Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Linked Discourses 54 13 संयुत्त निकाय 54।1 13
Chapter: 1234567891011121314151617181920
Paṭhamaānandasutta
Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.
Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384 · Hide pronunciation
-
1
Linked Discourses 54.13
- 2
-
3
पठमआनन्दसुत्तpa·ṭha·ma·ā·nan·da·sut·ta
Paṭhamaānandasutta
-
4
सावत्थिनिदानं।sā·vat·thi·ni·dā·naṃ
Sāvatthinidānaṁ.
-
5
अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
Then Venerable Ānanda went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him:
-
6
“अत्थिat·thi नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te एकधम्मोe·ka·dham·mo भावितोbhā·vi·to बहुलीकतोba·hu·lī·ka·to चत्तारोcat·tā·ro धम्मेdham·me परिपूरेति,pa·ri·pū·re·ti चत्तारोcat·tā·ro धम्माdham·mā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā सत्तsat·ta धम्मेdham·me परिपूरेन्ति,pa·ri·pū·ren·ti सत्तsat·ta धम्माdham·mā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā द्वेdve धम्मेdham·me परिपूरेन्ती”ति?pa·ri·pū·ren·tī
“atthi nu kho, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī”ti?
“Sir, is there one thing that, when developed and cultivated, fulfills four things; and those four things, when developed and cultivated, fulfill seven things; and those seven things, when developed and cultivated, fulfill two things?”
-
7
“अत्थिat·thi खो,kho आनन्द,ā·nan·da एकधम्मोe·ka·dham·mo भावितोbhā·vi·to बहुलीकतोba·hu·lī·ka·to चत्तारोcat·tā·ro धम्मेdham·me परिपूरेति,pa·ri·pū·re·ti चत्तारोcat·tā·ro धम्माdham·mā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā सत्तsat·ta धम्मेdham·me परिपूरेन्ति,pa·ri·pū·ren·ti सत्तsat·ta धम्माdham·mā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā द्वेdve धम्मेdham·me परिपूरेन्ती”ति।pa·ri·pū·ren·tī
“Atthi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī”ti.
-
8
“कतमोka·ta·mo पन,pa·na भन्ते,bhan·te एकधम्मोe·ka·dham·mo भावितोbhā·vi·to बहुलीकतोba·hu·lī·ka·to चत्तारोcat·tā·ro धम्मेdham·me परिपूरेति,pa·ri·pū·re·ti चत्तारोcat·tā·ro धम्माdham·mā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā सत्तsat·ta धम्मेdham·me परिपूरेन्ति,pa·ri·pū·ren·ti सत्तsat·ta धम्माdham·mā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā द्वेdve धम्मेdham·me परिपूरेन्ती”ति?pa·ri·pū·ren·tī
“Katamo pana, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī”ti?
-
9
“आनापानस्सतिसमाधिā·nā·pā·nas·sa·ti·sa·mā·dhi खो,kho आनन्द,ā·nan·da एकधम्मोe·ka·dham·mo भावितोbhā·vi·to बहुलीकतोba·hu·lī·ka·to चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne परिपूरेति,pa·ri·pū·re·ti चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानाsa·ti·paṭ·ṭhā·nā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā सत्तsat·ta बोज्झङ्गेboj·jhaṅ·ge परिपूरेन्ति,pa·ri·pū·ren·ti सत्तsat·ta बोज्झङ्गाboj·jhaṅ·gā भाविताbhā·vi·tā बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā विज्जाविमुत्तिंvij·jā·vi·mut·tiṃ परिपूरेन्ति।pa·ri·pū·ren·ti
“Ānāpānassatisamādhi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti.
“Immersion due to mindfulness of breathing is one thing that, when developed and cultivated, fulfills the four kinds of mindfulness meditation. And the four kinds of mindfulness meditation, when developed and cultivated, fulfill the seven awakening factors. And the seven awakening factors, when developed and cultivated, fulfill knowledge and freedom.
-
10
कथंka·thaṃ भावितो,bhā·vi·to आनन्द,ā·nan·da आनापानस्सतिसमाधिā·nā·pā·nas·sa·ti·sa·mā·dhi कथंka·thaṃ बहुलीकतोba·hu·lī·ka·to चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne परिपूरेति?pa·ri·pū·re·ti
Kathaṁ bhāvito, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṁ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti?
And how is mindfulness of breathing developed and cultivated so as to fulfill the four kinds of mindfulness meditation?
-
11
इधानन्द,i·dhā·nan·da भिक्खुbhik·khu अरञ्ञगतोa·rañ·ña·ga·to वाvā रुक्खमूलगतोruk·kha·mū·la·ga·to वाvā सुञ्ञागारगतोsuñ·ñā·gā·ra·ga·to वाvā निसीदतिni·sī·da·ti पल्लङ्कंpal·laṅ·kaṃ आभुजित्वाā·bhu·jit·vā उजुंu·juṃ कायंkā·yaṃ पणिधायpa·ṇi·dhā·ya परिमुखंpa·ri·mu·khaṃ सतिंsa·tiṃ उपट्ठपेत्वा।u·paṭ·ṭha·pet·vā
Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
It’s when a mendicant—gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut—sits down cross-legged, sets their body straight, and brings mindfulness to the present.
- 12
-
13
दीघंdī·ghaṃ वाvā अस्ससन्तोas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ अस्ससामी’तिas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti दीघंdī·ghaṃ वाvā पस्ससन्तोpas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ पस्ससामी’तिpas·sa·sā·mī पजानातिpa·jā·nā·ti …पे…pe
Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti …pe…
Breathing in heavily they know: ‘I’m breathing in heavily.’ Breathing out heavily they know: ‘I’m breathing out heavily.’ …
-
14
‘पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति।sik·kha·ti
‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati.
They practice like this: ‘I’ll breathe in observing letting go.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out observing letting go.’
-
15
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu दीघंdī·ghaṃ वाvā अस्ससन्तोas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ अस्ससामी’तिas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti दीघंdī·ghaṃ वाvā पस्ससन्तोpas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ पस्ससामी’तिpas·sa·sā·mī पजानाति;pa·jā·nā·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;
There’s a time when a mendicant is breathing in heavily, and they know: ‘I’m breathing in heavily.’ Breathing out heavily they know: ‘I’m breathing out heavily.’
- 16
-
17
‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ कायसङ्खारंkā·ya·saṅ·khā·raṃ अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ कायसङ्खारंkā·ya·saṅ·khā·raṃ पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति—sik·kha·ti
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati—
They practice like this: ‘I’ll breathe in stilling the physical process.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out stilling the physical process.’
-
18
कायेkā·ye कायानुपस्सी,kā·yā·nu·pas·sī आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
At such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
- 19
- 20
-
21
तस्मातिहानन्द,tas·mā·ti·hā·nan·da कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Therefore, at such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
-
22
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu ‘पीतिप्पटिसंवेदीpī·tip·pa·ṭi·saṃ·ve·dī अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati,
There’s a time when a mendicant practices like this: ‘I’ll breathe in experiencing rapture …
-
23
सुखप्पटिसंवेदीsu·khap·pa·ṭi·saṃ·ve·dī …पे…pe
sukhappaṭisaṁvedī …pe…
bliss …
-
24
चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदीcit·ta·saṅ·khā·rap·pa·ṭi·saṃ·ve·dī …
cittasaṅkhārappaṭisaṁvedī …
mind …’ …
-
25
‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ चित्तसङ्खारंcit·ta·saṅ·khā·raṃ अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ चित्तसङ्खारंcit·ta·saṅ·khā·raṃ पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति—sik·kha·ti
‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati—
They practice like this: ‘I’ll breathe in stilling the mental process.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out stilling the mental process.’
-
26
वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सी,ve·da·nā·nu·pas·sī आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
At such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of feelings—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
- 27
-
28
वेदनाञ्ञतराहं,ve·da·nāñ·ña·ta·rā·haṃ आनन्द,ā·nan·da एतंe·taṃ वदामि,va·dā·mi यदिदं—अस्सासपस्सासानंya·di·daṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ मनसिकारं।ma·na·si·kā·raṃ
Vedanāññatarāhaṁ, ānanda, etaṁ vadāmi, yadidaṁ—assāsapassāsānaṁ sādhukaṁ manasikāraṁ.
Because careful application of mind to the in-breaths and out-breaths is a certain aspect of feelings, I say.
-
29
तस्मातिहानन्द,tas·mā·ti·hā·nan·da वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Therefore, at such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of feelings—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
-
30
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu ‘चित्तप्पटिसंवेदीcit·tap·pa·ṭi·saṃ·ve·dī अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘चित्तप्पटिसंवेदीcit·tap·pa·ṭi·saṃ·ve·dī पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति;sik·kha·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
There’s a time when a mendicant practices like this: ‘I’ll breathe in experiencing the mind.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out experiencing the mind.’
- 31
- 32
-
33
‘विमोचयंvi·mo·ca·yaṃ चित्तंcit·taṃ अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘विमोचयंvi·mo·ca·yaṃ चित्तंcit·taṃ पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति—sik·kha·ti
‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati—
freeing the mind.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out freeing the mind.’
-
34
चित्तेcit·te चित्तानुपस्सी,cit·tā·nu·pas·sī आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
At such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of the mind—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
- 35
-
36
नाहं,nā·haṃ आनन्द,ā·nan·da मुट्ठस्सतिस्सmuṭ·ṭhas·sa·tis·sa असम्पजानस्सa·sam·pa·jā·nas·sa आनापानस्सतिसमाधिभावनंā·nā·pā·nas·sa·ti·sa·mā·dhi·bhā·va·naṃ वदामि।va·dā·mi
Nāhaṁ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṁ vadāmi.
Because there is no development of immersion due to mindfulness of breathing for someone who is unmindful and lacks awareness, I say.
-
37
तस्मातिहानन्द,tas·mā·ti·hā·nan·da चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Therefore, at such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of the mind—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
- 38
-
39
विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī …
virāgānupassī …
-
40
निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī …
nirodhānupassī …
-
41
‘पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति—sik·kha·ti
‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati—
letting go.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out observing letting go.’
-
42
धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सी,dham·mā·nu·pas·sī आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
At such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of principles—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
-
43
सोso यंyaṃ तंtaṃ होतिho·ti अभिज्झादोमनस्सानंa·bhij·jhā·do·ma·nas·sā·naṃ पहानंpa·hā·naṃ तंtaṃ पञ्ञायpañ·ñā·ya दिस्वाdis·vā साधुकंsā·dhu·kaṃ अज्झुपेक्खिताaj·jhu·pek·khi·tā होति।ho·ti
So yaṁ taṁ hoti abhijjhādomanassānaṁ pahānaṁ taṁ paññāya disvā sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.
Having seen with wisdom the giving up of covetousness and displeasure, they watch closely over with equanimity.
-
44
तस्मातिहानन्द,tas·mā·ti·hā·nan·da धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī भिक्खुbhik·khu तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṁ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
Therefore, at such a time a mendicant is meditating by observing an aspect of principles—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
-
45
एवंe·vaṃ भावितोbhā·vi·to खो,kho आनन्द,ā·nan·da आनापानस्सतिसमाधिā·nā·pā·nas·sa·ti·sa·mā·dhi एवंe·vaṃ बहुलीकतोba·hu·lī·ka·to चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne परिपूरेति।pa·ri·pū·re·ti
Evaṁ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṁ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
That’s how immersion due to mindfulness of breathing is developed and cultivated so as to fulfill the four kinds of mindfulness meditation.
-
46
कथंka·thaṃ भाविताbhā·vi·tā चानन्द,cā·nan·da चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानाsa·ti·paṭ·ṭhā·nā कथंka·thaṃ बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā सत्तsat·ta बोज्झङ्गेboj·jhaṅ·ge परिपूरेन्ति?pa·ri·pū·ren·ti
Kathaṁ bhāvitā cānanda, cattāro satipaṭṭhānā kathaṁ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti?
And how are the four kinds of mindfulness meditation developed and cultivated so as to fulfill the seven awakening factors?
- 47
-
48
उपट्ठितास्सu·paṭ·ṭhi·tās·sa तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no सतिsa·ti होतिho·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā
upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā.
-
49
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुनोbhik·khu·no उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti होतिho·ti असम्मुट्ठा—सतिसम्बोज्झङ्गोa·sam·muṭ·ṭhā तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti सतिसम्बोज्झङ्गंsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti सतिसम्बोज्झङ्गोsa·ti·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā—satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
At such a time, a mendicant has initiated the awakening factor of mindfulness; they develop it and perfect it.
-
50
सोso तथाta·thā सतोsa·to विहरन्तोvi·ha·ran·to तंtaṃ धम्मंdham·maṃ पञ्ञायpañ·ñā·ya पविचिनतिpa·vi·ci·na·ti पविचरतिpa·vi·ca·ra·ti परिवीमंसमापज्जति।pa·ri·vī·maṃ·sa·mā·paj·ja·ti
So tathā sato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṁsamāpajjati.
As they live mindfully in this way they investigate, explore, and inquire into that principle with wisdom.
-
51
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तथाta·thā सतोsa·to विहरन्तोvi·ha·ran·to तंtaṃ धम्मंdham·maṃ पञ्ञायpañ·ñā·ya पविचिनतिpa·vi·ci·na·ti पविचरतिpa·vi·ca·ra·ti परिवीमंसमापज्जति—pa·ri·vī·maṃ·sa·mā·paj·ja·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhu tathā sato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṁsamāpajjati—
At such a time, a mendicant has activated the awakening factor of investigation of principles; they develop it and perfect it.
-
52
धम्मविचयसम्बोज्झङ्गोdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti धम्मविचयसम्बोज्झङ्गंdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti धम्मविचयसम्बोज्झङ्गोdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
-
53
तस्सtas·sa तंtaṃ धम्मंdham·maṃ पञ्ञायpañ·ñā·ya पविचिनतोpa·vi·ci·na·to पविचरतोpa·vi·ca·ra·to परिवीमंसमापज्जतोpa·ri·vī·maṃ·sa·mā·paj·ja·to आरद्धंā·rad·dhaṃ होतिho·ti वीरियंvī·ri·yaṃ असल्लीनं।a·sal·lī·naṃ
Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṁsamāpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ.
As they investigate principles with wisdom in this way their energy is roused up and unflagging.
-
54
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुनोbhik·khu·no तंtaṃ धम्मंdham·maṃ पञ्ञायpañ·ñā·ya पविचिनतोpa·vi·ci·na·to पविचरतोpa·vi·ca·ra·to परिवीमंसमापज्जतोpa·ri·vī·maṃ·sa·mā·paj·ja·to आरद्धंā·rad·dhaṃ होतिho·ti वीरियंvī·ri·yaṃ असल्लीनं—a·sal·lī·naṃ
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṁsamāpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ—
At such a time, a mendicant has initiated the awakening factor of energy; they develop it and perfect it.
-
55
वीरियसम्बोज्झङ्गोvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti वीरियसम्बोज्झङ्गंvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti वीरियसम्बोज्झङ्गोvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
- 56
-
57
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धवीरियस्सā·rad·dha·vī·ri·yas·sa उप्पज्जतिup·paj·ja·ti पीतिpī·ti निरामिसा—ni·rā·mi·sā
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā—
At such a time, a mendicant has initiated the awakening factor of rapture; they develop it and perfect it.
-
58
पीतिसम्बोज्झङ्गोpī·ti·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti पीतिसम्बोज्झङ्गंpī·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti पीतिसम्बोज्झङ्गोpī·ti·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
- 59
-
60
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुनोbhik·khu·no पीतिमनस्सpī·ti·ma·nas·sa कायोपिkā·yo·pi पस्सम्भति,pas·sam·bha·ti चित्तम्पिcit·tam·pi पस्सम्भति—pas·sam·bha·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati—
At such a time, a mendicant has activated the awakening factor of tranquility; they develop it and perfect it.
-
61
पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गोpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गंpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गोpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
- 62
-
63
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुनोbhik·khu·no पस्सद्धकायस्सpas·sad·dha·kā·yas·sa सुखिनोsu·khi·no चित्तंcit·taṃ समाधियति—sa·mā·dhi·ya·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati—
At such a time, a mendicant has activated the awakening factor of immersion; they develop it and perfect it.
-
64
समाधिसम्बोज्झङ्गोsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti समाधिसम्बोज्झङ्गंsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti समाधिसम्बोज्झङ्गोsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
- 65
-
66
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तथासमाहितंta·thā·sa·mā·hi·taṃ चित्तंcit·taṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ अज्झुपेक्खिताaj·jhu·pek·khi·tā होति—ho·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti—
At such a time, a mendicant has activated the awakening factor of equanimity; they develop it and perfect it.
-
67
उपेक्खासम्बोज्झङ्गोu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti उपेक्खासम्बोज्झङ्गंu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti उपेक्खासम्बोज्झङ्गोu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
- 68
- 69
-
70
धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति—vi·ha·ra·ti
dhammesu dhammānupassī viharati—
-
71
उपट्ठितास्सu·paṭ·ṭhi·tās·sa तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no सतिsa·ti होतिho·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā
upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā.
-
72
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुनोbhik·khu·no उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti होतिho·ti असम्मुट्ठा—a·sam·muṭ·ṭhā
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā—
At such a time, a mendicant has activated the awakening factor of mindfulness; they develop it and perfect it. …
-
73
सतिसम्बोज्झङ्गोsa·ti·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti सतिसम्बोज्झङ्गंsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti सतिसम्बोज्झङ्गोsa·ti·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
-
74
(यथाya·thā पठमंpa·ṭha·maṃ सतिपट्ठानं,sa·ti·paṭ·ṭhā·naṃ एवंe·vaṃ वित्थारेतब्बं।)vit·thā·re·tab·baṃ
(Yathā paṭhamaṁ satipaṭṭhānaṁ, evaṁ vitthāretabbaṁ.)
(Tell in full as for the first kind of mindfulness meditation.)
- 75
-
76
यस्मिंyas·miṃ समये,sa·ma·ye आनन्द,ā·nan·da भिक्खुbhik·khu तथासमाहितंta·thā·sa·mā·hi·taṃ चित्तंcit·taṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ अज्झुपेक्खिताaj·jhu·pek·khi·tā होति—ho·ti
Yasmiṁ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti—
At such a time, a mendicant has activated the awakening factor of equanimity; they develop it and perfect it.
-
77
उपेक्खासम्बोज्झङ्गोu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no आरद्धोā·rad·dho होति,ho·ti उपेक्खासम्बोज्झङ्गंu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gaṃ तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुbhik·khu भावेति,bhā·ve·ti उपेक्खासम्बोज्झङ्गोu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·go तस्मिंtas·miṃ समयेsa·ma·ye भिक्खुनोbhik·khu·no भावनापारिपूरिंbhā·va·nā·pā·ri·pū·riṃ गच्छति।gac·cha·ti
upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
(Pāli only)
-
78
एवंe·vaṃ भाविताbhā·vi·tā खो,kho आनन्द,ā·nan·da चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानाsa·ti·paṭ·ṭhā·nā एवंe·vaṃ बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā सत्तsat·ta बोज्झङ्गेboj·jhaṅ·ge परिपूरेन्ति।pa·ri·pū·ren·ti
Evaṁ bhāvitā kho, ānanda, cattāro satipaṭṭhānā evaṁ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
That’s how the four kinds of mindfulness meditation are developed and cultivated so as to fulfill the seven awakening factors.
-
79
कथंka·thaṃ भाविता,bhā·vi·tā आनन्द,ā·nan·da सत्तsat·ta बोज्झङ्गाboj·jhaṅ·gā कथंka·thaṃ बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā विज्जाविमुत्तिंvij·jā·vi·mut·tiṃ परिपूरेन्ति?pa·ri·pū·ren·ti
Kathaṁ bhāvitā, ānanda, satta bojjhaṅgā kathaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti?
And how are the seven awakening factors developed and cultivated so as to fulfill knowledge and freedom?
-
80
इधानन्द,i·dhā·nan·da भिक्खुbhik·khu सतिसम्बोज्झङ्गंsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ भावेतिbhā·ve·ti विवेकनिस्सितंvi·ve·ka·nis·si·taṃ विरागनिस्सितंvi·rā·ga·nis·si·taṃ निरोधनिस्सितंni·ro·dha·nis·si·taṃ वोस्सग्गपरिणामिं,vos·sag·ga·pa·ri·ṇā·miṃ
Idhānanda, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ,
It’s when a mendicant develops the awakening factors of mindfulness,
-
81
धम्मविचयसम्बोज्झङ्गंdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ भावेतिbhā·ve·ti …पे…pe
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …pe…
investigation of principles, energy, rapture, tranquility, immersion,
-
82
उपेक्खासम्बोज्झङ्गंu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gaṃ भावेतिbhā·ve·ti विवेकनिस्सितंvi·ve·ka·nis·si·taṃ विरागनिस्सितंvi·rā·ga·nis·si·taṃ निरोधनिस्सितंni·ro·dha·nis·si·taṃ वोस्सग्गपरिणामिं।vos·sag·ga·pa·ri·ṇā·miṃ
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
and equanimity, which rely on seclusion, fading away, and cessation, and ripen as letting go.
-
83
एवंe·vaṃ भाविताbhā·vi·tā खो,kho आनन्द,ā·nan·da सत्तsat·ta बोज्झङ्गाboj·jhaṅ·gā एवंe·vaṃ बहुलीकताba·hu·lī·ka·tā विज्जाविमुत्तिंvij·jā·vi·mut·tiṃ परिपूरेन्ती”ति।pa·ri·pū·ren·tī
Evaṁ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrentī”ti.
That’s how the seven awakening factors are developed and cultivated so as to fulfill knowledge and freedom.”
-
84
ततियं।ta·ti·yaṃ
Tatiyaṁ.
(Pāli only)
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.