Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Search Scripture Search

Lesser Exposition 8 चूळनिद्देस 8

Chapter: 1234567891011121314151617181920212223

4. Mettagūmāṇavapucchāniddesa

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary. There is no free English translation of this book, so it is shown in Pāli only.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515516517518519520521522523524525526527528529530531532533534535536537538539540541542543544545546547548549550551552553554555556557558559560561562563564565566567568569570571572573574575576577578579580581582583584585586587588589590591592593594595596597598599600601602603604605606607608609610611612613614615616617618619620621622623624625626627628629630631632633634635636637638639640641642643644645646647648649650651652653654655656657658659660661662663664665666667668669670671672673674675676677678679680681682683684685686687688689690691692693694695696697698699700701702703704705706707708709710711712713714715716717718719720721722723724725726727728729730731732733734735736737738739740741742743744745746747748749750751752753754755756757758759760761762763764765766767768769770771772773774775776777778779780781782783784785786787 · Show pronunciation

1. 1

   चूळनिद्देस

   Cūḷaniddesa

2. 2

   पारायनवग्गनिद्देस

   Pārāyanavagganiddesa

3. 3

   पुच्छानिद्देस

   Pucchāniddesa

4. 4

   4। मेत्तगूमाणवपुच्छानिद्देस

   4. Mettagūmāṇavapucchāniddesa

5. 5

   <ब्>पुच्छामि तं भगवा ब्रूहि मेतं,</ब्>

   <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,</b>

   (Pāli only)

6. 6

   (इच्चायस्मा मेत्तगू)

   (iccāyasmā mettagū)

   (Pāli only)

7. 7

   <ब्>मञ्ञामि तं वेदगुं भावितत्तं;</ब्>

   <b>Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ;</b>

   (Pāli only)

8. 8

   <ब्>कुतो नु दुक्खा समुदागता इमे,</ब्>

   <b>Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,</b>

   (Pāli only)

9. 9

   <ब्>ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा।</ब्>

   <b>Ye keci lokasmimanekarūpā.</b>

   (Pāli only)

10. 10

    <ब्>पुच्छामि तं भगवा ब्रूहि मेतन्</ब्>ति।

    <b>Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metan</b>ti.

    (Pāli only)

11. 11

    <ब्>पुच्छामी</ब्>ति तिस्सो पुच्छा—

    <b>Pucchāmī</b>ti tisso pucchā—

    (Pāli only)

12. 12

    अदिट्ठजोतना पुच्छा, दिट्ठसंसन्दना पुच्छा, विमतिच्छेदना पुच्छा।

    adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā.

    (Pāli only)

13. 13

    कतमा अदिट्ठजोतना पुच्छा?

    Katamā adiṭṭhajotanā pucchā?

    (Pāli only)

14. 14

    पकतिया लक्खणं अञ्ञातं होति अदिट्ठं अतुलितं अतीरितं अविभूतं अविभावितं।

    Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ.

    (Pāli only)

15. 15

    तस्स ञाणाय दस्सनाय तुलनाय तीरणाय विभूतत्थाय विभावनत्थाय पञ्हं पुच्छति—

    Tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṁ pucchati—

    (Pāli only)

16. 16

    अयं अदिट्ठजोतना पुच्छा।

    ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā.

    (Pāli only)

17. 17

    कतमा दिट्ठसंसन्दना पुच्छा?

    Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā?

    (Pāli only)

18. 18

    पकतिया लक्खणं ञातं होति दिट्ठं तुलितं तीरितं विभूतं विभावितं।

    Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ.

    (Pāli only)

19. 19

    अञ्ञेहि पण्डितेहि सद्धिं संसन्दनत्थाय पञ्हं पुच्छति—

    Aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—

    (Pāli only)

20. 20

    अयं दिट्ठसंसन्दना पुच्छा।

    ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā.

    (Pāli only)

21. 21

    कतमा विमतिच्छेदना पुच्छा?

    Katamā vimaticchedanā pucchā?

    (Pāli only)

22. 22

    पकतिया संसयपक्खन्दो होति विमतिपक्खन्दो द्वेळ्हकजातो—

    Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—

    (Pāli only)

23. 23

    “एवं नु खो, न नु खो, किं नु खो, कथं नु खो”ति?

    “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti?

    (Pāli only)

24. 24

    सो विमतिच्छेदनत्थाय पञ्हं पुच्छति—

    So vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—

    (Pāli only)

25. 25

    अयं विमतिच्छेदना पुच्छा।

    ayaṁ vimaticchedanā pucchā.

    (Pāli only)

26. 26

    इमा तिस्सो पुच्छा।

    Imā tisso pucchā.

    (Pāli only)

27. 27

    अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    Aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

28. 28

    मनुस्सपुच्छा, अमनुस्सपुच्छा, निम्मितपुच्छा।

    manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā.

    (Pāli only)

29. 29

    कतमा मनुस्सपुच्छा?

    Katamā manussapucchā?

    (Pāli only)

30. 30

    मनुस्सा बुद्धं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा पञ्हं पुच्छन्ति, भिक्खू पुच्छन्ति, भिक्खुनियो पुच्छन्ति, उपासका पुच्छन्ति, उपासिकायो पुच्छन्ति, राजानो पुच्छन्ति खत्तिया पुच्छन्ति, ब्राह्मणा पुच्छन्ति, वेस्सा पुच्छन्ति, सुद्दा पुच्छन्ति, गहट्ठा पुच्छन्ति, पब्बजिता पुच्छन्ति—

    Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—

    (Pāli only)

31. 31

    अयं मनुस्सपुच्छा।

    ayaṁ manussapucchā.

    (Pāli only)

32. 32

    कतमा अमनुस्सपुच्छा?

    Katamā amanussapucchā?

    (Pāli only)

33. 33

    अमनुस्सा बुद्धं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा पञ्हं पुच्छन्ति, नागा पुच्छन्ति, सुपण्णा पुच्छन्ति, यक्खा पुच्छन्ति, असुरा पुच्छन्ति, गन्धब्बा पुच्छन्ति, महाराजानो पुच्छन्ति, इन्दा पुच्छन्ति, ब्रह्मा पुच्छन्ति, देवा पुच्छन्ति—

    Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmā pucchanti, devā pucchanti—

    (Pāli only)

34. 34

    अयं अमनुस्सपुच्छा।

    ayaṁ amanussapucchā.

    (Pāli only)

35. 35

    कतमा निम्मितपुच्छा?

    Katamā nimmitapucchā?

    (Pāli only)

36. 36

    भगवा रूपं अभिनिम्मिनाति मनोमयं सब्बङ्गपच्चङ्गं अहीनिन्द्रियं।

    Bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ.

    (Pāli only)

37. 37

    सो निम्मितो बुद्धं भगवन्तं उपसङ्कमित्वा पञ्हं पुच्छति।

    So nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati.

    (Pāli only)

38. 38

    भगवा विसज्जेति।

    Bhagavā visajjeti.

    (Pāli only)

39. 39

    अयं निम्मितपुच्छा।

    Ayaṁ nimmitapucchā.

    (Pāli only)

40. 40

    इमा तिस्सो पुच्छा।

    Imā tisso pucchā.

    (Pāli only)

41. 41

    अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    Aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

42. 42

    अत्तत्थपुच्छा, परत्थपुच्छा, उभयत्थपुच्छा …पे…

    attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā …pe…

    (Pāli only)

43. 43

    अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

44. 44

    दिट्ठधम्मिकत्थपुच्छा, सम्परायिकत्थपुच्छा, परमत्थपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

45. 45

    अनवज्जत्थपुच्छा, निक्किलेसत्थपुच्छा, वोदानत्थपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

46. 46

    अतीतपुच्छा, अनागतपुच्छा, पच्चुप्पन्नपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

47. 47

    अज्झत्तपुच्छा, बहिद्धापुच्छा, अज्झत्तबहिद्धापुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

48. 48

    कुसलपुच्छा, अकुसलपुच्छा, अब्याकतपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

49. 49

    खन्धपुच्छा, धातुपुच्छा आयतनपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    khandhapucchā, dhātupucchā āyatanapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

50. 50

    सतिपट्ठानपुच्छा, सम्मप्पधानपुच्छा, इद्धिपादपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

51. 51

    इन्द्रियपुच्छा, बलपुच्छा, बोज्झङ्गपुच्छा … अपरापि तिस्सो पुच्छा—

    indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā … aparāpi tisso pucchā—

    (Pāli only)

52. 52

    मग्गपुच्छा, फलपुच्छा, निब्बानपुच्छा …।

    maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā ….

    (Pāli only)

53. 53

    <ब्>पुच्छामि तन्</ब्>ति पुच्छामि तं याचामि तं अज्झेसामि तं पसादेमि तं “कथयस्सु मे”ति पुच्छामि तं।

    <b>Pucchāmi tan</b>ti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ “kathayassu me”ti pucchāmi taṁ.

    (Pāli only)

54. 54

    <ब्>भगवा</ब्>ति गारवाधिवचनमेतं …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति—

    <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti—

    (Pāli only)

55. 55

    यदिदं भगवाति।

    yadidaṁ bhagavāti.

    (Pāli only)

56. 56

    <ब्>ब्रूहि मेतन्</ब्>ति ब्रूहि आचिक्खाहि देसेहि पञ्ञपेहि पट्ठपेहि विवराहि विभजाहि उत्तानीकरोहि पकासेहीति—

    <b>Brūhi metan</b>ti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

    (Pāli only)

57. 57

    पुच्छामि तं भगवा ब्रूहि मेतं।

    pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ.

    (Pāli only)

58. 58

    <ब्>इच्चायस्मा मेत्तगू</ब्>ति इच्चाति पदसन्धि …पे…

    <b>Iccāyasmā mettagū</b>ti iccāti padasandhi …pe…

    (Pāli only)

59. 59

    इच्चायस्मा मेत्तगू।

    iccāyasmā mettagū.

    (Pāli only)

60. 60

    <ब्>मञ्ञामि तं वेदगुं भावितत्तन्</ब्>ति।

    <b>Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattan</b>ti.

    (Pāli only)

61. 61

    <ब्>वेदगू</ब्>ति तं मञ्ञामि, भावितत्तोति तं मञ्ञामि, एवं जानामि, एवं आजानामि एवं पटिजानामि एवं पटिविज्झामि।

    <b>Vedagū</b>ti taṁ maññāmi, bhāvitattoti taṁ maññāmi, evaṁ jānāmi, evaṁ ājānāmi evaṁ paṭijānāmi evaṁ paṭivijjhāmi.

    (Pāli only)

62. 62

    <ब्>वेदगू भावितत्तो</ब्>ति कथञ्च भगवा वेदगू?

    <b>Vedagū bhāvitatto</b>ti kathañca bhagavā vedagū?

    (Pāli only)

63. 63

    <ब्>वेदो</ब्> वुच्चति चतूसु मग्गेसु ञाणं पञ्ञा पञ्ञिन्द्रियं पञ्ञाबलं …पे…

    <b>Vedo</b> vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe…

    (Pāli only)

64. 64

    धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो वीमंसा विपस्सना सम्मादिट्ठि।

    dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.

    (Pāli only)

65. 65

    भगवा तेहि वेदेहि जातिजरामरणस्स अन्तगतो अन्तप्पत्तो कोटिगतो कोटिप्पत्तो परियन्तगतो परियन्तप्पत्तो वोसानगतो वोसानप्पत्तो ताणगतो ताणप्पत्तो लेणगतो लेणप्पत्तो सरणगतो सरणप्पत्तो अभयगतो अभयप्पत्तो अच्चुतगतो अच्चुतप्पत्तो अमतगतो अमतप्पत्तो निब्बानगतो निब्बानप्पत्तो।

    Bhagavā tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.

    (Pāli only)

66. 66

    वेदानं वा अन्तगतोति वेदगू;

    Vedānaṁ vā antagatoti vedagū;

    (Pāli only)

67. 67

    वेदेहि वा अन्तगतोति वेदगू;

    vedehi vā antagatoti vedagū;

    (Pāli only)

68. 68

    सत्तन्नं वा धम्मानं विदितत्ता वेदगू;

    sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū;

    (Pāli only)

69. 69

    सक्कायदिट्ठि विदिता होति, विचिकिच्छा विदिता होति, सीलब्बतपरामासो विदितो होति, रागो दोसो मोहो मानो विदितो होति, विदितास्स होन्ति पापका अकुसला धम्मा सङ्किलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खविपाका आयतिं जातिजरामरणिया।

    sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo doso moho māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

    (Pāli only)

70. 70

    वेदानि विचेय्य केवलानि,

    Vedāni viceyya kevalāni,

    (Pāli only)

71. 71

    (सभियाति भगवा)

    (sabhiyāti bhagavā)

    (Pāli only)

72. 72

    समणानं यानीधत्थि ब्राह्मणानं;

    Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;

    (Pāli only)

73. 73

    सब्बवेदनासु वीतरागो,

    Sabbavedanāsu vītarāgo,

    (Pāli only)

74. 74

    सब्बं वेदमतिच्च वेदगू सोति।

    Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.

    (Pāli only)

75. 75

    एवं भगवा वेदगू।

    Evaṁ bhagavā vedagū.

    (Pāli only)

76. 76

    कथं भगवा भावितत्तो?

    Kathaṁ bhagavā bhāvitatto?

    (Pāli only)

77. 77

    भगवा भावितकायो भावितसीलो भावितचित्तो भावितपञ्ञो भावितसतिपट्ठानो भावितसम्मप्पधानो भावितइद्धिपादो भावितइन्द्रियो भावितबलो भावितबोज्झङ्गो भावितमग्गो, पहीनकिलेसो पटिविद्धाकुप्पो सच्छिकतनिरोधो।

    Bhagavā bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapañño bhāvitasatipaṭṭhāno bhāvitasammappadhāno bhāvitaiddhipādo bhāvitaindriyo bhāvitabalo bhāvitabojjhaṅgo bhāvitamaggo, pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.

    (Pāli only)

78. 78

    दुक्खं तस्स परिञ्ञातं, समुदयो पहीनो, मग्गो भावितो, निरोधो सच्छिकतो, अभिञ्ञेय्यं अभिञ्ञातं, परिञ्ञेय्यं परिञ्ञातं, पहातब्बं पहीनं, भावेतब्बं भावितं, सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, अपरित्तो महन्तो गम्भीरो अप्पमेय्यो दुप्परियोगाळ्हो बहुरतनो सागरूपमो छळङ्गुपेक्खाय समन्नागतो होति।

    Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ, aparitto mahanto gambhīro appameyyo duppariyogāḷho bahuratano sāgarūpamo chaḷaṅgupekkhāya samannāgato hoti.

    (Pāli only)

79. 79

    चक्खुना रूपं दिस्वा नेव सुमनो होति न दुम्मनो;

    Cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano;

    (Pāli only)

80. 80

    उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो।

    upekkhako viharati sato sampajāno.

    (Pāli only)

81. 81

    सोतेन सद्दं सुत्वा, घानेन गन्धं घायित्वा, जिव्हाय रसं सायित्वा, कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा, मनसा धम्मं विञ्ञाय नेव सुमनो होति न दुम्मनो;

    Sotena saddaṁ sutvā, ghānena gandhaṁ ghāyitvā, jivhāya rasaṁ sāyitvā, kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā, manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano;

    (Pāli only)

82. 82

    उपेक्खको विहरति सतो सम्पजानो।

    upekkhako viharati sato sampajāno.

    (Pāli only)

83. 83

    चक्खुना रूपं दिस्वा मनापं रूपं नाभिगिज्झति नाभिहंसति न रागं जनेति।

    Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpaṁ rūpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti.

    (Pāli only)

84. 84

    तस्स ठितोव कायो होति, ठितं चित्तं अज्झत्तं सुसण्ठितं सुविमुत्तं।

    Tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.

    (Pāli only)

85. 85

    चक्खुना खो पनेव रूपं दिस्वा अमनापं न मङ्कु होति अप्पतिट्ठितचित्तो अलीनमनसो अब्यापन्नचेतसो।

    Cakkhunā kho paneva rūpaṁ disvā amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso.

    (Pāli only)

86. 86

    तस्स ठितोव कायो होति ठितं चित्तं अज्झत्तं सुसण्ठितं सुविमुत्तं।

    Tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.

    (Pāli only)

87. 87

    सोतेन सद्दं सुत्वा …पे…

    Sotena saddaṁ sutvā …pe…

    (Pāli only)

88. 88

    घानेन गन्धं घायित्वा … जिव्हाय रसं सायित्वा … कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा … मनसा धम्मं विञ्ञाय मनापं नाभिगिज्झति नाभिहंसति न रागं जनेति।

    ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti.

    (Pāli only)

89. 89

    तस्स ठितोव कायो होति ठितं चित्तं अज्झत्तं सुसण्ठितं सुविमुत्तं।

    Tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.

    (Pāli only)

90. 90

    मनसायेव खो पन धम्मं विञ्ञाय अमनापं न मङ्कु होति।

    Manasāyeva kho pana dhammaṁ viññāya amanāpaṁ na maṅku hoti.

    (Pāli only)

91. 91

    अप्पतिट्ठितचित्तो अलीनमनसो अब्यापन्नचेतसो तस्स ठितोव कायो होति ठितं चित्तं अज्झत्तं सुसण्ठितं सुविमुत्तं।

    Appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso tassa ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.

    (Pāli only)

92. 92

    चक्खुना रूपं दिस्वा मनापामनापेसु रूपेसु ठितोव कायो होति ठितं चित्तं अज्झत्तं सुसण्ठितं सुविमुत्तं।

    Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpāmanāpesu rūpesu ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.

    (Pāli only)

93. 93

    सोतेन सद्दं सुत्वा …पे…

    Sotena saddaṁ sutvā …pe…

    (Pāli only)

94. 94

    मनसा धम्मं विञ्ञाय मनापामनापेसु धम्मेसु ठितोव कायो होति ठितं चित्तं अज्झत्तं सुसण्ठितं सुविमुत्तं।

    manasā dhammaṁ viññāya manāpāmanāpesu dhammesu ṭhitova kāyo hoti ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.

    (Pāli only)

95. 95

    चक्खुना रूपं दिस्वा रजनीये न रज्जति, दुस्सनीये न दुस्सति, मोहनीये न मुय्हति, कोपनीये न कुप्पति, मदनीये न मज्जति, किलेसनीये न किलिस्सति।

    Cakkhunā rūpaṁ disvā rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.

    (Pāli only)

96. 96

    सोतेन सद्दं सुत्वा …पे…

    Sotena saddaṁ sutvā …pe…

    (Pāli only)

97. 97

    मनसा धम्मं विञ्ञाय रजनीये न रज्जति, दुस्सनीये न दुस्सति, मोहनीये न मुय्हति, कोपनीये न कुप्पति, मदनीये न मज्जति, किलेसनीये न किलिस्सति।

    manasā dhammaṁ viññāya rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.

    (Pāli only)

98. 98

    दिट्ठे दिट्ठमत्तो, सुते सुतमत्तो, मुते मुतमत्तो, विञ्ञाते विञ्ञातमत्तो।

    Diṭṭhe diṭṭhamatto, sute sutamatto, mute mutamatto, viññāte viññātamatto.

    (Pāli only)

99. 99

    दिट्ठे न लिम्पति, सुते न लिम्पति, मुते न लिम्पति, विञ्ञाते न लिम्पति।

    Diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati.

    (Pāli only)

100. 100

     दिट्ठे अनूपयो अनपायो अनिस्सितो अप्पटिबद्धो विप्पमुत्तो विसञ्ञुत्तो विमरियादिकतेन चेतसा विहरति।

     Diṭṭhe anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.

     (Pāli only)

101. 101

     सुते …पे…

     Sute …pe…

     (Pāli only)

102. 102

     मुते … विञ्ञाते अनूपयो अनपायो अनिस्सितो अप्पटिबद्धो विप्पमुत्तो विसञ्ञुत्तो विमरियादिकतेन चेतसा विहरति।

     mute … viññāte anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.

     (Pāli only)

103. 103

     संविज्जति भगवतो चक्खु, पस्सति भगवा चक्खुना रूपं, छन्दरागो भगवतो नत्थि, सुविमुत्तचित्तो भगवा।

     Saṁvijjati bhagavato cakkhu, passati bhagavā cakkhunā rūpaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.

     (Pāli only)

104. 104

     संविज्जति भगवतो सोतं, सुणाति भगवा सोतेन सद्दं, छन्दरागो भगवतो नत्थि, सुविमुत्तचित्तो भगवा।

     Saṁvijjati bhagavato sotaṁ, suṇāti bhagavā sotena saddaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.

     (Pāli only)

105. 105

     संविज्जति भगवतो घानं, घायति भगवा घानेन गन्धं, छन्दरागो भगवतो नत्थि, सुविमुत्तचित्तो भगवा।

     Saṁvijjati bhagavato ghānaṁ, ghāyati bhagavā ghānena gandhaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.

     (Pāli only)

106. 106

     संविज्जति भगवतो जिव्हा, सायति भगवा जिव्हाय रसं, छन्दरागो भगवतो नत्थि, सुविमुत्तचित्तो भगवा।

     Saṁvijjati bhagavato jivhā, sāyati bhagavā jivhāya rasaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.

     (Pāli only)

107. 107

     संविज्जति भगवतो कायो, फुसति भगवा कायेन फोट्ठब्बं, छन्दरागो भगवतो नत्थि, सुविमुत्तचित्तो भगवा।

     Saṁvijjati bhagavato kāyo, phusati bhagavā kāyena phoṭṭhabbaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.

     (Pāli only)

108. 108

     संविज्जति भगवतो मनो, विजानाति भगवा मनसा धम्मं, छन्दरागो भगवतो नत्थि, सुविमुत्तचित्तो भगवा।

     Saṁvijjati bhagavato mano, vijānāti bhagavā manasā dhammaṁ, chandarāgo bhagavato natthi, suvimuttacitto bhagavā.

     (Pāli only)

109. 109

     चक्खु रूपारामं रूपरतं रूपसम्मुदितं, तं भगवतो दन्तं गुत्तं रक्खितं संवुतं;

     Cakkhu rūpārāmaṁ rūparataṁ rūpasammuditaṁ, taṁ bhagavato dantaṁ guttaṁ rakkhitaṁ saṁvutaṁ;

     (Pāli only)

110. 110

     तस्स च संवराय धम्मं देसेति।

     tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.

     (Pāli only)

111. 111

     सोतं सद्दारामं सद्दरतं …पे…

     Sotaṁ saddārāmaṁ saddarataṁ …pe…

     (Pāli only)

112. 112

     घानं गन्धारामं गन्धरतं … जिव्हा रसारामा रसरता रससम्मुदिता, सा भगवतो दन्ता गुत्ता रक्खिता संवुता;

     ghānaṁ gandhārāmaṁ gandharataṁ … jivhā rasārāmā rasaratā rasasammuditā, sā bhagavato dantā guttā rakkhitā saṁvutā;

     (Pāli only)

113. 113

     तस्स च संवराय धम्मं देसेति।

     tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.

     (Pāli only)

114. 114

     कायो फोट्ठब्बारामो फोट्ठब्बरतो फोट्ठब्बसम्मुदितो … मनो धम्मारामो धम्मरतो धम्मसम्मुदितो, सो भगवतो दन्तो गुत्तो रक्खितो संवुतो;

     Kāyo phoṭṭhabbārāmo phoṭṭhabbarato phoṭṭhabbasammudito … mano dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so bhagavato danto gutto rakkhito saṁvuto;

     (Pāli only)

115. 115

     तस्स च संवराय धम्मं देसेति—

     tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti—

     (Pāli only)

116. 116

     “दन्तं नयन्ति समितिं,

     “Dantaṁ nayanti samitiṁ,

     (Pāli only)

117. 117

     दन्तं राजाभिरूहति;

     dantaṁ rājābhirūhati;

     (Pāli only)

118. 118

     दन्तो सेट्ठो मनुस्सेसु,

     Danto seṭṭho manussesu,

     (Pāli only)

119. 119

     योतिवाक्यं तितिक्खति।

     yotivākyaṁ titikkhati.

     (Pāli only)

120. 120

     वरमस्सतरा दन्ता,

     Varamassatarā dantā,

     (Pāli only)

121. 121

     आजानीया च सिन्धवा;

     ājānīyā ca sindhavā;

     (Pāli only)

122. 122

     कुञ्जरा च महानागा,

     Kuñjarā ca mahānāgā,

     (Pāli only)

123. 123

     अत्तदन्तो ततो वरं।

     attadanto tato varaṁ.

     (Pāli only)

124. 124

     न हि एतेहि यानेहि,

     Na hi etehi yānehi,

     (Pāli only)

125. 125

     गच्छेय्य अगतं दिसं;

     gaccheyya agataṁ disaṁ;

     (Pāli only)

126. 126

     यथात्तना सुदन्तेन,

     Yathāttanā sudantena,

     (Pāli only)

127. 127

     दन्तो दन्तेन गच्छति।

     danto dantena gacchati.

     (Pāli only)

128. 128

     विधासु न विकम्पन्ति,

     Vidhāsu na vikampanti,

     (Pāli only)

129. 129

     विप्पमुत्ता पुनब्भवा;

     vippamuttā punabbhavā;

     (Pāli only)

130. 130

     दन्तभूमिं अनुप्पत्ता,

     Dantabhūmiṁ anuppattā,

     (Pāli only)

131. 131

     ते लोके विजिताविनो।

     te loke vijitāvino.

     (Pāli only)

132. 132

     यस्सिन्द्रियानि भावितानि,

     Yassindriyāni bhāvitāni,

     (Pāli only)

133. 133

     अज्झत्तञ्च बहिद्धा च सब्बलोके;

     Ajjhattañca bahiddhā ca sabbaloke;

     (Pāli only)

134. 134

     निब्बिज्झ इमं परञ्च लोकं,

     Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,

     (Pāli only)

135. 135

     कालं कङ्खति भावितो स दन्तो”ति।

     Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.

     (Pāli only)

136. 136

     एवं भगवा भावितत्तोति <ब्>मञ्ञामि तं वेदगुं भावितत्तं।</ब्>

     Evaṁ bhagavā bhāvitattoti <b>maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ.</b>

     (Pāli only)

137. 137

     <ब्>कुतो नु दुक्खा समुदागता इमे</ब्>ति।

     <b>Kuto nu dukkhā samudāgatā ime</b>ti.

     (Pāli only)

138. 138

     <ब्>कुतो नू</ब्>ति संसयपुच्छा विमतिपुच्छा द्वेळ्हकपुच्छा अनेकंसपुच्छा—

     <b>Kuto nū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—

     (Pāli only)

139. 139

     “एवं नु खो, न नु खो, किं नु खो, कथं नु खो”ति—

     “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—

     (Pāli only)

140. 140

     कुतो नु।

     kuto nu.

     (Pāli only)

141. 141

     <ब्>दुक्खा</ब्>ति जातिदुक्खं, जरादुक्खं, ब्याधिदुक्खं, मरणदुक्खं, सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खं, नेरयिकं दुक्खं, तिरच्छानयोनिकं दुक्खं, पेत्तिविसयिकं दुक्खं, मानुसिकं दुक्खं, गब्भोक्कन्तिमूलकं दुक्खं, गब्भट्ठितिमूलकं दुक्खं, गब्भवुट्ठानमूलकं दुक्खं, जातस्सूपनिबन्धकं दुक्खं, जातस्स पराधेय्यकं दुक्खं, अत्तूपक्कमं दुक्खं, परूपक्कमं दुक्खं, दुक्खदुक्खं, सङ्खारदुक्खं, विपरिणामदुक्खं, चक्खुरोगो सोतरोगो घानरोगो जिव्हारोगो कायरोगो सीसरोगो कण्णरोगो मुखरोगो दन्तरोगो कासो सासो पिनासो डाहो जरो कुच्छिरोगो मुच्छा पक्खन्दिका सूला विसूचिका कुट्ठं गण्डो किलासो सोसो अपमारो दद्दु कण्डु कच्छु रखसा वितच्छिका लोहितपित्तं मधुमेहो अंसा पिळका भगन्दला पित्तसमुट्ठाना आबाधा सेम्हसमुट्ठाना आबाधा वातसमुट्ठाना आबाधा सन्निपातिका आबाधा उतुपरिणामजा आबाधा विसमपरिहारजा आबाधा ओपक्कमिका आबाधा कम्मविपाकजा आबाधा सीतं उण्हं जिघच्छा पिपासा उच्चारो पस्सावो डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सं दुक्खं, मातुमरणं दुक्खं, पितुमरणं दुक्खं, भातुमरणं दुक्खं, भगिनिमरणं दुक्खं, पुत्तमरणं दुक्खं, धीतुमरणं दुक्खं, ञातिब्यसनं दुक्खं, रोगब्यसनं दुक्खं, भोगब्यसनं दुक्खं, सीलब्यसनं दुक्खं, दिट्ठिब्यसनं दुक्खं;

     <b>Dukkhā</b>ti jātidukkhaṁ, jarādukkhaṁ, byādhidukkhaṁ, maraṇadukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ, nerayikaṁ dukkhaṁ, tiracchānayonikaṁ dukkhaṁ, pettivisayikaṁ dukkhaṁ, mānusikaṁ dukkhaṁ, gabbhokkantimūlakaṁ dukkhaṁ, gabbhaṭṭhitimūlakaṁ dukkhaṁ, gabbhavuṭṭhānamūlakaṁ dukkhaṁ, jātassūpanibandhakaṁ dukkhaṁ, jātassa parādheyyakaṁ dukkhaṁ, attūpakkamaṁ dukkhaṁ, parūpakkamaṁ dukkhaṁ, dukkhadukkhaṁ, saṅkhāradukkhaṁ, vipariṇāmadukkhaṁ, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ dukkhaṁ, mātumaraṇaṁ dukkhaṁ, pitumaraṇaṁ dukkhaṁ, bhātumaraṇaṁ dukkhaṁ, bhaginimaraṇaṁ dukkhaṁ, puttamaraṇaṁ dukkhaṁ, dhītumaraṇaṁ dukkhaṁ, ñātibyasanaṁ dukkhaṁ, rogabyasanaṁ dukkhaṁ, bhogabyasanaṁ dukkhaṁ, sīlabyasanaṁ dukkhaṁ, diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ;

     (Pāli only)

142. 142

     येसं धम्मानं आदितो समुदागमनं पञ्ञायति, अत्थङ्गमतो निरोधो पञ्ञायति, कम्मसन्निस्सितो विपाको, विपाकसन्निस्सितं कम्मं, नामसन्निस्सितं रूपं, रूपसन्निस्सितं नामं, जातिया अनुगतं, जराय अनुसटं, ब्याधिना अभिभूतं, मरणेन अब्भाहतं, दुक्खे पतिट्ठितं, अताणं अलेणं असरणं असरणीभूतं—

     yesaṁ dhammānaṁ ādito samudāgamanaṁ paññāyati, atthaṅgamato nirodho paññāyati, kammasannissito vipāko, vipākasannissitaṁ kammaṁ, nāmasannissitaṁ rūpaṁ, rūpasannissitaṁ nāmaṁ, jātiyā anugataṁ, jarāya anusaṭaṁ, byādhinā abhibhūtaṁ, maraṇena abbhāhataṁ, dukkhe patiṭṭhitaṁ, atāṇaṁ aleṇaṁ asaraṇaṁ asaraṇībhūtaṁ—

     (Pāli only)

143. 143

     इमे वुच्चन्ति दुक्खा।

     ime vuccanti dukkhā.

     (Pāli only)

144. 144

     इमे दुक्खा कुतो समुदागता कुतो जाता कुतो सञ्जाता कुतो निब्बत्ता कुतो अभिनिब्बत्ता कुतो पातुभूता किंनिदाना किंसमुदया किंजातिका किंपभवाति, इमेसं दुक्खानं मूलं पुच्छति हेतुं पुच्छति निदानं पुच्छति सम्भवं पुच्छति पभवं पुच्छति समुट्ठानं पुच्छति आहारं पुच्छति आरम्मणं पुच्छति पच्चयं पुच्छति समुदयं पुच्छति पपुच्छति याचति अज्झेसति पसादेतीति—

     Ime dukkhā kuto samudāgatā kuto jātā kuto sañjātā kuto nibbattā kuto abhinibbattā kuto pātubhūtā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti, imesaṁ dukkhānaṁ mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati nidānaṁ pucchati sambhavaṁ pucchati pabhavaṁ pucchati samuṭṭhānaṁ pucchati āhāraṁ pucchati ārammaṇaṁ pucchati paccayaṁ pucchati samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—

     (Pāli only)

145. 145

     कुतो नु दुक्खा समुदागता इमे।

     kuto nu dukkhā samudāgatā ime.

     (Pāli only)

146. 146

     <ब्>ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा</ब्>ति।

     <b>Ye keci lokasmimanekarūpā</b>ti.

     (Pāli only)

147. 147

     <ब्>ये केची</ब्>ति सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं असेसं निस्सेसं परियादियनवचनमेतं—

     <b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

     (Pāli only)

148. 148

     ये केचीति।

     ye kecīti.

     (Pāli only)

149. 149

     <ब्>लोकस्मिन्</ब्>ति अपायलोके मनुस्सलोके देवलोके खन्धलोके धातुलोके आयतनलोके।

     <b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.

     (Pāli only)

150. 150

     <ब्>अनेकरूपा</ब्>ति अनेकविधा नानाप्पकारा दुक्खाति—

     <b>Anekarūpā</b>ti anekavidhā nānāppakārā dukkhāti—

     (Pāli only)

151. 151

     ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा।

     ye keci lokasmimanekarūpā.

     (Pāli only)

152. 152

     तेनाह सो ब्राह्मणो—

     Tenāha so brāhmaṇo—

     (Pāli only)

153. 153

     “पुच्छामि तं भगवा ब्रूहि मेतं,

     “Pucchāmi taṁ bhagavā brūhi metaṁ,

     (Pāli only)

154. 154

     (इच्चायस्मा मेत्तगू)

     (iccāyasmā mettagū)

     (Pāli only)

155. 155

     मञ्ञामि तं वेदगुं भावितत्तं;

     Maññāmi taṁ vedaguṁ bhāvitattaṁ;

     (Pāli only)

156. 156

     कुतो नु दुक्खा समुदागता इमे,

     Kuto nu dukkhā samudāgatā ime,

     (Pāli only)

157. 157

     ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा”ति।

     Ye keci lokasmimanekarūpā”ti.

     (Pāli only)

158. 158

     <ब्>दुक्खस्स वे मं पभवं अपुच्छसि,</ब्>

     <b>Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi,</b>

     (Pāli only)

159. 159

     (मेत्तगूति भगवा)

     (mettagūti bhagavā)

     (Pāli only)

160. 160

     <ब्>तं ते पवक्खामि यथा पजानं;</ब्>

     <b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ;</b>

     (Pāli only)

161. 161

     <ब्>उपधिनिदाना पभवन्ति दुक्खा,</ब्>

     <b>Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,</b>

     (Pāli only)

162. 162

     <ब्>ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा।</ब्>

     <b>Ye keci lokasmimanekarūpā.</b>

     (Pāli only)

163. 163

     <ब्>दुक्खस्स वे मं पभवं अपुच्छसी</ब्>ति।

     <b>Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasī</b>ti.

     (Pāli only)

164. 164

     <ब्>दुक्खस्सा</ब्>ति जातिदुक्खस्स जरादुक्खस्स ब्याधिदुक्खस्स मरणदुक्खस्स सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खस्स।

     <b>Dukkhassā</b>ti jātidukkhassa jarādukkhassa byādhidukkhassa maraṇadukkhassa sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhassa.

     (Pāli only)

165. 165

     <ब्>पभवं अपुच्छसी</ब्>ति दुक्खस्स मूलं पुच्छसि हेतुं पुच्छसि निदानं पुच्छसि सम्भवं पुच्छसि पभवं पुच्छसि समुट्ठानं पुच्छसि आहारं पुच्छसि आरम्मणं पुच्छसि पच्चयं पुच्छसि समुदयं पुच्छसि याचसि अज्झेससि पसादेसीति—

     <b>Pabhavaṁ apucchasī</b>ti dukkhassa mūlaṁ pucchasi hetuṁ pucchasi nidānaṁ pucchasi sambhavaṁ pucchasi pabhavaṁ pucchasi samuṭṭhānaṁ pucchasi āhāraṁ pucchasi ārammaṇaṁ pucchasi paccayaṁ pucchasi samudayaṁ pucchasi yācasi ajjhesasi pasādesīti—

     (Pāli only)

166. 166

     दुक्खस्स वे मं पभवं अपुच्छसि।

     dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi.

     (Pāli only)

167. 167

     <ब्>मेत्तगू</ब्>ति भगवा तं ब्राह्मणं नामेन आलपति।

     <b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

     (Pāli only)

168. 168

     <ब्>भगवा</ब्>ति गारवाधिवचनमेतं …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं भगवाति—

     <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

     (Pāli only)

169. 169

     मेत्तगूति भगवा।

     mettagūti bhagavā.

     (Pāli only)

170. 170

     <ब्>तं ते पवक्खामि यथा पजानन्</ब्>ति।

     <b>Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānan</b>ti.

     (Pāli only)

171. 171

     <ब्>तन्</ब्>ति दुक्खस्स मूलं पवक्खामि हेतुं पवक्खामि निदानं पवक्खामि सम्भवं पवक्खामि पभवं पवक्खामि समुट्ठानं पवक्खामि आहारं पवक्खामि आरम्मणं पवक्खामि पच्चयं पवक्खामि समुदयं पवक्खामि आचिक्खिस्सामि देसेस्सामि पञ्ञपेस्सामि पट्ठपेस्सामि विवरिस्सामि विभजिस्सामि उत्तानीकरिस्सामि पकासेस्सामीति—

     <b>Tan</b>ti dukkhassa mūlaṁ pavakkhāmi hetuṁ pavakkhāmi nidānaṁ pavakkhāmi sambhavaṁ pavakkhāmi pabhavaṁ pavakkhāmi samuṭṭhānaṁ pavakkhāmi āhāraṁ pavakkhāmi ārammaṇaṁ pavakkhāmi paccayaṁ pavakkhāmi samudayaṁ pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsessāmīti—

     (Pāli only)

172. 172

     तं ते पवक्खामि।

     taṁ te pavakkhāmi.

     (Pāli only)

173. 173

     <ब्>यथा पजानन्</ब्>ति यथा पजानन्तो आजानन्तो विजानन्तो पटिविजानन्तो पटिविज्झन्तो।

     <b>Yathā pajānan</b>ti yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.

     (Pāli only)

174. 174

     न इतिहीतिहं न इतिकिराय न परम्पराय न पिटकसम्पदाय न तक्कहेतु न नयहेतु न आकारपरिवितक्केन न दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया सामं सयमभिञ्ञातं अत्तपच्चक्खधम्मं तं कथयिस्सामीति—

     Na itihītihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ taṁ kathayissāmīti—

     (Pāli only)

175. 175

     तं ते पवक्खामि यथा पजानं।

     taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.

     (Pāli only)

176. 176

     <ब्>उपधिनिदाना पभवन्ति दुक्खा</ब्>ति।

     <b>Upadhinidānā pabhavanti dukkhā</b>ti.

     (Pāli only)

177. 177

     <ब्>उपधी</ब्>ति दस उपधी—

     <b>Upadhī</b>ti dasa upadhī—

     (Pāli only)

178. 178

     तण्हूपधि, दिट्ठूपधि, किलेसूपधि, कम्मूपधि, दुच्चरितूपधि, आहारूपधि, पटिघूपधि, चतस्सो उपादिन्नधातुयो उपधी, छ अज्झत्तिकानि आयतनानि उपधी, छ विञ्ञाणकाया उपधी, सब्बम्पि दुक्खं दुक्खमनट्ठेन उपधि।

     taṇhūpadhi, diṭṭhūpadhi, kilesūpadhi, kammūpadhi, duccaritūpadhi, āhārūpadhi, paṭighūpadhi, catasso upādinnadhātuyo upadhī, cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī, cha viññāṇakāyā upadhī, sabbampi dukkhaṁ dukkhamanaṭṭhena upadhi.

     (Pāli only)

179. 179

     इमे वुच्चन्ति दस उपधी।

     Ime vuccanti dasa upadhī.

     (Pāli only)

180. 180

     <ब्>दुक्खा</ब्>ति जातिदुक्खं जरादुक्खं ब्याधिदुक्खं मरणदुक्खं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खं नेरयिकं दुक्खं …पे…

     <b>Dukkhā</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ nerayikaṁ dukkhaṁ …pe…

     (Pāli only)

181. 181

     दिट्ठिब्यसनं दुक्खं।

     diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ.

     (Pāli only)

182. 182

     येसं धम्मानं आदितो समुदागमनं पञ्ञायति, अत्थङ्गमतो निरोधो पञ्ञायति, कम्मसन्निस्सितो विपाको, विपाकसन्निस्सितं कम्मं, नामसन्निस्सितं रूपं, रूपसन्निस्सितं नामं, जातिया अनुगतं, जराय अनुसटं, ब्याधिना अभिभूतं, मरणेन अब्भाहतं, दुक्खे पतिट्ठितं, अताणं अलेणं असरणं असरणीभूतं—

     Yesaṁ dhammānaṁ ādito samudāgamanaṁ paññāyati, atthaṅgamato nirodho paññāyati, kammasannissito vipāko, vipākasannissitaṁ kammaṁ, nāmasannissitaṁ rūpaṁ, rūpasannissitaṁ nāmaṁ, jātiyā anugataṁ, jarāya anusaṭaṁ, byādhinā abhibhūtaṁ, maraṇena abbhāhataṁ, dukkhe patiṭṭhitaṁ, atāṇaṁ aleṇaṁ asaraṇaṁ asaraṇībhūtaṁ—

     (Pāli only)

183. 183

     इमे वुच्चन्ति दुक्खा।

     ime vuccanti dukkhā.

     (Pāli only)

184. 184

     इमे दुक्खा उपधिनिदाना उपधिहेतुका उपधिपच्चया उपधिकारणा होन्ति पभवन्ति सम्भवन्ति जायन्ति सञ्जायन्ति निब्बत्तन्ति पातुभवन्तीति—

     Ime dukkhā upadhinidānā upadhihetukā upadhipaccayā upadhikāraṇā honti pabhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti pātubhavantīti—

     (Pāli only)

185. 185

     उपधिनिदाना पभवन्ति दुक्खा।

     upadhinidānā pabhavanti dukkhā.

     (Pāli only)

186. 186

     <ब्>ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा</ब्>ति।

     <b>Ye keci lokasmimanekarūpā</b>ti.

     (Pāli only)

187. 187

     <ब्>ये केची</ब्>ति सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं असेसं निस्सेसं परियादियनवचनमेतं—

     <b>Ye kecī</b>ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—

     (Pāli only)

188. 188

     ये केचीति।

     ye kecīti.

     (Pāli only)

189. 189

     <ब्>लोकस्मिन्</ब्>ति अपायलोके मनुस्सलोके देवलोके खन्धलोके धातुलोके आयतनलोके।

     <b>Lokasmin</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.

     (Pāli only)

190. 190

     <ब्>अनेकरूपा</ब्>ति अनेकविधा नानप्पकारा दुक्खाति—

     <b>Anekarūpā</b>ti anekavidhā nānappakārā dukkhāti—

     (Pāli only)

191. 191

     ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा।

     ye keci lokasmimanekarūpā.

     (Pāli only)

192. 192

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

193. 193

     “दुक्खस्स वे मं पभवं अपुच्छसि,

     “Dukkhassa ve maṁ pabhavaṁ apucchasi,

     (Pāli only)

194. 194

     (मेत्तगूति भगवा)

     (mettagūti bhagavā)

     (Pāli only)

195. 195

     तं ते पवक्खामि यथा पजानं;

     Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ;

     (Pāli only)

196. 196

     उपधिनिदाना पभवन्ति दुक्खा,

     Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,

     (Pāli only)

197. 197

     ये केचि लोकस्मिमनेकरूपा”ति।

     Ye keci lokasmimanekarūpā”ti.

     (Pāli only)

198. 198

     <ब्>यो वे अविद्वा उपधिं करोति,</ब्>

     <b>Yo ve avidvā upadhiṁ karoti,</b>

     (Pāli only)

199. 199

     <ब्>पुनप्पुनं दुक्खमुपेति मन्दो;</ब्>

     <b>Punappunaṁ dukkhamupeti mando;</b>

     (Pāli only)

200. 200

     <ब्>तस्मा पजानं उपधिं न कयिरा,</ब्>

     <b>Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā,</b>

     (Pāli only)

201. 201

     <ब्>दुक्खस्स जातिप्पभवानुपस्सी।</ब्>

     <b>Dukkhassa jātippabhavānupassī.</b>

     (Pāli only)

202. 202

     <ब्>यो वे अविद्वा उपधिं करोती</ब्>ति।

     <b>Yo ve avidvā upadhiṁ karotī</b>ti.

     (Pāli only)

203. 203

     <ब्>यो</ब्>ति यो यादिसो यथायुत्तो यथाविहितो यथापकारो यंठानप्पत्तो यंधम्मसमन्नागतो खत्तियो वा ब्राह्मणो वा वेस्सो वा सुद्दो वा गहट्ठो वा पब्बजितो वा देवो वा मनुस्सो वा।

     <b>Yo</b>ti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.

     (Pāli only)

204. 204

     <ब्>अविद्वा</ब्>ति अविज्जागतो अञ्ञाणी अविभावी दुप्पञ्ञो।

     <b>Avidvā</b>ti avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppañño.

     (Pāli only)

205. 205

     <ब्>उपधिं करोती</ब्>ति तण्हूपधिं करोति, दिट्ठूपधिं करोति, किलेसूपधिं करोति, कम्मूपधिं करोति, दुच्चरितूपधिं करोति, आहारूपधिं करोति, पटिघूपधिं करोति, चतस्सो उपादिन्नधातुयो उपधी करोति, छ अज्झत्तिकानि आयतनानि उपधी करोति, छ विञ्ञाणकाये उपधी करोति जनेति सञ्जनेति निब्बत्तेति अभिनिब्बत्तेतीति—

     <b>Upadhiṁ karotī</b>ti taṇhūpadhiṁ karoti, diṭṭhūpadhiṁ karoti, kilesūpadhiṁ karoti, kammūpadhiṁ karoti, duccaritūpadhiṁ karoti, āhārūpadhiṁ karoti, paṭighūpadhiṁ karoti, catasso upādinnadhātuyo upadhī karoti, cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī karoti, cha viññāṇakāye upadhī karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—

     (Pāli only)

206. 206

     अविद्वा उपधिं करोति।

     avidvā upadhiṁ karoti.

     (Pāli only)

207. 207

     <ब्>पुनप्पुनं दुक्खमुपेति मन्दो</ब्>ति पुनप्पुनं जातिदुक्खं जरादुक्खं ब्याधिदुक्खं मरणदुक्खं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खं एति समुपेति उपगच्छति गण्हाति परामसति अभिनिविसतीति—

     <b>Punappunaṁ dukkhamupeti mando</b>ti punappunaṁ jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ eti samupeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—

     (Pāli only)

208. 208

     पुनप्पुनं दुक्खमुपेति।

     punappunaṁ dukkhamupeti.

     (Pāli only)

209. 209

     <ब्>मन्दो</ब्>ति मन्दो मोमुहो अविद्वा अविज्जागतो अञ्ञाणी अविभावी दुप्पञ्ञोति—

     <b>Mando</b>ti mando momuho avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti—

     (Pāli only)

210. 210

     पुनप्पुनं दुक्खमुपेति मन्दो।

     punappunaṁ dukkhamupeti mando.

     (Pāli only)

211. 211

     <ब्>तस्मा पजानं उपधिं न कयिरा</ब्>ति।

     <b>Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā</b>ti.

     (Pāli only)

212. 212

     <ब्>तस्मा</ब्>ति तङ्कारणा तंहेतु तप्पच्चया तंनिदाना एतं आदीनवं सम्पस्समानो उपधीसूति तस्मा।

     <b>Tasmā</b>ti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamāno upadhīsūti tasmā.

     (Pāli only)

213. 213

     <ब्>पजानन्</ब्>ति पजानन्तो आजानन्तो विजानन्तो पटिविजानन्तो पटिविज्झन्तो, “सब्बे सङ्खारा अनिच्चा”ति पजानन्तो आजानन्तो विजानन्तो पटिविजानन्तो पटिविज्झन्तो,

     <b>Pajānan</b>ti pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto,

     (Pāli only)

214. 214

     “सब्बे सङ्खारा दुक्खा”ति …पे…

     “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…

     (Pāli only)

215. 215

     “सब्बे धम्मा अनत्ता”ति …पे…

     “sabbe dhammā anattā”ti …pe…

     (Pāli only)

216. 216

     “यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्मन्”ति पजानन्तो आजानन्तो विजानन्तो पटिविजानन्तो पटिविज्झन्तो।

     “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.

     (Pāli only)

217. 217

     <ब्>उपधिं न कयिरा</ब्>ति तण्हूपधिं न करेय्य, दिट्ठूपधिं न करेय्य, किलेसूपधिं न करेय्य, दुच्चरितूपधिं न करेय्य, आहारूपधिं न करेय्य, पटिघूपधिं न करेय्य, चतस्सो उपादिन्नधातुयो उपधी न करेय्य, छ अज्झत्तिकानि आयतनानि उपधी न करेय्य, छ विञ्ञाणकाये उपधी न करेय्य, न जनेय्य न सञ्जनेय्य न निब्बत्तेय्य नाभिनिब्बत्तेय्याति—

     <b>Upadhiṁ na kayirā</b>ti taṇhūpadhiṁ na kareyya, diṭṭhūpadhiṁ na kareyya, kilesūpadhiṁ na kareyya, duccaritūpadhiṁ na kareyya, āhārūpadhiṁ na kareyya, paṭighūpadhiṁ na kareyya, catasso upādinnadhātuyo upadhī na kareyya, cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī na kareyya, cha viññāṇakāye upadhī na kareyya, na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—

     (Pāli only)

218. 218

     तस्मा पजानं उपधिं न कयिरा।

     tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā.

     (Pāli only)

219. 219

     <ब्>दुक्खस्सा</ब्>ति जातिदुक्खस्स जरादुक्खस्स ब्याधिदुक्खस्स मरणदुक्खस्स सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खस्स।

     <b>Dukkhassā</b>ti jātidukkhassa jarādukkhassa byādhidukkhassa maraṇadukkhassa sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhassa.

     (Pāli only)

220. 220

     <ब्>पभवानुपस्सी</ब्>ति दुक्खस्स मूलानुपस्सी हेतानुपस्सी निदानानुपस्सी सम्भवानुपस्सी पभवानुपस्सी समुट्ठानानुपस्सी आहारानुपस्सी आरम्मणानुपस्सी पच्चयानुपस्सी समुदयानुपस्सी।

     <b>Pabhavānupassī</b>ti dukkhassa mūlānupassī hetānupassī nidānānupassī sambhavānupassī pabhavānupassī samuṭṭhānānupassī āhārānupassī ārammaṇānupassī paccayānupassī samudayānupassī.

     (Pāli only)

221. 221

     <ब्>अनुपस्सना</ब्> वुच्चति ञाणं।

     <b>Anupassanā</b> vuccati ñāṇaṁ.

     (Pāli only)

222. 222

     या पञ्ञा पजानना …पे… अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि।

     Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

     (Pāli only)

223. 223

     इमाय अनुपस्सनाय पञ्ञाय उपेतो होति समुपेतो उपागतो समुपागतो उपपन्नो समुपपन्नो समन्नागतो।

     Imāya anupassanāya paññāya upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.

     (Pāli only)

224. 224

     सो वुच्चति अनुपस्सीति—

     So vuccati anupassīti—

     (Pāli only)

225. 225

     दुक्खस्स जातिप्पभवानुपस्सी।

     dukkhassa jātippabhavānupassī.

     (Pāli only)

226. 226

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

227. 227

     “यो वे अविद्वा उपधिं करोति,

     “Yo ve avidvā upadhiṁ karoti,

     (Pāli only)

228. 228

     पुनप्पुनं दुक्खमुपेति मन्दो;

     Punappunaṁ dukkhamupeti mando;

     (Pāli only)

229. 229

     तस्मा पजानं उपधिं न कयिरा,

     Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā,

     (Pāli only)

230. 230

     दुक्खस्स जातिप्पभवानुपस्सी”ति।

     Dukkhassa jātippabhavānupassī”ti.

     (Pāli only)

231. 231

     <ब्>यं तं अपुच्छिम्ह अकित्तयी नो,</ब्>

     <b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,</b>

     (Pāli only)

232. 232

     <ब्>अञ्ञं तं पुच्छाम तदिङ्घ ब्रूहि;</ब्>

     <b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;</b>

     (Pāli only)

233. 233

     <ब्>कथं नु धीरा वितरन्ति ओघं,</ब्>

     <b>Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ,</b>

     (Pāli only)

234. 234

     <ब्>जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च;</ब्>

     <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca;</b>

     (Pāli only)

235. 235

     <ब्>तं मे मुनी साधु वियाकरोहि,</ब्>

     <b>Taṁ me munī sādhu viyākarohi,</b>

     (Pāli only)

236. 236

     <ब्>तथा हि ते विदितो एस धम्मो।</ब्>

     <b>Tathā hi te vidito esa dhammo.</b>

     (Pāli only)

237. 237

     <ब्>यं तं अपुच्छिम्ह अकित्तयी नो</ब्>ति यं तं अपुच्छिम्ह अयाचिम्ह अज्झेसिम्ह पसादयिम्ह।

     <b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no</b>ti yaṁ taṁ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha.

     (Pāli only)

238. 238

     <ब्>अकित्तयी नो</ब्>ति कित्तितं पकित्तितं आचिक्खितं देसितं पञ्ञपितं पट्ठपितं विवरितं विभत्तं उत्तानीकतं पकासितन्ति—

     <b>Akittayī no</b>ti kittitaṁ pakittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—

     (Pāli only)

239. 239

     यं तं अपुच्छिम्ह अकित्तयी नो।

     yaṁ taṁ apucchimha akittayī no.

     (Pāli only)

240. 240

     <ब्>अञ्ञं तं पुच्छाम तदिङ्घ ब्रूही</ब्>ति अञ्ञं तं पुच्छाम, अञ्ञं तं याचाम, अञ्ञं तं अज्झेसाम, अञ्ञं तं पसादेम, उत्तरि तं पुच्छाम।

     <b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhī</b>ti aññaṁ taṁ pucchāma, aññaṁ taṁ yācāma, aññaṁ taṁ ajjhesāma, aññaṁ taṁ pasādema, uttari taṁ pucchāma.

     (Pāli only)

241. 241

     <ब्>तदिङ्घ ब्रूही</ब्>ति इङ्घ ब्रूहि आचिक्खाहि देसेहि पञ्ञपेहि पट्ठपेहि विवराहि विभजाहि उत्तानीकरोहि पकासेहीति—

     <b>Tadiṅgha brūhī</b>ti iṅgha brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

     (Pāli only)

242. 242

     अञ्ञं तं पुच्छाम तदिङ्घ ब्रूहि।

     aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi.

     (Pāli only)

243. 243

     <ब्>कथं नु धीरा वितरन्ति ओघं, जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्चा</ब्>ति।

     <b>Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ, jātiṁ jaraṁ sokapariddavañcā</b>ti.

     (Pāli only)

244. 244

     <ब्>कथं नू</ब्>ति संसयपुच्छा विमतिपुच्छा द्वेळ्हकपुच्छा अनेकंसपुच्छा—

     <b>Kathaṁ nū</b>ti saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā—

     (Pāli only)

245. 245

     “एवं नु खो, ननु खो, किं नु खो, कथं नु खो”ति—

     “evaṁ nu kho, nanu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti—

     (Pāli only)

246. 246

     कथं नु।

     kathaṁ nu.

     (Pāli only)

247. 247

     <ब्>धीरा</ब्>ति धीरा पण्डिता पञ्ञवन्तो बुद्धिमन्तो ञाणिनो विभाविनो मेधाविनो।

     <b>Dhīrā</b>ti dhīrā paṇḍitā paññavanto buddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvino.

     (Pāli only)

248. 248

     <ब्>ओघन्</ब्>ति कामोघं भवोघं दिट्ठोघं अविज्जोघं।

     <b>Oghan</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ.

     (Pāli only)

249. 249

     <ब्>जाती</ब्>ति या तेसं तेसं सत्तानं तम्हि तम्हि सत्तनिकाये जाति सञ्जाति ओक्कन्ति निब्बत्ति अभिनिब्बत्ति खन्धानं पातुभावो आयतनानं पटिलाभो।

     <b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti nibbatti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho.

     (Pāli only)

250. 250

     <ब्>जरा</ब्>ति या तेसं तेसं सत्तानं तम्हि तम्हि सत्तनिकाये जरा जीरणता खण्डिच्चं पालिच्चं वलित्तचता आयुनो संहानि इन्द्रियानं परिपाको।

     <b>Jarā</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko.

     (Pāli only)

251. 251

     <ब्>सोको</ब्>ति ञातिब्यसनेन वा फुट्ठस्स भोगब्यसनेन वा फुट्ठस्स रोगब्यसनेन वा फुट्ठस्स सीलब्यसनेन वा फुट्ठस्स दिट्ठिब्यसनेन वा फुट्ठस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन ब्यसनेन वा समन्नागतस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन दुक्खधम्मेन वा फुट्ठस्स सोको सोचना सोचितत्तं अन्तोसोको अन्तोपरिसोको अन्तोडाहो अन्तोपरिडाहो चेतसो परिज्झायना दोमनस्सं सोकसल्लं।

     <b>Soko</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena vā samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena vā phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antoḍāho antopariḍāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.

     (Pāli only)

252. 252

     <ब्>परिदेवो</ब्>ति ञातिब्यसनेन वा फुट्ठस्स भोगब्यसनेन वा फुट्ठस्स रोगब्यसनेन वा फुट्ठस्स सीलब्यसनेन वा फुट्ठस्स दिट्ठिब्यसनेन वा फुट्ठस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन ब्यसनेन वा समन्नागतस्स अञ्ञतरञ्ञतरेन दुक्खधम्मेन वा फुट्ठस्स आदेवो परिदेवो आदेवना परिदेवना आदेवितत्तं परिदेवितत्तं वाचा पलापो विप्पलापो लालप्पो लालप्पना लालप्पितत्तं।

     <b>Paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena vā samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena vā phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṁ.

     (Pāli only)

253. 253

     <ब्>कथं नु धीरा वितरन्ति ओघं, जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्चा</ब्>ति धीरा कथं ओघञ्च जातिञ्च जरञ्च सोकञ्च परिदेवञ्च तरन्ति उत्तरन्ति पतरन्ति समतिक्कमन्ति वीतिवत्तन्तीति—

     <b>Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ, jātiṁ jaraṁ sokapariddavañcā</b>ti dhīrā kathaṁ oghañca jātiñca jarañca sokañca paridevañca taranti uttaranti pataranti samatikkamanti vītivattantīti—

     (Pāli only)

254. 254

     कथं नु धीरा वितरन्ति ओघं, जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च।

     kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ, jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca.

     (Pāli only)

255. 255

     <ब्>तं मे मुनी साधु वियाकरोही</ब्>ति।

     <b>Taṁ me munī sādhu viyākarohī</b>ti.

     (Pāli only)

256. 256

     <ब्>तन्</ब्>ति यं पुच्छामि यं याचामि यं अज्झेसामि यं पसादेमि।

     <b>Tan</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi.

     (Pāli only)

257. 257

     <ब्>मुनी</ब्>ति मोनं वुच्चति ञाणं।

     <b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ.

     (Pāli only)

258. 258

     या पञ्ञा पजानना …पे… अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि।

     Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

     (Pāli only)

259. 259

     भगवा तेन ञाणेन समन्नागतो मुनि मोनप्पत्तो।

     Bhagavā tena ñāṇena samannāgato muni monappatto.

     (Pāli only)

260. 260

     तीणि मोनेय्यानि—

     Tīṇi moneyyāni—

     (Pāli only)

261. 261

     कायमोनेय्यं वचीमोनेय्यं मनोमोनेय्यं।

     kāyamoneyyaṁ vacīmoneyyaṁ manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

262. 262

     कतमं कायमोनेय्यं?

     Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?

     (Pāli only)

263. 263

     तिविधानं कायदुच्चरितानं पहानं कायमोनेय्यं।

     Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

264. 264

     तिविधं कायसुचरितं कायमोनेय्यं।

     Tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

265. 265

     कायारम्मणे ञाणं कायमोनेय्यं।

     Kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

266. 266

     कायपरिञ्ञा कायमोनेय्यं।

     Kāyapariññā kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

267. 267

     परिञ्ञासहगतो मग्गो कायमोनेय्यं।

     Pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

268. 268

     काये छन्दरागस्स पहानं कायमोनेय्यं।

     Kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

269. 269

     कायसङ्खारनिरोधो चतुत्थज्झानसमापत्ति कायमोनेय्यं।

     Kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

270. 270

     इदं कायमोनेय्यं।

     Idaṁ kāyamoneyyaṁ.

     (Pāli only)

271. 271

     कतमं वचीमोनेय्यं?

     Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?

     (Pāli only)

272. 272

     चतुब्बिधानं वचीदुच्चरितानं पहानं वचीमोनेय्यं।

     Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

273. 273

     चतुब्बिधं वचीसुचरितं वचीमोनेय्यं।

     Catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

274. 274

     वाचारम्मणे ञाणं वचीमोनेय्यं।

     Vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

275. 275

     वाचापरिञ्ञा वचीमोनेय्यं।

     Vācāpariññā vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

276. 276

     परिञ्ञासहगतो मग्गो वचीमोनेय्यं।

     Pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

277. 277

     वाचाय छन्दरागस्स पहानं वचीमोनेय्यं।

     Vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

278. 278

     वचीसङ्खारनिरोधो दुतियज्झानसमापत्ति वचीमोनेय्यं।

     Vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

279. 279

     इदं वचीमोनेय्यं।

     Idaṁ vacīmoneyyaṁ.

     (Pāli only)

280. 280

     कतमं मनोमोनेय्यं?

     Katamaṁ manomoneyyaṁ?

     (Pāli only)

281. 281

     तिविधानं मनोदुच्चरितानं पहानं मनोमोनेय्यं।

     Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

282. 282

     तिविधं मनोसुचरितं मनोमोनेय्यं।

     Tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

283. 283

     चित्तारम्मणे ञाणं मनोमोनेय्यं।

     Cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

284. 284

     चित्तपरिञ्ञा मनोमोनेय्यं।

     Cittapariññā manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

285. 285

     परिञ्ञासहगतो मग्गो मनोमोनेय्यं।

     Pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

286. 286

     चित्ते छन्दरागस्स पहानं मनोमोनेय्यं।

     Citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

287. 287

     चित्तसङ्खारनिरोधो सञ्ञावेदयितनिरोधसमापत्ति मनोमोनेय्यं।

     Cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhasamāpatti manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

288. 288

     इदं मनोमोनेय्यं।

     Idaṁ manomoneyyaṁ.

     (Pāli only)

289. 289

     कायमुनिं वचीमुनिं,

     Kāyamuniṁ vacīmuniṁ,

     (Pāli only)

290. 290

     मनोमुनिमनासवं;

     manomunimanāsavaṁ;

     (Pāli only)

291. 291

     मुनिं मोनेय्यसम्पन्नं,

     Muniṁ moneyyasampannaṁ,

     (Pāli only)

292. 292

     आहु सब्बप्पहायिनं।

     āhu sabbappahāyinaṁ.

     (Pāli only)

293. 293

     कायमुनिं वचीमुनिं,

     Kāyamuniṁ vacīmuniṁ,

     (Pāli only)

294. 294

     मनोमुनिमनासवं;

     manomunimanāsavaṁ;

     (Pāli only)

295. 295

     मुनिं मोनेय्यसम्पन्नं,

     Muniṁ moneyyasampannaṁ,

     (Pāli only)

296. 296

     आहु निन्हातपापकन्ति।

     āhu ninhātapāpakanti.

     (Pāli only)

297. 297

     इमेहि तीहि मोनेय्येहि धम्मेहि समन्नागता।

     Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā.

     (Pāli only)

298. 298

     छ मुनिनो—

     Cha munino—

     (Pāli only)

299. 299

     अगारमुनिनो, अनगारमुनिनो, सेखमुनिनो, असेखमुनिनो, पच्चेकमुनिनो मुनिमुनिनोति।

     agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino munimuninoti.

     (Pāli only)

300. 300

     कतमे अगारमुनिनो?

     Katame agāramunino?

     (Pāli only)

301. 301

     ये ते अगारिका दिट्ठपदा विञ्ञातसासना—

     Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—

     (Pāli only)

302. 302

     इमे अगारमुनिनो।

     ime agāramunino.

     (Pāli only)

303. 303

     कतमे अनगारमुनिनो?

     Katame anagāramunino?

     (Pāli only)

304. 304

     ये ते पब्बजिता दिट्ठपदा विञ्ञातसासना—

     Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—

     (Pāli only)

305. 305

     इमे अनगारमुनिनो।

     ime anagāramunino.

     (Pāli only)

306. 306

     सत्त सेखा सेखमुनिनो।

     Satta sekhā sekhamunino.

     (Pāli only)

307. 307

     अरहन्तो असेखमुनिनो।

     Arahanto asekhamunino.

     (Pāli only)

308. 308

     पच्चेकसम्बुद्धा पच्चेकमुनिनो।

     Paccekasambuddhā paccekamunino.

     (Pāli only)

309. 309

     तथागता अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा मुनिमुनिनो।

     Tathāgatā arahanto sammāsambuddhā munimunino.

     (Pāli only)

310. 310

     न मोनेन मुनी होति,

     Na monena munī hoti,

     (Pāli only)

311. 311

     मूळ्हरूपो अविद्दसु;

     mūḷharūpo aviddasu;

     (Pāli only)

312. 312

     यो च तुलंव पग्गय्ह,

     Yo ca tulaṁva paggayha,

     (Pāli only)

313. 313

     वरमादाय पण्डितो।

     varamādāya paṇḍito.

     (Pāli only)

314. 314

     पापानि परिवज्जेति,

     Pāpāni parivajjeti,

     (Pāli only)

315. 315

     स मुनी तेन सो मुनि;

     sa munī tena so muni;

     (Pāli only)

316. 316

     यो मुनाति उभो लोके,

     Yo munāti ubho loke,

     (Pāli only)

317. 317

     मुनि तेन पवुच्चति।

     muni tena pavuccati.

     (Pāli only)

318. 318

     असतञ्च सतञ्च ञत्वा धम्मं,

     Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,

     (Pāli only)

319. 319

     अज्झत्तं बहिद्धा च सब्बलोके;

     Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;

     (Pāli only)

320. 320

     देवमनुस्सेहि पूजनीयो,

     Devamanussehi pūjanīyo,

     (Pāli only)

321. 321

     सङ्गजालमतिच्च सो मुनीति।

     Saṅgajālamaticca so munīti.

     (Pāli only)

322. 322

     <ब्>साधु वियाकरोही</ब्>ति तं साधु आचिक्खाहि देसेहि पञ्ञपेहि पट्ठपेहि विवराहि विभजाहि उत्तानीकरोहि पकासेहीति—

     <b>Sādhu viyākarohī</b>ti taṁ sādhu ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti—

     (Pāli only)

323. 323

     तं मे मुनी साधु वियाकरोहि।

     taṁ me munī sādhu viyākarohi.

     (Pāli only)

324. 324

     <ब्>तथा हि ते विदितो एस धम्मो</ब्>ति तथा हि ते विदितो तुलितो तीरितो विभूतो विभावितो एस धम्मोति—

     <b>Tathā hi te vidito esa dhammo</b>ti tathā hi te vidito tulito tīrito vibhūto vibhāvito esa dhammoti—

     (Pāli only)

325. 325

     तथा हि ते विदितो एस धम्मो।

     tathā hi te vidito esa dhammo.

     (Pāli only)

326. 326

     तेनाह सो ब्राह्मणो—

     Tenāha so brāhmaṇo—

     (Pāli only)

327. 327

     “यं तं अपुच्छिम्ह अकित्तयी नो,

     “Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,

     (Pāli only)

328. 328

     अञ्ञं तं पुच्छाम तदिङ्घ ब्रूहि;

     Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;

     (Pāli only)

329. 329

     कथं नु धीरा वितरन्ति ओघं,

     Kathaṁ nu dhīrā vitaranti oghaṁ,

     (Pāli only)

330. 330

     जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च;

     Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca;

     (Pāli only)

331. 331

     तं मे मुनी साधु वियाकरोहि,

     Taṁ me munī sādhu viyākarohi,

     (Pāli only)

332. 332

     तथा हि ते विदितो एस धम्मो”ति।

     Tathā hi te vidito esa dhammo”ti.

     (Pāli only)

333. 333

     <ब्>कित्तयिस्सामि ते धम्मं,</ब्>

     <b>Kittayissāmi te dhammaṁ,</b>

     (Pāli only)

334. 334

     (मेत्तगूति भगवा)

     (mettagūti bhagavā)

     (Pāli only)

335. 335

     <ब्>दिट्ठे धम्मे अनीतिहं;</ब्>

     <b>Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;</b>

     (Pāli only)

336. 336

     <ब्>यं विदित्वा सतो चरं,</ब्>

     <b>Yaṁ viditvā sato caraṁ,</b>

     (Pāli only)

337. 337

     <ब्>तरे लोके विसत्तिकं।</ब्>

     <b>Tare loke visattikaṁ.</b>

     (Pāli only)

338. 338

     <ब्>कित्तयिस्सामि ते धम्मन्</ब्>ति।

     <b>Kittayissāmi te dhamman</b>ti.

     (Pāli only)

339. 339

     <ब्>धम्मन्</ब्>ति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं, चत्तारो सतिपट्ठाने, चत्तारो सम्मप्पधाने, चत्तारो इद्धिपादे, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गे, अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं, निब्बानञ्च, निब्बानगामिनिञ्च पटिपदं कित्तयिस्सामि आचिक्खिस्सामि देसेस्सामि पञ्ञपेस्सामि पट्ठपेस्सामि विवरिस्सामि विभजिस्सामि उत्तानीकरिस्सामि पकासिस्सामीति—

     <b>Dhamman</b>ti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ, cattāro satipaṭṭhāne, cattāro sammappadhāne, cattāro iddhipāde, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅge, ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca, nibbānagāminiñca paṭipadaṁ kittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—

     (Pāli only)

340. 340

     कित्तयिस्सामि ते धम्मं।

     kittayissāmi te dhammaṁ.

     (Pāli only)

341. 341

     <ब्>मेत्तगू</ब्>ति भगवा तं ब्राह्मणं नामेन आलपति।

     <b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

     (Pāli only)

342. 342

     <ब्>दिट्ठे धम्मे अनीतिहन्</ब्>ति।

     <b>Diṭṭhe dhamme anītihan</b>ti.

     (Pāli only)

343. 343

     <ब्>दिट्ठे धम्मे</ब्>ति दिट्ठे धम्मे ञाते धम्मे तुलिते धम्मे तीरिते धम्मे विभूते धम्मे विभाविते धम्मे सब्बे सङ्खारा अनिच्चाति …पे…

     <b>Diṭṭhe dhamme</b>ti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhamme sabbe saṅkhārā aniccāti …pe…

     (Pāli only)

344. 344

     यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्मन्ति दिट्ठे धम्मे ञाते धम्मे तुलिते धम्मे तीरिते धम्मे विभूते धम्मे विभाविते धम्मेति—

     yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhammeti—

     (Pāli only)

345. 345

     एवम्पि दिट्ठे धम्मे कथयिस्सामि।

     evampi diṭṭhe dhamme kathayissāmi.

     (Pāli only)

346. 346

     अथ वा दुक्खे दिट्ठे दुक्खं कथयिस्सामि, समुदये दिट्ठे समुदयं कथयिस्सामि, मग्गे दिट्ठे मग्गं कथयिस्सामि, निरोधे दिट्ठे निरोधं कथयिस्सामीति—

     Atha vā dukkhe diṭṭhe dukkhaṁ kathayissāmi, samudaye diṭṭhe samudayaṁ kathayissāmi, magge diṭṭhe maggaṁ kathayissāmi, nirodhe diṭṭhe nirodhaṁ kathayissāmīti—

     (Pāli only)

347. 347

     एवम्पि दिट्ठे धम्मे कथयिस्सामि।

     evampi diṭṭhe dhamme kathayissāmi.

     (Pāli only)

348. 348

     अथ वा दिट्ठे धम्मे सन्दिट्ठिकं अकालिकं एहिपस्सिकं ओपनेय्यिकं पच्चत्तं वेदितब्बं विञ्ञूहीति—

     Atha vā diṭṭhe dhamme sandiṭṭhikaṁ akālikaṁ ehipassikaṁ opaneyyikaṁ paccattaṁ veditabbaṁ viññūhīti—

     (Pāli only)

349. 349

     एवम्पि दिट्ठे धम्मे कथयिस्सामीति दिट्ठे धम्मे।

     evampi diṭṭhe dhamme kathayissāmīti diṭṭhe dhamme.

     (Pāli only)

350. 350

     <ब्>अनीतिहन्</ब्>ति न इतिहीतिहं न इतिकिराय न परम्पराय न पिटकसम्पदाय न तक्कहेतु न नयहेतु न आकारपरिवितक्केन न दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया, सामं सयमभिञ्ञातं अत्तपच्चक्खधम्मं, तं कथयिस्सामीति—

     <b>Anītihan</b>ti na itihītihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā, sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—

     (Pāli only)

351. 351

     दिट्ठे धम्मे अनीतिहं।

     diṭṭhe dhamme anītihaṁ.

     (Pāli only)

352. 352

     <ब्>यं विदित्वा सतो चरन्</ब्>ति यं विदितं कत्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वा, “सब्बे सङ्खारा अनिच्चा”ति विदितं कत्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वा,

     <b>Yaṁ viditvā sato caran</b>ti yaṁ viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,

     (Pāli only)

353. 353

     “सब्बे सङ्खारा दुक्खा”ति … “सब्बे धम्मा अनत्ता”ति …पे…

     “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti … “sabbe dhammā anattā”ti …pe…

     (Pāli only)

354. 354

     “यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्मन्”ति विदितं कत्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वा।

     “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.

     (Pāli only)

355. 355

     <ब्>सतो</ब्>ति चतूहि कारणेहि सतो—

     <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—

     (Pāli only)

356. 356

     काये कायानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो …पे…

     kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…

     (Pāli only)

357. 357

     सो वुच्चति सतो।

     so vuccati sato.

     (Pāli only)

358. 358

     <ब्>चरन्</ब्>ति चरन्तो विहरन्तो इरियन्तो वत्तेन्तो पालेन्तो यपेन्तो यापेन्तोति—

     <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—

     (Pāli only)

359. 359

     यं विदित्वा सतो चरं।

     yaṁ viditvā sato caraṁ.

     (Pāli only)

360. 360

     <ब्>तरे लोके विसत्तिकन्</ब्>ति विसत्तिका वुच्चति तण्हा।

     <b>Tare loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā.

     (Pāli only)

361. 361

     यो रागो सारागो …पे… अभिज्झा लोभो अकुसलमूलं।

     Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

     (Pāli only)

362. 362

     <ब्>विसत्तिका</ब्>ति केनट्ठेन विसत्तिका?

     <b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā?

     (Pāli only)

363. 363

     विसताति विसत्तिका,

     Visatāti visattikā,

     (Pāli only)

364. 364

     विसालाति विसत्तिका,

     visālāti visattikā,

     (Pāli only)

365. 365

     विसटाति विसत्तिका,

     visaṭāti visattikā,

     (Pāli only)

366. 366

     विसमाति विसत्तिका,

     visamāti visattikā,

     (Pāli only)

367. 367

     विसक्कतीति विसत्तिका,

     visakkatīti visattikā,

     (Pāli only)

368. 368

     विसंहरतीति विसत्तिका,

     visaṁharatīti visattikā,

     (Pāli only)

369. 369

     विसंवादिकाति विसत्तिका,

     visaṁvādikāti visattikā,

     (Pāli only)

370. 370

     विसमूलाति विसत्तिका,

     visamūlāti visattikā,

     (Pāli only)

371. 371

     विसफलाति विसत्तिका,

     visaphalāti visattikā,

     (Pāli only)

372. 372

     विसपरिभोगाति विसत्तिका,

     visaparibhogāti visattikā,

     (Pāli only)

373. 373

     विसाला वा पन सा तण्हा रूपे सद्दे गन्धे रसे फोट्ठब्बे धम्मे कुले गणे आवासे लाभे यसे पसंसाय सुखे चीवरे पिण्डपाते सेनासने गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारे कामधातुया रूपधातुया अरूपधातुया कामभवे रूपभवे अरूपभवे सञ्ञाभवे असञ्ञाभवे नेवसञ्ञानासञ्ञाभवे एकवोकारभवे चतुवोकारभवे पञ्चवोकारभवे अतीते अनागते पच्चुप्पन्ने दिट्ठसुतमुतविञ्ञातब्बेसु धम्मेसु विसटा वित्थताति विसत्तिका।

     visālā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe dhamme kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visaṭā vitthatāti visattikā.

     (Pāli only)

374. 374

     <ब्>लोके</ब्>ति अपायलोके मनुस्सलोके देवलोके खन्धलोके धातुलोके आयतनलोके।

     <b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.

     (Pāli only)

375. 375

     <ब्>तरे लोके विसत्तिकन्</ब्>ति लोके वेसा विसत्तिका, लोके वेतं विसत्तिकं सतो तरेय्य उत्तरेय्य पतरेय्य समतिक्कमेय्य वीतिवत्तेय्याति—

     <b>Tare loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā, loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—

     (Pāli only)

376. 376

     तरे लोके विसत्तिकं।

     tare loke visattikaṁ.

     (Pāli only)

377. 377

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

378. 378

     “कित्तयिस्सामि ते धम्मं,

     “Kittayissāmi te dhammaṁ,

     (Pāli only)

379. 379

     (मेत्तगूति भगवा)

     (mettagūti bhagavā)

     (Pāli only)

380. 380

     दिट्ठे धम्मे अनीतिहं;

     Diṭṭhe dhamme anītihaṁ;

     (Pāli only)

381. 381

     यं विदित्वा सतो चरं,

     Yaṁ viditvā sato caraṁ,

     (Pāli only)

382. 382

     तरे लोके विसत्तिकन्”ति।

     Tare loke visattikan”ti.

     (Pāli only)

383. 383

     <ब्>तञ्चाहं अभिनन्दामि,</ब्>

     <b>Tañcāhaṁ abhinandāmi,</b>

     (Pāli only)

384. 384

     <ब्>महेसि धम्ममुत्तमं;</ब्>

     <b>mahesi dhammamuttamaṁ;</b>

     (Pāli only)

385. 385

     <ब्>यं विदित्वा सतो चरं,</ब्>

     <b>Yaṁ viditvā sato caraṁ,</b>

     (Pāli only)

386. 386

     <ब्>तरे लोके विसत्तिकं।</ब्>

     <b>tare loke visattikaṁ.</b>

     (Pāli only)

387. 387

     <ब्>तञ्चाहं अभिनन्दामी</ब्>ति।

     <b>Tañcāhaṁ abhinandāmī</b>ti.

     (Pāli only)

388. 388

     <ब्>तन्</ब्>ति तुय्हं वचनं ब्यप्पथं देसनं अनुसासनं अनुसिट्ठं।

     <b>Tan</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ.

     (Pāli only)

389. 389

     नन्दामि अभिनन्दामि मोदामि अनुमोदामि इच्छामि सादियामि याचामि पत्थयामि पिहयामि अभिजप्पामीति—

     Nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi yācāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmīti—

     (Pāli only)

390. 390

     तञ्चाहं अभिनन्दामि।

     tañcāhaṁ abhinandāmi.

     (Pāli only)

391. 391

     <ब्>महेसि धम्ममुत्तमन्</ब्>ति।

     <b>Mahesi dhammamuttaman</b>ti.

     (Pāli only)

392. 392

     <ब्>महेसी</ब्>ति किं महेसि भगवा,

     <b>Mahesī</b>ti kiṁ mahesi bhagavā,

     (Pāli only)

393. 393

     महन्तं सीलक्खन्धं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

394. 394

     महन्तं समाधिक्खन्धं …पे…

     mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…

     (Pāli only)

395. 395

     महन्तं पञ्ञाक्खन्धं …

     mahantaṁ paññākkhandhaṁ …

     (Pāli only)

396. 396

     महन्तं विमुत्तिक्खन्धं …

     mahantaṁ vimuttikkhandhaṁ …

     (Pāli only)

397. 397

     महन्तं विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

398. 398

     महतो तमोकायस्स पदालनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato tamokāyassa padālanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

399. 399

     महतो विपल्लासस्स पभेदनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato vipallāsassa pabhedanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

400. 400

     महतो तण्हासल्लस्स अब्बहनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato taṇhāsallassa abbahanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

401. 401

     महतो दिट्ठिसङ्घाटस्स विनिवेठनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

402. 402

     महतो मानधजस्स पपातनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato mānadhajassa papātanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

403. 403

     महतो अभिसङ्खारस्स वूपसमं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

404. 404

     महतो ओघस्स नित्थरणं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato oghassa nittharaṇaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

405. 405

     महतो भारस्स निक्खेपनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato bhārassa nikkhepanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

406. 406

     महतो संसारवट्टस्स उपच्छेदं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato saṁsāravaṭṭassa upacchedaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

407. 407

     महतो सन्तापस्स निब्बापनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato santāpassa nibbāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

408. 408

     महतो परिळाहस्स पटिप्पस्सद्धिं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato pariḷāhassa paṭippassaddhiṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

409. 409

     महतो धम्मधजस्स उस्सापनं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahato dhammadhajassa ussāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

410. 410

     महन्ते सतिपट्ठाने …पे…

     mahante satipaṭṭhāne …pe…

     (Pāli only)

411. 411

     महन्ते सम्मप्पधाने …

     mahante sammappadhāne …

     (Pāli only)

412. 412

     महन्ते इद्धिपादे …

     mahante iddhipāde …

     (Pāli only)

413. 413

     महन्तानि इन्द्रियानि …

     mahantāni indriyāni …

     (Pāli only)

414. 414

     महन्तानि बलानि …

     mahantāni balāni …

     (Pāli only)

415. 415

     महन्ते बोज्झङ्गे …

     mahante bojjhaṅge …

     (Pāli only)

416. 416

     महन्तं अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं …

     mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ …

     (Pāli only)

417. 417

     महन्तं परमत्थं अमतं निब्बानं एसी गवेसी परियेसीति महेसि,

     mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi,

     (Pāli only)

418. 418

     महेसक्खेहि सत्तेहि एसितो गवेसितो परियेसितो—

     mahesakkhehi sattehi esito gavesito pariyesito—

     (Pāli only)

419. 419

     “कहं बुद्धो,

     “kahaṁ buddho,

     (Pāli only)

420. 420

     कहं भगवा,

     kahaṁ bhagavā,

     (Pāli only)

421. 421

     कहं देवदेवो,

     kahaṁ devadevo,

     (Pāli only)

422. 422

     कहं नरासभो”ति महेसि।

     kahaṁ narāsabho”ti mahesi.

     (Pāli only)

423. 423

     <ब्>धम्ममुत्तमन्</ब्>ति धम्ममुत्तमं वुच्चति अमतं निब्बानं।

     <b>Dhammamuttaman</b>ti dhammamuttamaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.

     (Pāli only)

424. 424

     यो सो सब्बसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं।

     Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

     (Pāli only)

425. 425

     <ब्>उत्तमन्</ब्>ति अग्गं सेट्ठं विसेट्ठं पामोक्खं उत्तमं पवरं धम्मन्ति—

     <b>Uttaman</b>ti aggaṁ seṭṭhaṁ viseṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammanti—

     (Pāli only)

426. 426

     महेसि धम्ममुत्तमं।

     mahesi dhammamuttamaṁ.

     (Pāli only)

427. 427

     <ब्>यं विदित्वा सतो चरन्</ब्>ति विदितं कत्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वा, “सब्बे सङ्खारा अनिच्चा”ति विदितं कत्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वा,

     <b>Yaṁ viditvā sato caran</b>ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,

     (Pāli only)

428. 428

     “सब्बे सङ्खारा दुक्खा”ति …

     “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …

     (Pāli only)

429. 429

     “सब्बे धम्मा अनत्ता”ति …पे…

     “sabbe dhammā anattā”ti …pe…

     (Pāli only)

430. 430

     “यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्मन्”ति विदितं कत्वा तुलयित्वा तीरयित्वा विभावयित्वा विभूतं कत्वा।

     “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti viditaṁ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.

     (Pāli only)

431. 431

     <ब्>सतो</ब्>ति चतूहि कारणेहि सतो—

     <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—

     (Pāli only)

432. 432

     काये कायानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो,

     kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,

     (Pāli only)

433. 433

     वेदनासु …पे…

     vedanāsu …pe…

     (Pāli only)

434. 434

     चित्ते …

     citte …

     (Pāli only)

435. 435

     धम्मेसु … धम्मानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो … सो वुच्चति सतो।

     dhammesu … dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato … so vuccati sato.

     (Pāli only)

436. 436

     <ब्>चरन्</ब्>ति चरन्तो विहरन्तो इरियन्तो वत्तेन्तो पालेन्तो यपेन्तो यापेन्तोति—

     <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti—

     (Pāli only)

437. 437

     यं विदित्वा सतो चरं।

     yaṁ viditvā sato caraṁ.

     (Pāli only)

438. 438

     <ब्>तरे लोके विसत्तिकन्</ब्>ति विसत्तिका वुच्चति तण्हा।

     <b>Tare loke visattikan</b>ti visattikā vuccati taṇhā.

     (Pāli only)

439. 439

     यो रागो सारागो …पे… अभिज्झा लोभो अकुसलमूलं।

     Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

     (Pāli only)

440. 440

     <ब्>विसत्तिका</ब्>ति केनट्ठेन विसत्तिका …पे… विसटा वित्थताति विसत्तिका।

     <b>Visattikā</b>ti kenaṭṭhena visattikā …pe… visaṭā vitthatāti visattikā.

     (Pāli only)

441. 441

     <ब्>लोके</ब्>ति अपायलोके …पे… आयतनलोके।

     <b>Loke</b>ti apāyaloke …pe… āyatanaloke.

     (Pāli only)

442. 442

     <ब्>तरे लोके विसत्तिकन्</ब्>ति लोके वेसा विसत्तिका, लोके वेतं विसत्तिकं सतो तरेय्य उत्तरेय्य पतरेय्य समतिक्कमेय्य वीतिवत्तेय्याति—

     <b>Tare loke visattikan</b>ti loke vesā visattikā, loke vetaṁ visattikaṁ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—

     (Pāli only)

443. 443

     तरे लोके विसत्तिकं।

     tare loke visattikaṁ.

     (Pāli only)

444. 444

     तेनाह सो ब्राह्मणो—

     Tenāha so brāhmaṇo—

     (Pāli only)

445. 445

     “तञ्चाहं अभिनन्दामि,

     “Tañcāhaṁ abhinandāmi,

     (Pāli only)

446. 446

     महेसि धम्ममुत्तमं;

     mahesi dhammamuttamaṁ;

     (Pāli only)

447. 447

     यं विदित्वा सतो चरं,

     Yaṁ viditvā sato caraṁ,

     (Pāli only)

448. 448

     तरे लोके विसत्तिकन्”ति।

     tare loke visattikan”ti.

     (Pāli only)

449. 449

     <ब्>यं किञ्चि सम्पजानासि,</ब्>

     <b>Yaṁ kiñci sampajānāsi,</b>

     (Pāli only)

450. 450

     (मेत्तगूति भगवा)

     (mettagūti bhagavā)

     (Pāli only)

451. 451

     <ब्>उद्धं अधो तिरियञ्चापि मज्झे;</ब्>

     <b>Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;</b>

     (Pāli only)

452. 452

     <ब्>एतेसु नन्दिञ्च निवेसनञ्च,</ब्>

     <b>Etesu nandiñca nivesanañca,</b>

     (Pāli only)

453. 453

     <ब्>पनुज्ज विञ्ञाणं भवे न तिट्ठे।</ब्>

     <b>Panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe.</b>

     (Pāli only)

454. 454

     <ब्>यं किञ्चि सम्पजानासी</ब्>ति यं किञ्चि पजानासि आजानासि विजानासि पटिविजानासि पटिविज्झसीति—

     <b>Yaṁ kiñci sampajānāsī</b>ti yaṁ kiñci pajānāsi ājānāsi vijānāsi paṭivijānāsi paṭivijjhasīti—

     (Pāli only)

455. 455

     यं किञ्चि सम्पजानासि।

     yaṁ kiñci sampajānāsi.

     (Pāli only)

456. 456

     <ब्>मेत्तगू</ब्>ति भगवा तं ब्राह्मणं नामेन आलपति।

     <b>Mettagū</b>ti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

     (Pāli only)

457. 457

     <ब्>भगवा</ब्>ति गारवाधिवचनमेतं …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं भगवाति—

     <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti—

     (Pāli only)

458. 458

     मेत्तगूति भगवा।

     mettagūti bhagavā.

     (Pāli only)

459. 459

     <ब्>उद्धं अधो तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति।

     <b>Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe</b>ti.

     (Pāli only)

460. 460

     <ब्>उद्धन्</ब्>ति अनागतं;

     <b>Uddhan</b>ti anāgataṁ;

     (Pāli only)

461. 461

     <ब्>अधो</ब्>ति अतीतं;

     <b>adho</b>ti atītaṁ;

     (Pāli only)

462. 462

     <ब्>तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति पच्चुप्पन्नं।

     <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti paccuppannaṁ.

     (Pāli only)

463. 463

     <ब्>उद्धन्</ब्>ति देवलोको;

     <b>Uddhan</b>ti devaloko;

     (Pāli only)

464. 464

     <ब्>अधो</ब्>ति निरयलोको;

     <b>adho</b>ti nirayaloko;

     (Pāli only)

465. 465

     <ब्>तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति मनुस्सलोको।

     <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti manussaloko.

     (Pāli only)

466. 466

     अथ वा <ब्>उद्धन्</ब्>ति कुसला धम्मा;

     Atha vā <b>uddhan</b>ti kusalā dhammā;

     (Pāli only)

467. 467

     <ब्>अधो</ब्>ति अकुसला धम्मा;

     <b>adho</b>ti akusalā dhammā;

     (Pāli only)

468. 468

     <ब्>तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति अब्याकता धम्मा।

     <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti abyākatā dhammā.

     (Pāli only)

469. 469

     <ब्>उद्धन्</ब्>ति अरूपधातु;

     <b>Uddhan</b>ti arūpadhātu;

     (Pāli only)

470. 470

     <ब्>अधो</ब्>ति कामधातु;

     <b>adho</b>ti kāmadhātu;

     (Pāli only)

471. 471

     <ब्>तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति रूपधातु।

     <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti rūpadhātu.

     (Pāli only)

472. 472

     <ब्>उद्धन्</ब्>ति सुखा वेदना;

     <b>Uddhan</b>ti sukhā vedanā;

     (Pāli only)

473. 473

     <ब्>अधो</ब्>ति दुक्खा वेदना;

     <b>adho</b>ti dukkhā vedanā;

     (Pāli only)

474. 474

     <ब्>तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति अदुक्खमसुखा वेदना।

     <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti adukkhamasukhā vedanā.

     (Pāli only)

475. 475

     <ब्>उद्धन्</ब्>ति उद्धं पादतला;

     <b>Uddhan</b>ti uddhaṁ pādatalā;

     (Pāli only)

476. 476

     <ब्>अधो</ब्>ति अधो केसमत्थका;

     <b>adho</b>ti adho kesamatthakā;

     (Pāli only)

477. 477

     <ब्>तिरियञ्चापि मज्झे</ब्>ति वेमज्झेति—

     <b>tiriyañcāpi majjhe</b>ti vemajjheti—

     (Pāli only)

478. 478

     उद्धं अधो तिरियञ्चापि मज्झे।

     uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe.

     (Pāli only)

479. 479

     <ब्>एतेसु नन्दिञ्च निवेसनञ्च, पनुज्ज विञ्ञाणं भवे न तिट्ठे</ब्>ति <ब्>एतेसू</ब्>ति आचिक्खितेसु देसितेसु पञ्ञपितेसु पट्ठपितेसु विवरितेसु विभजितेसु उत्तानीकतेसु पकासितेसु।

     <b>Etesu nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe</b>ti <b>etesū</b>ti ācikkhitesu desitesu paññapitesu paṭṭhapitesu vivaritesu vibhajitesu uttānīkatesu pakāsitesu.

     (Pāli only)

480. 480

     <ब्>नन्दी</ब्> वुच्चति तण्हा।

     <b>Nandī</b> vuccati taṇhā.

     (Pāli only)

481. 481

     यो रागो सारागो …पे… अभिज्झा लोभो अकुसलमूलं।

     Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

     (Pāli only)

482. 482

     <ब्>निवेसनन्</ब्>ति द्वे निवेसना—

     <b>Nivesanan</b>ti dve nivesanā—

     (Pāli only)

483. 483

     तण्हानिवेसना च दिट्ठिनिवेसना च।

     taṇhānivesanā ca diṭṭhinivesanā ca.

     (Pāli only)

484. 484

     कतमा तण्हा निवेसना?

     Katamā taṇhā nivesanā?

     (Pāli only)

485. 485

     यावता तण्हासङ्खातेन …पे…

     Yāvatā taṇhāsaṅkhātena …pe…

     (Pāli only)

486. 486

     अयं तण्हानिवेसना।

     ayaṁ taṇhānivesanā.

     (Pāli only)

487. 487

     कतमा दिट्ठिनिवेसना?

     Katamā diṭṭhinivesanā?

     (Pāli only)

488. 488

     वीसतिवत्थुका सक्कायदिट्ठि …पे…

     Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi …pe…

     (Pāli only)

489. 489

     अयं दिट्ठिनिवेसना।

     ayaṁ diṭṭhinivesanā.

     (Pāli only)

490. 490

     <ब्>पनुज्ज विञ्ञाणन्</ब्>ति पुञ्ञाभिसङ्खारसहगतं विञ्ञाणं, अपुञ्ञाभिसङ्खारसहगतं विञ्ञाणं, आनेञ्जाभिसङ्खारसहगतं विञ्ञाणं।

     <b>Panujja viññāṇan</b>ti puññābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ, apuññābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ, āneñjābhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇaṁ.

     (Pāli only)

491. 491

     एतेसु नन्दिञ्च निवेसनञ्च अभिसङ्खारसहगतञ्च विञ्ञाणं नुज्ज पनुज्ज नुद पनुद जह पजह विनोदेहि ब्यन्तीकरोहि अनभावं गमेहीति—

     Etesu nandiñca nivesanañca abhisaṅkhārasahagatañca viññāṇaṁ nujja panujja nuda panuda jaha pajaha vinodehi byantīkarohi anabhāvaṁ gamehīti—

     (Pāli only)

492. 492

     एतेसु नन्दिञ्च निवेसनञ्च पनुज्ज विञ्ञाणं।

     etesu nandiñca nivesanañca panujja viññāṇaṁ.

     (Pāli only)

493. 493

     <ब्>भवे न तिट्ठे</ब्>ति।

     <b>Bhave na tiṭṭhe</b>ti.

     (Pāli only)

494. 494

     <ब्>भवा</ब्>ति द्वे भवा—

     <b>Bhavā</b>ti dve bhavā—

     (Pāli only)

495. 495

     कम्मभवो च पटिसन्धिको च पुनब्भवो।

     kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo.

     (Pāli only)

496. 496

     कतमो कम्मभवो?

     Katamo kammabhavo?

     (Pāli only)

497. 497

     पुञ्ञाभिसङ्खारो अपुञ्ञाभिसङ्खारो आनेञ्जाभिसङ्खारो—

     Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro—

     (Pāli only)

498. 498

     अयं कम्मभवो।

     ayaṁ kammabhavo.

     (Pāli only)

499. 499

     कतमो पटिसन्धिको पुनब्भवो?

     Katamo paṭisandhiko punabbhavo?

     (Pāli only)

500. 500

     पटिसन्धिका रूपं वेदना सञ्ञा सङ्खारा विञ्ञाणं—

     Paṭisandhikā rūpaṁ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—

     (Pāli only)

501. 501

     अयं पटिसन्धिको पुनब्भवो।

     ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.

     (Pāli only)

502. 502

     <ब्>भवे न तिट्ठे</ब्>ति नन्दिञ्च निवेसनञ्च अभिसङ्खारसहगतं विञ्ञाणञ्च कम्मभवञ्च पटिसन्धिकञ्च पुनब्भवं पजहन्तो विनोदेन्तो ब्यन्तीकरोन्तो अनभावं गमेन्तो कम्मभवे न तिट्ठेय्य पटिसन्धिके पुनब्भवे न तिट्ठेय्य न सन्तिट्ठेय्याति—

     <b>Bhave na tiṭṭhe</b>ti nandiñca nivesanañca abhisaṅkhārasahagataṁ viññāṇañca kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṁ pajahanto vinodento byantīkaronto anabhāvaṁ gamento kammabhave na tiṭṭheyya paṭisandhike punabbhave na tiṭṭheyya na santiṭṭheyyāti—

     (Pāli only)

503. 503

     पनुज्ज विञ्ञाणं भवे न तिट्ठे।

     panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe.

     (Pāli only)

504. 504

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

505. 505

     “यं किञ्चि सम्पजानासि,

     “Yaṁ kiñci sampajānāsi,

     (Pāli only)

506. 506

     (मेत्तगूति भगवा)

     (mettagūti bhagavā)

     (Pāli only)

507. 507

     उद्धं अधो तिरियञ्चापि मज्झे;

     Uddhaṁ adho tiriyañcāpi majjhe;

     (Pāli only)

508. 508

     एतेसु नन्दिञ्च निवेसनञ्च,

     Etesu nandiñca nivesanañca,

     (Pāli only)

509. 509

     पनुज्ज विञ्ञाणं भवे न तिट्ठे”ति।

     Panujja viññāṇaṁ bhave na tiṭṭhe”ti.

     (Pāli only)

510. 510

     <ब्>एवंविहारी सतो अप्पमत्तो,</ब्>

     <b>Evaṁvihārī sato appamatto,</b>

     (Pāli only)

511. 511

     <ब्>भिक्खु चरं हित्वा ममायितानि;</ब्>

     <b>Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni;</b>

     (Pāli only)

512. 512

     <ब्>जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च,</ब्>

     <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca,</b>

     (Pāli only)

513. 513

     <ब्>इधेव विद्वा पजहेय्य दुक्खं।</ब्>

     <b>Idheva vidvā pajaheyya dukkhaṁ.</b>

     (Pāli only)

514. 514

     <ब्>एवंविहारी सतो अप्पमत्तो</ब्>ति।

     <b>Evaṁvihārī sato appamatto</b>ti.

     (Pāli only)

515. 515

     <ब्>एवंविहारी</ब्>ति नन्दिञ्च निवेसनञ्च अभिसङ्खारसहगतविञ्ञाणञ्च कम्मभवञ्च पटिसन्धिकञ्च पुनब्भवं पजहन्तो विनोदेन्तो ब्यन्तीकरोन्तो अनभावं गमेन्तोति—

     <b>Evaṁvihārī</b>ti nandiñca nivesanañca abhisaṅkhārasahagataviññāṇañca kammabhavañca paṭisandhikañca punabbhavaṁ pajahanto vinodento byantīkaronto anabhāvaṁ gamentoti—

     (Pāli only)

516. 516

     एवंविहारी।

     evaṁvihārī.

     (Pāli only)

517. 517

     <ब्>सतो</ब्>ति चतूहि कारणेहि सतो—

     <b>Sato</b>ti catūhi kāraṇehi sato—

     (Pāli only)

518. 518

     काये कायानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो …पे…

     kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento …pe…

     (Pāli only)

519. 519

     सो वुच्चति सतो।

     so vuccati sato.

     (Pāli only)

520. 520

     <ब्>अप्पमत्तो</ब्>ति सक्कच्चकारी सातच्चकारी अट्ठितकारी अनोलीनवुत्तिको अनिक्खित्तच्छन्दो अनिक्खित्तधुरो अप्पमत्तो कुसलेसु धम्मेसु—

     <b>Appamatto</b>ti sakkaccakārī sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamatto kusalesu dhammesu—

     (Pāli only)

521. 521

     “कथाहं अपरिपूरं वा सीलक्खन्धं परिपूरेय्यं, परिपूरं वा सीलक्खन्धं तत्थ तत्थ पञ्ञाय अनुग्गण्हेय्यन्”ति यो तत्थ छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोळ्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजञ्ञञ्च आतप्पं पधानं अधिट्ठानं अनुयोगो अप्पमत्तो अप्पमादो कुसलेसु धम्मेसु।

     “kathāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamatto appamādo kusalesu dhammesu.

     (Pāli only)

522. 522

     “कथाहं अपरिपूरं वा समाधिक्खन्धं …पे…

     “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …pe…

     (Pāli only)

523. 523

     पञ्ञाक्खन्धं …

     paññākkhandhaṁ …

     (Pāli only)

524. 524

     विमुत्तिक्खन्धं …

     vimuttikkhandhaṁ …

     (Pāli only)

525. 525

     विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धं परिपूरेय्यं परिपूरं वा विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धं तत्थ तत्थ पञ्ञाय अनुग्गण्हेय्यन्”ति यो तत्थ छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोळ्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजञ्ञञ्च आतप्पं पधानं अधिट्ठानं अनुयोगो अप्पमत्तो अप्पमादो कुसलेसु धम्मेसु।

     vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūreyyaṁ paripūraṁ vā vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamatto appamādo kusalesu dhammesu.

     (Pāli only)

526. 526

     “कथाहं अपरिञ्ञातं वा दुक्खं परिजानेय्यं, अप्पहीने वा किलेसे पजहेय्यं, अभावितं वा मग्गं भावेय्यं, असच्छिकतं वा निरोधं सच्छिकरेय्यन्”ति यो तत्थ छन्दो च वायामो च उस्साहो च उस्सोळ्ही च अप्पटिवानी च सति च सम्पजञ्ञञ्च आतप्पं पधानं अधिट्ठानं अनुयोगो अप्पमत्तो अप्पमादो कुसलेसु धम्मेसूति—

     “Kathāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamatto appamādo kusalesu dhammesūti—

     (Pāli only)

527. 527

     एवंविहारी सतो अप्पमत्तो।

     evaṁvihārī sato appamatto.

     (Pāli only)

528. 528

     <ब्>भिक्खु चरं हित्वा ममायितानी</ब्>ति।

     <b>Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitānī</b>ti.

     (Pāli only)

529. 529

     <ब्>भिक्खू</ब्>ति पुथुज्जनकल्याणको वा भिक्खु सेक्खो वा भिक्खु।

     <b>Bhikkhū</b>ti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekkho vā bhikkhu.

     (Pāli only)

530. 530

     <ब्>चरन्</ब्>ति चरन्तो विहरन्तो इरियन्तो वत्तेन्तो पालेन्तो यपेन्तो यापेन्तो।

     <b>Caran</b>ti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpento.

     (Pāli only)

531. 531

     <ब्>ममत्ता</ब्>ति द्वे ममत्ता—

     <b>Mamattā</b>ti dve mamattā—

     (Pāli only)

532. 532

     तण्हाममत्तञ्च दिट्ठिममत्तञ्च …पे…

     taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…

     (Pāli only)

533. 533

     इदं तण्हाममत्तं …पे…

     idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…

     (Pāli only)

534. 534

     इदं दिट्ठिममत्तं …

     idaṁ diṭṭhimamattaṁ …

     (Pāli only)

535. 535

     तण्हाममत्तं पहाय दिट्ठिममत्तं पटिनिस्सज्जित्वा ममत्ते जहित्वा चजित्वा पजहित्वा विनोदेत्वा ब्यन्तीकरित्वा अनभावं गमेत्वाति—

     taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamatte jahitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—

     (Pāli only)

536. 536

     भिक्खु चरं हित्वा ममायितानि।

     bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni.

     (Pāli only)

537. 537

     <ब्>जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च, इधेव विद्वा पजहेय्य दुक्खन्</ब्>ति।

     <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhan</b>ti.

     (Pāli only)

538. 538

     <ब्>जाती</ब्>ति या तेसं तेसं सत्तानं …पे…

     <b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe…

     (Pāli only)

539. 539

     <ब्>जरन्</ब्>ति या तेसं तेसं सत्तानं …पे…

     <b>jaran</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe…

     (Pāli only)

540. 540

     <ब्>सोको</ब्>ति ञातिब्यसनेन वा फुट्ठस्स …पे…

     <b>soko</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…

     (Pāli only)

541. 541

     <ब्>परिदेवो</ब्>ति ञातिब्यसनेन वा फुट्ठस्स …पे…

     <b>paridevo</b>ti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…

     (Pāli only)

542. 542

     <ब्>इधा</ब्>ति इमिस्सा दिट्ठिया …पे…

     <b>idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā …pe…

     (Pāli only)

543. 543

     इमस्मिं मनुस्सलोके।

     imasmiṁ manussaloke.

     (Pāli only)

544. 544

     <ब्>विद्वा</ब्>ति विज्जागतो ञाणी विभावी मेधावी।

     <b>Vidvā</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.

     (Pāli only)

545. 545

     <ब्>दुक्खन्</ब्>ति जातिदुक्खं …पे…

     <b>Dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ …pe…

     (Pāli only)

546. 546

     दोमनस्सुपायासदुक्खं।

     domanassupāyāsadukkhaṁ.

     (Pāli only)

547. 547

     <ब्>जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च, इधेव विद्वा पजहेय्य दुक्खन्</ब्>ति विज्जागतो ञाणी विभावी मेधावी इधेव जातिञ्च जरञ्च सोकपरिद्दवञ्च दुक्खञ्च पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तीकरेय्य अनभावं गमेय्याति—

     <b>Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhan</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī idheva jātiñca jarañca sokapariddavañca dukkhañca pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṁ gameyyāti—

     (Pāli only)

548. 548

     जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च, इधेव विद्वा पजहेय्य दुक्खं।

     jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca, idheva vidvā pajaheyya dukkhaṁ.

     (Pāli only)

549. 549

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

550. 550

     “एवंविहारी सतो अप्पमत्तो,

     “Evaṁvihārī sato appamatto,

     (Pāli only)

551. 551

     भिक्खु चरं हित्वा ममायितानि;

     Bhikkhu caraṁ hitvā mamāyitāni;

     (Pāli only)

552. 552

     जातिं जरं सोकपरिद्दवञ्च,

     Jātiṁ jaraṁ sokapariddavañca,

     (Pāli only)

553. 553

     इधेव विद्वा पजहेय्य दुक्खन्”ति।

     Idheva vidvā pajaheyya dukkhan”ti.

     (Pāli only)

554. 554

     <ब्>एताभिनन्दामि वचो महेसिनो,</ब्>

     <b>Etābhinandāmi vaco mahesino,</b>

     (Pāli only)

555. 555

     <ब्>सुकित्तितं गोतमनूपधीकं;</ब्>

     <b>Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;</b>

     (Pāli only)

556. 556

     <ब्>अद्धा हि भगवा पहासि दुक्खं,</ब्>

     <b>Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ,</b>

     (Pāli only)

557. 557

     <ब्>तथा हि ते विदितो एस धम्मो।</ब्>

     <b>Tathā hi te vidito esa dhammo.</b>

     (Pāli only)

558. 558

     <ब्>एताभिनन्दामि वचो महेसिनो</ब्>ति।

     <b>Etābhinandāmi vaco mahesino</b>ti.

     (Pāli only)

559. 559

     <ब्>एतन्</ब्>ति तुय्हं वचनं ब्यप्पथं देसनं अनुसासनं अनुसिट्ठं नन्दामि अभिनन्दामि मोदामि अनुमोदामि इच्छामि सादियामि पत्थयामि पिहयामि अभिजप्पामि।

     <b>Etan</b>ti tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhaṁ nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi.

     (Pāli only)

560. 560

     <ब्>महेसिनो</ब्>ति किं महेसि भगवा?

     <b>Mahesino</b>ti kiṁ mahesi bhagavā?

     (Pāli only)

561. 561

     महन्तं सीलक्खन्धं एसी गवेसी परियेसीति महेसि …पे…

     Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi …pe…

     (Pāli only)

562. 562

     कहं नरासभोति महेसीति—

     kahaṁ narāsabhoti mahesīti—

     (Pāli only)

563. 563

     एताभिनन्दामि वचो महेसिनो।

     etābhinandāmi vaco mahesino.

     (Pāli only)

564. 564

     <ब्>सुकित्तितं गोतमनूपधीकन्</ब्>ति।

     <b>Sukittitaṁ gotamanūpadhīkan</b>ti.

     (Pāli only)

565. 565

     <ब्>सुकित्तितन्</ब्>ति सुकित्तितं सुआचिक्खितं सुदेसितं सुपञ्ञपितं सुपट्ठपितं सुविवरितं सुविभजितं सुउत्तानीकतं सुपकासितन्ति—

     <b>Sukittitan</b>ti sukittitaṁ suācikkhitaṁ sudesitaṁ supaññapitaṁ supaṭṭhapitaṁ suvivaritaṁ suvibhajitaṁ suuttānīkataṁ supakāsitanti—

     (Pāli only)

566. 566

     सुकित्तितं।

     sukittitaṁ.

     (Pāli only)

567. 567

     <ब्>गोतमनूपधीकन्</ब्>ति उपधी वुच्चन्ति किलेसा च खन्धा च अभिसङ्खारा च।

     <b>Gotamanūpadhīkan</b>ti upadhī vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.

     (Pāli only)

568. 568

     उपधिप्पहानं उपधिवूपसमं उपधिपटिनिस्सग्गं उपधिपटिपस्सद्धं अमतं निब्बानन्ति—

     Upadhippahānaṁ upadhivūpasamaṁ upadhipaṭinissaggaṁ upadhipaṭipassaddhaṁ amataṁ nibbānanti—

     (Pāli only)

569. 569

     सुकित्तितं गोतमनूपधीकं।

     sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ.

     (Pāli only)

570. 570

     <ब्>अद्धा हि भगवा पहासि दुक्खन्</ब्>ति।

     <b>Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhan</b>ti.

     (Pāli only)

571. 571

     <ब्>अद्धा</ब्>ति एकंसवचनं निस्संसयवचनं निक्कङ्खावचनं अद्वेज्झवचनं अद्वेळ्हकवचनं निरोधवचनं अपण्णकवचनं अवत्थापनवचनमेतं—

     <b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhāvacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ nirodhavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—

     (Pāli only)

572. 572

     अद्धाति।

     addhāti.

     (Pāli only)

573. 573

     <ब्>भगवा</ब्>ति गारवाधिवचनमेतं …पे… सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं भगवाति।

     <b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanametaṁ …pe… sacchikā paññatti, yadidaṁ bhagavāti.

     (Pāli only)

574. 574

     <ब्>पहासि दुक्खन्</ब्>ति जातिदुक्खं जरादुक्खं ब्याधिदुक्खं मरणदुक्खं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खं पहासि पजहि विनोदेसि ब्यन्तीकरोसि अनभावं गमेसीति—

     <b>Pahāsi dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pahāsi pajahi vinodesi byantīkarosi anabhāvaṁ gamesīti—

     (Pāli only)

575. 575

     अद्धा हि भगवा पहासि दुक्खं।

     addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ.

     (Pāli only)

576. 576

     <ब्>तथा हि ते विदितो एस धम्मो</ब्>ति तथा हि ते विदितो तुलितो तीरितो विभूतो विभावितो एस धम्मोति—

     <b>Tathā hi te vidito esa dhammo</b>ti tathā hi te vidito tulito tīrito vibhūto vibhāvito esa dhammoti—

     (Pāli only)

577. 577

     तथा हि ते विदितो एस धम्मो।

     tathā hi te vidito esa dhammo.

     (Pāli only)

578. 578

     तेनाह सो ब्राह्मणो—

     Tenāha so brāhmaṇo—

     (Pāli only)

579. 579

     “एताभिनन्दामि वचो महेसिनो,

     “Etābhinandāmi vaco mahesino,

     (Pāli only)

580. 580

     सुकित्तितं गोतमनूपधीकं;

     Sukittitaṁ gotamanūpadhīkaṁ;

     (Pāli only)

581. 581

     अद्धा हि भगवा पहासि दुक्खं,

     Addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṁ,

     (Pāli only)

582. 582

     तथा हि ते विदितो एस धम्मो”ति।

     Tathā hi te vidito esa dhammo”ti.

     (Pāli only)

583. 583

     <ब्>ते चापि नूनप्पजहेय्यु दुक्खं,</ब्>

     <b>Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ,</b>

     (Pāli only)

584. 584

     <ब्>ये त्वं मुनि अट्ठितं ओवदेय्य;</ब्>

     <b>Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya;</b>

     (Pāli only)

585. 585

     <ब्>तं तं नमस्सामि समेच्च नाग,</ब्>

     <b>Taṁ taṁ namassāmi samecca nāga,</b>

     (Pāli only)

586. 586

     <ब्>अप्पेव मं भगवा अट्ठितं ओवदेय्य।</ब्>

     <b>Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya.</b>

     (Pāli only)

587. 587

     <ब्>ते चापि नूनप्पजहेय्यु दुक्खन्</ब्>ति।

     <b>Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhan</b>ti.

     (Pāli only)

588. 588

     <ब्>ते चापी</ब्>ति खत्तिया च ब्राह्मणा च वेस्सा च सुद्दा च गहट्ठा च पब्बजिता च देवा च मनुस्सा च।

     <b>Te cāpī</b>ti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.

     (Pāli only)

589. 589

     <ब्>पजहेय्यु दुक्खन्</ब्>ति जातिदुक्खं जरादुक्खं ब्याधिदुक्खं मरणदुक्खं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासदुक्खं पजहेय्युं विनोदेय्युं ब्यन्तीकरेय्युं अनभावं गमेय्युन्ति—

     <b>Pajaheyyu dukkhan</b>ti jātidukkhaṁ jarādukkhaṁ byādhidukkhaṁ maraṇadukkhaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pajaheyyuṁ vinodeyyuṁ byantīkareyyuṁ anabhāvaṁ gameyyunti—

     (Pāli only)

590. 590

     ते चापि नूनप्पजहेय्यु दुक्खं।

     te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ.

     (Pāli only)

591. 591

     <ब्>ये त्वं मुनि अट्ठितं ओवदेय्या</ब्>ति।

     <b>Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti.

     (Pāli only)

592. 592

     <ब्>ये</ब्>ति खत्तिये च ब्राह्मणे च वेस्से च सुद्दे च गहट्ठे च पब्बजिते च देवे च मनुस्से च।

     <b>Ye</b>ti khattiye ca brāhmaṇe ca vesse ca sudde ca gahaṭṭhe ca pabbajite ca deve ca manusse ca.

     (Pāli only)

593. 593

     <ब्>त्वन्</ब्>ति भगवन्तं भणति।

     <b>Tvan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati.

     (Pāli only)

594. 594

     <ब्>मुनी</ब्>ति मोनं वुच्चति ञाणं …पे… सङ्गजालमतिच्च सो मुनि।

     <b>Munī</b>ti monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.

     (Pāli only)

595. 595

     <ब्>अट्ठितं ओवदेय्या</ब्>ति अट्ठितं ओवदेय्य सक्कच्चं ओवदेय्य अभिण्हं ओवदेय्य पुनप्पुनं ओवदेय्य अनुसासेय्याति—

     <b>Aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti aṭṭhitaṁ ovadeyya sakkaccaṁ ovadeyya abhiṇhaṁ ovadeyya punappunaṁ ovadeyya anusāseyyāti—

     (Pāli only)

596. 596

     ये त्वं मुनि अट्ठितं ओवदेय्य।

     ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya.

     (Pāli only)

597. 597

     <ब्>तं तं नमस्सामि समेच्च नागा</ब्>ति।

     <b>Taṁ taṁ namassāmi samecca nāgā</b>ti.

     (Pāli only)

598. 598

     <ब्>तन्</ब्>ति भगवन्तं भणति।

     <b>Tan</b>ti bhagavantaṁ bhaṇati.

     (Pāli only)

599. 599

     <ब्>नमस्सामी</ब्>ति कायेन वा नमस्सामि, वाचाय वा नमस्सामि, चित्तेन वा नमस्सामि, अन्वत्थपटिपत्तिया वा नमस्सामि, धम्मानुधम्मपटिपत्तिया वा नमस्सामि, सक्करोमि गरुं करोमि मानेमि पूजेमि।

     <b>Namassāmī</b>ti kāyena vā namassāmi, vācāya vā namassāmi, cittena vā namassāmi, anvatthapaṭipattiyā vā namassāmi, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassāmi, sakkaromi garuṁ karomi mānemi pūjemi.

     (Pāli only)

600. 600

     <ब्>समेच्चा</ब्>ति समेच्च अभिसमेच्च समागन्त्वा अभिसमागन्त्वा सम्मुखा तं नमस्सामि।

     <b>Sameccā</b>ti samecca abhisamecca samāgantvā abhisamāgantvā sammukhā taṁ namassāmi.

     (Pāli only)

601. 601

     <ब्>नागा</ब्>ति नागो च भगवा आगुं न करोतीति—

     <b>Nāgā</b>ti nāgo ca bhagavā āguṁ na karotīti—

     (Pāli only)

602. 602

     नागो, न गच्छतीति—

     nāgo, na gacchatīti—

     (Pāli only)

603. 603

     नागो, न आगच्छतीति—

     nāgo, na āgacchatīti—

     (Pāli only)

604. 604

     नागो।

     nāgo.

     (Pāli only)

605. 605

     कथं भगवा आगुं न करोतीति—

     Kathaṁ bhagavā āguṁ na karotīti—

     (Pāli only)

606. 606

     नागो?

     nāgo?

     (Pāli only)

607. 607

     आगु वुच्चति पापका अकुसला धम्मा सङ्किलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खविपाका आयतिं जातिजरामरणिया।

     Āgu vuccati pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

     (Pāli only)

608. 608

     आगुं न करोति किञ्चि लोके,

     Āguṁ na karoti kiñci loke,

     (Pāli only)

609. 609

     (सभियाति भगवा)

     (sabhiyāti bhagavā)

     (Pāli only)

610. 610

     सब्बसंयोगे विसज्ज बन्धनानि;

     Sabbasaṁyoge visajja bandhanāni;

     (Pāli only)

611. 611

     सब्बत्थ न सज्जती विमुत्तो,

     Sabbattha na sajjatī vimutto,

     (Pāli only)

612. 612

     नागो तादि पवुच्चते तथत्ताति।

     Nāgo tādi pavuccate tathattāti.

     (Pāli only)

613. 613

     एवं भगवा आगुं न करोतीति—

     Evaṁ bhagavā āguṁ na karotīti—

     (Pāli only)

614. 614

     नागो।

     nāgo.

     (Pāli only)

615. 615

     कथं भगवा न गच्छतीति—

     Kathaṁ bhagavā na gacchatīti—

     (Pāli only)

616. 616

     नागो।

     nāgo.

     (Pāli only)

617. 617

     भगवा न छन्दागतिं गच्छति, न दोसागतिं गच्छति, न मोहागतिं गच्छति, न भयागतिं गच्छति, न रागवसेन गच्छति, न दोसवसेन गच्छति, न मोहवसेन गच्छति, न मानवसेन गच्छति, न दिट्ठिवसेन गच्छति, न उद्धच्चवसेन गच्छति, न विचिकिच्छावसेन गच्छति, न अनुसयवसेन गच्छति, न वग्गेहि धम्मेहि यायति नीयति वुय्हति संहरीयति।

     Bhagavā na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.

     (Pāli only)

618. 618

     एवं भगवा न गच्छतीति—

     Evaṁ bhagavā na gacchatīti—

     (Pāli only)

619. 619

     नागो।

     nāgo.

     (Pāli only)

620. 620

     कथं भगवा न आगच्छतीति—

     Kathaṁ bhagavā na āgacchatīti—

     (Pāli only)

621. 621

     नागो।

     nāgo.

     (Pāli only)

622. 622

     सोतापत्तिमग्गेन ये किलेसा पहीना ते किलेसे न पुनेति न पच्चेति न पच्चागच्छति।

     Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.

     (Pāli only)

623. 623

     सकदागामिमग्गेन …पे…

     Sakadāgāmimaggena …pe…

     (Pāli only)

624. 624

     अनागामिमग्गेन …

     anāgāmimaggena …

     (Pāli only)

625. 625

     अरहत्तमग्गेन ये किलेसा पहीना ते किलेसे न पुनेति न पच्चेति न पच्चागच्छति।

     arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.

     (Pāli only)

626. 626

     एवं भगवा न आगच्छतीति नागोति—

     Evaṁ bhagavā na āgacchatīti nāgoti—

     (Pāli only)

627. 627

     तं तं नमस्सामि समेच्च नाग।

     taṁ taṁ namassāmi samecca nāga.

     (Pāli only)

628. 628

     <ब्>अप्पेव मं भगवा अट्ठितं ओवदेय्या</ब्>ति अप्पेव मं भगवा अट्ठितं ओवदेय्य सक्कच्चं ओवदेय्य अभिण्हं ओवदेय्य पुनप्पुनं ओवदेय्य अनुसासेय्याति—

     <b>Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyyā</b>ti appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya sakkaccaṁ ovadeyya abhiṇhaṁ ovadeyya punappunaṁ ovadeyya anusāseyyāti—

     (Pāli only)

629. 629

     अप्पेव मं भगवा अट्ठितं ओवदेय्य।

     appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyya.

     (Pāli only)

630. 630

     तेनाह सो ब्राह्मणो—

     Tenāha so brāhmaṇo—

     (Pāli only)

631. 631

     “ते चापि नूनप्पजहेय्यु दुक्खं,

     “Te cāpi nūnappajaheyyu dukkhaṁ,

     (Pāli only)

632. 632

     ये त्वं मुनि अट्ठितं ओवदेय्य;

     Ye tvaṁ muni aṭṭhitaṁ ovadeyya;

     (Pāli only)

633. 633

     तं तं नमस्सामि समेच्च नाग,

     Taṁ taṁ namassāmi samecca nāga,

     (Pāli only)

634. 634

     अप्पेव मं भगवा अट्ठितं ओवदेय्या”ति।

     Appeva maṁ bhagavā aṭṭhitaṁ ovadeyyā”ti.

     (Pāli only)

635. 635

     <ब्>यं ब्राह्मणं वेदगुमाभिजञ्ञा,</ब्>

     <b>Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,</b>

     (Pāli only)

636. 636

     <ब्>अकिञ्चनं कामभवे असत्तं;</ब्>

     <b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;</b>

     (Pāli only)

637. 637

     <ब्>अद्धा हि सो ओघमिमं अतारि,</ब्>

     <b>Addhā hi so oghamimaṁ atāri,</b>

     (Pāli only)

638. 638

     <ब्>तिण्णो च पारं अखिलो अकङ्खो।</ब्>

     <b>Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.</b>

     (Pāli only)

639. 639

     <ब्>यं ब्राह्मणं वेदगुमाभिजञ्ञा</ब्>ति।

     <b>Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā</b>ti.

     (Pāli only)

640. 640

     <ब्>ब्राह्मणो</ब्>ति सत्तन्नं धम्मानं बाहितत्ता ब्राह्मणो।

     <b>Brāhmaṇo</b>ti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo.

     (Pāli only)

641. 641

     सक्कायदिट्ठि बाहिता होति, विचिकिच्छा बाहिता होति, सीलब्बतपरामासो बाहितो होति, रागो बाहितो होति, दोसो बाहितो होति, मोहो बाहितो होति, मानो बाहितो होति।

     Sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.

     (Pāli only)

642. 642

     बाहितास्स होन्ति पापका अकुसला धम्मा सङ्किलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खविपाका आयतिं जातिजरामरणिया।

     Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

     (Pāli only)

643. 643

     बाहित्वा सब्बपापकानि,

     Bāhitvā sabbapāpakāni,

     (Pāli only)

644. 644

     (सभियाति भगवा)

     (sabhiyāti bhagavā)

     (Pāli only)

645. 645

     विमलो साधुसमाहितो ठितत्तो;

     Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;

     (Pāli only)

646. 646

     संसारमतिच्च केवली सो,

     Saṁsāramaticca kevalī so,

     (Pāli only)

647. 647

     असितो तादि पवुच्चते स ब्रह्मा।

     Asito tādi pavuccate sa brahmā.

     (Pāli only)

648. 648

     <ब्>वेदगू</ब्>ति वेदो वुच्चति चतूसु मग्गेसु ञाणं …पे…

     <b>Vedagū</b>ti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ …pe…

     (Pāli only)

649. 649

     सब्बं वेदमतिच्च वेदगू सोति।

     sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.

     (Pāli only)

650. 650

     <ब्>अभिजञ्ञा</ब्>ति अभिजानेय्य आजानेय्य विजानेय्य पटिविजानेय्य पटिविज्झेय्याति—

     <b>Abhijaññā</b>ti abhijāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—

     (Pāli only)

651. 651

     यं ब्राह्मणं वेदगुमाभिजञ्ञा।

     yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā.

     (Pāli only)

652. 652

     <ब्>अकिञ्चनं कामभवे असत्तन्</ब्>ति।

     <b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattan</b>ti.

     (Pāli only)

653. 653

     <ब्>अकिञ्चनन्</ब्>ति रागकिञ्चनं दोसकिञ्चनं मोहकिञ्चनं मानकिञ्चनं दिट्ठिकिञ्चनं किलेसकिञ्चनं दुच्चरितकिञ्चनं, यस्सेते किञ्चना पहीना समुच्छिन्ना वूपसन्ता पटिपस्सद्धा अभब्बुप्पत्तिका ञाणग्गिना दड्ढा, सो वुच्चति अकिञ्चनो।

     <b>Akiñcanan</b>ti rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, yassete kiñcanā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati akiñcano.

     (Pāli only)

654. 654

     <ब्>कामा</ब्>ति उद्दानतो द्वे कामा—

     <b>Kāmā</b>ti uddānato dve kāmā—

     (Pāli only)

655. 655

     वत्थुकामा च किलेसकामा च …पे…

     vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…

     (Pāli only)

656. 656

     इमे वुच्चन्ति वत्थुकामा …पे…

     ime vuccanti vatthukāmā …pe…

     (Pāli only)

657. 657

     इमे वुच्चन्ति किलेसकामा।

     ime vuccanti kilesakāmā.

     (Pāli only)

658. 658

     <ब्>भवा</ब्>ति द्वे भवा—

     <b>Bhavā</b>ti dve bhavā—

     (Pāli only)

659. 659

     कम्मभवो च पटिसन्धिको च पुनब्भवो …पे…

     kammabhavo ca paṭisandhiko ca punabbhavo …pe…

     (Pāli only)

660. 660

     अयं पटिसन्धिको पुनब्भवो।

     ayaṁ paṭisandhiko punabbhavo.

     (Pāli only)

661. 661

     <ब्>अकिञ्चनं कामभवे असत्तन्</ब्>ति अकिञ्चनं पुग्गलं कामभवे च असत्तं अलग्गं अलग्गितं अपलिबुद्धं निक्खन्तं निस्सटं विप्पमुत्तं विसञ्ञुत्तं विमरियादिकतेन चेतसा विहरन्तन्ति—

     <b>Akiñcanaṁ kāmabhave asattan</b>ti akiñcanaṁ puggalaṁ kāmabhave ca asattaṁ alaggaṁ alaggitaṁ apalibuddhaṁ nikkhantaṁ nissaṭaṁ vippamuttaṁ visaññuttaṁ vimariyādikatena cetasā viharantanti—

     (Pāli only)

662. 662

     अकिञ्चनं कामभवे असत्तं।

     akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ.

     (Pāli only)

663. 663

     <ब्>अद्धा हि सो ओघमिमं अतारी</ब्>ति।

     <b>Addhā hi so oghamimaṁ atārī</b>ti.

     (Pāli only)

664. 664

     <ब्>अद्धा</ब्>ति एकंसवचनं …पे…

     <b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ …pe…

     (Pāli only)

665. 665

     अवत्थापनवचनमेतं—

     avatthāpanavacanametaṁ—

     (Pāli only)

666. 666

     अद्धाति।

     addhāti.

     (Pāli only)

667. 667

     <ब्>ओघन्</ब्>ति कामोघं भवोघं दिट्ठोघं अविज्जोघं।

     <b>Oghan</b>ti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ.

     (Pāli only)

668. 668

     <ब्>अतारी</ब्>ति उत्तरि पतरि समतिक्कमि वीतिवत्तयीति—

     <b>Atārī</b>ti uttari patari samatikkami vītivattayīti—

     (Pāli only)

669. 669

     अद्धा हि सो ओघमिमं अतारि।

     addhā hi so oghamimaṁ atāri.

     (Pāli only)

670. 670

     <ब्>तिण्णो च पारं अखिलो अकङ्खो</ब्>ति।

     <b>Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho</b>ti.

     (Pāli only)

671. 671

     <ब्>तिण्णो</ब्>ति कामोघं तिण्णो, भवोघं तिण्णो, दिट्ठोघं तिण्णो, अविज्जोघं तिण्णो, संसारपथं तिण्णो उत्तिण्णो नित्थिण्णो अतिक्कन्तो समतिक्कन्तो वीतिवत्तो।

     <b>Tiṇṇo</b>ti kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nitthiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.

     (Pāli only)

672. 672

     सो वुत्थवासो चिण्णचरणो गतद्धो गतदिसो गतकोटिको पालितब्रह्मचरियो उत्तमदिट्ठिप्पत्तो भावितमग्गो, पहीनकिलेसो पटिविद्धाकुप्पो सच्छिकतनिरोधो।

     So vutthavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiko pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo, pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.

     (Pāli only)

673. 673

     दुक्खं तस्स परिञ्ञातं, समुदयो पहीनो, मग्गो भावितो, निरोधो सच्छिकतो, अभिञ्ञेय्यं अभिञ्ञातं, परिञ्ञेय्यं परिञ्ञातं, पहातब्बं पहीनं, भावेतब्बं भावितं, सच्छिकातब्बं सच्छिकतं।

     Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.

     (Pāli only)

674. 674

     सो उक्खित्तपलिघो सङ्किण्णपरिक्खो अब्बुळ्हेसिको निरग्गळो अरियो पन्नद्धजो पन्नभारो विसञ्ञुत्तो पञ्चङ्गविप्पहीनो छळङ्गसमन्नागतो एकारक्खो चतुरापस्सेनो पनुण्णपच्चेकसच्चो समवयसट्ठेसनो अनाविलसङ्कप्पो पस्सद्धकायसङ्खारो सुविमुत्तचित्तो सुविमुत्तपञ्ञो केवली वुसितवा उत्तमपुरिसो परमपुरिसो परमपत्तिप्पत्तो।

     So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbuḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.

     (Pāli only)

675. 675

     सो नेव आचिनाति न अपचिनाति, अपचिनित्वा ठितो।

     So neva ācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito.

     (Pāli only)

676. 676

     नेव पजहति न उपादियति, पजहित्वा ठितो।

     Neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito.

     (Pāli only)

677. 677

     नेव विसिनेति न उस्सिनेति, विसिनेत्वा ठितो।

     Neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito.

     (Pāli only)

678. 678

     नेव विधूपेति न सन्धूपेति, विधूपेत्वा ठितो।

     Neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito.

     (Pāli only)

679. 679

     असेक्खेन सीलक्खन्धेन समन्नागतत्ता ठितो।

     Asekkhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito.

     (Pāli only)

680. 680

     असेक्खेन समाधिक्खन्धेन …पे…

     Asekkhena samādhikkhandhena …pe…

     (Pāli only)

681. 681

     पञ्ञाक्खन्धेन …

     paññākkhandhena …

     (Pāli only)

682. 682

     विमुत्तिक्खन्धेन …

     vimuttikkhandhena …

     (Pāli only)

683. 683

     विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धेन समन्नागतत्ता ठितो।

     vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito.

     (Pāli only)

684. 684

     सच्चं सम्पटिपादयित्वा ठितो।

     Saccaṁ sampaṭipādayitvā ṭhito.

     (Pāli only)

685. 685

     एजं समतिक्कमित्वा ठितो।

     Ejaṁ samatikkamitvā ṭhito.

     (Pāli only)

686. 686

     किलेसग्गिं परियादियित्वा ठितो।

     Kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito.

     (Pāli only)

687. 687

     अपरिगमनताय ठितो।

     Aparigamanatāya ṭhito.

     (Pāli only)

688. 688

     कथं समादाय ठितो?

     Kathaṁ samādāya ṭhito?

     (Pāli only)

689. 689

     विमुत्तिपटिसेवनताय ठितो।

     Vimuttipaṭisevanatāya ṭhito.

     (Pāli only)

690. 690

     मेत्ताय पारिसुद्धिया ठितो।

     Mettāya pārisuddhiyā ṭhito.

     (Pāli only)

691. 691

     करुणाय …पे…

     Karuṇāya …pe…

     (Pāli only)

692. 692

     मुदिताय …

     muditāya …

     (Pāli only)

693. 693

     उपेक्खाय पारिसुद्धिया ठितो।

     upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito.

     (Pāli only)

694. 694

     अच्चन्तपारिसुद्धिया ठितो।

     Accantapārisuddhiyā ṭhito.

     (Pāli only)

695. 695

     अतम्मयताय पारिसुद्धिया ठितो।

     Atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito.

     (Pāli only)

696. 696

     विमुत्तत्ता ठितो।

     Vimuttattā ṭhito.

     (Pāli only)

697. 697

     सन्तुस्सितत्ता ठितो।

     Santussitattā ṭhito.

     (Pāli only)

698. 698

     खन्धपरियन्ते ठितो।

     Khandhapariyante ṭhito.

     (Pāli only)

699. 699

     धातुपरियन्ते ठितो।

     Dhātupariyante ṭhito.

     (Pāli only)

700. 700

     आयतनपरियन्ते ठितो।

     Āyatanapariyante ṭhito.

     (Pāli only)

701. 701

     गतिपरियन्ते ठितो।

     Gatipariyante ṭhito.

     (Pāli only)

702. 702

     उपपत्तिपरियन्ते ठितो।

     Upapattipariyante ṭhito.

     (Pāli only)

703. 703

     पटिसन्धिपरियन्ते ठितो।

     Paṭisandhipariyante ṭhito.

     (Pāli only)

704. 704

     भवपरियन्ते ठितो।

     Bhavapariyante ṭhito.

     (Pāli only)

705. 705

     संसारपरियन्ते ठितो।

     Saṁsārapariyante ṭhito.

     (Pāli only)

706. 706

     वट्टपरियन्ते ठितो।

     Vaṭṭapariyante ṭhito.

     (Pāli only)

707. 707

     अन्तिमभवे ठितो।

     Antimabhave ṭhito.

     (Pāli only)

708. 708

     अन्तिमे समुस्सये ठितो।

     Antime samussaye ṭhito.

     (Pāli only)

709. 709

     अन्तिमदेहधरो अरहा।

     Antimadehadharo arahā.

     (Pāli only)

710. 710

     “तस्सायं पच्छिमको भवो,

     “Tassāyaṁ pacchimako bhavo,

     (Pāli only)

711. 711

     चरिमोयं समुस्सयो;

     Carimoyaṁ samussayo;

     (Pāli only)

712. 712

     जातिमरणसंसारो,

     Jātimaraṇasaṁsāro,

     (Pāli only)

713. 713

     नत्थि तस्स पुनब्भवो”ति।

     Natthi tassa punabbhavo”ti.

     (Pāli only)

714. 714

     <ब्>तिण्णो च पारन्</ब्>ति पारं वुच्चति अमतं निब्बानं।

     <b>Tiṇṇo ca pāran</b>ti pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.

     (Pāli only)

715. 715

     यो सो सब्बसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं।

     Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

     (Pāli only)

716. 716

     सो पारगतो पारप्पत्तो अन्तगतो अन्तप्पत्तो कोटिगतो कोटिप्पत्तो परियन्तगतो परियन्तप्पत्तो वोसानगतो वोसानप्पत्तो ताणगतो ताणप्पत्तो लेणगतो लेणप्पत्तो सरणगतो सरणप्पत्तो अभयगतो अभयप्पत्तो अच्चुतगतो अच्चुतप्पत्तो अमतगतो अमतप्पत्तो निब्बानगतो निब्बानप्पत्तो।

     So pāragato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.

     (Pāli only)

717. 717

     सो वुत्थवासो चिण्णचरणो …पे… जातिमरणसंसारो, नत्थि तस्स पुनब्भवोति—

     So vutthavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—

     (Pāli only)

718. 718

     तिण्णो च पारं।

     tiṇṇo ca pāraṁ.

     (Pāli only)

719. 719

     <ब्>अखिलो</ब्>ति रागो खिलो, दोसो खिलो, मोहो खिलो, कोधो खिलो, उपनाहो खिलो …पे…

     <b>Akhilo</b>ti rāgo khilo, doso khilo, moho khilo, kodho khilo, upanāho khilo …pe…

     (Pāli only)

720. 720

     सब्बाकुसलाभिसङ्खारा खिला।

     sabbākusalābhisaṅkhārā khilā.

     (Pāli only)

721. 721

     यस्सेते खिला पहीना समुच्छिन्ना वूपसन्ता पटिपस्सद्धा अभब्बुप्पत्तिका ञाणग्गिना दड्ढा सो वुच्चति अखिलो।

     Yassete khilā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati akhilo.

     (Pāli only)

722. 722

     <ब्>अकङ्खो</ब्>ति दुक्खे कङ्खा, दुक्खसमुदये कङ्खा, दुक्खनिरोधे कङ्खा, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय कङ्खा, पुब्बन्ते कङ्खा, अपरन्ते कङ्खा, पुब्बन्तापरन्ते कङ्खा, इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खा, या एवरूपा कङ्खा कङ्खायना कङ्खायितत्तं विमति विचिकिच्छा द्वेळ्हकं द्वेधापथो संसयो अनेकंसग्गाहो आसप्पना परिसप्पना अपरियोगाहना छम्भितत्तं चित्तस्स मनोविलेखो।

     <b>Akaṅkho</b>ti dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā, yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṁ cittassa manovilekho.

     (Pāli only)

723. 723

     यस्सेते कङ्खा पहीना समुच्छिन्ना वूपसन्ता पटिपस्सद्धा अभब्बुप्पत्तिका ञाणग्गिना दड्ढा सो वुच्चति अकङ्खोति—

     Yassete kaṅkhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā so vuccati akaṅkhoti—

     (Pāli only)

724. 724

     तिण्णो च पारं अखिलो अकङ्खो।

     tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho.

     (Pāli only)

725. 725

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

726. 726

     “यं ब्राह्मणं वेदगुमाभिजञ्ञा,

     “Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā,

     (Pāli only)

727. 727

     अकिञ्चनं कामभवे असत्तं;

     Akiñcanaṁ kāmabhave asattaṁ;

     (Pāli only)

728. 728

     अद्धा हि सो ओघमिमं अतारि,

     Addhā hi so oghamimaṁ atāri,

     (Pāli only)

729. 729

     तिण्णो च पारं अखिलो अकङ्खो”ति।

     Tiṇṇo ca pāraṁ akhilo akaṅkho”ti.

     (Pāli only)

730. 730

     <ब्>विद्वा च यो वेदगू नरो इध,</ब्>

     <b>Vidvā ca yo vedagū naro idha,</b>

     (Pāli only)

731. 731

     <ब्>भवाभवे सङ्गमिमं विसज्ज;</ब्>

     <b>Bhavābhave saṅgamimaṁ visajja;</b>

     (Pāli only)

732. 732

     <ब्>सो वीततण्हो अनीघो निरासो,</ब्>

     <b>So vītataṇho anīgho nirāso,</b>

     (Pāli only)

733. 733

     <ब्>अतारि सो जातिजरन्ति ब्रूमि।</ब्>

     <b>Atāri so jātijaranti brūmi.</b>

     (Pāli only)

734. 734

     <ब्>विद्वा च यो वेदगू नरो इधा</ब्>ति।

     <b>Vidvā ca yo vedagū naro idhā</b>ti.

     (Pāli only)

735. 735

     <ब्>विद्वा</ब्>ति विज्जागतो ञाणी विभावी मेधावी।

     <b>Vidvā</b>ti vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.

     (Pāli only)

736. 736

     <ब्>यो</ब्>ति यो यादिसो …पे…

     <b>Yo</b>ti yo yādiso …pe…

     (Pāli only)

737. 737

     मनुस्सो वा।

     manusso vā.

     (Pāli only)

738. 738

     <ब्>वेदगू</ब्>ति वेदो वुच्चति चतूसु मग्गेसु ञाणं पञ्ञा पञ्ञिन्द्रियं पञ्ञाबलं धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो वीमंसा विपस्सना सम्मादिट्ठि।

     <b>Vedagū</b>ti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.

     (Pāli only)

739. 739

     तेहि वेदेहि जातिजरामरणस्स अन्तगतो अन्तप्पत्तो कोटिगतो कोटिप्पत्तो परियन्तगतो परियन्तप्पत्तो वोसानगतो वोसानप्पत्तो ताणगतो ताणप्पत्तो लेणगतो लेणप्पत्तो सरणगतो सरणप्पत्तो अभयगतो अभयप्पत्तो अच्चुतगतो अच्चुतप्पत्तो अमतगतो अमतप्पत्तो निब्बानगतो निब्बानप्पत्तो।

     Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.

     (Pāli only)

740. 740

     वेदानं वा अन्तगतोति वेदगू, वेदेहि वा अन्तगतोति वेदगू, सत्तन्नं वा धम्मानं विदितत्ता वेदगू।

     Vedānaṁ vā antagatoti vedagū, vedehi vā antagatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū.

     (Pāli only)

741. 741

     सक्कायदिट्ठि विदिता होति, विचिकिच्छा …पे…

     Sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā …pe…

     (Pāli only)

742. 742

     सीलब्बतपरामासो …

     sīlabbataparāmāso …

     (Pāli only)

743. 743

     रागो …

     rāgo …

     (Pāli only)

744. 744

     दोसो …

     doso …

     (Pāli only)

745. 745

     मोहो …

     moho …

     (Pāli only)

746. 746

     मानो विदितो होति।

     māno vidito hoti.

     (Pāli only)

747. 747

     विदितास्स होन्ति पापका अकुसला धम्मा सङ्किलेसिका पोनोभविका सदरा दुक्खविपाका आयतिं जातिजरामरणिया।

     Viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.

     (Pāli only)

748. 748

     वेदानि विचेय्य केवलानि,

     Vedāni viceyya kevalāni,

     (Pāli only)

749. 749

     (सभियाति भगवा)

     (sabhiyāti bhagavā)

     (Pāli only)

750. 750

     समणानं यानीधत्थि ब्राह्मणानं;

     Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;

     (Pāli only)

751. 751

     सब्बवेदनासु वीतरागो,

     Sabbavedanāsu vītarāgo,

     (Pāli only)

752. 752

     सब्बं वेदमतिच्च वेदगू सो।

     Sabbaṁ vedamaticca vedagū so.

     (Pāli only)

753. 753

     <ब्>नरो</ब्>ति सत्तो नरो मानवो पोसो पुग्गलो जीवो जागु जन्तु इन्दगु मनुजो।

     <b>Naro</b>ti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.

     (Pāli only)

754. 754

     <ब्>इधा</ब्>ति इमिस्सा दिट्ठिया …पे…

     <b>Idhā</b>ti imissā diṭṭhiyā …pe…

     (Pāli only)

755. 755

     इमस्मिं मनुस्सलोकेति—

     imasmiṁ manussaloketi—

     (Pāli only)

756. 756

     विद्वा च यो वेदगू नरो इध।

     vidvā ca yo vedagū naro idha.

     (Pāli only)

757. 757

     <ब्>भवाभवे सङ्गमिमं विसज्जा</ब्>ति।

     <b>Bhavābhave saṅgamimaṁ visajjā</b>ti.

     (Pāli only)

758. 758

     <ब्>भवाभवे</ब्>ति भवाभवे कम्मभवे पुनब्भवे कामभवे, कम्मभवे कामभवे पुनब्भवे रूपभवे, कम्मभवे रूपभवे पुनब्भवे अरूपभवे, कम्मभवे अरूपभवे पुनब्भवे पुनप्पुनब्भवे, पुनप्पुनगतिया पुनप्पुनउपपत्तिया पुनप्पुनपटिसन्धिया पुनप्पुनअत्तभावाभिनिब्बत्तिया।

     <b>Bhavābhave</b>ti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave, punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.

     (Pāli only)

759. 759

     <ब्>सङ्गा</ब्>ति सत्त सङ्गा—

     <b>Saṅgā</b>ti satta saṅgā—

     (Pāli only)

760. 760

     रागसङ्गो, दोससङ्गो, मोहसङ्गो, मानसङ्गो, दिट्ठिसङ्गो, किलेससङ्गो, दुच्चरितसङ्गो।

     rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo, kilesasaṅgo, duccaritasaṅgo.

     (Pāli only)

761. 761

     <ब्>विसज्जा</ब्>ति सङ्गे वोसज्जेत्वा वा विसज्ज।

     <b>Visajjā</b>ti saṅge vosajjetvā vā visajja.

     (Pāli only)

762. 762

     अथ वा सङ्गे बन्धे विबन्धे आबन्धे लग्गे लग्गिते पलिबुद्धे बन्धने फोटयित्वा वा विसज्ज।

     Atha vā saṅge bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vā visajja.

     (Pāli only)

763. 763

     यथा यानं वा वय्हं वा रथं वा सकटं वा सन्दमानिकं वा सज्जं विसज्जं करोन्ति विकोपेन्ति—

     Yathā yānaṁ vā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti vikopenti—

     (Pāli only)

764. 764

     एवमेव ते सङ्गे वोसज्जेत्वा वा विसज्ज।

     evameva te saṅge vosajjetvā vā visajja.

     (Pāli only)

765. 765

     अथ वा सङ्गे बन्धे विबन्धे आबन्धे लग्गे लग्गिते पलिबुद्धे बन्धने फोटयित्वा वा विसज्जाति—

     Atha vā saṅge bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vā visajjāti—

     (Pāli only)

766. 766

     भवाभवे सङ्गमिमं विसज्ज।

     bhavābhave saṅgamimaṁ visajja.

     (Pāli only)

767. 767

     <ब्>सो वीततण्हो अनीघो निरासो, अतारि सो जातिजरन्ति ब्रूमी</ब्>ति।

     <b>So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti.

     (Pāli only)

768. 768

     <ब्>तण्हा</ब्>ति रूपतण्हा …पे… धम्मतण्हा … यस्सेसा तण्हा पहीना समुच्छिन्ना वूपसन्ता पटिपस्सद्धा अभब्बुप्पत्तिका ञाणग्गिना दड्ढा, सो वुच्चति वीततण्हो विगततण्हो चत्ततण्हो वन्ततण्हो मुत्ततण्हो पहीनतण्हो पटिनिस्सट्ठतण्हो वीतरागो चत्तरागो पहीनरागो पटिनिस्सट्ठरागो निच्छातो निब्बुतो सीतिभूतो सुखप्पटिसंवेदी ब्रह्मभूतेन अत्तना विहरतीति—

     <b>Taṇhā</b>ti rūpataṇhā …pe… dhammataṇhā … yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—

     (Pāli only)

769. 769

     सो वीततण्हो।

     so vītataṇho.

     (Pāli only)

770. 770

     <ब्>अनीघो</ब्>ति रागो नीघो, दोसो नीघो, मोहो नीघो, कोधो नीघो, उपनाहो नीघो …पे… सब्बाकुसलाभिसङ्खारा नीघा।

     <b>Anīgho</b>ti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā.

     (Pāli only)

771. 771

     यस्सेते नीघा पहीना समुच्छिन्ना वूपसन्ता पटिपस्सद्धा अभब्बुप्पत्तिका ञाणग्गिना दड्ढा, सो वुच्चति अनीघो।

     Yassete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anīgho.

     (Pāli only)

772. 772

     <ब्>निरासो</ब्>ति आसा वुच्चति तण्हा।

     <b>Nirāso</b>ti āsā vuccati taṇhā.

     (Pāli only)

773. 773

     यो रागो सारागो …पे… अभिज्झा लोभो अकुसलमूलं।

     Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

     (Pāli only)

774. 774

     यस्सेसा आसा तण्हा पहीना समुच्छिन्ना वूपसन्ता पटिपस्सद्धा अभब्बुप्पत्तिका ञाणग्गिना दड्ढा, सो वुच्चति निरासो।

     Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati nirāso.

     (Pāli only)

775. 775

     <ब्>जाती</ब्>ति या तेसं तेसं सत्तानं …पे… आयतनानं पटिलाभो।

     <b>Jātī</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe… āyatanānaṁ paṭilābho.

     (Pāli only)

776. 776

     <ब्>जरा</ब्>ति या तेसं तेसं सत्तानं …पे… इन्द्रियानं परिपाको।

     <b>Jarā</b>ti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ …pe… indriyānaṁ paripāko.

     (Pāli only)

777. 777

     अयं वुच्चति जरा।

     Ayaṁ vuccati jarā.

     (Pāli only)

778. 778

     <ब्>सो वीततण्हो अनीघो निरासो, अतारि सो जातिजरन्ति ब्रूमी</ब्>ति यो सो वीततण्हो अनीघो च निरासो च, सो खो जातिजरामरणं अतरि उत्तरि पतरि समतिक्कमि वीतिवत्तयीति ब्रूमि आचिक्खामि देसेमि पञ्ञपेमि पट्ठपेमि विवरामि विभजामि उत्तानीकरोमि पकासेमीति—

     <b>So vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī</b>ti yo so vītataṇho anīgho ca nirāso ca, so kho jātijarāmaraṇaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattayīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—

     (Pāli only)

779. 779

     सो वीततण्हो अनीघो निरासो, अतारि सो जातिजरन्ति ब्रूमि।

     so vītataṇho anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmi.

     (Pāli only)

780. 780

     तेनाह भगवा—

     Tenāha bhagavā—

     (Pāli only)

781. 781

     “विद्वा च यो वेदगू नरो इध,

     “Vidvā ca yo vedagū naro idha,

     (Pāli only)

782. 782

     भवाभवे सङ्गमिमं विसज्ज;

     Bhavābhave saṅgamimaṁ visajja;

     (Pāli only)

783. 783

     सो वीततण्हो अनीघो निरासो,

     So vītataṇho anīgho nirāso,

     (Pāli only)

784. 784

     अतारि सो जातिजरन्ति ब्रूमी”ति।

     Atāri so jātijaranti brūmī”ti.

     (Pāli only)

785. 785

     सह गाथापरियोसाना …पे…

     Saha gāthāpariyosānā …pe…

     (Pāli only)

786. 786

     सत्था मे, भन्ते भगवा, सावकोहमस्मीति।

     satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.

     (Pāli only)

787. 787

     मेत्तगूमाणवपुच्छानिद्देसो चतुत्थो।

     Mettagūmāṇavapucchāniddeso catuttho.

     (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.