Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Linked Discourses 12 65 संयुत्त निकाय 12।1 65

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475

Nagarasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105 · Hide pronunciation

  1. 1

    संयुत्तsaṃ·yut·ta निकायni·kā·ya 12।65

    Saṁyutta Nikāya 12.65

    Linked Discourses 12.65

  2. 2

    7। महावग्गma·hā·vag·ga

    7. Mahāvagga

    7. The Great Chapter

  3. 3

    नगरसुत्तna·ga·ra·sut·ta

    Nagarasutta

    The City

  4. 4

    सावत्थियंsā·vat·thi·yaṃ विहरति।vi·ha·ra·ti

    Sāvatthiyaṁ viharati.

    At Sāvatthī.

  5. 5

    “पुब्बेpub·be मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve सम्बोधाsam·bo·dhā अनभिसम्बुद्धस्सa·na·bhi·sam·bud·dhas·sa बोधिसत्तस्सेवbo·dhi·sat·tas·se·va सतोsa·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    “Pubbe me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:

    “Mendicants, before my awakening—when I was still unawakened but intent on awakening—I thought:

  6. 6

    ‘किच्छाkic·chā वतायंva·tā·yaṃ लोकोlo·ko आपन्नोā·pan·no जायतिjā·ya·ti चca जीयतिjī·ya·ti चca मीयतिmī·ya·ti चca चवतिca·va·ti चca उपपज्जतिu·pa·paj·ja·ti च।ca

    ‘kicchā vatāyaṁ loko āpanno jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca.

    ‘Alas, this world has fallen into trouble. It’s born, grows old, dies, passes away, and is reborn,

  7. 7

    अथa·tha चca पनिमस्सpa·ni·mas·sa दुक्खस्सduk·khas·sa निस्सरणंnis·sa·ra·ṇaṃ नप्पजानातिnap·pa·jā·nā·ti जरामरणस्स।ja·rā·ma·ra·ṇas·sa

    Atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṁ nappajānāti jarāmaraṇassa.

    yet it doesn’t understand how to escape from this suffering, from old age and death.

  8. 8

    कुदास्सुku·dās·su नामnā·ma इमस्सi·mas·sa दुक्खस्सduk·khas·sa निस्सरणंnis·sa·ra·ṇaṃ पञ्ञायिस्सतिpañ·ñā·yis·sa·ti जरामरणस्सा’ति?ja·rā·ma·ra·ṇas·sā

    Kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṁ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti?

    Oh, when will an escape be found from this suffering, from old age and death?’

  9. 9

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:

    Then it occurred to me:

  10. 10

    ‘किम्हिkim·hi नुnu खोkho सतिsa·ti जरामरणंja·rā·ma·ra·ṇaṃ होति,ho·ti किंपच्चयाkiṃ·pac·ca·yā जरामरणन्’ति?ja·rā·ma·ra·ṇan

    ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṁ hoti, kiṁpaccayā jarāmaraṇan’ti?

    ‘When what exists is there old age and death? What is a requirement for old age and death?’

  11. 11

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve योनिसोyo·ni·so मनसिकाराma·na·si·kā·rā अहुa·hu पञ्ञायpañ·ñā·ya अभिसमयो:a·bhi·sa·ma·yo

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:

    Then, through rational application of mind, I penetrated with wisdom:

  12. 12

    ‘जातियाjā·ti·yā खोkho सतिsa·ti जरामरणंja·rā·ma·ra·ṇaṃ होति,ho·ti जातिपच्चयाjā·ti·pac·ca·yā जरामरणन्’ति।ja·rā·ma·ra·ṇan

    ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṁ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇan’ti.

    ‘When rebirth exists there’s old age and death. Rebirth is a requirement for old age and death.’

  13. 13

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:

    Then it occurred to me:

  14. 14

    ‘किम्हिkim·hi नुnu खोkho सतिsa·ti जातिjā·ti होतिho·ti …पे…pe

    ‘kimhi nu kho sati jāti hoti …pe…

    ‘When what exists is there rebirth? …

  15. 15

    भवोbha·vo होतिho·ti …

    bhavo hoti …

    continued existence …

  16. 16

    उपादानंu·pā·dā·naṃ होतिho·ti …

    upādānaṁ hoti …

    grasping …

  17. 17

    तण्हाtaṇ·hā होतिho·ti …

    taṇhā hoti …

    craving …

  18. 18

    वेदनाve·da·nā होतिho·ti …

    vedanā hoti …

    feeling …

  19. 19

    फस्सोphas·so होतिho·ti …

    phasso hoti …

    contact …

  20. 20

    सळायतनंsa·ḷā·ya·ta·naṃ होतिho·ti …

    saḷāyatanaṁ hoti …

    the six sense fields …

  21. 21

    नामरूपंnā·ma·rū·paṃ होतिho·ti …

    nāmarūpaṁ hoti …

    name and form …

  22. 22

    किंपच्चयाkiṃ·pac·ca·yā नामरूपन्’ति?nā·ma·rū·pan

    kiṁpaccayā nāmarūpan’ti?

    What is a requirement for name and form?’

  23. 23

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve योनिसोyo·ni·so मनसिकाराma·na·si·kā·rā अहुa·hu पञ्ञायpañ·ñā·ya अभिसमयो:a·bhi·sa·ma·yo

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:

    Then, through rational application of mind, I penetrated with wisdom:

  24. 24

    ‘विञ्ञाणेviñ·ñā·ṇe खोkho सतिsa·ti नामरूपंnā·ma·rū·paṃ होति,ho·ti विञ्ञाणपच्चयाviñ·ñā·ṇa·pac·ca·yā नामरूपन्’ति।nā·ma·rū·pan

    ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṁ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpan’ti.

    ‘When consciousness exists there are name and form. Consciousness is a requirement for name and form.’

  25. 25

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:

    Then it occurred to me:

  26. 26

    ‘किम्हिkim·hi नुnu खोkho सतिsa·ti विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ होति,ho·ti किंपच्चयाkiṃ·pac·ca·yā विञ्ञाणन्’ति?viñ·ñā·ṇan

    ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṁ hoti, kiṁpaccayā viññāṇan’ti?

    ‘When what exists is there consciousness? What is a requirement for consciousness?’

  27. 27

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve योनिसोyo·ni·so मनसिकाराma·na·si·kā·rā अहुa·hu पञ्ञायpañ·ñā·ya अभिसमयो:a·bhi·sa·ma·yo

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:

    Then, through rational application of mind, I penetrated with wisdom:

  28. 28

    ‘नामरूपेnā·ma·rū·pe खोkho सतिsa·ti विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ होति,ho·ti नामरूपपच्चयाnā·ma·rū·pa·pac·ca·yā विञ्ञाणन्’ति।viñ·ñā·ṇan

    ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṁ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇan’ti.

    ‘When name and form exist there’s consciousness. Name and form are requirements for consciousness.’

  29. 29

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि—e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—

    Then it occurred to me:

  30. 30

    पच्चुदावत्ततिpac·cu·dā·vat·ta·ti खोkho इदंi·daṃ विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ नामरूपम्हाnā·ma·rū·pam·hā नna परंpa·raṃ गच्छति।gac·cha·ti

    paccudāvattati kho idaṁ viññāṇaṁ nāmarūpamhā na paraṁ gacchati.

    This consciousness turns back from name and form, and doesn’t go beyond that.

  31. 31

    एत्तावताet·tā·va·tā जायेथjā·ye·tha वाvā जीयेथjī·ye·tha वाvā मीयेथmī·ye·tha वाvā चवेथca·ve·tha वाvā उपपज्जेथu·pa·paj·je·tha वा,vā यदिदंya·di·daṃ नामरूपपच्चयाnā·ma·rū·pa·pac·ca·yā विञ्ञाणं;viñ·ñā·ṇaṃ

    Ettāvatā jāyetha vā jīyetha vā mīyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṁ nāmarūpapaccayā viññāṇaṁ;

    This is the extent to which one may be reborn, grow old, die, pass away, or reappear. That is: name and form are requirements for consciousness.

  32. 32

    विञ्ञाणपच्चयाviñ·ñā·ṇa·pac·ca·yā नामरूपं;nā·ma·rū·paṃ

    viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ;

    Consciousness is a requirement for name and form.

  33. 33

    नामरूपपच्चयाnā·ma·rū·pa·pac·ca·yā सळायतनं;sa·ḷā·ya·ta·naṃ

    nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ;

    Name and form are requirements for the six sense fields.

  34. 34

    सळायतनपच्चयाsa·ḷā·ya·ta·na·pac·ca·yā फस्सोphas·so …पे…pe

    saḷāyatanapaccayā phasso …pe…

    The six sense fields are requirements for contact. …

  35. 35

    एवमेतस्सe·va·me·tas·sa केवलस्सke·va·las·sa दुक्खक्खन्धस्सduk·khak·khan·dhas·sa समुदयोsa·mu·da·yo होति।ho·ti

    evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

    That is how this entire mass of suffering originates.

  36. 36

    ‘समुदयो,sa·mu·da·yo समुदयो’तिsa·mu·da·yo खोkho मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve पुब्बेpub·be अननुस्सुतेसुa·na·nus·su·te·su धम्मेसुdham·me·su चक्खुंcak·khuṃ उदपादिu·da·pā·di ञाणंñā·ṇaṃ उदपादिu·da·pā·di पञ्ञाpañ·ñā उदपादिu·da·pā·di विज्जाvij·jā उदपादिu·da·pā·di आलोकोā·lo·ko उदपादि।u·da·pā·di

    ‘Samudayo, samudayo’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

    ‘Origination, origination.’ Such was the vision, knowledge, wisdom, realization, and light that arose in me regarding teachings not learned before from another.

  37. 37

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:

    Then it occurred to me:

  38. 38

    ‘किम्हिkim·hi नुnu खोkho असति,a·sa·ti जरामरणंja·rā·ma·ra·ṇaṃ नna होति;ho·ti

    ‘kimhi nu kho asati, jarāmaraṇaṁ na hoti;

    ‘When what doesn’t exist is there no old age and death?

  39. 39

    किस्सkis·sa निरोधाni·ro·dhā जरामरणनिरोधो’ति?ja·rā·ma·ra·ṇa·ni·ro·dho

    kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti?

    When what ceases do old age and death cease?’

  40. 40

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve योनिसोyo·ni·so मनसिकाराma·na·si·kā·rā अहुa·hu पञ्ञायpañ·ñā·ya अभिसमयो:a·bhi·sa·ma·yo

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:

    Then, through rational application of mind, I penetrated with wisdom:

  41. 41

    ‘जातियाjā·ti·yā खोkho असति,a·sa·ti जरामरणंja·rā·ma·ra·ṇaṃ नna होति;ho·ti

    ‘jātiyā kho asati, jarāmaraṇaṁ na hoti;

    ‘When rebirth doesn’t exist there is no old age and death.

  42. 42

    जातिनिरोधाjā·ti·ni·ro·dhā जरामरणनिरोधो’ति।ja·rā·ma·ra·ṇa·ni·ro·dho

    jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti.

    When rebirth ceases old age and death cease.’

  43. 43

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:

    Then it occurred to me:

  44. 44

    ‘किम्हिkim·hi नुnu खोkho असतिa·sa·ti जातिjā·ti नna होतिho·ti …पे…pe

    ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti …pe…

    ‘When what doesn’t exist is there no rebirth …

  45. 45

    भवोbha·vo नna होतिho·ti …

    bhavo na hoti …

    continued existence …

  46. 46

    उपादानंu·pā·dā·naṃ नna होतिho·ti …

    upādānaṁ na hoti …

    grasping …

  47. 47

    तण्हाtaṇ·hā नna होतिho·ti …

    taṇhā na hoti …

    craving …

  48. 48

    वेदनाve·da·nā नna होतिho·ti …

    vedanā na hoti …

    feeling …

  49. 49

    फस्सोphas·so नna होतिho·ti …

    phasso na hoti …

    contact …

  50. 50

    सळायतनंsa·ḷā·ya·ta·naṃ नna होतिho·ti …

    saḷāyatanaṁ na hoti …

    six sense fields …

  51. 51

    नामरूपंnā·ma·rū·paṃ नna होति।ho·ti

    nāmarūpaṁ na hoti.

    name and form?

  52. 52

    किस्सkis·sa निरोधाni·ro·dhā नामरूपनिरोधो’ति?nā·ma·rū·pa·ni·ro·dho

    Kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti?

    When what ceases do name and form cease?’

  53. 53

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve योनिसोyo·ni·so मनसिकाराma·na·si·kā·rā अहुa·hu पञ्ञायpañ·ñā·ya अभिसमयो:a·bhi·sa·ma·yo

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:

    Then, through rational application of mind, I penetrated with wisdom:

  54. 54

    ‘विञ्ञाणेviñ·ñā·ṇe खोkho असति,a·sa·ti नामरूपंnā·ma·rū·paṃ नna होति;ho·ti

    ‘viññāṇe kho asati, nāmarūpaṁ na hoti;

    ‘When consciousness doesn’t exist there is no name and form.

  55. 55

    विञ्ञाणनिरोधाviñ·ñā·ṇa·ni·ro·dhā नामरूपनिरोधो’ति।nā·ma·rū·pa·ni·ro·dho

    viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’ti.

    When consciousness ceases name and form cease.’

  56. 56

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:

    Then it occurred to me:

  57. 57

    ‘किम्हिkim·hi नुnu खोkho असतिa·sa·ti विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ नna होति;ho·ti

    ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṁ na hoti;

    ‘When what doesn’t exist is there no consciousness?

  58. 58

    किस्सkis·sa निरोधाni·ro·dhā विञ्ञाणनिरोधो’ति?viñ·ñā·ṇa·ni·ro·dho

    kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti?

    When what ceases does consciousness cease?’

  59. 59

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve योनिसोyo·ni·so मनसिकाराma·na·si·kā·rā अहुa·hu पञ्ञायpañ·ñā·ya अभिसमयो:a·bhi·sa·ma·yo

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo:

    Then, through rational application of mind, I penetrated with wisdom:

  60. 60

    ‘नामरूपेnā·ma·rū·pe खोkho असति,a·sa·ti विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ नna होति;ho·ti

    ‘nāmarūpe kho asati, viññāṇaṁ na hoti;

    ‘When name and form don’t exist, there is no consciousness.

  61. 61

    नामरूपनिरोधाnā·ma·rū·pa·ni·ro·dhā विञ्ञाणनिरोधो’ति।viñ·ñā·ṇa·ni·ro·dho

    nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’ti.

    When name and form cease, consciousness ceases.’

  62. 62

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve एतदहोसि—e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—

    Then it occurred to me:

  63. 63

    अधिगतोa·dhi·ga·to खोkho म्यायंmyā·yaṃ मग्गोmag·go बोधायbo·dhā·ya यदिदं—ya·di·daṃ

    adhigato kho myāyaṁ maggo bodhāya yadidaṁ—

    I have discovered the path to awakening. That is:

  64. 64

    नामरूपनिरोधाnā·ma·rū·pa·ni·ro·dhā विञ्ञाणनिरोधो;viñ·ñā·ṇa·ni·ro·dho

    nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho;

    When name and form cease, consciousness ceases.

  65. 65

    विञ्ञाणनिरोधाviñ·ñā·ṇa·ni·ro·dhā नामरूपनिरोधो;nā·ma·rū·pa·ni·ro·dho

    viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho;

    When consciousness ceases, name and form cease.

  66. 66

    नामरूपनिरोधाnā·ma·rū·pa·ni·ro·dhā सळायतननिरोधो;sa·ḷā·ya·ta·na·ni·ro·dho

    nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho;

    When name and form cease, the six sense fields cease.

  67. 67

    सळायतननिरोधाsa·ḷā·ya·ta·na·ni·ro·dhā फस्सनिरोधोphas·sa·ni·ro·dho …पे…pe

    saḷāyatananirodhā phassanirodho …pe…

    When the six sense fields cease, contact ceases. …

  68. 68

    एवमेतस्सe·va·me·tas·sa केवलस्सke·va·las·sa दुक्खक्खन्धस्सduk·khak·khan·dhas·sa निरोधोni·ro·dho होति।ho·ti

    evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.

    That is how this entire mass of suffering ceases.

  69. 69

    ‘निरोधो,ni·ro·dho निरोधो’तिni·ro·dho खोkho मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve पुब्बेpub·be अननुस्सुतेसुa·na·nus·su·te·su धम्मेसुdham·me·su चक्खुंcak·khuṃ उदपादिu·da·pā·di ञाणंñā·ṇaṃ उदपादिu·da·pā·di पञ्ञाpañ·ñā उदपादिu·da·pā·di विज्जाvij·jā उदपादिu·da·pā·di आलोकोā·lo·ko उदपादि।u·da·pā·di

    ‘Nirodho, nirodho’ti kho me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi ñāṇaṁ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

    ‘Cessation, cessation.’ Such was the vision, knowledge, wisdom, realization, and light that arose in me regarding teachings not learned before from another.

  70. 70

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve पुरिसोpu·ri·so अरञ्ञेa·rañ·ñe पवनेpa·va·ne चरमानोca·ra·mā·no पस्सेय्यpas·sey·ya पुराणंpu·rā·ṇaṃ मग्गंmag·gaṃ पुराणञ्जसंpu·rā·ṇañ·ja·saṃ पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi मनुस्सेहिma·nus·se·hi अनुयातं।a·nu·yā·taṃ

    Seyyathāpi, bhikkhave, puriso araññe pavane caramāno passeyya purāṇaṁ maggaṁ purāṇañjasaṁ pubbakehi manussehi anuyātaṁ.

    Suppose a person was walking through a forest. They’d see an ancient path, an ancient route traveled by humans in the past.

  71. 71

    सोso तमनुगच्छेय्य।ta·ma·nu·gac·chey·ya

    So tamanugaccheyya.

    Following it along,

  72. 72

    तमनुगच्छन्तोta·ma·nu·gac·chan·to पस्सेय्यpas·sey·ya पुराणंpu·rā·ṇaṃ नगरंna·ga·raṃ पुराणंpu·rā·ṇaṃ राजधानिंrā·ja·dhā·niṃ पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi मनुस्सेहिma·nus·se·hi अज्झावुट्ठंaj·jhā·vuṭ·ṭhaṃ आरामसम्पन्नंā·rā·ma·sam·pan·naṃ वनसम्पन्नंva·na·sam·pan·naṃ पोक्खरणीसम्पन्नंpok·kha·ra·ṇī·sam·pan·naṃ उद्धापवन्तंud·dhā·pa·van·taṃ रमणीयं।ra·ma·ṇī·yaṃ

    Tamanugacchanto passeyya purāṇaṁ nagaraṁ purāṇaṁ rājadhāniṁ pubbakehi manussehi ajjhāvuṭṭhaṁ ārāmasampannaṁ vanasampannaṁ pokkharaṇīsampannaṁ uddhāpavantaṁ ramaṇīyaṁ.

    they’d see an ancient city, an ancient capital, inhabited by humans in the past. It was lovely, complete with parks, groves, lotus ponds, and embankments.

  73. 73

    अथa·tha खोkho सो,so भिक्खवे,bhik·kha·ve पुरिसोpu·ri·so रञ्ञोrañ·ño वाvā राजमहामत्तस्सrā·ja·ma·hā·mat·tas·sa वाvā आरोचेय्य:ā·ro·cey·ya

    Atha kho so, bhikkhave, puriso rañño vā rājamahāmattassa vā āroceyya:

    Then that person would inform a king or their chief minister:

  74. 74

    ‘यग्घे,yag·ghe भन्ते,bhan·te जानेय्यासि—अहंjā·ney·yā·si अद्दसंad·da·saṃ अरञ्ञेa·rañ·ñe पवनेpa·va·ne चरमानोca·ra·mā·no पुराणंpu·rā·ṇaṃ मग्गंmag·gaṃ पुराणञ्जसंpu·rā·ṇañ·ja·saṃ पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi मनुस्सेहिma·nus·se·hi अनुयातंa·nu·yā·taṃ तमनुगच्छिं।ta·ma·nu·gac·chiṃ

    ‘yagghe, bhante, jāneyyāsi—ahaṁ addasaṁ araññe pavane caramāno purāṇaṁ maggaṁ purāṇañjasaṁ pubbakehi manussehi anuyātaṁ tamanugacchiṁ.

    ‘Please sir, you should know this. While walking through a forest I saw an ancient path, an ancient route traveled by humans in the past.

  75. 75

    तमनुगच्छन्तोta·ma·nu·gac·chan·to अद्दसंad·da·saṃ पुराणंpu·rā·ṇaṃ नगरंna·ga·raṃ पुराणंpu·rā·ṇaṃ राजधानिंrā·ja·dhā·niṃ पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi मनुस्सेहिma·nus·se·hi अज्झावुट्ठंaj·jhā·vuṭ·ṭhaṃ आरामसम्पन्नंā·rā·ma·sam·pan·naṃ वनसम्पन्नंva·na·sam·pan·naṃ पोक्खरणीसम्पन्नंpok·kha·ra·ṇī·sam·pan·naṃ उद्धापवन्तंud·dhā·pa·van·taṃ रमणीयं।ra·ma·ṇī·yaṃ

    Tamanugacchanto addasaṁ purāṇaṁ nagaraṁ purāṇaṁ rājadhāniṁ pubbakehi manussehi ajjhāvuṭṭhaṁ ārāmasampannaṁ vanasampannaṁ pokkharaṇīsampannaṁ uddhāpavantaṁ ramaṇīyaṁ.

    Following it along I saw an ancient city, an ancient capital, inhabited by humans in the past. It was lovely, complete with parks, groves, lotus ponds, and embankments.

  76. 76

    तं,taṃ भन्ते,bhan·te नगरंna·ga·raṃ मापेही’ति।mā·pe·hī

    Taṁ, bhante, nagaraṁ māpehī’ti.

    Sir, you should rebuild that city!’

  77. 77

    अथa·tha खोkho सो,so भिक्खवे,bhik·kha·ve राजाrā·jā वाvā राजमहामत्तोrā·ja·ma·hā·mat·to वाvā तंtaṃ नगरंna·ga·raṃ मापेय्य।mā·pey·ya

    Atha kho so, bhikkhave, rājā vā rājamahāmatto vā taṁ nagaraṁ māpeyya.

    Then that king or their chief minister would have that city rebuilt.

  78. 78

    तदस्सta·das·sa नगरंna·ga·raṃ अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na इद्धञ्चेवid·dhañ·ce·va फीतञ्चphī·tañ·ca बाहुजञ्ञंbā·hu·jañ·ñaṃ आकिण्णमनुस्संā·kiṇ·ṇa·ma·nus·saṃ वुद्धिवेपुल्लप्पत्तं।vud·dhi·ve·pul·lap·pat·taṃ

    Tadassa nagaraṁ aparena samayena iddhañceva phītañca bāhujaññaṁ ākiṇṇamanussaṁ vuddhivepullappattaṁ.

    And after some time that city was successful and prosperous, populous and full of people, attained to growth and expansion.

  79. 79

    एवमेवe·va·me·va ख्वाहं,khvā·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve अद्दसंad·da·saṃ पुराणंpu·rā·ṇaṃ मग्गंmag·gaṃ पुराणञ्जसंpu·rā·ṇañ·ja·saṃ पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi सम्मासम्बुद्धेहिsam·mā·sam·bud·dhe·hi अनुयातं।a·nu·yā·taṃ

    Evameva khvāhaṁ, bhikkhave, addasaṁ purāṇaṁ maggaṁ purāṇañjasaṁ pubbakehi sammāsambuddhehi anuyātaṁ.

    In the same way, I saw an ancient path, an ancient route traveled by fully awakened Buddhas in the past.

  80. 80

    कतमोka·ta·mo चca सो,so भिक्खवे,bhik·kha·ve पुराणमग्गोpu·rā·ṇa·mag·go पुराणञ्जसोpu·rā·ṇañ·ja·so पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi सम्मासम्बुद्धेहिsam·mā·sam·bud·dhe·hi अनुयातो?a·nu·yā·to

    Katamo ca so, bhikkhave, purāṇamaggo purāṇañjaso pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāto?

    And what is that ancient path, the ancient route traveled by fully awakened Buddhas in the past?

  81. 81

    अयमेवa·ya·me·va अरियोa·ri·yo अट्ठङ्गिकोaṭ·ṭhaṅ·gi·ko मग्गो,mag·go सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—

    It is simply this noble eightfold path, that is:

  82. 82
  83. 83

    अयंa·yaṃ खोkho सो,so भिक्खवे,bhik·kha·ve पुराणमग्गोpu·rā·ṇa·mag·go पुराणञ्जसोpu·rā·ṇañ·ja·so पुब्बकेहिpub·ba·ke·hi सम्मासम्बुद्धेहिsam·mā·sam·bud·dhe·hi अनुयातो,a·nu·yā·to तमनुगच्छिं;ta·ma·nu·gac·chiṃ

    Ayaṁ kho so, bhikkhave, purāṇamaggo purāṇañjaso pubbakehi sammāsambuddhehi anuyāto, tamanugacchiṁ;

    This is that ancient path, the ancient route traveled by fully awakened Buddhas in the past.

  84. 84

    तमनुगच्छन्तोta·ma·nu·gac·chan·to जरामरणंja·rā·ma·ra·ṇaṃ अब्भञ्ञासिं;ab·bhañ·ñā·siṃ

    tamanugacchanto jarāmaraṇaṁ abbhaññāsiṁ;

    Following it along, I directly knew old age and death,

  85. 85

    जरामरणसमुदयंja·rā·ma·ra·ṇa·sa·mu·da·yaṃ अब्भञ्ञासिं;ab·bhañ·ñā·siṃ

    jarāmaraṇasamudayaṁ abbhaññāsiṁ;

    their origin,

  86. 86

    जरामरणनिरोधंja·rā·ma·ra·ṇa·ni·ro·dhaṃ अब्भञ्ञासिं;ab·bhañ·ñā·siṃ

    jarāmaraṇanirodhaṁ abbhaññāsiṁ;

    their cessation,

  87. 87

    जरामरणनिरोधगामिनिंja·rā·ma·ra·ṇa·ni·ro·dha·gā·mi·niṃ पटिपदंpa·ṭi·pa·daṃ अब्भञ्ञासिं।ab·bhañ·ñā·siṃ

    jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abbhaññāsiṁ.

    and the practice that leads to their cessation.

  88. 88

    तमनुगच्छिं;ta·ma·nu·gac·chiṃ

    Tamanugacchiṁ;

    (Pāli only)

  89. 89

    तमनुगच्छन्तोta·ma·nu·gac·chan·to जातिंjā·tiṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …पे…pe

    tamanugacchanto jātiṁ abbhaññāsiṁ …pe…

    Following it along, I directly knew rebirth …

  90. 90

    भवंbha·vaṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    bhavaṁ abbhaññāsiṁ …

    continued existence …

  91. 91

    उपादानंu·pā·dā·naṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    upādānaṁ abbhaññāsiṁ …

    grasping …

  92. 92

    तण्हंtaṇ·haṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    taṇhaṁ abbhaññāsiṁ …

    craving …

  93. 93

    वेदनंve·da·naṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    vedanaṁ abbhaññāsiṁ …

    feeling …

  94. 94

    फस्संphas·saṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    phassaṁ abbhaññāsiṁ …

    contact …

  95. 95

    सळायतनंsa·ḷā·ya·ta·naṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    saḷāyatanaṁ abbhaññāsiṁ …

    the six sense fields …

  96. 96

    नामरूपंnā·ma·rū·paṃ अब्भञ्ञासिंab·bhañ·ñā·siṃ …

    nāmarūpaṁ abbhaññāsiṁ …

    name and form …

  97. 97

    विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ अब्भञ्ञासिं।ab·bhañ·ñā·siṃ

    viññāṇaṁ abbhaññāsiṁ.

    consciousness …

  98. 98

    तमनुगच्छिं;ta·ma·nu·gac·chiṃ

    Tamanugacchiṁ;

    (Pāli only)

  99. 99

    तमनुगच्छन्तोta·ma·nu·gac·chan·to सङ्खारेsaṅ·khā·re अब्भञ्ञासिं;ab·bhañ·ñā·siṃ

    tamanugacchanto saṅkhāre abbhaññāsiṁ;

    Following it along, I directly knew choices,

  100. 100

    सङ्खारसमुदयंsaṅ·khā·ra·sa·mu·da·yaṃ अब्भञ्ञासिं;ab·bhañ·ñā·siṃ

    saṅkhārasamudayaṁ abbhaññāsiṁ;

    their origin,

  101. 101

    सङ्खारनिरोधंsaṅ·khā·ra·ni·ro·dhaṃ अब्भञ्ञासिं;ab·bhañ·ñā·siṃ

    saṅkhāranirodhaṁ abbhaññāsiṁ;

    their cessation,

  102. 102

    सङ्खारनिरोधगामिनिंsaṅ·khā·ra·ni·ro·dha·gā·mi·niṃ पटिपदंpa·ṭi·pa·daṃ अब्भञ्ञासिं।ab·bhañ·ñā·siṃ

    saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abbhaññāsiṁ.

    and the practice that leads to their cessation.

  103. 103

    तदभिञ्ञायta·da·bhiñ·ñā·ya आचिक्खिंā·cik·khiṃ भिक्खूनंbhik·khū·naṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ उपासकानंu·pā·sa·kā·naṃ उपासिकानं।u·pā·si·kā·naṃ

    Tadabhiññāya ācikkhiṁ bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ.

    Having directly known this, I told the monks, nuns, laymen, and laywomen.

  104. 104

    तयिदं,ta·yi·daṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ इद्धञ्चेवid·dhañ·ce·va फीतञ्चphī·tañ·ca वित्थारिकंvit·thā·ri·kaṃ बाहुजञ्ञंbā·hu·jañ·ñaṃ पुथुभूतंpu·thu·bhū·taṃ यावyā·va देवमनुस्सेहिde·va·ma·nus·se·hi सुप्पकासितन्”ति।sup·pa·kā·si·tan

    Tayidaṁ, bhikkhave, brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan”ti.

    And that’s how this spiritual life has become successful and prosperous, extensive, popular, widespread, and fully revealed among gods and humans.”

  105. 105

    पञ्चमं।pañ·ca·maṃ

    Pañcamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.