Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Lesser Exposition 21 चूळनिद्देस 21

Chapter: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 202122 23

17. Pārāyanatthutigāthāniddesa

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary. There is no free English translation of this book, so it is shown in Pāli only.

Verse: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 · Show pronunciation

1

चूळनिद्देस

Cūḷaniddesa
2

पारायनवग्गनिद्देस

Pārāyanavagganiddesa
3

17। पारायनत्थुतिगाथानिद्देस

17. Pārāyanatthutigāthāniddesa
4

<ब्>इदमवोच भगवा मगधेसु विहरन्तो पासाणके चेतिये, परिचारकसोळसानं ब्राह्मणानं अज्झिट्ठो पुट्ठो पुट्ठो पञ्हं ब्याकासि।</ब्>

Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṁ brāhmaṇānaṁ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṁ byākāsi.

(Pāli only)
5

<ब्>इदमवोच भगवा</ब्>ति इदं पारायनं अवोच।

Idamavoca bhagavāti idaṁ pārāyanaṁ avoca.

(Pāli only)
6

<ब्>भगवा</ब्>ति गारवाधिवचनमेतं …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं भगवाति—

Bhagavāti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

(Pāli only)
7

इदमवोच भगवा।

idamavoca bhagavā.

(Pāli only)
8

<ब्>मगधेसु विहरन्तो</ब्>ति मगधनामके जनपदे विहरन्तो इरियन्तो वत्तेन्तो पालेन्तो यपेन्तो यापेन्तो।

Magadhesu viharantoti magadhanāmake janapade viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpento.

(Pāli only)
9

<ब्>पासाणके चेतिये</ब्>ति पासाणकचेतियं वुच्चति बुद्धासनन्ति—

Pāsāṇake cetiyeti pāsāṇakacetiyaṁ vuccati buddhāsananti—

(Pāli only)
10

मगधेसु विहरन्तो पासाणके चेतिये।

magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye.

(Pāli only)
11

<ब्>परिचारकसोळसानं ब्राह्मणानन्</ब्>ति पिङ्गियो ब्राह्मणो बावरिस्स ब्राह्मणस्स पद्धो पद्धचरो परिचारको सिस्सो।

Paricārakasoḷasānaṁ brāhmaṇānanti piṅgiyo brāhmaṇo bāvarissa brāhmaṇassa paddho paddhacaro paricārako sisso.

(Pāli only)
12

पिङ्गियेन ते सोळसाति—

Piṅgiyena te soḷasāti—

(Pāli only)
13

एवम्पि परिचारकसोळसानं ब्राह्मणानं।

evampi paricārakasoḷasānaṁ brāhmaṇānaṁ.

(Pāli only)
14

अथ वा ते सोळस ब्राह्मणा बुद्धस्स भगवतो पद्धा पद्धचरा परिचारका सिस्साति—

Atha vā te soḷasa brāhmaṇā buddhassa bhagavato paddhā paddhacarā paricārakā sissāti—

(Pāli only)
15

एवम्पि परिचारकसोळसानं ब्राह्मणानं।

evampi paricārakasoḷasānaṁ brāhmaṇānaṁ.

(Pāli only)
16

<ब्>अज्झिट्ठो पुट्ठो पुट्ठो पञ्हं ब्याकासी</ब्>ति।

Ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṁ byākāsīti.

(Pāli only)
17

<ब्>अज्झिट्ठो</ब्>ति अज्झिट्ठो अज्झेसितो।

Ajjhiṭṭhoti ajjhiṭṭho ajjhesito.

(Pāli only)
18

<ब्>पुट्ठो पुट्ठो</ब्>ति पुट्ठो पुट्ठो पुच्छितो पुच्छितो याचितो याचितो अज्झेसितो अज्झेसितो पसादितो पसादितो।

Puṭṭho puṭṭhoti puṭṭho puṭṭho pucchito pucchito yācito yācito ajjhesito ajjhesito pasādito pasādito.

(Pāli only)
19

<ब्>पञ्हं ब्याकासी</ब्>ति पञ्हं ब्याकासि आचिक्खि देसेसि पञ्ञपेसि पट्ठपेसि विवरि विभजि उत्तानीआकासि पकासेसीति—

Pañhaṁ byākāsīti pañhaṁ byākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīākāsi pakāsesīti—

(Pāli only)
20

अज्झिट्ठो पुट्ठो पुट्ठो पञ्हं ब्याकासि।

ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṁ byākāsi.

(Pāli only)
21

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
22

“इदमवोच भगवा मगधेसु विहरन्तो पासाणके चेतिये, परिचारकसोळसानं ब्राह्मणानं अज्झिट्ठो पुट्ठो पुट्ठो पञ्हं ब्याकासी”ति।

“Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṁ brāhmaṇānaṁ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṁ byākāsī”ti.

(Pāli only)
23

<ब्>एकमेकस्स चेपि पञ्हस्स अत्थमञ्ञाय धम्ममञ्ञाय धम्मानुधम्मं पटिपज्जेय्य, गच्छेय्येव जरामरणस्स पारं।</ब्>

Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṁ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṁ.

(Pāli only)
24

<ब्>पारङ्गमनीया इमे धम्माति।</ब्>

Pāraṅgamanīyā ime dhammāti.

(Pāli only)
25

<ब्>तस्मा इमस्स धम्मपरियायस्स “पारायनन्”तेव अधिवचनं।</ब्>

Tasmā imassa dhammapariyāyassa “pārāyanan”teva adhivacanaṁ.

(Pāli only)
26

<ब्>एकमेकस्स चेपि पञ्हस्सा</ब्>ति एकमेकस्स चेपि अजितपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि तिस्समेत्तेय्यपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि पुण्णकपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि मेत्तगूपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि धोतकपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि उपसीवपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि नन्दकपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि हेमकपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि तोदेय्यपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि कप्पपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि जतुकण्णिपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि भद्रावुधपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि उदयपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि पोसालपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि मोघराजपञ्हस्स, एकमेकस्स चेपि पिङ्गियपञ्हस्साति—

Ekamekassa cepi pañhassāti ekamekassa cepi ajitapañhassa, ekamekassa cepi tissametteyyapañhassa, ekamekassa cepi puṇṇakapañhassa, ekamekassa cepi mettagūpañhassa, ekamekassa cepi dhotakapañhassa, ekamekassa cepi upasīvapañhassa, ekamekassa cepi nandakapañhassa, ekamekassa cepi hemakapañhassa, ekamekassa cepi todeyyapañhassa, ekamekassa cepi kappapañhassa, ekamekassa cepi jatukaṇṇipañhassa, ekamekassa cepi bhadrāvudhapañhassa, ekamekassa cepi udayapañhassa, ekamekassa cepi posālapañhassa, ekamekassa cepi mogharājapañhassa, ekamekassa cepi piṅgiyapañhassāti—

(Pāli only)
27

एकमेकस्स चेपि पञ्हस्स।

ekamekassa cepi pañhassa.

(Pāli only)
28

<ब्>अत्थमञ्ञाय धम्ममञ्ञाया</ब्>ति स्वेव पञ्हो धम्मो, विसज्जनं अत्थोति अत्थं अञ्ञाय जानित्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वाति—

Atthamaññāya dhammamaññāyāti sveva pañho dhammo, visajjanaṁ atthoti atthaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—

(Pāli only)
29

अत्थमञ्ञाय।

atthamaññāya.

(Pāli only)
30

<ब्>धम्ममञ्ञाया</ब्>ति धम्मं अञ्ञाय जानित्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वाति—

Dhammamaññāyāti dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—

(Pāli only)
31

धम्ममञ्ञायाति—

dhammamaññāyāti—

(Pāli only)
32

अत्थमञ्ञाय धम्ममञ्ञाय।

atthamaññāya dhammamaññāya.

(Pāli only)
33

<ब्>धम्मानुधम्मं पटिपज्जेय्या</ब्>ति सम्मापटिपदं अनुलोमपटिपदं अपच्चनीकपटिपदं अन्वत्थपटिपदं धम्मानुधम्मपटिपदं पटिपज्जेय्याति—

Dhammānudhammaṁ paṭipajjeyyāti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ paṭipajjeyyāti—

(Pāli only)
34

धम्मानुधम्मं पटिपज्जेय्य।

dhammānudhammaṁ paṭipajjeyya.

(Pāli only)
35

<ब्>गच्छेय्येव जरामरणस्स पारन्</ब्>ति जरामरणस्स पारं वुच्चति अमतं निब्बानं।

Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāranti jarāmaraṇassa pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.

(Pāli only)
36

यो सो सब्बसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं।

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

(Pāli only)
37

<ब्>गच्छेय्येव जरामरणस्स पारन्</ब्>ति जरामरणस्स पारं गच्छेय्य, पारं अधिगच्छेय्य, पारं अधिफस्सेय्य, पारं सच्छिकरेय्याति—

Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāranti jarāmaraṇassa pāraṁ gaccheyya, pāraṁ adhigaccheyya, pāraṁ adhiphasseyya, pāraṁ sacchikareyyāti—

(Pāli only)
38

गच्छेय्येव जरामरणस्स पारं।

gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṁ.

(Pāli only)
39

<ब्>पारङ्गमनीया इमे धम्मा</ब्>ति इमे धम्मा पारङ्गमनीया।

Pāraṅgamanīyā ime dhammāti ime dhammā pāraṅgamanīyā.

(Pāli only)
40

पारं पापेन्ति पारं सम्पापेन्ति पारं समनुपापेन्ति, जरामरणस्स तरणाय संवत्तन्तीति—

Pāraṁ pāpenti pāraṁ sampāpenti pāraṁ samanupāpenti, jarāmaraṇassa taraṇāya saṁvattantīti—

(Pāli only)
41

पारङ्गमनीया इमे धम्माति।

pāraṅgamanīyā ime dhammāti.

(Pāli only)
42

<ब्>तस्मा इमस्स धम्मपरियायस्सा</ब्>ति।

Tasmā imassa dhammapariyāyassāti.

(Pāli only)
43

<ब्>तस्मा</ब्>ति तस्मा तङ्कारणा तंहेतु तप्पच्चया तंनिदानाति—

Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānāti—

(Pāli only)
44

तस्मा।

tasmā.

(Pāli only)
45

<ब्>इमस्स धम्मपरियायस्सा</ब्>ति इमस्स पारायनस्साति—

Imassa dhammapariyāyassāti imassa pārāyanassāti—

(Pāli only)
46

तस्मा इमस्स धम्मपरियायस्स।

tasmā imassa dhammapariyāyassa.

(Pāli only)
47

<ब्>पारायनन्तेव अधिवचनन्</ब्>ति पारं वुच्चति अमतं निब्बानं …पे… निरोधो निब्बानं।

Pārāyananteva adhivacananti pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ …pe… nirodho nibbānaṁ.

(Pāli only)
48

अयनं वुच्चति मग्गो, सेय्यथिदं—

Ayanaṁ vuccati maggo, seyyathidaṁ—

(Pāli only)
49

सम्मादिट्ठि …पे… सम्मासमाधि।

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

(Pāli only)
50

<ब्>अधिवचनन्</ब्>ति सङ्खा समञ्ञा पञ्ञत्ति वोहारो नामं नामकम्मं नामधेय्यं निरुत्ति ब्यञ्जनं अभिलापोति—

Adhivacananti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—

(Pāli only)
51

पारायनन्तेव अधिवचनं।

pārāyananteva adhivacanaṁ.

(Pāli only)
52

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
53

“एकमेकस्स चेपि पञ्हस्स अत्थमञ्ञाय धम्ममञ्ञाय धम्मानुधम्मं पटिपज्जेय्य, गच्छेय्येव जरामरणस्स पारं।

“Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṁ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṁ.

(Pāli only)
54

पारङ्गमनीया इमे धम्माति।

Pāraṅgamanīyā ime dhammāti.

(Pāli only)
55

तस्मा इमस्स धम्मपरियायस्स ‘पारायनन्’तेव अधिवचनन्”ति।

Tasmā imassa dhammapariyāyassa ‘pārāyanan’teva adhivacanan”ti.

(Pāli only)
56

<ब्>अजितो तिस्समेत्तेय्यो,</ब्>

Ajito tissametteyyo,

(Pāli only)
57

<ब्>पुण्णको अथ मेत्तगू;</ब्>

puṇṇako atha mettagū;

(Pāli only)
58

<ब्>धोतको उपसीवो च,</ब्>

Dhotako upasīvo ca,

(Pāli only)
59

<ब्>नन्दो च अथ हेमको। </ब्>

nando ca atha hemako. 

(Pāli only)
60

<ब्>तोदेय्यकप्पा दुभयो,</ब्>

Todeyyakappā dubhayo,

(Pāli only)
61

<ब्>जतुकण्णी च पण्डितो;</ब्>

jatukaṇṇī ca paṇḍito;

(Pāli only)
62

<ब्>भद्रावुधो उदयो च,</ब्>

Bhadrāvudho udayo ca,

(Pāli only)
63

<ब्>पोसालो चापि ब्राह्मणो;</ब्>

posālo cāpi brāhmaṇo;

(Pāli only)
64

<ब्>मोघराजा च मेधावी,</ब्>

Mogharājā ca medhāvī,

(Pāli only)
65

<ब्>पिङ्गियो च महाइसि। </ब्>

piṅgiyo ca mahāisi. 

(Pāli only)
66

<ब्>एते बुद्धं उपागच्छुं,</ब्>

Ete buddhaṁ upāgacchuṁ,

(Pāli only)
67

<ब्>सम्पन्नचरणं इसिं;</ब्>

Sampannacaraṇaṁ isiṁ;

(Pāli only)
68

<ब्>पुच्छन्ता निपुणे पञ्हे,</ब्>

Pucchantā nipuṇe pañhe,

(Pāli only)
69

<ब्>बुद्धसेट्ठं उपागमुं। </ब्>

Buddhaseṭṭhaṁ upāgamuṁ. 

(Pāli only)
70

<ब्>एते बुद्धं उपागच्छुन्</ब्>ति।

Ete buddhaṁ upāgacchunti.

(Pāli only)
71

<ब्>एते</ब्>ति सोळस पारायनिया ब्राह्मणा।

Eteti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā.

(Pāli only)
72

<ब्>बुद्धो</ब्>ति यो सो भगवा सयम्भू अनाचरियको पुब्बे अननुस्सुतेसु धम्मेसु सामं सच्चानि अभिसम्बुज्झि, तत्थ च सब्बञ्ञुतं पत्तो बलेसु च वसीभावं।

Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ patto balesu ca vasībhāvaṁ.

(Pāli only)
73

<ब्>बुद्धो</ब्>ति केनट्ठेन बुद्धो?

Buddhoti kenaṭṭhena buddho?

(Pāli only)
74

बुज्झिता सच्चानीति बुद्धो, बोधेता पजायाति बुद्धो, सब्बञ्ञुताय बुद्धो, सब्बदस्साविताय बुद्धो, अभिञ्ञेय्यताय बुद्धो, विसविताय बुद्धो, खीणासवसङ्खातेन बुद्धो, निरुपलेपसङ्खातेन बुद्धो, एकन्तवीतरागोति बुद्धो, एकन्तवीतदोसोति बुद्धो, एकन्तवीतमोहोति बुद्धो, एकन्तनिक्किलेसोति बुद्धो, एकायनमग्गं गतोति बुद्धो, एको अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धोति बुद्धो, अबुद्धिविहतत्ता बुद्धिपटिलाभाति बुद्धो।

Bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho, sabbaññutāya buddho, sabbadassāvitāya buddho, abhiññeyyatāya buddho, visavitāya buddho, khīṇāsavasaṅkhātena buddho, nirupalepasaṅkhātena buddho, ekantavītarāgoti buddho, ekantavītadosoti buddho, ekantavītamohoti buddho, ekantanikkilesoti buddho, ekāyanamaggaṁ gatoti buddho, eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho, abuddhivihatattā buddhipaṭilābhāti buddho.

(Pāli only)
75

<ब्>बुद्धो</ब्>ति नेतं नामं मातरा कतं न पितरा कतं न भातरा कतं न भगिनिया कतं न मित्तामच्चेहि कतं न ञातिसालोहितेहि कतं न समणब्राह्मणेहि कतं न देवताहि कतं।

Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ.

(Pāli only)
76

विमोक्खन्तिकमेतं बुद्धानं भगवन्तानं बोधिया मूले सह सब्बञ्ञुतञाणस्स पटिलाभा सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं बुद्धोति।

Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti.

(Pāli only)
77

<ब्>एते बुद्धं उपागच्छुन्</ब्>ति एते बुद्धं उपागमिंसु उपसङ्कमिंसु पयिरुपासिंसु परिपुच्छिंसु परिपञ्हिंसूति—

Ete buddhaṁ upāgacchunti ete buddhaṁ upāgamiṁsu upasaṅkamiṁsu payirupāsiṁsu paripucchiṁsu paripañhiṁsūti—

(Pāli only)
78

एते बुद्धं उपागच्छुं।

ete buddhaṁ upāgacchuṁ.

(Pāli only)
79

<ब्>सम्पन्नचरणं इसिन्</ब्>ति <ब्>चरणं</ब्> वुच्चति सीलाचारनिब्बत्ति।

Sampannacaraṇaṁ isinti caraṇaṁ vuccati sīlācāranibbatti.

(Pāli only)
80

सीलसंवरोपि चरणं, इन्द्रियसंवरोपि चरणं, भोजने मत्तञ्ञुतापि चरणं, जागरियानुयोगोपि चरणं, सत्तपि सद्धम्मा चरणं, चत्तारिपि झानानि चरणं।

Sīlasaṁvaropi caraṇaṁ, indriyasaṁvaropi caraṇaṁ, bhojane mattaññutāpi caraṇaṁ, jāgariyānuyogopi caraṇaṁ, sattapi saddhammā caraṇaṁ, cattāripi jhānāni caraṇaṁ.

(Pāli only)
81

<ब्>सम्पन्नचरणन्</ब्>ति सम्पन्नचरणं सेट्ठचरणं विसेट्ठचरणं पामोक्खचरणं उत्तमचरणं पवरचरणं।

Sampannacaraṇanti sampannacaraṇaṁ seṭṭhacaraṇaṁ viseṭṭhacaraṇaṁ pāmokkhacaraṇaṁ uttamacaraṇaṁ pavaracaraṇaṁ.

(Pāli only)
82

<ब्>इसी</ब्>ति इसि भगवा महन्तं सीलक्खन्धं एसी गवेसी परियेसीति इसि …पे… महेसक्खेहि वा सत्तेहि एसितो गवेसितो परियेसितो—

Isīti isi bhagavā mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti isi …pe… mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito—

(Pāli only)
83

“कहं बुद्धो, कहं भगवा, कहं देवदेवो कहं नरासभो”ति—

“kahaṁ buddho, kahaṁ bhagavā, kahaṁ devadevo kahaṁ narāsabho”ti—

(Pāli only)
84

इसीति—

isīti—

(Pāli only)
85

सम्पन्नचरणं इसिं।

sampannacaraṇaṁ isiṁ.

(Pāli only)
86

<ब्>पुच्छन्ता निपुणे पञ्हे</ब्>ति।

Pucchantā nipuṇe pañheti.

(Pāli only)
87

<ब्>पुच्छन्ता</ब्>ति पुच्छन्ता याचन्ता अज्झेसन्ता पसादेन्ता।

Pucchantāti pucchantā yācantā ajjhesantā pasādentā.

(Pāli only)
88

<ब्>निपुणे पञ्हे</ब्>ति गम्भीरे दुद्दसे दुरनुबोधे सन्ते पणीते अतक्कावचरे निपुणे पण्डितवेदनीये पञ्हेति—

Nipuṇe pañheti gambhīre duddase duranubodhe sante paṇīte atakkāvacare nipuṇe paṇḍitavedanīye pañheti—

(Pāli only)
89

पुच्छन्ता निपुणे पञ्हे।

pucchantā nipuṇe pañhe.

(Pāli only)
90

<ब्>बुद्धसेट्ठं उपागमुन्</ब्>ति।

Buddhaseṭṭhaṁ upāgamunti.

(Pāli only)
91

<ब्>बुद्धो</ब्>ति यो सो भगवा …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं बुद्धोति।

Buddhoti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti.

(Pāli only)
92

<ब्>सेट्ठन्</ब्>ति अग्गं सेट्ठं विसेट्ठं पामोक्खं उत्तमं पवरं बुद्धं उपागमुं उपागमिंसु उपसङ्कमिंसु पयिरुपासिंसु परिपुच्छिंसु परिपञ्हिंसूति—

Seṭṭhanti aggaṁ seṭṭhaṁ viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ buddhaṁ upāgamuṁ upāgamiṁsu upasaṅkamiṁsu payirupāsiṁsu paripucchiṁsu paripañhiṁsūti—

(Pāli only)
93

बुद्धसेट्ठं उपागमुं।

buddhaseṭṭhaṁ upāgamuṁ.

(Pāli only)
94

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
95

“एते बुद्धं उपागच्छुं,

“Ete buddhaṁ upāgacchuṁ,

(Pāli only)
96

सम्पन्नचरणं इसिं;

sampannacaraṇaṁ isiṁ;

(Pāli only)
97

पुच्छन्ता निपुणे पञ्हे,

Pucchantā nipuṇe pañhe,

(Pāli only)
98

बुद्धसेट्ठं उपागमुन्”ति।

buddhaseṭṭhaṁ upāgamun”ti.

(Pāli only)
99

<ब्>तेसं बुद्धो पब्याकासि,</ब्>

Tesaṁ buddho pabyākāsi,

(Pāli only)
100

<ब्>पञ्हं पुट्ठो यथातथं;</ब्>

Pañhaṁ puṭṭho yathātathaṁ;

(Pāli only)
101

<ब्>पञ्हानं वेय्याकरणेन,</ब्>

Pañhānaṁ veyyākaraṇena,

(Pāli only)
102

<ब्>तोसेसि ब्राह्मणे मुनि। </ब्>

Tosesi brāhmaṇe muni. 

(Pāli only)
103

<ब्>तेसं बुद्धो पब्याकासी</ब्>ति।

Tesaṁ buddho pabyākāsīti.

(Pāli only)
104

<ब्>तेसन्</ब्>ति सोळसानं पारायनियानं ब्राह्मणानं।

Tesanti soḷasānaṁ pārāyaniyānaṁ brāhmaṇānaṁ.

(Pāli only)
105

<ब्>बुद्धो</ब्>ति यो सो भगवा …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं बुद्धोति।

Buddhoti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti.

(Pāli only)
106

<ब्>पब्याकासी</ब्>ति तेसं बुद्धो पब्याकासि आचिक्खि देसेसि पञ्ञपेसि पट्ठपेसि विवरि विभजि उत्तानीअकासि पकासेसीति—

Pabyākāsīti tesaṁ buddho pabyākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti—

(Pāli only)
107

तेसं बुद्धो पब्याकासि।

tesaṁ buddho pabyākāsi.

(Pāli only)
108

<ब्>पञ्हं पुट्ठो यथातथन्</ब्>ति।

Pañhaṁ puṭṭho yathātathanti.

(Pāli only)
109

<ब्>पञ्हं पुट्ठो</ब्>ति पञ्हं पुट्ठो पुच्छितो याचितो अज्झेसितो पसादितो।

Pañhaṁ puṭṭhoti pañhaṁ puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito.

(Pāli only)
110

<ब्>यथातथन्</ब्>ति यथा आचिक्खितब्बं तथा आचिक्खि, यथा देसितब्बं तथा देसेसि, यथा पञ्ञपेतब्बं तथा पञ्ञपेसि, यथा पट्ठपेतब्बं तथा पट्ठपेसि, यथा विवरितब्बं तथा विवरि, यथा विभजितब्बं तथा विभजि, यथा उत्तानीकातब्बं तथा उत्तानीअकासि, यथा पकासितब्बं तथा पकासेसीति—

Yathātathanti yathā ācikkhitabbaṁ tathā ācikkhi, yathā desitabbaṁ tathā desesi, yathā paññapetabbaṁ tathā paññapesi, yathā paṭṭhapetabbaṁ tathā paṭṭhapesi, yathā vivaritabbaṁ tathā vivari, yathā vibhajitabbaṁ tathā vibhaji, yathā uttānīkātabbaṁ tathā uttānīakāsi, yathā pakāsitabbaṁ tathā pakāsesīti—

(Pāli only)
111

पञ्हं पुट्ठो यथातथं।

pañhaṁ puṭṭho yathātathaṁ.

(Pāli only)
112

<ब्>पञ्हानं वेय्याकरणेना</ब्>ति पञ्हानं वेय्याकरणेन आचिक्खनेन देसनेन पञ्ञपनेन पट्ठपनेन विवरणेन विभजनेन उत्तानीकम्मेन पकासनेनाति—

Pañhānaṁ veyyākaraṇenāti pañhānaṁ veyyākaraṇena ācikkhanena desanena paññapanena paṭṭhapanena vivaraṇena vibhajanena uttānīkammena pakāsanenāti—

(Pāli only)
113

पञ्हानं वेय्याकरणेन।

pañhānaṁ veyyākaraṇena.

(Pāli only)
114

<ब्>तोसेसि ब्राह्मणे मुनी</ब्>ति।

Tosesi brāhmaṇe munīti.

(Pāli only)
115

<ब्>तोसेसी</ब्>ति तोसेसि वितोसेसि पसादेसि आराधेसि अत्तमने अकासि।

Tosesīti tosesi vitosesi pasādesi ārādhesi attamane akāsi.

(Pāli only)
116

<ब्>ब्राह्मणे</ब्>ति सोळस पारायनिये ब्राह्मणे।

Brāhmaṇeti soḷasa pārāyaniye brāhmaṇe.

(Pāli only)
117

<ब्>मुनी</ब्>ति मोनं वुच्चति ञाणं …पे… सङ्गजालमतिच्च सो मुनीति—

Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti—

(Pāli only)
118

तोसेसि ब्राह्मणे मुनि।

tosesi brāhmaṇe muni.

(Pāli only)
119

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
120

“तेसं बुद्धो पब्याकासि,

“Tesaṁ buddho pabyākāsi,

(Pāli only)
121

पञ्हं पुट्ठो यथातथं;

pañhaṁ puṭṭho yathātathaṁ;

(Pāli only)
122

पञ्हानं वेय्याकरणेन,

Pañhānaṁ veyyākaraṇena,

(Pāli only)
123

तोसेसि ब्राह्मणे मुनी”ति।

tosesi brāhmaṇe munī”ti.

(Pāli only)
124

<ब्>ते तोसिता चक्खुमता,</ब्>

Te tositā cakkhumatā,

(Pāli only)
125

<ब्>बुद्धेनादिच्चबन्धुना;</ब्>

buddhenādiccabandhunā;

(Pāli only)
126

<ब्>ब्रह्मचरियमचरिंसु,</ब्>

Brahmacariyamacariṁsu,

(Pāli only)
127

<ब्>वरपञ्ञस्स सन्तिके। </ब्>

varapaññassa santike. 

(Pāli only)
128

<ब्>ते तोसिता चक्खुमता</ब्>ति।

Te tositā cakkhumatāti.

(Pāli only)
129

<ब्>ते</ब्>ति सोळस पारायनिया ब्राह्मणा।

Teti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā.

(Pāli only)
130

<ब्>तोसिता</ब्>ति तोसिता वितोसिता पसादिता आराधिता अत्तमना कताति—

Tositāti tositā vitositā pasāditā ārādhitā attamanā katāti—

(Pāli only)
131

ते तोसिता।

te tositā.

(Pāli only)
132

<ब्>चक्खुमता</ब्>ति भगवा पञ्चहि चक्खूहि चक्खुमा—

Cakkhumatāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—

(Pāli only)
133

मंसचक्खुनापि चक्खुमा, दिब्बचक्खुनापि चक्खुमा, पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा, बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा, समन्तचक्खुनापि चक्खुमा।

maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)
134

कथं भगवा मंसचक्खुनापि चक्खुमा …पे…

Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā …pe…

(Pāli only)
135

एवं भगवा समन्तचक्खुनापि चक्खुमाति—

evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—

(Pāli only)
136

ते तोसिता चक्खुमता।

te tositā cakkhumatā.

(Pāli only)
137

<ब्>बुद्धेनादिच्चबन्धुना</ब्>ति।

Buddhenādiccabandhunāti.

(Pāli only)
138

<ब्>बुद्धो</ब्>ति यो सो भगवा …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं बुद्धोति।

Buddhoti yo so bhagavā …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti.

(Pāli only)
139

<ब्>आदिच्चबन्धुना</ब्>ति <ब्>आदिच्चो</ब्> वुच्चति सूरियो।

Ādiccabandhunāti ādicco vuccati sūriyo.

(Pāli only)
140

सो गोतमो गोत्तेन, भगवापि गोतमो गोत्तेन, भगवा सूरियस्स गोत्तञातको गोत्तबन्धु।

So gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu.

(Pāli only)
141

तस्मा बुद्धो आदिच्चबन्धूति—

Tasmā buddho ādiccabandhūti—

(Pāli only)
142

बुद्धेनादिच्चबन्धुना।

buddhenādiccabandhunā.

(Pāli only)
143

<ब्>ब्रह्मचरियमचरिंसू</ब्>ति ब्रह्मचरियं वुच्चति असद्धम्मसमापत्तिया आरति विरति पटिविरति वेरमणी विरमणं अकिरिया अकरणं अनज्झापत्ति वेलाअनतिक्कमो सेतुघातो।

Brahmacariyamacariṁsūti brahmacariyaṁ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī viramaṇaṁ akiriyā akaraṇaṁ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto.

(Pāli only)
144

अपि च निप्परियायवसेन ब्रह्मचरियं वुच्चति अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, सेय्यथिदं—

Api ca nippariyāyavasena brahmacariyaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—

(Pāli only)
145

सम्मादिट्ठि, सम्मासङ्कप्पो, सम्मावाचा, सम्माकम्मन्तो, सम्माआजीवो, सम्मावायामो, सम्मासति, सम्मासमाधि।

sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.

(Pāli only)
146

<ब्>ब्रह्मचरियमचरिंसू</ब्>ति ब्रह्मचरियं चरिंसु अचरिंसु समादाय वत्तिंसूति—

Brahmacariyamacariṁsūti brahmacariyaṁ cariṁsu acariṁsu samādāya vattiṁsūti—

(Pāli only)
147

ब्रह्मचरियमचरिंसु।

brahmacariyamacariṁsu.

(Pāli only)
148

<ब्>वरपञ्ञस्स सन्तिके</ब्>ति वरपञ्ञस्स अग्गपञ्ञस्स सेट्ठपञ्ञस्स विसेट्ठपञ्ञस्स पामोक्खपञ्ञस्स उत्तमपञ्ञस्स पवरपञ्ञस्स।

Varapaññassa santiketi varapaññassa aggapaññassa seṭṭhapaññassa viseṭṭhapaññassa pāmokkhapaññassa uttamapaññassa pavarapaññassa.

(Pāli only)
149

<ब्>सन्तिके</ब्>ति सन्तिके सामन्ता आसन्ने अविदूरे उपकट्ठेति—

Santiketi santike sāmantā āsanne avidūre upakaṭṭheti—

(Pāli only)
150

वरपञ्ञस्स सन्तिके।

varapaññassa santike.

(Pāli only)
151

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
152

“ते तोसिता चक्खुमता,

“Te tositā cakkhumatā,

(Pāli only)
153

बुद्धेनादिच्चबन्धुना;

buddhenādiccabandhunā;

(Pāli only)
154

ब्रह्मचरियमचरिंसु,

Brahmacariyamacariṁsu,

(Pāli only)
155

वरपञ्ञस्स सन्तिके”ति।

varapaññassa santike”ti.

(Pāli only)
156

<ब्>एकमेकस्स पञ्हस्स,</ब्>

Ekamekassa pañhassa,

(Pāli only)
157

<ब्>यथा बुद्धेन देसितं;</ब्>

yathā buddhena desitaṁ;

(Pāli only)
158

<ब्>तथा यो पटिपज्जेय्य,</ब्>

Tathā yo paṭipajjeyya,

(Pāli only)
159

<ब्>गच्छे पारं अपारतो। </ब्>

gacche pāraṁ apārato. 

(Pāli only)
160

<ब्>एकमेकस्स पञ्हस्सा</ब्>ति एकमेकस्स अजितपञ्हस्स, एकमेकस्स तिस्समेत्तेय्यपञ्हस्स …पे…

Ekamekassa pañhassāti ekamekassa ajitapañhassa, ekamekassa tissametteyyapañhassa …pe…

(Pāli only)
161

एकमेकस्स पिङ्गियपञ्हस्साति—

ekamekassa piṅgiyapañhassāti—

(Pāli only)
162

एकमेकस्स पञ्हस्स।

ekamekassa pañhassa.

(Pāli only)
163

<ब्>यथा बुद्धेन देसितन्</ब्>ति।

Yathā buddhena desitanti.

(Pāli only)
164

<ब्>बुद्धो</ब्>ति यो सो भगवा सयम्भू …पे…

Buddhoti yo so bhagavā sayambhū …pe…

(Pāli only)
165

सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं बुद्धोति।

sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti.

(Pāli only)
166

<ब्>यथा बुद्धेन देसितन्</ब्>ति यथा बुद्धेन आचिक्खितं देसितं पञ्ञपितं पट्ठपितं विवरितं विभजितं उत्तानीकतं पकासितन्ति—

Yathā buddhena desitanti yathā buddhena ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhajitaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—

(Pāli only)
167

यथा बुद्धेन देसितं।

yathā buddhena desitaṁ.

(Pāli only)
168

<ब्>तथा यो पटिपज्जेय्या</ब्>ति सम्मापटिपदं अनुलोमपटिपदं अपच्चनीकपटिपदं अन्वत्थपटिपदं धम्मानुधम्मपटिपदं पटिपज्जेय्याति—

Tathā yo paṭipajjeyyāti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ paṭipajjeyyāti—

(Pāli only)
169

तथा यो पटिपज्जेय्य।

tathā yo paṭipajjeyya.

(Pāli only)
170

<ब्>गच्छे पारं अपारतो</ब्>ति पारं वुच्चति अमतं निब्बानं …पे… निरोधो निब्बानं;

Gacche pāraṁ apāratoti pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ …pe… nirodho nibbānaṁ;

(Pāli only)
171

अपारं वुच्चन्ति किलेसा च खन्धा च अभिसङ्खारा च।

apāraṁ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.

(Pāli only)
172

<ब्>गच्छे पारं अपारतो</ब्>ति अपारतो पारं गच्छेय्य, पारं अधिगच्छेय्य, पारं फस्सेय्य, पारं सच्छिकरेय्याति—

Gacche pāraṁ apāratoti apārato pāraṁ gaccheyya, pāraṁ adhigaccheyya, pāraṁ phasseyya, pāraṁ sacchikareyyāti—

(Pāli only)
173

गच्छे पारं अपारतो।

gacche pāraṁ apārato.

(Pāli only)
174

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
175

“एकमेकस्स पञ्हस्स,

“Ekamekassa pañhassa,

(Pāli only)
176

यथा बुद्धेन देसितं;

yathā buddhena desitaṁ;

(Pāli only)
177

तथा यो पटिपज्जेय्य,

Tathā yo paṭipajjeyya,

(Pāli only)
178

गच्छे पारं अपारतो”ति।

gacche pāraṁ apārato”ti.

(Pāli only)
179

<ब्>अपारा पारं गच्छेय्य,</ब्>

Apārā pāraṁ gaccheyya,

(Pāli only)
180

<ब्>भावेन्तो मग्गमुत्तमं;</ब्>

bhāvento maggamuttamaṁ;

(Pāli only)
181

<ब्>मग्गो सो पारं गमनाय,</ब्>

Maggo so pāraṁ gamanāya,

(Pāli only)
182

<ब्>तस्मा पारायनं इति। </ब्>

tasmā pārāyanaṁ iti. 

(Pāli only)
183

<ब्>अपारा पारं गच्छेय्या</ब्>ति अपारं वुच्चन्ति किलेसा च खन्धा च अभिसङ्खारा च;

Apārā pāraṁ gaccheyyāti apāraṁ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca;

(Pāli only)
184

पारं वुच्चति अमतं निब्बानं …पे…

pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ …pe…

(Pāli only)
185

तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं।

taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

(Pāli only)
186

<ब्>अपारा पारं गच्छेय्या</ब्>ति अपारा पारं गच्छेय्य, पारं अधिगच्छेय्य, पारं फस्सेय्य, पारं सच्छिकरेय्याति—

Apārā pāraṁ gaccheyyāti apārā pāraṁ gaccheyya, pāraṁ adhigaccheyya, pāraṁ phasseyya, pāraṁ sacchikareyyāti—

(Pāli only)
187

अपारा पारं गच्छेय्य।

apārā pāraṁ gaccheyya.

(Pāli only)
188

<ब्>भावेन्तो मग्गमुत्तमन्</ब्>ति मग्गमुत्तमं वुच्चति अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो, सेय्यथिदं—

Bhāvento maggamuttamanti maggamuttamaṁ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—

(Pāli only)
189

सम्मादिट्ठि …पे… सम्मासमाधि।

sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.

(Pāli only)
190

<ब्>मग्गमुत्तमन्</ब्>ति मग्गं अग्गं सेट्ठं विसेट्ठं पामोक्खं उत्तमं पवरं।

Maggamuttamanti maggaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ.

(Pāli only)
191

<ब्>भावेन्तो</ब्>ति भावेन्तो आसेवन्तो बहुलीकरोन्तोति—

Bhāventoti bhāvento āsevanto bahulīkarontoti—

(Pāli only)
192

भावेन्तो मग्गमुत्तमं।

bhāvento maggamuttamaṁ.

(Pāli only)
193

<ब्>मग्गो सो पारं गमनाया</ब्>ति—

Maggo so pāraṁ gamanāyāti—

(Pāli only)
194

मग्गो पन्थो पथो पज्जो,

Maggo pantho patho pajjo,

(Pāli only)
195

अञ्जसं वटुमायनं;

añjasaṁ vaṭumāyanaṁ;

(Pāli only)
196

नावा उत्तरसेतु च,

Nāvā uttarasetu ca,

(Pāli only)
197

कुल्लो च भिसि सङ्कमो।

kullo ca bhisi saṅkamo.

(Pāli only)
198

<ब्>पारं गमनाया</ब्>ति पारं गमनाय पारं सम्पापनाय पारं समनुपापनाय जरामरणस्स तरणायाति—

Pāraṁ gamanāyāti pāraṁ gamanāya pāraṁ sampāpanāya pāraṁ samanupāpanāya jarāmaraṇassa taraṇāyāti—

(Pāli only)
199

मग्गो सो पारं गमनाय।

maggo so pāraṁ gamanāya.

(Pāli only)
200

<ब्>तस्मा पारायनं इती</ब्>ति।

Tasmā pārāyanaṁ itīti.

(Pāli only)
201

<ब्>तस्मा</ब्>ति तस्मा तङ्कारणा तंहेतु तप्पच्चया तंनिदाना।

Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.

(Pāli only)
202

पारं वुच्चति अमतं निब्बानं …पे… निरोधो निब्बानं।

Pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ …pe… nirodho nibbānaṁ.

(Pāli only)
203

अयनं वुच्चति मग्गो।

Ayanaṁ vuccati maggo.

(Pāli only)
204

<ब्>इती</ब्>ति पदसन्धि …पे… पदानुपुब्बतापेतं इतीति—

Itīti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ itīti—

(Pāli only)
205

तस्मा पारायनं इति।

tasmā pārāyanaṁ iti.

(Pāli only)
206

तेनेतं वुच्चति—

Tenetaṁ vuccati—

(Pāli only)
207

“अपारा पारं गच्छेय्य,

“Apārā pāraṁ gaccheyya,

(Pāli only)
208

भावेन्तो मग्गमुत्तमं;

bhāvento maggamuttamaṁ;

(Pāli only)
209

मग्गो सो पारं गमनाय,

Maggo so pāraṁ gamanāya,

(Pāli only)
210

तस्मा पारायनं इती”ति।

tasmā pārāyanaṁ itī”ti.

(Pāli only)
211

पारायनत्थुतिगाथानिद्देसो सत्तरसमो।

Pārāyanatthutigāthāniddeso sattarasamo.

(Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.