Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 83 मज्झिमनिकाय 83

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Maghadevasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 83

    Majjhima Nikāya 83

    Middle Discourses 83

  2. 2

    मघदेवसुत्तma·gha·de·va·sut·ta

    Maghadevasutta

    About King Maghadeva

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā मिथिलायंmi·thi·lā·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti मघदेवअम्बवने।ma·gha·de·va·am·ba·va·ne

    ekaṁ samayaṁ bhagavā mithilāyaṁ viharati maghadevaambavane.

    At one time the Buddha was staying near Mithilā in the Maghadeva Mango Grove.

  5. 5

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā अञ्ञतरस्मिंañ·ña·ta·ras·miṃ पदेसेpa·de·se सितंsi·taṃ पात्वाकासि।pāt·vā·kā·si

    Atha kho bhagavā aññatarasmiṁ padese sitaṁ pātvākāsi.

    Then the Buddha smiled at a certain spot.

  6. 6

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to आनन्दस्सā·nan·das·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

    Then Venerable Ānanda thought,

  7. 7

    “कोko नुnu खोkho हेतु,he·tu कोko पच्चयोpac·ca·yo भगवतोbha·ga·va·to सितस्सsi·tas·sa पातुकम्माय?pā·tu·kam·mā·ya

    “ko nu kho hetu, ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya?

    “What is the cause, what is the reason why the Buddha smiled?

  8. 8

    नna अकारणेनa·kā·ra·ṇe·na तथागताta·thā·ga·tā सितंsi·taṃ पातुकरोन्ती”ति।pā·tu·ka·ron·tī

    Na akāraṇena tathāgatā sitaṁ pātukarontī”ti.

    Realized Ones do not smile for no reason.”

  9. 9

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do एकंसंe·kaṃ·saṃ चीवरंcī·va·raṃ कत्वाkat·vā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनञ्जलिंte·nañ·ja·liṃ पणामेत्वाpa·ṇā·met·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā ānando ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:

    So Ānanda arranged his robe over one shoulder, raised his cupped palms toward the Buddha, and said,

  10. 10

    “कोko नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te हेतु,he·tu कोko पच्चयोpac·ca·yo भगवतोbha·ga·va·to सितस्सsi·tas·sa पातुकम्माय?pā·tu·kam·mā·ya

    “ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo bhagavato sitassa pātukammāya?

    “What is the cause, what is the reason why the Buddha smiled?

  11. 11

    नna अकारणेनa·kā·ra·ṇe·na तथागताta·thā·ga·tā सितंsi·taṃ पातुकरोन्ती”ति।pā·tu·ka·ron·tī

    Na akāraṇena tathāgatā sitaṁ pātukarontī”ti.

    Realized Ones do not smile for no reason.”

  12. 12

    “भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ आनन्द,ā·nan·da इमिस्सायेवi·mis·sā·ye·va मिथिलायंmi·thi·lā·yaṃ राजाrā·jā अहोसिa·ho·si मघदेवोma·gha·de·vo नामnā·ma धम्मिकोdham·mi·ko धम्मराजाdham·ma·rā·jā धम्मेdham·me ठितोṭhi·to महाराजा;ma·hā·rā·jā

    “Bhūtapubbaṁ, ānanda, imissāyeva mithilāyaṁ rājā ahosi maghadevo nāma dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;

    “Once upon a time, Ānanda, right here in Mithilā there was a just and principled king named Maghadeva, a great king who stood by his duty.

  13. 13

    धम्मंdham·maṃ चरतिca·ra·ti ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च;ca

    dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;

    He justly treated brahmins and householders, and people of town and country.

  14. 14

    उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसतिu·pa·va·sa·ti चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्स।pak·khas·sa

    uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassa.

    And he observed the sabbath on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight.

  15. 15

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da राजाrā·jā मघदेवोma·gha·de·vo बहूनंba·hū·naṃ वस्सानंvas·sā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससतानंvas·sa·sa·tā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससहस्सानंvas·sa·sa·has·sā·naṃ अच्चयेनac·ca·ye·na कप्पकंkap·pa·kaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho, ānanda, rājā maghadevo bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena kappakaṁ āmantesi:

    Then, after many years, many hundred years, many thousand years had passed, King Maghadeva addressed his barber,

  16. 16

    ‘यदाya·dā मे,me सम्मsam·ma कप्पक,kap·pa·ka पस्सेय्यासिpas·sey·yā·si सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि,jā·tā·ni अथa·tha मेme आरोचेय्यासी’ति।ā·ro·cey·yā·sī

    ‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha me āroceyyāsī’ti.

    ‘My dear barber, when you see grey hairs growing on my head, please tell me.’

  17. 17

    ‘एवं,e·vaṃ देवा’तिde·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    ‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa paccassosi.

    ‘Yes, Your Majesty,’ replied the barber.

  18. 18

    अद्दसाad·da·sā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko बहूनंba·hū·naṃ वस्सानंvas·sā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससतानंvas·sa·sa·tā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससहस्सानंvas·sa·sa·has·sā·naṃ अच्चयेनac·ca·ye·na रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि।jā·tā·ni

    Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena rañño maghadevassa sirasmiṁ palitāni jātāni.

    When many thousand years had passed, the barber saw grey hairs growing on the king’s head.

  19. 19

    दिस्वानdis·vā·na राजानंrā·jā·naṃ मघदेवंma·gha·de·vaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna rājānaṁ maghadevaṁ etadavoca:

    He said to the king,

  20. 20

    ‘पातुभूताpā·tu·bhū·tā खोkho देवस्सde·vas·sa देवदूता,de·va·dū·tā दिस्सन्तिdis·san·ti सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानी’ति।jā·tā·nī

    ‘pātubhūtā kho devassa devadūtā, dissanti sirasmiṁ palitāni jātānī’ti.

    ‘The messengers of the gods have shown themselves to you. Grey hairs can be seen growing on your head.’

  21. 21

    ‘तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma कप्पक,kap·pa·ka तानिtā·ni पलितानिpa·li·tā·ni साधुकंsā·dhu·kaṃ सण्डासेनsaṇ·ḍā·se·na उद्धरित्वाud·dha·rit·vā ममma·ma अञ्जलिस्मिंañ·ja·lis·miṃ पतिट्ठापेही’ति।pa·tiṭ·ṭhā·pe·hī

    ‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṁ patiṭṭhāpehī’ti.

    ‘Well then, my dear barber, carefully pull them out with tweezers and place them in my cupped hands.’

  22. 22

    ‘एवं,e·vaṃ देवा’तिde·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā तानिtā·ni पलितानिpa·li·tā·ni साधुकंsā·dhu·kaṃ सण्डासेनsaṇ·ḍā·se·na उद्धरित्वाud·dha·rit·vā रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa अञ्जलिस्मिंañ·ja·lis·miṃ पतिट्ठापेसि।pa·tiṭ·ṭhā·pe·si

    ‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā rañño maghadevassa añjalismiṁ patiṭṭhāpesi.

    ‘Yes, Your Majesty,’ replied the barber, and he did as the king said.

  23. 23

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da राजाrā·jā मघदेवोma·gha·de·vo कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ आमन्तापेत्वाā·man·tā·pet·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, ānanda, rājā maghadevo kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ āmantāpetvā etadavoca:

    The king gave the barber a prize village, then summoned the crown prince and said,

  24. 24

    ‘पातुभूताpā·tu·bhū·tā खोkho मे,me तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra देवदूता;de·va·dū·tā

    ‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā;

    ‘Dear prince, the messengers of the gods have shown themselves to me.

  25. 25

    दिस्सन्तिdis·san·ti सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि;jā·tā·ni

    dissanti sirasmiṁ palitāni jātāni;

    Grey hairs can be seen growing on my head.

  26. 26

    भुत्ताbhut·tā खोkho पनpa·na मेme मानुसकाmā·nu·sa·kā कामा;kā·mā

    bhuttā kho pana me mānusakā kāmā;

    I have enjoyed human pleasures.

  27. 27

    समयोsa·ma·yo दिब्बेdib·be कामेkā·me परियेसितुं।pa·ri·ye·si·tuṃ

    samayo dibbe kāme pariyesituṁ.

    Now it is time to seek heavenly pleasures.

  28. 28

    एहिe·hi त्वं,tvaṃ तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra इमंi·maṃ रज्जंraj·jaṃ पटिपज्ज।pa·ṭi·paj·ja

    Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ rajjaṁ paṭipajja.

    Come, dear prince, rule the realm.

  29. 29

    अहंa·haṃ पनpa·na केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिस्सामि।pab·ba·jis·sā·mi

    Ahaṁ pana kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi.

    I shall shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.

  30. 30

    तेनte·na हि,hi तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra यदाya·dā त्वम्पिtvam·pi पस्सेय्यासिpas·sey·yā·si सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि,jā·tā·ni अथa·tha कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ रज्जेraj·je समनुसासित्वाsa·ma·nu·sā·sit·vā केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यासि।pab·ba·jey·yā·si

    Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyāsi.

    For dear prince, you too will one day see grey hairs growing on your head. When this happens, after giving a prize village to the barber and carefully instructing the crown prince in kingship, you should shave off your hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.

  31. 31

    येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्यासि,a·nup·pa·vat·tey·yā·si माmā खोkho मेme त्वंtvaṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसि।a·ho·si

    Yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosi.

    Keep up this good practice that I have founded. Do not be my final man.

  32. 32

    यस्मिंyas·miṃ खो,kho तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra पुरिसयुगेpu·ri·sa·yu·ge वत्तमानेvat·ta·mā·ne एवरूपस्सe·va·rū·pas·sa कल्याणस्सkal·yā·ṇas·sa वत्तस्सvat·tas·sa समुच्छेदोsa·muc·che·do होतिho·ti सोso तेसंte·saṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so होति।ho·ti

    Yasmiṁ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.

    When a pair of men are living, the one who breaks such good practice is their final man.

  33. 33

    तंtaṃ ताहं,tā·haṃ तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra एवंe·vaṃ वदामि—va·dā·mi

    Taṁ tāhaṁ, tāta kumāra, evaṁ vadāmi—

    Therefore I say to you,

  34. 34

    येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्यासि,a·nup·pa·vat·tey·yā·si माmā खोkho मेme त्वंtvaṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसी’ति।a·ho·sī

    yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosī’ti.

    “Keep up this good practice that I have founded. Do not be my final man.”’

  35. 35

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da राजाrā·jā मघदेवोma·gha·de·vo कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ रज्जेraj·je समनुसासित्वाsa·ma·nu·sā·sit·vā इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजि।pab·ba·ji

    Atha kho, ānanda, rājā maghadevo kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.

    And so, after giving a prize village to the barber and carefully instructing the crown prince in kingship, King Maghadeva shaved off his hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness here in this mango grove.

  36. 36

    सोso मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहासि,vi·hā·si तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहासि।vi·hā·si

    So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.

    He meditated spreading a heart full of love to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, he spread a heart full of love to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.

  37. 37

    करुणासहगतेनka·ru·ṇā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    Karuṇāsahagatena cetasā …

    He meditated spreading a heart full of compassion …

  38. 38

    मुदितासहगतेनmu·di·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    muditāsahagatena cetasā …

    rejoicing …

  39. 39

    उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहासि,vi·hā·si तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहासि।vi·hā·si

    upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.

    equanimity to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, he spread a heart full of equanimity to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.

  40. 40

    राजाrā·jā खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da मघदेवोma·gha·de·vo चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni कुमारकीळितंku·mā·ra·kī·ḷi·taṃ कीळि,kī·ḷi चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni ओपरज्जंo·pa·raj·jaṃ कारेसि,kā·re·si चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni रज्जंraj·jaṃ कारेसि,kā·re·si चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितोpab·ba·ji·to ब्रह्मचरियमचरि।brah·ma·ca·ri·ya·ma·ca·ri

    Rājā kho panānanda, maghadevo caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajito brahmacariyamacari.

    For 84,000 years King Maghadeva played games as a child, for 84,000 years he acted as viceroy, for 84,000 years he ruled the realm, and for 84,000 years he led the spiritual life after going forth here in this mango grove.

  41. 41

    सोso चत्तारोcat·tā·ro ब्रह्मविहारेbrah·ma·vi·hā·re भावेत्वाbhā·vet·vā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā ब्रह्मलोकूपगोbrah·ma·lo·kū·pa·go अहोसि।a·ho·si

    So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

    And having developed the four divine meditations, when his body broke up, after death, he was reborn in a good place, a realm of divinity.

  42. 42

    अथa·tha खोkho रञ्ञो,rañ·ño आनन्द,ā·nan·da मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तोput·to बहूनंba·hū·naṃ वस्सानंvas·sā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससतानंvas·sa·sa·tā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससहस्सानंvas·sa·sa·has·sā·naṃ अच्चयेनac·ca·ye·na कप्पकंkap·pa·kaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho rañño, ānanda, maghadevassa putto bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena kappakaṁ āmantesi:

    Then, after many years, many hundred years, many thousand years had passed, King Maghadeva’s son addressed his barber,

  43. 43

    ‘यदाya·dā मे,me सम्मsam·ma कप्पक,kap·pa·ka पस्सेय्यासिpas·sey·yā·si सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि,jā·tā·ni अथa·tha खोkho आरोचेय्यासी’ति।ā·ro·cey·yā·sī

    ‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kho āroceyyāsī’ti.

    ‘My dear barber, when you see grey hairs growing on my head, please tell me.’

  44. 44

    ‘एवं,e·vaṃ देवा’तिde·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तस्सput·tas·sa पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    ‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa puttassa paccassosi.

    And all unfolded as in the case of his father.

  45. 45

    अद्दसाad·da·sā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko बहूनंba·hū·naṃ वस्सानंvas·sā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससतानंvas·sa·sa·tā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससहस्सानंvas·sa·sa·has·sā·naṃ अच्चयेनac·ca·ye·na रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तस्सput·tas·sa सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि।jā·tā·ni

    Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena rañño maghadevassa puttassa sirasmiṁ palitāni jātāni.

    (Pāli only)

  46. 46

    दिस्वानdis·vā·na रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तंput·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna rañño maghadevassa puttaṁ etadavoca:

    (Pāli only)

  47. 47

    ‘पातुभूताpā·tu·bhū·tā खोkho देवस्सde·vas·sa देवदूता;de·va·dū·tā

    ‘pātubhūtā kho devassa devadūtā;

    (Pāli only)

  48. 48

    दिस्सन्तिdis·san·ti सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानी’ति।jā·tā·nī

    dissanti sirasmiṁ palitāni jātānī’ti.

    (Pāli only)

  49. 49

    ‘तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma कप्पक,kap·pa·ka तानिtā·ni पलितानिpa·li·tā·ni साधुकंsā·dhu·kaṃ सण्डासेनsaṇ·ḍā·se·na उद्धरित्वाud·dha·rit·vā ममma·ma अञ्जलिस्मिंañ·ja·lis·miṃ पतिट्ठापेही’ति।pa·tiṭ·ṭhā·pe·hī

    ‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṁ patiṭṭhāpehī’ti.

    (Pāli only)

  50. 50

    ‘एवं,e·vaṃ देवा’तिde·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तस्सput·tas·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā तानिtā·ni पलितानिpa·li·tā·ni साधुकंsā·dhu·kaṃ सण्डासेनsaṇ·ḍā·se·na उद्धरित्वाud·dha·rit·vā रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तस्सput·tas·sa अञ्जलिस्मिंañ·ja·lis·miṃ पतिट्ठापेसि।pa·tiṭ·ṭhā·pe·si

    ‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako rañño maghadevassa puttassa paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā rañño maghadevassa puttassa añjalismiṁ patiṭṭhāpesi.

    (Pāli only)

  51. 51

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तोput·to कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ आमन्तापेत्वाā·man·tā·pet·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, ānanda, rañño maghadevassa putto kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ āmantāpetvā etadavoca:

    (Pāli only)

  52. 52

    ‘पातुभूताpā·tu·bhū·tā खोkho मे,me तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra देवदूता;de·va·dū·tā

    ‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā;

    (Pāli only)

  53. 53

    दिस्सन्तिdis·san·ti सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि;jā·tā·ni

    dissanti sirasmiṁ palitāni jātāni;

    (Pāli only)

  54. 54

    भुत्ताbhut·tā खोkho पनpa·na मेme मानुसकाmā·nu·sa·kā कामा;kā·mā

    bhuttā kho pana me mānusakā kāmā;

    (Pāli only)

  55. 55

    समयोsa·ma·yo दिब्बेdib·be कामेkā·me परियेसितुं।pa·ri·ye·si·tuṃ

    samayo dibbe kāme pariyesituṁ.

    (Pāli only)

  56. 56

    एहिe·hi त्वं,tvaṃ तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra इमंi·maṃ रज्जंraj·jaṃ पटिपज्ज।pa·ṭi·paj·ja

    Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ rajjaṁ paṭipajja.

    (Pāli only)

  57. 57

    अहंa·haṃ पनpa·na केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिस्सामि।pab·ba·jis·sā·mi

    Ahaṁ pana kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi.

    (Pāli only)

  58. 58

    तेनte·na हि,hi तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra यदाya·dā त्वम्पिtvam·pi पस्सेय्यासिpas·sey·yā·si सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि,jā·tā·ni अथa·tha कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ रज्जेraj·je समनुसासित्वाsa·ma·nu·sā·sit·vā केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यासि।pab·ba·jey·yā·si

    Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyāsi.

    (Pāli only)

  59. 59

    येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्यासि,a·nup·pa·vat·tey·yā·si माmā खोkho मेme त्वंtvaṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसि।a·ho·si

    Yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosi.

    (Pāli only)

  60. 60

    यस्मिंyas·miṃ खो,kho तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra पुरिसयुगेpu·ri·sa·yu·ge वत्तमानेvat·ta·mā·ne एवरूपस्सe·va·rū·pas·sa कल्याणस्सkal·yā·ṇas·sa वत्तस्सvat·tas·sa समुच्छेदोsa·muc·che·do होतिho·ti सोso तेसंte·saṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so होति।ho·ti

    Yasmiṁ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.

    (Pāli only)

  61. 61

    तंtaṃ ताहं,tā·haṃ तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra एवंe·vaṃ वदामि—va·dā·mi

    Taṁ tāhaṁ, tāta kumāra, evaṁ vadāmi—

    (Pāli only)

  62. 62

    येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्यासि,a·nup·pa·vat·tey·yā·si माmā खोkho मेme त्वंtvaṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसी’ति।a·ho·sī

    yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosī’ti.

    (Pāli only)

  63. 63

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da रञ्ञोrañ·ño मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तोput·to कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ रज्जेraj·je समनुसासित्वाsa·ma·nu·sā·sit·vā इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजि।pab·ba·ji

    Atha kho, ānanda, rañño maghadevassa putto kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.

    (Pāli only)

  64. 64

    सोso मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहासि,vi·hā·si तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहासि।vi·hā·si

    So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.

    (Pāli only)

  65. 65

    करुणासहगतेनka·ru·ṇā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    Karuṇāsahagatena cetasā …

    (Pāli only)

  66. 66

    मुदितासहगतेनmu·di·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    muditāsahagatena cetasā …

    (Pāli only)

  67. 67

    उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहासि,vi·hā·si तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहासि।vi·hā·si

    upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.

    (Pāli only)

  68. 68

    रञ्ञोrañ·ño खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तोput·to चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni कुमारकीळितंku·mā·ra·kī·ḷi·taṃ कीळि,kī·ḷi चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni ओपरज्जंo·pa·raj·jaṃ कारेसि,kā·re·si चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni रज्जंraj·jaṃ कारेसि,kā·re·si चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितोpab·ba·ji·to ब्रह्मचरियमचरि।brah·ma·ca·ri·ya·ma·ca·ri

    Rañño kho panānanda, maghadevassa putto caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajito brahmacariyamacari.

    (Pāli only)

  69. 69

    सोso चत्तारोcat·tā·ro ब्रह्मविहारेbrah·ma·vi·hā·re भावेत्वाbhā·vet·vā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā ब्रह्मलोकूपगोbrah·ma·lo·kū·pa·go अहोसि।a·ho·si

    So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

    And having developed the four divine meditations, when his body broke up, after death, Maghadeva’s son was reborn in a good place, a realm of divinity.

  70. 70

    रञ्ञोrañ·ño खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da मघदेवस्सma·gha·de·vas·sa पुत्तपपुत्तकाput·ta·pa·put·ta·kā तस्सtas·sa परम्पराpa·ram·pa·rā चतुरासीतिराजसहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·rā·ja·sa·has·sā·ni इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिंसु।pab·ba·jiṃ·su

    Rañño kho panānanda, maghadevassa puttapaputtakā tassa paramparā caturāsītirājasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁsu.

    And a lineage of 84,000 kings, sons of sons of King Maghadeva, shaved off their hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness here in this mango grove.

  71. 71

    तेte मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहरिंसु,vi·ha·riṃ·su तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिंसु।vi·ha·riṃ·su

    Te mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṁsu.

    They meditated spreading a heart full of love …

  72. 72

    करुणासहगतेनka·ru·ṇā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    Karuṇāsahagatena cetasā …

    compassion …

  73. 73

    मुदितासहगतेनmu·di·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    muditāsahagatena cetasā …

    rejoicing …

  74. 74

    उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहरिंसु,vi·ha·riṃ·su तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिंसु।vi·ha·riṃ·su

    upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihariṁsu, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihariṁsu.

    equanimity to one direction, and to the second, and to the third, and to the fourth. In the same way above, below, across, everywhere, all around, they spread a heart full of equanimity to the whole world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.

  75. 75

    चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni कुमारकीळितंku·mā·ra·kī·ḷi·taṃ कीळिंसु,kī·ḷiṃ·su चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni ओपरज्जंo·pa·raj·jaṃ कारेसुं,kā·re·suṃ चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni रज्जंraj·jaṃ कारेसुं,kā·re·suṃ चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिताpab·ba·ji·tā ब्रह्मचरियमचरिंसु।brah·ma·ca·ri·ya·ma·ca·riṃ·su

    Caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷiṁsu, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresuṁ, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresuṁ, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā brahmacariyamacariṁsu.

    For 84,000 years they played games as a child, for 84,000 years they acted as viceroy, for 84,000 years they ruled the realm, and for 84,000 years they led the spiritual life after going forth here in this mango grove.

  76. 76

    तेte चत्तारोcat·tā·ro ब्रह्मविहारेbrah·ma·vi·hā·re भावेत्वाbhā·vet·vā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā ब्रह्मलोकूपगाbrah·ma·lo·kū·pa·gā अहेसुं।a·he·suṃ

    Te cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpagā ahesuṁ.

    And having developed the four divine meditations, when their bodies broke up, after death, they were reborn in a good place, a realm of divinity.

  77. 77

    निमिni·mi तेसंte·saṃ राजाrā·jā पच्छिमकोpac·chi·ma·ko अहोसिa·ho·si धम्मिकोdham·mi·ko धम्मराजाdham·ma·rā·jā धम्मेdham·me ठितोṭhi·to महाराजा;ma·hā·rā·jā

    Nimi tesaṁ rājā pacchimako ahosi dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;

    Nimi was the last of those kings, a just and principled king, a great king who stood by his duty.

  78. 78

    धम्मंdham·maṃ चरतिca·ra·ti ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च;ca

    dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;

    He justly treated brahmins and householders, and people of town and country.

  79. 79

    उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसतिu·pa·va·sa·ti चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्स।pak·khas·sa

    uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassa.

    And he observed the sabbath on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight.

  80. 80

    भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ आनन्द,ā·nan·da देवानंde·vā·naṃ तावतिंसानंtā·va·tiṃ·sā·naṃ सुधम्मायंsu·dham·mā·yaṃ सभायंsa·bhā·yaṃ सन्निसिन्नानंsan·ni·sin·nā·naṃ सन्निपतितानंsan·ni·pa·ti·tā·naṃ अयमन्तराकथाa·ya·man·ta·rā·ka·thā उदपादि:u·da·pā·di

    Bhūtapubbaṁ, ānanda, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāyaṁ sabhāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:

    Once upon a time, Ānanda, while the gods of the thirty-three were sitting together in the Hall of Clear Right, this discussion came up among them:

  81. 81

    ‘लाभाlā·bhā वत,va·ta भो,bho विदेहानं,vi·de·hā·naṃ सुलद्धंsu·lad·dhaṃ वत,va·ta भो,bho विदेहानं,vi·de·hā·naṃ

    ‘lābhā vata, bho, videhānaṁ, suladdhaṁ vata, bho, videhānaṁ,

    ‘The people of Videha are so fortunate, so very fortunate

  82. 82

    येसंye·saṃ निमिni·mi राजाrā·jā धम्मिकोdham·mi·ko धम्मराजाdham·ma·rā·jā धम्मेdham·me ठितोṭhi·to महाराजा;ma·hā·rā·jā

    yesaṁ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;

    to have Nimi as their king. He is a just and principled king, a great king who stands by his duty.

  83. 83

    धम्मंdham·maṃ चरतिca·ra·ti ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च;ca

    dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;

    He justly treats brahmins and householders, and people of town and country.

  84. 84

    उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसतिu·pa·va·sa·ti चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्सा’ति।pak·khas·sā

    uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā’ti.

    And he observes the sabbath on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight.’

  85. 85

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do देवेde·ve तावतिंसेtā·va·tiṃ·se आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho, ānanda, sakko devānamindo deve tāvatiṁse āmantesi:

    Then Sakka, lord of gods, addressed the gods of the thirty-three,

  86. 86

    ‘इच्छेय्याथic·chey·yā·tha नोno तुम्हे,tum·he मारिसा,mā·ri·sā निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ दट्ठुन्’ति?daṭ·ṭhun

    ‘iccheyyātha no tumhe, mārisā, nimiṁ rājānaṁ daṭṭhun’ti?

    ‘Good fellows, would you like to see King Nimi?’

  87. 87

    ‘इच्छामic·chā·ma मयं,ma·yaṃ मारिस,mā·ri·sa निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ दट्ठुन्’ति।daṭ·ṭhun

    ‘Icchāma mayaṁ, mārisa, nimiṁ rājānaṁ daṭṭhun’ti.

    ‘We would.’

  88. 88

    तेनte·na खोkho पन,pa·na आनन्द,ā·nan·da समयेनsa·ma·ye·na निमिni·mi राजाrā·jā तदहुपोसथेta·da·hu·po·sa·the पन्नरसेpan·na·ra·se सीसंन्हातोsī·saṃn·hā·to उपोसथिकोu·po·sa·thi·ko उपरिपासादवरगतोu·pa·ri·pā·sā·da·va·ra·ga·to निसिन्नोni·sin·no होति।ho·ti

    Tena kho pana, ānanda, samayena nimi rājā tadahuposathe pannarase sīsaṁnhāto uposathiko uparipāsādavaragato nisinno hoti.

    Now at that time it was the fifteenth day sabbath, and King Nimi had bathed his head and was sitting upstairs in the royal longhouse to observe the sabbath.

  89. 89

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दो—सेय्यथापिde·vā·na·min·do नामnā·ma बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so समिञ्जितंsa·miñ·ji·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ पसारेय्य,pa·sā·rey·ya पसारितंpa·sā·ri·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ समिञ्जेय्य;sa·miñ·jey·ya एवमेव—देवेसुe·va·me·va तावतिंसेसुtā·va·tiṃ·se·su अन्तरहितोan·ta·ra·hi·to निमिस्सni·mis·sa रञ्ञोrañ·ño पमुखेpa·mu·khe पातुरहोसि।pā·tu·ra·ho·si

    Atha kho, ānanda, sakko devānamindo—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito nimissa rañño pamukhe pāturahosi.

    Then, as easily as a strong person would extend or contract their arm, Sakka vanished from the thirty-three gods and reappeared in front of King Nimi.

  90. 90

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, ānanda, sakko devānamindo nimiṁ rājānaṁ etadavoca:

    He said to the king,

  91. 91

    ‘लाभाlā·bhā ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja सुलद्धंsu·lad·dhaṃ ते,te महाराज।ma·hā·rā·ja

    ‘lābhā te, mahārāja, suladdhaṁ te, mahārāja.

    ‘You’re fortunate, Great King, so very fortunate.

  92. 92

    देवा,de·vā महाराज,ma·hā·rā·ja तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā सुधम्मायंsu·dham·mā·yaṃ सभायंsa·bhā·yaṃ कित्तयमानरूपाkit·ta·ya·mā·na·rū·pā सन्निसिन्ना:san·ni·sin·nā

    Devā, mahārāja, tāvatiṁsā sudhammāyaṁ sabhāyaṁ kittayamānarūpā sannisinnā:

    The gods of the thirty-three were sitting together in the Hall of Clear Right, where they were singing your praises.

  93. 93

    “लाभाlā·bhā वत,va·ta भो,bho विदेहानं,vi·de·hā·naṃ सुलद्धंsu·lad·dhaṃ वत,va·ta भो,bho विदेहानं,vi·de·hā·naṃ

    “lābhā vata, bho, videhānaṁ, suladdhaṁ vata, bho, videhānaṁ,

    (Pāli only)

  94. 94

    येसंye·saṃ निमिni·mi राजाrā·jā धम्मिकोdham·mi·ko धम्मराजाdham·ma·rā·jā धम्मेdham·me ठितोṭhi·to महाराजा;ma·hā·rā·jā

    yesaṁ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;

    (Pāli only)

  95. 95

    धम्मंdham·maṃ चरतिca·ra·ti ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च;ca

    dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;

    (Pāli only)

  96. 96

    उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसतिu·pa·va·sa·ti चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्सा”ति।pak·khas·sā

    uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā”ti.

    (Pāli only)

  97. 97

    देवाde·vā ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā दस्सनकामा।das·sa·na·kā·mā

    Devā te, mahārāja, tāvatiṁsā dassanakāmā.

    They would like to see you.

  98. 98

    तस्सtas·sa तेte अहं,a·haṃ महाराज,ma·hā·rā·ja सहस्सयुत्तंsa·has·sa·yut·taṃ आजञ्ञरथंā·jañ·ña·ra·thaṃ पहिणिस्सामि;pa·hi·ṇis·sā·mi

    Tassa te ahaṁ, mahārāja, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ pahiṇissāmi;

    I shall send a chariot harnessed with a thousand thoroughbreds for you, Great King.

  99. 99

    अभिरुहेय्यासि,a·bhi·ru·hey·yā·si महाराज,ma·hā·rā·ja दिब्बंdib·baṃ यानंyā·naṃ अविकम्पमानो’ति।a·vi·kam·pa·mā·no

    abhiruheyyāsi, mahārāja, dibbaṁ yānaṁ avikampamāno’ti.

    Mount the heavenly chariot, Great King, without wavering!’

  100. 100

    अधिवासेसिa·dhi·vā·se·si खो,kho आनन्द,ā·nan·da निमिni·mi राजाrā·jā तुण्हीभावेन।tuṇ·hī·bhā·ve·na

    Adhivāsesi kho, ānanda, nimi rājā tuṇhībhāvena.

    King Nimi consented with silence.

  101. 101

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do निमिस्सni·mis·sa रञ्ञोrañ·ño अधिवासनंa·dhi·vā·sa·naṃ विदित्वा—सेय्यथापिvi·dit·vā नामnā·ma बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so समिञ्जितंsa·miñ·ji·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ पसारेय्य,pa·sā·rey·ya पसारितंpa·sā·ri·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ समिञ्जेय्य;sa·miñ·jey·ya एवमेव—निमिस्सe·va·me·va रञ्ञोrañ·ño पमुखेpa·mu·khe अन्तरहितोan·ta·ra·hi·to देवेसुde·ve·su तावतिंसेसुtā·va·tiṃ·se·su पातुरहोसि।pā·tu·ra·ho·si

    Atha kho, ānanda, sakko devānamindo nimissa rañño adhivāsanaṁ viditvā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—nimissa rañño pamukhe antarahito devesu tāvatiṁsesu pāturahosi.

    Then, knowing that the king had consented, as easily as a strong person would extend or contract their arm, Sakka vanished from King Nimi and reappeared among the gods of the thirty-three.

  102. 102

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do मातलिंmā·ta·liṃ सङ्गाहकंsaṅ·gā·ha·kaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho, ānanda, sakko devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ āmantesi:

    Then Sakka, lord of gods, addressed his chariot handler Mātali,

  103. 103

    ‘एहिe·hi त्वं,tvaṃ सम्मsam·ma मातलि,mā·ta·li सहस्सयुत्तंsa·has·sa·yut·taṃ आजञ्ञरथंā·jañ·ña·ra·thaṃ योजेत्वाyo·jet·vā निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एवंe·vaṃ वदेहि—va·de·hi

    ‘ehi tvaṁ, samma mātali, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadehi—

    ‘Come, dear Mātali, harness the chariot with a thousand thoroughbreds. Then go to King Nimi and say,

  104. 104

    अयंa·yaṃ ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja सहस्सयुत्तोsa·has·sa·yut·to आजञ्ञरथोā·jañ·ña·ra·tho सक्केनsak·ke·na देवानमिन्देनde·vā·na·min·de·na पेसितो;pe·si·to

    ayaṁ te, mahārāja, sahassayutto ājaññaratho sakkena devānamindena pesito;

    “Great king, this chariot has been sent for you by Sakka, lord of gods.

  105. 105

    अभिरुहेय्यासि,a·bhi·ru·hey·yā·si महाराज,ma·hā·rā·ja दिब्बंdib·baṃ यानंyā·naṃ अविकम्पमानो’ति।a·vi·kam·pa·mā·no

    abhiruheyyāsi, mahārāja, dibbaṁ yānaṁ avikampamāno’ti.

    Mount the heavenly chariot, Great King, without wavering!”’

  106. 106

    ‘एवं,e·vaṃ भद्दन्तवा’तिbhad·dan·ta·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da मातलिmā·ta·li सङ्गाहकोsaṅ·gā·ha·ko सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā सहस्सयुत्तंsa·has·sa·yut·taṃ आजञ्ञरथंā·jañ·ña·ra·thaṃ योजेत्वाyo·jet·vā निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    ‘Evaṁ, bhaddantavā’ti kho, ānanda, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ upasaṅkamitvā etadavoca:

    ‘Yes, lord,’ replied Mātali. He did as Sakka asked, and said to the king,

  107. 107

    ‘अयंa·yaṃ ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja सहस्सयुत्तोsa·has·sa·yut·to आजञ्ञरथोā·jañ·ña·ra·tho सक्केनsak·ke·na देवानमिन्देनde·vā·na·min·de·na पेसितो;pe·si·to

    ‘ayaṁ te, mahārāja, sahassayutto ājaññaratho sakkena devānamindena pesito;

    ‘Great king, this chariot has been sent for you by Sakka, lord of gods.

  108. 108

    अभिरुह,a·bhi·ru·ha महाराज,ma·hā·rā·ja दिब्बंdib·baṃ यानंyā·naṃ अविकम्पमानो।a·vi·kam·pa·mā·no

    abhiruha, mahārāja, dibbaṁ yānaṁ avikampamāno.

    Mount the heavenly chariot, Great King, without wavering!

  109. 109

    अपिa·pi च,ca महाराज,ma·hā·rā·ja कतमेनka·ta·me·na तंtaṃ नेमि,ne·mi येनye·na वाvā पापकम्माpā·pa·kam·mā पापकानंpā·pa·kā·naṃ कम्मानंkam·mā·naṃ विपाकंvi·pā·kaṃ पटिसंवेदेन्ति,pa·ṭi·saṃ·ve·den·ti येनye·na वाvā कल्याणकम्माkal·yā·ṇa·kam·mā कल्याणकम्मानंkal·yā·ṇa·kam·mā·naṃ विपाकंvi·pā·kaṃ पटिसंवेदेन्ती’ति?pa·ṭi·saṃ·ve·den·tī

    Api ca, mahārāja, katamena taṁ nemi, yena vā pāpakammā pāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedenti, yena vā kalyāṇakammā kalyāṇakammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedentī’ti?

    But which way should we go—the way of those who experience the result of bad deeds, or the way of those who experience the result of good deeds?’

  110. 110

    ‘उभयेनेवu·bha·ye·ne·va मं,maṃ मातलि,mā·ta·li नेही’ति।ne·hī

    ‘Ubhayeneva maṁ, mātali, nehī’ti.

    ‘Take me both ways, Mātali.’

  111. 111

    सम्पवेसेसिsam·pa·ve·se·si खो,kho आनन्द,ā·nan·da मातलि,mā·ta·li सङ्गाहकोsaṅ·gā·ha·ko निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ सुधम्मंsu·dham·maṃ सभं।sa·bhaṃ

    Sampavesesi kho, ānanda, mātali, saṅgāhako nimiṁ rājānaṁ sudhammaṁ sabhaṁ.

    Mātali brought King Nimi to the Hall of Clear Right.

  112. 112

    अद्दसाad·da·sā खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ दूरतोवdū·ra·to·va आगच्छन्तं।ā·gac·chan·taṃ

    Addasā kho, ānanda, sakko devānamindo nimiṁ rājānaṁ dūratova āgacchantaṁ.

    Sakka saw King Nimi coming off in the distance,

  113. 113

    दिस्वानdis·vā·na निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna nimiṁ rājānaṁ etadavoca:

    and said to him:

  114. 114

    ‘एहिe·hi खो,kho महाराज।ma·hā·rā·ja

    ‘ehi kho, mahārāja.

    ‘Come, Great King!

  115. 115

    स्वागतं,svā·ga·taṃ महाराज।ma·hā·rā·ja

    Svāgataṁ, mahārāja.

    Welcome, Great King!

  116. 116

    देवाde·vā तेte दस्सनकामा,das·sa·na·kā·mā महाराज,ma·hā·rā·ja तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā सुधम्मायंsu·dham·mā·yaṃ सभायंsa·bhā·yaṃ कित्तयमानरूपाkit·ta·ya·mā·na·rū·pā सन्निसिन्ना:san·ni·sin·nā

    Devā te dassanakāmā, mahārāja, tāvatiṁsā sudhammāyaṁ sabhāyaṁ kittayamānarūpā sannisinnā:

    The gods of the thirty-three who wanted to see you were sitting together in the Hall of Clear Right, where they were singing your praises.

  117. 117

    “लाभाlā·bhā वत,va·ta भो,bho विदेहानं,vi·de·hā·naṃ सुलद्धंsu·lad·dhaṃ वत,va·ta भो,bho विदेहानं,vi·de·hā·naṃ

    “lābhā vata, bho, videhānaṁ, suladdhaṁ vata, bho, videhānaṁ,

    (Pāli only)

  118. 118

    येसंye·saṃ निमिni·mi राजाrā·jā धम्मिकोdham·mi·ko धम्मराजाdham·ma·rā·jā धम्मेdham·me ठितोṭhi·to महाराजा;ma·hā·rā·jā

    yesaṁ nimi rājā dhammiko dhammarājā dhamme ṭhito mahārājā;

    (Pāli only)

  119. 119

    धम्मंdham·maṃ चरतिca·ra·ti ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च;ca

    dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;

    (Pāli only)

  120. 120

    उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसतिu·pa·va·sa·ti चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्सा”ति।pak·khas·sā

    uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā”ti.

    (Pāli only)

  121. 121

    देवाde·vā ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā दस्सनकामा।das·sa·na·kā·mā

    Devā te, mahārāja, tāvatiṁsā dassanakāmā.

    The gods of the thirty-three would like to see you.

  122. 122

    अभिरम,a·bhi·ra·ma महाराज,ma·hā·rā·ja देवेसुde·ve·su देवानुभावेना’ति।de·vā·nu·bhā·ve·nā

    Abhirama, mahārāja, devesu devānubhāvenā’ti.

    Enjoy heavenly glory among the gods!’

  123. 123

    ‘अलं,a·laṃ मारिस,mā·ri·sa तत्थेवtat·the·va मंmaṃ मिथिलंmi·thi·laṃ पटिनेतु।pa·ṭi·ne·tu

    ‘Alaṁ, mārisa, tattheva maṁ mithilaṁ paṭinetu.

    ‘Enough, good fellow. Send me back to Mithilā right away.

  124. 124

    तथाहंta·thā·haṃ धम्मंdham·maṃ चरिस्सामिca·ris·sā·mi ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च;ca

    Tathāhaṁ dhammaṁ carissāmi brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca;

    That way I shall justly treat brahmins and householders, and people of town and country.

  125. 125

    उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसामिu·pa·va·sā·mi चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्सा’ति।pak·khas·sā

    uposathañca upavasāmi cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassā’ti.

    And I shall observe the sabbath on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight.’

  126. 126

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do मातलिंmā·ta·liṃ सङ्गाहकंsaṅ·gā·ha·kaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho, ānanda, sakko devānamindo mātaliṁ saṅgāhakaṁ āmantesi:

    Then Sakka, lord of gods, addressed his chariot handler Mātali,

  127. 127

    ‘एहिe·hi त्वं,tvaṃ सम्मsam·ma मातलि,mā·ta·li सहस्सयुत्तंsa·has·sa·yut·taṃ आजञ्ञरथंā·jañ·ña·ra·thaṃ योजेत्वाyo·jet·vā निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ तत्थेवtat·the·va मिथिलंmi·thi·laṃ पटिनेही’ति।pa·ṭi·ne·hī

    ‘ehi tvaṁ, samma mātali, sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ tattheva mithilaṁ paṭinehī’ti.

    ‘Come, dear Mātali, harness the chariot with a thousand thoroughbreds and send King Nimi back to Mithilā right away.’

  128. 128

    ‘एवं,e·vaṃ भद्दन्तवा’तिbhad·dan·ta·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da मातलिmā·ta·li सङ्गाहकोsaṅ·gā·ha·ko सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā सहस्सयुत्तंsa·has·sa·yut·taṃ आजञ्ञरथंā·jañ·ña·ra·thaṃ योजेत्वाyo·jet·vā निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ तत्थेवtat·the·va मिथिलंmi·thi·laṃ पटिनेसि।pa·ṭi·ne·si

    ‘Evaṁ, bhaddantavā’ti kho, ānanda, mātali saṅgāhako sakkassa devānamindassa paṭissutvā sahassayuttaṁ ājaññarathaṁ yojetvā nimiṁ rājānaṁ tattheva mithilaṁ paṭinesi.

    ‘Yes, lord,’ replied Mātali, and did as Sakka asked.

  129. 129

    तत्रtat·ra सुदं,su·daṃ आनन्द,ā·nan·da निमिni·mi राजाrā·jā धम्मंdham·maṃ चरतिca·ra·ti ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su नेगमेसुne·ga·me·su चेवce·va जानपदेसुjā·na·pa·de·su च,ca उपोसथञ्चu·po·sa·thañ·ca उपवसतिu·pa·va·sa·ti चातुद्दसिंcā·tud·da·siṃ पञ्चदसिंpañ·ca·da·siṃ अट्ठमिञ्चaṭ·ṭha·miñ·ca पक्खस्साति।pak·khas·sā·ti

    Tatra sudaṁ, ānanda, nimi rājā dhammaṁ carati brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca, uposathañca upavasati cātuddasiṁ pañcadasiṁ aṭṭhamiñca pakkhassāti.

    And there King Nimi justly treated his people, and observed the sabbath.

  130. 130

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da निमिni·mi राजाrā·jā बहूनंba·hū·naṃ वस्सानंvas·sā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससतानंvas·sa·sa·tā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससहस्सानंvas·sa·sa·has·sā·naṃ अच्चयेनac·ca·ye·na कप्पकंkap·pa·kaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho, ānanda, nimi rājā bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena kappakaṁ āmantesi:

    Then, after many years, many hundred years, many thousand years had passed, King Nimi addressed his barber,

  131. 131

    ‘यदाya·dā मे,me सम्मsam·ma कप्पक,kap·pa·ka पस्सेय्यासिpas·sey·yā·si सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि,jā·tā·ni अथa·tha मेme आरोचेय्यासी’ति।ā·ro·cey·yā·sī

    ‘yadā me, samma kappaka, passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha me āroceyyāsī’ti.

    ‘My dear barber, when you see grey hairs growing on my head, please tell me.’

  132. 132

    ‘एवं,e·vaṃ देवा’तिde·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko निमिस्सni·mis·sa रञ्ञोrañ·ño पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    ‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako nimissa rañño paccassosi.

    And all unfolded as before.

  133. 133

    अद्दसाad·da·sā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko बहूनंba·hū·naṃ वस्सानंvas·sā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससतानंvas·sa·sa·tā·naṃ बहूनंba·hū·naṃ वस्ससहस्सानंvas·sa·sa·has·sā·naṃ अच्चयेनac·ca·ye·na निमिस्सni·mis·sa रञ्ञोrañ·ño सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि।jā·tā·ni

    Addasā kho, ānanda, kappako bahūnaṁ vassānaṁ bahūnaṁ vassasatānaṁ bahūnaṁ vassasahassānaṁ accayena nimissa rañño sirasmiṁ palitāni jātāni.

    (Pāli only)

  134. 134

    दिस्वानdis·vā·na निमिंni·miṃ राजानंrā·jā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna nimiṁ rājānaṁ etadavoca:

    (Pāli only)

  135. 135

    ‘पातुभूताpā·tu·bhū·tā खोkho देवस्सde·vas·sa देवदूता;de·va·dū·tā

    ‘pātubhūtā kho devassa devadūtā;

    (Pāli only)

  136. 136

    दिस्सन्तिdis·san·ti सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानी’ति।jā·tā·nī

    dissanti sirasmiṁ palitāni jātānī’ti.

    (Pāli only)

  137. 137

    ‘तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma कप्पक,kap·pa·ka तानिtā·ni पलितानिpa·li·tā·ni साधुकंsā·dhu·kaṃ सण्डासेनsaṇ·ḍā·se·na उद्धरित्वाud·dha·rit·vā ममma·ma अञ्जलिस्मिंañ·ja·lis·miṃ पतिट्ठापेही’ति।pa·tiṭ·ṭhā·pe·hī

    ‘Tena hi, samma kappaka, tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā mama añjalismiṁ patiṭṭhāpehī’ti.

    (Pāli only)

  138. 138

    ‘एवं,e·vaṃ देवा’तिde·vā खो,kho आनन्द,ā·nan·da कप्पकोkap·pa·ko निमिस्सni·mis·sa रञ्ञोrañ·ño पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā तानिtā·ni पलितानिpa·li·tā·ni साधुकंsā·dhu·kaṃ सण्डासेनsaṇ·ḍā·se·na उद्धरित्वाud·dha·rit·vā निमिस्सni·mis·sa रञ्ञोrañ·ño अञ्जलिस्मिंañ·ja·lis·miṃ पतिट्ठापेसि।pa·tiṭ·ṭhā·pe·si

    ‘Evaṁ, devā’ti kho, ānanda, kappako nimissa rañño paṭissutvā tāni palitāni sādhukaṁ saṇḍāsena uddharitvā nimissa rañño añjalismiṁ patiṭṭhāpesi.

    (Pāli only)

  139. 139

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da निमिni·mi राजाrā·jā कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ आमन्तापेत्वाā·man·tā·pet·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, ānanda, nimi rājā kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ āmantāpetvā etadavoca:

    (Pāli only)

  140. 140

    ‘पातुभूताpā·tu·bhū·tā खोkho मे,me तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra देवदूता;de·va·dū·tā

    ‘pātubhūtā kho me, tāta kumāra, devadūtā;

    (Pāli only)

  141. 141

    दिस्सन्तिdis·san·ti सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि;jā·tā·ni

    dissanti sirasmiṁ palitāni jātāni;

    (Pāli only)

  142. 142

    भुत्ताbhut·tā खोkho पनpa·na मेme मानुसकाmā·nu·sa·kā कामा;kā·mā

    bhuttā kho pana me mānusakā kāmā;

    (Pāli only)

  143. 143

    समयोsa·ma·yo दिब्बेdib·be कामेkā·me परियेसितुं।pa·ri·ye·si·tuṃ

    samayo dibbe kāme pariyesituṁ.

    (Pāli only)

  144. 144

    एहिe·hi त्वं,tvaṃ तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra इमंi·maṃ रज्जंraj·jaṃ पटिपज्ज।pa·ṭi·paj·ja

    Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ rajjaṁ paṭipajja.

    (Pāli only)

  145. 145

    अहंa·haṃ पनpa·na केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिस्सामि।pab·ba·jis·sā·mi

    Ahaṁ pana kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajissāmi.

    (Pāli only)

  146. 146

    तेनte·na हि,hi तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra यदाya·dā त्वम्पिtvam·pi पस्सेय्यासिpas·sey·yā·si सिरस्मिंsi·ras·miṃ पलितानिpa·li·tā·ni जातानि,jā·tā·ni अथa·tha कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ रज्जेraj·je समनुसासित्वाsa·ma·nu·sā·sit·vā केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यासि।pab·ba·jey·yā·si

    Tena hi, tāta kumāra, yadā tvampi passeyyāsi sirasmiṁ palitāni jātāni, atha kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyāsi.

    (Pāli only)

  147. 147

    येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्यासि,a·nup·pa·vat·tey·yā·si माmā खोkho मेme त्वंtvaṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसि।a·ho·si

    Yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosi.

    (Pāli only)

  148. 148

    यस्मिंyas·miṃ खो,kho तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra पुरिसयुगेpu·ri·sa·yu·ge वत्तमानेvat·ta·mā·ne एवरूपस्सe·va·rū·pas·sa कल्याणस्सkal·yā·ṇas·sa वत्तस्सvat·tas·sa समुच्छेदोsa·muc·che·do होतिho·ti सोso तेसंte·saṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so होति।ho·ti

    Yasmiṁ kho, tāta kumāra, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.

    (Pāli only)

  149. 149

    तंtaṃ ताहं,tā·haṃ तातtā·ta कुमार,ku·mā·ra एवंe·vaṃ वदामि:va·dā·mi

    Taṁ tāhaṁ, tāta kumāra, evaṁ vadāmi:

    (Pāli only)

  150. 150

    “येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्यासि,a·nup·pa·vat·tey·yā·si माmā खोkho मेme त्वंtvaṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसी”’ति।a·ho·sī

    “yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyāsi, mā kho me tvaṁ antimapuriso ahosī”’ti.

    (Pāli only)

  151. 151

    अथa·tha खो,kho आनन्द,ā·nan·da निमिni·mi राजाrā·jā कप्पकस्सkap·pa·kas·sa गामवरंgā·ma·va·raṃ दत्वाdat·vā जेट्ठपुत्तंjeṭ·ṭha·put·taṃ कुमारंku·mā·raṃ साधुकंsā·dhu·kaṃ रज्जेraj·je समनुसासित्वाsa·ma·nu·sā·sit·vā इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजि।pab·ba·ji

    Atha kho, ānanda, nimi rājā kappakassa gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ kumāraṁ sādhukaṁ rajje samanusāsitvā imasmiṁyeva maghadevaambavane kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.

    (Pāli only)

  152. 152

    सोso मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहासि,vi·hā·si तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहासि।vi·hā·si

    So mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.

    (Pāli only)

  153. 153

    करुणासहगतेनka·ru·ṇā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    Karuṇāsahagatena cetasā …

    (Pāli only)

  154. 154

    मुदितासहगतेनmu·di·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā …

    muditāsahagatena cetasā …

    (Pāli only)

  155. 155

    उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā एकंe·kaṃ दिसंdi·saṃ फरित्वाpha·rit·vā विहासि,vi·hā·si तथाta·thā दुतियं,du·ti·yaṃ तथाta·thā ततियं,ta·ti·yaṃ तथाta·thā चतुत्थं;ca·tut·thaṃ इतिi·ti उद्धमधोud·dha·ma·dho तिरियंti·ri·yaṃ सब्बधिsab·ba·dhi सब्बत्ततायsab·bat·ta·tā·ya सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ उपेक्खासहगतेनu·pek·khā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहासि।vi·hā·si

    upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā vihāsi.

    (Pāli only)

  156. 156

    निमिni·mi खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da राजाrā·jā चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni कुमारकीळितंku·mā·ra·kī·ḷi·taṃ कीळि,kī·ḷi चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni ओपरज्जंo·pa·raj·jaṃ कारेसि,kā·re·si चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni रज्जंraj·jaṃ कारेसि,kā·re·si चतुरासीतिवस्ससहस्सानिca·tu·rā·sī·ti·vas·sa·sa·has·sā·ni इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va मघदेवअम्बवनेma·gha·de·va·am·ba·va·ne अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितोpab·ba·ji·to ब्रह्मचरियमचरि।brah·ma·ca·ri·ya·ma·ca·ri

    Nimi kho panānanda, rājā caturāsītivassasahassāni kumārakīḷitaṁ kīḷi, caturāsītivassasahassāni oparajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni rajjaṁ kāresi, caturāsītivassasahassāni imasmiṁyeva maghadevaambavane agārasmā anagāriyaṁ pabbajito brahmacariyamacari.

    (Pāli only)

  157. 157

    सोso चत्तारोcat·tā·ro ब्रह्मविहारेbrah·ma·vi·hā·re भावेत्वाbhā·vet·vā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā ब्रह्मलोकूपगोbrah·ma·lo·kū·pa·go अहोसि।a·ho·si

    So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmalokūpago ahosi.

    And having developed the four divine meditations, when his body broke up, after death, King Nimi was reborn in a good place, a realm of divinity.

  158. 158

    निमिस्सni·mis·sa खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da रञ्ञोrañ·ño कळारजनकोka·ḷā·ra·ja·na·ko नामnā·ma पुत्तोput·to अहोसि।a·ho·si

    Nimissa kho panānanda, rañño kaḷārajanako nāma putto ahosi.

    But King Nimi had a son named Kaḷāra Janaka.

  159. 159

    नna सोso अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजि।pab·ba·ji

    Na so agārasmā anagāriyaṁ pabbaji.

    He didn’t go forth from the lay life to homelessness.

  160. 160

    सोso तंtaṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ समुच्छिन्दि।sa·muc·chin·di

    So taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ samucchindi.

    He broke that good practice.

  161. 161

    सोso तेसंte·saṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so अहोसि।a·ho·si

    So tesaṁ antimapuriso ahosi.

    He was their final man.

  162. 162

    सियाsi·yā खोkho पनpa·na ते,te आनन्द,ā·nan·da एवमस्स:e·va·mas·sa

    Siyā kho pana te, ānanda, evamassa:

    Ānanda, you might think,

  163. 163

    ‘अञ्ञोañ·ño नूनnū·na तेनte·na समयेनsa·ma·ye·na राजाrā·jā मघदेवोma·gha·de·vo अहोसि,a·ho·si येनye·na तंtaṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितन्’ति।ni·hi·tan

    ‘añño nūna tena samayena rājā maghadevo ahosi, yena taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitan’ti.

    ‘Surely King Maghadeva, by whom that good practice was founded, must have been someone else at that time?’

  164. 164

    नna खोkho पनेतं,pa·ne·taṃ आनन्द,ā·nan·da एवंe·vaṃ दट्ठब्बं।daṭ·ṭhab·baṃ

    Na kho panetaṁ, ānanda, evaṁ daṭṭhabbaṁ.

    But you should not see it like this.

  165. 165

    अहंa·haṃ तेनte·na समयेनsa·ma·ye·na राजाrā·jā मघदेवोma·gha·de·vo अहोसिं।a·ho·siṃ

    Ahaṁ tena samayena rājā maghadevo ahosiṁ.

    I myself was King Maghadeva at that time.

  166. 166

    अहंa·haṃ तंtaṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहिनिं,ni·hi·niṃ मयाma·yā तंtaṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितं;ni·hi·taṃ

    Ahaṁ taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihiniṁ, mayā taṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ;

    I was the one who founded that good practice,

  167. 167

    पच्छिमाpac·chi·mā जनताja·na·tā अनुप्पवत्तेसि।a·nup·pa·vat·te·si

    pacchimā janatā anuppavattesi.

    which was kept up by those who came after.

  168. 168

    तंtaṃ खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ नna निब्बिदायnib·bi·dā·ya नna विरागायvi·rā·gā·ya नna निरोधायni·ro·dhā·ya नna उपसमायu·pa·sa·mā·ya नna अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya नna सम्बोधायsam·bo·dhā·ya नna निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti यावदेवyā·va·de·va ब्रह्मलोकूपपत्तिया।brah·ma·lo·kū·pa·pat·ti·yā

    Taṁ kho panānanda, kalyāṇaṁ vattaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva brahmalokūpapattiyā.

    But that good practice doesn’t lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment. It only leads as far as rebirth in the realm of divinity.

  169. 169

    इदंi·daṃ खोkho पनानन्द,pa·nā·nan·da एतरहिe·ta·ra·hi मयाma·yā कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ एकन्तनिब्बिदायe·kan·ta·nib·bi·dā·ya विरागायvi·rā·gā·ya निरोधायni·ro·dhā·ya उपसमायu·pa·sa·mā·ya अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सम्बोधायsam·bo·dhā·ya निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Idaṁ kho panānanda, etarahi mayā kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.

    But now I have founded a good practice that does lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment.

  170. 170

    कतमञ्चानन्द,ka·ta·mañ·cā·nan·da एतरहिe·ta·ra·hi मयाma·yā कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ एकन्तनिब्बिदायe·kan·ta·nib·bi·dā·ya विरागायvi·rā·gā·ya निरोधायni·ro·dhā·ya उपसमायu·pa·sa·mā·ya अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सम्बोधायsam·bo·dhā·ya निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति?saṃ·vat·ta·ti

    Katamañcānanda, etarahi mayā kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati?

    And what is that good practice?

  171. 171

    अयमेवa·ya·me·va अरियोa·ri·yo अट्ठङ्गिकोaṭ·ṭhaṅ·gi·ko मग्गो,mag·go सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—

    It is simply this noble eightfold path, that is:

  172. 172

    सम्मादिट्ठि,sam·mā·diṭ·ṭhi सम्मासङ्कप्पो,sam·mā·saṅ·kap·po सम्मावाचा,sam·mā·vā·cā सम्माकम्मन्तो,sam·mā·kam·man·to सम्माआजीवो,sam·mā·ā·jī·vo सम्मावायामो,sam·mā·vā·yā·mo सम्मासति,sam·mā·sa·ti सम्मासमाधि।sam·mā·sa·mā·dhi

    sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.

    right view, right purpose, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion.

  173. 173

    इदंi·daṃ खो,kho आनन्द,ā·nan·da एतरहिe·ta·ra·hi मयाma·yā कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ एकन्तनिब्बिदायe·kan·ta·nib·bi·dā·ya विरागायvi·rā·gā·ya निरोधायni·ro·dhā·ya उपसमायu·pa·sa·mā·ya अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सम्बोधायsam·bo·dhā·ya निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Idaṁ kho, ānanda, etarahi mayā kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.

    This is the good practice I have now founded that leads to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment.

  174. 174

    तंtaṃ वोvo अहं,a·haṃ आनन्द,ā·nan·da एवंe·vaṃ वदामि:va·dā·mi

    Taṁ vo ahaṁ, ānanda, evaṁ vadāmi:

    Ānanda, I say to you:

  175. 175

    ‘येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्याथ,a·nup·pa·vat·tey·yā·tha माmā खोkho मेme तुम्हेtum·he अन्तिमपुरिसाan·ti·ma·pu·ri·sā अहुवत्थ’।a·hu·vat·tha

    ‘yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyātha, mā kho me tumhe antimapurisā ahuvattha’.

    ‘You all should keep up this good practice that I have founded. Do not be my final men.’

  176. 176

    यस्मिंyas·miṃ खो,kho आनन्द,ā·nan·da पुरिसयुगेpu·ri·sa·yu·ge वत्तमानेvat·ta·mā·ne एवरूपस्सe·va·rū·pas·sa कल्याणस्सkal·yā·ṇas·sa वत्तस्सvat·tas·sa समुच्छेदोsa·muc·che·do होतिho·ti सोso तेसंte·saṃ अन्तिमपुरिसोan·ti·ma·pu·ri·so होति।ho·ti

    Yasmiṁ kho, ānanda, purisayuge vattamāne evarūpassa kalyāṇassa vattassa samucchedo hoti so tesaṁ antimapuriso hoti.

    When a pair of men are living, the one who breaks such good practice is their final man.

  177. 177

    तंtaṃ वोvo अहं,a·haṃ आनन्द,ā·nan·da एवंe·vaṃ वदामि:va·dā·mi

    Taṁ vo ahaṁ, ānanda, evaṁ vadāmi:

    Ānanda, I say to you:

  178. 178

    ‘येनye·na मेme इदंi·daṃ कल्याणंkal·yā·ṇaṃ वत्तंvat·taṃ निहितंni·hi·taṃ अनुप्पवत्तेय्याथ,a·nup·pa·vat·tey·yā·tha माmā खोkho मेme तुम्हेtum·he अन्तिमपुरिसाan·ti·ma·pu·ri·sā अहुवत्था’”ति।a·hu·vat·thā

    ‘yena me idaṁ kalyāṇaṁ vattaṁ nihitaṁ anuppavatteyyātha, mā kho me tumhe antimapurisā ahuvatthā’”ti.

    ‘You all should keep up this good practice that I have founded. Do not be my final men.’”

  179. 179

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  180. 180

    अत्तमनोat·ta·ma·no आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दीति।a·bhi·nan·dī·ti

    Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.

    Satisfied, Venerable Ānanda approved what the Buddha said.

  181. 181

    मघदेवसुत्तंma·gha·de·va·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ ततियं।ta·ti·yaṃ

    Maghadevasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.