Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Heartfelt Sayings 31 उदान 31

Chapter: 1234567891011121314151617181920212223242526272829303132333435363738394041424344454647484950515253545556575859606162636465666768697071727374757677787980

Meghiyasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485 · Hide pronunciation

  1. 1

    उदानu·dā·na 4।1

    Udāna 4.1

    Heartfelt Sayings 4.1

  2. 2

    मेघियसुत्तme·ghi·ya·sut·ta

    Meghiyasutta

    With Meghiya

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā चालिकायंcā·li·kā·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti चालिकेcā·li·ke पब्बते।pab·ba·te

    ekaṁ samayaṁ bhagavā cālikāyaṁ viharati cālike pabbate.

    At one time the Buddha was staying near Cālikā, on the Cālikā mountain.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo भगवतोbha·ga·va·to उपट्ठाकोu·paṭ·ṭhā·ko होति।ho·ti

    Tena kho pana samayena āyasmā meghiyo bhagavato upaṭṭhāko hoti.

    Now, at that time Venerable Meghiya was the Buddha’s attendant.

  6. 6

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठितोṭhi·to खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then Venerable Meghiya went up to the Buddha, bowed, stood to one side, and said to him,

  7. 7

    “इच्छामहं,ic·chā·ma·haṃ भन्ते,bhan·te जन्तुगामंjan·tu·gā·maṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya पविसितुन्”ति।pa·vi·si·tun

    “icchāmahaṁ, bhante, jantugāmaṁ piṇḍāya pavisitun”ti.

    “Sir, I’d like to enter Jantu village for alms.”

  8. 8

    “यस्सदानिyas·sa·dā·ni त्वं,tvaṃ मेघिय,me·ghi·ya कालंkā·laṃ मञ्ञसी”ति।mañ·ña·sī

    “Yassadāni tvaṁ, meghiya, kālaṁ maññasī”ti.

    “Please, Meghiya, go at your convenience.”

  9. 9

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya जन्तुगामंjan·tu·gā·maṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya पाविसि।pā·vi·si

    Atha kho āyasmā meghiyo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya jantugāmaṁ piṇḍāya pāvisi.

    Then Meghiya robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Jantu village for alms.

  10. 10

    जन्तुगामेjan·tu·gā·me पिण्डायpiṇ·ḍā·ya चरित्वाca·rit·vā पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ पिण्डपातपटिक्कन्तोpiṇ·ḍa·pā·ta·pa·ṭik·kan·to येनye·na किमिकाळायki·mi·kā·ḷā·ya नदियाna·di·yā तीरंtī·raṃ तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    Jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikāḷāya nadiyā tīraṁ tenupasaṅkami.

    After the meal, on his return from almsround in Jantu village, he went to the shore of Kimikālā River.

  11. 11

    अद्दसाad·da·sā खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo किमिकाळायki·mi·kā·ḷā·ya नदियाna·di·yā तीरेtī·re जङ्घाविहारंjaṅ·ghā·vi·hā·raṃ अनुचङ्कममानोa·nu·caṅ·ka·ma·mā·no अनुविचरमानोa·nu·vi·ca·ra·mā·no अम्बवनंam·ba·va·naṃ पासादिकंpā·sā·di·kaṃ मनुञ्ञंma·nuñ·ñaṃ रमणीयं।ra·ma·ṇī·yaṃ

    Addasā kho āyasmā meghiyo kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno ambavanaṁ pāsādikaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ.

    As he was going for a walk along the shore of the river he saw a lovely and delightful mango grove.

  12. 12

    दिस्वानस्सdis·vā·nas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Disvānassa etadahosi:

    Seeing this, it occurred to him,

  13. 13

    “पासादिकंpā·sā·di·kaṃ वतिदंva·ti·daṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ मनुञ्ञंma·nuñ·ñaṃ रमणीयं।ra·ma·ṇī·yaṃ अलंa·laṃ वतिदंva·ti·daṃ कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa पधानत्थिकस्सpa·dhā·nat·thi·kas·sa पधानाय।pa·dhā·nā·ya

    “pāsādikaṁ vatidaṁ ambavanaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ. Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya.

    “Oh, this mango grove is lovely and delightful! This is good enough for striving for a gentleman wanting to strive.

  14. 14

    सचेsa·ce मंmaṃ भगवाbha·ga·vā अनुजानेय्य,a·nu·jā·ney·ya आगच्छेय्याहंā·gac·chey·yā·haṃ इमंi·maṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ पधानाया”ति।pa·dhā·nā·yā

    Sace maṁ bhagavā anujāneyya, āgaccheyyāhaṁ imaṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.

    If the Buddha allows me, I’ll come back to this mango grove to meditate.”

  15. 15

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    Atha kho āyasmā meghiyo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

    Then Venerable Meghiya went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened, adding,

  16. 16

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:

    (Pāli only)

  17. 17

    “इधाहं,i·dhā·haṃ भन्ते,bhan·te पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya जन्तुगामंjan·tu·gā·maṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya पाविसिं।pā·vi·siṃ

    “Idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya jantugāmaṁ piṇḍāya pāvisiṁ.

    (Pāli only)

  18. 18

    जन्तुगामेjan·tu·gā·me पिण्डायpiṇ·ḍā·ya चरित्वाca·rit·vā पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ पिण्डपातपटिक्कन्तोpiṇ·ḍa·pā·ta·pa·ṭik·kan·to येनye·na किमिकाळायki·mi·kā·ḷā·ya नदियाna·di·yā तीरंtī·raṃ तेनुपसङ्कमिं।te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ

    Jantugāme piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena kimikāḷāya nadiyā tīraṁ tenupasaṅkamiṁ.

    (Pāli only)

  19. 19

    अद्दसंad·da·saṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te किमिकाळायki·mi·kā·ḷā·ya नदियाna·di·yā तीरेtī·re जङ्घाविहारंjaṅ·ghā·vi·hā·raṃ अनुचङ्कममानोa·nu·caṅ·ka·ma·mā·no अनुविचरमानोa·nu·vi·ca·ra·mā·no अम्बवनंam·ba·va·naṃ पासादिकंpā·sā·di·kaṃ मनुञ्ञंma·nuñ·ñaṃ रमणीयं।ra·ma·ṇī·yaṃ

    Addasaṁ kho ahaṁ, bhante, kimikāḷāya nadiyā tīre jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno ambavanaṁ pāsādikaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ.

    (Pāli only)

  20. 20

    दिस्वानdis·vā·na मेme एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Disvāna me etadahosi:

    (Pāli only)

  21. 21

    ‘पासादिकंpā·sā·di·kaṃ वतिदंva·ti·daṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ मनुञ्ञंma·nuñ·ñaṃ रमणीयं।ra·ma·ṇī·yaṃ

    ‘pāsādikaṁ vatidaṁ ambavanaṁ manuññaṁ ramaṇīyaṁ.

    (Pāli only)

  22. 22

    अलंa·laṃ वतिदंva·ti·daṃ कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa पधानत्थिकस्सpa·dhā·nat·thi·kas·sa पधानाय।pa·dhā·nā·ya

    Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāya.

    (Pāli only)

  23. 23

    सचेsa·ce मंmaṃ भगवाbha·ga·vā अनुजानेय्य,a·nu·jā·ney·ya आगच्छेय्याहंā·gac·chey·yā·haṃ इमंi·maṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ पधानाया’ति।pa·dhā·nā·yā

    Sace maṁ bhagavā anujāneyya, āgaccheyyāhaṁ imaṁ ambavanaṁ padhānāyā’ti.

    (Pāli only)

  24. 24

    सचेsa·ce मं,maṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā अनुजानाति,a·nu·jā·nā·ti गच्छेय्याहंgac·chey·yā·haṃ तंtaṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ पधानाया”ति।pa·dhā·nā·yā

    Sace maṁ, bhante, bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.

    “If the Buddha allows me, I’ll go back to that mango grove to meditate.”

  25. 25

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ मेघियंme·ghi·yaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, bhagavā āyasmantaṁ meghiyaṁ etadavoca:

    When he had spoken, the Buddha said to him,

  26. 26

    “आगमेहिā·ga·me·hi ताव,tā·va मेघिय,me·ghi·ya एककम्हिe·ka·kam·hi ताव,tā·va यावyā·va अञ्ञोपिañ·ño·pi कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu आगच्छती”ति।ā·gac·cha·tī

    “āgamehi tāva, meghiya, ekakamhi tāva, yāva aññopi koci bhikkhu āgacchatī”ti.

    “We’re alone, Meghiya. Wait until another mendicant comes.”

  27. 27

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Dutiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:

    For a second time Meghiya said to the Buddha,

  28. 28

    “भगवतो,bha·ga·va·to भन्ते,bhan·te नत्थिnat·thi किञ्चिkiñ·ci उत्तरिut·ta·ri करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नत्थिnat·thi कतस्सka·tas·sa वाvā पतिचयो।pa·ti·ca·yo

    “bhagavato, bhante, natthi kiñci uttari karaṇīyaṁ, natthi katassa vā paticayo.

    “Sir, the Buddha has nothing more to do, and nothing that needs improvement.

  29. 29

    मय्हंmay·haṃ खोkho पन,pa·na भन्ते,bhan·te अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ अत्थिat·thi कतस्सka·tas·sa पतिचयो।pa·ti·ca·yo

    Mayhaṁ kho pana, bhante, atthi uttari karaṇīyaṁ, atthi katassa paticayo.

    But I have.

  30. 30

    सचेsa·ce मंmaṃ भगवाbha·ga·vā अनुजानाति,a·nu·jā·nā·ti गच्छेय्याहंgac·chey·yā·haṃ तंtaṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ पधानाया”ति।pa·dhā·nā·yā

    Sace maṁ bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.

    If you allow me, I’ll go back to that mango grove to meditate.”

  31. 31

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ मेघियंme·ghi·yaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ meghiyaṁ etadavoca:

    For a second time the Buddha said,

  32. 32

    “आगमेहिā·ga·me·hi ताव,tā·va मेघिय,me·ghi·ya एककम्हिe·ka·kam·hi ताव,tā·va यावyā·va अञ्ञोपिañ·ño·pi कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu आगच्छती”ति।ā·gac·cha·tī

    “āgamehi tāva, meghiya, ekakamhi tāva, yāva aññopi koci bhikkhu āgacchatī”ti.

    “We’re alone, Meghiya. Wait until another mendicant comes.”

  33. 33

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Tatiyampi kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:

    For a third time Meghiya said to the Buddha,

  34. 34

    “भगवतो,bha·ga·va·to भन्ते,bhan·te नत्थिnat·thi किञ्चिkiñ·ci उत्तरिut·ta·ri करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नत्थिnat·thi कतस्सka·tas·sa वाvā पतिचयो।pa·ti·ca·yo

    “bhagavato, bhante, natthi kiñci uttari karaṇīyaṁ, natthi katassa vā paticayo.

    “Sir, the Buddha has nothing more to do, and nothing that needs improvement.

  35. 35

    मय्हंmay·haṃ खोkho पन,pa·na भन्ते,bhan·te अत्थिat·thi उत्तरिut·ta·ri करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ अत्थिat·thi कतस्सka·tas·sa पतिचयो।pa·ti·ca·yo

    Mayhaṁ kho pana, bhante, atthi uttari karaṇīyaṁ, atthi katassa paticayo.

    But I have.

  36. 36

    सचेsa·ce मंmaṃ भगवाbha·ga·vā अनुजानाति,a·nu·jā·nā·ti गच्छेय्याहंgac·chey·yā·haṃ तंtaṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ पधानाया”ति।pa·dhā·nā·yā

    Sace maṁ bhagavā anujānāti, gaccheyyāhaṁ taṁ ambavanaṁ padhānāyā”ti.

    If you allow me, I’ll go back to that mango grove to meditate.”

  37. 37

    “पधानन्तिpa·dhā·nan·ti खो,kho मेघिय,me·ghi·ya वदमानंva·da·mā·naṃ किन्तिkin·ti वदेय्याम?va·dey·yā·ma

    “Padhānanti kho, meghiya, vadamānaṁ kinti vadeyyāma?

    “Meghiya, since you speak of striving in meditation, what can I say?

  38. 38

    यस्सदानिyas·sa·dā·ni त्वं,tvaṃ मेघिय,me·ghi·ya कालंkā·laṃ मञ्ञसी”ति।mañ·ña·sī

    Yassadāni tvaṁ, meghiya, kālaṁ maññasī”ti.

    Please, Meghiya, go at your convenience.”

  39. 39

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā येनye·na तंtaṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā तंtaṃ अम्बवनंam·ba·va·naṃ अज्झोगाहेत्वाaj·jho·gā·het·vā अञ्ञतरस्मिंañ·ña·ta·ras·miṃ रुक्खमूलेruk·kha·mū·le दिवाविहारंdi·vā·vi·hā·raṃ निसीदि।ni·sī·di

    Atha kho āyasmā meghiyo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena taṁ ambavanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ ambavanaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.

    Then Meghiya got up from his seat, bowed and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right. Then he went to that mango grove, and, having plunged deep into it, sat at the root of a certain tree for the day’s meditation.

  40. 40

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to मेघियस्सme·ghi·yas·sa तस्मिंtas·miṃ अम्बवनेam·ba·va·ne विहरन्तस्सvi·ha·ran·tas·sa येभुय्येनye·bhuy·ye·na तयोta·yo पापकाpā·pa·kā अकुसलाa·ku·sa·lā वितक्काvi·tak·kā समुदाचरन्ति,sa·mu·dā·ca·ran·ti सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Atha kho āyasmato meghiyassa tasmiṁ ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti, seyyathidaṁ—

    But while Meghiya was meditating in that mango grove he was beset mostly by three kinds of bad, unskillful thoughts, namely,

  41. 41

    कामवितक्को,kā·ma·vi·tak·ko ब्यापादवितक्को,byā·pā·da·vi·tak·ko विहिंसावितक्को।vi·hiṃ·sā·vi·tak·ko

    kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.

    sensual, malicious, and cruel thoughts.

  42. 42

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to मेघियस्सme·ghi·yas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho āyasmato meghiyassa etadahosi:

    Then he thought,

  43. 43

    “अच्छरियंac·cha·ri·yaṃ वतva·ta भो,bho अब्भुतंab·bhu·taṃ वतva·ta भो।bho

    “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.

    “Oh lord, how incredible, how amazing!

  44. 44

    सद्धायsad·dhā·ya चca वतम्हाva·tam·hā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिता।pab·ba·ji·tā

    Saddhāya ca vatamhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.

    I’ve gone forth out of faith from the lay life to homelessness,

  45. 45

    अथa·tha चca पनिमेहिpa·ni·me·hi तीहिtī·hi पापकेहिpā·pa·ke·hi अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi वितक्केहिvi·tak·ke·hi अन्वासत्ता,an·vā·sat·tā सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsattā, seyyathidaṁ—

    but I’m still harassed by these three kinds of bad, unskillful thoughts:

  46. 46

    कामवितक्केन,kā·ma·vi·tak·ke·na ब्यापादवितक्केन,byā·pā·da·vi·tak·ke·na विहिंसावितक्केन”।vi·hiṃ·sā·vi·tak·ke·na

    kāmavitakkena, byāpādavitakkena, vihiṁsāvitakkena”.

    sensual, malicious, and cruel thoughts.”

  47. 47

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo सायन्हसमयंsā·yan·ha·sa·ma·yaṃ पटिसल्लानाpa·ṭi·sal·lā·nā वुट्ठितोvuṭ·ṭhi·to येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā मेघियोme·ghi·yo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā meghiyo sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā meghiyo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then in the late afternoon, Venerable Meghiya came out of retreat and went to the Buddha. He bowed, sat down to one side, and told the Buddha what had happened.

  48. 48

    “इधi·dha मय्हं,may·haṃ भन्ते,bhan·te तस्मिंtas·miṃ अम्बवनेam·ba·va·ne विहरन्तस्सvi·ha·ran·tas·sa येभुय्येनye·bhuy·ye·na तयोta·yo पापकाpā·pa·kā अकुसलाa·ku·sa·lā वितक्काvi·tak·kā समुदाचरन्ति,sa·mu·dā·ca·ran·ti सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    “idha mayhaṁ, bhante, tasmiṁ ambavane viharantassa yebhuyyena tayo pāpakā akusalā vitakkā samudācaranti, seyyathidaṁ—

    (Pāli only)

  49. 49

    कामवितक्को,kā·ma·vi·tak·ko ब्यापादवितक्को,byā·pā·da·vi·tak·ko विहिंसावितक्को।vi·hiṃ·sā·vi·tak·ko

    kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.

    (Pāli only)

  50. 50

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भन्ते,bhan·te एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:

    (Pāli only)

  51. 51

    ‘अच्छरियंac·cha·ri·yaṃ वतva·ta भो,bho अब्भुतंab·bhu·taṃ वतva·ta भो।bho

    ‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.

    (Pāli only)

  52. 52

    सद्धायsad·dhā·ya चca वतम्हाva·tam·hā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिता।pab·ba·ji·tā

    Saddhāya ca vatamhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitā.

    (Pāli only)

  53. 53

    अथa·tha चca पनिमेहिpa·ni·me·hi तीहिtī·hi पापकेहिpā·pa·ke·hi अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi वितक्केहिvi·tak·ke·hi अन्वासत्ता,an·vā·sat·tā सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Atha ca panimehi tīhi pāpakehi akusalehi vitakkehi anvāsattā, seyyathidaṁ—

    (Pāli only)

  54. 54

    कामवितक्केन,kā·ma·vi·tak·ke·na ब्यापादवितक्केन,byā·pā·da·vi·tak·ke·na विहिंसावितक्केन’”।vi·hiṃ·sā·vi·tak·ke·na

    kāmavitakkena, byāpādavitakkena, vihiṁsāvitakkena’”.

    (Pāli only)

  55. 55

    “अपरिपक्काय,a·pa·ri·pak·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā पञ्चpañ·ca धम्माdham·mā परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तन्ति।saṃ·vat·tan·ti

    “Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā pañca dhammā paripākāya saṁvattanti.

    “Meghiya, when the heart’s release is not ripe, five things help it ripen.

  56. 56

    कतमेka·ta·me पञ्च?pañ·ca

    Katame pañca?

    What five?

  57. 57

    इध,i·dha मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुbhik·khu कल्याणमित्तोkal·yā·ṇa·mit·to होतिho·ti कल्याणसहायोkal·yā·ṇa·sa·hā·yo कल्याणसम्पवङ्को।kal·yā·ṇa·sam·pa·vaṅ·ko

    Idha, meghiya, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.

    Firstly, a mendicant has good friends, companions, and associates.

  58. 58

    अपरिपक्काय,a·pa·ri·pak·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā अयंa·yaṃ पठमोpa·ṭha·mo धम्मोdham·mo परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ paṭhamo dhammo paripākāya saṁvattati.

    This is the first thing …

  59. 59

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुbhik·khu सीलवाsī·la·vā होति,ho·ti पातिमोक्खसंवरसंवुतोpā·ti·mok·kha·saṃ·va·ra·saṃ·vu·to विहरतिvi·ha·ra·ti आचारगोचरसम्पन्नो,ā·cā·ra·go·ca·ra·sam·pan·no अणुमत्तेसुa·ṇu·mat·te·su वज्जेसुvaj·je·su भयदस्सावी,bha·ya·das·sā·vī समादायsa·mā·dā·ya सिक्खतिsik·kha·ti सिक्खापदेसु।sik·khā·pa·de·su

    Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.

    Furthermore, a mendicant is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken.

  60. 60

    अपरिपक्काय,a·pa·ri·pak·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā अयंa·yaṃ दुतियोdu·ti·yo धम्मोdham·mo परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ dutiyo dhammo paripākāya saṁvattati.

    This is the second thing …

  61. 61

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुbhik·khu यायंyā·yaṃ कथाka·thā अभिसल्लेखिकाa·bhi·sal·le·khi·kā चेतोविवरणसप्पायाce·to·vi·va·ra·ṇa·sap·pā·yā एकन्तनिब्बिदायe·kan·ta·nib·bi·dā·ya विरागायvi·rā·gā·ya निरोधायni·ro·dhā·ya उपसमायu·pa·sa·mā·ya अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सम्बोधायsam·bo·dhā·ya निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti सेय्यथिदं—अप्पिच्छकथा,sey·ya·thi·daṃ सन्तुट्ठिकथा,san·tuṭ·ṭhi·ka·thā पविवेककथा,pa·vi·ve·ka·ka·thā असंसग्गकथा,a·saṃ·sag·ga·ka·thā वीरियारम्भकथा,vī·ri·yā·ram·bha·ka·thā सीलकथा,sī·la·ka·thā समाधिकथा,sa·mā·dhi·ka·thā पञ्ञाकथा,pañ·ñā·ka·thā विमुत्तिकथा,vi·mut·ti·ka·thā विमुत्तिञाणदस्सनकथा;vi·mut·ti·ñā·ṇa·das·sa·na·ka·thā एवरूपायe·va·rū·pā·ya कथायka·thā·ya निकामलाभीni·kā·ma·lā·bhī होतिho·ti अकिच्छलाभीa·kic·cha·lā·bhī अकसिरलाभी।a·ka·si·ra·lā·bhī

    Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—appicchakathā, santuṭṭhikathā, pavivekakathā, asaṁsaggakathā, vīriyārambhakathā, sīlakathā, samādhikathā, paññākathā, vimuttikathā, vimuttiñāṇadassanakathā; evarūpāya kathāya nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.

    Furthermore, a mendicant gets to take part in talk about self-effacement that helps open the heart and leads solely to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment when they want, without trouble or difficulty. That is, talk about fewness of wishes, contentment, seclusion, aloofness, arousing energy, ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom.

  62. 62

    अपरिपाकाय,a·pa·ri·pā·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā अयंa·yaṃ ततियोta·ti·yo धम्मोdham·mo परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Aparipākāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ tatiyo dhammo paripākāya saṁvattati.

    This is the third thing …

  63. 63

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुbhik·khu आरद्धवीरियोā·rad·dha·vī·ri·yo विहरति,vi·ha·ra·ti अकुसलानंa·ku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ पहानाय,pa·hā·nā·ya कुसलानंku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ उपसम्पदाय,u·pa·sam·pa·dā·ya थामवाthā·ma·vā दळ्हपरक्कमोda·ḷha·pa·rak·ka·mo अनिक्खित्तधुरोa·nik·khit·ta·dhu·ro कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसु।dham·me·su

    Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu āraddhavīriyo viharati, akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.

    Furthermore, a mendicant lives with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They are strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities.

  64. 64

    अपरिपक्काय,a·pa·ri·pak·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā अयंa·yaṃ चतुत्थोca·tut·tho धम्मोdham·mo परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ catuttho dhammo paripākāya saṁvattati.

    This is the fourth thing …

  65. 65

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुbhik·khu पञ्ञवाpañ·ña·vā होतिho·ti उदयत्थगामिनियाu·da·yat·tha·gā·mi·ni·yā पञ्ञायpañ·ñā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to अरियायa·ri·yā·ya निब्बेधिकायnib·be·dhi·kā·ya सम्माsam·mā दुक्खक्खयगामिनिया।duk·khak·kha·ya·gā·mi·ni·yā

    Puna caparaṁ, meghiya, bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.

    Furthermore, a mendicant is wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering.

  66. 66

    अपरिपक्काय,a·pa·ri·pak·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā अयंa·yaṃ पञ्चमोpañ·ca·mo धम्मोdham·mo परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ayaṁ pañcamo dhammo paripākāya saṁvattati.

    This is the fifth thing that, when the heart’s release is not ripe, helps it ripen.

  67. 67

    अपरिपक्काय,a·pa·ri·pak·kā·ya मेघिय,me·ghi·ya चेतोविमुत्तियाce·to·vi·mut·ti·yā इमेi·me पञ्चpañ·ca धम्माdham·mā परिपाकायpa·ri·pā·kā·ya संवत्तन्ति।saṃ·vat·tan·ti

    Aparipakkāya, meghiya, cetovimuttiyā ime pañca dhammā paripākāya saṁvattanti.

    These are the five things that, when the heart’s release is not ripe, help it ripen.

  68. 68

    कल्याणमित्तस्सेतं,kal·yā·ṇa·mit·tas·se·taṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुनोbhik·khu·no पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ कल्याणसहायस्सkal·yā·ṇa·sa·hā·yas·sa कल्याणसम्पवङ्कस्सkal·yā·ṇa·sam·pa·vaṅ·kas·sa यंyaṃ सीलवाsī·la·vā भविस्सति,bha·vis·sa·ti पातिमोक्खसंवरसंवुतोpā·ti·mok·kha·saṃ·va·ra·saṃ·vu·to विहरिस्सति,vi·ha·ris·sa·ti आचारगोचरसम्पन्नो,ā·cā·ra·go·ca·ra·sam·pan·no अणुमत्तेसुa·ṇu·mat·te·su वज्जेसुvaj·je·su भयदस्सावी,bha·ya·das·sā·vī समादायsa·mā·dā·ya सिक्खिस्सतिsik·khis·sa·ti सिक्खापदेसु।sik·khā·pa·de·su

    Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ sīlavā bhavissati, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharissati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhissati sikkhāpadesu.

    A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to be ethical …

  69. 69

    कल्याणमित्तस्सेतं,kal·yā·ṇa·mit·tas·se·taṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुनोbhik·khu·no पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ कल्याणसहायस्सkal·yā·ṇa·sa·hā·yas·sa कल्याणसम्पवङ्कस्सkal·yā·ṇa·sam·pa·vaṅ·kas·sa यंyaṃ यायंyā·yaṃ कथाka·thā अभिसल्लेखिकाa·bhi·sal·le·khi·kā चेतोविवरणसप्पायाce·to·vi·va·ra·ṇa·sap·pā·yā एकन्तनिब्बिदायe·kan·ta·nib·bi·dā·ya विरागायvi·rā·gā·ya निरोधायni·ro·dhā·ya उपसमायu·pa·sa·mā·ya अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सम्बोधायsam·bo·dhā·ya निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti सेय्यथिदं—अप्पिच्छकथा,sey·ya·thi·daṃ सन्तुट्ठिकथा,san·tuṭ·ṭhi·ka·thā पविवेककथा,pa·vi·ve·ka·ka·thā असंसग्गकथा,a·saṃ·sag·ga·ka·thā वीरियारम्भकथा,vī·ri·yā·ram·bha·ka·thā सीलकथा,sī·la·ka·thā समाधिकथा,sa·mā·dhi·ka·thā पञ्ञाकथा,pañ·ñā·ka·thā विमुत्तिकथा,vi·mut·ti·ka·thā विमुत्तिञाणदस्सनकथा;vi·mut·ti·ñā·ṇa·das·sa·na·ka·thā एवरूपायe·va·rū·pā·ya कथायka·thā·ya निकामलाभीni·kā·ma·lā·bhī भविस्सतिbha·vis·sa·ti अकिच्छलाभीa·kic·cha·lā·bhī अकसिरलाभी।a·ka·si·ra·lā·bhī

    Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati, seyyathidaṁ—appicchakathā, santuṭṭhikathā, pavivekakathā, asaṁsaggakathā, vīriyārambhakathā, sīlakathā, samādhikathā, paññākathā, vimuttikathā, vimuttiñāṇadassanakathā; evarūpāya kathāya nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhī.

    A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to take part in talk about self-effacement that helps open the heart …

  70. 70

    कल्याणमित्तस्सेतं,kal·yā·ṇa·mit·tas·se·taṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुनोbhik·khu·no पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ कल्याणसहायस्सkal·yā·ṇa·sa·hā·yas·sa कल्याणसम्पवङ्कस्सkal·yā·ṇa·sam·pa·vaṅ·kas·sa यंyaṃ आरद्धवीरियोā·rad·dha·vī·ri·yo विहरिस्सतिvi·ha·ris·sa·ti अकुसलानंa·ku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ पहानाय,pa·hā·nā·ya कुसलानंku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ उपसम्पदाय,u·pa·sam·pa·dā·ya थामवाthā·ma·vā दळ्हपरक्कमोda·ḷha·pa·rak·ka·mo अनिक्खित्तधुरोa·nik·khit·ta·dhu·ro कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसु।dham·me·su

    Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ āraddhavīriyo viharissati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.

    A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to be energetic …

  71. 71

    कल्याणमित्तस्सेतं,kal·yā·ṇa·mit·tas·se·taṃ मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुनोbhik·khu·no पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ कल्याणसहायस्सkal·yā·ṇa·sa·hā·yas·sa कल्याणसम्पवङ्कस्सkal·yā·ṇa·sam·pa·vaṅ·kas·sa यंyaṃ पञ्ञवाpañ·ña·vā भविस्सति,bha·vis·sa·ti उदयत्थगामिनियाu·da·yat·tha·gā·mi·ni·yā पञ्ञायpañ·ñā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to अरियायa·ri·yā·ya निब्बेधिकायnib·be·dhi·kā·ya सम्माsam·mā दुक्खक्खयगामिनिया।duk·khak·kha·ya·gā·mi·ni·yā

    Kalyāṇamittassetaṁ, meghiya, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṁ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa yaṁ paññavā bhavissati, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.

    A mendicant with good friends, companions, and associates can expect to be wise …

  72. 72

    तेनte·na चca पन,pa·na मेघिय,me·ghi·ya भिक्खुनाbhik·khu·nā इमेसुi·me·su पञ्चसुpañ·ca·su धम्मेसुdham·me·su पतिट्ठायpa·tiṭ·ṭhā·ya चत्तारोcat·tā·ro धम्माdham·mā उत्तरिut·ta·ri भावेतब्बा—bhā·ve·tab·bā

    Tena ca pana, meghiya, bhikkhunā imesu pañcasu dhammesu patiṭṭhāya cattāro dhammā uttari bhāvetabbā—

    But then, a mendicant grounded on these five things should develop four further things.

  73. 73

    असुभाa·su·bhā भावेतब्बाbhā·ve·tab·bā रागस्सrā·gas·sa पहानाय,pa·hā·nā·ya मेत्ताmet·tā भावेतब्बाbhā·ve·tab·bā ब्यापादस्सbyā·pā·das·sa पहानाय,pa·hā·nā·ya आनापानस्सतिā·nā·pā·nas·sa·ti भावेतब्बाbhā·ve·tab·bā वितक्कुपच्छेदाय,vi·tak·ku·pac·che·dā·ya अनिच्चसञ्ञाa·nic·ca·sañ·ñā भावेतब्बाbhā·ve·tab·bā अस्मिमानसमुग्घाताय।as·mi·mā·na·sa·mug·ghā·tā·ya

    asubhā bhāvetabbā rāgassa pahānāya, mettā bhāvetabbā byāpādassa pahānāya, ānāpānassati bhāvetabbā vitakkupacchedāya, aniccasaññā bhāvetabbā asmimānasamugghātāya.

    They should develop the perception of ugliness to give up greed, love to give up hate, mindfulness of breathing to cut off thinking, and perception of impermanence to uproot the conceit ‘I am’.

  74. 74

    अनिच्चसञ्ञिनोa·nic·ca·sañ·ñi·no हि,hi मेघिय,me·ghi·ya अनत्तसञ्ञाa·nat·ta·sañ·ñā सण्ठाति,saṇ·ṭhā·ti

    Aniccasaññino hi, meghiya, anattasaññā saṇṭhāti,

    When you perceive impermanence, the perception of not-self becomes stabilized.

  75. 75

    अनत्तसञ्ञीa·nat·ta·sañ·ñī अस्मिमानसमुग्घातंas·mi·mā·na·sa·mug·ghā·taṃ पापुणातिpā·pu·ṇā·ti दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me निब्बानन्”ति।nib·bā·nan

    anattasaññī asmimānasamugghātaṁ pāpuṇāti diṭṭheva dhamme nibbānan”ti.

    Perceiving not-self, you uproot the conceit ‘I am’ and attain extinguishment in this very life.”

  76. 76

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ विदित्वाvi·dit·vā तायंtā·yaṃ वेलायंve·lā·yaṃ इमंi·maṃ उदानंu·dā·naṃ उदानेसि:u·dā·ne·si

    Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

    Then, understanding this matter, on that occasion the Buddha expressed this heartfelt sentiment:

  77. 77

    “खुद्दाkhud·dā वितक्काvi·tak·kā सुखुमाsu·khu·mā वितक्का,vi·tak·kā

    “Khuddā vitakkā sukhumā vitakkā,

    “Lesser thoughts and subtle thoughts

  78. 78

    अनुगताa·nu·ga·tā मनसोma·na·so उप्पिलावा;up·pi·lā·vā

    Anugatā manaso uppilāvā;

    arise, springing up in the mind.

  79. 79

    एतेe·te अविद्वाa·vid·vā मनसोma·na·so वितक्के,vi·tak·ke

    Ete avidvā manaso vitakke,

    Not understanding these thoughts,

  80. 80

    हुराhu·rā हुरंhu·raṃ धावतिdhā·va·ti भन्तचित्तो।bhan·ta·cit·to

    Hurā huraṁ dhāvati bhantacitto.

    one with mind astray runs from one thing to the next.

  81. 81

    एतेe·te चca विद्वाvid·vā मनसोma·na·so वितक्के,vi·tak·ke

    Ete ca vidvā manaso vitakke,

    Having understood these thoughts

  82. 82

    आतापियोā·tā·pi·yo संवरतीsaṃ·va·ra·tī सतीमा;sa·tī·mā

    Ātāpiyo saṁvaratī satīmā;

    that arise, springing up in the mind,

  83. 83

    अनुगतेa·nu·ga·te मनसोma·na·so उप्पिलावे,up·pi·lā·ve

    Anugate manaso uppilāve,

    an awakened one—keen, restrained, and mindful—

  84. 84

    असेसमेतेa·se·sa·me·te पजहासिpa·ja·hā·si बुद्धो”ति।bud·dho

    Asesamete pajahāsi buddho”ti.

    has given them up without remainder.”

  85. 85

    पठमं।pa·ṭha·maṃ

    Paṭhamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.