Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 111 मज्झिमनिकाय 111

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Anupadasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485868788899091929394959697 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 111

    Majjhima Nikāya 111

    Middle Discourses 111

  2. 2

    अनुपदसुत्तa·nu·pa·da·sut·ta

    Anupadasutta

    One by One

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā सावत्थियंsā·vat·thi·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti जेतवनेje·ta·va·ne अनाथपिण्डिकस्सa·nā·tha·piṇ·ḍi·kas·sa आरामे।ā·rā·me

    ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

    At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.

  5. 5

    तत्रtat·ra खोkho भगवाbha·ga·vā भिक्खूbhik·khū आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

    There the Buddha addressed the mendicants,

  6. 6

    “भिक्खवो”ति।bhik·kha·vo

    “bhikkhavo”ti.

    “Mendicants!”

  7. 7

    “भदन्ते”तिbha·dan·te तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसुं।pac·cas·so·suṃ

    “Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

    “Venerable sir,” they replied.

  8. 8

    भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  9. 9

    “पण्डितो,paṇ·ḍi·to भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    “Paṇḍito, bhikkhave, sāriputto;

    “Sāriputta is astute, mendicants.

  10. 10

    महापञ्ञो,ma·hā·pañ·ño भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    mahāpañño, bhikkhave, sāriputto;

    He has great wisdom,

  11. 11

    पुथुपञ्ञो,pu·thu·pañ·ño भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    puthupañño, bhikkhave, sāriputto;

    widespread wisdom,

  12. 12

    हासपञ्ञो,hā·sa·pañ·ño भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    hāsapañño, bhikkhave, sāriputto;

    laughing wisdom,

  13. 13

    जवनपञ्ञो,ja·va·na·pañ·ño भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    javanapañño, bhikkhave, sāriputto;

    swift wisdom,

  14. 14

    तिक्खपञ्ञो,tik·kha·pañ·ño भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    tikkhapañño, bhikkhave, sāriputto;

    sharp wisdom,

  15. 15

    निब्बेधिकपञ्ञो,nib·be·dhi·ka·pañ·ño भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तो;sā·ri·put·to

    nibbedhikapañño, bhikkhave, sāriputto;

    and penetrating wisdom.

  16. 16

    सारिपुत्तो,sā·ri·put·to भिक्खवे,bhik·kha·ve अड्ढमासंaḍ·ḍha·mā·saṃ अनुपदधम्मविपस्सनंa·nu·pa·da·dham·ma·vi·pas·sa·naṃ विपस्सति।vi·pas·sa·ti

    sāriputto, bhikkhave, aḍḍhamāsaṁ anupadadhammavipassanaṁ vipassati.

    For a fortnight he practiced discernment of phenomena one by one.

  17. 17

    तत्रिदं,tat·ri·daṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तस्सsā·ri·put·tas·sa अनुपदधम्मविपस्सनायa·nu·pa·da·dham·ma·vi·pas·sa·nā·ya होति।ho·ti

    Tatridaṁ, bhikkhave, sāriputtassa anupadadhammavipassanāya hoti.

    And this is how he did it.

  18. 18

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to विविच्चेवvi·vic·ce·va कामेहिkā·me·hi विविच्चvi·vic·ca अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi धम्मेहिdham·me·hi सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारंsa·vi·cā·raṃ विवेकजंvi·ve·ka·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ पठमंpa·ṭha·maṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Idha, bhikkhave, sāriputto vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    Quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, he entered and remained in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected.

  19. 19

    येye चca पठमेpa·ṭha·me झानेjhā·ne धम्माdham·mā वितक्कोvi·tak·ko चca विचारोvi·cā·ro चca पीतिpī·ti चca सुखञ्चsu·khañ·ca चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā च,ca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—त्यास्सma·na·si·kā·ro धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति।hon·ti

    Ye ca paṭhame jhāne dhammā vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca, phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti.

    And he distinguished the phenomena of the first absorption one by one: placing and keeping and rapture and bliss and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  20. 20

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  21. 21

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  22. 22

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  23. 23

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, with mind free of boundaries.

  24. 24

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  25. 25

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  26. 26

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to वितक्कविचारानंvi·tak·ka·vi·cā·rā·naṃ वूपसमाvū·pa·sa·mā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सम्पसादनंsam·pa·sā·da·naṃ चेतसोce·ta·so एकोदिभावंe·ko·di·bhā·vaṃ अवितक्कंa·vi·tak·kaṃ अविचारंa·vi·cā·raṃ समाधिजंsa·mā·dhi·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ दुतियंdu·ti·yaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, as the placing of the mind and keeping it connected were stilled, he entered and remained in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind and keeping it connected.

  27. 27

    येye चca दुतियेdu·ti·ye झानेjhā·ne धम्मा—अज्झत्तंdham·mā सम्पसादोsam·pa·sā·do चca पीतिpī·ti चca सुखञ्चsu·khañ·ca चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā च,ca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—त्यास्सma·na·si·kā·ro धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति।hon·ti

    Ye ca dutiye jhāne dhammā—ajjhattaṁ sampasādo ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca, phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti.

    And he distinguished the phenomena of the second absorption one by one: internal confidence and rapture and bliss and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  28. 28

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  29. 29

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  30. 30

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  31. 31

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, with mind free of boundaries.

  32. 32

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  33. 33

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  34. 34

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to पीतियाpī·ti·yā चca विरागाvi·rā·gā उपेक्खकोu·pek·kha·ko चca विहरतिvi·ha·ra·ti सतोsa·to चca सम्पजानो,sam·pa·jā·no सुखञ्चsu·khañ·ca कायेनkā·ye·na पटिसंवेदेति।pa·ṭi·saṃ·ve·de·ti यंyaṃ तंtaṃ अरियाa·ri·yā आचिक्खन्ति:ā·cik·khan·ti ‘उपेक्खकोu·pek·kha·ko सतिमाsa·ti·mā सुखविहारी’तिsu·kha·vi·hā·rī ततियंta·ti·yaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti. Yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, with the fading away of rapture, he entered and remained in the third absorption, where he meditated with equanimity, mindful and aware, experiencing for themselves the bliss of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, one meditates in bliss.’

  35. 35

    येye चca ततियेta·ti·ye झानेjhā·ne धम्मा—सुखञ्चdham·mā सतिsa·ti चca सम्पजञ्ञञ्चsam·pa·jañ·ñañ·ca चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā च,ca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—ma·na·si·kā·ro

    Ye ca tatiye jhāne dhammā—sukhañca sati ca sampajaññañca cittekaggatā ca, phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—

    And he distinguished the phenomena of the third absorption one by one: bliss and mindfulness and awareness and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  36. 36

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति,hon·ti त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti, tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  37. 37

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  38. 38

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  39. 39

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, with mind free of boundaries.

  40. 40

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  41. 41

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  42. 42

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to सुखस्सsu·khas·sa चca पहानाpa·hā·nā दुक्खस्सduk·khas·sa चca पहानाpa·hā·nā पुब्बेवpub·be·va सोमनस्सदोमनस्सानंso·ma·nas·sa·do·ma·nas·sā·naṃ अत्थङ्गमाat·thaṅ·ga·mā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ उपेक्खासतिपारिसुद्धिंu·pek·khā·sa·ti·pā·ri·sud·dhiṃ चतुत्थंca·tut·thaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, with the giving up of pleasure and pain, and the disappearance of former happiness and sadness, he entered and remained in the fourth absorption, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness.

  43. 43

    येye चca चतुत्थेca·tut·the झानेjhā·ne धम्मा—उपेक्खाdham·mā अदुक्खमसुखाa·duk·kha·ma·su·khā वेदनाve·da·nā पस्सद्धत्ताpas·sad·dhat·tā चेतसोce·ta·so अनाभोगोa·nā·bho·go सतिपारिसुद्धिsa·ti·pā·ri·sud·dhi चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā च,ca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—त्यास्सma·na·si·kā·ro धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति।hon·ti

    Ye ca catutthe jhāne dhammā—upekkhā adukkhamasukhā vedanā passaddhattā cetaso anābhogo satipārisuddhi cittekaggatā ca, phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti.

    And he distinguished the phenomena of the fourth absorption one by one: equanimity and neutral feeling and mental unconcern due to tranquility and pure mindfulness and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  44. 44

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  45. 45

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  46. 46

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  47. 47

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, his mind without boundaries.

  48. 48

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  49. 49

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  50. 50

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to सब्बसोsab·ba·so रूपसञ्ञानंrū·pa·sañ·ñā·naṃ समतिक्कमाsa·ma·tik·ka·mā पटिघसञ्ञानंpa·ṭi·gha·sañ·ñā·naṃ अत्थङ्गमाat·thaṅ·ga·mā नानत्तसञ्ञानंnā·nat·ta·sañ·ñā·naṃ अमनसिकाराa·ma·na·si·kā·rā ‘अनन्तोa·nan·to आकासो’तिā·kā·so आकासानञ्चायतनंā·kā·sā·nañ·cā·ya·ta·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, going totally beyond perceptions of form, with the disappearance of perceptions of impingement, not focusing on perceptions of diversity, aware that ‘space is infinite’, he entered and remained in the dimension of infinite space.

  51. 51

    येye चca आकासानञ्चायतनेā·kā·sā·nañ·cā·ya·ta·ne धम्मा—आकासानञ्चायतनसञ्ञाdham·mā चca चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā चca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—त्यास्सma·na·si·kā·ro धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति।hon·ti

    Ye ca ākāsānañcāyatane dhammā—ākāsānañcāyatanasaññā ca cittekaggatā ca phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti.

    And he distinguished the phenomena of the dimension of infinite space one by one: the perception of the dimension of infinite space and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  52. 52

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  53. 53

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  54. 54

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  55. 55

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, with mind free of boundaries.

  56. 56

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  57. 57

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  58. 58

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to सब्बसोsab·ba·so आकासानञ्चायतनंā·kā·sā·nañ·cā·ya·ta·naṃ समतिक्कम्मsa·ma·tik·kam·ma ‘अनन्तंa·nan·taṃ विञ्ञाणन्’तिviñ·ñā·ṇan विञ्ञाणञ्चायतनंviñ·ñā·ṇañ·cā·ya·ta·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, going totally beyond the dimension of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite’, he entered and remained in the dimension of infinite consciousness.

  59. 59

    येye चca विञ्ञाणञ्चायतनेviñ·ñā·ṇañ·cā·ya·ta·ne धम्मा—विञ्ञाणञ्चायतनसञ्ञाdham·mā चca चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā च,ca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—त्यास्सma·na·si·kā·ro धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति।hon·ti

    Ye ca viññāṇañcāyatane dhammā—viññāṇañcāyatanasaññā ca cittekaggatā ca, phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti.

    And he distinguished the phenomena of the dimension of infinite consciousness one by one: the perception of the dimension of infinite consciousness and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  60. 60

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  61. 61

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  62. 62

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  63. 63

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, his mind free of limits.

  64. 64

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  65. 65

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  66. 66

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to सब्बसोsab·ba·so विञ्ञाणञ्चायतनंviñ·ñā·ṇañ·cā·ya·ta·naṃ समतिक्कम्मsa·ma·tik·kam·ma ‘नत्थिnat·thi किञ्ची’तिkiñ·cī आकिञ्चञ्ञायतनंā·kiñ·cañ·ñā·ya·ta·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, going totally beyond the dimension of infinite consciousness, aware that ‘there is nothing at all’, he entered and remained in the dimension of nothingness.

  67. 67

    येye चca आकिञ्चञ्ञायतनेā·kiñ·cañ·ñā·ya·ta·ne धम्मा—आकिञ्चञ्ञायतनसञ्ञाdham·mā चca चित्तेकग्गताcit·te·kag·ga·tā च,ca फस्सोphas·so वेदनाve·da·nā सञ्ञाsañ·ñā चेतनाce·ta·nā चित्तंcit·taṃ छन्दोchan·do अधिमोक्खोa·dhi·mok·kho वीरियंvī·ri·yaṃ सतिsa·ti उपेक्खाu·pek·khā मनसिकारो—त्यास्सma·na·si·kā·ro धम्माdham·mā अनुपदववत्थिताa·nu·pa·da·va·vat·thi·tā होन्ति।hon·ti

    Ye ca ākiñcaññāyatane dhammā—ākiñcaññāyatanasaññā ca cittekaggatā ca, phasso vedanā saññā cetanā cittaṁ chando adhimokkho vīriyaṁ sati upekkhā manasikāro—tyāssa dhammā anupadavavatthitā honti.

    And he distinguished the phenomena of the dimension of nothingness one by one: the perception of the dimension of nothingness and unification of mind; contact, feeling, perception, intention, mind, enthusiasm, decision, energy, mindfulness, equanimity, and application of mind.

  68. 68

    त्यास्सtyās·sa धम्माdham·mā विदिताvi·di·tā उप्पज्जन्ति,up·paj·jan·ti विदिताvi·di·tā उपट्ठहन्ति,u·paṭ·ṭha·han·ti विदिताvi·di·tā अब्भत्थंab·bhat·thaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tyāssa dhammā viditā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.

    He knew those phenomena as they arose, as they remained, and as they went away.

  69. 69

    सोso एवंe·vaṃ पजानाति:pa·jā·nā·ti

    So evaṁ pajānāti:

    He understood:

  70. 70

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  71. 71

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, with mind free of boundaries.

  72. 72

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  73. 73

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  74. 74

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to सब्बसोsab·ba·so आकिञ्चञ्ञायतनंā·kiñ·cañ·ñā·ya·ta·naṃ समतिक्कम्मsa·ma·tik·kam·ma नेवसञ्ञानासञ्ञायतनंne·va·sañ·ñā·nā·sañ·ñā·ya·ta·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.

    Furthermore, going totally beyond the dimension of nothingness, he entered and remained in the dimension of neither perception nor non-perception.

  75. 75

    सोso तायtā·ya समापत्तियाsa·mā·pat·ti·yā सतोsa·to वुट्ठहति।vuṭ·ṭha·ha·ti

    So tāya samāpattiyā sato vuṭṭhahati.

    And he emerged from that attainment with mindfulness.

  76. 76

    सोso तायtā·ya समापत्तियाsa·mā·pat·ti·yā सतोsa·to वुट्ठहित्वाvuṭ·ṭha·hit·vā येye धम्माdham·mā अतीताa·tī·tā निरुद्धाni·rud·dhā विपरिणताvi·pa·ri·ṇa·tā तेte धम्मेdham·me समनुपस्सति:sa·ma·nu·pas·sa·ti

    So tāya samāpattiyā sato vuṭṭhahitvā ye dhammā atītā niruddhā vipariṇatā te dhamme samanupassati:

    Then he contemplated the phenomena of that attainment that had passed, ceased, and perished:

  77. 77

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  78. 78

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, his mind without boundaries.

  79. 79

    सोso ‘अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘atthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is an escape beyond.’

  80. 80

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā अत्थित्वेवस्सat·thit·ve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā atthitvevassa hoti.

    Repeated practice of that confirmed this for him.

  81. 81

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सारिपुत्तोsā·ri·put·to सब्बसोsab·ba·so नेवसञ्ञानासञ्ञायतनंne·va·sañ·ñā·nā·sañ·ñā·ya·ta·naṃ समतिक्कम्मsa·ma·tik·kam·ma सञ्ञावेदयितनिरोधंsañ·ñā·ve·da·yi·ta·ni·ro·dhaṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti पञ्ञायpañ·ñā·ya चस्सcas·sa दिस्वाdis·vā आसवाā·sa·vā परिक्खीणाpa·rik·khī·ṇā होन्ति।hon·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, sāriputto sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati. Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.

    Furthermore, going totally beyond the dimension of neither perception nor non-perception, he entered and remained in the cessation of perception and feeling. And, having seen with wisdom, his defilements came to an end.

  82. 82

    सोso तायtā·ya समापत्तियाsa·mā·pat·ti·yā सतोsa·to वुट्ठहति।vuṭ·ṭha·ha·ti

    So tāya samāpattiyā sato vuṭṭhahati.

    And he emerged from that attainment with mindfulness.

  83. 83

    सोso तायtā·ya समापत्तियाsa·mā·pat·ti·yā सतोsa·to वुट्ठहित्वाvuṭ·ṭha·hit·vā येye धम्माdham·mā अतीताa·tī·tā निरुद्धाni·rud·dhā विपरिणताvi·pa·ri·ṇa·tā तेte धम्मेdham·me समनुपस्सति:sa·ma·nu·pas·sa·ti

    So tāya samāpattiyā sato vuṭṭhahitvā ye dhammā atītā niruddhā vipariṇatā te dhamme samanupassati:

    Then he contemplated the phenomena of that attainment that had passed, ceased, and perished:

  84. 84

    ‘एवंe·vaṃ किरमेki·ra·me धम्माdham·mā अहुत्वाa·hut·vā सम्भोन्ति,sam·bhon·ti हुत्वाhut·vā पटिवेन्ती’ति।pa·ṭi·ven·tī

    ‘evaṁ kirame dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’ti.

    ‘So it seems that these phenomena, not having been, come to be; and having come to be, they flit away.’

  85. 85

    सोso तेसुte·su धम्मेसुdham·me·su अनुपायोa·nu·pā·yo अनपायोa·na·pā·yo अनिस्सितोa·nis·si·to अप्पटिबद्धोap·pa·ṭi·bad·dho विप्पमुत्तोvip·pa·mut·to विसंयुत्तोvi·saṃ·yut·to विमरियादीकतेनvi·ma·ri·yā·dī·ka·te·na चेतसाce·ta·sā विहरति।vi·ha·ra·ti

    So tesu dhammesu anupāyo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaṁyutto vimariyādīkatena cetasā viharati.

    Regarding those phenomena, he meditated without getting involved or shying away, independent, untied, liberated, detached, with mind free of boundaries.

  86. 86

    सोso ‘नत्थिnat·thi उत्तरिut·ta·ri निस्सरणन्’तिnis·sa·ra·ṇan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    So ‘natthi uttari nissaraṇan’ti pajānāti.

    He understood: ‘There is no escape beyond.’

  87. 87

    तब्बहुलीकाराtab·ba·hu·lī·kā·rā नत्थिnat·thi त्वेवस्सtve·vas·sa होति।ho·ti

    Tabbahulīkārā natthi tvevassa hoti.

    By cultivating that he confirmed that there is not.

  88. 88

    यंyaṃ खोkho तं,taṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सम्माsam·mā वदमानोva·da·mā·no वदेय्य:va·dey·ya

    Yaṁ kho taṁ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya:

    And if there’s anyone of whom it may be rightly said that

  89. 89

    ‘वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियस्मिंa·ri·yas·miṃ सीलस्मिं,sī·las·miṃ वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियस्मिंa·ri·yas·miṃ समाधिस्मिं,sa·mā·dhis·miṃ वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियायa·ri·yā·ya पञ्ञाय,pañ·ñā·ya वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियायa·ri·yā·ya विमुत्तिया’ति,vi·mut·ti·yā सारिपुत्तमेवsā·ri·put·ta·me·va तंtaṃ सम्माsam·mā वदमानोva·da·mā·no वदेय्य:va·dey·ya

    ‘vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ sīlasmiṁ, vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ samādhismiṁ, vasippatto pāramippatto ariyāya paññāya, vasippatto pāramippatto ariyāya vimuttiyā’ti, sāriputtameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:

    they have attained mastery and perfection in noble ethics, immersion, wisdom, and freedom, it’s Sāriputta.

  90. 90

    ‘वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियस्मिंa·ri·yas·miṃ सीलस्मिं,sī·las·miṃ वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियस्मिंa·ri·yas·miṃ समाधिस्मिं,sa·mā·dhis·miṃ वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियायa·ri·yā·ya पञ्ञाय,pañ·ñā·ya वसिप्पत्तोva·sip·pat·to पारमिप्पत्तोpā·ra·mip·pat·to अरियायa·ri·yā·ya विमुत्तिया’ति।vi·mut·ti·yā

    ‘vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ sīlasmiṁ, vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ samādhismiṁ, vasippatto pāramippatto ariyāya paññāya, vasippatto pāramippatto ariyāya vimuttiyā’ti.

    (Pāli only)

  91. 91

    यंyaṃ खोkho तं,taṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सम्माsam·mā वदमानोva·da·mā·no वदेय्य:va·dey·ya

    Yaṁ kho taṁ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya:

    And if there’s anyone of whom it may be rightly said that

  92. 92

    ‘भगवतोbha·ga·va·to पुत्तोput·to ओरसोo·ra·so मुखतोmu·kha·to जातोjā·to धम्मजोdham·ma·jo धम्मनिम्मितोdham·ma·nim·mi·to धम्मदायादोdham·ma·dā·yā·do नोno आमिसदायादो’ति,ā·mi·sa·dā·yā·do सारिपुत्तमेवsā·ri·put·ta·me·va तंtaṃ सम्माsam·mā वदमानोva·da·mā·no वदेय्य:va·dey·ya

    ‘bhagavato putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo no āmisadāyādo’ti, sāriputtameva taṁ sammā vadamāno vadeyya:

    they’re the Buddha’s bosom son, born from his mouth, born of the teaching, created by the teaching, heir in the teaching, not in things of the flesh, it’s Sāriputta.

  93. 93

    ‘भगवतोbha·ga·va·to पुत्तोput·to ओरसोo·ra·so मुखतोmu·kha·to जातोjā·to धम्मजोdham·ma·jo धम्मनिम्मितोdham·ma·nim·mi·to धम्मदायादोdham·ma·dā·yā·do नोno आमिसदायादो’ति।ā·mi·sa·dā·yā·do

    ‘bhagavato putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo no āmisadāyādo’ti.

    (Pāli only)

  94. 94

    सारिपुत्तो,sā·ri·put·to भिक्खवे,bhik·kha·ve तथागतेनta·thā·ga·te·na अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ पवत्तितंpa·vat·ti·taṃ सम्मदेवsam·ma·de·va अनुप्पवत्तेती”ति।a·nup·pa·vat·te·tī

    Sāriputto, bhikkhave, tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ sammadeva anuppavattetī”ti.

    Sāriputta rightly keeps rolling the supreme Wheel of Dhamma that was rolled forth by the Realized One.”

  95. 95

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  96. 96

    अत्तमनाat·ta·ma·nā तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दुन्ति।a·bhi·nan·dun·ti

    Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

    Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said.

  97. 97

    अनुपदसुत्तंa·nu·pa·da·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ पठमं।pa·ṭha·maṃ

    Anupadasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.