Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Matthew 26 मथिलिखितः सुसंवादः 26
Chapter: 12345678910111213141516171819202122232425262728
Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475 · Hide pronunciation
Each verse: the King James English, then the Sanskrit, its transliteration (IAST) and how to say it, syllable by syllable (ṃ = nasal hum, ḥ = soft breath echoing the vowel).
Tap any word to see it in the other language: a Sanskrit word shows its English meaning; an English word underlined shows matching Sanskrit words.
- 1
-
2
युष्माभिyuṣ·mā·bhi र्ज्ञातंrjñā·taṃ दिनद्वयात्di·nad·va·yāt परंpa·raṃ निस्तारमहnis·tā·ra·ma·ha उपस्थास्यतिu·pas·thās·ya·ti, तत्रtat·ra मनुजसुतःma·nu·ja·su·taḥ क्रुशेनkru·śe·na हन्तुंhan·tuṃ परकरेषुpa·ra·ka·re·ṣu समर्पिष्यतेsa·mar·piṣ·ya·te।
yuṣmābhi rjñātaṁ dinadvayāt paraṁ nistāramaha upasthāsyati, tatra manujasutaḥ kruśena hantuṁ parakareṣu samarpiṣyate|
Ye know that after two days is the feast of the passover, and the Son of man is betrayed to be crucified.
-
3
ततःta·taḥ परंpa·raṃ प्रधानयाजकाध्यापकप्राञ्चःpra·dhā·na·yā·ja·kādh·yā·pa·kap·rāñ·caḥ कियफानाम्नोki·ya·phā·nām·no महायाजकस्याट्टालिकायांma·hā·yā·ja·kas·yāṭ·ṭā·li·kā·yāṃ मिलित्वाmi·lit·vā
tataḥ paraṁ pradhānayājakādhyāpakaprāñcaḥ kiyaphānāmno mahāyājakasyāṭṭālikāyāṁ militvā
Then assembled together the chief priests, and the scribes, and the elders of the people, unto the palace of the high priest, who was called Caiaphas,
- 4
-
5
किन्तुkin·tu तैरुक्तंtai·ruk·taṃ महकालेma·ha·kā·le नna धर्त्तव्यःdhar·tav·yaḥ, धृतेdhṛ·te प्रजानांpra·jā·nāṃ कलहेनka·la·he·na भवितुंbha·vi·tuṃ शक्यतेśak·ya·te।
kintu tairuktaṁ mahakāle na dharttavyaḥ, dhṛte prajānāṁ kalahena bhavituṁ śakyate|
But they said, Not on the feast day, lest there be an uproar among the people.
- 6
-
7
काचनkā·ca·na योषाyo·ṣā श्वेतोपलभाजनेनśve·to·pa·la·bhā·ja·ne·na महार्घ्यंma·hār·ghyaṃ सुगन्धिsu·gan·dhi तैलमानीयtai·la·mā·nī·ya भोजनायोपविशतस्तस्यbho·ja·nā·yo·pa·vi·śa·tas·tas·ya शिरोभ्यषेचत्śi·robh·ya·ṣe·cat।
kācana yoṣā śvetopalabhājanena mahārghyaṁ sugandhi tailamānīya bhojanāyopaviśatastasya śirobhyaṣecat|
There came unto him a woman having an alabaster box of very precious ointment, and poured it on his head, as he sat at meat.
- 8
- 9
-
10
यीशुनाyī·śu·nā तदवगत्यta·da·va·gat·ya तेte समुदिताःsa·mu·di·tāḥ, योषामेनांyo·ṣā·me·nāṃ कुतोku·to दुःखिनींduḥ·khi·nīṃ कुरुथku·ru·tha, साsā मांmāṃ प्रतिpra·ti साधुsā·dhu कर्म्माकार्षीत्kar·mā·kār·ṣīt।
yīśunā tadavagatya te samuditāḥ, yoṣāmenāṁ kuto duḥkhinīṁ kurutha, sā māṁ prati sādhu karmmākārṣīt|
When Jesus understood it, he said unto them, Why trouble ye the woman? for she hath wrought a good work upon me.
-
11
युष्माकमंyuṣ·mā·ka·maṃ समीपेsa·mī·pe दरिद्राःda·rid·rāḥ सततमेवासतेsa·ta·ta·me·vā·sa·te, किन्तुkin·tu युष्माकमन्तिकेहंyuṣ·mā·ka·man·ti·ke·haṃ नासेnā·se सततंsa·ta·taṃ।
yuṣmākamaṁ samīpe daridrāḥ satatamevāsate, kintu yuṣmākamantikehaṁ nāse satataṁ|
For ye have the poor always with you; but me ye have not always.
- 12
-
13
अतोहंa·to·haṃ युष्मान्yuṣ·mān तथ्यंtath·yaṃ वदामिva·dā·mi सर्व्वस्मिन्sar·vas·min जगतिja·ga·ti यत्रyat·ra यत्रैषyat·rai·ṣa सुसमाचारःsu·sa·mā·cā·raḥ प्रचारिष्यतेpra·cā·riṣ·ya·te, तत्रtat·ra तत्रैतस्याtat·rai·tas·yā नार्य्याःnār·yāḥ स्मरणार्थम्sma·ra·ṇār·tham कर्म्मेदंkar·me·daṃ प्रचारिष्यतेpra·cā·riṣ·ya·te।
atohaṁ yuṣmān tathyaṁ vadāmi sarvvasmin jagati yatra yatraiṣa susamācāraḥ pracāriṣyate, tatra tatraitasyā nāryyāḥ smaraṇārtham karmmedaṁ pracāriṣyate|
Verily I say unto you, Wheresoever this gospel shall be preached in the whole world, there shall also this, that this woman hath done, be told for a memorial of her.
-
14
ततोta·to द्वादशशिष्याणाम्dvā·da·śa·śiṣ·yā·ṇām ईष्करियोतीययिहूदानामकīṣ·ka·ri·yo·tī·ya·yi·hū·dā·nā·ma·ka एकःe·kaḥ शिष्यःśiṣ·yaḥ प्रधानयाजकानामन्तिकंpra·dhā·na·yā·ja·kā·nā·man·ti·kaṃ गत्वाgat·vā कथितवान्ka·thi·ta·vān,
tato dvādaśaśiṣyāṇām īṣkariyotīyayihūdānāmaka ekaḥ śiṣyaḥ pradhānayājakānāmantikaṁ gatvā kathitavān,
Then one of the twelve, called Judas Iscariot, went unto the chief priests,
-
15
यदिya·di युष्माकंyuṣ·mā·kaṃ करेषुka·re·ṣu यीशुंyī·śuṃ समर्पयामिsa·mar·pa·yā·mi, तर्हिtar·hi किंkiṃ दास्यथdās·ya·tha? तदानींta·dā·nīṃ तेte तस्मैtas·mai त्रिंशन्मुद्राtriṃ·śan·mud·rā दातुंdā·tuṃ स्थिरीकृतवन्तःsthi·rī·kṛ·ta·van·taḥ।
yadi yuṣmākaṁ kareṣu yīśuṁ samarpayāmi, tarhi kiṁ dāsyatha? tadānīṁ te tasmai triṁśanmudrā dātuṁ sthirīkṛtavantaḥ|
And said unto them, What will ye give me, and I will deliver him unto you? And they covenanted with him for thirty pieces of silver.
- 16
-
17
अनन्तरंa·nan·ta·raṃ किण्वशून्यपूपपर्व्वणःkiṇ·va·śūn·ya·pū·pa·par·va·ṇaḥ प्रथमेह्निpra·tha·meh·ni शिष्याśiṣ·yā यीशुम्yī·śum उपगत्यu·pa·gat·ya पप्रच्छुःpap·rac·chuḥ भवत्कृतेbha·vat·kṛ·te कुत्रkut·ra वयंva·yaṃ निस्तारमहभोज्यम्nis·tā·ra·ma·ha·bhoj·yam आयोजयिष्यामःā·yo·ja·yiṣ·yā·maḥ? भवतःbha·va·taḥ केच्छाkec·chā?
anantaraṁ kiṇvaśūnyapūpaparvvaṇaḥ prathamehni śiṣyā yīśum upagatya papracchuḥ bhavatkṛte kutra vayaṁ nistāramahabhojyam āyojayiṣyāmaḥ? bhavataḥ kecchā?
Now the first day of the feast of unleavened bread the disciples came to Jesus, saying unto him, Where wilt thou that we prepare for thee to eat the passover?
-
18
तदाta·dā सsa गदितवान्ga·di·ta·vān, मध्येनगरममुकपुंसःmadh·ye·na·ga·ra·ma·mu·ka·puṃ·saḥ समीपंsa·mī·paṃ व्रजित्वाvra·jit·vā वदतva·da·ta, गुरुgu·ru र्गदितवान्rga·di·ta·vān, मत्कालःmat·kā·laḥ सविधःsa·vi·dhaḥ, सहsa·ha शिष्यैस्त्वदालयेśiṣ·yais·tva·dā·la·ye निस्तारमहभोज्यंnis·tā·ra·ma·ha·bhoj·yaṃ भोक्ष्येbhok·ṣye।
tadā sa gaditavān, madhyenagaramamukapuṁsaḥ samīpaṁ vrajitvā vadata, guru rgaditavān, matkālaḥ savidhaḥ, saha śiṣyaistvadālaye nistāramahabhojyaṁ bhokṣye|
And he said, Go into the city to such a man, and say unto him, The Master saith, My time is at hand; I will keep the passover at thy house with my disciples.
-
19
तदाta·dā शिष्याśiṣ·yā यीशोस्तादृशनिदेशानुरूपकर्म्मyī·śos·tā·dṛ·śa·ni·de·śā·nu·rū·pa·kar·ma विधायvi·dhā·ya तत्रtat·ra निस्तारमहभोज्यमासादयामासुःnis·tā·ra·ma·ha·bhoj·ya·mā·sā·da·yā·mā·suḥ।
tadā śiṣyā yīśostādṛśanideśānurūpakarmma vidhāya tatra nistāramahabhojyamāsādayāmāsuḥ|
And the disciples did as Jesus had appointed them; and they made ready the passover.
- 20
-
21
अपरंa·pa·raṃ भुञ्जानbhuñ·jā·na उक्तवान्uk·ta·vān युष्मान्yuṣ·mān तथ्यंtath·yaṃ वदामिva·dā·mi, युष्माकमेकोyuṣ·mā·ka·me·ko मांmāṃ परकरेषुpa·ra·ka·re·ṣu समर्पयिष्यतिsa·mar·pa·yiṣ·ya·ti।
aparaṁ bhuñjāna uktavān yuṣmān tathyaṁ vadāmi, yuṣmākameko māṁ parakareṣu samarpayiṣyati|
And as they did eat, he said, Verily I say unto you, that one of you shall betray me.
- 22
-
23
ततःta·taḥ सsa जगादja·gā·da, मयाma·yā साकंsā·kaṃ योyo जनोja·no भोजनपात्रेbho·ja·na·pāt·re करंka·raṃ संक्षिपतिsaṃ·kṣi·pa·ti, सsa एवe·va मांmāṃ परकरेषुpa·ra·ka·re·ṣu समर्पयिष्यतिsa·mar·pa·yiṣ·ya·ti।
tataḥ sa jagāda, mayā sākaṁ yo jano bhojanapātre karaṁ saṁkṣipati, sa eva māṁ parakareṣu samarpayiṣyati|
And he answered and said, He that dippeth his hand with me in the dish, the same shall betray me.
-
24
मनुजसुतमधिma·nu·ja·su·ta·ma·dhi यादृशंyā·dṛ·śaṃ लिखितमास्तेli·khi·ta·mās·te, तदनुरूपाta·da·nu·rū·pā तद्गतिtad·ga·ti र्भविष्यतिrbha·viṣ·ya·ti; किन्तुkin·tu येनye·na पुंसाpuṃ·sā सsa परकरेषुpa·ra·ka·re·ṣu समर्पयिष्यतेsa·mar·pa·yiṣ·ya·te, हाhā हाhā चेत्cet सsa नाजनिष्यतnā·ja·niṣ·ya·ta, तदाta·dā तस्यtas·ya क्षेममभविष्यत्kṣe·ma·ma·bha·viṣ·yat।
manujasutamadhi yādṛśaṁ likhitamāste, tadanurūpā tadgati rbhaviṣyati; kintu yena puṁsā sa parakareṣu samarpayiṣyate, hā hā cet sa nājaniṣyata, tadā tasya kṣemamabhaviṣyat|
The Son of man goeth as it is written of him: but woe unto that man by whom the Son of man is betrayed! it had been good for that man if he had not been born.
-
25
तदाta·dā यिहूदानामाyi·hū·dā·nā·mā योyo जनस्तंja·nas·taṃ परकरेषुpa·ra·ka·re·ṣu समर्पयिष्यतिsa·mar·pa·yiṣ·ya·ti, सsa उक्तवान्uk·ta·vān, हेhe गुरोgu·ro, सsa किमहंki·ma·haṃ? ततःta·taḥ सsa प्रत्युक्तवान्prat·yuk·ta·vān, त्वयाtva·yā सत्यंsat·yaṃ गदितम्ga·di·tam।
tadā yihūdānāmā yo janastaṁ parakareṣu samarpayiṣyati, sa uktavān, he guro, sa kimahaṁ? tataḥ sa pratyuktavān, tvayā satyaṁ gaditam|
Then Judas, which betrayed him, answered and said, Master, is it I? He said unto him, Thou hast said.
-
26
अनन्तरंa·nan·ta·raṃ तेषामशनकालेte·ṣā·ma·śa·na·kā·le यीशुःyī·śuḥ पूपमादायेश्वरीयगुणाननूद्यpū·pa·mā·dā·yeś·va·rī·ya·gu·ṇā·na·nūd·ya भंक्त्वाbhaṃ·ktvā शिष्येभ्यःśiṣ·yebh·yaḥ प्रदायpra·dā·ya जगादja·gā·da, मद्वपुःस्वरूपमिमंmad·va·puḥ·sva·rū·pa·mi·maṃ गृहीत्वाgṛ·hīt·vā खादतkhā·da·ta।
anantaraṁ teṣāmaśanakāle yīśuḥ pūpamādāyeśvarīyaguṇānanūdya bhaṁktvā śiṣyebhyaḥ pradāya jagāda, madvapuḥsvarūpamimaṁ gṛhītvā khādata|
And as they were eating, Jesus took bread, and blessed it, and brake it, and gave it to the disciples, and said, Take, eat; this is my body.
-
27
पश्चात्paś·cāt सsa कंसंkaṃ·saṃ गृह्लन्gṛh·lan ईश्वरीयगुणाननूद्यīś·va·rī·ya·gu·ṇā·na·nūd·ya तेभ्यःtebh·yaḥ प्रदायpra·dā·ya कथितवान्ka·thi·ta·vān, सर्व्वैsar·vai र्युष्माभिरनेनryuṣ·mā·bhi·ra·ne·na पातव्यंpā·tav·yaṃ,
paścāt sa kaṁsaṁ gṛhlan īśvarīyaguṇānanūdya tebhyaḥ pradāya kathitavān, sarvvai ryuṣmābhiranena pātavyaṁ,
And he took the cup, and gave thanks, and gave it to them, saying, Drink ye all of it;
-
28
यस्मादनेकेषांyas·mā·da·ne·ke·ṣāṃ पापमर्षणायpā·pa·mar·ṣa·ṇā·ya पातितंpā·ti·taṃ यन्मन्नूत्ननियमरूपशोणितंyan·man·nūt·na·ni·ya·ma·rū·pa·śo·ṇi·taṃ तदेतत्ta·de·tat।
yasmādanekeṣāṁ pāpamarṣaṇāya pātitaṁ yanmannūtnaniyamarūpaśoṇitaṁ tadetat|
For this is my blood of the new testament, which is shed for many for the remission of sins.
-
29
अपरमहंa·pa·ra·ma·haṃ नूत्नगोस्तनीरसंnūt·na·gos·ta·nī·ra·saṃ नna पास्यामिpās·yā·mi, तावत्tā·vat गोस्तनीफलरसंgos·ta·nī·pha·la·ra·saṃ पुनःpu·naḥ कदापिka·dā·pi नna पास्यामिpās·yā·mi।
aparamahaṁ nūtnagostanīrasaṁ na pāsyāmi, tāvat gostanīphalarasaṁ punaḥ kadāpi na pāsyāmi|
But I say unto you, I will not drink henceforth of this fruit of the vine, until that day when I drink it new with you in my Father’s kingdom.
- 30
-
31
तदानींta·dā·nīṃ यीशुस्तानवोचत्yī·śus·tā·na·vo·cat, अस्यांas·yāṃ रजन्यामहंrajanyāmahaṃ युष्माकंyuṣ·mā·kaṃ सर्व्वेषांsar·ve·ṣāṃ विघ्नरूपोvigh·na·rū·po भविष्यामिbha·viṣ·yā·mi, यतोya·to लिखितमास्तेli·khi·ta·mās·te, "मेषाणांme·ṣā·ṇāṃ रक्षकोrak·ṣa·ko यस्तंyas·taṃ प्रहरिष्याम्यहंprahariṣyāmyahaṃ ततःta·taḥ। मेषाणांme·ṣā·ṇāṃ निवहोni·va·ho नूनंnū·naṃ प्रविकीर्णोpra·vi·kīr·ṇo भविष्यतिbha·viṣ·ya·ti"॥
tadānīṁ yīśustānavocat, asyāṁ rajanyāmahaṁ yuṣmākaṁ sarvveṣāṁ vighnarūpo bhaviṣyāmi, yato likhitamāste, "meṣāṇāṁ rakṣako yastaṁ prahariṣyāmyahaṁ tataḥ| meṣāṇāṁ nivaho nūnaṁ pravikīrṇo bhaviṣyati"||
Then saith Jesus unto them, All ye shall be offended because of me this night: for it is written, I will smite the shepherd, and the sheep of the flock shall be scattered abroad.
- 32
-
33
पितरस्तंpi·ta·ras·taṃ प्रोवाचpro·vā·ca, भवांश्चेत्bha·vāṃ·ścet सर्व्वेषांsar·ve·ṣāṃ विघ्नरूपोvigh·na·rū·po भवतिbha·va·ti, तथापिta·thā·pi ममma·ma नna भविष्यतिbha·viṣ·ya·ti।
pitarastaṁ provāca, bhavāṁścet sarvveṣāṁ vighnarūpo bhavati, tathāpi mama na bhaviṣyati|
Peter answered and said unto him, Though all men shall be offended because of thee, yet will I never be offended.
-
34
ततोta·to यीशुनाyī·śu·nā सsa उक्तःuk·taḥ, तुभ्यमहंtubh·ya·ma·haṃ तथ्यंtath·yaṃ कथयामिka·tha·yā·mi, यामिन्यामस्यांyā·min·yā·mas·yāṃ चरणायुधस्यca·ra·ṇā·yu·dhas·ya रवात्ra·vāt पूर्व्वंpūr·vaṃ त्वंtvaṃ मांmāṃ त्रिtri र्नाङ्गीकरिष्यसिrnāṅ·gī·ka·riṣ·ya·si।
tato yīśunā sa uktaḥ, tubhyamahaṁ tathyaṁ kathayāmi, yāminyāmasyāṁ caraṇāyudhasya ravāt pūrvvaṁ tvaṁ māṁ tri rnāṅgīkariṣyasi|
Jesus said unto him, Verily I say unto thee, That this night, before the cock crow, thou shalt deny me thrice.
-
35
ततःta·taḥ पितरpi·ta·ra उदितवान्u·di·ta·vān, यद्यपिyad·ya·pi त्वयाtva·yā समंsa·maṃ मर्त्तव्यंmar·tav·yaṃ, तथापिta·thā·pi कदापिka·dā·pi त्वांtvāṃ नna नाङ्गीकरिष्यामिnāṅ·gī·ka·riṣ·yā·mi; तथैवta·thai·va सर्व्वेsar·ve शिष्याश्चोचुःśiṣ·yāś·co·cuḥ।
tataḥ pitara uditavān, yadyapi tvayā samaṁ marttavyaṁ, tathāpi kadāpi tvāṁ na nāṅgīkariṣyāmi; tathaiva sarvve śiṣyāścocuḥ|
Peter said unto him, Though I should die with thee, yet will I not deny thee. Likewise also said all the disciples.
-
36
अनन्तरंa·nan·ta·raṃ यीशुःyī·śuḥ शिष्यैःśiṣ·yaiḥ साकंsā·kaṃ गेत्शिमानीनामकंget·śi·mā·nī·nā·ma·kaṃ स्थानंsthā·naṃ प्रस्थायpras·thā·ya तेभ्यःtebh·yaḥ कथितवान्ka·thi·ta·vān, अदःa·daḥ स्थानंsthā·naṃ गत्वाgat·vā यावदहंyā·va·da·haṃ प्रार्थयिष्येprār·tha·yiṣ·ye तावद्tā·vad यूयमत्रोपविशतyū·ya·mat·ro·pa·vi·śa·ta।
anantaraṁ yīśuḥ śiṣyaiḥ sākaṁ getśimānīnāmakaṁ sthānaṁ prasthāya tebhyaḥ kathitavān, adaḥ sthānaṁ gatvā yāvadahaṁ prārthayiṣye tāvad yūyamatropaviśata|
Then cometh Jesus with them unto a place called Gethsemane, and saith unto the disciples, Sit ye here, while I go and pray yonder.
-
37
पश्चात्paś·cāt सsa पितरंpi·ta·raṃ सिवदियसुतौsi·va·di·ya·su·tau चca सङ्गिनःsaṅ·gi·naḥ कृत्वाkṛt·vā गतवान्ga·ta·vān, शोकाकुलोऽतीवśo·kā·ku·lo·tī·va व्यथितश्चvya·thi·taś·ca बभूवba·bhū·va।
paścāt sa pitaraṁ sivadiyasutau ca saṅginaḥ kṛtvā gatavān, śokākulo'tīva vyathitaśca babhūva|
And he took with him Peter and the two sons of Zebedee, and began to be sorrowful and very heavy.
-
38
तानवादीच्चtā·na·vā·dīc·ca मृतियातनेवmṛ·ti·yā·ta·ne·va मत्प्राणानांmat·prā·ṇā·nāṃ यातनाyā·ta·nā जायतेjā·ya·te, यूयमत्रyū·ya·mat·ra मयाma·yā सार्द्धंsār·ddhaṃ जागृतjā·gṛ·ta।
tānavādīcca mṛtiyātaneva matprāṇānāṁ yātanā jāyate, yūyamatra mayā sārddhaṁ jāgṛta|
Then saith he unto them, My soul is exceeding sorrowful, even unto death: tarry ye here, and watch with me.
-
39
ततःta·taḥ सsa किञ्चिद्दूरंkiñ·cid·dū·raṃ गत्वाधोमुखःgat·vā·dho·mu·khaḥ पतन्pa·tan प्रार्थयाञ्चक्रेprār·tha·yāñ·cak·re, हेhe मत्पितर्यदिmat·pi·tar·ya·di भवितुंbha·vi·tuṃ शक्नोतिśak·no·ti, तर्हिtar·hi कंसोऽयंkaṃ·so·yaṃ मत्तोmat·to दूरंdū·raṃ यातुyā·tu; किन्तुkin·tu मदिच्छावत्ma·dic·chā·vat नna भवतुbha·va·tu, त्वदिच्छावद्tva·dic·chā·vad भवतुbha·va·tu।
tataḥ sa kiñciddūraṁ gatvādhomukhaḥ patan prārthayāñcakre, he matpitaryadi bhavituṁ śaknoti, tarhi kaṁso'yaṁ matto dūraṁ yātu; kintu madicchāvat na bhavatu, tvadicchāvad bhavatu|
And he went a little further, and fell on his face, and prayed, saying, O my Father, if it be possible, let this cup pass from me: nevertheless not as I will, but as thou wilt.
-
40
ततःta·taḥ सsa शिष्यानुपेत्यśiṣ·yā·nu·pet·ya तान्tān निद्रतोnid·ra·to निरीक्ष्यni·rīk·ṣya पितरायpi·ta·rā·ya कथयामासka·tha·yā·mā·sa, यूयंyū·yaṃ मयाma·yā साकंsā·kaṃ दण्डमेकमपिdaṇ·ḍa·me·ka·ma·pi जागरितुंjā·ga·ri·tuṃ नाशन्कुतnā·śan·ku·ta?
tataḥ sa śiṣyānupetya tān nidrato nirīkṣya pitarāya kathayāmāsa, yūyaṁ mayā sākaṁ daṇḍamekamapi jāgarituṁ nāśankuta?
And he cometh unto the disciples, and findeth them asleep, and saith unto Peter, What, could ye not watch with me one hour?
-
41
परीक्षायांpa·rīk·ṣā·yāṃ नna पतितुंpa·ti·tuṃ जागृतjā·gṛ·ta प्रार्थयध्वञ्चprār·tha·yadh·vañ·ca; आत्माāt·mā समुद्यतोस्तिsa·mud·ya·tos·ti, किन्तुkin·tu वपुva·pu र्दुर्ब्बलंrdur·ba·laṃ।
parīkṣāyāṁ na patituṁ jāgṛta prārthayadhvañca; ātmā samudyatosti, kintu vapu rdurbbalaṁ|
Watch and pray, that ye enter not into temptation: the spirit indeed is willing, but the flesh is weak.
-
42
सsa द्वितीयवारंdvi·tī·ya·vā·raṃ प्रार्थयाञ्चक्रेprār·tha·yāñ·cak·re, हेhe मत्तातmat·tā·ta, नna पीतेpī·te यदिya·di कंसमिदंkaṃ·sa·mi·daṃ मत्तोmat·to दूरंdū·raṃ यातुंyā·tuṃ नna शक्नोतिśak·no·ti, तर्हिtar·hi त्वदिच्छावद्tva·dic·chā·vad भवतुbha·va·tu।
sa dvitīyavāraṁ prārthayāñcakre, he mattāta, na pīte yadi kaṁsamidaṁ matto dūraṁ yātuṁ na śaknoti, tarhi tvadicchāvad bhavatu|
He went away again the second time, and prayed, saying, O my Father, if this cup may not pass away from me, except I drink it, thy will be done.
- 43
-
44
पश्चात्paś·cāt सsa तान्tān विहायvi·hā·ya व्रजित्वाvra·jit·vā तृतीयवारंtṛ·tī·ya·vā·raṃ पूर्व्ववत्pūr·va·vat कथयन्ka·tha·yan प्रार्थितवान्prār·thi·ta·vān।
paścāt sa tān vihāya vrajitvā tṛtīyavāraṁ pūrvvavat kathayan prārthitavān|
And he left them, and went away again, and prayed the third time, saying the same words.
-
45
ततःta·taḥ शिष्यानुपागत्यśiṣ·yā·nu·pā·gat·ya गदितवान्ga·di·ta·vān, साम्प्रतंsām·pra·taṃ शयानाःśa·yā·nāḥ किंkiṃ विश्राम्यथviś·rām·ya·tha? पश्यतpaś·ya·ta, समयsa·ma·ya उपास्थात्u·pās·thāt, मनुजसुतःma·nu·ja·su·taḥ पापिनांpā·pi·nāṃ करेषुka·re·ṣu समर्प्यतेsa·mar·pya·te।
tataḥ śiṣyānupāgatya gaditavān, sāmprataṁ śayānāḥ kiṁ viśrāmyatha? paśyata, samaya upāsthāt, manujasutaḥ pāpināṁ kareṣu samarpyate|
Then cometh he to his disciples, and saith unto them, Sleep on now, and take your rest: behold, the hour is at hand, and the Son of man is betrayed into the hands of sinners.
-
46
उत्तिष्ठतut·tiṣ·ṭha·ta, वयंva·yaṃ यामःyā·maḥ, योyo मांmāṃ परकरेषुpa·ra·ka·re·ṣu मसर्पयिष्यतिma·sar·pa·yiṣ·ya·ti, पश्यतpaś·ya·ta, सsa समीपमायातिsa·mī·pa·mā·yā·ti।
uttiṣṭhata, vayaṁ yāmaḥ, yo māṁ parakareṣu masarpayiṣyati, paśyata, sa samīpamāyāti|
Rise, let us be going: behold, he is at hand that doth betray me.
-
47
एतत्कथाकथनकालेe·tat·ka·thā·ka·tha·na·kā·le द्वादशशिष्याणामेकोdvā·da·śa·śiṣ·yā·ṇā·me·ko यिहूदानामकोyi·hū·dā·nā·ma·ko मुख्ययाजकलोकप्राचीनैःmukh·ya·yā·ja·ka·lo·kap·rā·cī·naiḥ प्रहितान्pra·hi·tān असिधारियष्टिधारिणोa·si·dhā·ri·yaṣ·ṭi·dhā·ri·ṇo मनुजान्ma·nu·jān गृहीत्वाgṛ·hīt·vā तत्समीपमुपतस्थौtat·sa·mī·pa·mu·pa·tas·thau।
etatkathākathanakāle dvādaśaśiṣyāṇāmeko yihūdānāmako mukhyayājakalokaprācīnaiḥ prahitān asidhāriyaṣṭidhāriṇo manujān gṛhītvā tatsamīpamupatasthau|
And while he yet spake, lo, Judas, one of the twelve, came, and with him a great multitude with swords and staves, from the chief priests and elders of the people.
-
48
असौa·sau परकरेष्वर्पयिताpa·ra·ka·reṣ·var·pa·yi·tā पूर्व्वंpūr·vaṃ तान्tān इत्थंit·thaṃ सङ्केतयामासsaṅ·ke·ta·yā·mā·sa, यमहंya·ma·haṃ चुम्बिष्येcum·biṣ·ye, सोऽसौso·sau मनुजःma·nu·jaḥ,सएवsa·e·va युष्माभिyuṣ·mā·bhi र्धार्य्यतांrdhār·ya·tāṃ।
asau parakareṣvarpayitā pūrvvaṁ tān itthaṁ saṅketayāmāsa, yamahaṁ cumbiṣye, so'sau manujaḥ,saeva yuṣmābhi rdhāryyatāṁ|
Now he that betrayed him gave them a sign, saying, Whomsoever I shall kiss, that same is he: hold him fast.
- 49
-
50
तदाta·dā यीशुस्तमुवाचyī·śus·ta·mu·vā·ca, हेhe मित्रंmit·raṃ किमर्थमागतोसिki·mar·tha·mā·ga·to·si? तदाta·dā तैरागत्यtai·rā·gat·ya यीशुराक्रम्यyī·śu·rāk·ram·ya दघ्रेdagh·re।
tadā yīśustamuvāca, he mitraṁ kimarthamāgatosi? tadā tairāgatya yīśurākramya daghre|
And Jesus said unto him, Friend, wherefore art thou come? Then came they, and laid hands on Jesus, and took him.
-
51
ततोta·to यीशोःyī·śoḥ सङ्गिनामेकःsaṅ·gi·nā·me·kaḥ करंka·raṃ प्रसार्य्यpra·sār·ya कोषादसिंko·ṣā·da·siṃ बहिष्कृत्यba·hiṣ·kṛt·ya महायाजकस्यma·hā·yā·ja·kas·ya दासमेकमाहत्यdā·sa·me·ka·mā·hat·ya तस्यtas·ya कर्णंkar·ṇaṃ चिच्छेदcic·che·da।
tato yīśoḥ saṅgināmekaḥ karaṁ prasāryya koṣādasiṁ bahiṣkṛtya mahāyājakasya dāsamekamāhatya tasya karṇaṁ ciccheda|
And, behold, one of them which were with Jesus stretched out his hand, and drew his sword, and struck a servant of the high priest’s, and smote off his ear.
-
52
ततोta·to यीशुस्तंyī·śus·taṃ जगादja·gā·da, खड्गंkhaḍ·gaṃ स्वस्थानेेsvas·thā·ne·e निधेहिni·dhe·hi यतोya·to येye येye जनाja·nā असिंa·siṃ धारयन्तिdhā·ra·yan·ti, तएवासिनाta·e·vā·si·nā विनश्यन्तिvi·naś·yan·ti।
tato yīśustaṁ jagāda, khaḍgaṁ svasthāneे nidhehi yato ye ye janā asiṁ dhārayanti, taevāsinā vinaśyanti|
Then said Jesus unto him, Put up again thy sword into his place: for all they that take the sword shall perish with the sword.
-
53
अपरंa·pa·raṃ पिताpi·tā यथाya·thā मदन्तिकंma·dan·ti·kaṃ स्वर्गीयदूतानांsvar·gī·ya·dū·tā·nāṃ द्वादशवाहिनीतोऽधिकंdvā·da·śa·vā·hi·nī·to·dhi·kaṃ प्रहिणुयात्pra·hi·ṇu·yāt मयाma·yā तमुद्दिश्येदानीमेवta·mud·diś·ye·dā·nī·me·va तथाta·thā प्रार्थयितुंprār·tha·yi·tuṃ नna शक्यतेśak·ya·te, त्वयाtva·yā किमित्थंki·mit·thaṃ ज्ञायतेjñā·ya·te?
aparaṁ pitā yathā madantikaṁ svargīyadūtānāṁ dvādaśavāhinīto'dhikaṁ prahiṇuyāt mayā tamuddiśyedānīmeva tathā prārthayituṁ na śakyate, tvayā kimitthaṁ jñāyate?
Thinkest thou that I cannot now pray to my Father, and he shall presently give me more than twelve legions of angels?
-
54
तथाta·thā सतीत्थंsa·tīt·thaṃ घटिष्यतेgha·ṭiṣ·ya·te धर्म्मपुस्तकस्यdhar·ma·pus·ta·kas·ya यदिदंya·di·daṃ वाक्यंvāk·yaṃ तत्tat कथंka·thaṃ सिध्येत्sidh·yet?
tathā satītthaṁ ghaṭiṣyate dharmmapustakasya yadidaṁ vākyaṁ tat kathaṁ sidhyet?
But how then shall the scriptures be fulfilled, that thus it must be?
-
55
तदानींta·dā·nīṃ यीशुyī·śu र्जननिवहंrja·na·ni·va·haṃ जगादja·gā·da, यूयंyū·yaṃ खड्गयष्टीन्khaḍ·ga·yaṣ·ṭīn आदायā·dā·ya मांmāṃ किंkiṃ चौरंcau·raṃ धर्त्तुमायाताःdhar·tu·mā·yā·tāḥ? अहंa·haṃ प्रत्यहंprat·ya·haṃ युष्माभिःyuṣ·mā·bhiḥ साकमुपविश्यsā·ka·mu·pa·viś·ya समुपादिशंsa·mu·pā·di·śaṃ, तदाta·dā मांmāṃ नाधरतnā·dha·ra·ta;
tadānīṁ yīśu rjananivahaṁ jagāda, yūyaṁ khaḍgayaṣṭīn ādāya māṁ kiṁ cauraṁ dharttumāyātāḥ? ahaṁ pratyahaṁ yuṣmābhiḥ sākamupaviśya samupādiśaṁ, tadā māṁ nādharata;
In that same hour said Jesus to the multitudes, Are ye come out as against a thief with swords and staves for to take me? I sat daily with you teaching in the temple, and ye laid no hold on me.
-
56
किन्तुkin·tu भविष्यद्वादिनांbha·viṣ·yad·vā·di·nāṃ वाक्यानांvāk·yā·nāṃ संसिद्धयेsaṃ·sid·dha·ye सर्व्वमेतदभूत्sar·va·me·ta·da·bhūt।तदाta·dā सर्व्वेsar·ve शिष्यास्तंśiṣ·yās·taṃ विहायvi·hā·ya पलायन्तpa·lā·yan·ta।
kintu bhaviṣyadvādināṁ vākyānāṁ saṁsiddhaye sarvvametadabhūt|tadā sarvve śiṣyāstaṁ vihāya palāyanta|
But all this was done, that the scriptures of the prophets might be fulfilled. Then all the disciples forsook him, and fled.
-
57
अनन्तरंa·nan·ta·raṃ तेte मनुजाma·nu·jā यीशुंyī·śuṃ धृत्वाdhṛt·vā यत्राध्यापकप्राञ्चःyat·rādh·yā·pa·kap·rāñ·caḥ परिषदंpa·ri·ṣa·daṃ कुर्व्वन्तkur·van·ta उपाविशन्u·pā·vi·śan तत्रtat·ra कियफानाामकमहायाजकस्यान्तिकंki·ya·phā·nā·ā·ma·ka·ma·hā·yā·ja·kas·yān·ti·kaṃ निन्युःnin·yuḥ।
anantaraṁ te manujā yīśuṁ dhṛtvā yatrādhyāpakaprāñcaḥ pariṣadaṁ kurvvanta upāviśan tatra kiyaphānāाmakamahāyājakasyāntikaṁ ninyuḥ|
And they that had laid hold on Jesus led him away to Caiaphas the high priest, where the scribes and the elders were assembled.
-
58
किन्तुkin·tu शेषेśe·ṣe किंkiṃ भविष्यतीतिbha·viṣ·ya·tī·ti वेत्तुंvet·tuṃ पितरोpi·ta·ro दूरेdū·re तत्पश्चाद्tat·paś·cād व्रजित्वाvra·jit·vā महायाजकस्याट्टालिकांma·hā·yā·ja·kas·yāṭ·ṭā·li·kāṃ प्रविश्यpra·viś·ya दासैःdā·saiḥ सहितsa·hi·ta उपाविशत्u·pā·vi·śat।
kintu śeṣe kiṁ bhaviṣyatīti vettuṁ pitaro dūre tatpaścād vrajitvā mahāyājakasyāṭṭālikāṁ praviśya dāsaiḥ sahita upāviśat|
But Peter followed him afar off unto the high priest’s palace, and went in, and sat with the servants, to see the end.
-
59
तदानींta·dā·nīṃ प्रधानयाजकप्राचीनमन्त्रिणःpra·dhā·na·yā·ja·kap·rā·cī·na·man·tri·ṇaḥ सर्व्वेsar·ve यीशुंyī·śuṃ हन्तुंhan·tuṃ मृषासाक्ष्यम्mṛ·ṣā·sāk·ṣyam अलिप्सन्तa·lip·san·ta,
tadānīṁ pradhānayājakaprācīnamantriṇaḥ sarvve yīśuṁ hantuṁ mṛṣāsākṣyam alipsanta,
Now the chief priests, and elders, and all the council, sought false witness against Jesus, to put him to death;
-
60
किन्तुkin·tu नna लेभिरेle·bhi·re। अनेकेषुa·ne·ke·ṣu मृषासाक्षिष्वागतेष्वपिmṛ·ṣā·sāk·ṣiṣ·vā·ga·teṣ·va·pi तन्नtan·na प्रापुःprā·puḥ।
kintu na lebhire| anekeṣu mṛṣāsākṣiṣvāgateṣvapi tanna prāpuḥ|
But found none: yea, though many false witnesses came, yet found they none. At the last came two false witnesses,
-
61
शेषेśe·ṣe द्वौdvau मृषासाक्षिणावागत्यmṛ·ṣā·sāk·ṣi·ṇā·vā·gat·ya जगदतुःja·ga·da·tuḥ, पुमानयमकथयत्pu·mā·na·ya·ma·ka·tha·yat, अहमीश्वरमन्दिरंa·ha·mīś·va·ra·man·di·raṃ भंक्त्वाbhaṃ·ktvā दिनत्रयमध्येdi·nat·ra·ya·madh·ye तन्निर्म्मातुंtan·nir·mā·tuṃ शक्नोमिśak·no·mi।
śeṣe dvau mṛṣāsākṣiṇāvāgatya jagadatuḥ, pumānayamakathayat, ahamīśvaramandiraṁ bhaṁktvā dinatrayamadhye tannirmmātuṁ śaknomi|
And said, This fellow said, I am able to destroy the temple of God, and to build it in three days.
-
62
तदाta·dā महायाजकma·hā·yā·ja·ka उत्थायut·thā·ya यीशुम्yī·śum अवादीत्a·vā·dīt। त्वंtvaṃ किमपिki·ma·pi नna प्रतिवदसिpra·ti·va·da·si? त्वामधिtvā·ma·dhi किमेतेki·me·te साक्ष्यंsāk·ṣyaṃ वदन्तिva·dan·ti?
tadā mahāyājaka utthāya yīśum avādīt| tvaṁ kimapi na prativadasi? tvāmadhi kimete sākṣyaṁ vadanti?
And the high priest arose, and said unto him, Answerest thou nothing? what is it which these witness against thee?
-
63
किन्तुkin·tu यीशुyī·śu र्मौनीभूयrmau·nī·bhū·ya तस्यौtas·yau। ततोta·to महायाजकma·hā·yā·ja·ka उक्तवान्uk·ta·vān, त्वाम्tvām अमरेश्वरनाम्नाa·ma·reś·va·ra·nām·nā शपयामिśa·pa·yā·mi, त्वमीश्वरस्यtva·mīś·va·ras·ya पुत्रोऽभिषिक्तोput·ro·bhi·ṣik·to भवसिbha·va·si नवेतिna·ve·ti वदva·da।
kintu yīśu rmaunībhūya tasyau| tato mahāyājaka uktavān, tvām amareśvaranāmnā śapayāmi, tvamīśvarasya putro'bhiṣikto bhavasi naveti vada|
But Jesus held his peace. And the high priest answered and said unto him, I adjure thee by the living God, that thou tell us whether thou be the Christ, the Son of God.
-
64
यीशुःyī·śuḥ प्रत्यवदत्prat·ya·va·dat, त्वंtvaṃ सत्यमुक्तवान्sat·ya·muk·ta·vān; अहंa·haṃ युष्मान्yuṣ·mān तथ्यंtath·yaṃ वदामिva·dā·mi, इतःपरंi·taḥ·pa·raṃ मनुजसुतंma·nu·ja·su·taṃ सर्व्वशक्तिमतोsar·va·śak·ti·ma·to दक्षिणपार्श्वेdak·ṣi·ṇa·pār·śve स्थातुंsthā·tuṃ गगणस्थंga·ga·ṇas·thaṃ जलधरानारुह्यायान्तंja·la·dha·rā·nā·ruh·yā·yān·taṃ वीक्षध्वेvīk·ṣadh·ve।
yīśuḥ pratyavadat, tvaṁ satyamuktavān; ahaṁ yuṣmān tathyaṁ vadāmi, itaḥparaṁ manujasutaṁ sarvvaśaktimato dakṣiṇapārśve sthātuṁ gagaṇasthaṁ jaladharānāruhyāyāntaṁ vīkṣadhve|
Jesus saith unto him, Thou hast said: nevertheless I say unto you, Hereafter shall ye see the Son of man sitting on the right hand of power, and coming in the clouds of heaven.
-
65
तदाta·dā महायाजकोma·hā·yā·ja·ko निजवसनंni·ja·va·sa·naṃ छित्त्वाchit·tvā जगादja·gā·da, एषe·ṣa ईश्वरंīś·va·raṃ निन्दितवान्nin·di·ta·vān, अस्माकमपरसाक्ष्येणas·mā·ka·ma·pa·ra·sāk·ṣye·ṇa किंkiṃ प्रयोजनंpra·yo·ja·naṃ? पश्यतpaś·ya·ta, यूयमेवास्यास्याद्yū·ya·me·vās·yās·yād ईश्वरनिन्दांīś·va·ra·nin·dāṃ श्रुतवन्तःśru·ta·van·taḥ,
tadā mahāyājako nijavasanaṁ chittvā jagāda, eṣa īśvaraṁ ninditavān, asmākamaparasākṣyeṇa kiṁ prayojanaṁ? paśyata, yūyamevāsyāsyād īśvaranindāṁ śrutavantaḥ,
Then the high priest rent his clothes, saying, He hath spoken blasphemy; what further need have we of witnesses? behold, now ye have heard his blasphemy.
- 66
-
67
ततोta·to लोकैस्तदास्येlo·kais·ta·dās·ye निष्ठीवितंniṣ·ṭhī·vi·taṃ केचित्ke·cit प्रतलमाहत्यpra·ta·la·mā·hat·ya केचिच्चke·cic·ca चपेटमाहत्यca·pe·ṭa·mā·hat·ya बभाषिरेba·bhā·ṣi·re,
tato lokaistadāsye niṣṭhīvitaṁ kecit pratalamāhatya kecicca capeṭamāhatya babhāṣire,
Then did they spit in his face, and buffeted him; and others smote him with the palms of their hands,
- 68
-
69
पितरोpi·ta·ro बहिरङ्गनba·hi·raṅ·ga·na उपविशतिu·pa·vi·śa·ti, तदानीमेकाta·dā·nī·me·kā दासीdā·sī तमुपागत्यta·mu·pā·gat·ya बभाषेba·bhā·ṣe, त्वंtvaṃ गालीलीययीशोःgā·lī·lī·ya·yī·śoḥ सहचरएकःsa·ha·ca·ra·e·kaḥ।
pitaro bahiraṅgana upaviśati, tadānīmekā dāsī tamupāgatya babhāṣe, tvaṁ gālīlīyayīśoḥ sahacaraekaḥ|
Now Peter sat without in the palace: and a damsel came unto him, saying, Thou also wast with Jesus of Galilee.
-
70
किन्तुkin·tu सsa सर्व्वेषांsar·ve·ṣāṃ समक्षम्sa·mak·ṣam अनङ्गीकृत्यावादीत्a·naṅ·gī·kṛt·yā·vā·dīt, त्वयाtva·yā यदुच्यतेya·duc·ya·te, तदर्थमहंta·dar·tha·ma·haṃ नna वेद्मिved·mi।
kintu sa sarvveṣāṁ samakṣam anaṅgīkṛtyāvādīt, tvayā yaducyate, tadarthamahaṁ na vedmi|
But he denied before them all, saying, I know not what thou sayest.
-
71
तदाta·dā तस्मिन्tas·min बहिर्द्वारंba·hir·dvā·raṃ गतेga·te ऽन्याnyā दासीdā·sī तंtaṃ निरीक्ष्यni·rīk·ṣya तत्रत्यजनानवदत्tat·rat·ya·ja·nā·na·va·dat, अयमपिa·ya·ma·pi नासरतीययीशुनाnā·sa·ra·tī·ya·yī·śu·nā सार्द्धम्sār·ddham आसीत्ā·sīt।
tadā tasmin bahirdvāraṁ gate 'nyā dāsī taṁ nirīkṣya tatratyajanānavadat, ayamapi nāsaratīyayīśunā sārddham āsīt|
And when he was gone out into the porch, another maid saw him, and said unto them that were there, This fellow was also with Jesus of Nazareth.
- 72
-
73
क्षणात्kṣa·ṇāt परंpa·raṃ तिष्ठन्तोtiṣ·ṭhan·to जनाja·nā एत्यet·ya पितरम्pi·ta·ram अवदन्a·va·dan, त्वमवश्यंtva·ma·vaś·yaṃ तेषामेकte·ṣā·me·ka इतिi·ti त्वदुच्चारणमेवtva·duc·cā·ra·ṇa·me·va द्योतयतिdyo·ta·ya·ti।
kṣaṇāt paraṁ tiṣṭhanto janā etya pitaram avadan, tvamavaśyaṁ teṣāmeka iti tvaduccāraṇameva dyotayati|
And after a while came unto him they that stood by, and said to Peter, Surely thou also art one of them; for thy speech bewrayeth thee.
-
74
किन्तुkin·tu सोऽभिशप्यso·bhi·śap·ya कथितवान्ka·thi·ta·vān, तंtaṃ जनंja·naṃ नाहंnā·haṃ परिचिनोमिpa·ri·ci·no·mi, तदाta·dā सपदिsa·pa·di कुक्कुटोkuk·ku·ṭo रुरावru·rā·va।
kintu so'bhiśapya kathitavān, taṁ janaṁ nāhaṁ paricinomi, tadā sapadi kukkuṭo rurāva|
Then began he to curse and to swear, saying, I know not the man. And immediately the cock crew.
-
75
कुक्कुटरवात्kuk·ku·ṭa·ra·vāt प्राक्prāk त्वंtvaṃ मांmāṃ त्रिरपाह्नोष्यसेtri·ra·pāh·noṣ·ya·se, यैषाyai·ṣā वाग्vāg यीशुनावादिyī·śu·nā·vā·di तांtāṃ पितरःpi·ta·raḥ संस्मृत्यsaṃ·smṛt·ya बहिरित्वाba·hi·rit·vā खेदाद्khe·dād भृशंbhṛ·śaṃ चक्रन्दcak·ran·da।
kukkuṭaravāt prāk tvaṁ māṁ trirapāhnoṣyase, yaiṣā vāg yīśunāvādi tāṁ pitaraḥ saṁsmṛtya bahiritvā khedād bhṛśaṁ cakranda|
And Peter remembered the word of Jesus, which said unto him, Before the cock crow, thou shalt deny me thrice. And he went out, and wept bitterly.
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.