Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Linked Discourses 36 7 संयुत्त निकाय 36।1 7
Chapter: 12345678910111213141516171819202122232425262728293031
Paṭhamagelaññasutta
Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.
Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960 · Hide pronunciation
-
1
Linked Discourses 36.7
- 2
-
3
पठमगेलञ्ञसुत्तpa·ṭha·ma·ge·lañ·ña·sut·ta
Paṭhamagelaññasutta
- 4
-
5
अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā सायन्हसमयंsā·yan·ha·sa·ma·yaṃ पटिसल्लानाpa·ṭi·sal·lā·nā वुट्ठितोvuṭ·ṭhi·to येनye·na गिलानसालाgi·lā·na·sā·lā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसनेā·sa·ne निसीदि।ni·sī·di
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena gilānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
Then in the late afternoon, the Buddha came out of retreat and went to the infirmary, where he sat down on the seat spread out,
- 6
- 7
- 8
- 9
-
10
इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं;a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;
It’s when a mendicant meditates by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
- 11
- 12
-
13
धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
They meditate observing an aspect of principles—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.
- 14
- 15
-
16
इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu अभिक्कन्तेa·bhik·kan·te पटिक्कन्तेpa·ṭik·kan·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti आलोकितेā·lo·ki·te विलोकितेvi·lo·ki·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti समिञ्जितेsa·miñ·ji·te पसारितेpa·sā·ri·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti सङ्घाटिपत्तचीवरधारणेsaṅ·ghā·ṭi·pat·ta·cī·va·ra·dhā·ra·ṇe सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti असितेa·si·te पीतेpī·te खायितेkhā·yi·te सायितेsā·yi·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti उच्चारपस्सावकम्मेuc·cā·ra·pas·sā·va·kam·me सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti गतेga·te ठितेṭhi·te निसिन्नेni·sin·ne सुत्तेsut·te जागरितेjā·ga·ri·te भासितेbhā·si·te तुण्हीभावेtuṇ·hī·bhā·ve सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति।ho·ti
Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
It’s when a mendicant acts with situational awareness when going out and coming back; when looking ahead and aside; when bending and extending the limbs; when bearing the outer robe, bowl and robes; when eating, drinking, chewing, and tasting; when urinating and defecating; when walking, standing, sitting, sleeping, waking, speaking, and keeping silent.
- 17
- 18
- 19
-
20
तस्सtas·sa चे,ce भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुनोbhik·khu·no एवंe·vaṃ सतस्सsa·tas·sa सम्पजानस्सsam·pa·jā·nas·sa अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa आतापिनोā·tā·pi·no पहितत्तस्सpa·hi·tat·tas·sa विहरतोvi·ha·ra·to उप्पज्जतिup·paj·ja·ti सुखाsu·khā वेदना,ve·da·nā सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti
Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṁ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati sukhā vedanā, so evaṁ pajānāti:
While a mendicant is meditating like this—mindful, aware, diligent, keen, and resolute—if pleasant feelings arise, they understand:
- 21
-
22
- 23
- 24
-
25
अयंa·yaṃ खोkho पनpa·na कायोkā·yo अनिच्चोa·nic·co सङ्खतोsaṅ·kha·to पटिच्चसमुप्पन्नो।pa·ṭic·ca·sa·mup·pan·no
Ayaṁ kho pana kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno.
But this body is impermanent, conditioned, dependently originated.
-
26
अनिच्चंa·nic·caṃ खोkho पनpa·na सङ्खतंsaṅ·kha·taṃ पटिच्चसमुप्पन्नंpa·ṭic·ca·sa·mup·pan·naṃ कायंkā·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā कुतोku·to निच्चाnic·cā भविस्सती’ति।bha·vis·sa·tī
Aniccaṁ kho pana saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ kāyaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti.
So how could a pleasant feeling be permanent, since it has arisen dependent on a body that is impermanent, conditioned, and dependently originated?’
-
27
सोso कायेkā·ye चca सुखायsu·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti वयानुपस्सीva·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti
So kāye ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
They meditate observing impermanence, vanishing, dispassion, cessation, and letting go in the body and pleasant feeling.
-
28
तस्सtas·sa कायेkā·ye चca सुखायsu·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अनिच्चानुपस्सिनोa·nic·cā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to वयानुपस्सिनोva·yā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to विरागानुपस्सिनोvi·rā·gā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to निरोधानुपस्सिनोni·ro·dhā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to पटिनिस्सग्गानुपस्सिनोpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to योyo कायेkā·ye चca सुखायsu·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya रागानुसयो,rā·gā·nu·sa·yo सोso पहीयति।pa·hī·ya·ti
Tassa kāye ca sukhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato, vayānupassino viharato, virāgānupassino viharato, nirodhānupassino viharato, paṭinissaggānupassino viharato, yo kāye ca sukhāya ca vedanāya rāgānusayo, so pahīyati.
As they do so, they give up the underlying tendency to greed for the body and pleasant feeling.
-
29
तस्सtas·sa चे,ce भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुनोbhik·khu·no एवंe·vaṃ सतस्सsa·tas·sa सम्पजानस्सsam·pa·jā·nas·sa अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa आतापिनोā·tā·pi·no पहितत्तस्सpa·hi·tat·tas·sa विहरतोvi·ha·ra·to उप्पज्जतिup·paj·ja·ti दुक्खाduk·khā वेदना।ve·da·nā
Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṁ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati dukkhā vedanā.
While a mendicant is meditating like this—mindful, aware, diligent, keen, and resolute—if painful feelings arise, they understand:
- 30
- 31
-
32
- 33
- 34
-
35
अयंa·yaṃ खोkho पनpa·na कायोkā·yo अनिच्चोa·nic·co सङ्खतोsaṅ·kha·to पटिच्चसमुप्पन्नो।pa·ṭic·ca·sa·mup·pan·no
Ayaṁ kho pana kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno.
But this body is impermanent, conditioned, dependently originated.
-
36
अनिच्चंa·nic·caṃ खोkho पनpa·na सङ्खतंsaṅ·kha·taṃ पटिच्चसमुप्पन्नंpa·ṭic·ca·sa·mup·pan·naṃ कायंkā·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā कुतोku·to निच्चाnic·cā भविस्सती’ति।bha·vis·sa·tī
Aniccaṁ kho pana saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ kāyaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti.
So how could a painful feeling be permanent, since it has arisen dependent on a body that is impermanent, conditioned, and dependently originated?’
-
37
सोso कायेkā·ye चca दुक्खायduk·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti वयानुपस्सीva·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti
So kāye ca dukkhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
They meditate observing impermanence, vanishing, dispassion, cessation, and letting go in the body and painful feeling.
-
38
तस्सtas·sa कायेkā·ye चca दुक्खायduk·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अनिच्चानुपस्सिनोa·nic·cā·nu·pas·si·no विहरतोvi·ha·ra·to …पे…pe पटिनिस्सग्गानुपस्सिनोpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to योyo कायेkā·ye चca दुक्खायduk·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya पटिघानुसयो,pa·ṭi·ghā·nu·sa·yo सोso पहीयति।pa·hī·ya·ti
Tassa kāye ca dukkhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato …pe… paṭinissaggānupassino viharato, yo kāye ca dukkhāya ca vedanāya paṭighānusayo, so pahīyati.
As they do so, they give up the underlying tendency to aversion toward the body and painful feeling.
-
39
तस्सtas·sa चे,ce भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुनोbhik·khu·no एवंe·vaṃ सतस्सsa·tas·sa सम्पजानस्सsam·pa·jā·nas·sa अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa आतापिनोā·tā·pi·no पहितत्तस्सpa·hi·tat·tas·sa विहरतोvi·ha·ra·to उप्पज्जतिup·paj·ja·ti अदुक्खमसुखाa·duk·kha·ma·su·khā वेदना,ve·da·nā सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti
Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṁ satassa sampajānassa appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati adukkhamasukhā vedanā, so evaṁ pajānāti:
While a mendicant is meditating like this—mindful, aware, diligent, keen, and resolute—if neutral feelings arise, they understand:
- 40
-
41
- 42
- 43
-
44
अयंa·yaṃ खोkho पनpa·na कायोkā·yo अनिच्चोa·nic·co सङ्खतोsaṅ·kha·to पटिच्चसमुप्पन्नो।pa·ṭic·ca·sa·mup·pan·no
Ayaṁ kho pana kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno.
But this body is impermanent, conditioned, dependently originated.
-
45
अनिच्चंa·nic·caṃ खोkho पनpa·na सङ्खतंsaṅ·kha·taṃ पटिच्चसमुप्पन्नंpa·ṭic·ca·sa·mup·pan·naṃ कायंkā·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पन्नाup·pan·nā अदुक्खमसुखाa·duk·kha·ma·su·khā वेदनाve·da·nā कुतोku·to निच्चाnic·cā भविस्सती’ति।bha·vis·sa·tī
Aniccaṁ kho pana saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ kāyaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā kuto niccā bhavissatī’ti.
So how could a neutral feeling be permanent, since it has arisen dependent on a body that is impermanent, conditioned, and dependently originated?’
-
46
सोso कायेkā·ye चca अदुक्खमसुखायa·duk·kha·ma·su·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti वयानुपस्सीva·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti
So kāye ca adukkhamasukhāya ca vedanāya aniccānupassī viharati, vayānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
They meditate observing impermanence, vanishing, dispassion, cessation, and letting go in the body and neutral feeling.
-
47
तस्सtas·sa कायेkā·ye चca अदुक्खमसुखायa·duk·kha·ma·su·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अनिच्चानुपस्सिनोa·nic·cā·nu·pas·si·no विहरतोvi·ha·ra·to …पे…pe पटिनिस्सग्गानुपस्सिनोpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·si·no विहरतो,vi·ha·ra·to योyo कायेkā·ye चca अदुक्खमसुखायa·duk·kha·ma·su·khā·ya चca वेदनायve·da·nā·ya अविज्जानुसयो,a·vij·jā·nu·sa·yo सोso पहीयति।pa·hī·ya·ti
Tassa kāye ca adukkhamasukhāya ca vedanāya aniccānupassino viharato …pe… paṭinissaggānupassino viharato, yo kāye ca adukkhamasukhāya ca vedanāya avijjānusayo, so pahīyati.
As they do so, they give up the underlying tendency to ignorance toward the body and neutral feeling.
-
48
सोso सुखञ्चेsu·khañ·ce वेदनंve·da·naṃ वेदयति,ve·da·ya·ti साsā अनिच्चातिa·nic·cā·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti अनज्झोसितातिa·naj·jho·si·tā·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti अनभिनन्दितातिa·na·bhi·nan·di·tā·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti
So sukhañce vedanaṁ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti;
If they feel a pleasant feeling, they understand that it’s impermanent, that they’re not attached to it, and that they don’t take pleasure in it.
- 49
-
50
अदुक्खमसुखञ्चेa·duk·kha·ma·su·khañ·ce वेदनंve·da·naṃ वेदयति,ve·da·ya·ti साsā अनिच्चातिa·nic·cā·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti अनज्झोसितातिa·naj·jho·si·tā·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti अनभिनन्दितातिa·na·bhi·nan·di·tā·ti पजानाति।pa·jā·nā·ti
adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti.
If they feel a neutral feeling, they understand that it’s impermanent, that they’re not attached to it, and that they don’t take pleasure in it.
- 51
- 52
- 53
-
54
सोso कायपरियन्तिकंkā·ya·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘कायपरियन्तिकंkā·ya·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti जीवितपरियन्तिकंjī·vi·ta·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘जीवितपरियन्तिकंjī·vi·ta·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti
So kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
Feeling the end of the body draw close, they understand: ‘I feel the end of the body draw close.’ Feeling the end of life draw close, they understand: ‘I feel the end of life draw close.’
-
55
‘कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā उद्धंud·dhaṃ जीवितपरियादानाjī·vi·ta·pa·ri·yā·dā·nā इधेवi·dhe·va सब्बवेदयितानिsab·ba·ve·da·yi·tā·ni अनभिनन्दितानिa·na·bhi·nan·di·tā·ni सीतीभविस्सन्ती’तिsī·tī·bha·vis·san·tī पजानाति।pa·jā·nā·ti
‘Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti.
They understand: ‘When my body breaks up and my life has come to an end, everything that’s felt, since I no longer take pleasure in it, will become cool right here.’
- 56
- 57
-
58
एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायपरियन्तिकंkā·ya·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘कायपरियन्तिकंkā·ya·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti जीवितपरियन्तिकंjī·vi·ta·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘जीवितपरियन्तिकंjī·vi·ta·pa·ri·yan·ti·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti. Jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.
In the same way, feeling the end of the body draw close, a mendicant understands: ‘I feel the end of the body draw close.’ Feeling the end of life draw close, a mendicant understands: ‘I feel the end of life draw close.’
-
59
‘कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā उद्धंud·dhaṃ जीवितपरियादानाjī·vi·ta·pa·ri·yā·dā·nā इधेवi·dhe·va सब्बवेदयितानिsab·ba·ve·da·yi·tā·ni अनभिनन्दितानिa·na·bhi·nan·di·tā·ni सीतीभविस्सन्ती’तिsī·tī·bha·vis·san·tī पजानाती”ति।pa·jā·nā·tī
‘Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī”ti.
They understand: ‘When my body breaks up and my life is over, everything that’s felt, since I no longer take pleasure in it, will become cool right here.’”
-
60
सत्तमं।sat·ta·maṃ
Sattamaṁ.
(Pāli only)
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.