Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 141 मज्झिमनिकाय 141

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Saccavibhaṅgasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 141

    Majjhima Nikāya 141

    Middle Discourses 141

  2. 2

    सच्चविभङ्गसुत्तsac·ca·vi·bhaṅ·ga·sut·ta

    Saccavibhaṅgasutta

    The Analysis of the Truths

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā बाराणसियंbā·rā·ṇa·si·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti इसिपतनेi·si·pa·ta·ne मिगदाये।mi·ga·dā·ye

    ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.

    At one time the Buddha was staying near Varanasi in the deer park at Isipatana.

  5. 5

    तत्रtat·ra खोkho भगवाbha·ga·vā भिक्खूbhik·khū आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

    There the Buddha addressed the mendicants,

  6. 6

    “भिक्खवो”ति।bhik·kha·vo

    “bhikkhavo”ti.

    “Mendicants!”

  7. 7

    “भदन्ते”तिbha·dan·te तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसुं।pac·cas·so·suṃ

    “Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

    “Venerable sir,” they replied.

  8. 8

    भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  9. 9

    “तथागतेन,ta·thā·ga·te·na भिक्खवे,bhik·kha·ve अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na बाराणसियंbā·rā·ṇa·si·yaṃ इसिपतनेi·si·pa·ta·ne मिगदायेmi·ga·dā·ye अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ पवत्तितंpa·vat·ti·taṃ अप्पटिवत्तियंap·pa·ṭi·vat·ti·yaṃ समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं,lo·kas·miṃ यदिदं—ya·di·daṃ

    “Tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, yadidaṁ—

    “Near Varanasi, in the deer park at Isipatana, the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha rolled forth the supreme Wheel of Dhamma. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.

  10. 10

    चतुन्नंca·tun·naṃ अरियसच्चानंa·ri·ya·sac·cā·naṃ आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं।ut·tā·nī·kam·maṃ

    catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ.

    It is the teaching, advocating, establishing, clarifying, analyzing, and revealing of the four noble truths.

  11. 11

    कतमेसंka·ta·me·saṃ चतुन्नं?ca·tun·naṃ

    Katamesaṁ catunnaṁ?

    What four?

  12. 12

    दुक्खस्सduk·khas·sa अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं,ut·tā·nī·kam·maṃ दुक्खसमुदयस्सduk·kha·sa·mu·da·yas·sa अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं,ut·tā·nī·kam·maṃ दुक्खनिरोधस्सduk·kha·ni·ro·dhas·sa अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं,ut·tā·nī·kam·maṃ दुक्खनिरोधगामिनियाduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·ni·yā पटिपदायpa·ṭi·pa·dā·ya अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं।ut·tā·nī·kam·maṃ

    Dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ, dukkhasamudayassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ, dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ.

    The noble truths of suffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, and the practice that leads to the cessation of suffering.

  13. 13

    तथागतेन,ta·thā·ga·te·na भिक्खवे,bhik·kha·ve अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na बाराणसियंbā·rā·ṇa·si·yaṃ इसिपतनेi·si·pa·ta·ne मिगदायेmi·ga·dā·ye अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ पवत्तितंpa·vat·ti·taṃ अप्पटिवत्तियंap·pa·ṭi·vat·ti·yaṃ समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं,lo·kas·miṃ यदिदं—ya·di·daṃ

    Tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, yadidaṁ—

    Near Varanasi, in the deer park at Isipatana, the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha rolled forth the supreme Wheel of Dhamma. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.

  14. 14

    इमेसंi·me·saṃ चतुन्नंca·tun·naṃ अरियसच्चानंa·ri·ya·sac·cā·naṃ आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं।ut·tā·nī·kam·maṃ

    imesaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ.

    It is the teaching, advocating, establishing, clarifying, analyzing, and revealing of the four noble truths.

  15. 15

    सेवथ,se·va·tha भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तमोग्गल्लाने;sā·ri·put·ta·mog·gal·lā·ne

    Sevatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne;

    Mendicants, you should cultivate friendship with Sāriputta and Moggallāna.

  16. 16

    भजथ,bha·ja·tha भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तमोग्गल्लाने।sā·ri·put·ta·mog·gal·lā·ne

    bhajatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne.

    You should associate with Sāriputta and Moggallāna.

  17. 17

    पण्डिताpaṇ·ḍi·tā भिक्खूbhik·khū अनुग्गाहकाa·nug·gā·ha·kā सब्रह्मचारीनं।sab·rah·ma·cā·rī·naṃ

    Paṇḍitā bhikkhū anuggāhakā sabrahmacārīnaṁ.

    They’re astute, and they support their spiritual companions.

  18. 18

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve जनेता,ja·ne·tā एवंe·vaṃ सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    Seyyathāpi, bhikkhave, janetā, evaṁ sāriputto;

    Sāriputta is like one who gives birth,

  19. 19

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi जातस्सjā·tas·sa आपादेता,ā·pā·de·tā एवंe·vaṃ मोग्गल्लानो।mog·gal·lā·no

    seyyathāpi jātassa āpādetā, evaṁ moggallāno.

    while Moggallāna is like one who raises the child.

  20. 20

    सारिपुत्तो,sā·ri·put·to भिक्खवे,bhik·kha·ve सोतापत्तिफलेso·tā·pat·ti·pha·le विनेति,vi·ne·ti मोग्गल्लानोmog·gal·lā·no उत्तमत्थे।ut·ta·mat·the

    Sāriputto, bhikkhave, sotāpattiphale vineti, moggallāno uttamatthe.

    Sāriputta guides people to the fruit of stream-entry, Moggallāna to the highest goal.

  21. 21

    सारिपुत्तो,sā·ri·put·to भिक्खवे,bhik·kha·ve पहोतिpa·ho·ti चत्तारिcat·tā·ri अरियसच्चानिa·ri·ya·sac·cā·ni वित्थारेनvit·thā·re·na आचिक्खितुंā·cik·khi·tuṃ देसेतुंde·se·tuṃ पञ्ञापेतुंpañ·ñā·pe·tuṃ पट्ठपेतुंpaṭ·ṭha·pe·tuṃ विवरितुंvi·va·ri·tuṃ विभजितुंvi·bha·ji·tuṃ उत्तानीकातुन्”ति।ut·tā·nī·kā·tun

    Sāriputto, bhikkhave, pahoti cattāri ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṁ desetuṁ paññāpetuṁ paṭṭhapetuṁ vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātun”ti.

    Sāriputta is able to explain, teach, assert, establish, clarify, analyze, and reveal the four noble truths in detail.”

  22. 22

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  23. 23

    इदंi·daṃ वत्वानvat·vā·na सुगतोsu·ga·to उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पाविसि।pā·vi·si

    Idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.

    When he had spoken, the Holy One rose from his seat and entered his dwelling.

  24. 24

    तत्रtat·ra खोkho आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तोsā·ri·put·to अचिरपक्कन्तस्सa·ci·ra·pak·kan·tas·sa भगवतोbha·ga·va·to भिक्खूbhik·khū आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Tatra kho āyasmā sāriputto acirapakkantassa bhagavato bhikkhū āmantesi:

    Then, not long after the Buddha left, Venerable Sāriputta said to the mendicants,

  25. 25

    “आवुसोā·vu·so भिक्खवे”ति।bhik·kha·ve

    “āvuso bhikkhave”ti.

    “Reverends, mendicants!”

  26. 26

    “आवुसो”तिā·vu·so खोkho तेte भिक्खूbhik·khū आयस्मतोā·yas·ma·to सारिपुत्तस्सsā·ri·put·tas·sa पच्चस्सोसुं।pac·cas·so·suṃ

    “Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.

    “Reverend,” they replied.

  27. 27

    आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तोsā·ri·put·to एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Āyasmā sāriputto etadavoca:

    Sāriputta said this:

  28. 28

    “तथागतेन,ta·thā·ga·te·na आवुसो,ā·vu·so अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na बाराणसियंbā·rā·ṇa·si·yaṃ इसिपतनेi·si·pa·ta·ne मिगदायेmi·ga·dā·ye अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ पवत्तितंpa·vat·ti·taṃ अप्पटिवत्तियंap·pa·ṭi·vat·ti·yaṃ समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं,lo·kas·miṃ यदिदं—ya·di·daṃ

    “Tathāgatena, āvuso, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, yadidaṁ—

    “Near Varanasi, in the deer park at Isipatana, the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha rolled forth the supreme Wheel of Dhamma. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.

  29. 29

    चतुन्नंca·tun·naṃ अरियसच्चानंa·ri·ya·sac·cā·naṃ आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं।ut·tā·nī·kam·maṃ

    catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ.

    It is the teaching, advocating, establishing, clarifying, analyzing, and revealing of the four noble truths.

  30. 30

    कतमेसंka·ta·me·saṃ चतुन्नं?ca·tun·naṃ

    Katamesaṁ catunnaṁ?

    What four?

  31. 31

    दुक्खस्सduk·khas·sa अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं,ut·tā·nī·kam·maṃ दुक्खसमुदयस्सduk·kha·sa·mu·da·yas·sa अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं,ut·tā·nī·kam·maṃ दुक्खनिरोधस्सduk·kha·ni·ro·dhas·sa अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं,ut·tā·nī·kam·maṃ दुक्खनिरोधगामिनियाduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·ni·yā पटिपदायpa·ṭi·pa·dā·ya अरियसच्चस्सa·ri·ya·sac·cas·sa आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मं।ut·tā·nī·kam·maṃ

    Dukkhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ, dukkhasamudayassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ, dukkhanirodhassa ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṁ.

    The noble truths of suffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, and the practice that leads to the cessation of suffering.

  32. 32

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so दुक्खंduk·khaṃ अरियसच्चं?a·ri·ya·sac·caṃ

    Katamañcāvuso, dukkhaṁ ariyasaccaṁ?

    And what is the noble truth of suffering?

  33. 33

    जातिपिjā·ti·pi दुक्खा,duk·khā जरापिja·rā·pi दुक्खा,duk·khā मरणम्पिma·ra·ṇam·pi दुक्खं,duk·khaṃ सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासापिso·ka·pa·ri·de·va·duk·kha·do·ma·nas·su·pā·yā·sā·pi दुक्खा,duk·khā यम्पिच्छंyam·pic·chaṃ नna लभतिla·bha·ti तम्पिtam·pi दुक्खं;duk·khaṃ सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na पञ्चुपादानक्खन्धाpañ·cu·pā·dā·nak·khan·dhā दुक्खा।duk·khā

    Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ; saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.

    Rebirth is suffering; old age is suffering; death is suffering; sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress are suffering; not getting what you wish for is suffering. In brief, the five grasping aggregates are suffering.

  34. 34

    कतमाka·ta·mā चावुसो,cā·vu·so जाति?jā·ti

    Katamā cāvuso, jāti?

    And what is rebirth?

  35. 35

    याyā तेसंte·saṃ तेसंte·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ तम्हिtam·hi तम्हिtam·hi सत्तनिकायेsat·ta·ni·kā·ye जातिjā·ti सञ्जातिsañ·jā·ti ओक्कन्तिok·kan·ti अभिनिब्बत्तिa·bhi·nib·bat·ti खन्धानंkhan·dhā·naṃ पातुभावोpā·tu·bhā·vo आयतनानंā·ya·ta·nā·naṃ पटिलाभो,pa·ṭi·lā·bho

    Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho,

    The rebirth, inception, conception, regeneration, manifestation of the aggregates, and acquisition of the sense fields of the various sentient beings in the various orders of sentient beings.

  36. 36

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘जाति’।jā·ti

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘jāti’.

    This is called rebirth.

  37. 37

    कतमाka·ta·mā चावुसो,cā·vu·so जरा?ja·rā

    Katamā cāvuso, jarā?

    And what is old age?

  38. 38

    याyā तेसंte·saṃ तेसंte·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ तम्हिtam·hi तम्हिtam·hi सत्तनिकायेsat·ta·ni·kā·ye जराja·rā जीरणताjī·ra·ṇa·tā खण्डिच्चंkhaṇ·ḍic·caṃ पालिच्चंpā·lic·caṃ वलित्तचताva·lit·ta·ca·tā आयुनोā·yu·no संहानिsaṃ·hā·ni इन्द्रियानंin·dri·yā·naṃ परिपाको,pa·ri·pā·ko

    Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko,

    The old age, decrepitude, broken teeth, grey hair, wrinkly skin, diminished vitality, and failing faculties of the various sentient beings in the various orders of sentient beings.

  39. 39

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘जरा’।ja·rā

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘jarā’.

    This is called old age.

  40. 40

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so मरणं?ma·ra·ṇaṃ

    Katamañcāvuso, maraṇaṁ?

    And what is death?

  41. 41

    याyā तेसंte·saṃ तेसंte·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ तम्हाtam·hā तम्हाtam·hā सत्तनिकायाsat·ta·ni·kā·yā चुतिcu·ti चवनताca·va·na·tā भेदोbhe·do अन्तरधानंan·ta·ra·dhā·naṃ मच्चुmac·cu मरणंma·ra·ṇaṃ कालङ्किरियाkā·laṅ·ki·ri·yā खन्धानंkhan·dhā·naṃ भेदोbhe·do कळेवरस्सka·ḷe·va·ras·sa निक्खेपोnik·khe·po जीवितिन्द्रियस्सुपच्छेदो,jī·vi·tin·dri·yas·su·pac·che·do

    Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālaṅkiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo,

    The passing away, passing on, disintegration, demise, mortality, death, decease, breaking up of the aggregates, laying to rest of the corpse, and cutting off of the life faculty of the various sentient beings in the various orders of sentient beings.

  42. 42

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘मरणं’।ma·ra·ṇaṃ

    idaṁ vuccatāvuso: ‘maraṇaṁ’.

    This is called death.

  43. 43

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so सोको?so·ko

    Katamo cāvuso, soko?

    And what is sorrow?

  44. 44

    योyo खो,kho आवुसो,ā·vu·so अञ्ञतरञ्ञतरेनañ·ña·ta·rañ·ña·ta·re·na ब्यसनेनbya·sa·ne·na समन्नागतस्सsa·man·nā·ga·tas·sa अञ्ञतरञ्ञतरेनañ·ña·ta·rañ·ña·ta·re·na दुक्खधम्मेनduk·kha·dham·me·na फुट्ठस्सphuṭ·ṭhas·sa सोकोso·ko सोचनाso·ca·nā सोचितत्तंso·ci·tat·taṃ अन्तोसोकोan·to·so·ko अन्तोपरिसोको,an·to·pa·ri·so·ko

    Yo kho, āvuso, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko,

    The sorrow, sorrowing, state of sorrow, inner sorrow, inner deep sorrow in someone who has undergone misfortune, who has experienced suffering.

  45. 45

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सोको’।so·ko

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘soko’.

    This is called sorrow.

  46. 46

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so परिदेवो?pa·ri·de·vo

    Katamo cāvuso, paridevo?

    And what is lamentation?

  47. 47

    योyo खो,kho आवुसो,ā·vu·so अञ्ञतरञ्ञतरेनañ·ña·ta·rañ·ña·ta·re·na ब्यसनेनbya·sa·ne·na समन्नागतस्सsa·man·nā·ga·tas·sa अञ्ञतरञ्ञतरेनañ·ña·ta·rañ·ña·ta·re·na दुक्खधम्मेनduk·kha·dham·me·na फुट्ठस्सphuṭ·ṭhas·sa आदेवोā·de·vo परिदेवोpa·ri·de·vo आदेवनाā·de·va·nā परिदेवनाpa·ri·de·va·nā आदेवितत्तंā·de·vi·tat·taṃ परिदेवितत्तं,pa·ri·de·vi·tat·taṃ

    Yo kho, āvuso, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ,

    The wail, lament, wailing, lamenting, state of wailing and lamentation in someone who has undergone misfortune, who has experienced suffering.

  48. 48

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘परिदेवो’।pa·ri·de·vo

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘paridevo’.

    This is called lamentation.

  49. 49

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so दुक्खं?duk·khaṃ

    Katamañcāvuso, dukkhaṁ?

    And what is pain?

  50. 50

    यंyaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so कायिकंkā·yi·kaṃ दुक्खंduk·khaṃ कायिकंkā·yi·kaṃ असातंa·sā·taṃ कायसम्फस्सजंkā·ya·sam·phas·sa·jaṃ दुक्खंduk·khaṃ असातंa·sā·taṃ वेदयितं,ve·da·yi·taṃ

    Yaṁ kho, āvuso, kāyikaṁ dukkhaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyasamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ,

    Physical pain, physical unpleasantness, the painful, unpleasant feeling that’s born from physical contact.

  51. 51

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘दुक्खं’।duk·khaṃ

    idaṁ vuccatāvuso: ‘dukkhaṁ’.

    This is called pain.

  52. 52

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so दोमनस्सं?do·ma·nas·saṃ

    Katamañcāvuso, domanassaṁ?

    And what is sadness?

  53. 53

    यंyaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so चेतसिकंce·ta·si·kaṃ दुक्खंduk·khaṃ चेतसिकंce·ta·si·kaṃ असातंa·sā·taṃ मनोसम्फस्सजंma·no·sam·phas·sa·jaṃ दुक्खंduk·khaṃ असातंa·sā·taṃ वेदयितं,ve·da·yi·taṃ

    Yaṁ kho, āvuso, cetasikaṁ dukkhaṁ cetasikaṁ asātaṁ manosamphassajaṁ dukkhaṁ asātaṁ vedayitaṁ,

    Mental pain, mental displeasure, the painful, unpleasant feeling that’s born from mind contact.

  54. 54

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘दोमनस्सं’।do·ma·nas·saṃ

    idaṁ vuccatāvuso: ‘domanassaṁ’.

    This is called sadness.

  55. 55

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so उपायासो?u·pā·yā·so

    Katamo cāvuso, upāyāso?

    And what is distress?

  56. 56

    योyo खो,kho आवुसो,ā·vu·so अञ्ञतरञ्ञतरेनañ·ña·ta·rañ·ña·ta·re·na ब्यसनेनbya·sa·ne·na समन्नागतस्सsa·man·nā·ga·tas·sa अञ्ञतरञ्ञतरेनañ·ña·ta·rañ·ña·ta·re·na दुक्खधम्मेनduk·kha·dham·me·na फुट्ठस्सphuṭ·ṭhas·sa आयासोā·yā·so उपायासोu·pā·yā·so आयासितत्तंā·yā·si·tat·taṃ उपायासितत्तं,u·pā·yā·si·tat·taṃ

    Yo kho, āvuso, aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṁ upāyāsitattaṁ,

    The stress, distress, state of stress and distress in someone who has undergone misfortune, who has experienced suffering.

  57. 57

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘उपायासो’।u·pā·yā·so

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘upāyāso’.

    This is called distress.

  58. 58

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so यम्पिच्छंyam·pic·chaṃ नna लभतिla·bha·ti तम्पिtam·pi दुक्खं?duk·khaṃ

    Katamañcāvuso, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ?

    And what is ‘not getting what you wish for is suffering’?

  59. 59

    जातिधम्मानं,jā·ti·dham·mā·naṃ आवुसो,ā·vu·so सत्तानंsat·tā·naṃ एवंe·vaṃ इच्छाic·chā उप्पज्जति:up·paj·ja·ti

    Jātidhammānaṁ, āvuso, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati:

    In sentient beings who are liable to be reborn, such a wish arises:

  60. 60

    ‘अहोa·ho वतva·ta मयंma·yaṃ नna जातिधम्माjā·ti·dham·mā अस्साम;as·sā·ma नna चca वतva·ta नोno जातिjā·ti आगच्छेय्या’ति।ā·gac·chey·yā

    ‘aho vata mayaṁ na jātidhammā assāma; na ca vata no jāti āgaccheyyā’ti.

    ‘Oh, if only we were not liable to be reborn! If only rebirth would not come to us!’

  61. 61

    नna खोkho पनेतंpa·ne·taṃ इच्छायic·chā·ya पत्तब्बं।pat·tab·baṃ

    Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ.

    But you can’t get that by wishing.

  62. 62

    इदम्पि:i·dam·pi ‘यम्पिच्छंyam·pic·chaṃ नna लभतिla·bha·ti तम्पिtam·pi दुक्खं’।duk·khaṃ

    Idampi: ‘yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ’.

    This is: ‘not getting what you wish for is suffering’.

  63. 63

    जराधम्मानं,ja·rā·dham·mā·naṃ आवुसो,ā·vu·so सत्तानंsat·tā·naṃ …पे…pe

    Jarādhammānaṁ, āvuso, sattānaṁ …pe…

    In sentient beings who are liable to grow old …

  64. 64

    ब्याधिधम्मानं,byā·dhi·dham·mā·naṃ आवुसो,ā·vu·so सत्तानंsat·tā·naṃ …

    byādhidhammānaṁ, āvuso, sattānaṁ …

    fall ill …

  65. 65

    मरणधम्मानं,ma·ra·ṇa·dham·mā·naṃ आवुसो,ā·vu·so सत्तानंsat·tā·naṃ …

    maraṇadhammānaṁ, āvuso, sattānaṁ …

    die …

  66. 66

    सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्मानं,so·ka·pa·ri·de·va·duk·kha·do·ma·nas·su·pā·yā·sa·dham·mā·naṃ आवुसो,ā·vu·so सत्तानंsat·tā·naṃ एवंe·vaṃ इच्छाic·chā उप्पज्जति:up·paj·ja·ti

    sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṁ, āvuso, sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati:

    experience sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress, such a wish arises:

  67. 67

    ‘अहोa·ho वतva·ta मयंma·yaṃ नna सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासधम्माso·ka·pa·ri·de·va·duk·kha·do·ma·nas·su·pā·yā·sa·dham·mā अस्साम;as·sā·ma नna चca वतva·ta नोno सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासाso·ka·pa·ri·de·va·duk·kha·do·ma·nas·su·pā·yā·sā आगच्छेय्युन्’ति।ā·gac·chey·yun

    ‘aho vata mayaṁ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma; na ca vata no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā āgaccheyyun’ti.

    ‘Oh, if only we were not liable to experience sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress! If only sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress would not come to us!’

  68. 68

    नna खोkho पनेतंpa·ne·taṃ इच्छायic·chā·ya पत्तब्बं।pat·tab·baṃ

    Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ.

    But you can’t get that by wishing.

  69. 69

    इदम्पि:i·dam·pi ‘यम्पिच्छंyam·pic·chaṃ नna लभतिla·bha·ti तम्पिtam·pi दुक्खं’।duk·khaṃ

    Idampi: ‘yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ’.

    This is: ‘not getting what you wish for is suffering’.

  70. 70

    कतमेka·ta·me चावुसो,cā·vu·so सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na पञ्चुपादानक्खन्धाpañ·cu·pā·dā·nak·khan·dhā दुक्खा?duk·khā

    Katame cāvuso, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā?

    And what is ‘in brief, the five grasping aggregates are suffering’?

  71. 71

    सेय्यथिदं—रूपुपादानक्खन्धो,sey·ya·thi·daṃ वेदनुपादानक्खन्धो,ve·da·nu·pā·dā·nak·khan·dho सञ्ञुपादानक्खन्धो,sañ·ñu·pā·dā·nak·khan·dho सङ्खारुपादानक्खन्धो,saṅ·khā·ru·pā·dā·nak·khan·dho विञ्ञाणुपादानक्खन्धो।viñ·ñā·ṇu·pā·dā·nak·khan·dho

    Seyyathidaṁ—rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.

    They are the grasping aggregates that consist of form, feeling, perception, choices, and consciousness.

  72. 72

    इमेi·me वुच्चन्तावुसो:vuc·can·tā·vu·so ‘सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na पञ्चुपादानक्खन्धाpañ·cu·pā·dā·nak·khan·dhā दुक्खा’।duk·khā

    Ime vuccantāvuso: ‘saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’.

    This is called ‘in brief, the five grasping aggregates are suffering’.

  73. 73

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘दुक्खंduk·khaṃ अरियसच्चं’।a·ri·ya·sac·caṃ

    Idaṁ vuccatāvuso: ‘dukkhaṁ ariyasaccaṁ’.

    This is called the noble truth of suffering.

  74. 74

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so दुक्खसमुदयंduk·kha·sa·mu·da·yaṃ अरियसच्चं?a·ri·ya·sac·caṃ

    Katamañcāvuso, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ?

    And what is the noble truth of the origin of suffering?

  75. 75

    यायंyā·yaṃ तण्हाtaṇ·hā पोनोब्भविकाpo·nob·bha·vi·kā नन्दीरागसहगताnan·dī·rā·ga·sa·ha·ga·tā तत्रतत्राभिनन्दिनी,tat·ra·tat·rā·bhi·nan·di·nī सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Yāyaṁ taṇhā ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—

    It’s the craving that leads to future lives, mixed up with relishing and greed, taking pleasure there wherever it alights. That is,

  76. 76

    कामतण्हाkā·ma·taṇ·hā भवतण्हाbha·va·taṇ·hā विभवतण्हा,vi·bha·va·taṇ·hā

    kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā,

    craving for sensual pleasures, craving for continued existence, and craving for nonexistence.

  77. 77

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘दुक्खसमुदयंduk·kha·sa·mu·da·yaṃ अरियसच्चं’।a·ri·ya·sac·caṃ

    idaṁ vuccatāvuso: ‘dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ’.

    This is called the noble truth of the origin of suffering.

  78. 78

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so दुक्खनिरोधंduk·kha·ni·ro·dhaṃ अरियसच्चं?a·ri·ya·sac·caṃ

    Katamañcāvuso, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ?

    And what is the noble truth of the cessation of suffering?

  79. 79

    योyo तस्सायेवtas·sā·ye·va तण्हायtaṇ·hā·ya असेसविरागनिरोधोa·se·sa·vi·rā·ga·ni·ro·dho चागोcā·go पटिनिस्सग्गोpa·ṭi·nis·sag·go मुत्तिmut·ti अनालयो,a·nā·la·yo

    Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo,

    It’s the fading away and cessation of that very same craving no residue left behind; giving it away, letting it go, releasing it, and not clinging to it.

  80. 80

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘दुक्खनिरोधंduk·kha·ni·ro·dhaṃ अरियसच्चं’।a·ri·ya·sac·caṃ

    idaṁ vuccatāvuso: ‘dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ’.

    This is called the noble truth of the cessation of suffering.

  81. 81

    कतमञ्चावुसो,ka·ta·mañ·cā·vu·so दुक्खनिरोधगामिनीduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·nī पटिपदाpa·ṭi·pa·dā अरियसच्चं?a·ri·ya·sac·caṃ

    Katamañcāvuso, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ?

    And what is the noble truth of the practice that leads to the cessation of suffering?

  82. 82

    अयमेवa·ya·me·va अरियोa·ri·yo अट्ठङ्गिकोaṭ·ṭhaṅ·gi·ko मग्गो,mag·go सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—

    It is simply this noble eightfold path, that is:

  83. 83

    सम्मादिट्ठि,sam·mā·diṭ·ṭhi सम्मासङ्कप्पो,sam·mā·saṅ·kap·po सम्मावाचा,sam·mā·vā·cā सम्माकम्मन्तो,sam·mā·kam·man·to सम्माआजीवो,sam·mā·ā·jī·vo सम्मावायामो,sam·mā·vā·yā·mo सम्मासति,sam·mā·sa·ti सम्मासमाधि।sam·mā·sa·mā·dhi

    sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.

    right view, right purpose, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion.

  84. 84

    कतमाka·ta·mā चावुसो,cā·vu·so सम्मादिट्ठि?sam·mā·diṭ·ṭhi

    Katamā cāvuso, sammādiṭṭhi?

    And what is right view?

  85. 85

    यंyaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so दुक्खेduk·khe ञाणं,ñā·ṇaṃ दुक्खसमुदयेduk·kha·sa·mu·da·ye ञाणं,ñā·ṇaṃ दुक्खनिरोधेduk·kha·ni·ro·dhe ञाणं,ñā·ṇaṃ दुक्खनिरोधगामिनियाduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·ni·yā पटिपदायpa·ṭi·pa·dā·ya ञाणं,ñā·ṇaṃ

    Yaṁ kho, āvuso, dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ,

    Knowing about suffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, and the practice that leads to the cessation of suffering.

  86. 86

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्मादिट्ठि’।sam·mā·diṭ·ṭhi

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammādiṭṭhi’.

    This is called right view.

  87. 87

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so सम्मासङ्कप्पो?sam·mā·saṅ·kap·po

    Katamo cāvuso, sammāsaṅkappo?

    And what is right purpose?

  88. 88

    नेक्खम्मसङ्कप्पो,nek·kham·ma·saṅ·kap·po अब्यापादसङ्कप्पो,ab·yā·pā·da·saṅ·kap·po अविहिंसासङ्कप्पो,a·vi·hiṃ·sā·saṅ·kap·po

    Nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṁsāsaṅkappo,

    Purposes of renunciation, good will, and harmlessness.

  89. 89

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्मासङ्कप्पो’।sam·mā·saṅ·kap·po

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammāsaṅkappo’.

    This is called right purpose.

  90. 90

    कतमाka·ta·mā चावुसो,cā·vu·so सम्मावाचा?sam·mā·vā·cā

    Katamā cāvuso, sammāvācā?

    And what is right speech?

  91. 91

    मुसावादाmu·sā·vā·dā वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī पिसुणायpi·su·ṇā·ya वाचायvā·cā·ya वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī फरुसायpha·ru·sā·ya वाचायvā·cā·ya वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī सम्फप्पलापाsam·phap·pa·lā·pā वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī

    Musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī,

    Refraining from lying, backbiting, harsh speech, and talking nonsense.

  92. 92

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्मावाचा’।sam·mā·vā·cā

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammāvācā’.

    This is called right speech.

  93. 93

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so सम्माकम्मन्तो?sam·mā·kam·man·to

    Katamo cāvuso, sammākammanto?

    And what is right action?

  94. 94

    पाणातिपाताpā·ṇā·ti·pā·tā वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī अदिन्नादानाa·din·nā·dā·nā वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī कामेसुमिच्छाचाराkā·me·su·mic·chā·cā·rā वेरमणी,ve·ra·ma·ṇī

    Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī,

    Refraining from killing living creatures, stealing, and sexual misconduct.

  95. 95

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्माकम्मन्तो’।sam·mā·kam·man·to

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammākammanto’.

    This is called right action.

  96. 96

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so सम्माआजीवो?sam·mā·ā·jī·vo

    Katamo cāvuso, sammāājīvo?

    And what is right livelihood?

  97. 97

    इधावुसो,i·dhā·vu·so अरियसावकोa·ri·ya·sā·va·ko मिच्छाआजीवंmic·chā·ā·jī·vaṃ पहायpa·hā·ya सम्माआजीवेनsam·mā·ā·jī·ve·na जीविकंjī·vi·kaṃ कप्पेति,kap·pe·ti

    Idhāvuso, ariyasāvako micchāājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvikaṁ kappeti,

    It’s when a noble disciple gives up wrong livelihood and earns a living by right livelihood.

  98. 98

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्माआजीवो’।sam·mā·ā·jī·vo

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammāājīvo’.

    This is called right livelihood.

  99. 99

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so सम्मावायामो?sam·mā·vā·yā·mo

    Katamo cāvuso, sammāvāyāmo?

    And what is right effort?

  100. 100

    इधावुसो,i·dhā·vu·so भिक्खुbhik·khu अनुप्पन्नानंa·nup·pan·nā·naṃ पापकानंpā·pa·kā·naṃ अकुसलानंa·ku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ अनुप्पादायa·nup·pā·dā·ya छन्दंchan·daṃ जनेतिja·ne·ti वायमतिvā·ya·ma·ti वीरियंvī·ri·yaṃ आरभतिā·ra·bha·ti चित्तंcit·taṃ पग्गण्हातिpag·gaṇ·hā·ti पदहति,pa·da·ha·ti

    Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,

    It’s when a mendicant generates enthusiasm, tries, makes an effort, exerts the mind, and strives so that bad, unskillful qualities don’t arise.

  101. 101

    उप्पन्नानंup·pan·nā·naṃ पापकानंpā·pa·kā·naṃ अकुसलानंa·ku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ पहानायpa·hā·nā·ya छन्दंchan·daṃ जनेतिja·ne·ti वायमतिvā·ya·ma·ti वीरियंvī·ri·yaṃ आरभतिā·ra·bha·ti चित्तंcit·taṃ पग्गण्हातिpag·gaṇ·hā·ti पदहति,pa·da·ha·ti

    uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,

    They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that bad, unskillful qualities that have arisen are given up.

  102. 102

    अनुप्पन्नानंa·nup·pan·nā·naṃ कुसलानंku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ उप्पादायup·pā·dā·ya छन्दंchan·daṃ जनेतिja·ne·ti वायमतिvā·ya·ma·ti वीरियंvī·ri·yaṃ आरभतिā·ra·bha·ti चित्तंcit·taṃ पग्गण्हातिpag·gaṇ·hā·ti पदहति,pa·da·ha·ti

    anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,

    They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that skillful qualities arise.

  103. 103

    उप्पन्नानंup·pan·nā·naṃ कुसलानंku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ ठितियाṭhi·ti·yā असम्मोसायa·sam·mo·sā·ya भिय्योभावायbhiy·yo·bhā·vā·ya वेपुल्लायve·pul·lā·ya भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरियाpā·ri·pū·ri·yā छन्दंchan·daṃ जनेतिja·ne·ti वायमतिvā·ya·ma·ti वीरियंvī·ri·yaṃ आरभतिā·ra·bha·ti चित्तंcit·taṃ पग्गण्हातिpag·gaṇ·hā·ti पदहति,pa·da·ha·ti

    uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,

    They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that skillful qualities that have arisen remain, are not lost, but increase, mature, and are fully developed.

  104. 104

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्मावायामो’।sam·mā·vā·yā·mo

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammāvāyāmo’.

    This is called right effort.

  105. 105

    कतमाka·ta·mā चावुसो,cā·vu·so सम्मासति?sam·mā·sa·ti

    Katamā cāvuso, sammāsati?

    And what is right mindfulness?

  106. 106

    इधावुसो,i·dhā·vu·so भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमाsa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ

    Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

    It’s when a mendicant meditates by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.

  107. 107

    वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Vedanāsu vedanānupassī viharati …pe…

    They meditate observing an aspect of feelings …

  108. 108

    चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …

    citte cittānupassī viharati …

    mind …

  109. 109

    धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमाsa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं,a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ

    dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ,

    principles—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.

  110. 110

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्मासति’।sam·mā·sa·ti

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammāsati’.

    This is called right mindfulness.

  111. 111

    कतमोka·ta·mo चावुसो,cā·vu·so सम्मासमाधि?sam·mā·sa·mā·dhi

    Katamo cāvuso, sammāsamādhi?

    And what is right immersion?

  112. 112

    इधावुसो,i·dhā·vu·so भिक्खुbhik·khu विविच्चेवvi·vic·ce·va कामेहिkā·me·hi विविच्चvi·vic·ca अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi धम्मेहिdham·me·hi सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारंsa·vi·cā·raṃ विवेकजंvi·ve·ka·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ पठमंpa·ṭha·maṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति,vi·ha·ra·ti

    Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati,

    It’s when a mendicant, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected.

  113. 113

    वितक्कविचारानंvi·tak·ka·vi·cā·rā·naṃ वूपसमाvū·pa·sa·mā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सम्पसादनंsam·pa·sā·da·naṃ चेतसोce·ta·so एकोदिभावंe·ko·di·bhā·vaṃ अवितक्कंa·vi·tak·kaṃ अविचारंa·vi·cā·raṃ समाधिजंsa·mā·dhi·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ दुतियंdu·ti·yaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति,vi·ha·ra·ti

    vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati,

    As the placing of the mind and keeping it connected are stilled, they enter and remain in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind and keeping it connected.

  114. 114

    पीतियाpī·ti·yā चca विरागाvi·rā·gā उपेक्खकोu·pek·kha·ko चca विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe ततियंta·ti·yaṃ झानंjhā·naṃ …पे…pe

    pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati …pe… tatiyaṁ jhānaṁ …pe…

    And with the fading away of rapture, they enter and remain in the third absorption, where they meditate with equanimity, mindful and aware, experiencing for themselves the bliss of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, one meditates in bliss.’

  115. 115
  116. 116

    अयंa·yaṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘सम्मासमाधि’।sam·mā·sa·mā·dhi

    ayaṁ vuccatāvuso: ‘sammāsamādhi’.

    This is called right immersion.

  117. 117

    इदंi·daṃ वुच्चतावुसो:vuc·ca·tā·vu·so ‘दुक्खनिरोधगामिनीduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·nī पटिपदाpa·ṭi·pa·dā अरियसच्चं’।a·ri·ya·sac·caṃ

    Idaṁ vuccatāvuso: ‘dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ’.

    This is called the noble truth of the practice that leads to the cessation of suffering.

  118. 118

    तथागतेनावुसो,ta·thā·ga·te·nā·vu·so अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na बाराणसियंbā·rā·ṇa·si·yaṃ इसिपतनेi·si·pa·ta·ne मिगदायेmi·ga·dā·ye अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ पवत्तितंpa·vat·ti·taṃ अप्पटिवत्तियंap·pa·ṭi·vat·ti·yaṃ समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं,lo·kas·miṃ यदिदं—ya·di·daṃ

    Tathāgatenāvuso, arahatā sammāsambuddhena bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ, yadidaṁ—

    Near Varanasi, in the deer park at Isipatana, the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha rolled forth the supreme Wheel of Dhamma. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.

  119. 119

    इमेसंi·me·saṃ चतुन्नंca·tun·naṃ अरियसच्चानंa·ri·ya·sac·cā·naṃ आचिक्खनाā·cik·kha·nā देसनाde·sa·nā पञ्ञापनाpañ·ñā·pa·nā पट्ठपनाpaṭ·ṭha·pa·nā विवरणाvi·va·ra·ṇā विभजनाvi·bha·ja·nā उत्तानीकम्मन्”ति।ut·tā·nī·kam·man

    imesaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkamman”ti.

    It is the teaching, advocating, establishing, clarifying, analyzing, and revealing of the four noble truths.”

  120. 120

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तो।sā·ri·put·to

    Idamavoca āyasmā sāriputto.

    That is what Venerable Sāriputta said.

  121. 121

    अत्तमनाat·ta·ma·nā तेte भिक्खूbhik·khū आयस्मतोā·yas·ma·to सारिपुत्तस्सsā·ri·put·tas·sa भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दुन्ति।a·bhi·nan·dun·ti

    Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.

    Satisfied, the mendicants approved what Sāriputta said.

  122. 122

    सच्चविभङ्गसुत्तंsac·ca·vi·bhaṅ·ga·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ एकादसमं।e·kā·da·sa·maṃ

    Saccavibhaṅgasuttaṁ niṭṭhitaṁ ekādasamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.