Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Heartfelt Sayings 75 उदान 75

Chapter: 1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950515253545556575859606162636465666768697071727374757677787980

Cundasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100 · Hide pronunciation

  1. 1

    उदानu·dā·na 8।5

    Udāna 8.5

    Heartfelt Sayings 8.5

  2. 2

    चुन्दसुत्तcun·da·sut·ta

    Cundasutta

    With Cunda

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā मल्लेसुmal·le·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ येनye·na पावाpā·vā तदवसरि।ta·da·va·sa·ri

    ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tadavasari.

    At one time the Buddha was wandering in the land of the Mallas together with a large Saṅgha when he arrived at Pāvā.

  5. 5

    तत्रtat·ra सुदंsu·daṃ भगवाbha·ga·vā पावायंpā·vā·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti चुन्दस्सcun·das·sa कम्मारपुत्तस्सkam·mā·ra·put·tas·sa अम्बवने।am·ba·va·ne

    Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.

    There he stayed in Cunda the smith’s mango grove.

  6. 6

    अस्सोसिas·so·si खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तो:kam·mā·ra·put·to “भगवाbha·ga·vā किरki·ra मल्लेसुmal·le·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ पावंpā·vaṃ अनुप्पत्तोa·nup·pat·to पावायंpā·vā·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti मय्हंmay·haṃ अम्बवने”ति।am·ba·va·ne

    Assosi kho cundo kammāraputto: “bhagavā kira mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pāvaṁ anuppatto pāvāyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti.

    Cunda heard that the Buddha had arrived and was staying in his mango grove.

  7. 7

    अथa·tha खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तोkam·mā·ra·put·to येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

    Then he went to the Buddha, bowed, and sat down to one side.

  8. 8

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho चुन्दंcun·daṃ कम्मारपुत्तंkam·mā·ra·put·taṃ भगवाbha·ga·vā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सेसिsan·das·se·si समादपेसिsa·mā·da·pe·si समुत्तेजेसिsa·mut·te·je·si सम्पहंसेसि।sam·pa·haṃ·se·si

    Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

    The Buddha educated, encouraged, fired up, and inspired him with a Dhamma talk.

  9. 9

    अथa·tha खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तोkam·mā·ra·put·to भगवताbha·ga·va·tā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सितोsan·das·si·to समादपितोsa·mā·da·pi·to समुत्तेजितोsa·mut·te·ji·to सम्पहंसितोsam·pa·haṃ·si·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca:

    Then Cunda said to the Buddha,

  10. 10

    “अधिवासेतुa·dhi·vā·se·tu मे,me भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तंbhat·taṃ सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेना”ति।bhik·khu·saṅ·ghe·nā

    “adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

    “Sir, would the Buddha, together with the mendicant Saṅgha, please accept tomorrow’s meal from me?”

  11. 11

    अधिवासेसिa·dhi·vā·se·si भगवाbha·ga·vā तुण्हीभावेन।tuṇ·hī·bhā·ve·na

    Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

    The Buddha consented with silence.

  12. 12

    अथa·tha खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तोkam·mā·ra·put·to भगवतोbha·ga·va·to अधिवासनंa·dhi·vā·sa·naṃ विदित्वाvi·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā पक्कामि।pak·kā·mi

    Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

    Then, knowing that the Buddha had consented, Cunda rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving.

  13. 13

    अथa·tha खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तोkam·mā·ra·put·to तस्साtas·sā रत्तियाrat·ti·yā अच्चयेनac·ca·ye·na सकेsa·ke निवेसनेni·ve·sa·ne पणीतंpa·ṇī·taṃ खादनीयंkhā·da·nī·yaṃ भोजनीयंbho·ja·nī·yaṃ पटियादापेत्वाpa·ṭi·yā·dā·pet·vā पहूतञ्चpa·hū·tañ·ca सूकरमद्दवंsū·ka·ra·mad·da·vaṃ भगवतोbha·ga·va·to कालंkā·laṃ आरोचापेसि:ā·ro·cā·pe·si

    Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṁ bhagavato kālaṁ ārocāpesi:

    And when the night had passed Cunda had delicious fresh and cooked foods prepared in his own home, and plenty of pork on the turn. Then he had the Buddha informed of the time, saying,

  14. 14

    “कालो,kā·lo भन्ते,bhan·te निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ भत्तन्”ति।bhat·tan

    “kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

    “Sir, it’s time. The meal is ready.”

  15. 15

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na येनye·na चुन्दस्सcun·das·sa कम्मारपुत्तस्सkam·mā·ra·put·tas·sa निवेसनंni·ve·sa·naṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसनेā·sa·ne निसीदि।ni·sī·di

    Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

    Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to the home of Cunda together with the mendicant Saṅgha, where he sat down on the seat spread out

  16. 16

    निसज्जni·saj·ja खोkho भगवाbha·ga·vā चुन्दंcun·daṃ कम्मारपुत्तंkam·mā·ra·put·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi:

    and addressed Cunda,

  17. 17

    “यंyaṃ ते,te चुन्द,cun·da सूकरमद्दवंsū·ka·ra·mad·da·vaṃ पटियत्तंpa·ṭi·yat·taṃ तेनte·na मंmaṃ परिविस,pa·ri·vi·sa

    “yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ tena maṁ parivisa,

    “Cunda, please serve me with the pork on the turn that you’ve prepared.

  18. 18

    यंyaṃ पनञ्ञंpa·nañ·ñaṃ खादनीयंkhā·da·nī·yaṃ भोजनीयंbho·ja·nī·yaṃ पटियत्तंpa·ṭi·yat·taṃ तेनte·na भिक्खुसङ्घंbhik·khu·saṅ·ghaṃ परिविसा”ति।pa·ri·vi·sā

    yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ tena bhikkhusaṅghaṁ parivisā”ti.

    And serve the mendicant Saṅgha with the other foods.”

  19. 19

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तोkam·mā·ra·put·to भगवतोbha·ga·va·to पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā यंyaṃ अहोसिa·ho·si सूकरमद्दवंsū·ka·ra·mad·da·vaṃ पटियत्तंpa·ṭi·yat·taṃ तेनte·na भगवन्तंbha·ga·van·taṃ परिविसि;pa·ri·vi·si

    “Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ tena bhagavantaṁ parivisi;

    “Yes, sir,” replied Cunda, and did as he was asked.

  20. 20

    यंyaṃ पनञ्ञंpa·nañ·ñaṃ खादनीयंkhā·da·nī·yaṃ भोजनीयंbho·ja·nī·yaṃ पटियत्तंpa·ṭi·yat·taṃ तेनte·na भिक्खुसङ्घंbhik·khu·saṅ·ghaṃ परिविसि।pa·ri·vi·si

    yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ tena bhikkhusaṅghaṁ parivisi.

    (Pāli only)

  21. 21

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā चुन्दंcun·daṃ कम्मारपुत्तंkam·mā·ra·put·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi:

    Then the Buddha addressed Cunda,

  22. 22

    “यंyaṃ ते,te चुन्द,cun·da सूकरमद्दवंsū·ka·ra·mad·da·vaṃ अवसिट्ठंa·va·siṭ·ṭhaṃ तंtaṃ सोब्भेsob·bhe निखणाहि।ni·kha·ṇā·hi

    “yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ taṁ sobbhe nikhaṇāhi.

    “Cunda, any pork on the turn that’s left over, you should bury it in a pit.

  23. 23

    नाहंnā·haṃ तं,taṃ चुन्द,cun·da पस्सामिpas·sā·mi सदेवकेsa·de·va·ke लोकेlo·ke समारकेsa·mā·ra·ke सब्रह्मकेsab·rah·ma·ke सस्समणब्राह्मणियाsas·sa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇi·yā पजायpa·jā·ya सदेवमनुस्सायsa·de·va·ma·nus·sā·ya यस्सyas·sa तंtaṃ परिभुत्तंpa·ri·bhut·taṃ सम्माsam·mā परिणामंpa·ri·ṇā·maṃ गच्छेय्यgac·chey·ya अञ्ञत्रañ·ñat·ra तथागतस्सा”ति।ta·thā·ga·tas·sā

    Nāhaṁ taṁ, cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya aññatra tathāgatassā”ti.

    I don’t see anyone in this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, its gods and humans—who could properly digest it except the Realized One.”

  24. 24

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho चुन्दोcun·do कम्मारपुत्तोkam·mā·ra·put·to भगवतोbha·ga·va·to पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā यंyaṃ अहोसिa·ho·si सूकरमद्दवंsū·ka·ra·mad·da·vaṃ अवसिट्ठंa·va·siṭ·ṭhaṃ तंtaṃ सोब्भेsob·bhe निखणित्वाni·kha·ṇit·vā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    “Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ taṁ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

    “Yes, sir,” replied Cunda. He did as he was asked, then came back to the Buddha, bowed, and sat down to one side.

  25. 25

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho चुन्दंcun·daṃ कम्मारपुत्तंkam·mā·ra·put·taṃ भगवाbha·ga·vā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सेत्वाsan·das·set·vā समादपेत्वाsa·mā·da·pet·vā समुत्तेजेत्वाsa·mut·te·jet·vā सम्पहंसेत्वाsam·pa·haṃ·set·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā पक्कामि।pak·kā·mi

    Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

    Then the Buddha educated, encouraged, fired up, and inspired him with a Dhamma talk, after which he rose from his seat and left.

  26. 26

    अथa·tha खोkho भगवतोbha·ga·va·to चुन्दस्सcun·das·sa कम्मारपुत्तस्सkam·mā·ra·put·tas·sa भत्तंbhat·taṃ भुत्ताविस्सbhut·tā·vis·sa खरोkha·ro आबाधोā·bā·dho उप्पज्जि।up·paj·ji लोहितपक्खन्दिकाlo·hi·ta·pak·khan·di·kā पबाळ्हाpa·bā·ḷhā वेदनाve·da·nā वत्तन्तिvat·tan·ti मारणन्तिका।mā·ra·ṇan·ti·kā

    Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji. Lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā.

    After the Buddha had eaten Cunda’s meal, he fell severely ill with bloody dysentery, struck by dreadful pains, close to death.

  27. 27

    तत्रtat·ra सुदंsu·daṃ भगवाbha·ga·vā सतोsa·to सम्पजानोsam·pa·jā·no अधिवासेसिa·dhi·vā·se·si अविहञ्ञमानो।a·vi·hañ·ña·mā·no

    Tatra sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno.

    But he endured unbothered, with mindfulness and situational awareness.

  28. 28

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ आनन्दंā·nan·daṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

    Then the Buddha said to Venerable Ānanda,

  29. 29

    “आयामानन्द,ā·yā·mā·nan·da येनye·na कुसिनाराku·si·nā·rā तेनुपसङ्कमिस्सामा”ति।te·nu·pa·saṅ·ka·mis·sā·mā

    “āyāmānanda, yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā”ti.

    “Come, Ānanda, let’s go to Kusinārā.”

  30. 30

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

    “Yes, sir,” Ānanda replied.

  31. 31

    चुन्दस्सcun·das·sa भत्तंbhat·taṃ भुञ्जित्वा,bhuñ·jit·vā

    Cundassa bhattaṁ bhuñjitvā,

    I’ve heard that after eating

  32. 32

    कम्मारस्सातिkam·mā·ras·sā·ti मेme सुतं;su·taṃ

    kammārassāti me sutaṁ;

    the meal of Cunda the smith,

  33. 33

    आबाधंā·bā·dhaṃ सम्फुसीsam·phu·sī धीरो,dhī·ro

    Ābādhaṁ samphusī dhīro,

    the attentive one fell severely ill,

  34. 34

    पबाळ्हंpa·bā·ḷhaṃ मारणन्तिकं।mā·ra·ṇan·ti·kaṃ

    pabāḷhaṁ māraṇantikaṁ.

    with pains, close to death.

  35. 35

    भुत्तस्सbhut·tas·sa चca सूकरमद्दवेन,sū·ka·ra·mad·da·ve·na

    Bhuttassa ca sūkaramaddavena,

    A severe sickness struck the Teacher

  36. 36

    ब्याधिप्पबाळ्होbyā·dhip·pa·bā·ḷho उदपादिu·da·pā·di सत्थुनो;sat·thu·no

    Byādhippabāḷho udapādi satthuno;

    who had eaten the pork on the turn.

  37. 37

    विरिच्चमानोvi·ric·ca·mā·no भगवाbha·ga·vā अवोच,a·vo·ca

    Viriccamāno bhagavā avoca,

    While still purging the Buddha said:

  38. 38

    “गच्छामहंgac·chā·ma·haṃ कुसिनारंku·si·nā·raṃ नगरन्”ति।na·ga·ran

    “Gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaran”ti.

    “I’ll go to the citadel of Kusinārā.”

  39. 39

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā मग्गाmag·gā ओक्कम्मok·kam·ma येनye·na अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ रुक्खमूलंruk·kha·mū·laṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ आनन्दंā·nan·daṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

    Then the Buddha left the road and went to the root of a certain tree, where he addressed Ānanda,

  40. 40

    “इङ्घiṅ·gha मेme त्वं,tvaṃ आनन्द,ā·nan·da चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सङ्घाटिंsaṅ·ghā·ṭiṃ पञ्ञापेहि;pañ·ñā·pe·hi किलन्तोस्मि,ki·lan·tos·mi आनन्द,ā·nan·da निसीदिस्सामी”ति।ni·sī·dis·sā·mī

    “iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi; kilantosmi, ānanda, nisīdissāmī”ti.

    “Go on then, Ānanda, fold my outer robe in four and spread it out for me. I am tired and will sit down.”

  41. 41

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do भगवतोbha·ga·va·to पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सङ्घाटिंsaṅ·ghā·ṭiṃ पञ्ञापेसि।pañ·ñā·pe·si

    “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpesi.

    “Yes, sir,” replied Ānanda, and did as he was asked.

  42. 42

    निसीदिni·sī·di भगवाbha·ga·vā पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसने।ā·sa·ne

    Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

    The Buddha sat down on the seat spread out,

  43. 43

    निसज्जni·saj·ja खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ आनन्दंā·nan·daṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

    and said to Venerable Ānanda,

  44. 44

    “इङ्घiṅ·gha मेme त्वं,tvaṃ आनन्द,ā·nan·da पानीयंpā·nī·yaṃ आहर;ā·ha·ra पिपासितोस्मि,pi·pā·si·tos·mi आनन्द,ā·nan·da पिविस्सामी”ति।pi·vis·sā·mī

    “iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara; pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

    “Go on then, Ānanda, fetch me some water. I am thirsty and will drink.”

  45. 45

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

    When he said this, Venerable Ānanda said to the Buddha,

  46. 46

    “इदानि,i·dā·ni भन्ते,bhan·te पञ्चमत्तानिpañ·ca·mat·tā·ni सकटसतानिsa·ka·ṭa·sa·tā·ni अतिक्कन्तानि।a·tik·kan·tā·ni तंtaṃ चक्कच्छिन्नंcak·kac·chin·naṃ उदकंu·da·kaṃ परित्तंpa·rit·taṃ लुळितंlu·ḷi·taṃ आविलंā·vi·laṃ सन्दति।san·da·ti

    “idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni. Taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati.

    “Sir, just now around five hundred carts have passed by. The shallow water has been churned up by their wheels, and it flows cloudy and murky.

  47. 47

    अयं,a·yaṃ भन्ते,bhan·te कुकुधाku·ku·dhā नदीna·dī अविदूरेa·vi·dū·re अच्छोदकाac·cho·da·kā सातोदकाsā·to·da·kā सीतोदकाsī·to·da·kā सेतोदकाse·to·da·kā सुपतित्थाsu·pa·tit·thā रमणीया।ra·ma·ṇī·yā

    Ayaṁ, bhante, kukudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā.

    The Kakutthā River is not far away, with clear, sweet, cool water, clean, with smooth banks, delightful.

  48. 48

    एत्थet·tha भगवाbha·ga·vā पानीयञ्चpā·nī·yañ·ca पिविस्सतिpi·vis·sa·ti गत्तानिgat·tā·ni चca सीतीकरिस्सती”ति।sī·tī·ka·ris·sa·tī

    Ettha bhagavā pānīyañca pivissati gattāni ca sītīkarissatī”ti.

    There the Buddha can drink and cool his limbs.”

  49. 49

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho …पे…pe

    Dutiyampi kho …pe…

    For a second time …

  50. 50

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ आनन्दंā·nan·daṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

    For a third time, the Buddha said to Ānanda,

  51. 51

    “इङ्घiṅ·gha मेme त्वं,tvaṃ आनन्द,ā·nan·da पानीयंpā·nī·yaṃ आहर;ā·ha·ra पिपासितोस्मि,pi·pā·si·tos·mi आनन्द,ā·nan·da पिविस्सामी”ति।pi·vis·sā·mī

    “iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara; pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

    “Go on then, Ānanda, fetch me some water. I am thirsty and will drink.”

  52. 52

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do भगवतोbha·ga·va·to पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā पत्तंpat·taṃ गहेत्वाga·het·vā येनye·na साsā नदीna·dī तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena sā nadī tenupasaṅkami.

    “Yes, sir,” replied Ānanda. Taking his bowl he went to the river.

  53. 53

    अथa·tha खोkho साsā नदीna·dī चक्कच्छिन्नाcak·kac·chin·nā परित्ताpa·rit·tā लुळिताlu·ḷi·tā आविलाā·vi·lā सन्दमानाsan·da·mā·nā आयस्मन्तेā·yas·man·te आनन्देā·nan·de उपसङ्कमन्तेu·pa·saṅ·ka·man·te अच्छाac·chā विप्पसन्नाvip·pa·san·nā अनाविलाa·nā·vi·lā सन्दति।san·da·ti

    Atha kho sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati.

    Now, though the shallow water in that river had been churned up by wheels, and flowed cloudy and murky, when Ānanda approached it flowed transparent, clear, and unclouded.

  54. 54

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to आनन्दस्सā·nan·das·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

    Then Venerable Ānanda thought,

  55. 55

    “अच्छरियंac·cha·ri·yaṃ वतva·ta भो,bho अब्भुतंab·bhu·taṃ वतva·ta भो,bho तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa महिद्धिकताma·hid·dhi·ka·tā महानुभावता।ma·hā·nu·bhā·va·tā

    “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.

    “Oh lord, how incredible, how amazing! The Realized One has such psychic power and might!

  56. 56

    अयञ्हिa·yañ·hi साsā नदीna·dī चक्कच्छिन्नाcak·kac·chin·nā परित्ताpa·rit·tā लुळिताlu·ḷi·tā आविलाā·vi·lā सन्दमानाsan·da·mā·nā मयिma·yi उपसङ्कमन्तेu·pa·saṅ·ka·man·te अच्छाac·chā विप्पसन्नाvip·pa·san·nā अनाविलाa·nā·vi·lā सन्दती”ति।san·da·tī

    Ayañhi sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī”ti.

    For though the shallow water in that river had been churned up by wheels, and flowed cloudy and murky, when I approached it flowed transparent, clear, and unclouded.”

  57. 57

    पत्तेनpat·te·na पानीयंpā·nī·yaṃ आदायā·dā·ya येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:

    Gathering a bowl of drinking water he went back to the Buddha, and said to him,

  58. 58

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भन्ते,bhan·te अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भन्ते,bhan·te तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa महिद्धिकताma·hid·dhi·ka·tā महानुभावता।ma·hā·nu·bhā·va·tā

    “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.

    “It’s incredible, sir, it’s amazing! The Realized One has such psychic power and might!

  59. 59

    अयञ्हिa·yañ·hi सा,sā भन्ते,bhan·te नदीna·dī चक्कच्छिन्नाcak·kac·chin·nā परित्ताpa·rit·tā लुळिताlu·ḷi·tā आविलाā·vi·lā सन्दमानाsan·da·mā·nā मयिma·yi उपसङ्कमन्तेu·pa·saṅ·ka·man·te अच्छाac·chā विप्पसन्नाvip·pa·san·nā अनाविलाa·nā·vi·lā सन्दति।san·da·ti

    Ayañhi sā, bhante, nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandati.

    For though the shallow water in that river had been churned up by wheels, and flowed cloudy and murky, when I approached it flowed transparent, clear, and unclouded.

  60. 60

    पिवतुpi·va·tu भगवाbha·ga·vā पानीयं,pā·nī·yaṃ पिवतुpi·va·tu सुगतोsu·ga·to पानीयन्”ति।pā·nī·yan

    Pivatu bhagavā pānīyaṁ, pivatu sugato pānīyan”ti.

    Drink the water, Blessed One! Drink the water, Holy One!”

  61. 61

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā पानीयंpā·nī·yaṃ अपायि।a·pā·yi

    Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāyi.

    So the Buddha drank the water.

  62. 62

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ येनye·na कुकुधाku·ku·dhā नदीna·dī तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā कुकुधंku·ku·dhaṃ नदिंna·diṃ अज्झोगाहेत्वाaj·jho·gā·het·vā न्हत्वाnhat·vā चca पिवित्वाpi·vit·vā चca पच्चुत्तरित्वाpac·cut·ta·rit·vā येनye·na अम्बवनंam·ba·va·naṃ तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kukudhā nadī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kukudhaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṁ tenupasaṅkami.

    Then the Buddha together with a large Saṅgha of mendicants went to the Kakutthā River. He plunged into the river and bathed and drank.

  63. 63

    उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ चुन्दकंcun·da·kaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Upasaṅkamitvā āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi:

    And when he had emerged, he went to the mango grove, where he addressed Venerable Cundaka,

  64. 64

    “इङ्घiṅ·gha मेme त्वं,tvaṃ चुन्दक,cun·da·ka चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सङ्घाटिंsaṅ·ghā·ṭiṃ पञ्ञापेहि;pañ·ñā·pe·hi किलन्तोस्मि,ki·lan·tos·mi चुन्दक,cun·da·ka निपज्जिस्सामी”ति।ni·paj·jis·sā·mī

    “iṅgha me tvaṁ, cundaka, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi; kilantosmi, cundaka, nipajjissāmī”ti.

    “Go on then, Cundaka, fold my outer robe in four and spread it out for me. I am tired and will lie down.”

  65. 65

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho आयस्माā·yas·mā चुन्दकोcun·da·ko भगवतोbha·ga·va·to पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सङ्घाटिंsaṅ·ghā·ṭiṃ पञ्ञापेसि।pañ·ñā·pe·si

    “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpesi.

    “Yes, sir,” replied Cundaka, and did as he was asked.

  66. 66

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā दक्खिणेनdak·khi·ṇe·na पस्सेनpas·se·na सीहसेय्यंsī·ha·sey·yaṃ कप्पेसिkap·pe·si पादेpā·de पादंpā·daṃ अच्चाधायac·cā·dhā·ya सतोsa·to सम्पजानोsam·pa·jā·no उट्ठानसञ्ञंuṭ·ṭhā·na·sañ·ñaṃ मनसिma·na·si करित्वा।ka·rit·vā

    Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā.

    And then the Buddha laid down in the lion’s posture—on the right side, placing one foot on top of the other—mindful and aware, and focused on the time of getting up.

  67. 67

    आयस्माā·yas·mā पनpa·na चुन्दकोcun·da·ko तत्थेवtat·the·va भगवतोbha·ga·va·to पुरतोpu·ra·to निसीदि।ni·sī·di

    Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.

    But Cundaka sat down right there in front of the Buddha.

  68. 68

    गन्त्वानgan·tvā·na बुद्धोbud·dho नदिकंna·di·kaṃ कुकुधं,ku·ku·dhaṃ

    Gantvāna buddho nadikaṁ kukudhaṁ,

    Having gone to Kakutthā Creek,

  69. 69

    अच्छोदकंac·cho·da·kaṃ सातुदकंsā·tu·da·kaṃ विप्पसन्नं;vip·pa·san·naṃ

    Acchodakaṁ sātudakaṁ vippasannaṁ;

    whose water was transparent, sweet, and clear,

  70. 70

    ओगाहिo·gā·hi सत्थाsat·thā सुकिलन्तरूपो,su·ki·lan·ta·rū·po

    Ogāhi satthā sukilantarūpo,

    the Teacher, being tired, plunged in,

  71. 71

    तथागतोta·thā·ga·to अप्पटिमोधap·pa·ṭi·mo·dha लोके।lo·ke

    Tathāgato appaṭimodha loke.

    the Realized One, without compare in the world.

  72. 72

    न्हत्वाnhat·vā चca पिवित्वाpi·vit·vā चुदतारिcu·da·tā·ri सत्था,sat·thā

    Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā,

    And after bathing and drinking the Teacher emerged.

  73. 73

    पुरक्खतोpu·rak·kha·to भिक्खुगणस्सbhik·khu·ga·ṇas·sa मज्झे;maj·jhe

    Purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe;

    Before the group of mendicants, in the middle, <j>the Buddha,

  74. 74

    सत्थाsat·thā पवत्ताpa·vat·tā भगवाbha·ga·vā इधi·dha धम्मे,dham·me

    Satthā pavattā bhagavā idha dhamme,

    the Teacher who rolled forth <j>the present dispensation,

  75. 75

    उपागमिu·pā·ga·mi अम्बवनंam·ba·va·naṃ महेसि;ma·he·si

    Upāgami ambavanaṁ mahesi;

    the great seer went to the mango grove.

  76. 76

    आमन्तयिā·man·ta·yi चुन्दकंcun·da·kaṃ नामnā·ma भिक्खुं,bhik·khuṃ

    Āmantayi cundakaṁ nāma bhikkhuṁ,

    He addressed the mendicant named Cundaka:

  77. 77

    “चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सन्थरsan·tha·ra मेme निपज्जं”।ni·paj·jaṃ

    “Catugguṇaṁ santhara me nipajjaṁ”.

    “Spread out my folded robe so I can lie down.”

  78. 78

    सोso चोदितोco·di·to भावितत्तेनbhā·vi·tat·te·na चुन्दो,cun·do

    So codito bhāvitattena cundo,

    The evolved one urged Cunda,

  79. 79

    चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सन्थरिsan·tha·ri खिप्पमेव;khip·pa·me·va

    Catugguṇaṁ santhari khippameva;

    who quickly spread the folded robe.

  80. 80

    निपज्जिni·paj·ji सत्थाsat·thā सुकिलन्तरूपो,su·ki·lan·ta·rū·po

    Nipajji satthā sukilantarūpo,

    The Teacher lay down so tired,

  81. 81

    चुन्दोपिcun·do·pi तत्थtat·tha पमुखेpa·mu·khe निसीदीति।ni·sī·dī·ti

    Cundopi tattha pamukhe nisīdīti.

    while Cunda sat there before him.

  82. 82

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ आनन्दंā·nan·daṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

    Then the Buddha said to Venerable Ānanda,

  83. 83

    “सियाsi·yā खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da चुन्दस्सcun·das·sa कम्मारपुत्तस्सkam·mā·ra·put·tas·sa कोचिko·ci विप्पटिसारंvip·pa·ṭi·sā·raṃ उपदहेय्य:u·pa·da·hey·ya

    “siyā kho panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṁ upadaheyya:

    “Now it may happen, Ānanda, that others may give rise to some regret for Cunda the smith:

  84. 84

    ‘तस्सtas·sa ते,te आवुसोā·vu·so चुन्द,cun·da अलाभा,a·lā·bhā तस्सtas·sa तेte दुल्लद्धंdul·lad·dhaṃ यस्सyas·sa तेte तथागतोta·thā·ga·to पच्छिमंpac·chi·maṃ पिण्डपातंpiṇ·ḍa·pā·taṃ भुञ्जित्वाbhuñ·jit·vā परिनिब्बुतो’ति।pa·ri·nib·bu·to

    ‘tassa te, āvuso cunda, alābhā, tassa te dulladdhaṁ yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ bhuñjitvā parinibbuto’ti.

    ‘It’s your loss, respectable Cunda, it’s your misfortune, in that the Realized One was fully quenched after eating his last almsmeal from you.’

  85. 85

    चुन्दस्सानन्द,cun·das·sā·nan·da कम्मारपुत्तस्सkam·mā·ra·put·tas·sa एवंe·vaṃ विप्पटिसारोvip·pa·ṭi·sā·ro पटिविनोदेतब्बो—pa·ṭi·vi·no·de·tab·bo

    Cundassānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinodetabbo—

    You should dispel remorse in Cunda the smith like this:

  86. 86

    तस्सtas·sa ते,te आवुसोā·vu·so चुन्द,cun·da लाभा,lā·bhā तस्सtas·sa तेte सुलद्धंsu·lad·dhaṃ

    Tassa te, āvuso cunda, lābhā, tassa te suladdhaṁ

    ‘You’re fortunate, respectable Cunda, you’re so very fortunate,

  87. 87

    यस्सyas·sa तेte तथागतोta·thā·ga·to पच्छिमंpac·chi·maṃ पिण्डपातंpiṇ·ḍa·pā·taṃ परिभुञ्जित्वाpa·ri·bhuñ·jit·vā परिनिब्बुतो।pa·ri·nib·bu·to

    yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto.

    in that the Realized One was fully quenched after eating his last almsmeal from you.

  88. 88

    सम्मुखाsam·mu·khā मेतं,me·taṃ आवुसोā·vu·so चुन्द,cun·da भगवतोbha·ga·va·to सुतं,su·taṃ सम्मुखाsam·mu·khā पटिग्गहितं—pa·ṭig·ga·hi·taṃ

    Sammukhā metaṁ, āvuso cunda, bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ—

    I have heard and learned this in the presence of the Buddha.

  89. 89

    द्वेमेdve·me पिण्डपाताpiṇ·ḍa·pā·tā समसमफलाsa·ma·sa·ma·pha·lā समसमविपाकाsa·ma·sa·ma·vi·pā·kā अतिवियa·ti·vi·ya अञ्ञेहिañ·ñe·hi पिण्डपातेहिpiṇ·ḍa·pā·te·hi महप्फलतराma·hap·pha·la·ta·rā चca महानिसंसतराma·hā·ni·saṃ·sa·ta·rā च।ca

    dveme piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.

    There are two almsmeal offerings that have identical fruit and result, and are more fruitful and beneficial than other almsmeal offerings.

  90. 90

    कतमेka·ta·me द्वे?dve

    Katame dve?

    What two?

  91. 91

    यञ्चyañ·ca पिण्डपातंpiṇ·ḍa·pā·taṃ परिभुञ्जित्वाpa·ri·bhuñ·jit·vā तथागतोta·thā·ga·to अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ सम्मासम्बोधिंsam·mā·sam·bo·dhiṃ अभिसम्बुज्झति,a·bhi·sam·buj·jha·ti यञ्चyañ·ca पिण्डपातंpiṇ·ḍa·pā·taṃ परिभुञ्जित्वाpa·ri·bhuñ·jit·vā अनुपादिसेसायa·nu·pā·di·se·sā·ya निब्बानधातुयाnib·bā·na·dhā·tu·yā परिनिब्बायति।pa·ri·nib·bā·ya·ti

    Yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati.

    The almsmeal after eating which a Realized One awakens to the supreme perfect awakening; and the almsmeal after eating which he becomes fully extinguished in the element of extinguishment with no residue.

  92. 92

    इमेi·me द्वेdve पिण्डपाताpiṇ·ḍa·pā·tā समसमफलाsa·ma·sa·ma·pha·lā समसमविपाकाsa·ma·sa·ma·vi·pā·kā अतिवियa·ti·vi·ya अञ्ञेहिañ·ñe·hi पिण्डपातेहिpiṇ·ḍa·pā·te·hi महप्फलतराma·hap·pha·la·ta·rā चca महानिसंसतराma·hā·ni·saṃ·sa·ta·rā च।ca

    Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.

    These two almsmeal offerings have identical fruit and result, and are more fruitful and beneficial than other almsmeal offerings.

  93. 93

    ‘आयुसंवत्तनिकंā·yu·saṃ·vat·ta·ni·kaṃ आयस्मताā·yas·ma·tā चुन्देनcun·de·na कम्मारपुत्तेनkam·mā·ra·put·te·na कम्मंkam·maṃ उपचितं,u·pa·ci·taṃ वण्णसंवत्तनिकंvaṇ·ṇa·saṃ·vat·ta·ni·kaṃ आयस्मताā·yas·ma·tā चुन्देनcun·de·na कम्मारपुत्तेनkam·mā·ra·put·te·na कम्मंkam·maṃ उपचितं,u·pa·ci·taṃ सुखसंवत्तनिकंsu·kha·saṃ·vat·ta·ni·kaṃ आयस्मताā·yas·ma·tā चुन्देनcun·de·na कम्मारपुत्तेनkam·mā·ra·put·te·na कम्मंkam·maṃ उपचितं,u·pa·ci·taṃ सग्गसंवत्तनिकंsag·ga·saṃ·vat·ta·ni·kaṃ आयस्मताā·yas·ma·tā चुन्देनcun·de·na कम्मारपुत्तेनkam·mā·ra·put·te·na कम्मंkam·maṃ उपचितं,u·pa·ci·taṃ यससंवत्तनिकंya·sa·saṃ·vat·ta·ni·kaṃ आयस्मताā·yas·ma·tā चुन्देनcun·de·na कम्मारपुत्तेनkam·mā·ra·put·te·na कम्मंkam·maṃ उपचितं,u·pa·ci·taṃ आधिपतेय्यसंवत्तनिकंā·dhi·pa·tey·ya·saṃ·vat·ta·ni·kaṃ आयस्मताā·yas·ma·tā चुन्देनcun·de·na कम्मारपुत्तेनkam·mā·ra·put·te·na कम्मंkam·maṃ उपचितन्’ति।u·pa·ci·tan

    ‘Āyusaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, saggasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, yasasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, ādhipateyyasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitan’ti.

    You’ve accumulated a deed that leads to long life, beauty, happiness, glory, heaven, and sovereignty.’

  94. 94

    चुन्दस्सानन्द,cun·das·sā·nan·da कम्मारपुत्तस्सkam·mā·ra·put·tas·sa एवंe·vaṃ विप्पटिसारोvip·pa·ṭi·sā·ro पटिविनोदेतब्बो”ति।pa·ṭi·vi·no·de·tab·bo

    Cundassānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinodetabbo”ti.

    You should dispel remorse in Cunda the smith like this.”

  95. 95

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ विदित्वाvi·dit·vā तायंtā·yaṃ वेलायंve·lā·yaṃ इमंi·maṃ उदानंu·dā·naṃ उदानेसि:u·dā·ne·si

    Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

    Then, understanding this matter, on that occasion the Buddha expressed this heartfelt sentiment:

  96. 96

    “ददतोda·da·to पुञ्ञंpuñ·ñaṃ पवड्ढति,pa·vaḍ·ḍha·ti

    “Dadato puññaṁ pavaḍḍhati,

    “A giver’s merit grows;

  97. 97

    संयमतोsaṃ·ya·ma·to वेरंve·raṃ नna चीयति;cī·ya·ti

    Saṁyamato veraṁ na cīyati;

    enmity doesn’t build up when you have self-control.

  98. 98

    कुसलोku·sa·lo चca जहातिja·hā·ti पापकं,pā·pa·kaṃ

    Kusalo ca jahāti pāpakaṁ,

    A skillful person gives up bad things—

  99. 99

    रागदोसमोहक्खयाrā·ga·do·sa·mo·hak·kha·yā सनिब्बुतो”ति।sa·nib·bu·to

    Rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti.

    with the end of greed, hate, and delusion, <j>they’re quenched.”

  100. 100

    पञ्चमं।pañ·ca·maṃ

    Pañcamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.