇā·yu·tam

  9. 9

    dadarśa sā ilā tasmin budhaṃ somasutaṃ tadā / jvalantaṃ svena vapuṣā pūrṇaṃ somam ivoditam

    da·dar·śa sā i·lā tas·min bu·dhaṃ so·ma·su·taṃ ta·dā / jva·lan·taṃ sve·na va·pu·ṣā pūr·ṇaṃ so·mam i·vo·di·tam

  10. 10

    tapantaṃ ca tapas tīvram ambhomadhye durāsadam / yaśak saraṃ kāmagamaṃ tāruṇye paryavasthitam

    ta·pan·taṃ ca ta·pas tīv·ram am·bho·madh·ye du·rā·sa·dam / ya·śak sa·raṃ kā·ma·ga·maṃ tā·ruṇ·ye par·ya·vas·thi·tam

  11. 11

    sā taṃ jalāśayaṃ sarvaṃ kṣobhayām āsa vismitā / saha taiḥ pūra puruṣaiḥ strībhūtai raghunandana

    sā taṃ ja·lā·śa·yaṃ sar·vaṃ kṣo·bha·yām ā·sa vis·mi·tā / sa·ha taiḥ pū·ra pu·ru·ṣaiḥ strī·bhū·tai ra·ghu·nan·da·na

  12. 12

    budhas tu tāṃ nirīkṣyaiva kāmabāṇābhipīḍitaḥ / nopalebhe tadātmānaṃ cacāla ca tadāmbhasi

    bu·dhas tu tāṃ ni·rīk·ṣyai·va kā·ma·bā·ṇā·bhi·pī·ḍi·taḥ / no·pa·le·bhe ta·dāt·mā·naṃ ca·cā·la ca ta·dām·bha·si

  13. 13

    ilāṃ nirīkṣamāṇaḥ sa trailokyābhyadhikāṃ śubhām / cintāṃ samabhyatikrāmat kā nv iyaṃ devatādhikā

    i·lāṃ ni·rīk·ṣa·mā·ṇaḥ sa trai·lok·yābh·ya·dhi·kāṃ śu·bhām / cin·tāṃ sa·mabh·ya·tik·rā·mat kā nv i·yaṃ de·va·tā·dhi·kā

  14. 14

    na devīṣu na nāgīṣu nāsurīṣv apsaraḥsu ca / dṛṣṭapūrvā mayā kā cid rūpeṇaitena śobhitā

    na de·vī·ṣu na nā·gī·ṣu nā·su·rīṣv ap·sa·raḥ·su ca / dṛṣ·ṭa·pūr·vā ma·yā kā cid rū·pe·ṇai·te·na śo·bhi·tā

  15. 15

    sadṛśīyaṃ mama bhaved yadi nānyaparigrahā / iti buddhiṃ samāsthāya jalāt sthalam upāgamat

    sa·dṛ·śī·yaṃ ma·ma bha·ved ya·di nān·ya·pa·rig·ra·hā / i·ti bud·dhiṃ sa·mās·thā·ya ja·lāt stha·lam u·pā·ga·mat

  16. 16

    sa āśramaṃ samupāgamya catasraḥ pramadās tataḥ / śabdāpayata dharmātmā tāś cainaṃ ca vavandire

    sa āś·ra·maṃ sa·mu·pā·gam·ya ca·tas·raḥ pra·ma·dās ta·taḥ / śab·dā·pa·ya·ta dhar·māt·mā tāś cai·naṃ ca va·van·di·re

  17. 17

    sa tāḥ papraccha dharmātma kasyaiṣā lokasundarī / kimartham āgatā ceha satyam ākhyāta māciram

    sa tāḥ pap·rac·cha dhar·māt·ma kas·yai·ṣā lo·ka·sun·da·rī / ki·mar·tham ā·ga·tā ce·ha sat·yam ākh·yā·ta mā·ci·ram

  18. 18

    śubhaṃ tu tasya tadvākyaṃ madhuraṃ madhurākṣaram / śrutvā tu tāḥ striyaḥ sarvā ūcur madhurayā girā

    śu·bhaṃ tu tas·ya tad·vāk·yaṃ ma·dhu·raṃ ma·dhu·rāk·ṣa·ram / śrut·vā tu tāḥ stri·yaḥ sar·vā ū·cur ma·dhu·ra·yā gi·rā

  19. 19

    asmākam eṣā suśroṇī prabhutve vartate sadā / apatiḥ kānanānteṣu sahāsmābhir aṭaty asau

    as·mā·kam e·ṣā suś·ro·ṇī pra·bhut·ve var·ta·te sa·dā / a·pa·tiḥ kā·na·nān·te·ṣu sa·hās·mā·bhir a·ṭaty a·sau

  20. 20

    tad vākyam avyaktapadaṃ tāsāṃ strīṇāṃ niśamya tu / vidyām āvartanīṃ puṇyām āvartayata sa dvijaḥ

    tad vāk·yam av·yak·ta·pa·daṃ tā·sāṃ strī·ṇāṃ ni·śam·ya tu / vid·yām ā·var·ta·nīṃ puṇ·yām ā·var·ta·ya·ta sa dvi·jaḥ

  21. 21

    so 'rthaṃ viditvā nikhilaṃ tasya rājño yathāgatam / sarvā eva striyas tāś ca babhāṣe munipuṃgavaḥ

    so 'rthaṃ vi·dit·vā ni·khi·laṃ tas·ya rāj·ño ya·thā·ga·tam / sar·vā e·va stri·yas tāś ca ba·bhā·ṣe mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  22. 22

    atra kiṃ puruṣā bhadrā avasañ śailarodhasi / vatsyathāsmin girau yūyam avakāśo vidhīyatām

    at·ra kiṃ pu·ru·ṣā bhad·rā a·va·sañ śai·la·ro·dha·si / vat·sya·thās·min gi·rau yū·yam a·va·kā·śo vi·dhī·ya·tām

  23. 23

    mūlaputraphalaiḥ sarvā vartayiṣyatha nityadā / striyaḥ kimpuruṣān nāma bhartṝn samupalapsyatha

    mū·la·put·ra·pha·laiḥ sar·vā var·ta·yiṣ·ya·tha nit·ya·dā / stri·yaḥ kim·pu·ru·ṣān nā·ma bhar·tṝn sa·mu·pa·lap·sya·tha

  24. 24

    tāḥ śrutvā somaputrasya vācaṃ kiṃpuruṣīkṛtāḥ / upāsāṃ cakrire śailaṃ bahvyas tā bahudhā tadā

    tāḥ śrut·vā so·ma·put·ras·ya vā·caṃ kiṃ·pu·ru·ṣī·kṛ·tāḥ / u·pā·sāṃ cak·ri·re śai·laṃ bah·vyas tā ba·hu·dhā ta·dā

Uttarakāṇḍa · sarga 80 25 verses
  1. 1

    śrutvā kimpuruṣotpattiṃ lakṣmaṇo bharatas tadā / āścaryam iti cābrūtām ubhau rāmaṃ janeśvaram

    śrut·vā kim·pu·ru·ṣot·pat·tiṃ lak·ṣma·ṇo bha·ra·tas ta·dā / āś·car·yam i·ti cāb·rū·tām u·bhau rā·maṃ ja·neś·va·ram

  2. 2

    atha rāmaḥ kathām etāṃ bhūya eva mahāyaśāḥ / kathayām āsa dharmātmā prajāpatisutasya vai

    a·tha rā·maḥ ka·thām e·tāṃ bhū·ya e·va ma·hā·ya·śāḥ / ka·tha·yām ā·sa dhar·māt·mā pra·jā·pa·ti·su·tas·ya vai

  3. 3

    sarvās tā vidrutā dṛṣṭvā kiṃnarīr ṛṣisattamaḥ / uvāca rūpasaṃpannāṃ tāṃ striyaṃ prahasann iva

    sar·vās tā vid·ru·tā dṛṣ·ṭvā kiṃ·na·rīr ṛ·ṣi·sat·ta·maḥ / u·vā·ca rū·pa·saṃ·pan·nāṃ tāṃ stri·yaṃ pra·ha·sann i·va

  4. 4

    somasyāhaṃ sudayitaḥ sutaḥ surucirānane / bhajasva māṃ varārohe bhaktyā snigdhena cakṣuṣā

    so·mas·yā·haṃ su·da·yi·taḥ su·taḥ su·ru·ci·rā·na·ne / bha·jas·va māṃ va·rā·ro·he bhak·tyā snig·dhe·na cak·ṣu·ṣā

  5. 5

    tasya tad vacanaṃ śrutvā śūnye svajanavarjitā / ilā suruciraprakhyaṃ pratyuvāca mahāgraham

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā śūn·ye sva·ja·na·var·ji·tā / i·lā su·ru·ci·rap·rakh·yaṃ prat·yu·vā·ca ma·hāg·ra·ham

  6. 6

    ahaṃ kāmakarī saumya tavāsmi vaśavartinī / praśādhi māṃ somasuta yathecchasi tathā kuru

    a·haṃ kā·ma·ka·rī saum·ya ta·vās·mi va·śa·var·ti·nī / pra·śā·dhi māṃ so·ma·su·ta ya·thec·cha·si ta·thā ku·ru

  7. 7

    tasyās tad adbhutaprakhyaṃ śrutvā harṣasamanvitaḥ / sa vai kāmī saha tayā reme candramasaḥ sutaḥ

    tas·yās tad ad·bhu·tap·rakh·yaṃ śrut·vā har·ṣa·sa·man·vi·taḥ / sa vai kā·mī sa·ha ta·yā re·me can·dra·ma·saḥ su·taḥ

  8. 8

    budhasya mādhavo māsas tām ilāṃ rucirānanām / gato ramayato 'tyarthaṃ kṣaṇavat tasya kāminaḥ

    bu·dhas·ya mā·dha·vo mā·sas tām i·lāṃ ru·ci·rā·na·nām / ga·to ra·ma·ya·to 'tyar·thaṃ kṣa·ṇa·vat tas·ya kā·mi·naḥ

  9. 9

    atha māse tu saṃpūrṇe pūrṇendusadṛśānanaḥ / prajāpatisutaḥ śrīmāñ śayane pratyabudhyata

    a·tha mā·se tu saṃ·pūr·ṇe pūr·ṇen·du·sa·dṛ·śā·na·naḥ / pra·jā·pa·ti·su·taḥ śrī·māñ śa·ya·ne prat·ya·budh·ya·ta

  10. 10

    so 'paśyat somajaṃ tatra tapyantaṃ salilāśaye / ūrdhvabāhuṃ nirālambaṃ taṃ rājā pratyabhāṣata

    so 'paś·yat so·ma·jaṃ tat·ra tap·yan·taṃ sa·li·lā·śa·ye / ūr·dhva·bā·huṃ ni·rā·lam·baṃ taṃ rā·jā prat·ya·bhā·ṣa·ta

  11. 11

    bhagavan parvataṃ durgaṃ praviṣṭo 'smi sahānugaḥ / na ca paśyāmi tat sainyaṃ kva nu te māmakā gatāḥ

    bha·ga·van par·va·taṃ dur·gaṃ pra·viṣ·ṭo 'smi sa·hā·nu·gaḥ / na ca paś·yā·mi tat sain·yaṃ kva nu te mā·ma·kā ga·tāḥ

  12. 12

    tac chrutvā tasya rājarṣer naṣṭasaṃjñasya bhāṣitam / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ sāntvayan parayā girā

    tac chrut·vā tas·ya rā·jar·ṣer naṣ·ṭa·saṃj·ñas·ya bhā·ṣi·tam / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yaṃ sān·tva·yan pa·ra·yā gi·rā

  13. 13

    aśmavarṣeṇa mahatā bhṛtyās te vinipātitāḥ / tvaṃ cāśramapade supto vātavarṣabhayārditaḥ

    aś·ma·var·ṣe·ṇa ma·ha·tā bhṛt·yās te vi·ni·pā·ti·tāḥ / tvaṃ cāś·ra·ma·pa·de sup·to vā·ta·var·ṣa·bha·yār·di·taḥ

  14. 14

    samāśvasihi bhadraṃ te nirbhayo vigatajvaraḥ / phalamūlāśano vīra vasa ceha yathāsukham

    sa·māś·va·si·hi bhad·raṃ te nir·bha·yo vi·ga·taj·va·raḥ / pha·la·mū·lā·śa·no vī·ra va·sa ce·ha ya·thā·su·kham

  15. 15

    sa rājā tena vākyena pratyāśvasto mahāyaśāḥ / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ dīno bhṛtyajanakṣayāt

    sa rā·jā te·na vāk·ye·na prat·yāś·vas·to ma·hā·ya·śāḥ / prat·yu·vā·ca śu·bhaṃ vāk·yaṃ dī·no bhṛt·ya·ja·nak·ṣa·yāt

  16. 16

    tyakṣyāmy ahaṃ svakaṃ rājyaṃ nāhaṃ bhṛtyair vinā kṛtaḥ / vartayeyaṃ kṣaṇaṃ brahman samanujñātum arhasi

    tyak·ṣyāmy a·haṃ sva·kaṃ rāj·yaṃ nā·haṃ bhṛt·yair vi·nā kṛ·taḥ / var·ta·ye·yaṃ kṣa·ṇaṃ brah·man sa·ma·nuj·ñā·tum ar·ha·si

  17. 17

    suto dharmaparo brahmañ jyeṣṭho mama mahāyaśāḥ / śaśabindur iti khyātaḥ sa me rājyaṃ prapatsyate

    su·to dhar·ma·pa·ro brah·mañ jyeṣ·ṭho ma·ma ma·hā·ya·śāḥ / śa·śa·bin·dur i·ti khyā·taḥ sa me rāj·yaṃ pra·pat·sya·te

  18. 18

    na hi śakṣyāmy ahaṃ gatvā bhṛtyadārān sukhānvitān / prativaktuṃ mahātejaḥ kiṃ cid apy aśubhaṃ vacaḥ

    na hi śak·ṣyāmy a·haṃ gat·vā bhṛt·ya·dā·rān su·khān·vi·tān / pra·ti·vak·tuṃ ma·hā·te·jaḥ kiṃ cid apy a·śu·bhaṃ va·caḥ

  19. 19

    tathā bruvati rājendre budhaḥ paramam adbhutam / sāntvapūrvam athovāca vāsas ta iha rocatām

    ta·thā bru·va·ti rā·jen·dre bu·dhaḥ pa·ra·mam ad·bhu·tam / sān·tva·pūr·vam a·tho·vā·ca vā·sas ta i·ha ro·ca·tām

  20. 20

    na saṃtāpas tvayā kāryaḥ kārdameya mahābala / saṃvatsaroṣitasyeha kārayiṣyāmi te hitam

    na saṃ·tā·pas tva·yā kār·yaḥ kār·da·me·ya ma·hā·ba·la / saṃ·vat·sa·ro·ṣi·tas·ye·ha kā·ra·yiṣ·yā·mi te hi·tam

  21. 21

    tasya tad vacanaṃ śrutvā budhasyākliṣṭakarmaṇaḥ / vāsāya vidadhe buddhiṃ yad uktaṃ brahmavādinā

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā bu·dhas·yāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇaḥ / vā·sā·ya vi·da·dhe bud·dhiṃ yad uk·taṃ brah·ma·vā·di·nā

  22. 22

    māsaṃ sa strī tadā bhūtvā ramayaty aniśaṃ śubhā / māsaṃ puruṣabhāvena dharmabuddhiṃ cakāra saḥ

    mā·saṃ sa strī ta·dā bhūt·vā ra·ma·yaty a·ni·śaṃ śu·bhā / mā·saṃ pu·ru·ṣa·bhā·ve·na dhar·ma·bud·dhiṃ ca·kā·ra saḥ

  23. 23

    tataḥ sa navame māsi ilā somasutātmajam / janayām āsa suśroṇī purūravasam ātmajam

    ta·taḥ sa na·va·me mā·si i·lā so·ma·su·tāt·ma·jam / ja·na·yām ā·sa suś·ro·ṇī pu·rū·ra·va·sam āt·ma·jam

  24. 24

    jātamātraṃ tu suśroṇī pitur haste nyaveśayat / budhasya samavarṇābham ilāputraṃ mahābalam

    jā·ta·māt·raṃ tu suś·ro·ṇī pi·tur has·te nya·ve·śa·yat / bu·dhas·ya sa·ma·var·ṇā·bham i·lā·put·raṃ ma·hā·ba·lam

  25. 25

    budho 'pi puruṣībhūtaṃ samāśvāsya narādhipam / kathābhī ramayām āsa dharmayuktābhir ātmavān

    bu·dho 'pi pu·ru·ṣī·bhū·taṃ sa·māś·vās·ya na·rā·dhi·pam / ka·thā·bhī ra·ma·yām ā·sa dhar·ma·yuk·tā·bhir āt·ma·vān

Uttarakāṇḍa · sarga 81 24 verses
  1. 1

    tathoktavati rāme tu tasya janma tad adbhutam / uvāca lakṣmaṇo bhūyo bharataś ca mahāyaśāḥ

    ta·thok·ta·va·ti rā·me tu tas·ya jan·ma tad ad·bhu·tam / u·vā·ca lak·ṣma·ṇo bhū·yo bha·ra·taś ca ma·hā·ya·śāḥ

  2. 2

    sā priyā somaputrasya saṃvatsaram athoṣitā / akarot kiṃ naraśreṣṭha tat tvaṃ śaṃsitum arhasi

    sā pri·yā so·ma·put·ras·ya saṃ·vat·sa·ram a·tho·ṣi·tā / a·ka·rot kiṃ na·raś·reṣ·ṭha tat tvaṃ śaṃ·si·tum ar·ha·si

  3. 3

    tayos tad vākyamādhuryaṃ niśamya paripṛcchatoḥ / rāmaḥ punar uvācemāṃ prajāpatisute kathām

    ta·yos tad vāk·ya·mā·dhur·yaṃ ni·śam·ya pa·ri·pṛc·cha·toḥ / rā·maḥ pu·nar u·vā·ce·māṃ pra·jā·pa·ti·su·te ka·thām

  4. 4

    puruṣatvaṃ gate śūre budhaḥ paramabuddhimān / saṃvartaṃ paramodāram ājuhāva mahāyaśāḥ

    pu·ru·ṣat·vaṃ ga·te śū·re bu·dhaḥ pa·ra·ma·bud·dhi·mān / saṃ·var·taṃ pa·ra·mo·dā·ram ā·ju·hā·va ma·hā·ya·śāḥ

  5. 5

    cyavanaṃ bhṛguputraṃ ca muniṃ cāriṣṭaneminam / pramodanaṃ modakaraṃ tato durvāsasaṃ munim

    cya·va·naṃ bhṛ·gu·put·raṃ ca mu·niṃ cā·riṣ·ṭa·ne·mi·nam / pra·mo·da·naṃ mo·da·ka·raṃ ta·to dur·vā·sa·saṃ mu·nim

  6. 6

    etān sarvān samānīya vākyajñas tattvadarśinaḥ / uvāca sarvān suhṛdo dhairyeṇa susamāhitaḥ

    e·tān sar·vān sa·mā·nī·ya vāk·yaj·ñas tat·tva·dar·śi·naḥ / u·vā·ca sar·vān su·hṛ·do dhair·ye·ṇa su·sa·mā·hi·taḥ

  7. 7

    ayaṃ rājā mahābāhuḥ kardamasya ilaḥ sutaḥ / jānītainaṃ yathā bhūtaṃ śreyo hy asya vidhīyatām

    a·yaṃ rā·jā ma·hā·bā·huḥ kar·da·mas·ya i·laḥ su·taḥ / jā·nī·tai·naṃ ya·thā bhū·taṃ śre·yo hy as·ya vi·dhī·ya·tām

  8. 8

    teṣāṃ saṃvadatām eva tam āśramam upāgamat / kardamaḥ sumahātejā dvijaiḥ saha mahātmabhiḥ

    te·ṣāṃ saṃ·va·da·tām e·va tam āś·ra·mam u·pā·ga·mat / kar·da·maḥ su·ma·hā·te·jā dvi·jaiḥ sa·ha ma·hāt·ma·bhiḥ

  9. 9

    pulastyaś ca kratuś caiva vaṣaṭkāras tathaiva ca / oṃkāraś ca mahātejās tam āśramam upāgaman

    pu·las·tyaś ca kra·tuś cai·va va·ṣaṭ·kā·ras ta·thai·va ca / oṃ·kā·raś ca ma·hā·te·jās tam āś·ra·mam u·pā·ga·man

  10. 10

    te sarve hṛṣṭamanasaḥ parasparasamāgame / hitaiṣiṇo bāhli pateḥ pṛthag vākyam athābruvan

    te sar·ve hṛṣ·ṭa·ma·na·saḥ pa·ras·pa·ra·sa·mā·ga·me / hi·tai·ṣi·ṇo bāh·li pa·teḥ pṛ·thag vāk·yam a·thāb·ru·van

  11. 11

    kardamas tv abravīd vākyaṃ sutārthaṃ paramaṃ hitam / dvijāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yac chreyaḥ pārthivasya hi

    kar·da·mas tv ab·ra·vīd vāk·yaṃ su·tār·thaṃ pa·ra·maṃ hi·tam / dvi·jāḥ śṛ·ṇu·ta mad·vāk·yaṃ yac chre·yaḥ pār·thi·vas·ya hi

  12. 12

    nānyaṃ paśyāmi bhaiṣajyam antareṇa vṛṣadhvajam / nāśvamedhāt paro yajñaḥ priyaś caiva mahātmanaḥ

    nān·yaṃ paś·yā·mi bhai·ṣaj·yam an·ta·re·ṇa vṛ·ṣadh·va·jam / nāś·va·me·dhāt pa·ro yaj·ñaḥ pri·yaś cai·va ma·hāt·ma·naḥ

  13. 13

    tasmād yajāmahe sarve pārthivārthe durāsadam / kardamenaivam uktās tu sarva eva dvijarṣabhāḥ / rocayanti sma taṃ yajñaṃ rudrasyārādhanaṃ prati

    tas·mād ya·jā·ma·he sar·ve pār·thi·vār·the du·rā·sa·dam / kar·da·me·nai·vam uk·tās tu sar·va e·va dvi·jar·ṣa·bhāḥ / ro·ca·yan·ti sma taṃ yaj·ñaṃ rud·ras·yā·rā·dha·naṃ pra·ti

  14. 14

    saṃvartasya tu rājarṣiḥ śiṣyaḥ parapuraṃjayaḥ / marutta iti vikhyātas taṃ yajñaṃ samupāharat

    saṃ·var·tas·ya tu rā·jar·ṣiḥ śiṣ·yaḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / ma·rut·ta i·ti vikh·yā·tas taṃ yaj·ñaṃ sa·mu·pā·ha·rat

  15. 15

    tato yajño mahān āsīd budhāśramasamīpataḥ / rudraś ca paramaṃ toṣam ājagāma mahāyaśāḥ

    ta·to yaj·ño ma·hān ā·sīd bu·dhāś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ / rud·raś ca pa·ra·maṃ to·ṣam ā·ja·gā·ma ma·hā·ya·śāḥ

  16. 16

    atha yajñasamāptau tu prītaḥ paramayā mudā / umāpatir dvijān sarvān uvācedam ilāṃ prati

    a·tha yaj·ña·sa·māp·tau tu prī·taḥ pa·ra·ma·yā mu·dā / u·mā·pa·tir dvi·jān sar·vān u·vā·ce·dam i·lāṃ pra·ti

  17. 17

    prīto 'smi hayamedhena bhaktyā ca dvijasattamāḥ / asya bāhlipateś caiva kiṃ karomi priyaṃ śubham

    prī·to 'smi ha·ya·me·dhe·na bhak·tyā ca dvi·ja·sat·ta·māḥ / as·ya bāh·li·pa·teś cai·va kiṃ ka·ro·mi pri·yaṃ śu·bham

  18. 18

    tathā vadati deveśe dvijās te susamāhitāḥ / prasādayanti deveśaṃ yathā syāt puruṣas tv ilā

    ta·thā va·da·ti de·ve·śe dvi·jās te su·sa·mā·hi·tāḥ / pra·sā·da·yan·ti de·ve·śaṃ ya·thā syāt pu·ru·ṣas tv i·lā

  19. 19

    tataḥ prītamanā rudraḥ puruṣatvaṃ dadau punaḥ / ilāyai sumahātejā dattvā cāntaradhīyata

    ta·taḥ prī·ta·ma·nā rud·raḥ pu·ru·ṣat·vaṃ da·dau pu·naḥ / i·lā·yai su·ma·hā·te·jā dat·tvā cān·ta·ra·dhī·ya·ta

  20. 20

    nivṛtte hayamedhe tu gate cādarśanaṃ hare / yathāgataṃ dvijāḥ sarve agacchan dīrghadarśinaḥ

    ni·vṛt·te ha·ya·me·dhe tu ga·te cā·dar·śa·naṃ ha·re / ya·thā·ga·taṃ dvi·jāḥ sar·ve a·gac·chan dīr·gha·dar·śi·naḥ

  21. 21

    rājā tu bāhlim utsṛjya madhyadeśe hy anuttamam / niveśayām āsa puraṃ pratiṣṭhānaṃ yaśaskaram

    rā·jā tu bāh·lim ut·sṛj·ya madh·ya·de·śe hy a·nut·ta·mam / ni·ve·śa·yām ā·sa pu·raṃ pra·tiṣ·ṭhā·naṃ ya·śas·ka·ram

  22. 22

    śaśabindus tu rājāsīd bāhlyāṃ parapuraṃjayaḥ / pratiṣṭhāna ilo rājā prajāpatisuto balī

    śa·śa·bin·dus tu rā·jā·sīd bāh·lyāṃ pa·ra·pu·raṃ·ja·yaḥ / pra·tiṣ·ṭhā·na i·lo rā·jā pra·jā·pa·ti·su·to ba·lī

  23. 23

    sa kāle prāptavāṃl lokam ilo brāhmam anuttamam / ailaḥ purūravā rājā pratiṣṭhānam avāptavān

    sa kā·le prāp·ta·vāṃl lo·kam i·lo brāh·mam a·nut·ta·mam / ai·laḥ pu·rū·ra·vā rā·jā pra·tiṣ·ṭhā·nam a·vāp·ta·vān

  24. 24

    īdṛśo hy aśvamedhasya prabhāvaḥ puruṣarṣabhau / strībhūtaḥ pauruṣaṃ lebhe yac cānyad api durlabham

    ī·dṛ·śo hy aś·va·me·dhas·ya pra·bhā·vaḥ pu·ru·ṣar·ṣa·bhau / strī·bhū·taḥ pau·ru·ṣaṃ le·bhe yac cān·yad a·pi dur·la·bham

Uttarakāṇḍa · sarga 82 19 verses
  1. 1

    etad ākhyāya kākutstho bhrātṛhyām amitaprabhaḥ / lakṣmaṇaṃ punār evāha dharmayuktam idaṃ vacaḥ

    e·tad ākh·yā·ya kā·kut·stho bhrā·tṛh·yām a·mi·tap·ra·bhaḥ / lak·ṣma·ṇaṃ pu·nār e·vā·ha dhar·ma·yuk·tam i·daṃ va·caḥ

  2. 2

    vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca jābālim atha kaśyapam / dvijāṃś ca sarvapravarān aśvamedhapuraskṛtān

    va·siṣ·ṭhaṃ vā·ma·de·vaṃ ca jā·bā·lim a·tha kaś·ya·pam / dvi·jāṃś ca sar·vap·ra·va·rān aś·va·me·dha·pu·ras·kṛ·tān

  3. 3

    etān sarvān samāhūya mantrayitvā ca lakṣmaṇa / hayaṃ lakṣmaṇasaṃpannaṃ vimokṣyāmi samādhinā

    e·tān sar·vān sa·mā·hū·ya man·tra·yit·vā ca lak·ṣma·ṇa / ha·yaṃ lak·ṣma·ṇa·saṃ·pan·naṃ vi·mok·ṣyā·mi sa·mā·dhi·nā

  4. 4

    tad vākyaṃ rāghaveṇoktaṃ śrutvā tvaritavikramaḥ / dvijān sarvān samāhūya darśayām āsa rāghavam

    tad vāk·yaṃ rā·gha·ve·ṇok·taṃ śrut·vā tva·ri·ta·vik·ra·maḥ / dvi·jān sar·vān sa·mā·hū·ya dar·śa·yām ā·sa rā·gha·vam

  5. 5

    te dṛṣṭvā devasaṃkāśaṃ kṛtapādābhivandanam / rāghavaṃ sudurādharṣam āśīrbhiḥ samapūjayan

    te dṛṣ·ṭvā de·va·saṃ·kā·śaṃ kṛ·ta·pā·dā·bhi·van·da·nam / rā·gha·vaṃ su·du·rā·dhar·ṣam ā·śīr·bhiḥ sa·ma·pū·ja·yan

  6. 6

    prāñjalis tu tato bhūtvā rāghavo dvijasāttamān / uvāca dharmasaṃyuktam aśvamedhāśritaṃ vacaḥ

    prāñ·ja·lis tu ta·to bhūt·vā rā·gha·vo dvi·ja·sāt·ta·mān / u·vā·ca dhar·ma·saṃ·yuk·tam aś·va·me·dhāś·ri·taṃ va·caḥ

  7. 7

    sa teṣāṃ dvijamukhyānāṃ vākyam adbhutadarśanam / aśvamedhāśritaṃ śrutvā bhṛśaṃ prīto 'bhavat tadā

    sa te·ṣāṃ dvi·ja·mukh·yā·nāṃ vāk·yam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / aś·va·me·dhāś·ri·taṃ śrut·vā bhṛ·śaṃ prī·to 'bha·vat ta·dā

  8. 8

    vijñāya tu mataṃ teṣāṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt / preṣayasva mahābāho sugrīvāya mahātmane

    vij·ñā·ya tu ma·taṃ te·ṣāṃ rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt / pre·ṣa·yas·va ma·hā·bā·ho sug·rī·vā·ya ma·hāt·ma·ne

  9. 9

    śīghraṃ mahadbhir haribhir bahibhiś ca tadāśrayaiḥ / sārdham āgaccha bhadraṃ te anubhoktuṃ makhottamam

    śīgh·raṃ ma·had·bhir ha·ri·bhir ba·hi·bhiś ca ta·dāś·ra·yaiḥ / sār·dham ā·gac·cha bhad·raṃ te a·nu·bhok·tuṃ ma·khot·ta·mam

  10. 10

    vibhīṣaṇaś ca rakṣobhiḥ kāmagair bahubhir vṛtaḥ / aśvamedhaṃ mahābāhuḥ prāpnotu laghuvikramaḥ

    vi·bhī·ṣa·ṇaś ca rak·ṣo·bhiḥ kā·ma·gair ba·hu·bhir vṛ·taḥ / aś·va·me·dhaṃ ma·hā·bā·huḥ prāp·no·tu la·ghu·vik·ra·maḥ

  11. 11

    rājānaś ca naravyāghra ye me priyacikīrṣavaḥ / sānugāḥ kṣipram āyāntu yajñabhūmim anuttamām

    rā·jā·naś ca na·rav·yāgh·ra ye me pri·ya·ci·kīr·ṣa·vaḥ / sā·nu·gāḥ kṣip·ram ā·yān·tu yaj·ña·bhū·mim a·nut·ta·mām

  12. 12

    deśāntaragatā ye ca dvijā dharmaparāyaṇāḥ / nimantrayasva tān sarvān aśvamedhāya lakṣmaṇa

    de·śān·ta·ra·ga·tā ye ca dvi·jā dhar·ma·pa·rā·ya·ṇāḥ / ni·man·tra·yas·va tān sar·vān aś·va·me·dhā·ya lak·ṣma·ṇa

  13. 13

    ṛṣayaś cā mahābāho āhūyantāṃ tapodhanāḥ / deśāntaragatā ye ca sadārāś ca maharṣayaḥ

    ṛ·ṣa·yaś cā ma·hā·bā·ho ā·hū·yan·tāṃ ta·po·dha·nāḥ / de·śān·ta·ra·ga·tā ye ca sa·dā·rāś ca ma·har·ṣa·yaḥ

  14. 14

    yajñavāṭaś ca sumahān gomatyā naimiṣe vane / ājñāpyatāṃ mahābāho tad dhi puṇyam anuttamam

    yaj·ña·vā·ṭaś ca su·ma·hān go·mat·yā nai·mi·ṣe va·ne / āj·ñāp·ya·tāṃ ma·hā·bā·ho tad dhi puṇ·yam a·nut·ta·mam

  15. 15

    śataṃ vāhasahasrāṇāṃ taṇḍulānāṃ vapuṣmatām / ayutaṃ tilamudgasya prayātv agre mahābala

    śa·taṃ vā·ha·sa·has·rā·ṇāṃ taṇ·ḍu·lā·nāṃ va·puṣ·ma·tām / a·yu·taṃ ti·la·mud·gas·ya pra·yātv ag·re ma·hā·ba·la

  16. 16

    suvarṇakoṭyo bahulā hiraṇyasya śatottarāḥ / agrato bharataḥ kṛtvā gacchatv agre mahāmatiḥ

    su·var·ṇa·koṭ·yo ba·hu·lā hi·raṇ·yas·ya śa·tot·ta·rāḥ / ag·ra·to bha·ra·taḥ kṛt·vā gac·chatv ag·re ma·hā·ma·tiḥ

  17. 17

    antarāpaṇavīthyaś ca sarvāṃś ca naṭanartakān / naigamān bālavṛddhāṃś ca dvijāṃś ca susamāhitān

    an·ta·rā·pa·ṇa·vīth·yaś ca sar·vāṃś ca na·ṭa·nar·ta·kān / nai·ga·mān bā·la·vṛd·dhāṃś ca dvi·jāṃś ca su·sa·mā·hi·tān

  18. 18

    karmāntikāṃś ca kuśalāñ śilpinaś ca supaṇḍitān / mātaraś caiva me sarvāḥ kumārāntaḥpurāṇi ca

    kar·mān·ti·kāṃś ca ku·śa·lāñ śil·pi·naś ca su·paṇ·ḍi·tān / mā·ta·raś cai·va me sar·vāḥ ku·mā·rān·taḥ·pu·rā·ṇi ca

  19. 19

    kāñcanīṃ mama patnīṃ ca dīkṣārhāṃ yajñakarmaṇi / agrato bharataḥ kṛtvā gacchatv agre mahāmatiḥ

    kāñ·ca·nīṃ ma·ma pat·nīṃ ca dīk·ṣār·hāṃ yaj·ña·kar·ma·ṇi / ag·ra·to bha·ra·taḥ kṛt·vā gac·chatv ag·re ma·hā·ma·tiḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 83 16 verses
  1. 1

    tat sarvam akhilenāśu prasthāpya bharatāgrajaḥ / hayaṃ lakṣmaṇasaṃpannaṃ kṛṣṇasāraṃ mumoca ha

    tat sar·vam a·khi·le·nā·śu pras·thāp·ya bha·ra·tāg·ra·jaḥ / ha·yaṃ lak·ṣma·ṇa·saṃ·pan·naṃ kṛṣ·ṇa·sā·raṃ mu·mo·ca ha

  2. 2

    ṛtvigbhir lakṣmaṇaṃ sārdham aśve ca viniyujya saḥ / tato 'bhyagacchat kākutsthaḥ saha sainyena naimiṣam

    ṛt·vig·bhir lak·ṣma·ṇaṃ sār·dham aś·ve ca vi·ni·yuj·ya saḥ / ta·to 'bhya·gac·chat kā·kut·sthaḥ sa·ha sain·ye·na nai·mi·ṣam

  3. 3

    yajñavāṭaṃ mahābāhur dṛṣṭvā paramam adbhutam / praharṣam atulaṃ lebhe śrīmān iti ca so 'bravīt

    yaj·ña·vā·ṭaṃ ma·hā·bā·hur dṛṣ·ṭvā pa·ra·mam ad·bhu·tam / pra·har·ṣam a·tu·laṃ le·bhe śrī·mān i·ti ca so 'bra·vīt

  4. 4

    naimiṣe vasatas tasya sarva eva narādhipāḥ / ājagmuḥ sarvarāṣṭrebhyas tān rāmaḥ pratyapūjayat

    nai·mi·ṣe va·sa·tas tas·ya sar·va e·va na·rā·dhi·pāḥ / ā·jag·muḥ sar·va·rāṣ·ṭrebh·yas tān rā·maḥ prat·ya·pū·ja·yat

  5. 5

    upakāryān mahārhāṃś ca pārthivānāṃ mahātmanām / sānugānāṃ naraśreṣṭho vyādideśa mahādyutiḥ

    u·pa·kār·yān ma·hār·hāṃś ca pār·thi·vā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / sā·nu·gā·nāṃ na·raś·reṣ·ṭho vyā·di·de·śa ma·hād·yu·tiḥ

  6. 6

    annapānāni vastrāṇi sānugānāṃ mahātmanām / bharataḥ saṃdadāv āśu śatrughnasahitas tadā

    an·na·pā·nā·ni vas·trā·ṇi sā·nu·gā·nāṃ ma·hāt·ma·nām / bha·ra·taḥ saṃ·da·dāv ā·śu śat·rugh·na·sa·hi·tas ta·dā

  7. 7

    vānarāś ca mahātmānaḥ sugrīvasahitās tadā / viprāṇāṃ praṇatāḥ sarve cakrire pariveṣaṇam

    vā·na·rāś ca ma·hāt·mā·naḥ sug·rī·va·sa·hi·tās ta·dā / vip·rā·ṇāṃ pra·ṇa·tāḥ sar·ve cak·ri·re pa·ri·ve·ṣa·ṇam

  8. 8

    vibhīṣaṇaś ca rakṣobhiḥ sragvibhir bahubhir vṛtaḥ / ṛṣīṇām ugratapasāṃ kiṃkaraḥ paryupasthitaḥ

    vi·bhī·ṣa·ṇaś ca rak·ṣo·bhiḥ srag·vi·bhir ba·hu·bhir vṛ·taḥ / ṛ·ṣī·ṇām ug·ra·ta·pa·sāṃ kiṃ·ka·raḥ par·yu·pas·thi·taḥ

  9. 9

    evaṃ suvihito yajño hayamedho 'bhyavartata / lakṣmaṇenābhiguptā ca hayacaryā pravartitā

    e·vaṃ su·vi·hi·to yaj·ño ha·ya·me·dho 'bhya·var·ta·ta / lak·ṣma·ṇe·nā·bhi·gup·tā ca ha·ya·car·yā pra·var·ti·tā

  10. 10

    nānyaḥ śabdo 'bhavat tatra hayamedhe mahātmanaḥ / chandato dehi visrabdho yāvat tuṣyanti yācakāḥ / tāvad vānararakṣobhir dattam evābhyadṛśyata

    nān·yaḥ śab·do 'bha·vat tat·ra ha·ya·me·dhe ma·hāt·ma·naḥ / chan·da·to de·hi vis·rab·dho yā·vat tuṣ·yan·ti yā·ca·kāḥ / tā·vad vā·na·ra·rak·ṣo·bhir dat·tam e·vābh·ya·dṛś·ya·ta

  11. 11

    na kaś cin malinas tatra dīno vāpy atha vā kṛśaḥ / tasmin yajñavare rājño hṛṣṭapuṣṭajanāvṛte

    na kaś cin ma·li·nas tat·ra dī·no vāpy a·tha vā kṛ·śaḥ / tas·min yaj·ña·va·re rāj·ño hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·te

  12. 12

    ye ca tatra mahātmāno munayaś cirajīvinaḥ / nāsmaraṃs tādṛśaṃ yajñaṃ dānaughasamalaṃkṛtam

    ye ca tat·ra ma·hāt·mā·no mu·na·yaś ci·ra·jī·vi·naḥ / nās·ma·raṃs tā·dṛ·śaṃ yaj·ñaṃ dā·nau·gha·sa·ma·laṃ·kṛ·tam

  13. 13

    rajatānāṃ suvarṇānāṃ ratnānām atha vāsasām / aniśaṃ dīyamānānāṃ nāntaḥ samupadṛśyate

    ra·ja·tā·nāṃ su·var·ṇā·nāṃ rat·nā·nām a·tha vā·sa·sām / a·ni·śaṃ dī·ya·mā·nā·nāṃ nān·taḥ sa·mu·pa·dṛś·ya·te

  14. 14

    na śakrasya na somasya yamasya varuṇasya vā / īdṛśo dṛṣṭapūrvo na evam ūcus tapodhanāḥ

    na śak·ras·ya na so·mas·ya ya·mas·ya va·ru·ṇas·ya vā / ī·dṛ·śo dṛṣ·ṭa·pūr·vo na e·vam ū·cus ta·po·dha·nāḥ

  15. 15

    sarvatra vānarās tasthuḥ sarvatraiva ca rākṣasāḥ / vāso dhanāni kāmibhyaḥ pūrṇahastā dadur bhṛśam

    sar·vat·ra vā·na·rās tas·thuḥ sar·vat·rai·va ca rāk·ṣa·sāḥ / vā·so dha·nā·ni kā·mibh·yaḥ pūr·ṇa·has·tā da·dur bhṛ·śam

  16. 16

    īdṛśo rājasiṃhasya yajñaḥ sarvaguṇānvitaḥ / saṃvatsaram atho sāgraṃ vartate na ca hīyate

    ī·dṛ·śo rā·ja·siṃ·has·ya yaj·ñaḥ sar·va·gu·ṇān·vi·taḥ / saṃ·vat·sa·ram a·tho sāg·raṃ var·ta·te na ca hī·ya·te

Uttarakāṇḍa · sarga 84 16 verses
  1. 1

    vartamāne tathābhūte yajñe paramake 'dbhute / saśiṣya ājagāmāśu vālmīkir munipuṃgavaḥ

    var·ta·mā·ne ta·thā·bhū·te yaj·ñe pa·ra·ma·ke 'dbhu·te / sa·śiṣ·ya ā·ja·gā·mā·śu vāl·mī·kir mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  2. 2

    sa dṛṣṭvā divyasaṃkāśaṃ yajñam adbhutadarśanam / ekānte ṛṣivāṭānāṃ cakāra uṭajāñ śubhān

    sa dṛṣ·ṭvā div·ya·saṃ·kā·śaṃ yaj·ñam ad·bhu·ta·dar·śa·nam / e·kān·te ṛ·ṣi·vā·ṭā·nāṃ ca·kā·ra u·ṭa·jāñ śu·bhān

  3. 3

    sa śiṣyāv abravīd dhṛṣṭo yuvāṃ gatvā samāhitau / kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyaṃ gāyatāṃ parayā mudā

    sa śiṣ·yāv ab·ra·vīd dhṛṣ·ṭo yu·vāṃ gat·vā sa·mā·hi·tau / kṛt·snaṃ rā·mā·ya·ṇaṃ kāv·yaṃ gā·ya·tāṃ pa·ra·yā mu·dā

  4. 4

    ṛṣivāṭeṣu puṇyeṣu brāhmaṇāvasatheṣu ca / rathyāsu rājamārgeṣu pārthivānāṃ gṛheṣu ca

    ṛ·ṣi·vā·ṭe·ṣu puṇ·ye·ṣu brāh·ma·ṇā·va·sa·the·ṣu ca / rath·yā·su rā·ja·mār·ge·ṣu pār·thi·vā·nāṃ gṛ·he·ṣu ca

  5. 5

    rāmasya bhavanadvāri yatra karma ca vartate / ṛtvijām agrataś caiva tatra geyaṃ viśeṣataḥ

    rā·mas·ya bha·va·nad·vā·ri yat·ra kar·ma ca var·ta·te / ṛt·vi·jām ag·ra·taś cai·va tat·ra ge·yaṃ vi·śe·ṣa·taḥ

  6. 6

    imāni ca phalāny atra svādūni vividhāni ca / jātāni parvatāgreṣu āsvādyāsvādya gīyatām

    i·mā·ni ca pha·lāny at·ra svā·dū·ni vi·vi·dhā·ni ca / jā·tā·ni par·va·tāg·re·ṣu ās·vād·yās·vād·ya gī·ya·tām

  7. 7

    na yāsyathaḥ śramaṃ vatsau bhakṣayitvā phalāni vai / mūlāni ca sumṛṣṭāni nagarāt parihāsyatha

    na yās·ya·thaḥ śra·maṃ vat·sau bhak·ṣa·yit·vā pha·lā·ni vai / mū·lā·ni ca su·mṛṣ·ṭā·ni na·ga·rāt pa·ri·hās·ya·tha

  8. 8

    yadi śabdāpayed rāmaḥ śravaṇāya mahīpatiḥ / ṛṣīṇām upaviṣṭānāṃ tato geyaṃ pravartatām

    ya·di śab·dā·pa·yed rā·maḥ śra·va·ṇā·ya ma·hī·pa·tiḥ / ṛ·ṣī·ṇām u·pa·viṣ·ṭā·nāṃ ta·to ge·yaṃ pra·var·ta·tām

  9. 9

    divase viṃśatiḥ sargā geyā vai parayā mudā / pramāṇair bahubhis tatra yathoddiṣṭaṃ mayā purā

    di·va·se viṃ·śa·tiḥ sar·gā ge·yā vai pa·ra·yā mu·dā / pra·mā·ṇair ba·hu·bhis tat·ra ya·thod·diṣ·ṭaṃ ma·yā pu·rā

  10. 10

    lobhaś cāpi na kartavyaḥ svalpo 'pi dhanakāṅkṣayā / kiṃ dhanenāśramasthānāṃ phalamūlopabhoginām

    lo·bhaś cā·pi na kar·tav·yaḥ sval·po 'pi dha·na·kāṅ·kṣa·yā / kiṃ dha·ne·nāś·ra·mas·thā·nāṃ pha·la·mū·lo·pa·bho·gi·nām

  11. 11

    yadi pṛcchet sa kākutstho yuvāṃ kasyeti dārakau / vālmīker atha śiṣyau hi brūtām evaṃ narādhipam

    ya·di pṛc·chet sa kā·kut·stho yu·vāṃ kas·ye·ti dā·ra·kau / vāl·mī·ker a·tha śiṣ·yau hi brū·tām e·vaṃ na·rā·dhi·pam

  12. 12

    imās tantrīḥ sumadhurāḥ sthānaṃ vā pūrvadarśitam / mūrchayitvā sumadhuraṃ gāyetāṃ vigatajvarau

    i·mās tan·trīḥ su·ma·dhu·rāḥ sthā·naṃ vā pūr·va·dar·śi·tam / mūr·cha·yit·vā su·ma·dhu·raṃ gā·ye·tāṃ vi·ga·taj·va·rau

  13. 13

    ādiprabhṛti geyaṃ syān na cāvajñāya pārthivam / pitā hi sarvabhūtānāṃ rājā bhavati dharmataḥ

    ā·dip·ra·bhṛ·ti ge·yaṃ syān na cā·vaj·ñā·ya pār·thi·vam / pi·tā hi sar·va·bhū·tā·nāṃ rā·jā bha·va·ti dhar·ma·taḥ

  14. 14

    tad yuvāṃ hṛṣṭamanasau śvaḥ prabhāte samādhinā / gāyetāṃ madhuraṃ geyaṃ tantrīlayasamanvitam

    tad yu·vāṃ hṛṣ·ṭa·ma·na·sau śvaḥ pra·bhā·te sa·mā·dhi·nā / gā·ye·tāṃ ma·dhu·raṃ ge·yaṃ tan·trī·la·ya·sa·man·vi·tam

  15. 15

    iti saṃdiśya bahuśo muniḥ prācetasas tadā / vālmīkiḥ paramodāras tūṣṇīm āsīn mahāyaśāḥ

    i·ti saṃ·diś·ya ba·hu·śo mu·niḥ prā·ce·ta·sas ta·dā / vāl·mī·kiḥ pa·ra·mo·dā·ras tūṣ·ṇīm ā·sīn ma·hā·ya·śāḥ

  16. 16

    tām adbhutāṃ tau hṛdaye kumārau niveśya vāṇīm ṛṣibhāṣitāṃ śubhām / samutsukau tau sukham ūṣatur niśāṃ yathāśvinau bhārgavanītisaṃskṛtau

    tām ad·bhu·tāṃ tau hṛ·da·ye ku·mā·rau ni·veś·ya vā·ṇīm ṛ·ṣi·bhā·ṣi·tāṃ śu·bhām / sa·mut·su·kau tau su·kham ū·ṣa·tur ni·śāṃ ya·thāś·vi·nau bhār·ga·va·nī·ti·saṃs·kṛ·tau

Uttarakāṇḍa · sarga 85 23 verses
  1. 1

    tau rajanyāṃ prabhātāyāṃ snātau hutahutāśanau / yathoktam ṛṣiṇā pūrvaṃ tatra tatrābhyagāyatām

    tau ra·jan·yāṃ pra·bhā·tā·yāṃ snā·tau hu·ta·hu·tā·śa·nau / ya·thok·tam ṛ·ṣi·ṇā pūr·vaṃ tat·ra tat·rābh·ya·gā·ya·tām

  2. 2

    tāṃ sa śuśrāva kākutsthaḥ pūrvacaryāṃ tatas tataḥ / apūrvāṃ pāṭhya jātiṃ ca geyena samalaṃkṛtām

    tāṃ sa śuś·rā·va kā·kut·sthaḥ pūr·va·car·yāṃ ta·tas ta·taḥ / a·pūr·vāṃ pāṭh·ya jā·tiṃ ca ge·ye·na sa·ma·laṃ·kṛ·tām

  3. 3

    pramāṇair bahubhir baddhāṃ tantrīlayasamanvitām / bālābhyāṃ rāghavaḥ śrutvā kautūhalaparo 'bhavat

    pra·mā·ṇair ba·hu·bhir bad·dhāṃ tan·trī·la·ya·sa·man·vi·tām / bā·lābh·yāṃ rā·gha·vaḥ śrut·vā kau·tū·ha·la·pa·ro 'bha·vat

  4. 4

    atha karmāntare rājā samānīya mahāmunīn / pārthivāṃś ca naravyāghraḥ paṇḍitān naigamāṃs tathā

    a·tha kar·mān·ta·re rā·jā sa·mā·nī·ya ma·hā·mu·nīn / pār·thi·vāṃś ca na·rav·yāgh·raḥ paṇ·ḍi·tān nai·ga·māṃs ta·thā

  5. 5

    paurāṇikāñ śabdavito ye ca vṛddhā dvijātayaḥ / etān sarvān samānīya gātārau samaveśayat

    pau·rā·ṇi·kāñ śab·da·vi·to ye ca vṛd·dhā dvi·jā·ta·yaḥ / e·tān sar·vān sa·mā·nī·ya gā·tā·rau sa·ma·ve·śa·yat

  6. 6

    hṛṣṭā ṛṣigaṇās tatra pārthivāś ca mahaujasaḥ / pibanta iva cakṣurbhyāṃ rājānaṃ gāyakau ca tau

    hṛṣ·ṭā ṛ·ṣi·ga·ṇās tat·ra pār·thi·vāś ca ma·hau·ja·saḥ / pi·ban·ta i·va cak·ṣur·bhyāṃ rā·jā·naṃ gā·ya·kau ca tau

  7. 7

    parasparam athocus te sarva eva samaṃ tataḥ / ubhau rāmasya sadṛśau bimbād bimbam ivoddhṛtau

    pa·ras·pa·ram a·tho·cus te sar·va e·va sa·maṃ ta·taḥ / u·bhau rā·mas·ya sa·dṛ·śau bim·bād bim·bam i·vod·dhṛ·tau

  8. 8

    jaṭilau yadi na syātāṃ na valkaladharau yadi / viśeṣaṃ nādhigacchāmo gāyato rāghavasya ca

    ja·ṭi·lau ya·di na syā·tāṃ na val·ka·la·dha·rau ya·di / vi·śe·ṣaṃ nā·dhi·gac·chā·mo gā·ya·to rā·gha·vas·ya ca

  9. 9

    teṣāṃ saṃvadatām evaṃ śrotṝṇāṃ harṣavardhanam / geyaṃ pracakratus tatra tāv ubhau munidārakau

    te·ṣāṃ saṃ·va·da·tām e·vaṃ śro·tṝ·ṇāṃ har·ṣa·var·dha·nam / ge·yaṃ pra·cak·ra·tus tat·ra tāv u·bhau mu·ni·dā·ra·kau

  10. 10

    tataḥ pravṛttaṃ madhuraṃ gāndharvam atimānuṣam / na ca tṛptiṃ yayuḥ sarve śrotāro geya saṃpadā

    ta·taḥ pra·vṛt·taṃ ma·dhu·raṃ gān·dhar·vam a·ti·mā·nu·ṣam / na ca tṛp·tiṃ ya·yuḥ sar·ve śro·tā·ro ge·ya saṃ·pa·dā

  11. 11

    pravṛttam āditaḥ pūrvaṃ sargān nāradadarśanāt / tataḥ prabhṛti sargāṃś ca yāvadviṃśaty agāyatām

    pra·vṛt·tam ā·di·taḥ pūr·vaṃ sar·gān nā·ra·da·dar·śa·nāt / ta·taḥ pra·bhṛ·ti sar·gāṃś ca yā·vad·viṃ·śaty a·gā·ya·tām

  12. 12

    tato 'parāhṇasamaye rāghavaḥ samabhāṣata / śrutvā viṃśatisargāṃs tān bharataṃ bhrātṛvatsalaḥ

    ta·to 'pa·rāh·ṇa·sa·ma·ye rā·gha·vaḥ sa·ma·bhā·ṣa·ta / śrut·vā viṃ·śa·ti·sar·gāṃs tān bha·ra·taṃ bhrā·tṛ·vat·sa·laḥ

  13. 13

    aṣṭādaśa sahasrāṇi suvarṇasya mahātmanoḥ / dadasva śīghraṃ kākutstha bālayor mā vṛthā śramaḥ

    aṣ·ṭā·da·śa sa·has·rā·ṇi su·var·ṇas·ya ma·hāt·ma·noḥ / da·das·va śīgh·raṃ kā·kut·stha bā·la·yor mā vṛ·thā śra·maḥ

  14. 14

    dīyamānaṃ suvarṇaṃ tan nāgṛhṇītāṃ kuśīlavau / ūcatuś ca mahātmānau kim aneneti vismitau

    dī·ya·mā·naṃ su·var·ṇaṃ tan nā·gṛh·ṇī·tāṃ ku·śī·la·vau / ū·ca·tuś ca ma·hāt·mā·nau kim a·ne·ne·ti vis·mi·tau

  15. 15

    vanyena phalamūlena niratu svo vanaukasau / suvarṇena hiraṇyena kiṃ kariṣyāvahe vane

    van·ye·na pha·la·mū·le·na ni·ra·tu svo va·nau·ka·sau / su·var·ṇe·na hi·raṇ·ye·na kiṃ ka·riṣ·yā·va·he va·ne

  16. 16

    tathā tayoḥ prabruvatoḥ kautūhalasamanvitāḥ / śrotāraś caiva rāmaś ca sarva eva suvismitāḥ

    ta·thā ta·yoḥ prab·ru·va·toḥ kau·tū·ha·la·sa·man·vi·tāḥ / śro·tā·raś cai·va rā·maś ca sar·va e·va su·vis·mi·tāḥ

  17. 17

    tasya caivāgamaṃ rāmaḥ kāvyasya śrotum utsukaḥ / papraccha tau mahātejās tāv ubhau munidārakau

    tas·ya cai·vā·ga·maṃ rā·maḥ kāv·yas·ya śro·tum ut·su·kaḥ / pap·rac·cha tau ma·hā·te·jās tāv u·bhau mu·ni·dā·ra·kau

  18. 18

    kiṃpramāṇam idaṃ kāvyaṃ kā pratiṣṭhā mahātmanaḥ / kartā kāvyasya mahataḥ ko vāsau munipuṃgavaḥ

    kiṃp·ra·mā·ṇam i·daṃ kāv·yaṃ kā pra·tiṣ·ṭhā ma·hāt·ma·naḥ / kar·tā kāv·yas·ya ma·ha·taḥ ko vā·sau mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  19. 19

    pṛcchantaṃ rāghavaṃ vākyam ūcatur munidārakau / vālmīkir bhagavān kartā saṃprāpto yajñasaṃnidhim / yenedaṃ caritaṃ tubhyam aśeṣaṃ saṃpradarśitam

    pṛc·chan·taṃ rā·gha·vaṃ vāk·yam ū·ca·tur mu·ni·dā·ra·kau / vāl·mī·kir bha·ga·vān kar·tā saṃp·rāp·to yaj·ña·saṃ·ni·dhim / ye·ne·daṃ ca·ri·taṃ tubh·yam a·śe·ṣaṃ saṃp·ra·dar·śi·tam

  20. 20

    ādiprabhṛti rājendra pañcasarga śatāni ca / pratiṣṭhā jīvitaṃ yāvat tāvad rājañ śubhāśubham

    ā·dip·ra·bhṛ·ti rā·jen·dra pañ·ca·sar·ga śa·tā·ni ca / pra·tiṣ·ṭhā jī·vi·taṃ yā·vat tā·vad rā·jañ śu·bhā·śu·bham

  21. 21

    yadi buddhiḥ kṛtā rājañ śravaṇāya mahāratha / karmāntare kṣaṇī hūtas tac chṛṇuṣva sahānujaḥ

    ya·di bud·dhiḥ kṛ·tā rā·jañ śra·va·ṇā·ya ma·hā·ra·tha / kar·mān·ta·re kṣa·ṇī hū·tas tac chṛ·ṇuṣ·va sa·hā·nu·jaḥ

  22. 22

    bāḍham ity abravīd rāmas tau cānujñāpya rāghavam / prahṛṣṭau jagmatur vāsaṃ yatrāsau munipuṃgavaḥ

    bā·ḍham ity ab·ra·vīd rā·mas tau cā·nuj·ñāp·ya rā·gha·vam / pra·hṛṣ·ṭau jag·ma·tur vā·saṃ yat·rā·sau mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  23. 23

    rāmo 'pi munibhiḥ sārdhaṃ pārthivaiś ca mahātmabhiḥ / śrutvā tad gītamādhuryaṃ karmaśālām upāgamat

    rā·mo 'pi mu·ni·bhiḥ sār·dhaṃ pār·thi·vaiś ca ma·hāt·ma·bhiḥ / śrut·vā tad gī·ta·mā·dhur·yaṃ kar·ma·śā·lām u·pā·ga·mat

Uttarakāṇḍa · sarga 86 16 verses
  1. 1

    rāmo bahūny ahāny eva tad gītaṃ paramādbhutam / śuśrāva munibhiḥ sārdhaṃ rājabhiḥ saha vānaraiḥ

    rā·mo ba·hūny a·hāny e·va tad gī·taṃ pa·ra·mād·bhu·tam / śuś·rā·va mu·ni·bhiḥ sār·dhaṃ rā·ja·bhiḥ sa·ha vā·na·raiḥ

  2. 2

    tasmin gīte tu vijñāya sītāputrau kuśīlavau / tasyāḥ pariṣado madhye rāmo vacanam abravīt

    tas·min gī·te tu vij·ñā·ya sī·tā·put·rau ku·śī·la·vau / tas·yāḥ pa·ri·ṣa·do madh·ye rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt

  3. 3

    madvaco brūta gacchadhvam iti bhagavato 'ntikam

    mad·va·co brū·ta gac·chadh·vam i·ti bha·ga·va·to 'nti·kam

  4. 4

    yadi śuddhasamācārā yadi vā vītakalmaṣā / karotv ihātmanaḥ śuddhim anumānya mahāmunim

    ya·di śud·dha·sa·mā·cā·rā ya·di vā vī·ta·kal·ma·ṣā / ka·rotv i·hāt·ma·naḥ śud·dhim a·nu·mān·ya ma·hā·mu·nim

  5. 5

    chandaṃ munes tu vijñāya sītāyāś ca manogatam / pratyayaṃ dātukāmāyās tataḥ śaṃsata me laghu

    chan·daṃ mu·nes tu vij·ñā·ya sī·tā·yāś ca ma·no·ga·tam / prat·ya·yaṃ dā·tu·kā·mā·yās ta·taḥ śaṃ·sa·ta me la·ghu

  6. 6

    śvaḥ prabhāte tu śapathaṃ maithilī janakātmajā / karotu pariṣanmadhye śodhanārthaṃ mameha ca

    śvaḥ pra·bhā·te tu śa·pa·thaṃ mai·thi·lī ja·na·kāt·ma·jā / ka·ro·tu pa·ri·ṣan·madh·ye śo·dha·nār·thaṃ ma·me·ha ca

  7. 7

    śrutvā tu rāghavasyaitad vacaḥ paramam adbhutam / dūtāḥ saṃprayayur vāṭaṃ yatrāste munipuṃgavaḥ

    śrut·vā tu rā·gha·vas·yai·tad va·caḥ pa·ra·mam ad·bhu·tam / dū·tāḥ saṃp·ra·ya·yur vā·ṭaṃ yat·rās·te mu·ni·puṃ·ga·vaḥ

  8. 8

    te praṇamya mahātmānaṃ jvalantam amitaprabham / ūcus te rāma vākyāni mṛdūni madhurāṇi ca

    te pra·ṇam·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam a·mi·tap·ra·bham / ū·cus te rā·ma vāk·yā·ni mṛ·dū·ni ma·dhu·rā·ṇi ca

  9. 9

    teṣāṃ tad bhāṣitaṃ śrutvā rāmasya ca manogatam / vijñāya sumahātejā munir vākyam athābravīt

    te·ṣāṃ tad bhā·ṣi·taṃ śrut·vā rā·mas·ya ca ma·no·ga·tam / vij·ñā·ya su·ma·hā·te·jā mu·nir vāk·yam a·thāb·ra·vīt

  10. 10

    evaṃ bhavatu bhadraṃ vo yathā tuṣyati rāghavaḥ / tathā kariṣyate sītā daivataṃ hi patiḥ striyāḥ

    e·vaṃ bha·va·tu bhad·raṃ vo ya·thā tuṣ·ya·ti rā·gha·vaḥ / ta·thā ka·riṣ·ya·te sī·tā dai·va·taṃ hi pa·tiḥ stri·yāḥ

  11. 11

    tathoktā muninā sarve rāmadūtā mahaujasaḥ / pratyetya rāghavaṃ sarve munivākyaṃ babhāṣire

    ta·thok·tā mu·ni·nā sar·ve rā·ma·dū·tā ma·hau·ja·saḥ / prat·yet·ya rā·gha·vaṃ sar·ve mu·ni·vāk·yaṃ ba·bhā·ṣi·re

  12. 12

    tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthaḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ / ṛṣīṃs tatra sametāṃś ca rājñaś caivābhyabhāṣata

    ta·taḥ pra·hṛṣ·ṭaḥ kā·kut·sthaḥ śrut·vā vāk·yaṃ ma·hāt·ma·naḥ / ṛ·ṣīṃs tat·ra sa·me·tāṃś ca rāj·ñaś cai·vābh·ya·bhā·ṣa·ta

  13. 13

    bhagavantaḥ saśiṣyā vai sānugaś ca narādhipāḥ / paśyantu sītāśapathaṃ yaś caivānyo 'bhikāṅkṣate

    bha·ga·van·taḥ sa·śiṣ·yā vai sā·nu·gaś ca na·rā·dhi·pāḥ / paś·yan·tu sī·tā·śa·pa·thaṃ yaś cai·vān·yo 'bhi·kāṅ·kṣa·te

  14. 14

    tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ / sarveṣam ṛṣimukhyānāṃ sādhuvādo mahān abhūt

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā rā·gha·vas·ya ma·hāt·ma·naḥ / sar·ve·ṣam ṛ·ṣi·mukh·yā·nāṃ sā·dhu·vā·do ma·hān a·bhūt

  15. 15

    rājānaś ca mahātmānaḥ praśaṃsanti sma rāghavam / upapannaṃ naraśreṣṭha tvayy eva bhuvi nānyataḥ

    rā·jā·naś ca ma·hāt·mā·naḥ pra·śaṃ·san·ti sma rā·gha·vam / u·pa·pan·naṃ na·raś·reṣ·ṭha tvayy e·va bhu·vi nān·ya·taḥ

  16. 16

    evaṃ viniścayaṃ kṛtvā śvobhūta iti rāghavaḥ / visarjayām āsa tadā sarvāṃs tāñ śatrusūdanaḥ

    e·vaṃ vi·niś·ca·yaṃ kṛt·vā śvo·bhū·ta i·ti rā·gha·vaḥ / vi·sar·ja·yām ā·sa ta·dā sar·vāṃs tāñ śat·ru·sū·da·naḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 87 20 verses
  1. 1

    tasyāṃ rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ yajñavāṭagato nṛpaḥ / ṛṣīn sarvān mahātejāḥ śabdāpayati rāghavaḥ

    tas·yāṃ ra·jan·yāṃ vyuṣ·ṭā·yāṃ yaj·ña·vā·ṭa·ga·to nṛ·paḥ / ṛ·ṣīn sar·vān ma·hā·te·jāḥ śab·dā·pa·ya·ti rā·gha·vaḥ

  2. 2

    vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ / viśvāmitro dīrghatapā durvāsāś ca mahātapāḥ

    va·siṣ·ṭho vā·ma·de·vaś ca jā·bā·lir a·tha kāś·ya·paḥ / viś·vā·mit·ro dīr·gha·ta·pā dur·vā·sāś ca ma·hā·ta·pāḥ

  3. 3

    agastyo 'tha tathāśaktir bhārgavaś caiva vāmanaḥ / mārkaṇḍeyaś ca dīrghāyur maudgalyaś ca mahātapāḥ

    a·gas·tyo 'tha ta·thā·śak·tir bhār·ga·vaś cai·va vā·ma·naḥ / mār·kaṇ·ḍe·yaś ca dīr·ghā·yur maud·gal·yaś ca ma·hā·ta·pāḥ

  4. 4

    bhārgavaś cyavanaś caiva śatānandaś ca dharmavit / bharadvājaś ca tejasvī agniputraś ca suprabhaḥ

    bhār·ga·vaś cya·va·naś cai·va śa·tā·nan·daś ca dhar·ma·vit / bha·rad·vā·jaś ca te·jas·vī ag·ni·put·raś ca sup·ra·bhaḥ

  5. 5

    ete cānye ca munayo bahavaḥ saṃśitavratāḥ / rājānaś ca naravyāghrāḥ sarva eva samāgatāḥ

    e·te cān·ye ca mu·na·yo ba·ha·vaḥ saṃ·śi·tav·ra·tāḥ / rā·jā·naś ca na·rav·yāgh·rāḥ sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ

  6. 6

    rākṣasāś ca mahāvīryā vānarāś ca mahābalāḥ / samājagmur mahātmānaḥ sarva eva kutūhalāt

    rāk·ṣa·sāś ca ma·hā·vīr·yā vā·na·rāś ca ma·hā·ba·lāḥ / sa·mā·jag·mur ma·hāt·mā·naḥ sar·va e·va ku·tū·ha·lāt

  7. 7

    kṣatriyāś caiva vaiśyāś ca śūdrāś caiva sahasraśaḥ / sītāśapathavīkṣārthaṃ sarva eva samāgatāḥ

    kṣat·ri·yāś cai·va vaiś·yāś ca śūd·rāś cai·va sa·has·ra·śaḥ / sī·tā·śa·pa·tha·vīk·ṣār·thaṃ sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ

  8. 8

    tathā samāgataṃ sarvam aśvabhūtam ivācalam / śrutvā munivaras tūrṇaṃ sasītaḥ samupāgamat

    ta·thā sa·mā·ga·taṃ sar·vam aś·va·bhū·tam i·vā·ca·lam / śrut·vā mu·ni·va·ras tūr·ṇaṃ sa·sī·taḥ sa·mu·pā·ga·mat

  9. 9

    tam ṛṣiṃ pṛṣṭhataḥ sītā sānvagacchad avāṅmukhī / kṛtāñjalir bāṣpagalā kṛtvā rāmaṃ manogatam

    tam ṛ·ṣiṃ pṛṣ·ṭha·taḥ sī·tā sān·va·gac·chad a·vāṅ·mu·khī / kṛ·tāñ·ja·lir bāṣ·pa·ga·lā kṛt·vā rā·maṃ ma·no·ga·tam

  10. 10

    tāṃ dṛṣṭvā śrīm ivāyāntīṃ brahmāṇam anugāminīm / vālmīkeḥ pṛṣṭhataḥ sītāṃ sādhukāro mahān abhūt

    tāṃ dṛṣ·ṭvā śrīm i·vā·yān·tīṃ brah·mā·ṇam a·nu·gā·mi·nīm / vāl·mī·keḥ pṛṣ·ṭha·taḥ sī·tāṃ sā·dhu·kā·ro ma·hān a·bhūt

  11. 11

    tato halahalā śabdaḥ sarveṣām evam ābabhau / duḥkhajena viśālena śokenākulitātmanām

    ta·to ha·la·ha·lā śab·daḥ sar·ve·ṣām e·vam ā·ba·bhau / duḥ·kha·je·na vi·śā·le·na śo·ke·nā·ku·li·tāt·ma·nām

  12. 12

    sādhu sīteti ke cit tu sādhu rāmeti cāpare / ubhāv eva tu tatrānye sādhu sādhv iti cābruvan

    sā·dhu sī·te·ti ke cit tu sā·dhu rā·me·ti cā·pa·re / u·bhāv e·va tu tat·rān·ye sā·dhu sādhv i·ti cāb·ru·van

  13. 13

    tato madhyaṃ janaughānāṃ praviśya munipuṃgavaḥ / sītāsahāyo vālmīkir iti hovāca rāghavam

    ta·to madh·yaṃ ja·nau·ghā·nāṃ pra·viś·ya mu·ni·puṃ·ga·vaḥ / sī·tā·sa·hā·yo vāl·mī·kir i·ti ho·vā·ca rā·gha·vam

  14. 14

    iyaṃ dāśarathe sītā suvratā dharmacāriṇī / apāpā te parityaktā mamāśramasamīpataḥ

    i·yaṃ dā·śa·ra·the sī·tā suv·ra·tā dhar·ma·cā·ri·ṇī / a·pā·pā te pa·rit·yak·tā ma·māś·ra·ma·sa·mī·pa·taḥ

  15. 15

    lokāpavādabhītasya tava rāma mahāvrata / pratyayaṃ dāsyate sītā tām anujñātum arhasi

    lo·kā·pa·vā·da·bhī·tas·ya ta·va rā·ma ma·hāv·ra·ta / prat·ya·yaṃ dās·ya·te sī·tā tām a·nuj·ñā·tum ar·ha·si

  16. 16

    imau ca jānakī putrāv ubhau ca yamajātakau / sutau tavaiva durdharṣo satyam etad bravīmi te

    i·mau ca jā·na·kī put·rāv u·bhau ca ya·ma·jā·ta·kau / su·tau ta·vai·va dur·dhar·ṣo sat·yam e·tad bra·vī·mi te

  17. 17

    pracetaso 'haṃ daśamaḥ putro rāghavanandana / na smarāmy anṛtaṃ vākyaṃ tathemau tava putrakau

    pra·ce·ta·so 'haṃ da·śa·maḥ put·ro rā·gha·va·nan·da·na / na sma·rāmy a·nṛ·taṃ vāk·yaṃ ta·the·mau ta·va put·ra·kau

  18. 18

    bahuvarṣasahasrāṇi tapaścaryā mayā kṛtā / tasyāḥ phalam upāśnīyām apāpā maithilī yathā

    ba·hu·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi ta·paś·car·yā ma·yā kṛ·tā / tas·yāḥ pha·lam u·pāś·nī·yām a·pā·pā mai·thi·lī ya·thā

  19. 19

    ahaṃ pañcasu bhūteṣu manaḥṣaṣṭheṣu rāghava / vicintya sītāṃ śuddheti nyagṛhṇāṃ vananirjhare

    a·haṃ pañ·ca·su bhū·te·ṣu ma·naḥ·ṣaṣ·ṭhe·ṣu rā·gha·va / vi·cin·tya sī·tāṃ śud·dhe·ti nya·gṛh·ṇāṃ va·na·nir·jha·re

  20. 20

    iyaṃ śuddhasamācārā apāpā patidevatā / lokāpavādabhītasya dāsyati pratyayaṃ tava

    i·yaṃ śud·dha·sa·mā·cā·rā a·pā·pā pa·ti·de·va·tā / lo·kā·pa·vā·da·bhī·tas·ya dās·ya·ti prat·ya·yaṃ ta·va

Uttarakāṇḍa · sarga 88 20 verses
  1. 1

    vālmīkinaivam uktas tu rāghavaḥ pratyabhāṣata / prāñjalir jagato madhye dṛṣṭvā tāṃ devavarṇinīm

    vāl·mī·ki·nai·vam uk·tas tu rā·gha·vaḥ prat·ya·bhā·ṣa·ta / prāñ·ja·lir ja·ga·to madh·ye dṛṣ·ṭvā tāṃ de·va·var·ṇi·nīm

  2. 2

    evam etan mahābhāga yathā vadasi dharmavit / pratyayo hi mama brahmaṃs tava vākyair akalmaṣaiḥ

    e·vam e·tan ma·hā·bhā·ga ya·thā va·da·si dhar·ma·vit / prat·ya·yo hi ma·ma brah·maṃs ta·va vāk·yair a·kal·ma·ṣaiḥ

  3. 3

    pratyayo hi purā datto vaidehyā surasaṃnidhau / seyaṃ lokabhayād brahmann apāpety abhijānatā / parityaktā mayā sītā tad bhavān kṣantum arhati

    prat·ya·yo hi pu·rā dat·to vai·deh·yā su·ra·saṃ·ni·dhau / se·yaṃ lo·ka·bha·yād brah·mann a·pā·pety a·bhi·jā·na·tā / pa·rit·yak·tā ma·yā sī·tā tad bha·vān kṣan·tum ar·ha·ti

  4. 4

    jānāmi cemau putrau me yamajātau kuśīlavau / śuddhāyāṃ jagato madhye maithilyāṃ prītir astu me

    jā·nā·mi ce·mau put·rau me ya·ma·jā·tau ku·śī·la·vau / śud·dhā·yāṃ ja·ga·to madh·ye mai·thil·yāṃ prī·tir as·tu me

  5. 5

    abhiprāyaṃ tu vijñāya rāmasya surasattamāḥ / pitāmahaṃ puraskṛtya sarva eva samāgatāḥ

    a·bhip·rā·yaṃ tu vij·ñā·ya rā·mas·ya su·ra·sat·ta·māḥ / pi·tā·ma·haṃ pu·ras·kṛt·ya sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ

  6. 6

    ādityā vasavo rudrā viśve deśā marudgaṇāḥ / aśvināv ṛṣigandharvā apsarāṇāṃ gaṇās tathā / sādhyāś ca devāḥ sarve te sarve ca paramarṣayaḥ

    ā·dit·yā va·sa·vo rud·rā viś·ve de·śā ma·rud·ga·ṇāḥ / aś·vi·nāv ṛ·ṣi·gan·dhar·vā ap·sa·rā·ṇāṃ ga·ṇās ta·thā / sādh·yāś ca de·vāḥ sar·ve te sar·ve ca pa·ra·mar·ṣa·yaḥ

  7. 7

    tato vāyuḥ śubhaḥ puṇyo divyagandho manoramaḥ / taṃ janaughaṃ suraśreṣṭho hlādayām āsa sarvataḥ

    ta·to vā·yuḥ śu·bhaḥ puṇ·yo div·ya·gan·dho ma·no·ra·maḥ / taṃ ja·nau·ghaṃ su·raś·reṣ·ṭho hlā·da·yām ā·sa sar·va·taḥ

  8. 8

    tad adbhutam ivācintyaṃ nirīkṣante samāhitāḥ / mānavāḥ sarvarāṣṭrebhyaḥ pūrvaṃ kṛtayuge yathā

    tad ad·bhu·tam i·vā·cin·tyaṃ ni·rīk·ṣan·te sa·mā·hi·tāḥ / mā·na·vāḥ sar·va·rāṣ·ṭrebh·yaḥ pūr·vaṃ kṛ·ta·yu·ge ya·thā

  9. 9

    sarvān samāgatān dṛṣṭvā sītā kāṣāyavāsinī / abravīt prāñjalir vākyam adhodṛṣṭir avānmukhī

    sar·vān sa·mā·ga·tān dṛṣ·ṭvā sī·tā kā·ṣā·ya·vā·si·nī / ab·ra·vīt prāñ·ja·lir vāk·yam a·dho·dṛṣ·ṭir a·vān·mu·khī

  10. 10

    yathāhaṃ rāghavād anyaṃ manasāpi na cintaye / tathā me mādhavī devī vivaraṃ dātum arhati

    ya·thā·haṃ rā·gha·vād an·yaṃ ma·na·sā·pi na cin·ta·ye / ta·thā me mā·dha·vī de·vī vi·va·raṃ dā·tum ar·ha·ti

  11. 11

    tathā śapantyāṃ vaidehyāṃ prādurāsīt tad adbhutam / bhūtalād utthitaṃ divyaṃ siṃhāsanam anuttamam

    ta·thā śa·pan·tyāṃ vai·deh·yāṃ prā·du·rā·sīt tad ad·bhu·tam / bhū·ta·lād ut·thi·taṃ div·yaṃ siṃ·hā·sa·nam a·nut·ta·mam

  12. 12

    dhriyamāṇaṃ śirobhis tan nāgair amitavikramaiḥ / divyaṃ divyena vapuṣā sarvaratnavibhūṣitam

    dhri·ya·mā·ṇaṃ śi·ro·bhis tan nā·gair a·mi·ta·vik·ra·maiḥ / div·yaṃ div·ye·na va·pu·ṣā sar·va·rat·na·vi·bhū·ṣi·tam

  13. 13

    tasmiṃs tu dharaṇī devī bāhubhyāṃ gṛhya maithilīm / svāgatenābhinandyainām āsane copaveṣayat

    tas·miṃs tu dha·ra·ṇī de·vī bā·hubh·yāṃ gṛh·ya mai·thi·līm / svā·ga·te·nā·bhi·nan·dyai·nām ā·sa·ne co·pa·ve·ṣa·yat

  14. 14

    tām āsanagatāṃ dṛṣṭvā praviśantīṃ rasātalam / puṇyavṛṣṭir avicchinnā divyā sītām avākirat

    tām ā·sa·na·ga·tāṃ dṛṣ·ṭvā pra·vi·śan·tīṃ ra·sā·ta·lam / puṇ·ya·vṛṣ·ṭir a·vic·chin·nā div·yā sī·tām a·vā·ki·rat

  15. 15

    sādhukāraś ca sumahān devānāṃ sahasotthitaḥ / sādhu sādhv iti vai sīte yasyās te śīlam īdṛśam

    sā·dhu·kā·raś ca su·ma·hān de·vā·nāṃ sa·ha·sot·thi·taḥ / sā·dhu sādhv i·ti vai sī·te yas·yās te śī·lam ī·dṛ·śam

  16. 16

    evaṃ bahuvidhā vāco hy antarikṣagatāḥ surāḥ / vyājahrur hṛṣṭamanaso dṛṣṭvā sītāpraveśanam

    e·vaṃ ba·hu·vi·dhā vā·co hy an·ta·rik·ṣa·ga·tāḥ su·rāḥ / vyā·jah·rur hṛṣ·ṭa·ma·na·so dṛṣ·ṭvā sī·tāp·ra·ve·śa·nam

  17. 17

    yajñavāṭagatāś cāpi munayaḥ sarva eva te / rājānaś ca naravyāghrā vismayān noparemire

    yaj·ña·vā·ṭa·ga·tāś cā·pi mu·na·yaḥ sar·va e·va te / rā·jā·naś ca na·rav·yāgh·rā vis·ma·yān no·pa·re·mi·re

  18. 18

    antarikṣe ca bhūmau ca sarve sthāvarajaṅgamāḥ / dānavāś ca mahākāyāḥ pātāle pannagādhipāḥ

    an·ta·rik·ṣe ca bhū·mau ca sar·ve sthā·va·ra·jaṅ·ga·māḥ / dā·na·vāś ca ma·hā·kā·yāḥ pā·tā·le pan·na·gā·dhi·pāḥ

  19. 19

    ke cid vineduḥ saṃhṛṣṭāḥ ke cid dhyānaparāyaṇāḥ / ke cid rāmaṃ nirīkṣante ke cit sītām acetanāḥ

    ke cid vi·ne·duḥ saṃ·hṛṣ·ṭāḥ ke cid dhyā·na·pa·rā·ya·ṇāḥ / ke cid rā·maṃ ni·rīk·ṣan·te ke cit sī·tām a·ce·ta·nāḥ

  20. 20

    sītāpraveśanaṃ dṛṣṭvā teṣām āsīt samāgamaḥ / taṃ muhūrtam ivātyarthaṃ sarvaṃ saṃmohitaṃ jagat

    sī·tāp·ra·ve·śa·naṃ dṛṣ·ṭvā te·ṣām ā·sīt sa·mā·ga·maḥ / taṃ mu·hūr·tam i·vāt·yar·thaṃ sar·vaṃ saṃ·mo·hi·taṃ ja·gat

Uttarakāṇḍa · sarga 89 15 verses
  1. 1

    tadāvasāne yajñasya rāmaḥ paramadurmanāḥ / apaśyamāno vaidehīṃ mene śūnyam idaṃ jagat / śokena paramāyatto na śāntiṃ manasāgamat

    ta·dā·va·sā·ne yaj·ñas·ya rā·maḥ pa·ra·ma·dur·ma·nāḥ / a·paś·ya·mā·no vai·de·hīṃ me·ne śūn·yam i·daṃ ja·gat / śo·ke·na pa·ra·mā·yat·to na śān·tiṃ ma·na·sā·ga·mat

  2. 2

    visṛjya pārthivān sarvān ṛkṣavānararākṣasān / janaughaṃ brahmamukhyānāṃ vittapūrṇaṃ vyasarjayat

    vi·sṛj·ya pār·thi·vān sar·vān ṛk·ṣa·vā·na·ra·rāk·ṣa·sān / ja·nau·ghaṃ brah·ma·mukh·yā·nāṃ vit·ta·pūr·ṇaṃ vya·sar·ja·yat

  3. 3

    tato visṛjya tān sarvān rāmo rājīvalocanaḥ / hṛdi kṛtvā tadā sītām ayodhyāṃ praviveśa saḥ

    ta·to vi·sṛj·ya tān sar·vān rā·mo rā·jī·va·lo·ca·naḥ / hṛ·di kṛt·vā ta·dā sī·tām a·yodh·yāṃ pra·vi·ve·śa saḥ

  4. 4

    na sītāyāḥ parāṃ bhāryāṃ vavre sa raghunandanaḥ / yajñe yajñe ca patnyarthaṃ jānakī kāñcanī bhavat

    na sī·tā·yāḥ pa·rāṃ bhār·yāṃ vav·re sa ra·ghu·nan·da·naḥ / yaj·ñe yaj·ñe ca pat·nyar·thaṃ jā·na·kī kāñ·ca·nī bha·vat

  5. 5

    daśavarṣasahasrāṇi vājimedham upākarot / vājapeyān daśaguṇāṃs tathā bahusuvarṇakān

    da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi vā·ji·me·dham u·pā·ka·rot / vā·ja·pe·yān da·śa·gu·ṇāṃs ta·thā ba·hu·su·var·ṇa·kān

  6. 6

    agniṣṭomātirātrābhyāṃ gosavaiś ca mahādhanaiḥ / īje kratubhir anyaiś ca sa śrīmān āptadakṣiṇaiḥ

    ag·niṣ·ṭo·mā·ti·rāt·rābh·yāṃ go·sa·vaiś ca ma·hā·dha·naiḥ / ī·je kra·tu·bhir an·yaiś ca sa śrī·mān āp·ta·dak·ṣi·ṇaiḥ

  7. 7

    evaṃ sa kālaḥ sumahān rājyasthasya mahātmanaḥ / dharme prayatamānasya vyatīyād rāghavasya tu

    e·vaṃ sa kā·laḥ su·ma·hān rāj·yas·thas·ya ma·hāt·ma·naḥ / dhar·me pra·ya·ta·mā·nas·ya vya·tī·yād rā·gha·vas·ya tu

  8. 8

    ṛkṣavānararakṣāṃsi sthitā rāmasya śāsane / anurajyanti rājāno ahany ahani rāghavam

    ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣāṃ·si sthi·tā rā·mas·ya śā·sa·ne / a·nu·raj·yan·ti rā·jā·no a·hany a·ha·ni rā·gha·vam

  9. 9

    kāle varṣati parjanyaḥ subhikṣaṃ vimalā diśaḥ / hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ puraṃ janapadas tathā

    kā·le var·ṣa·ti par·jan·yaḥ su·bhik·ṣaṃ vi·ma·lā di·śaḥ / hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇaṃ pu·raṃ ja·na·pa·das ta·thā

  10. 10

    nākāle mriyate kaś cin na vyādhiḥ prāṇināṃ tadā / nādharmaś cābhavat kaś cid rāme rājyaṃ praśāsati

    nā·kā·le mri·ya·te kaś cin na vyā·dhiḥ prā·ṇi·nāṃ ta·dā / nā·dhar·maś cā·bha·vat kaś cid rā·me rāj·yaṃ pra·śā·sa·ti

  11. 11

    atha dīrghasya kālasya rāmamātā yaśasvinī / putrapautraiḥ parivṛtā kāladharmam upāgamat

    a·tha dīr·ghas·ya kā·las·ya rā·ma·mā·tā ya·śas·vi·nī / put·ra·paut·raiḥ pa·ri·vṛ·tā kā·la·dhar·mam u·pā·ga·mat

  12. 12

    anviyāya sumitrāpi kaikeyī ca yaśasvinī / dharmaṃ kṛtvā bahuvidhaṃ tridive paryavasthitā

    an·vi·yā·ya su·mit·rā·pi kai·ke·yī ca ya·śas·vi·nī / dhar·maṃ kṛt·vā ba·hu·vi·dhaṃ tri·di·ve par·ya·vas·thi·tā

  13. 13

    sarvāḥ pratiṣṭhitāḥ svarge rājñā daśarathena ca / samāgatā mahābhāgāḥ saha dharmaṃ ca lebhire

    sar·vāḥ pra·tiṣ·ṭhi·tāḥ svar·ge rāj·ñā da·śa·ra·the·na ca / sa·mā·ga·tā ma·hā·bhā·gāḥ sa·ha dhar·maṃ ca le·bhi·re

  14. 14

    tāsāṃ rāmo mahādānaṃ kāle kāle prayacchati / mātṝṇām aviśeṣeṇa brāhmaṇeṣu tapasviṣu

    tā·sāṃ rā·mo ma·hā·dā·naṃ kā·le kā·le pra·yac·cha·ti / mā·tṝ·ṇām a·vi·śe·ṣe·ṇa brāh·ma·ṇe·ṣu ta·pas·vi·ṣu

  15. 15

    pitryāṇi bahuratnāni yajñān paramadustarān / cakāra rāmo dharmātmā pitṝn devān vivardhayan

    pit·ryā·ṇi ba·hu·rat·nā·ni yaj·ñān pa·ra·ma·dus·ta·rān / ca·kā·ra rā·mo dhar·māt·mā pi·tṝn de·vān vi·var·dha·yan

Uttarakāṇḍa · sarga 90 25 verses
  1. 1

    kasya cit tv atha kālasya yudhājit kekayo nṛpaḥ / svaguruṃ preṣayām āsa rāghavāya mahātmane

    kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya yu·dhā·jit ke·ka·yo nṛ·paḥ / sva·gu·ruṃ pre·ṣa·yām ā·sa rā·gha·vā·ya ma·hāt·ma·ne

  2. 2

    gārgyam aṅgirasaḥ putraṃ brahmarṣim amitaprabham / daśa cāśvasahasrāṇi prītidānam anuttamam

    gār·gyam aṅ·gi·ra·saḥ put·raṃ brah·mar·ṣim a·mi·tap·ra·bham / da·śa cāś·va·sa·has·rā·ṇi prī·ti·dā·nam a·nut·ta·mam

  3. 3

    kambalāni ca ratnāni citravastram athottamam / rāmāya pradadau rājā bahūny ābharaṇāni ca

    kam·ba·lā·ni ca rat·nā·ni cit·ra·vas·tram a·thot·ta·mam / rā·mā·ya pra·da·dau rā·jā ba·hūny ā·bha·ra·ṇā·ni ca

  4. 4

    śrutvā tu rāghavo gārgyaṃ maharṣiṃ samupāgatam / mātulasyāśvapatinaḥ priyaṃ dūtam upāgatam

    śrut·vā tu rā·gha·vo gār·gyaṃ ma·har·ṣiṃ sa·mu·pā·ga·tam / mā·tu·las·yāś·va·pa·ti·naḥ pri·yaṃ dū·tam u·pā·ga·tam

  5. 5

    pratyudgamya ca kākutsthaḥ krośamātraṃ sahānugaḥ / gārgyaṃ saṃpūjayām āsa dhanaṃ tat pratigṛhya ca

    prat·yud·gam·ya ca kā·kut·sthaḥ kro·śa·māt·raṃ sa·hā·nu·gaḥ / gār·gyaṃ saṃ·pū·ja·yām ā·sa dha·naṃ tat pra·ti·gṛh·ya ca

  6. 6

    pṛṣṭvā ca prītidaṃ sarvaṃ kuśalaṃ mātulasya ca / upaviṣṭaṃ mahābhāgaṃ rāmaḥ praṣṭuṃ pracakrame

    pṛṣ·ṭvā ca prī·ti·daṃ sar·vaṃ ku·śa·laṃ mā·tu·las·ya ca / u·pa·viṣ·ṭaṃ ma·hā·bhā·gaṃ rā·maḥ praṣ·ṭuṃ pra·cak·ra·me

  7. 7

    kim āha matulo vākyaṃ yadarthaṃ bhagavān iha / prāpto vākyavidāṃ śreṣṭha sākṣād iva bṛhaspatiḥ

    kim ā·ha ma·tu·lo vāk·yaṃ ya·dar·thaṃ bha·ga·vān i·ha / prāp·to vāk·ya·vi·dāṃ śreṣ·ṭha sāk·ṣād i·va bṛ·has·pa·tiḥ

  8. 8

    rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā brahmarṣiḥ kāryavistaram / vaktum adbhutasaṃkāśaṃ rāghavāyopacakrame

    rā·mas·ya bhā·ṣi·taṃ śrut·vā brah·mar·ṣiḥ kār·ya·vis·ta·ram / vak·tum ad·bhu·ta·saṃ·kā·śaṃ rā·gha·vā·yo·pa·cak·ra·me

  9. 9

    mātulas te mahābāho vākyam āha nararṣabha / yudhājit prītisaṃyuktaṃ śrūyatāṃ yadi rocate

    mā·tu·las te ma·hā·bā·ho vāk·yam ā·ha na·rar·ṣa·bha / yu·dhā·jit prī·ti·saṃ·yuk·taṃ śrū·ya·tāṃ ya·di ro·ca·te

  10. 10

    ayaṃ gandharvaviṣayaḥ phalamūlopaśobhitaḥ / sindhor ubhayataḥ pārśve deśaḥ paramaśobhanaḥ

    a·yaṃ gan·dhar·va·vi·ṣa·yaḥ pha·la·mū·lo·pa·śo·bhi·taḥ / sin·dhor u·bha·ya·taḥ pār·śve de·śaḥ pa·ra·ma·śo·bha·naḥ

  11. 11

    taṃ ca rakṣanti gandharvāḥ sāyudhā yuddhakovidāḥ / śailūṣasya sutā vīrās tisraḥ koṭyo mahābalāḥ

    taṃ ca rak·ṣan·ti gan·dhar·vāḥ sā·yu·dhā yud·dha·ko·vi·dāḥ / śai·lū·ṣas·ya su·tā vī·rās tis·raḥ koṭ·yo ma·hā·ba·lāḥ

  12. 12

    tān vinirjitya kākutstha gandharvaviṣayaṃ śubham / niveśaya mahābāho dve pure susamāhitaḥ

    tān vi·nir·jit·ya kā·kut·stha gan·dhar·va·vi·ṣa·yaṃ śu·bham / ni·ve·śa·ya ma·hā·bā·ho dve pu·re su·sa·mā·hi·taḥ

  13. 13

    anyasya na gatis tatra deśaś cāyaṃ suśobhanaḥ / rocatāṃ te mahābāho nāhaṃ tvām anṛtaṃ vade

    an·yas·ya na ga·tis tat·ra de·śaś cā·yaṃ su·śo·bha·naḥ / ro·ca·tāṃ te ma·hā·bā·ho nā·haṃ tvām a·nṛ·taṃ va·de

  14. 14

    tac chrutvā rāghavaḥ prīto maharṣer mātulasya ca / uvāca bāḍham ity evaṃ bharataṃ cānvavaikṣata

    tac chrut·vā rā·gha·vaḥ prī·to ma·har·ṣer mā·tu·las·ya ca / u·vā·ca bā·ḍham ity e·vaṃ bha·ra·taṃ cān·va·vaik·ṣa·ta

  15. 15

    so 'bravīd rāghavaḥ prītaḥ prāñjalipragraho dvijam / imau kumārau taṃ deśaṃ brahmarṣe vijayiṣyataḥ

    so 'bra·vīd rā·gha·vaḥ prī·taḥ prāñ·ja·lip·rag·ra·ho dvi·jam / i·mau ku·mā·rau taṃ de·śaṃ brah·mar·ṣe vi·ja·yiṣ·ya·taḥ

  16. 16

    bharatasyātmajau vīrau takṣaḥ puṣkala eva ca / mātulena suguptau tau dharmeṇa ca samāhitau

    bha·ra·tas·yāt·ma·jau vī·rau tak·ṣaḥ puṣ·ka·la e·va ca / mā·tu·le·na su·gup·tau tau dhar·me·ṇa ca sa·mā·hi·tau

  17. 17

    bharataṃ cāgrataḥ kṛtvā kumārau sabalānugau / nihatya gandharvasutān dve pure vibhajiṣyataḥ

    bha·ra·taṃ cāg·ra·taḥ kṛt·vā ku·mā·rau sa·ba·lā·nu·gau / ni·hat·ya gan·dhar·va·su·tān dve pu·re vi·bha·jiṣ·ya·taḥ

  18. 18

    niveśya te puravare ātmājau saṃniveśya ca / āgamiṣyati me bhūyaḥ sakāśam atidhārmikaḥ

    ni·veś·ya te pu·ra·va·re āt·mā·jau saṃ·ni·veś·ya ca / ā·ga·miṣ·ya·ti me bhū·yaḥ sa·kā·śam a·ti·dhār·mi·kaḥ

  19. 19

    brahmarṣim evam uktvā tu bharataṃ sabalānugam / ājñāpayām āsa tadā kumārau cābhyaṣecayat

    brah·mar·ṣim e·vam uk·tvā tu bha·ra·taṃ sa·ba·lā·nu·gam / āj·ñā·pa·yām ā·sa ta·dā ku·mā·rau cābh·ya·ṣe·ca·yat

  20. 20

    nakṣatreṇa ca saumyena puraskṛtyāṅgiraḥ sutam / bharataḥ saha sainyena kumārābhyāṃ ca niryayau

    nak·ṣat·re·ṇa ca saum·ye·na pu·ras·kṛt·yāṅ·gi·raḥ su·tam / bha·ra·taḥ sa·ha sain·ye·na ku·mā·rābh·yāṃ ca nir·ya·yau

  21. 21

    sā senā śakrayukteva naragān niryayāv atha / rāghavānugatā dūraṃ durādharṣā surāsuraiḥ

    sā se·nā śak·ra·yuk·te·va na·ra·gān nir·ya·yāv a·tha / rā·gha·vā·nu·ga·tā dū·raṃ du·rā·dhar·ṣā su·rā·su·raiḥ

  22. 22

    māṃsāśīni ca sattvāni rakṣāṃsi sumahānti ca / anujagmuś ca bharataṃ rudhirasya pipāsayā

    māṃ·sā·śī·ni ca sat·tvā·ni rak·ṣāṃ·si su·ma·hān·ti ca / a·nu·jag·muś ca bha·ra·taṃ ru·dhi·ras·ya pi·pā·sa·yā

  23. 23

    bhūtagrāmāś ca bahavo māṃsabhakṣāḥ sudāruṇāḥ / gandharvaputramāṃsāni bhoktukāmāḥ sahasraśaḥ

    bhū·tag·rā·māś ca ba·ha·vo māṃ·sa·bhak·ṣāḥ su·dā·ru·ṇāḥ / gan·dhar·va·put·ra·māṃ·sā·ni bhok·tu·kā·māḥ sa·has·ra·śaḥ

  24. 24

    siṃhavyāghrasṛgālānāṃ khecarāṇāṃ ca pakṣiṇām / bahūni vai sahasrāṇi senāyā yayur agrataḥ

    siṃ·hav·yāgh·ra·sṛ·gā·lā·nāṃ khe·ca·rā·ṇāṃ ca pak·ṣi·ṇām / ba·hū·ni vai sa·has·rā·ṇi se·nā·yā ya·yur ag·ra·taḥ

  25. 25

    adhyardhamāsam uṣitā pathi senā nirāmayā / hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇā kekayaṃ samupāgamat

    adh·yar·dha·mā·sam u·ṣi·tā pa·thi se·nā ni·rā·ma·yā / hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·kīr·ṇā ke·ka·yaṃ sa·mu·pā·ga·mat

Uttarakāṇḍa · sarga 91 16 verses
  1. 1

    śrutvā senāpatiṃ prāptaṃ bharataṃ kekayādhipaḥ / yudhājid gārgyasahitaṃ parāṃ prītim upāgamat

    śrut·vā se·nā·pa·tiṃ prāp·taṃ bha·ra·taṃ ke·ka·yā·dhi·paḥ / yu·dhā·jid gār·gya·sa·hi·taṃ pa·rāṃ prī·tim u·pā·ga·mat

  2. 2

    sa niryayau janaughena mahatā kekayādhipaḥ / tvaramāṇo 'bhicakrāma gandharvān devarūpiṇaḥ

    sa nir·ya·yau ja·nau·ghe·na ma·ha·tā ke·ka·yā·dhi·paḥ / tva·ra·mā·ṇo 'bhi·cak·rā·ma gan·dhar·vān de·va·rū·pi·ṇaḥ

  3. 3

    bharataś ca yudhājic ca sametau laghuvikramau / gandharvanagaraṃ prāptau sabalau sapadānugau

    bha·ra·taś ca yu·dhā·jic ca sa·me·tau la·ghu·vik·ra·mau / gan·dhar·va·na·ga·raṃ prāp·tau sa·ba·lau sa·pa·dā·nu·gau

  4. 4

    śrutvā tu bharataṃ prāptaṃ gandharvās te samāgatāḥ / yoddhukāmā mahāvīryā vinadantaḥ samantataḥ

    śrut·vā tu bha·ra·taṃ prāp·taṃ gan·dhar·vās te sa·mā·ga·tāḥ / yod·dhu·kā·mā ma·hā·vīr·yā vi·na·dan·taḥ sa·man·ta·taḥ

  5. 5

    tataḥ samabhavad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam / saptarātraṃ mahābhīmaṃ na cānyatarayor jayaḥ

    ta·taḥ sa·ma·bha·vad yud·dhaṃ tu·mu·laṃ lo·ma·har·ṣa·ṇam / sap·ta·rāt·raṃ ma·hā·bhī·maṃ na cān·ya·ta·ra·yor ja·yaḥ

  6. 6

    tato rāmānujaḥ kruddhaḥ kālasyāstraṃ sudāruṇam / saṃvartaṃ nāma bharato gandharveṣv abhyayojayat

    ta·to rā·mā·nu·jaḥ krud·dhaḥ kā·las·yās·traṃ su·dā·ru·ṇam / saṃ·var·taṃ nā·ma bha·ra·to gan·dhar·veṣv abh·ya·yo·ja·yat

  7. 7

    te baddhāḥ kālapāśena saṃvartena vidāritāḥ / kṣaṇenābhihatās tisras tatra koṭyo mahātmanā

    te bad·dhāḥ kā·la·pā·śe·na saṃ·var·te·na vi·dā·ri·tāḥ / kṣa·ṇe·nā·bhi·ha·tās tis·ras tat·ra koṭ·yo ma·hāt·ma·nā

  8. 8

    taṃ ghātaṃ ghorasaṃkāśaṃ na smaranti divaukasaḥ / nimeṣāntaramātreṇa tādṛśānāṃ mahātmanām

    taṃ ghā·taṃ gho·ra·saṃ·kā·śaṃ na sma·ran·ti di·vau·ka·saḥ / ni·me·ṣān·ta·ra·māt·re·ṇa tā·dṛ·śā·nāṃ ma·hāt·ma·nām

  9. 9

    hateṣu teṣu vīreṣu bharataḥ kaikayīsutaḥ / niveśayām āsa tadā samṛddhe dve purottame / takṣaṃ takṣaśilāyāṃ tu puṣkaraṃ puṣkarāvatau

    ha·te·ṣu te·ṣu vī·re·ṣu bha·ra·taḥ kai·ka·yī·su·taḥ / ni·ve·śa·yām ā·sa ta·dā sa·mṛd·dhe dve pu·rot·ta·me / tak·ṣaṃ tak·ṣa·śi·lā·yāṃ tu puṣ·ka·raṃ puṣ·ka·rā·va·tau

  10. 10

    gandharvadeśo ruciro gāndhāraviṣayaś ca saḥ / varṣaiḥ pañcabhir ākīrṇo viṣayair nāgarais tathā

    gan·dhar·va·de·śo ru·ci·ro gān·dhā·ra·vi·ṣa·yaś ca saḥ / var·ṣaiḥ pañ·ca·bhir ā·kīr·ṇo vi·ṣa·yair nā·ga·rais ta·thā

  11. 11

    dhanaratnaughasaṃpūrṇo kānanair upaśobhite / anyonyasaṃgharṣakṛte spardhayā guṇavistare

    dha·na·rat·nau·gha·saṃ·pūr·ṇo kā·na·nair u·pa·śo·bhi·te / an·yon·ya·saṃ·ghar·ṣa·kṛ·te spar·dha·yā gu·ṇa·vis·ta·re

  12. 12

    ubhe suruciraprakhye vyavahārair akalmaṣaiḥ / udyānayānaughavṛte suvibhaktāntarāpaṇe

    u·bhe su·ru·ci·rap·rakh·ye vya·va·hā·rair a·kal·ma·ṣaiḥ / ud·yā·na·yā·nau·gha·vṛ·te su·vi·bhak·tān·ta·rā·pa·ṇe

  13. 13

    ubhe puravare ramye vistarair upaśobhite / gṛhamukhyaiḥ surucirair vimānaiḥ samavarṇibhiḥ

    u·bhe pu·ra·va·re ram·ye vis·ta·rair u·pa·śo·bhi·te / gṛ·ha·mukh·yaiḥ su·ru·ci·rair vi·mā·naiḥ sa·ma·var·ṇi·bhiḥ

  14. 14

    śobhite śobhanīyaiś ca devāyatanavistaraiḥ / niveśya pañcabhir varṣair bharato rāghavānujaḥ / punar āyān mahābāhur ayodhyāṃ kaikayīsutaḥ

    śo·bhi·te śo·bha·nī·yaiś ca de·vā·ya·ta·na·vis·ta·raiḥ / ni·veś·ya pañ·ca·bhir var·ṣair bha·ra·to rā·gha·vā·nu·jaḥ / pu·nar ā·yān ma·hā·bā·hur a·yodh·yāṃ kai·ka·yī·su·taḥ

  15. 15

    so 'bhivādya mahātmānaṃ sākṣād dharmam ivāparam / rāghavaṃ bharataḥ śrīmān brahmāṇam iva vāsavaḥ

    so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ sāk·ṣād dhar·mam i·vā·pa·ram / rā·gha·vaṃ bha·ra·taḥ śrī·mān brah·mā·ṇam i·va vā·sa·vaḥ

  16. 16

    śaśaṃsa ca yathāvṛttaṃ gandharvavadham uttamam / niveśanaṃ ca deśasya śrutvā prīto 'sya rāghavaḥ

    śa·śaṃ·sa ca ya·thā·vṛt·taṃ gan·dhar·va·va·dham ut·ta·mam / ni·ve·śa·naṃ ca de·śas·ya śrut·vā prī·to 'sya rā·gha·vaḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 92 17 verses
  1. 1

    tac chrutvā harṣam āpede rāghavo bhrātṛbhiḥ saha / vākyaṃ cādbhutasaṃkāśaṃ bhrātṝn provāca rāghavaḥ

    tac chrut·vā har·ṣam ā·pe·de rā·gha·vo bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha / vāk·yaṃ cād·bhu·ta·saṃ·kā·śaṃ bhrā·tṝn pro·vā·ca rā·gha·vaḥ

  2. 2

    imau kumārau saumitre tava dharmaviśāradau / aṅgadaś candraketuś ca rājyārhau dṛḍhadhanvinau

    i·mau ku·mā·rau sau·mit·re ta·va dhar·ma·vi·śā·ra·dau / aṅ·ga·daś can·dra·ke·tuś ca rāj·yār·hau dṛ·ḍha·dhan·vi·nau

  3. 3

    imau rājye 'bhiṣekṣyāmi deśaḥ sādhu vidhīyatām / ramaṇīyo hy asaṃbādho rametāṃ yatra dhanvinau

    i·mau rāj·ye 'bhi·ṣek·ṣyā·mi de·śaḥ sā·dhu vi·dhī·ya·tām / ra·ma·ṇī·yo hy a·saṃ·bā·dho ra·me·tāṃ yat·ra dhan·vi·nau

  4. 4

    na rājñāṃ yatra pīdā syān nāśramāṇāṃ vināśanam / sa deśo dṛśyatāṃ saumya nāparādhyāmahe yathā

    na rāj·ñāṃ yat·ra pī·dā syān nāś·ra·mā·ṇāṃ vi·nā·śa·nam / sa de·śo dṛś·ya·tāṃ saum·ya nā·pa·rādh·yā·ma·he ya·thā

  5. 5

    tathoktavati rāme tu bharataḥ pratyuvāca ha / ayaṃ kārāpatho deśaḥ suramaṇyo nirāmayaḥ

    ta·thok·ta·va·ti rā·me tu bha·ra·taḥ prat·yu·vā·ca ha / a·yaṃ kā·rā·pa·tho de·śaḥ su·ra·maṇ·yo ni·rā·ma·yaḥ

  6. 6

    niveśyatāṃ tatra puram aṅgadasya mahātmanaḥ / candraketoś ca ruciraṃ candrakāntaṃ nirāmayam

    ni·veś·ya·tāṃ tat·ra pu·ram aṅ·ga·das·ya ma·hāt·ma·naḥ / can·dra·ke·toś ca ru·ci·raṃ can·dra·kān·taṃ ni·rā·ma·yam

  7. 7

    tad vākyaṃ bharatenoktaṃ pratijagrāha rāghavaḥ / taṃ ca kṛtā vaśe deśam aṅgadasya nyaveśayat

    tad vāk·yaṃ bha·ra·te·nok·taṃ pra·ti·jag·rā·ha rā·gha·vaḥ / taṃ ca kṛ·tā va·śe de·śam aṅ·ga·das·ya nya·ve·śa·yat

  8. 8

    aṅgadīyā purī ramyā aṅgadasya niveśitā / ramaṇīyā suguptā ca rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

    aṅ·ga·dī·yā pu·rī ram·yā aṅ·ga·das·ya ni·ve·śi·tā / ra·ma·ṇī·yā su·gup·tā ca rā·me·ṇāk·liṣ·ṭa·kar·ma·ṇā

  9. 9

    candraketus tu mallasya mallabhūmyāṃ niveśitā / candrakānteti vikhyātā divyā svargapurī yathā

    can·dra·ke·tus tu mal·las·ya mal·la·bhūm·yāṃ ni·ve·śi·tā / can·dra·kān·te·ti vikh·yā·tā div·yā svar·ga·pu·rī ya·thā

  10. 10

    tato rāmaḥ parāṃ prītiṃ bharato lakṣmaṇas tathā / yayur yudhi durādharṣā abhiṣekaṃ ca cakrire

    ta·to rā·maḥ pa·rāṃ prī·tiṃ bha·ra·to lak·ṣma·ṇas ta·thā / ya·yur yu·dhi du·rā·dhar·ṣā a·bhi·ṣe·kaṃ ca cak·ri·re

  11. 11

    abhiṣicya kumārau dvau prasthāpya sabalānugau / aṅgadaṃ paścimā bhūmiṃ candraketum udaṅmukham

    a·bhi·ṣic·ya ku·mā·rau dvau pras·thāp·ya sa·ba·lā·nu·gau / aṅ·ga·daṃ paś·ci·mā bhū·miṃ can·dra·ke·tum u·daṅ·mu·kham

  12. 12

    aṅgadaṃ cāpi saumitrir lakṣmaṇo 'nujagāma ha / candraketos tu bharataḥ pārṣṇigrāho babhūva ha

    aṅ·ga·daṃ cā·pi sau·mit·rir lak·ṣma·ṇo 'nu·ja·gā·ma ha / can·dra·ke·tos tu bha·ra·taḥ pār·ṣṇig·rā·ho ba·bhū·va ha

  13. 13

    lakṣmaṇas tv aṅgadīyāyāṃ saṃvatsaram athoṣitaḥ / putre sthite durādharṣe ayodhyāṃ punar āgamat

    lak·ṣma·ṇas tv aṅ·ga·dī·yā·yāṃ saṃ·vat·sa·ram a·tho·ṣi·taḥ / put·re sthi·te du·rā·dhar·ṣe a·yodh·yāṃ pu·nar ā·ga·mat

  14. 14

    bharato 'pi tathaivoṣya saṃvatsaram athādhikam / ayodhyāṃ punar agamya rāmapādāv upāgamat

    bha·ra·to 'pi ta·thai·voṣ·ya saṃ·vat·sa·ram a·thā·dhi·kam / a·yodh·yāṃ pu·nar a·gam·ya rā·ma·pā·dāv u·pā·ga·mat

  15. 15

    ubhau saumitribharatau rāmapādāv anuvratau / kālaṃ gatam api snehān na jajñāte 'tidhārmikau

    u·bhau sau·mit·ri·bha·ra·tau rā·ma·pā·dāv a·nuv·ra·tau / kā·laṃ ga·tam a·pi sne·hān na jaj·ñā·te 'ti·dhār·mi·kau

  16. 16

    evaṃ varṣasahasrāṇi daśateṣāṃ yayus tadā / dharme prayatamānānāṃ paurakāryeṣu nityadā

    e·vaṃ var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa·te·ṣāṃ ya·yus ta·dā / dhar·me pra·ya·ta·mā·nā·nāṃ pau·ra·kār·ye·ṣu nit·ya·dā

  17. 17

    vihṛtya lākaṃ paripūrṇamānasāḥ śriyā vṛtā dharmapathe pare sthitāḥ / trayaḥ samiddhā iva dīptatejasā hutāgnayaḥ sādhu mahādhvare trayaḥ

    vi·hṛt·ya lā·kaṃ pa·ri·pūr·ṇa·mā·na·sāḥ śri·yā vṛ·tā dhar·ma·pa·the pa·re sthi·tāḥ / tra·yaḥ sa·mid·dhā i·va dīp·ta·te·ja·sā hu·tāg·na·yaḥ sā·dhu ma·hādh·va·re tra·yaḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 93 17 verses
  1. 1

    kasya cit tv atha kālasya rāme dharmapathe sthite / kālas tāpasarūpeṇa rājadvāram upāgamat

    kas·ya cit tv a·tha kā·las·ya rā·me dhar·ma·pa·the sthi·te / kā·las tā·pa·sa·rū·pe·ṇa rā·jad·vā·ram u·pā·ga·mat

  2. 2

    so 'bravīl lakṣmaṇaṃ vākyaṃ dhṛtimantaṃ yaśasvinam / māṃ nivedaya rāmāya saṃprāptaṃ kāryagauravāt

    so 'bra·vīl lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yaṃ dhṛ·ti·man·taṃ ya·śas·vi·nam / māṃ ni·ve·da·ya rā·mā·ya saṃp·rāp·taṃ kār·ya·gau·ra·vāt

  3. 3

    dūto hy atibalasyāhaṃ maharṣer amitaujasaḥ / rāmaṃ didṛkṣur āyātaḥ kāryeṇa hi mahābala

    dū·to hy a·ti·ba·las·yā·haṃ ma·har·ṣer a·mi·tau·ja·saḥ / rā·maṃ di·dṛk·ṣur ā·yā·taḥ kār·ye·ṇa hi ma·hā·ba·la

  4. 4

    tasya tad vacanaṃ śrutvā saumitris tvarayānvitaḥ / nyavedayata rāmāya tāpasasya vivakṣitam

    tas·ya tad va·ca·naṃ śrut·vā sau·mit·ris tva·ra·yān·vi·taḥ / nya·ve·da·ya·ta rā·mā·ya tā·pa·sas·ya vi·vak·ṣi·tam

  5. 5

    jayasva rājan dharmeṇa ubhau lokau mahādyute / dūtas tvāṃ draṣṭum āyātas tapasvī bhāskaraprabhaḥ

    ja·yas·va rā·jan dhar·me·ṇa u·bhau lo·kau ma·hād·yu·te / dū·tas tvāṃ draṣ·ṭum ā·yā·tas ta·pas·vī bhās·ka·rap·ra·bhaḥ

  6. 6

    tad vākyaṃ lakṣmaṇenoktaṃ śrutvā rāma uvāca ha / praveśyatāṃ munis tāta mahaujās tasya vākyadhṛk

    tad vāk·yaṃ lak·ṣma·ṇe·nok·taṃ śrut·vā rā·ma u·vā·ca ha / pra·veś·ya·tāṃ mu·nis tā·ta ma·hau·jās tas·ya vāk·ya·dhṛk

  7. 7

    saumitris tu tathety uktvā prāveśayata taṃ munim / jvalantam iva tejobhiḥ pradahantam ivāṃśubhiḥ

    sau·mit·ris tu ta·thety uk·tvā prā·ve·śa·ya·ta taṃ mu·nim / jva·lan·tam i·va te·jo·bhiḥ pra·da·han·tam i·vāṃ·śu·bhiḥ

  8. 8

    so 'bhigamya raghuśreṣṭhaṃ dīpyamānaṃ svatejasā / ṛṣir madhurayā vācā vardhasvety āha rāghavam

    so 'bhi·gam·ya ra·ghuś·reṣ·ṭhaṃ dīp·ya·mā·naṃ sva·te·ja·sā / ṛ·ṣir ma·dhu·ra·yā vā·cā var·dhas·vety ā·ha rā·gha·vam

  9. 9

    tasmai rāmo mahātejāḥ pūjām arghya purogamām / dadau kuśalam avyagraṃ praṣṭuṃ caivopacakrame

    tas·mai rā·mo ma·hā·te·jāḥ pū·jām ar·ghya pu·ro·ga·mām / da·dau ku·śa·lam av·yag·raṃ praṣ·ṭuṃ cai·vo·pa·cak·ra·me

  10. 10

    pṛṣṭhaś ca kuśalaṃ tena rāmeṇa vadatāṃ varaḥ / āsane kāñcane divye niṣasāda mahāyaśāḥ

    pṛṣ·ṭhaś ca ku·śa·laṃ te·na rā·me·ṇa va·da·tāṃ va·raḥ / ā·sa·ne kāñ·ca·ne div·ye ni·ṣa·sā·da ma·hā·ya·śāḥ

  11. 11

    tam uvāca tato rāmaḥ svāgataṃ te mahāmune / prāpayasva ca vākyāni yato dūtas tvam āgataḥ

    tam u·vā·ca ta·to rā·maḥ svā·ga·taṃ te ma·hā·mu·ne / prā·pa·yas·va ca vāk·yā·ni ya·to dū·tas tvam ā·ga·taḥ

  12. 12

    codito rājasiṃhena munir vākyam udīrayat / dvandvam etat pravaktavyaṃ na ca cakṣur hataṃ vacaḥ

    co·di·to rā·ja·siṃ·he·na mu·nir vāk·yam u·dī·ra·yat / dvan·dvam e·tat pra·vak·tav·yaṃ na ca cak·ṣur ha·taṃ va·caḥ

  13. 13

    yaḥ śṛṇoti nirīkṣed vā sa vadhyas tava rāghava / bhaved vai munimukhyasya vacanaṃ yady avekṣase

    yaḥ śṛ·ṇo·ti ni·rīk·ṣed vā sa vadh·yas ta·va rā·gha·va / bha·ved vai mu·ni·mukh·yas·ya va·ca·naṃ yady a·vek·ṣa·se

  14. 14

    tatheti ca pratijñāya rāmo lakṣmaṇam abravīt / dvāri tiṣṭha mahābāho pratihāraṃ visarjaya

    ta·the·ti ca pra·tij·ñā·ya rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt / dvā·ri tiṣ·ṭha ma·hā·bā·ho pra·ti·hā·raṃ vi·sar·ja·ya

  15. 15

    sa me vadhyaḥ khalu bhavet kathāṃ dvandvasamīritām / ṛṣer mama ca saumitre paśyed vā śṛṇuyā ca yaḥ

    sa me vadh·yaḥ kha·lu bha·vet ka·thāṃ dvan·dva·sa·mī·ri·tām / ṛ·ṣer ma·ma ca sau·mit·re paś·yed vā śṛ·ṇu·yā ca yaḥ

  16. 16

    tato nikṣipya kākutstho lakṣmaṇaṃ dvārasaṃgrahe / tam uvāca muniṃ vākyaṃ kathayasveti rāghavaḥ

    ta·to nik·ṣip·ya kā·kut·stho lak·ṣma·ṇaṃ dvā·ra·saṃg·ra·he / tam u·vā·ca mu·niṃ vāk·yaṃ ka·tha·yas·ve·ti rā·gha·vaḥ

  17. 17

    yat te manīṣitaṃ vākyaṃ yena vāsi samāhitaḥ / kathayasva viśaṅkas tvaṃ mamāpi hṛdi vartate

    yat te ma·nī·ṣi·taṃ vāk·yaṃ ye·na vā·si sa·mā·hi·taḥ / ka·tha·yas·va vi·śaṅ·kas tvaṃ ma·mā·pi hṛ·di var·ta·te

Uttarakāṇḍa · sarga 94 19 verses
  1. 1

    śṛṇu rāma mahābāho yadartham aham āhataḥ / pitāmahena devena preṣito 'smi mahābala

    śṛ·ṇu rā·ma ma·hā·bā·ho ya·dar·tham a·ham ā·ha·taḥ / pi·tā·ma·he·na de·ve·na pre·ṣi·to 'smi ma·hā·ba·la

  2. 2

    tavāhaṃ pūrvake bhāve putraḥ parapuraṃjaya / māyāsaṃbhāvito vīra kālaḥ sarvasamāharaḥ

    ta·vā·haṃ pūr·va·ke bhā·ve put·raḥ pa·ra·pu·raṃ·ja·ya / mā·yā·saṃ·bhā·vi·to vī·ra kā·laḥ sar·va·sa·mā·ha·raḥ

  3. 3

    pitāmahaś ca bhagavān āha lokapatiḥ prabhuḥ / samayas te mahābāho svarlokān parirakṣitum

    pi·tā·ma·haś ca bha·ga·vān ā·ha lo·ka·pa·tiḥ pra·bhuḥ / sa·ma·yas te ma·hā·bā·ho svar·lo·kān pa·ri·rak·ṣi·tum

  4. 4

    saṃkṣipya ca purā lokān māyayā svayam eva hi / mahārṇave śayāno 'psu māṃ tvaṃ pūrvam ajījanaḥ

    saṃk·ṣip·ya ca pu·rā lo·kān mā·ya·yā sva·yam e·va hi / ma·hār·ṇa·ve śa·yā·no 'psu māṃ tvaṃ pūr·vam a·jī·ja·naḥ

  5. 5

    bhogavantaṃ tato nāgam anantam udake śayam / māyayā janayitvā tvaṃ dvau ca sattvau mahābalau

    bho·ga·van·taṃ ta·to nā·gam a·nan·tam u·da·ke śa·yam / mā·ya·yā ja·na·yit·vā tvaṃ dvau ca sat·tvau ma·hā·ba·lau

  6. 6

    madhuṃ ca kaiṭabhaṃ caiva yayor asthicayair vṛtā / iyaṃ parvatasaṃbādhā medinī cābhavan mahī

    ma·dhuṃ ca kai·ṭa·bhaṃ cai·va ya·yor as·thi·ca·yair vṛ·tā / i·yaṃ par·va·ta·saṃ·bā·dhā me·di·nī cā·bha·van ma·hī

  7. 7

    padme divyārkasaṃkāśe nābhyām utpādya mām api / prājāpatyaṃ tvayā karma sarvaṃ mayi niveśitam

    pad·me div·yār·ka·saṃ·kā·śe nābh·yām ut·pād·ya mām a·pi / prā·jā·pat·yaṃ tva·yā kar·ma sar·vaṃ ma·yi ni·ve·śi·tam

  8. 8

    so 'haṃ saṃnyastabhāro hi tvām upāse jagatpatim / rakṣāṃ vidhatsva bhūteṣu mama tejaḥ karo bhavān

    so 'haṃ saṃn·yas·ta·bhā·ro hi tvām u·pā·se ja·gat·pa·tim / rak·ṣāṃ vi·dhat·sva bhū·te·ṣu ma·ma te·jaḥ ka·ro bha·vān

  9. 9

    tatas tvam api durdharṣas tasmād bhāvāt sanātanāt / rakṣārthaṃ sarvabhūtānāṃ viṣṇutvam upajagmivān

    ta·tas tvam a·pi dur·dhar·ṣas tas·mād bhā·vāt sa·nā·ta·nāt / rak·ṣār·thaṃ sar·va·bhū·tā·nāṃ viṣ·ṇut·vam u·pa·jag·mi·vān

  10. 10

    adityāṃ vīryavān putro bhrātṝṇāṃ harṣavardhanaḥ / samutpanneṣu kṛtyeṣu lokasāhyāya kalpase

    a·dit·yāṃ vīr·ya·vān put·ro bhrā·tṝ·ṇāṃ har·ṣa·var·dha·naḥ / sa·mut·pan·ne·ṣu kṛt·ye·ṣu lo·ka·sāh·yā·ya kal·pa·se

  11. 11

    sa tvaṃ vitrāsyamānāsu prajāsu jagatāṃ vara / rāvaṇasya vadhākāṅkṣī mānuṣeṣu mano 'dadhāḥ

    sa tvaṃ vit·rās·ya·mā·nā·su pra·jā·su ja·ga·tāṃ va·ra / rā·va·ṇas·ya va·dhā·kāṅ·kṣī mā·nu·ṣe·ṣu ma·no 'da·dhāḥ

  12. 12

    daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca / kṛtvā vāsasya niyatiṃ svayam evātmanaḥ purā

    da·śa·var·ṣa·sa·has·rā·ṇi da·śa·var·ṣa·śa·tā·ni ca / kṛt·vā vā·sas·ya ni·ya·tiṃ sva·yam e·vāt·ma·naḥ pu·rā

  13. 13

    sa tvaṃ manomayaḥ putraḥ pūrṇāyur mānuṣeṣv iha / kālo naravaraśreṣṭha samīpam upavartitum

    sa tvaṃ ma·no·ma·yaḥ put·raḥ pūr·ṇā·yur mā·nu·ṣeṣv i·ha / kā·lo na·ra·va·raś·reṣ·ṭha sa·mī·pam u·pa·var·ti·tum

  14. 14

    yadi bhūyo mahārāja prajā icchasy upāsitum / vasa vā vīra bhadraṃ te evam āha pitāmahaḥ

    ya·di bhū·yo ma·hā·rā·ja pra·jā ic·chasy u·pā·si·tum / va·sa vā vī·ra bhad·raṃ te e·vam ā·ha pi·tā·ma·haḥ

  15. 15

    atha vā vijigīṣā te suralokāya rāghava / sanāthā viṣṇunā devā bhavantu vigatajvarāḥ

    a·tha vā vi·ji·gī·ṣā te su·ra·lo·kā·ya rā·gha·va / sa·nā·thā viṣ·ṇu·nā de·vā bha·van·tu vi·ga·taj·va·rāḥ

  16. 16

    śrutvā pitāmahenoktaṃ vākyaṃ kālasamīritam / rāghavaḥ prahasan vākyaṃ sarvasaṃhāram abravīt

    śrut·vā pi·tā·ma·he·nok·taṃ vāk·yaṃ kā·la·sa·mī·ri·tam / rā·gha·vaḥ pra·ha·san vāk·yaṃ sar·va·saṃ·hā·ram ab·ra·vīt

  17. 17

    śrutaṃ me devadevasya vākyaṃ paramam adbhutam / prītir hi mahatī jātā tavāgamanasaṃbhavā

    śru·taṃ me de·va·de·vas·ya vāk·yaṃ pa·ra·mam ad·bhu·tam / prī·tir hi ma·ha·tī jā·tā ta·vā·ga·ma·na·saṃ·bha·vā

  18. 18

    bhadraṃ te 'stu gamiṣyāmi yata evāham āgataḥ / hṛd gato hy asi saṃprāpto na me 'sty atra vicāraṇā

    bhad·raṃ te 'stu ga·miṣ·yā·mi ya·ta e·vā·ham ā·ga·taḥ / hṛd ga·to hy a·si saṃp·rāp·to na me 'sty at·ra vi·cā·ra·ṇā

  19. 19

    mayā hi sarvakṛtyeṣu devānāṃ vaśavartinām / sthātavyaṃ sarvasaṃhāre yathā hy āha pitāmahaḥ

    ma·yā hi sar·va·kṛt·ye·ṣu de·vā·nāṃ va·śa·var·ti·nām / sthā·tav·yaṃ sar·va·saṃ·hā·re ya·thā hy ā·ha pi·tā·ma·haḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 95 18 verses
  1. 1

    tathā tayoḥ kathayator durvāsā bhagavān ṛṣiḥ / rāmasya darśanākāṅkṣī rājadvāram upāgamat

    ta·thā ta·yoḥ ka·tha·ya·tor dur·vā·sā bha·ga·vān ṛ·ṣiḥ / rā·mas·ya dar·śa·nā·kāṅ·kṣī rā·jad·vā·ram u·pā·ga·mat

  2. 2

    so 'bhigamya ca saumitrim uvāca ṛṣisattamaḥ / rāmaṃ darśaya me śīghraṃ purā me 'rtho 'tivartate

    so 'bhi·gam·ya ca sau·mit·rim u·vā·ca ṛ·ṣi·sat·ta·maḥ / rā·maṃ dar·śa·ya me śīgh·raṃ pu·rā me 'rtho 'ti·var·ta·te

  3. 3

    munes tu bhāṣitaṃ śrutvā lakṣmaṇaḥ paravīrahā / abhivādya mahātmānaṃ vākyam etad uvāca ha

    mu·nes tu bhā·ṣi·taṃ śrut·vā lak·ṣma·ṇaḥ pa·ra·vī·ra·hā / a·bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  4. 4

    kiṃ kāryaṃ brūhi bhagavan ko vārthaḥ kiṃ karomy aham / vyagro hi rāghavo brahman muhūrtaṃ vā pratīkṣatām

    kiṃ kār·yaṃ brū·hi bha·ga·van ko vār·thaḥ kiṃ ka·romy a·ham / vyag·ro hi rā·gha·vo brah·man mu·hūr·taṃ vā pra·tīk·ṣa·tām

  5. 5

    tac chrutvā ṛṣiśārdūlaḥ krodhena kaluṣīkṛtaḥ / uvāca lakṣmaṇaṃ vākyaṃ nirdahann iva cakṣuṣā

    tac chrut·vā ṛ·ṣi·śār·dū·laḥ kro·dhe·na ka·lu·ṣī·kṛ·taḥ / u·vā·ca lak·ṣma·ṇaṃ vāk·yaṃ nir·da·hann i·va cak·ṣu·ṣā

  6. 6

    asmin kṣaṇe māṃ saumitre rāmāya prativedaya / viṣayaṃ tvāṃ puraṃ caiva śapiṣye rāghavaṃ tathā

    as·min kṣa·ṇe māṃ sau·mit·re rā·mā·ya pra·ti·ve·da·ya / vi·ṣa·yaṃ tvāṃ pu·raṃ cai·va śa·piṣ·ye rā·gha·vaṃ ta·thā

  7. 7

    bharataṃ caiva saumitre yuṣmākaṃ yā ca saṃtatiḥ / na hi śakṣyāmy ahaṃ bhūyo manyuṃ dhārayituṃ hṛdi

    bha·ra·taṃ cai·va sau·mit·re yuṣ·mā·kaṃ yā ca saṃ·ta·tiḥ / na hi śak·ṣyāmy a·haṃ bhū·yo man·yuṃ dhā·ra·yi·tuṃ hṛ·di

  8. 8

    tac chrutvā ghorasaṃkāśaṃ vākyaṃ tasya mahātmanaḥ / cintayām āsa manasā tasya vākyasya niścayam

    tac chrut·vā gho·ra·saṃ·kā·śaṃ vāk·yaṃ tas·ya ma·hāt·ma·naḥ / cin·ta·yām ā·sa ma·na·sā tas·ya vāk·yas·ya niś·ca·yam

  9. 9

    ekasya maraṇaṃ me 'stu mā bhūt sarvavināśanam / iti buddhyā viniścitya rāghavāya nyavedayat

    e·kas·ya ma·ra·ṇaṃ me 'stu mā bhūt sar·va·vi·nā·śa·nam / i·ti bud·dhyā vi·niś·cit·ya rā·gha·vā·ya nya·ve·da·yat

  10. 10

    lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā rāmaḥ kālaṃ visṛjya ca / niṣpatya tvaritaṃ rājā atreḥ putraṃ dadarśa ha

    lak·ṣma·ṇas·ya va·caḥ śrut·vā rā·maḥ kā·laṃ vi·sṛj·ya ca / niṣ·pat·ya tva·ri·taṃ rā·jā at·reḥ put·raṃ da·dar·śa ha

  11. 11

    so 'bhivādya mahātmānaṃ jvalantam iva tejasā / kiṃ kāryam iti kākutsthaḥ kṛtāñjalir abhāṣata

    so 'bhi·vād·ya ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va te·ja·sā / kiṃ kār·yam i·ti kā·kut·sthaḥ kṛ·tāñ·ja·lir a·bhā·ṣa·ta

  12. 12

    tad vākyaṃ rāghaveṇṇoktaṃ śrutvā munivaraḥ prabhuḥ / pratyāha rāmaṃ durvāsāḥ śrūyatāṃ dharmavatsala

    tad vāk·yaṃ rā·gha·veṇ·ṇok·taṃ śrut·vā mu·ni·va·raḥ pra·bhuḥ / prat·yā·ha rā·maṃ dur·vā·sāḥ śrū·ya·tāṃ dhar·ma·vat·sa·la

  13. 13

    adya varṣasahasrasya samāptir mama rāghava / so 'haṃ bhojanam icchāmi yathāsiddhaṃ tavānagha

    ad·ya var·ṣa·sa·has·ras·ya sa·māp·tir ma·ma rā·gha·va / so 'haṃ bho·ja·nam ic·chā·mi ya·thā·sid·dhaṃ ta·vā·na·gha

  14. 14

    tac chrutvā vacanaṃ rāmo harṣeṇa mahatānvitaḥ / bhojanaṃ munimukhyāya yathāsiddham upāharat

    tac chrut·vā va·ca·naṃ rā·mo har·ṣe·ṇa ma·ha·tān·vi·taḥ / bho·ja·naṃ mu·ni·mukh·yā·ya ya·thā·sid·dham u·pā·ha·rat

  15. 15

    sa tu bhuktvā muniśreṣṭhas tad annam amṛtopamam / sādhu rāmeti saṃbhāṣya svam āśramam upāgamat

    sa tu bhuk·tvā mu·niś·reṣ·ṭhas tad an·nam a·mṛ·to·pa·mam / sā·dhu rā·me·ti saṃ·bhāṣ·ya svam āś·ra·mam u·pā·ga·mat

  16. 16

    tasmin gate mahātejā rāghavaḥ prītamānasaḥ / saṃsmṛtya kālavākyāni tato duḥkham upeyivān

    tas·min ga·te ma·hā·te·jā rā·gha·vaḥ prī·ta·mā·na·saḥ / saṃs·mṛt·ya kā·la·vāk·yā·ni ta·to duḥ·kham u·pe·yi·vān

  17. 17

    duḥkhena ca susaṃtaptaḥ smṛtvā tad ghoradarśanam / avānmukho dīnamanā vyāhartuṃ na śaśāka ha

    duḥ·khe·na ca su·saṃ·tap·taḥ smṛt·vā tad gho·ra·dar·śa·nam / a·vān·mu·kho dī·na·ma·nā vyā·har·tuṃ na śa·śā·ka ha

  18. 18

    tato buddhyā viniścitya kālavākyāni rāghavaḥ / naitad astīti coktvā sa tūṣṇīm āsīn mahāyaśāḥ

    ta·to bud·dhyā vi·niś·cit·ya kā·la·vāk·yā·ni rā·gha·vaḥ / nai·tad as·tī·ti cok·tvā sa tūṣ·ṇīm ā·sīn ma·hā·ya·śāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 96 18 verses
  1. 1

    avāṅmukham atho dīnaṃ dṛṣṭvā somam ivāplutam / rāghavaṃ lakṣmaṇo vākyaṃ hṛṣṭo madhuram abravīt

    a·vāṅ·mu·kham a·tho dī·naṃ dṛṣ·ṭvā so·mam i·vāp·lu·tam / rā·gha·vaṃ lak·ṣma·ṇo vāk·yaṃ hṛṣ·ṭo ma·dhu·ram ab·ra·vīt

  2. 2

    na saṃtāpaṃ mahābāho madarthaṃ kartum arhasi / pūrvanirmāṇabaddhā hi kālasya gatir īdṛśī

    na saṃ·tā·paṃ ma·hā·bā·ho ma·dar·thaṃ kar·tum ar·ha·si / pūr·va·nir·mā·ṇa·bad·dhā hi kā·las·ya ga·tir ī·dṛ·śī

  3. 3

    jahi māṃ saumya visrabdaḥ pratijñāṃ paripālaya / hīnapratijñāḥ kākutstha prayānti narakaṃ narāḥ

    ja·hi māṃ saum·ya vis·rab·daḥ pra·tij·ñāṃ pa·ri·pā·la·ya / hī·nap·ra·tij·ñāḥ kā·kut·stha pra·yān·ti na·ra·kaṃ na·rāḥ

  4. 4

    yadi prītir mahārāja yady anugrāhyatā mayi / jahi māṃ nirviśaṅkas tvaṃ dharmaṃ vardhaya rāghava

    ya·di prī·tir ma·hā·rā·ja yady a·nug·rāh·ya·tā ma·yi / ja·hi māṃ nir·vi·śaṅ·kas tvaṃ dhar·maṃ var·dha·ya rā·gha·va

  5. 5

    lakṣmaṇena tathoktas tu rāmaḥ pracalitendriyaḥ / mantriṇaḥ samupānīya tathaiva ca purodhasaṃ

    lak·ṣma·ṇe·na ta·thok·tas tu rā·maḥ pra·ca·li·ten·dri·yaḥ / man·tri·ṇaḥ sa·mu·pā·nī·ya ta·thai·va ca pu·ro·dha·saṃ

  6. 6

    abravīc ca yathāvṛttaṃ teṣāṃ madhye narādhipaḥ / durvāso'bhigamaṃ caiva pratijñāṃ tāpasasya ca

    ab·ra·vīc ca ya·thā·vṛt·taṃ te·ṣāṃ madh·ye na·rā·dhi·paḥ / dur·vā·so'bhi·ga·maṃ cai·va pra·tij·ñāṃ tā·pa·sas·ya ca

  7. 7

    tac chrutvā mantriṇaḥ sarve sopādhyāyāḥ samāsata / vasiṣṭhas tu mahātejā vākyam etad uvāca ha

    tac chrut·vā man·tri·ṇaḥ sar·ve so·pādh·yā·yāḥ sa·mā·sa·ta / va·siṣ·ṭhas tu ma·hā·te·jā vāk·yam e·tad u·vā·ca ha

  8. 8

    dṛṣṭam etan mahābāho kṣayaṃ te lomaharṣaṇam / lakṣmaṇena viyogaś ca tava rāma mahāyaśaḥ

    dṛṣ·ṭam e·tan ma·hā·bā·ho kṣa·yaṃ te lo·ma·har·ṣa·ṇam / lak·ṣma·ṇe·na vi·yo·gaś ca ta·va rā·ma ma·hā·ya·śaḥ

  9. 9

    tyajainaṃ balavān kālo mā pratijñāṃ vṛthā kṛthāḥ / vinaṣṭāyāṃ pratijñāyāṃ dharmo hi vilayaṃ vrajet

    tya·jai·naṃ ba·la·vān kā·lo mā pra·tij·ñāṃ vṛ·thā kṛ·thāḥ / vi·naṣ·ṭā·yāṃ pra·tij·ñā·yāṃ dhar·mo hi vi·la·yaṃ vra·jet

  10. 10

    tato dharme vinaṣṭe tu trailokye sacarācaram / sadevarṣigaṇaṃ sarvaṃ vinaśyeta na saṃśayaḥ

    ta·to dhar·me vi·naṣ·ṭe tu trai·lok·ye sa·ca·rā·ca·ram / sa·de·var·ṣi·ga·ṇaṃ sar·vaṃ vi·naś·ye·ta na saṃ·śa·yaḥ

  11. 11

    sa tvaṃ puruṣaśārdūla trailokyasyābhipālanam / lakṣmaṇasya vadhenādya jagat svasthaṃ kuruṣva ha

    sa tvaṃ pu·ru·ṣa·śār·dū·la trai·lok·yas·yā·bhi·pā·la·nam / lak·ṣma·ṇas·ya va·dhe·nād·ya ja·gat svas·thaṃ ku·ruṣ·va ha

  12. 12

    teṣāṃ tat samavetānāṃ vākyaṃ dharmārthasaṃhitam / śrutvā pariṣado madhye rāmo lakṣmaṇam abravīt

    te·ṣāṃ tat sa·ma·ve·tā·nāṃ vāk·yaṃ dhar·mār·tha·saṃ·hi·tam / śrut·vā pa·ri·ṣa·do madh·ye rā·mo lak·ṣma·ṇam ab·ra·vīt

  13. 13

    visarjaye tvāṃ saumitre mā bhūd dharmaviparyayaḥ / tyāgo vadho vā vihitaḥ sādhūnām ubhayaṃ samam

    vi·sar·ja·ye tvāṃ sau·mit·re mā bhūd dhar·ma·vi·par·ya·yaḥ / tyā·go va·dho vā vi·hi·taḥ sā·dhū·nām u·bha·yaṃ sa·mam

  14. 14

    rāmeṇa bhāṣite vākye bāṣpavyākulitekṣaṇaḥ / lakṣmaṇas tvaritaḥ prāyāt svagṛhaṃ na viveśa ha

    rā·me·ṇa bhā·ṣi·te vāk·ye bāṣ·pav·yā·ku·li·tek·ṣa·ṇaḥ / lak·ṣma·ṇas tva·ri·taḥ prā·yāt sva·gṛ·haṃ na vi·ve·śa ha

  15. 15

    sa gatvā sarayūtīram upaspṛśya kṛtāñjaliḥ / nigṛhya sarvasrotāṃsi niḥśvāsaṃ na mumoca ha

    sa gat·vā sa·ra·yū·tī·ram u·pas·pṛś·ya kṛ·tāñ·ja·liḥ / ni·gṛh·ya sar·vas·ro·tāṃ·si niḥś·vā·saṃ na mu·mo·ca ha

  16. 16

    anucchvasantaṃ yuktaṃ taṃ saśakrāḥ sāpsarogaṇāḥ / devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve puṣpair avakiraṃs tadā

    a·nuc·chva·san·taṃ yuk·taṃ taṃ sa·śak·rāḥ sāp·sa·ro·ga·ṇāḥ / de·vāḥ sar·ṣi·ga·ṇāḥ sar·ve puṣ·pair a·va·ki·raṃs ta·dā

  17. 17

    adṛśyaṃ sarvam anujaiḥ saśarīraṃ mahābalam / pragṛhya lakṣmaṇaṃ śakro divaṃ saṃpraviveśa ha

    a·dṛś·yaṃ sar·vam a·nu·jaiḥ sa·śa·rī·raṃ ma·hā·ba·lam / pra·gṛh·ya lak·ṣma·ṇaṃ śak·ro di·vaṃ saṃp·ra·vi·ve·śa ha

  18. 18

    tato viṣṇoś caturbhāgam āgataṃ surasattamāḥ / hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve 'pūjayan ṛṣibhiḥ saha

    ta·to viṣ·ṇoś ca·tur·bhā·gam ā·ga·taṃ su·ra·sat·ta·māḥ / hṛṣ·ṭāḥ pra·mu·di·tāḥ sar·ve 'pū·ja·yan ṛ·ṣi·bhiḥ sa·ha

Uttarakāṇḍa · sarga 97 20 verses
  1. 1

    visṛjya lakṣmaṇaṃ rāmo duḥkhaśokasamanvitaḥ / purodhasaṃ mantriṇaś ca naigamāṃś cedam abravīt

    vi·sṛj·ya lak·ṣma·ṇaṃ rā·mo duḥ·kha·śo·ka·sa·man·vi·taḥ / pu·ro·dha·saṃ man·tri·ṇaś ca nai·ga·māṃś ce·dam ab·ra·vīt

  2. 2

    adya rājye 'bhiṣekṣyāmi bharataṃ dharmavatsalam / ayodhyāyāṃ patiṃ vīraṃ tato yāsyāmy ahaṃ vanam

    ad·ya rāj·ye 'bhi·ṣek·ṣyā·mi bha·ra·taṃ dhar·ma·vat·sa·lam / a·yodh·yā·yāṃ pa·tiṃ vī·raṃ ta·to yās·yāmy a·haṃ va·nam

  3. 3

    praveśayata saṃbhārān mā bhūt kālātyayo yathā / adyaivāhaṃ gamiṣyāmi lakṣmaṇena gatāṃ gatim

    pra·ve·śa·ya·ta saṃ·bhā·rān mā bhūt kā·lāt·ya·yo ya·thā / ad·yai·vā·haṃ ga·miṣ·yā·mi lak·ṣma·ṇe·na ga·tāṃ ga·tim

  4. 4

    tac chrutvā rāghaveṇoktaṃ sarvāḥ prakṛtayo bhṛśam / mūrdhabhiḥ praṇatā bhūmau gatasattvā ivābhavan

    tac chrut·vā rā·gha·ve·ṇok·taṃ sar·vāḥ pra·kṛ·ta·yo bhṛ·śam / mūr·dha·bhiḥ pra·ṇa·tā bhū·mau ga·ta·sat·tvā i·vā·bha·van

  5. 5

    bharataś ca visaṃjño 'bhūc chrutvā rāmasya bhāṣitam / rājyaṃ vigarhayām āsa rāghavaṃ cedam abravīt

    bha·ra·taś ca vi·saṃj·ño 'bhūc chrut·vā rā·mas·ya bhā·ṣi·tam / rāj·yaṃ vi·gar·ha·yām ā·sa rā·gha·vaṃ ce·dam ab·ra·vīt

  6. 6

    satyena hi śape rājan svargaloke na caiva hi / na kāmaye yathā rājyaṃ tvāṃ vinā raghunandana

    sat·ye·na hi śa·pe rā·jan svar·ga·lo·ke na cai·va hi / na kā·ma·ye ya·thā rāj·yaṃ tvāṃ vi·nā ra·ghu·nan·da·na

  7. 7

    imau kuśīlavau rājann abhiṣiñca narādhipa / kosaleṣu kuśaṃ vīram uttareṣu tathā lavam

    i·mau ku·śī·la·vau rā·jann a·bhi·ṣiñ·ca na·rā·dhi·pa / ko·sa·le·ṣu ku·śaṃ vī·ram ut·ta·re·ṣu ta·thā la·vam

  8. 8

    śatrughnasya tu gacchantu dūtās tvaritavikramāḥ / idaṃ gamanam asmākaṃ svargāyākhyāntu māciram

    śat·rugh·nas·ya tu gac·chan·tu dū·tās tva·ri·ta·vik·ra·māḥ / i·daṃ ga·ma·nam as·mā·kaṃ svar·gā·yākh·yān·tu mā·ci·ram

  9. 9

    tac chrutvā bharatenoktaṃ dṛṣṭvā cāpi hy adho mukhān / paurān duḥkhena saṃtaptān vasiṣṭho vākyam abravīt

    tac chrut·vā bha·ra·te·nok·taṃ dṛṣ·ṭvā cā·pi hy a·dho mu·khān / pau·rān duḥ·khe·na saṃ·tap·tān va·siṣ·ṭho vāk·yam ab·ra·vīt

  10. 10

    vatsa rāma imāḥ paśya dharaṇīṃ prakṛtīr gatāḥ / jñātvaiṣām īpsitaṃ kāryaṃ mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ

    vat·sa rā·ma i·māḥ paś·ya dha·ra·ṇīṃ pra·kṛ·tīr ga·tāḥ / jñāt·vai·ṣām īp·si·taṃ kār·yaṃ mā cai·ṣāṃ vip·ri·yaṃ kṛ·thāḥ

  11. 11

    vasiṣṭhasya tu vākyena utthāpya prakṛtījanam / kiṃ karomīti kākutsthaḥ sarvān vacanam abravīt

    va·siṣ·ṭhas·ya tu vāk·ye·na ut·thāp·ya pra·kṛ·tī·ja·nam / kiṃ ka·ro·mī·ti kā·kut·sthaḥ sar·vān va·ca·nam ab·ra·vīt

  12. 12

    tataḥ sarvāḥ prakṛtayo rāmaṃ vacanam abruvan / gacchantam anugacchāmo yato rāma gamiṣyasi

    ta·taḥ sar·vāḥ pra·kṛ·ta·yo rā·maṃ va·ca·nam ab·ru·van / gac·chan·tam a·nu·gac·chā·mo ya·to rā·ma ga·miṣ·ya·si

  13. 13

    eṣā naḥ paramā prītir eṣa dharmaḥ paro mataḥ / hṛdgatā naḥ sadā tuṣṭis tavānugamane dṛḍhā

    e·ṣā naḥ pa·ra·mā prī·tir e·ṣa dhar·maḥ pa·ro ma·taḥ / hṛd·ga·tā naḥ sa·dā tuṣ·ṭis ta·vā·nu·ga·ma·ne dṛ·ḍhā

  14. 14

    paureṣu yadi te prītir yadi sneho hy anuttamaḥ / saputradārāḥ kākutstha samaṃ gacchāma satpatham

    pau·re·ṣu ya·di te prī·tir ya·di sne·ho hy a·nut·ta·maḥ / sa·put·ra·dā·rāḥ kā·kut·stha sa·maṃ gac·chā·ma sat·pa·tham

  15. 15

    tapovanaṃ vā durgaṃ vā nadīm ambhonidhiṃ tathā / vayaṃ te yadi na tyājyāḥ sarvān no naya īśvara

    ta·po·va·naṃ vā dur·gaṃ vā na·dīm am·bho·ni·dhiṃ ta·thā / va·yaṃ te ya·di na tyāj·yāḥ sar·vān no na·ya īś·va·ra

  16. 16

    sa teṣāṃ niścayaṃ jñātvā kṛtāntaṃ ca nirīkṣyaca / paurāṇāṃ dṛḍhabhaktiṃ ca bāḍham ity eva so 'bravīt

    sa te·ṣāṃ niś·ca·yaṃ jñāt·vā kṛ·tān·taṃ ca ni·rīk·ṣya·ca / pau·rā·ṇāṃ dṛ·ḍha·bhak·tiṃ ca bā·ḍham ity e·va so 'bra·vīt

  17. 17

    evaṃ viniścayaṃ kṛtvā tasminn ahani rāghavaḥ / kosaleṣu kuśaṃ vīram uttareṣu tathā lavam

    e·vaṃ vi·niś·ca·yaṃ kṛt·vā tas·minn a·ha·ni rā·gha·vaḥ / ko·sa·le·ṣu ku·śaṃ vī·ram ut·ta·re·ṣu ta·thā la·vam

  18. 18

    abhiṣiñcan mahātmānāv ubhāv eva kuśīlavau / rathānāṃ tu sahasrāṇi trīṇi nāgāyutāni ca

    a·bhi·ṣiñ·can ma·hāt·mā·nāv u·bhāv e·va ku·śī·la·vau / ra·thā·nāṃ tu sa·has·rā·ṇi trī·ṇi nā·gā·yu·tā·ni ca

  19. 19

    daśa cāśvasahasrāṇi ekaikasya dhanaṃ dadau / bahuratnau bahudhanau hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtau

    da·śa cāś·va·sa·has·rā·ṇi e·kai·kas·ya dha·naṃ da·dau / ba·hu·rat·nau ba·hu·dha·nau hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tau

  20. 20

    abhiṣicya tu tau vīrau prasthāpya svapure tathā / dūtān saṃpreṣayām āsa śatrughnāya mahātmane

    a·bhi·ṣic·ya tu tau vī·rau pras·thāp·ya sva·pu·re ta·thā / dū·tān saṃp·re·ṣa·yām ā·sa śat·rugh·nā·ya ma·hāt·ma·ne

Uttarakāṇḍa · sarga 98 26 verses
  1. 1

    te dūtā rāmavākyena coditā laghuvikramāḥ / prajagmur madhurāṃ śīghraṃ cakrur vāsaṃ na cādhvani

    te dū·tā rā·ma·vāk·ye·na co·di·tā la·ghu·vik·ra·māḥ / pra·jag·mur ma·dhu·rāṃ śīgh·raṃ cak·rur vā·saṃ na cādh·va·ni

  2. 2

    tatas tribhir aho rātraiḥ saṃprāpya madhurām atha / śatrughnāya yathāvṛttam ācakhyuḥ sarvam eva tat

    ta·tas tri·bhir a·ho rāt·raiḥ saṃp·rāp·ya ma·dhu·rām a·tha / śat·rugh·nā·ya ya·thā·vṛt·tam ā·cakh·yuḥ sar·vam e·va tat

  3. 3

    lakṣmaṇasya parityāgaṃ pratijñāṃ rāghavasya ca / putrayor abhiṣekaṃ ca paurānugamanaṃ tathā

    lak·ṣma·ṇas·ya pa·rit·yā·gaṃ pra·tij·ñāṃ rā·gha·vas·ya ca / put·ra·yor a·bhi·ṣe·kaṃ ca pau·rā·nu·ga·ma·naṃ ta·thā

  4. 4

    kuśasya nagarī ramyā vindhyaparvatarodhasi / kuśāvatīti nāmnā sā kṛtā rāmeṇa dhīmatā

    ku·śas·ya na·ga·rī ram·yā vin·dhya·par·va·ta·ro·dha·si / ku·śā·va·tī·ti nām·nā sā kṛ·tā rā·me·ṇa dhī·ma·tā

  5. 5

    śrāvitā ca purī ramyā śrāvatīti lavasya ca / ayodhyāṃ vijanāṃ caiva bharataṃ rāghavānugam

    śrā·vi·tā ca pu·rī ram·yā śrā·va·tī·ti la·vas·ya ca / a·yodh·yāṃ vi·ja·nāṃ cai·va bha·ra·taṃ rā·gha·vā·nu·gam

  6. 6

    evaṃ sarvaṃ nivedyāśu śatrughnāya mahātmane / viremus te tato dūtās tvara rājann iti bruvan

    e·vaṃ sar·vaṃ ni·ved·yā·śu śat·rugh·nā·ya ma·hāt·ma·ne / vi·re·mus te ta·to dū·tās tva·ra rā·jann i·ti bru·van

  7. 7

    śrutvā taṃ ghorasaṃkāśaṃ kulakṣayam upasthitam / prakṛtīs tu samānīya kāñcanaṃ ca purohitam

    śrut·vā taṃ gho·ra·saṃ·kā·śaṃ ku·lak·ṣa·yam u·pas·thi·tam / pra·kṛ·tīs tu sa·mā·nī·ya kāñ·ca·naṃ ca pu·ro·hi·tam

  8. 8

    teṣāṃ sarvaṃ yathāvṛttam ākhyāya raghunandanaḥ / ātmanaś ca viparyāsaṃ bhaviṣyaṃ bhrātṛbhiḥ saha

    te·ṣāṃ sar·vaṃ ya·thā·vṛt·tam ākh·yā·ya ra·ghu·nan·da·naḥ / āt·ma·naś ca vi·par·yā·saṃ bha·viṣ·yaṃ bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha

  9. 9

    tataḥ putradvayaṃ vīraḥ so 'bhyaṣiñcan narādhipaḥ / subāhur madhurāṃ lebhe śatrughātī ca vaidiśam

    ta·taḥ put·rad·va·yaṃ vī·raḥ so 'bhya·ṣiñ·can na·rā·dhi·paḥ / su·bā·hur ma·dhu·rāṃ le·bhe śat·ru·ghā·tī ca vai·di·śam

  10. 10

    dvidhākṛtvā tu tāṃ senāṃ mādhurīṃ putrayor dvayoḥ / dhanadhānyasamāyuktau sthāpayām āsa pārthivau

    dvi·dhā·kṛt·vā tu tāṃ se·nāṃ mā·dhu·rīṃ put·ra·yor dva·yoḥ / dha·na·dhān·ya·sa·mā·yuk·tau sthā·pa·yām ā·sa pār·thi·vau

  11. 11

    tato visṛjya rājānaṃ vaidiśe śatrughātinam / jagāma tvarito 'yodhyāṃ rathenaikena rāghavaḥ

    ta·to vi·sṛj·ya rā·jā·naṃ vai·di·śe śat·ru·ghā·ti·nam / ja·gā·ma tva·ri·to 'yodh·yāṃ ra·the·nai·ke·na rā·gha·vaḥ

  12. 12

    sa dadarśa mahātmānaṃ jvalantam iva pāvakam / kṣaumasūkṣmāmbaradharaṃ munibhiḥ sārdham akṣayaiḥ

    sa da·dar·śa ma·hāt·mā·naṃ jva·lan·tam i·va pā·va·kam / kṣau·ma·sūk·ṣmām·ba·ra·dha·raṃ mu·ni·bhiḥ sār·dham ak·ṣa·yaiḥ

  13. 13

    so 'bhivādya tato rāmaṃ prāñjaliḥ prayatendriyaḥ / uvāca vākyaṃ dharmajño dharmam evānucintayan

    so 'bhi·vād·ya ta·to rā·maṃ prāñ·ja·liḥ pra·ya·ten·dri·yaḥ / u·vā·ca vāk·yaṃ dhar·maj·ño dhar·mam e·vā·nu·cin·ta·yan

  14. 14

    kṛtvābhiṣekaṃ sutayor yuktaṃ rāghavayor dhanaiḥ / tavānugamane rājan viddhi māṃ kṛtaniścayam

    kṛt·vā·bhi·ṣe·kaṃ su·ta·yor yuk·taṃ rā·gha·va·yor dha·naiḥ / ta·vā·nu·ga·ma·ne rā·jan vid·dhi māṃ kṛ·ta·niś·ca·yam

  15. 15

    na cānyad atra vaktavyaṃ dustaraṃ tava śāsanam / tyaktuṃ nārhasi māṃ vīra bhaktimantaṃ viśeṣataḥ

    na cān·yad at·ra vak·tav·yaṃ dus·ta·raṃ ta·va śā·sa·nam / tyak·tuṃ nār·ha·si māṃ vī·ra bhak·ti·man·taṃ vi·śe·ṣa·taḥ

  16. 16

    tasya tāṃ buddhim aklībāṃ vijñāya raghunandanaḥ / bāḍham ity eva śatrughnaṃ rāmo vacanam abravīt

    tas·ya tāṃ bud·dhim ak·lī·bāṃ vij·ñā·ya ra·ghu·nan·da·naḥ / bā·ḍham ity e·va śat·rugh·naṃ rā·mo va·ca·nam ab·ra·vīt

  17. 17

    tasya vākyasya vākyānte vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ / ṛkṣarākṣasasaṃghāś ca samāpetur anekaśaḥ

    tas·ya vāk·yas·ya vāk·yān·te vā·na·rāḥ kā·ma·rū·pi·ṇaḥ / ṛk·ṣa·rāk·ṣa·sa·saṃ·ghāś ca sa·mā·pe·tur a·ne·ka·śaḥ

  18. 18

    devaputrā ṛṣisutā gandharvāṇāṃ sutās tathā / rāma kṣayaṃ viditvā te sarva eva samāgatāḥ

    de·va·put·rā ṛ·ṣi·su·tā gan·dhar·vā·ṇāṃ su·tās ta·thā / rā·ma kṣa·yaṃ vi·dit·vā te sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ

  19. 19

    te rāmam abhivādyāhuḥ sarva eva samāgatāḥ / tavānugamane rājan saṃprāptāḥ sma mahāyaśaḥ

    te rā·mam a·bhi·vād·yā·huḥ sar·va e·va sa·mā·ga·tāḥ / ta·vā·nu·ga·ma·ne rā·jan saṃp·rāp·tāḥ sma ma·hā·ya·śaḥ

  20. 20

    yadi rāma vināsmābhir gacches tvaṃ puruṣarṣabha / yamadaṇḍam ivodyamya tvayā sma vinipātitāḥ

    ya·di rā·ma vi·nās·mā·bhir gac·ches tvaṃ pu·ru·ṣar·ṣa·bha / ya·ma·daṇ·ḍam i·vod·yam·ya tva·yā sma vi·ni·pā·ti·tāḥ

  21. 21

    evaṃ teṣāṃ vacaḥ śrutvā ṛṣkavānararakṣasām / vibhīṣaṇam athovāca madhuraṃ ślakṣṇayā girā

    e·vaṃ te·ṣāṃ va·caḥ śrut·vā ṛṣ·ka·vā·na·ra·rak·ṣa·sām / vi·bhī·ṣa·ṇam a·tho·vā·ca ma·dhu·raṃ ślak·ṣṇa·yā gi·rā

  22. 22

    yāvat prajā dhariṣyanti tāvat tvaṃ vai vibhīṣaṇa / rākṣasendra mahāvīrya laṅkāsthaḥ svaṃ dhariṣyasi

    yā·vat pra·jā dha·riṣ·yan·ti tā·vat tvaṃ vai vi·bhī·ṣa·ṇa / rāk·ṣa·sen·dra ma·hā·vīr·ya laṅ·kās·thaḥ svaṃ dha·riṣ·ya·si

  23. 23

    prajāḥ saṃrakṣa dharmeṇa nottaraṃ vaktum arhasi

    pra·jāḥ saṃ·rak·ṣa dhar·me·ṇa not·ta·raṃ vak·tum ar·ha·si

  24. 24

    tam evam uktvā kākutstho hanūmantam athābravīt / jīvite kṛtabuddhis tvaṃ mā pratijñāṃ vilopaya

    tam e·vam uk·tvā kā·kut·stho ha·nū·man·tam a·thāb·ra·vīt / jī·vi·te kṛ·ta·bud·dhis tvaṃ mā pra·tij·ñāṃ vi·lo·pa·ya

  25. 25

    matkathāḥ pracariṣyanti yāval loke harīśvara / tāvat tvaṃ dhārayan prāṇān pratijñām anupālaya

    mat·ka·thāḥ pra·ca·riṣ·yan·ti yā·val lo·ke ha·rīś·va·ra / tā·vat tvaṃ dhā·ra·yan prā·ṇān pra·tij·ñām a·nu·pā·la·ya

  26. 26

    tathaivam uktvā kākutsthaḥ sarvāṃs tān ṛkṣavānarān / mayā sārdhaṃ prayāteti tadā tān rāghavo 'bravīt

    ta·thai·vam uk·tvā kā·kut·sthaḥ sar·vāṃs tān ṛk·ṣa·vā·na·rān / ma·yā sār·dhaṃ pra·yā·te·ti ta·dā tān rā·gha·vo 'bra·vīt

Uttarakāṇḍa · sarga 99 18 verses
  1. 1

    prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthuvakṣā mahāyaśāḥ / rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ purodhasam athābravīt

    pra·bhā·tā·yāṃ tu śar·var·yāṃ pṛ·thu·vak·ṣā ma·hā·ya·śāḥ / rā·maḥ ka·ma·la·pat·rāk·ṣaḥ pu·ro·dha·sam a·thāb·ra·vīt

  2. 2

    agnihotraṃ vrajatv agre sarpir jvalitapāvakam / vājapeyātapatraṃ ca śobhayānaṃ mahāpatham

    ag·ni·hot·raṃ vra·jatv ag·re sar·pir jva·li·ta·pā·va·kam / vā·ja·pe·yā·ta·pat·raṃ ca śo·bha·yā·naṃ ma·hā·pa·tham

  3. 3

    tato vasiṣṭhas tejasvī sarvaṃ niravaśeṣataḥ / cakāra vidhivad dharmyaṃ mahāprāsthānikaṃ vidhim

    ta·to va·siṣ·ṭhas te·jas·vī sar·vaṃ ni·ra·va·śe·ṣa·taḥ / ca·kā·ra vi·dhi·vad dhar·myaṃ ma·hāp·rās·thā·ni·kaṃ vi·dhim

  4. 4

    tataḥ kṣaumāmbaradharo brahma cāvartayan param / kuśān gṛhītvā pāṇibhyāṃ prasajya prayayāv atha

    ta·taḥ kṣau·mām·ba·ra·dha·ro brah·ma cā·var·ta·yan pa·ram / ku·śān gṛ·hīt·vā pā·ṇibh·yāṃ pra·saj·ya pra·ya·yāv a·tha

  5. 5

    avyāharan kva cit kiṃ cin niśceṣṭo niḥsukhaḥ pathi / nirjagāma gṛhāt tasmād dīpyamāno yathāṃśumān

    av·yā·ha·ran kva cit kiṃ cin niś·ceṣ·ṭo niḥ·su·khaḥ pa·thi / nir·ja·gā·ma gṛ·hāt tas·mād dīp·ya·mā·no ya·thāṃ·śu·mān

  6. 6

    rāmasya pārśve savye tu padmā śrīḥ susamāhitā / dakṣiṇe hrīr viśālākṣī vyavasāyas tathāgrataḥ

    rā·mas·ya pār·śve sav·ye tu pad·mā śrīḥ su·sa·mā·hi·tā / dak·ṣi·ṇe hrīr vi·śā·lāk·ṣī vya·va·sā·yas ta·thāg·ra·taḥ

  7. 7

    śarā nānāvidhāś cāpi dhanur āyatavigraham / anuvrajanti kākutsthaṃ sarve puruṣavigrahāḥ

    śa·rā nā·nā·vi·dhāś cā·pi dha·nur ā·ya·ta·vig·ra·ham / a·nuv·ra·jan·ti kā·kut·sthaṃ sar·ve pu·ru·ṣa·vig·ra·hāḥ

  8. 8

    vedā brāhmaṇarūpeṇa sāvitrī sarvarakṣiṇī / oṃkāro 'tha vaṣaṭkāraḥ sarve rāmam anuvratāḥ

    ve·dā brāh·ma·ṇa·rū·pe·ṇa sā·vit·rī sar·va·rak·ṣi·ṇī / oṃ·kā·ro 'tha va·ṣaṭ·kā·raḥ sar·ve rā·mam a·nuv·ra·tāḥ

  9. 9

    ṛṣayaś ca mahātmānaḥ sarva eva mahīsurāḥ / anvagacchanta kākutsthaṃ svargadvāram upāgatam

    ṛ·ṣa·yaś ca ma·hāt·mā·naḥ sar·va e·va ma·hī·su·rāḥ / an·va·gac·chan·ta kā·kut·sthaṃ svar·gad·vā·ram u·pā·ga·tam

  10. 10

    taṃ yāntam anuyānti sma antaḥpuracarāḥ striyaḥ / savṛddhabāladāsīkāḥ savarṣavarakiṃkarāḥ

    taṃ yān·tam a·nu·yān·ti sma an·taḥ·pu·ra·ca·rāḥ stri·yaḥ / sa·vṛd·dha·bā·la·dā·sī·kāḥ sa·var·ṣa·va·ra·kiṃ·ka·rāḥ

  11. 11

    sāntaḥpuraś ca bharataḥ śatrughnasahito yayau / rāmavratam upāgamya rāghavaṃ samanuvratāḥ

    sān·taḥ·pu·raś ca bha·ra·taḥ śat·rugh·na·sa·hi·to ya·yau / rā·mav·ra·tam u·pā·gam·ya rā·gha·vaṃ sa·ma·nuv·ra·tāḥ

  12. 12

    tato viprā mahātmānaḥ sāgnihotrāḥ samāhitāḥ / saputradārāḥ kākutstham anvagacchan mahāmatim

    ta·to vip·rā ma·hāt·mā·naḥ sāg·ni·hot·rāḥ sa·mā·hi·tāḥ / sa·put·ra·dā·rāḥ kā·kut·stham an·va·gac·chan ma·hā·ma·tim

  13. 13

    mantriṇo bhṛtyavargāś ca saputrāḥ sahabāndhavāḥ / sānugā rāghavaṃ sarve anvagacchan prahṛṣṭavat

    man·tri·ṇo bhṛt·ya·var·gāś ca sa·put·rāḥ sa·ha·bān·dha·vāḥ / sā·nu·gā rā·gha·vaṃ sar·ve an·va·gac·chan pra·hṛṣ·ṭa·vat

  14. 14

    tataḥ sarvāḥ prakṛtayo hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtāḥ / anujagmuḥ pragacchantaṃ rāghavaṃ guṇarañjitāḥ

    ta·taḥ sar·vāḥ pra·kṛ·ta·yo hṛṣ·ṭa·puṣ·ṭa·ja·nā·vṛ·tāḥ / a·nu·jag·muḥ pra·gac·chan·taṃ rā·gha·vaṃ gu·ṇa·rañ·ji·tāḥ

  15. 15

    snātaṃ pramuditaṃ sarvaṃ hṛṣṭapuṣpam anuttamam / dṛptaṃ kilikilāśabdaiḥ sarvaṃ rāmam anuvratam

    snā·taṃ pra·mu·di·taṃ sar·vaṃ hṛṣ·ṭa·puṣ·pam a·nut·ta·mam / dṛp·taṃ ki·li·ki·lā·śab·daiḥ sar·vaṃ rā·mam a·nuv·ra·tam

  16. 16

    na tatra kaś cid dīno 'bhūd vrīḍito vāpi duḥkhitaḥ / hṛṣṭaṃ pramuditaṃ sarvaṃ babhūva paramādbhutam

    na tat·ra kaś cid dī·no 'bhūd vrī·ḍi·to vā·pi duḥ·khi·taḥ / hṛṣ·ṭaṃ pra·mu·di·taṃ sar·vaṃ ba·bhū·va pa·ra·mād·bhu·tam

  17. 17

    draṣṭukāmo 'tha niryāṇaṃ rājño jānapado janaḥ / saṃprāptaḥ so 'pi dṛṣṭvaiva saha sarvair anuvrataḥ

    draṣ·ṭu·kā·mo 'tha nir·yā·ṇaṃ rāj·ño jā·na·pa·do ja·naḥ / saṃp·rāp·taḥ so 'pi dṛṣ·ṭvai·va sa·ha sar·vair a·nuv·ra·taḥ

  18. 18

    ṛkṣavānararakṣāṃsi janāś ca puravāsinaḥ / agachan parayā bhaktyā pṛṣṭhataḥ susamāhitāḥ

    ṛk·ṣa·vā·na·ra·rak·ṣāṃ·si ja·nāś ca pu·ra·vā·si·naḥ / a·ga·chan pa·ra·yā bhak·tyā pṛṣ·ṭha·taḥ su·sa·mā·hi·tāḥ

Uttarakāṇḍa · sarga 100 26 verses
  1. 1

    adhyardhayojanaṃ gatvā nadīṃ paścān mukhāśritām / sarayūṃ puṇyasalilāṃ dadarśa raghunandanaḥ

    adh·yar·dha·yo·ja·naṃ gat·vā na·dīṃ paś·cān mu·khāś·ri·tām / sa·ra·yūṃ puṇ·ya·sa·li·lāṃ da·dar·śa ra·ghu·nan·da·naḥ

  2. 2

    atha tasmin muhūrte tu brahmā lokapitāmahaḥ / sarvaiḥ parivṛto devair ṛṣibhiś ca mahātmabhiḥ

    a·tha tas·min mu·hūr·te tu brah·mā lo·ka·pi·tā·ma·haḥ / sar·vaiḥ pa·ri·vṛ·to de·vair ṛ·ṣi·bhiś ca ma·hāt·ma·bhiḥ

  3. 3

    āyayau yatra kākutsthaḥ svargāya samupasthitaḥ / vimānaśatakoṭībhir divyābhir abhisaṃvṛtaḥ

    ā·ya·yau yat·ra kā·kut·sthaḥ svar·gā·ya sa·mu·pas·thi·taḥ / vi·mā·na·śa·ta·ko·ṭī·bhir div·yā·bhir a·bhi·saṃ·vṛ·taḥ

  4. 4

    papāta puṣpavṛṣṭiś ca vāyumuktā mahaughavat

    pa·pā·ta puṣ·pa·vṛṣ·ṭiś ca vā·yu·muk·tā ma·hau·gha·vat

  5. 5

    tasmiṃs tūryaśatākīrṇe gandharvāpsarasaṃkule / sarayūsalilaṃ rāmaḥ padbhyāṃ samupacakrame

    tas·miṃs tūr·ya·śa·tā·kīr·ṇe gan·dhar·vāp·sa·ra·saṃ·ku·le / sa·ra·yū·sa·li·laṃ rā·maḥ pad·bhyāṃ sa·mu·pa·cak·ra·me

  6. 6

    tataḥ pitāmaho vāṇīm antarikṣād abhāṣata / āgaccha viṣṇo bhadraṃ te diṣṭyā prāpto 'si rāghava

    ta·taḥ pi·tā·ma·ho vā·ṇīm an·ta·rik·ṣād a·bhā·ṣa·ta / ā·gac·cha viṣ·ṇo bhad·raṃ te diṣ·ṭyā prāp·to 'si rā·gha·va

  7. 7

    bhrātṛbhiḥ saha devābhaiḥ praviśasva svakāṃ tanum / vaiṣṇavīṃ tāṃ mahātejas tad ākāśaṃ sanātanam

    bhrā·tṛ·bhiḥ sa·ha de·vā·bhaiḥ pra·vi·śas·va sva·kāṃ ta·num / vaiṣ·ṇa·vīṃ tāṃ ma·hā·te·jas tad ā·kā·śaṃ sa·nā·ta·nam

  8. 8

    tvaṃ hi lokagatir deva na tvāṃ ke cit prajānate / ṛte māyāṃ viśālākṣa tava pūrvaparigrahām

    tvaṃ hi lo·ka·ga·tir de·va na tvāṃ ke cit pra·jā·na·te / ṛ·te mā·yāṃ vi·śā·lāk·ṣa ta·va pūr·va·pa·rig·ra·hām

  9. 9

    tvam acintyaṃ mahad bhūtam akṣayaṃ sarvasaṃgraham / yām icchasi mahātejas tāṃ tanuṃ praviśa svayam

    tvam a·cin·tyaṃ ma·had bhū·tam ak·ṣa·yaṃ sar·va·saṃg·ra·ham / yām ic·cha·si ma·hā·te·jas tāṃ ta·nuṃ pra·vi·śa sva·yam

  10. 10

    pitāmahavacaḥ śrutvā viniścitya mahāmatiḥ / viveśa vaiṣṇavaṃ tejaḥ saśarīraḥ sahānujaḥ

    pi·tā·ma·ha·va·caḥ śrut·vā vi·niś·cit·ya ma·hā·ma·tiḥ / vi·ve·śa vaiṣ·ṇa·vaṃ te·jaḥ sa·śa·rī·raḥ sa·hā·nu·jaḥ

  11. 11

    tato viṣṇugataṃ devaṃ pūjayanti sma devatāḥ / sādhyā marudgaṇāś caiva sendrāḥ sāgnipurogamāḥ

    ta·to viṣ·ṇu·ga·taṃ de·vaṃ pū·ja·yan·ti sma de·va·tāḥ / sādh·yā ma·rud·ga·ṇāś cai·va sen·drāḥ sāg·ni·pu·ro·ga·māḥ

  12. 12

    ye ca divyā ṛṣigaṇā gandharvāpsarasaś ca yāḥ / suparṇanāgayakṣāś ca daityadānavarākṣasāḥ

    ye ca div·yā ṛ·ṣi·ga·ṇā gan·dhar·vāp·sa·ra·saś ca yāḥ / su·par·ṇa·nā·ga·yak·ṣāś ca dait·ya·dā·na·va·rāk·ṣa·sāḥ

  13. 13

    sarvaṃ hṛṣṭaṃ pramuditaṃ sarvaṃ pūrṇamanoratham / sādhu sādhv iti tat sarvaṃ tridivaṃ gatakalmaṣam

    sar·vaṃ hṛṣ·ṭaṃ pra·mu·di·taṃ sar·vaṃ pūr·ṇa·ma·no·ra·tham / sā·dhu sādhv i·ti tat sar·vaṃ tri·di·vaṃ ga·ta·kal·ma·ṣam

  14. 14

    atha viṣṇur mahātejāḥ pitāmaham uvāca ha / eṣāṃ lokāñ janaughānāṃ dātum arhasi suvrata

    a·tha viṣ·ṇur ma·hā·te·jāḥ pi·tā·ma·ham u·vā·ca ha / e·ṣāṃ lo·kāñ ja·nau·ghā·nāṃ dā·tum ar·ha·si suv·ra·ta

  15. 15

    ime hi sarve snehān mām anuyātā manasvinaḥ / bhaktā bhājayitavyāś ca tyaktātmānaś ca matkṛte

    i·me hi sar·ve sne·hān mām a·nu·yā·tā ma·nas·vi·naḥ / bhak·tā bhā·ja·yi·tav·yāś ca tyak·tāt·mā·naś ca mat·kṛ·te

  16. 16

    tac chrutvā viṣṇuvacanaṃ brahmā lokaguruḥ prabhuḥ / lokān sāntānikān nāma yāsyantīme samāgatāḥ

    tac chrut·vā viṣ·ṇu·va·ca·naṃ brah·mā lo·ka·gu·ruḥ pra·bhuḥ / lo·kān sān·tā·ni·kān nā·ma yās·yan·tī·me sa·mā·ga·tāḥ

  17. 17

    yac ca tiryaggataṃ kiṃ cid rāmam evānucintayat / prāṇāṃs tyakṣyati bhaktyā vai saṃtāne tu nivatsyati / sarvair eva guṇair yukte brahmalokād anantare

    yac ca tir·yag·ga·taṃ kiṃ cid rā·mam e·vā·nu·cin·ta·yat / prā·ṇāṃs tyak·ṣya·ti bhak·tyā vai saṃ·tā·ne tu ni·vat·sya·ti / sar·vair e·va gu·ṇair yuk·te brah·ma·lo·kād a·nan·ta·re

  18. 18

    vānarāś ca svakāṃ yonim ṛkṣāś caiva tathā yayuḥ

    vā·na·rāś ca sva·kāṃ yo·nim ṛk·ṣāś cai·va ta·thā ya·yuḥ

  19. 19

    yebhyo viniḥsṛtā ye ye surādibhyaḥ susaṃbhavāḥ / ṛṣibhyo nāgayakṣebhyas tāṃs tān eva prapedire

    yebh·yo vi·niḥ·sṛ·tā ye ye su·rā·dibh·yaḥ su·saṃ·bha·vāḥ / ṛ·ṣibh·yo nā·ga·yak·ṣebh·yas tāṃs tān e·va pra·pe·di·re

  20. 20

    tathoktavati deveśe gopratāram upāgatāḥ / bhejire sarayūṃ sarve harṣapūrṇāśruviklavāḥ

    ta·thok·ta·va·ti de·ve·śe gop·ra·tā·ram u·pā·ga·tāḥ / bhe·ji·re sa·ra·yūṃ sar·ve har·ṣa·pūr·ṇāś·ru·vik·la·vāḥ

  21. 21

    avagāhya jalaṃ yo yaḥ prāṇī hy āsīt prahṛṣṭavat / mānuṣaṃ deham utsṛjya vimānaṃ so 'dhyarohata

    a·va·gāh·ya ja·laṃ yo yaḥ prā·ṇī hy ā·sīt pra·hṛṣ·ṭa·vat / mā·nu·ṣaṃ de·ham ut·sṛj·ya vi·mā·naṃ so 'dhya·ro·ha·ta

  22. 22

    tiryagyonigatāś cāpi saṃprāptāḥ sarayūjalam / divyā divyena vapuṣā devā dīptā ivābhavan

    tir·yag·yo·ni·ga·tāś cā·pi saṃp·rāp·tāḥ sa·ra·yū·ja·lam / div·yā div·ye·na va·pu·ṣā de·vā dīp·tā i·vā·bha·van

  23. 23

    gatvā tu sarayūtoyaṃ sthāvarāṇi carāṇi ca / prāpya tat toyavikledaṃ devalokam upāgaman

    gat·vā tu sa·ra·yū·to·yaṃ sthā·va·rā·ṇi ca·rā·ṇi ca / prāp·ya tat to·ya·vik·le·daṃ de·va·lo·kam u·pā·ga·man

  24. 24

    devānāṃ yasya yā yonir vānarā ṛṣkarākṣasāḥ / tām eva viviśuḥ sarve dehān nikṣipya cāmbhasi

    de·vā·nāṃ yas·ya yā yo·nir vā·na·rā ṛṣ·ka·rāk·ṣa·sāḥ / tām e·va vi·vi·śuḥ sar·ve de·hān nik·ṣip·ya cām·bha·si

  25. 25

    tathā svargagataṃ sarvaṃ kṛtvā lokagurur divam / jagāma tridaśaiḥ sārdhaṃ hṛṣṭair hṛṣṭo mahāmatiḥ

    ta·thā svar·ga·ga·taṃ sar·vaṃ kṛt·vā lo·ka·gu·rur di·vam / ja·gā·ma tri·da·śaiḥ sār·dhaṃ hṛṣ·ṭair hṛṣ·ṭo ma·hā·ma·tiḥ

  26. 26

    etāvad eva ākhyānaṃ sottaraṃ brahmapūjitam / rāmāyaṇam iti khyātaṃ mukhyaṃ vālmīkinā kṛtam

    e·tā·vad e·va ākh·yā·naṃ sot·ta·raṃ brah·ma·pū·ji·tam / rā·mā·ya·ṇam i·ti khyā·taṃ mukh·yaṃ vāl·mī·ki·nā kṛ·tam

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.