Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Middle Discourses 61 मज्झिमनिकाय 61
Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152
Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta
Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.
Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134 · Hide pronunciation
-
1
Middle Discourses 61
-
2
अम्बलट्ठिकराहुलोवादसुत्तam·ba·laṭ·ṭhi·ka·rā·hu·lo·vā·da·sut·ta
Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta
- 3
- 4
- 5
-
6
अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā सायन्हसमयंsā·yan·ha·sa·ma·yaṃ पटिसल्लानाpa·ṭi·sal·lā·nā वुट्ठितोvuṭ·ṭhi·to येनye·na अम्बलट्ठिकाam·ba·laṭ·ṭhi·kā येनायस्माye·nā·yas·mā राहुलोrā·hu·lo तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena ambalaṭṭhikā yenāyasmā rāhulo tenupasaṅkami.
Then in the late afternoon, the Buddha came out of retreat and went to Ambalaṭṭhika to see Venerable Rāhula.
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
-
12
अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā परित्तंpa·rit·taṃ उदकावसेसंu·da·kā·va·se·saṃ उदकाधानेu·da·kā·dhā·ne ठपेत्वाṭha·pet·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ राहुलंrā·hu·laṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si
Atha kho bhagavā parittaṁ udakāvasesaṁ udakādhāne ṭhapetvā āyasmantaṁ rāhulaṁ āmantesi:
Then the Buddha, leaving a little water in the pot, addressed Rāhula,
- 13
- 14
-
15
“एवंe·vaṃ परित्तकंpa·rit·ta·kaṃ खो,kho राहुल,rā·hu·la तेसंte·saṃ सामञ्ञंsā·mañ·ñaṃ येसंye·saṃ नत्थिnat·thi सम्पजानमुसावादेsam·pa·jā·na·mu·sā·vā·de लज्जा”ति।laj·jā
“Evaṁ parittakaṁ kho, rāhula, tesaṁ sāmaññaṁ yesaṁ natthi sampajānamusāvāde lajjā”ti.
“That’s how little of the ascetic’s nature is left in those who are not ashamed to tell a deliberate lie.”
-
16
अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā परित्तंpa·rit·taṃ उदकावसेसंu·da·kā·va·se·saṃ छड्डेत्वाchaḍ·ḍet·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ राहुलंrā·hu·laṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si
Atha kho bhagavā parittaṁ udakāvasesaṁ chaḍḍetvā āyasmantaṁ rāhulaṁ āmantesi:
Then the Buddha, discarding what little water was left in the pot, said to Rāhula,
- 17
- 18
-
19
“एवंe·vaṃ छड्डितंchaḍ·ḍi·taṃ खो,kho राहुल,rā·hu·la तेसंte·saṃ सामञ्ञंsā·mañ·ñaṃ येसंye·saṃ नत्थिnat·thi सम्पजानमुसावादेsam·pa·jā·na·mu·sā·vā·de लज्जा”ति।laj·jā
“Evaṁ chaḍḍitaṁ kho, rāhula, tesaṁ sāmaññaṁ yesaṁ natthi sampajānamusāvāde lajjā”ti.
“That’s how the ascetic’s nature is discarded in those who are not ashamed to tell a deliberate lie.”
- 20
- 21
- 22
-
23
“एवंe·vaṃ निक्कुज्जितंnik·kuj·ji·taṃ खो,kho राहुल,rā·hu·la तेसंte·saṃ सामञ्ञंsā·mañ·ñaṃ येसंye·saṃ नत्थिnat·thi सम्पजानमुसावादेsam·pa·jā·na·mu·sā·vā·de लज्जा”ति।laj·jā
“Evaṁ nikkujjitaṁ kho, rāhula, tesaṁ sāmaññaṁ yesaṁ natthi sampajānamusāvāde lajjā”ti.
“That’s how the ascetic’s nature is turned upside down in those who are not ashamed to tell a deliberate lie.”
- 24
- 25
- 26
-
27
“एवंe·vaṃ रित्तंrit·taṃ तुच्छंtuc·chaṃ खो,kho राहुल,rā·hu·la तेसंte·saṃ सामञ्ञंsā·mañ·ñaṃ येसंye·saṃ नत्थिnat·thi सम्पजानमुसावादेsam·pa·jā·na·mu·sā·vā·de लज्जाति।laj·jā·ti
“Evaṁ rittaṁ tucchaṁ kho, rāhula, tesaṁ sāmaññaṁ yesaṁ natthi sampajānamusāvāde lajjāti.
“That’s how vacant and hollow the ascetic’s nature is in those who are not ashamed to tell a deliberate lie.
-
28
सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi राहुल,rā·hu·la रञ्ञोrañ·ño नागोnā·go ईसादन्तोī·sā·dan·to उरूळ्हवाu·rū·ḷha·vā अभिजातोa·bhi·jā·to सङ्गामावचरोsaṅ·gā·mā·va·ca·ro सङ्गामगतोsaṅ·gā·ma·ga·to पुरिमेहिपिpu·ri·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पच्छिमेहिपिpac·chi·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पुरिमेनपिpu·ri·me·na·pi कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पच्छिमेनपिpac·chi·me·na·pi कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti सीसेनपिsī·se·na·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti कण्णेहिपिkaṇ·ṇe·hi·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti दन्तेहिपिdan·te·hi·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti नङ्गुट्ठेनपिnaṅ·guṭ·ṭhe·na·pi कम्मंkam·maṃ करोति;ka·ro·ti रक्खतेवrak·kha·te·va सोण्डं।soṇ·ḍaṃ
Seyyathāpi, rāhula, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṁ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṁ karoti, purimenapi kāyena kammaṁ karoti, pacchimenapi kāyena kammaṁ karoti, sīsenapi kammaṁ karoti, kaṇṇehipi kammaṁ karoti, dantehipi kammaṁ karoti, naṅguṭṭhenapi kammaṁ karoti; rakkhateva soṇḍaṁ.
Suppose there was a royal bull elephant with tusks like draft-poles, able to draw a heavy load, pedigree and battle-hardened. In battle it uses its fore-feet and hind-feet, its fore-quarters and hind-quarters, its head, ears, tusks, and tail, but it still protects its trunk.
- 29
-
30
‘अयंa·yaṃ खोkho रञ्ञोrañ·ño नागोnā·go ईसादन्तोī·sā·dan·to उरूळ्हवाu·rū·ḷha·vā अभिजातोa·bhi·jā·to सङ्गामावचरोsaṅ·gā·mā·va·ca·ro सङ्गामगतोsaṅ·gā·ma·ga·to पुरिमेहिपिpu·ri·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पच्छिमेहिपिpac·chi·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोतिka·ro·ti …पे…pe नङ्गुट्ठेनपिnaṅ·guṭ·ṭhe·na·pi कम्मंkam·maṃ करोति;ka·ro·ti रक्खतेवrak·kha·te·va सोण्डं।soṇ·ḍaṃ
‘ayaṁ kho rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṁ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṁ karoti …pe… naṅguṭṭhenapi kammaṁ karoti; rakkhateva soṇḍaṁ.
- 31
-
32
यतोya·to खो,kho राहुल,rā·hu·la रञ्ञोrañ·ño नागोnā·go ईसादन्तोī·sā·dan·to उरूळ्हवाu·rū·ḷha·vā अभिजातोa·bhi·jā·to सङ्गामावचरोsaṅ·gā·mā·va·ca·ro सङ्गामगतोsaṅ·gā·ma·ga·to पुरिमेहिपिpu·ri·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पच्छिमेहिपिpac·chi·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोतिka·ro·ti …पे…pe नङ्गुट्ठेनपिnaṅ·guṭ·ṭhe·na·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti सोण्डायपिsoṇ·ḍā·ya·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti तत्थtat·tha हत्थारोहस्सhat·thā·ro·has·sa एवंe·vaṃ होति:ho·ti
Yato kho, rāhula, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṁ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṁ karoti …pe… naṅguṭṭhenapi kammaṁ karoti, soṇḍāyapi kammaṁ karoti, tattha hatthārohassa evaṁ hoti:
But when that royal bull elephant … in battle uses its fore-feet and hind-feet, its fore-quarters and hind-quarters, its head, ears, tusks, and tail, and its trunk, its rider thinks:
-
33
‘अयंa·yaṃ खोkho रञ्ञोrañ·ño नागोnā·go ईसादन्तोī·sā·dan·to उरूळ्हवाu·rū·ḷha·vā अभिजातोa·bhi·jā·to सङ्गामावचरोsaṅ·gā·mā·va·ca·ro सङ्गामगतोsaṅ·gā·ma·ga·to पुरिमेहिपिpu·ri·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पच्छिमेहिपिpac·chi·me·hi·pi पादेहिpā·de·hi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पुरिमेनपिpu·ri·me·na·pi कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti पच्छिमेनपिpac·chi·me·na·pi कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti सीसेनपिsī·se·na·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti कण्णेहिपिkaṇ·ṇe·hi·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti दन्तेहिपिdan·te·hi·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti नङ्गुट्ठेनपिnaṅ·guṭ·ṭhe·na·pi कम्मंkam·maṃ करोति,ka·ro·ti सोण्डायपिsoṇ·ḍā·ya·pi कम्मंkam·maṃ करोति।ka·ro·ti
‘ayaṁ kho rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṁ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṁ karoti, purimenapi kāyena kammaṁ karoti, pacchimenapi kāyena kammaṁ karoti, sīsenapi kammaṁ karoti, kaṇṇehipi kammaṁ karoti, dantehipi kammaṁ karoti, naṅguṭṭhenapi kammaṁ karoti, soṇḍāyapi kammaṁ karoti.
‘This royal bull elephant … in battle uses its fore-feet and hind-feet, its fore-quarters and hind-quarters, its head, ears, tusks, and tail, and its trunk.
- 34
- 35
-
36
एवमेवe·va·me·va खो,kho राहुल,rā·hu·la यस्सyas·sa कस्सचिkas·sa·ci सम्पजानमुसावादेsam·pa·jā·na·mu·sā·vā·de नत्थिnat·thi लज्जा,laj·jā नाहंnā·haṃ तस्सtas·sa किञ्चिkiñ·ci पापंpā·paṃ अकरणीयन्तिa·ka·ra·ṇī·yan·ti वदामि।va·dā·mi
Evameva kho, rāhula, yassa kassaci sampajānamusāvāde natthi lajjā, nāhaṁ tassa kiñci pāpaṁ akaraṇīyanti vadāmi.
In the same way, when someone is not ashamed to tell a deliberate lie, there is no bad deed they would not do, I say.
- 37
-
38
एवञ्हिe·vañ·hi ते,te राहुल,rā·hu·la सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ
evañhi te, rāhula, sikkhitabbaṁ.
(Pāli only)
- 39
- 40
-
41
“पच्चवेक्खणत्थो,pac·ca·vek·kha·ṇat·tho भन्ते”ति।bhan·te
“Paccavekkhaṇattho, bhante”ti.
-
42
“एवमेवe·va·me·va खो,kho राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ कत्तब्बं,kat·tab·baṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ कत्तब्बं,kat·tab·baṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ कत्तब्बं।kat·tab·baṃ
“Evameva kho, rāhula, paccavekkhitvā paccavekkhitvā kāyena kammaṁ kattabbaṁ, paccavekkhitvā paccavekkhitvā vācāya kammaṁ kattabbaṁ, paccavekkhitvā paccavekkhitvā manasā kammaṁ kattabbaṁ.
“In the same way, deeds of body, speech, and mind should be done only after repeated checking.
-
43
यदेवya·de·va त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo अहोसि,a·ho·si तदेवta·de·va तेte कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ पच्चवेक्खितब्बं:pac·ca·vek·khi·tab·baṃ
Yadeva tvaṁ, rāhula, kāyena kammaṁ kattukāmo ahosi, tadeva te kāyakammaṁ paccavekkhitabbaṁ:
When you want to act with the body, you should check on that same deed:
-
44
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yannu kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ kattukāmo idaṁ me kāyakammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
‘Does this act with the body that I want to do lead to hurting myself, hurting others, or hurting both?
-
45
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
Is it unskillful, with suffering as its outcome and result?’
- 46
-
47
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ kattukāmo idaṁ me kāyakammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
‘This act with the body that I want to do leads to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
48
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ ते,te राहुल,rā·hu·la कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ ससक्कंsa·sak·kaṃ नna करणीयं।ka·ra·ṇī·yaṃ
akusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, kāyena kammaṁ sasakkaṁ na karaṇīyaṁ.
It’s unskillful, with suffering as its outcome and result.’ To the best of your ability, Rāhula, you should not do such a deed.
- 49
-
50
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ kattukāmo idaṁ me kāyakammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvatteyya, na parabyābādhāyapi saṁvatteyya, na ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
‘This act with the body that I want to do doesn’t lead to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
51
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ ते,te राहुल,rā·hu·la कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करणीयं।ka·ra·ṇī·yaṃ
kusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, kāyena kammaṁ karaṇīyaṁ.
It’s skillful, with happiness as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should do such a deed.
-
52
करोन्तेनपिka·ron·te·na·pi ते,te राहुल,rā·hu·la कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ तदेवta·de·va तेte कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ पच्चवेक्खितब्बं:pac·ca·vek·khi·tab·baṃ
Karontenapi te, rāhula, kāyena kammaṁ tadeva te kāyakammaṁ paccavekkhitabbaṁ:
While you are acting with the body, you should check on that same act:
-
53
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yannu kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ karomi idaṁ me kāyakammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘Does this act with the body that I am doing lead to hurting myself, hurting others, or hurting both?
-
54
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
Is it unskillful, with suffering as its outcome and result?’
- 55
-
56
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ karomi idaṁ me kāyakammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act with the body that I am doing leads to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
57
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan पटिसंहरेय्यासिpa·ṭi·saṃ·ha·rey·yā·si त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la एवरूपंe·va·rū·paṃ कायकम्मं।kā·ya·kam·maṃ
akusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, paṭisaṁhareyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ kāyakammaṁ.
It’s unskillful, with suffering as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should desist from such a deed.
- 58
-
59
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ karomi idaṁ me kāyakammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act with the body that I am doing doesn’t lead to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
60
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan अनुपदज्जेय्यासिa·nu·pa·daj·jey·yā·si त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la एवरूपंe·va·rū·paṃ कायकम्मं।kā·ya·kam·maṃ
kusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, anupadajjeyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ kāyakammaṁ.
It’s skillful, with happiness as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should continue doing such a deed.
- 61
-
62
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yannu kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ akāsiṁ idaṁ me kāyakammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘Does this act with the body that I have done lead to hurting myself, hurting others, or hurting both?
-
63
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
Is it unskillful, with suffering as its outcome and result?’
- 64
-
65
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ अकासिं,a·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ akāsiṁ, idaṁ me kāyakammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act with the body that I have done leads to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
66
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ ते,te राहुल,rā·hu·la कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ सत्थरिsat·tha·ri वाvā विञ्ञूसुviñ·ñū·su वाvā सब्रह्मचारीसुsab·rah·ma·cā·rī·su देसेतब्बं,de·se·tab·baṃ विवरितब्बं,vi·va·ri·tab·baṃ उत्तानीकातब्बं;ut·tā·nī·kā·tab·baṃ
akusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, kāyakammaṁ satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu desetabbaṁ, vivaritabbaṁ, uttānīkātabbaṁ;
It’s unskillful, with suffering as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should confess, reveal, and clarify such a deed to the Teacher or a sensible spiritual companion.
- 67
- 68
-
69
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ कायेनkā·ye·na कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ kāyena kammaṁ akāsiṁ idaṁ me kāyakammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act with the body that I have done doesn’t lead to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
70
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan तेनेवte·ne·va त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पीतिपामोज्जेनpī·ti·pā·moj·je·na विहरेय्यासिvi·ha·rey·yā·si अहोरत्तानुसिक्खीa·ho·rat·tā·nu·sik·khī कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसु।dham·me·su
kusalaṁ idaṁ kāyakammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, teneva tvaṁ, rāhula, pītipāmojjena vihareyyāsi ahorattānusikkhī kusalesu dhammesu.
It’s skillful, with happiness as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should live in rapture and joy because of this, training day and night in skillful qualities.
-
71
“यदेवya·de·va त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo अहोसि,a·ho·si तदेवta·de·va तेte वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ पच्चवेक्खितब्बं:pac·ca·vek·khi·tab·baṃ
“Yadeva tvaṁ, rāhula, vācāya kammaṁ kattukāmo ahosi, tadeva te vacīkammaṁ paccavekkhitabbaṁ:
When you want to act with speech, you should check on that same deed:
-
72
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yannu kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ kattukāmo idaṁ me vacīkammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
‘Does this act of speech that I want to do lead to hurting myself, hurting others, or hurting both? …’ …
-
73
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
(Pāli only)
-
74
सचेsa·ce त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
75
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ kattukāmo idaṁ me vacīkammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
(Pāli only)
-
76
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ ते,te राहुल,rā·hu·la वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ ससक्कंsa·sak·kaṃ नna करणीयं।ka·ra·ṇī·yaṃ
akusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, vācāya kammaṁ sasakkaṁ na karaṇīyaṁ.
(Pāli only)
-
77
सचेsa·ce पनpa·na त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
78
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ kattukāmo idaṁ me vacīkammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvatteyya, na parabyābādhāyapi saṁvatteyya—
(Pāli only)
- 79
-
80
करोन्तेनपिka·ron·te·na·pi ते,te राहुल,rā·hu·la वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ तदेवta·de·va तेte वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ पच्चवेक्खितब्बं:pac·ca·vek·khi·tab·baṃ
Karontenapi te, rāhula, vācāya kammaṁ tadeva te vacīkammaṁ paccavekkhitabbaṁ:
(Pāli only)
-
81
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yannu kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ karomi idaṁ me vacīkammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
82
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
(Pāli only)
-
83
सचेsa·ce पनpa·na त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
84
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ karomi idaṁ me vacīkammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
85
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan पटिसंहरेय्यासिpa·ṭi·saṃ·ha·rey·yā·si त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la एवरूपंe·va·rū·paṃ वचीकम्मं।va·cī·kam·maṃ
akusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, paṭisaṁhareyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ vacīkammaṁ.
(Pāli only)
-
86
सचेsa·ce पनpa·na त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
87
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ karomi idaṁ me vacīkammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
88
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan अनुपदज्जेय्यासिa·nu·pa·daj·jey·yā·si त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la एवरूपंe·va·rū·paṃ वचीकम्मं।va·cī·kam·maṃ
kusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, anupadajjeyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ vacīkammaṁ.
(Pāli only)
- 89
-
90
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yannu kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ akāsiṁ idaṁ me vacīkammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
91
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
(Pāli only)
- 92
-
93
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ akāsiṁ idaṁ me vacīkammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act of speech that I have done leads to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
94
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ ते,te राहुल,rā·hu·la वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ सत्थरिsat·tha·ri वाvā विञ्ञूसुviñ·ñū·su वाvā सब्रह्मचारीसुsab·rah·ma·cā·rī·su देसेतब्बं,de·se·tab·baṃ विवरितब्बं,vi·va·ri·tab·baṃ उत्तानीकत्तब्बं;ut·tā·nī·kat·tab·baṃ
akusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, vacīkammaṁ satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu desetabbaṁ, vivaritabbaṁ, uttānīkattabbaṁ;
It’s unskillful, with suffering as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should confess, reveal, and clarify such a deed to the Teacher or a sensible spiritual companion.
- 95
- 96
-
97
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ वाचायvā·cā·ya कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ vācāya kammaṁ akāsiṁ idaṁ me vacīkammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act of speech that I have done doesn’t lead to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
98
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan तेनेवte·ne·va त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पीतिपामोज्जेनpī·ti·pā·moj·je·na विहरेय्यासिvi·ha·rey·yā·si अहोरत्तानुसिक्खीa·ho·rat·tā·nu·sik·khī कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसु।dham·me·su
kusalaṁ idaṁ vacīkammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, teneva tvaṁ, rāhula, pītipāmojjena vihareyyāsi ahorattānusikkhī kusalesu dhammesu.
It’s skillful, with happiness as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should live in rapture and joy because of this, training day and night in skillful qualities.
-
99
यदेवya·de·va त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo अहोसि,a·ho·si तदेवta·de·va तेte मनोकम्मंma·no·kam·maṃ पच्चवेक्खितब्बं:pac·ca·vek·khi·tab·baṃ
Yadeva tvaṁ, rāhula, manasā kammaṁ kattukāmo ahosi, tadeva te manokammaṁ paccavekkhitabbaṁ:
When you want to act with the mind, you should check on that same deed:
-
100
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yannu kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ kattukāmo idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
‘Does this act of mind that I want to do lead to hurting myself, hurting others, or hurting both? …’ …
-
101
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
(Pāli only)
-
102
सचेsa·ce त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
103
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ kattukāmo idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvatteyya, parabyābādhāyapi saṁvatteyya, ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
(Pāli only)
-
104
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ ते,te राहुल,rā·hu·la मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ ससक्कंsa·sak·kaṃ नna करणीयं।ka·ra·ṇī·yaṃ
akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ te, rāhula, manasā kammaṁ sasakkaṁ na karaṇīyaṁ.
(Pāli only)
-
105
सचेsa·ce पनpa·na त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
106
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ कत्तुकामोkat·tu·kā·mo इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य,saṃ·vat·tey·ya नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तेय्य—saṃ·vat·tey·ya
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ kattukāmo idaṁ me manokammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvatteyya, na parabyābādhāyapi saṁvatteyya, na ubhayabyābādhāyapi saṁvatteyya—
(Pāli only)
- 107
-
108
करोन्तेनपिka·ron·te·na·pi ते,te राहुल,rā·hu·la मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ तदेवta·de·va तेte मनोकम्मंma·no·kam·maṃ पच्चवेक्खितब्बं:pac·ca·vek·khi·tab·baṃ
Karontenapi te, rāhula, manasā kammaṁ tadeva te manokammaṁ paccavekkhitabbaṁ:
(Pāli only)
-
109
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yannu kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ karomi idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
110
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
(Pāli only)
-
111
सचेsa·ce पनpa·na त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
112
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ karomi idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
113
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan पटिसंहरेय्यासिpa·ṭi·saṃ·ha·rey·yā·si त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la एवरूपंe·va·rū·paṃ मनोकम्मं।ma·no·kam·maṃ
akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, paṭisaṁhareyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ manokammaṁ.
(Pāli only)
-
114
सचेsa·ce पनpa·na त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पच्चवेक्खमानोpac·ca·vek·kha·mā·no एवंe·vaṃ जानेय्यासि:jā·ney·yā·si
Sace pana tvaṁ, rāhula, paccavekkhamāno evaṁ jāneyyāsi:
(Pāli only)
-
115
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ करोमिka·ro·mi इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ karomi idaṁ me manokammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
116
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan अनुपदज्जेय्यासिa·nu·pa·daj·jey·yā·si त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la एवरूपंe·va·rū·paṃ मनोकम्मं।ma·no·kam·maṃ
kusalaṁ idaṁ manokammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, anupadajjeyyāsi tvaṁ, rāhula, evarūpaṁ manokammaṁ.
(Pāli only)
- 117
-
118
‘यन्नुyan·nu खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yannu kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ akāsiṁ idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
(Pāli only)
-
119
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति?duk·kha·vi·pā·kan
akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti?
(Pāli only)
- 120
-
121
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अत्तब्याबाधायपिat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ akāsiṁ idaṁ me manokammaṁ attabyābādhāyapi saṁvattati, parabyābādhāyapi saṁvattati, ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act of mind that I have done leads to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
122
अकुसलंa·ku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ दुक्खुद्रयंduk·khud·ra·yaṃ दुक्खविपाकन्’ति,duk·kha·vi·pā·kan एवरूपंe·va·rū·paṃ पनpa·na ते,te राहुल,rā·hu·la मनोकम्मंma·no·kam·maṃ अट्टीयितब्बंaṭ·ṭī·yi·tab·baṃ हरायितब्बंha·rā·yi·tab·baṃ जिगुच्छितब्बं;ji·guc·chi·tab·baṃ
akusalaṁ idaṁ manokammaṁ dukkhudrayaṁ dukkhavipākan’ti, evarūpaṁ pana te, rāhula, manokammaṁ aṭṭīyitabbaṁ harāyitabbaṁ jigucchitabbaṁ;
It’s unskillful, with suffering as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should be horrified, repelled, and disgusted by that deed.
-
123
अट्टीयित्वाaṭ·ṭī·yit·vā हरायित्वाha·rā·yit·vā जिगुच्छित्वाji·guc·chit·vā आयतिंā·ya·tiṃ संवरंsaṃ·va·raṃ आपज्जितब्बं।ā·paj·ji·tab·baṃ
aṭṭīyitvā harāyitvā jigucchitvā āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjitabbaṁ.
- 124
-
125
‘यंyaṃ खोkho अहंa·haṃ इदंi·daṃ मनसाma·na·sā कम्मंkam·maṃ अकासिंa·kā·siṃ इदंi·daṃ मेme मनोकम्मंma·no·kam·maṃ नेवत्तब्याबाधायपिne·vat·tab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna परब्याबाधायपिpa·rab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti नna उभयब्याबाधायपिu·bha·yab·yā·bā·dhā·ya·pi संवत्तति—saṃ·vat·ta·ti
‘yaṁ kho ahaṁ idaṁ manasā kammaṁ akāsiṁ idaṁ me manokammaṁ nevattabyābādhāyapi saṁvattati, na parabyābādhāyapi saṁvattati, na ubhayabyābādhāyapi saṁvattati—
‘This act with the mind that I have done doesn’t lead to hurting myself, hurting others, or hurting both.
-
126
कुसलंku·sa·laṃ इदंi·daṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ सुखुद्रयंsu·khud·ra·yaṃ सुखविपाकन्’ति,su·kha·vi·pā·kan तेनेवte·ne·va त्वं,tvaṃ राहुल,rā·hu·la पीतिपामोज्जेनpī·ti·pā·moj·je·na विहरेय्यासिvi·ha·rey·yā·si अहोरत्तानुसिक्खीa·ho·rat·tā·nu·sik·khī कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसु।dham·me·su
kusalaṁ idaṁ manokammaṁ sukhudrayaṁ sukhavipākan’ti, teneva tvaṁ, rāhula, pītipāmojjena vihareyyāsi ahorattānusikkhī kusalesu dhammesu.
It’s skillful, with happiness as its outcome and result.’ Then, Rāhula, you should live in rapture and joy because of this, training day and night in skillful qualities.
-
127
येye हिhi केचि,ke·ci राहुल,rā·hu·la अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेसुं,pa·ri·so·dhe·suṃ वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेसुं,pa·ri·so·dhe·suṃ मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेसुं,pa·ri·so·dhe·suṃ सब्बेsab·be तेte एवमेवंe·va·me·vaṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेसुं,pa·ri·so·dhe·suṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेसुं,pa·ri·so·dhe·suṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेसुं।pa·ri·so·dhe·suṃ
Ye hi keci, rāhula, atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyakammaṁ parisodhesuṁ, vacīkammaṁ parisodhesuṁ, manokammaṁ parisodhesuṁ, sabbe te evamevaṁ paccavekkhitvā paccavekkhitvā kāyakammaṁ parisodhesuṁ, paccavekkhitvā paccavekkhitvā vacīkammaṁ parisodhesuṁ, paccavekkhitvā paccavekkhitvā manokammaṁ parisodhesuṁ.
All the ascetics and brahmins of the past, future, and present who purify their physical, verbal, and mental actions do so after repeatedly checking.
-
128
येपिye·pi हिhi केचि,ke·ci राहुल,rā·hu·la अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेस्सन्ति,pa·ri·so·dhes·san·ti वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेस्सन्ति,pa·ri·so·dhes·san·ti मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेस्सन्ति,pa·ri·so·dhes·san·ti सब्बेsab·be तेte एवमेवंe·va·me·vaṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेस्सन्ति,pa·ri·so·dhes·san·ti पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेस्सन्ति,pa·ri·so·dhes·san·ti पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेस्सन्”ति।pa·ri·so·dhes·san
Yepi hi keci, rāhula, anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyakammaṁ parisodhessanti, vacīkammaṁ parisodhessanti, manokammaṁ parisodhessanti, sabbe te evamevaṁ paccavekkhitvā paccavekkhitvā kāyakammaṁ parisodhessanti, paccavekkhitvā paccavekkhitvā vacīkammaṁ parisodhessanti, paccavekkhitvā paccavekkhitvā manokammaṁ parisodhessan”ti.
(Pāli only)
-
129
येपिye·pi हिhi केचि,ke·ci राहुल,rā·hu·la एतरहिe·ta·ra·hi समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेन्ति,pa·ri·so·dhen·ti वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेन्ति,pa·ri·so·dhen·ti मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेन्ति,pa·ri·so·dhen·ti सब्बेsab·be तेte एवमेवंe·va·me·vaṃ पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेन्ति,pa·ri·so·dhen·ti पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेन्ति,pa·ri·so·dhen·ti पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेन्ति।pa·ri·so·dhen·ti
Yepi hi keci, rāhula, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyakammaṁ parisodhenti, vacīkammaṁ parisodhenti, manokammaṁ parisodhenti, sabbe te evamevaṁ paccavekkhitvā paccavekkhitvā kāyakammaṁ parisodhenti, paccavekkhitvā paccavekkhitvā vacīkammaṁ parisodhenti, paccavekkhitvā paccavekkhitvā manokammaṁ parisodhenti.
(Pāli only)
-
130
तस्मातिह,tas·mā·ti·ha राहुल,rā·hu·la ‘पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā कायकम्मंkā·ya·kam·maṃ परिसोधेस्सामि,pa·ri·so·dhes·sā·mi पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā वचीकम्मंva·cī·kam·maṃ परिसोधेस्सामि,pa·ri·so·dhes·sā·mi पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā पच्चवेक्खित्वाpac·ca·vek·khit·vā मनोकम्मंma·no·kam·maṃ परिसोधेस्सामी’ति—pa·ri·so·dhes·sā·mī
Tasmātiha, rāhula, ‘paccavekkhitvā paccavekkhitvā kāyakammaṁ parisodhessāmi, paccavekkhitvā paccavekkhitvā vacīkammaṁ parisodhessāmi, paccavekkhitvā paccavekkhitvā manokammaṁ parisodhessāmī’ti—
So Rāhula, you should train yourself like this: ‘I will purify my physical, verbal, and mental actions after repeatedly checking.’”
-
131
एवञ्हिe·vañ·hi ते,te राहुल,rā·hu·la सिक्खितब्बन्”ति।sik·khi·tab·ban
evañhi te, rāhula, sikkhitabban”ti.
(Pāli only)
- 132
- 133
-
134
अम्बलट्ठिकराहुलोवादसुत्तंam·ba·laṭ·ṭhi·ka·rā·hu·lo·vā·da·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ पठमं।pa·ṭha·maṃ
Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.
(Pāli only)
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.