Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 133 मज्झिमनिकाय 133

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Mahākaccānabhaddekarattasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 133

    Majjhima Nikāya 133

    Middle Discourses 133

  2. 2

    महाकच्चानभद्देकरत्तसुत्तma·hā·kac·cā·na·bhad·de·ka·rat·ta·sut·ta

    Mahākaccānabhaddekarattasutta

    Mahākaccāna and One Fine Night

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā राजगहेrā·ja·ga·he विहरतिvi·ha·ra·ti तपोदारामे।ta·po·dā·rā·me

    ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati tapodārāme.

    At one time the Buddha was staying near Rājagaha in the Hot Springs Monastery.

  5. 5

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā समिद्धिsa·mid·dhi रत्तियाrat·ti·yā पच्चूससमयंpac·cū·sa·sa·ma·yaṃ पच्चुट्ठायpac·cuṭ·ṭhā·ya येनye·na तपोदोta·po·do तेनुपसङ्कमिte·nu·pa·saṅ·ka·mi गत्तानिgat·tā·ni परिसिञ्चितुं।pa·ri·siñ·ci·tuṃ

    Atha kho āyasmā samiddhi rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya yena tapodo tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ.

    Then Venerable Samiddhi rose at the crack of dawn and went to the hot springs to bathe.

  6. 6

    तपोदेta·po·de गत्तानिgat·tā·ni परिसिञ्चित्वाpa·ri·siñ·cit·vā पच्चुत्तरित्वाpac·cut·ta·rit·vā एकचीवरोe·ka·cī·va·ro अट्ठासिaṭ·ṭhā·si गत्तानिgat·tā·ni पुब्बापयमानो।pub·bā·pa·ya·mā·no

    Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.

    When he had bathed and emerged from the water he stood in one robe drying his limbs.

  7. 7

    अथa·tha खोkho अञ्ञतराañ·ña·ta·rā देवताde·va·tā अभिक्कन्तायa·bhik·kan·tā·ya रत्तियाrat·ti·yā अभिक्कन्तवण्णाa·bhik·kan·ta·vaṇ·ṇā केवलकप्पंke·va·la·kap·paṃ तपोदंta·po·daṃ ओभासेत्वाo·bhā·set·vā येनायस्माye·nā·yas·mā समिद्धिsa·mid·dhi तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठिताṭhi·tā खोkho साsā देवताde·va·tā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ समिद्धिंsa·mid·dhiṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ tapodaṁ obhāsetvā yenāyasmā samiddhi tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitā kho sā devatā āyasmantaṁ samiddhiṁ etadavoca:

    Then, late at night, a glorious deity, lighting up the entire hot springs, went up to Samiddhi, stood to one side, and said to Samiddhi:

  8. 8

    “धारेसिdhā·re·si त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्चा”ति?vi·bhaṅ·gañ·cā

    “dhāresi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā”ti?

    “Mendicant, do you remember the summary recital and the analysis of the one who has one fine night?”

  9. 9

    “नna खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च।vi·bhaṅ·gañ·ca

    “Na kho ahaṁ, āvuso, dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca.

    “No, reverend, I do not.

  10. 10

    त्वंtvaṃ पनावुसो,pa·nā·vu·so धारेसिdhā·re·si भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्चा”ति?vi·bhaṅ·gañ·cā

    Tvaṁ panāvuso, dhāresi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā”ti?

    Do you?”

  11. 11

    “अहम्पिa·ham·pi खो,kho भिक्खु,bhik·khu नna धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च।vi·bhaṅ·gañ·ca

    “Ahampi kho, bhikkhu, na dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca.

    “I also do not.

  12. 12

    धारेसिdhā·re·si पनpa·na त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथा”ति?gā·thā

    Dhāresi pana tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattiyo gāthā”ti?

    But do you remember just the verses on the one who has one fine night?”

  13. 13

    “नna खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथाति।gā·thā·ti

    “Na kho ahaṁ, āvuso, dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti.

    “I do not.

  14. 14

    त्वंtvaṃ पनावुसो,pa·nā·vu·so धारेसिdhā·re·si भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथा”ति?gā·thā

    Tvaṁ panāvuso, dhāresi bhaddekarattiyo gāthā”ti?

    Do you?”

  15. 15

    “अहम्पिa·ham·pi खो,kho भिक्खुbhik·khu नna धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथाति।gā·thā·ti

    “Ahampi kho, bhikkhu na dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti.

    “I also do not.

  16. 16

    उग्गण्हाहिug·gaṇ·hā·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च;vi·bhaṅ·gañ·ca

    Uggaṇhāhi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca;

    Learn the summary recital and the analysis of the one who has one fine night, mendicant,

  17. 17

    परियापुणाहिpa·ri·yā·pu·ṇā·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च;vi·bhaṅ·gañ·ca

    pariyāpuṇāhi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca;

    memorize it,

  18. 18

    धारेहिdhā·re·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च।vi·bhaṅ·gañ·ca

    dhārehi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca.

    and remember it.

  19. 19

    अत्थसंहितो,at·tha·saṃ·hi·to भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसोud·de·so चca विभङ्गोvi·bhaṅ·go चca आदिब्रह्मचरियको”ति।ā·dib·rah·ma·ca·ri·ya·ko

    Atthasaṁhito, bhikkhu, bhaddekarattassa uddeso ca vibhaṅgo ca ādibrahmacariyako”ti.

    It is beneficial and relevant to the fundamentals of the spiritual life.”

  20. 20

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca साsā देवता।de·va·tā

    Idamavoca sā devatā.

    That is what that deity said,

  21. 21

    इदंi·daṃ वत्वाvat·vā तत्थेवन्तरधायि।tat·the·van·ta·ra·dhā·yi

    Idaṁ vatvā tatthevantaradhāyi.

    before vanishing right there.

  22. 22

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā समिद्धिsa·mid·dhi तस्साtas·sā रत्तियाrat·ti·yā अच्चयेनac·ca·ye·na येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā समिद्धिsa·mid·dhi भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā samiddhi tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā samiddhi bhagavantaṁ etadavoca:

    Then, when the night had passed, Samiddhi went to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened. Then he added:

  23. 23

    “इधाहं,i·dhā·haṃ भन्ते,bhan·te रत्तियाrat·ti·yā पच्चूससमयंpac·cū·sa·sa·ma·yaṃ पच्चुट्ठायpac·cuṭ·ṭhā·ya येनye·na तपोदोta·po·do तेनुपसङ्कमिंte·nu·pa·saṅ·ka·miṃ गत्तानिgat·tā·ni परिसिञ्चितुं।pa·ri·siñ·ci·tuṃ

    “Idhāhaṁ, bhante, rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya yena tapodo tenupasaṅkamiṁ gattāni parisiñcituṁ.

    (Pāli only)

  24. 24

    तपोदेta·po·de गत्तानिgat·tā·ni परिसिञ्चित्वाpa·ri·siñ·cit·vā पच्चुत्तरित्वाpac·cut·ta·rit·vā एकचीवरोe·ka·cī·va·ro अट्ठासिंaṭ·ṭhā·siṃ गत्तानिgat·tā·ni पुब्बापयमानो।pub·bā·pa·ya·mā·no

    Tapode gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsiṁ gattāni pubbāpayamāno.

    (Pāli only)

  25. 25

    अथa·tha खोkho भन्ते,bhan·te अञ्ञतराañ·ña·ta·rā देवताde·va·tā अभिक्कन्तायa·bhik·kan·tā·ya रत्तियाrat·ti·yā अभिक्कन्तवण्णाa·bhik·kan·ta·vaṇ·ṇā केवलकप्पंke·va·la·kap·paṃ तपोदंta·po·daṃ ओभासेत्वाo·bhā·set·vā येनाहंye·nā·haṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठिताṭhi·tā खोkho साsā देवताde·va·tā मंmaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho bhante, aññatarā devatā abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ tapodaṁ obhāsetvā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitā kho sā devatā maṁ etadavoca:

    (Pāli only)

  26. 26

    ‘धारेसिdhā·re·si त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्चा’ति?vi·bhaṅ·gañ·cā

    ‘dhāresi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā’ti?

    (Pāli only)

  27. 27

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te तंtaṃ देवतंde·va·taṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    Evaṁ vutte, ahaṁ, bhante, taṁ devataṁ etadavocaṁ:

    (Pāli only)

  28. 28

    ‘नna खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च।vi·bhaṅ·gañ·ca

    ‘na kho ahaṁ, āvuso, dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca.

    (Pāli only)

  29. 29

    त्वंtvaṃ पनावुसो,pa·nā·vu·so धारेसिdhā·re·si भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्चा’ति?vi·bhaṅ·gañ·cā

    Tvaṁ panāvuso, dhāresi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañcā’ti?

    (Pāli only)

  30. 30

    ‘अहम्पिa·ham·pi खो,kho भिक्खु,bhik·khu नna धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च।vi·bhaṅ·gañ·ca

    ‘Ahampi kho, bhikkhu, na dhāremi bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca.

    (Pāli only)

  31. 31

    धारेसिdhā·re·si पनpa·na त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथा’ति?gā·thā

    Dhāresi pana tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattiyo gāthā’ti?

    (Pāli only)

  32. 32

    ‘नna खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथाति।gā·thā·ti

    ‘Na kho ahaṁ, āvuso, dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti.

    (Pāli only)

  33. 33

    त्वंtvaṃ पनावुसो,pa·nā·vu·so धारेसिdhā·re·si भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथा’ति?gā·thā

    Tvaṁ panāvuso, dhāresi bhaddekarattiyo gāthā’ti?

    (Pāli only)

  34. 34

    ‘अहम्पिa·ham·pi खो,kho भिक्खु,bhik·khu नna धारेमिdhā·re·mi भद्देकरत्तियोbhad·de·ka·rat·ti·yo गाथाति।gā·thā·ti

    ‘Ahampi kho, bhikkhu, na dhāremi bhaddekarattiyo gāthāti.

    (Pāli only)

  35. 35

    उग्गण्हाहिug·gaṇ·hā·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च;vi·bhaṅ·gañ·ca

    Uggaṇhāhi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca;

    (Pāli only)

  36. 36

    परियापुणाहिpa·ri·yā·pu·ṇā·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च;vi·bhaṅ·gañ·ca

    pariyāpuṇāhi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca;

    (Pāli only)

  37. 37

    धारेहिdhā·re·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्च।vi·bhaṅ·gañ·ca

    dhārehi tvaṁ, bhikkhu, bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca.

    (Pāli only)

  38. 38

    अत्थसंहितो,at·tha·saṃ·hi·to भिक्खु,bhik·khu भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसोud·de·so चca विभङ्गोvi·bhaṅ·go चca आदिब्रह्मचरियको’ति।ā·dib·rah·ma·ca·ri·ya·ko

    Atthasaṁhito, bhikkhu, bhaddekarattassa uddeso ca vibhaṅgo ca ādibrahmacariyako’ti.

    (Pāli only)

  39. 39

    इदमवोच,i·da·ma·vo·ca भन्ते,bhan·te साsā देवता।de·va·tā

    Idamavoca, bhante, sā devatā.

    (Pāli only)

  40. 40

    इदंi·daṃ वत्वाvat·vā तत्थेवन्तरधायि।tat·the·van·ta·ra·dhā·yi

    Idaṁ vatvā tatthevantaradhāyi.

    (Pāli only)

  41. 41

    साधुsā·dhu मे,me भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā भद्देकरत्तस्सbhad·de·ka·rat·tas·sa उद्देसञ्चud·de·sañ·ca विभङ्गञ्चvi·bhaṅ·gañ·ca देसेतू”ति।de·se·tū

    Sādhu me, bhante, bhagavā bhaddekarattassa uddesañca vibhaṅgañca desetū”ti.

    “Sir, please teach me the summary recital and the analysis of the one who has one fine night.”

  42. 42

    “तेनte·na हि,hi भिक्खु,bhik·khu सुणाहि,su·ṇā·hi साधुकंsā·dhu·kaṃ मनसिma·na·si करोहि;ka·ro·hi भासिस्सामी”ति।bhā·sis·sā·mī

    “Tena hi, bhikkhu, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.

    “Well then, mendicant, listen and apply your mind well, I will speak.”

  43. 43

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho आयस्माā·yas·mā समिद्धिsa·mid·dhi भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    “Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā samiddhi bhagavato paccassosi.

    “Yes, sir,” Samiddhi replied.

  44. 44

    भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  45. 45

    “अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    “Atītaṁ nānvāgameyya,

    “Don’t run back to the past,

  46. 46

    नप्पटिकङ्खेnap·pa·ṭi·kaṅ·khe अनागतं;a·nā·ga·taṃ

    nappaṭikaṅkhe anāgataṁ;

    don’t anticipate the future.

  47. 47

    यदतीतंya·da·tī·taṃ पहीनंpa·hī·naṃ तं,taṃ

    Yadatītaṁ pahīnaṁ taṁ,

    What’s past is left behind,

  48. 48

    अप्पत्तञ्चap·pat·tañ·ca अनागतं।a·nā·ga·taṃ

    appattañca anāgataṁ.

    the future has not arrived;

  49. 49

    पच्चुप्पन्नञ्चpac·cup·pan·nañ·ca योyo धम्मं,dham·maṃ

    Paccuppannañca yo dhammaṁ,

    and any present phenomenon

  50. 50

    तत्थtat·tha तत्थtat·tha विपस्सति;vi·pas·sa·ti

    tattha tattha vipassati;

    you clearly discern in every case.

  51. 51

    असंहीरंa·saṃ·hī·raṃ असङ्कुप्पं,a·saṅ·kup·paṃ

    Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,

    The unfaltering, the unshakable:

  52. 52

    तंtaṃ विद्वाvid·vā मनुब्रूहये।ma·nub·rū·ha·ye

    taṁ vidvā manubrūhaye.

    having known that, foster it.

  53. 53

    अज्जेवaj·je·va किच्चमातप्पं,kic·ca·mā·tap·paṃ

    Ajjeva kiccamātappaṁ,

    Today’s the day to keenly work—

  54. 54

    कोko जञ्ञाjañ·ñā मरणंma·ra·ṇaṃ सुवे;su·ve

    ko jaññā maraṇaṁ suve;

    who knows, tomorrow may bring death!

  55. 55

    नna हिhi नोno सङ्गरंsaṅ·ga·raṃ तेन,te·na

    Na hi no saṅgaraṁ tena,

    For there is no bargain to be struck

  56. 56

    महासेनेनma·hā·se·ne·na मच्चुना।mac·cu·nā

    mahāsenena maccunā.

    with Death and his mighty horde.

  57. 57

    एवंविहारिंe·vaṃ·vi·hā·riṃ आतापिं,ā·tā·piṃ

    Evaṁvihāriṁ ātāpiṁ,

    One who keenly meditates like this,

  58. 58

    अहोरत्तमतन्दितं;a·ho·rat·ta·ma·tan·di·taṃ

    ahorattamatanditaṁ;

    tireless all night and day:

  59. 59

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    that’s who has one fine night—

  60. 60

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी”ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī”ti.

    so declares the peaceful sage.”

  61. 61

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा;bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā;

    That is what the Buddha said.

  62. 62

    इदंi·daṃ वत्वानvat·vā·na सुगतोsu·ga·to उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पाविसि।pā·vi·si

    idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.

    When he had spoken, the Holy One rose from his seat and entered his dwelling.

  63. 63

    अथa·tha खोkho तेसंte·saṃ भिक्खूनं,bhik·khū·naṃ अचिरपक्कन्तस्सa·ci·ra·pak·kan·tas·sa भगवतो,bha·ga·va·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:

    Soon after the Buddha left, those mendicants considered,

  64. 64

    “इदंi·daṃ खोkho नो,no आवुसो,ā·vu·so भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    “idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    “The Buddha gave this brief summary recital, then entered his dwelling without explaining the meaning in detail. …

  65. 65

    ‘अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    ‘Atītaṁ nānvāgameyya,

    (Pāli only)

  66. 66

    नप्पटिकङ्खेnap·pa·ṭi·kaṅ·khe अनागतं;a·nā·ga·taṃ

    nappaṭikaṅkhe anāgataṁ;

    (Pāli only)

  67. 67

    यदतीतंya·da·tī·taṃ पहीनंpa·hī·naṃ तं,taṃ

    Yadatītaṁ pahīnaṁ taṁ,

    (Pāli only)

  68. 68

    अप्पत्तञ्चap·pat·tañ·ca अनागतं।a·nā·ga·taṃ

    appattañca anāgataṁ.

    (Pāli only)

  69. 69

    पच्चुप्पन्नञ्चpac·cup·pan·nañ·ca योyo धम्मं,dham·maṃ

    Paccuppannañca yo dhammaṁ,

    (Pāli only)

  70. 70

    तत्थtat·tha तत्थtat·tha विपस्सति;vi·pas·sa·ti

    tattha tattha vipassati;

    (Pāli only)

  71. 71

    असंहीरंa·saṃ·hī·raṃ असङ्कुप्पं,a·saṅ·kup·paṃ

    Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,

    (Pāli only)

  72. 72

    तंtaṃ विद्वाvid·vā मनुब्रूहये।ma·nub·rū·ha·ye

    taṁ vidvā manubrūhaye.

    (Pāli only)

  73. 73

    अज्जेवaj·je·va किच्चमातप्पं,kic·ca·mā·tap·paṃ

    Ajjeva kiccamātappaṁ,

    (Pāli only)

  74. 74

    कोko जञ्ञाjañ·ñā मरणंma·ra·ṇaṃ सुवे;su·ve

    ko jaññā maraṇaṁ suve;

    (Pāli only)

  75. 75

    नna हिhi नोno सङ्गरंsaṅ·ga·raṃ तेन,te·na

    Na hi no saṅgaraṁ tena,

    (Pāli only)

  76. 76

    महासेनेनma·hā·se·ne·na मच्चुना।mac·cu·nā

    mahāsenena maccunā.

    (Pāli only)

  77. 77

    एवंविहारिंe·vaṃ·vi·hā·riṃ आतापिं,ā·tā·piṃ

    Evaṁvihāriṁ ātāpiṁ,

    (Pāli only)

  78. 78

    अहोरत्तमतन्दितं;a·ho·rat·ta·ma·tan·di·taṃ

    ahorattamatanditaṁ;

    (Pāli only)

  79. 79

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    (Pāli only)

  80. 80

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी’ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī’ti.

    (Pāli only)

  81. 81

    कोko नुnu खोkho इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजेय्या”ति?vi·bha·jey·yā

    Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā”ti?

    Who can explain in detail the meaning of this brief summary given by the Buddha?”

  82. 82

    अथa·tha खोkho तेसंte·saṃ भिक्खूनंbhik·khū·naṃ एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:

    Then those mendicants thought:

  83. 83

    “अयंa·yaṃ खोkho आयस्माā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no सत्थुsat·thu चेवce·va संवण्णितोsaṃ·vaṇ·ṇi·to सम्भावितोsam·bhā·vi·to चca विञ्ञूनंviñ·ñū·naṃ सब्रह्मचारीनं;sab·rah·ma·cā·rī·naṃ

    “ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ;

    “This Venerable Mahākaccāna is praised by the Buddha and esteemed by his sensible spiritual companions.

  84. 84

    पहोतिpa·ho·ti चायस्माcā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजितुं।vi·bha·ji·tuṃ

    pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.

    He is capable of explaining in detail the meaning of this brief summary recital given by the Buddha.

  85. 85

    यन्नूनyan·nū·na मयंma·yaṃ येनायस्माye·nā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no तेनुपसङ्कमेय्याम;te·nu·pa·saṅ·ka·mey·yā·ma उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महाकच्चानंma·hā·kac·cā·naṃ एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्यामा”ति।pa·ṭi·puc·chey·yā·mā

    Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā”ti.

    Let’s go to him, and ask him about this matter.”

  86. 86

    अथa·tha खोkho तेte भिक्खूbhik·khū येनायस्माye·nā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मताā·yas·ma·tā महाकच्चानेनma·hā·kac·cā·ne·na सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदिंसु।sam·mo·diṃ·su

    Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodiṁsu.

    Then those mendicants went to Mahākaccāna, and exchanged greetings with him.

  87. 87

    सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु।ni·sī·diṃ·su एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नाni·sin·nā खोkho तेte भिक्खूbhik·khū आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महाकच्चानंma·hā·kac·cā·naṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavocuṁ:

    When the greetings and polite conversation were over, they sat down to one side. They told him what had happened, and said:

  88. 88

    “इदंi·daṃ खोkho नो,no आवुसोā·vu·so कच्चान,kac·cā·na भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    “idaṁ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    (Pāli only)

  89. 89

    ‘अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    ‘Atītaṁ nānvāgameyya,

    (Pāli only)

  90. 90

    …पे…pe

    …pe…

    (Pāli only)

  91. 91

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    (Pāli only)

  92. 92

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी’ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī’ti.

    (Pāli only)

  93. 93

    तेसंte·saṃ नो,no आवुसोā·vu·so कच्चान,kac·cā·na अम्हाकं,am·hā·kaṃ अचिरपक्कन्तस्सa·ci·ra·pak·kan·tas·sa भगवतो,bha·ga·va·to एतदहोसि—e·ta·da·ho·si

    Tesaṁ no, āvuso kaccāna, amhākaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi—

    (Pāli only)

  94. 94

    इदंi·daṃ खोkho नो,no आवुसो,ā·vu·so भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    (Pāli only)

  95. 95

    ‘अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    ‘Atītaṁ nānvāgameyya,

    (Pāli only)

  96. 96

    …पे…pe

    …pe…

    (Pāli only)

  97. 97

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    (Pāli only)

  98. 98

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी’ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī’ti.

    (Pāli only)

  99. 99

    कोko नुnu खोkho इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजेय्याति?vi·bha·jey·yā·ti

    Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti?

    (Pāli only)

  100. 100

    तेसंte·saṃ नो,no आवुसोā·vu·so कच्चान,kac·cā·na अम्हाकंam·hā·kaṃ एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tesaṁ no, āvuso kaccāna, amhākaṁ etadahosi:

    (Pāli only)

  101. 101

    ‘अयंa·yaṃ खोkho आयस्माā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no सत्थुsat·thu चेवce·va संवण्णितोsaṃ·vaṇ·ṇi·to सम्भावितोsam·bhā·vi·to चca विञ्ञूनंviñ·ñū·naṃ सब्रह्मचारीनं।sab·rah·ma·cā·rī·naṃ

    ‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.

    (Pāli only)

  102. 102

    पहोतिpa·ho·ti चायस्माcā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजितुं।vi·bha·ji·tuṃ

    Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.

    (Pāli only)

  103. 103

    यन्नूनyan·nū·na मयंma·yaṃ येनायस्माye·nā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no तेनुपसङ्कमेय्याम;te·nu·pa·saṅ·ka·mey·yā·ma उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महाकच्चानंma·hā·kac·cā·naṃ एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्यामा’ति।pa·ṭi·puc·chey·yā·mā

    Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti.

    (Pāli only)

  104. 104

    विभजतायस्माvi·bha·ja·tā·yas·mā महाकच्चानो”ति।ma·hā·kac·cā·no

    Vibhajatāyasmā mahākaccāno”ti.

    “May Venerable Mahākaccāna please explain this.”

  105. 105

    “सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi आवुसो,ā·vu·so पुरिसोpu·ri·so सारत्थिकोsā·rat·thi·ko सारगवेसीsā·ra·ga·ve·sī सारपरियेसनंsā·ra·pa·ri·ye·sa·naṃ चरमानोca·ra·mā·no महतोma·ha·to रुक्खस्सruk·khas·sa तिट्ठतोtiṭ·ṭha·to सारवतोsā·ra·va·to अतिक्कम्मेवa·tik·kam·me·va मूलंmū·laṃ अतिक्कम्मa·tik·kam·ma खन्धंkhan·dhaṃ साखापलासेsā·khā·pa·lā·se सारंsā·raṃ परियेसितब्बंpa·ri·ye·si·tab·baṃ मञ्ञेय्य;mañ·ñey·ya

    “Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṁ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṁ atikkamma khandhaṁ sākhāpalāse sāraṁ pariyesitabbaṁ maññeyya;

    “Reverends, suppose there was a person in need of heartwood. And while wandering in search of heartwood he’d come across a large tree standing with heartwood. But he’d pass over the roots and trunk, imagining that the heartwood should be sought in the branches and leaves.

  106. 106

    एवंसम्पदमिदंe·vaṃ·sam·pa·da·mi·daṃ आयस्मन्तानंā·yas·man·tā·naṃ सत्थरिsat·tha·ri सम्मुखीभूतेsam·mu·khī·bhū·te तंtaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अतिसित्वाa·ti·sit·vā अम्हेam·he एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छितब्बंpa·ṭi·puc·chi·tab·baṃ मञ्ञथ।mañ·ña·tha

    evaṁsampadamidaṁ āyasmantānaṁ satthari sammukhībhūte taṁ bhagavantaṁ atisitvā amhe etamatthaṁ paṭipucchitabbaṁ maññatha.

    Such is the consequence for the venerables. Though you were face to face with the Buddha, you bypassed him, imagining that you should ask me about this matter.

  107. 107

    सोso हावुसो,hā·vu·so भगवाbha·ga·vā जानंjā·naṃ जानाति,jā·nā·ti पस्संpas·saṃ पस्सति,pas·sa·ti चक्खुभूतोcak·khu·bhū·to ञाणभूतोñā·ṇa·bhū·to धम्मभूतोdham·ma·bhū·to ब्रह्मभूतोbrah·ma·bhū·to वत्ताvat·tā पवत्ताpa·vat·tā अत्थस्सat·thas·sa निन्नेताnin·ne·tā अमतस्सa·ma·tas·sa दाताdā·tā धम्मस्सामीdham·mas·sā·mī तथागतो।ta·thā·ga·to

    So hāvuso, bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.

    For he is the Buddha, the one who knows and sees. He is vision, he is knowledge, he is the manifestation of principle, he is the manifestation of divinity. He is the preacher, the proclaimer, the elucidator of meaning, the bestower of freedom from death, the lord of truth, the Realized One.

  108. 108

    सोso चेवce·va पनेतस्सpa·ne·tas·sa कालोkā·lo अहोसिa·ho·si यंyaṃ भगवन्तंयेवbha·ga·van·taṃ·ye·va एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्याथ,pa·ṭi·puc·chey·yā·tha यथाya·thā वोvo भगवाbha·ga·vā ब्याकरेय्यbyā·ka·rey·ya तथाta·thā नंnaṃ धारेय्याथा”ति।dhā·rey·yā·thā

    So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ bhagavantaṁyeva etamatthaṁ paṭipuccheyyātha, yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.

    That was the time to approach the Buddha and ask about this matter. You should have remembered it in line with the Buddha’s answer.”

  109. 109

    “अद्धावुसोad·dhā·vu·so कच्चान,kac·cā·na भगवाbha·ga·vā जानंjā·naṃ जानाति,jā·nā·ti पस्संpas·saṃ पस्सति,pas·sa·ti चक्खुभूतोcak·khu·bhū·to ञाणभूतोñā·ṇa·bhū·to धम्मभूतोdham·ma·bhū·to ब्रह्मभूतोbrah·ma·bhū·to वत्ताvat·tā पवत्ताpa·vat·tā अत्थस्सat·thas·sa निन्नेताnin·ne·tā अमतस्सa·ma·tas·sa दाताdā·tā धम्मस्सामीdham·mas·sā·mī तथागतो।ta·thā·ga·to

    “Addhāvuso kaccāna, bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.

    “Certainly he is the Buddha, the one who knows and sees. He is vision, he is knowledge, he is the manifestation of principle, he is the manifestation of divinity. He is the preacher, the proclaimer, the elucidator of meaning, the bestower of freedom from death, the lord of truth, the Realized One.

  110. 110

    सोso चेवce·va पनेतस्सpa·ne·tas·sa कालोkā·lo अहोसिa·ho·si यंyaṃ भगवन्तंयेवbha·ga·van·taṃ·ye·va एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्याम;pa·ṭi·puc·chey·yā·ma

    So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ bhagavantaṁyeva etamatthaṁ paṭipuccheyyāma;

    That was the time to approach the Buddha and ask about this matter.

  111. 111

    यथाya·thā नोno भगवाbha·ga·vā ब्याकरेय्यbyā·ka·rey·ya तथाta·thā नंnaṃ धारेय्याम।dhā·rey·yā·ma

    yathā no bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāma.

    We should have remembered it in line with the Buddha’s answer.

  112. 112

    अपिa·pi चायस्माcā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no सत्थुsat·thu चेवce·va संवण्णितोsaṃ·vaṇ·ṇi·to सम्भावितोsam·bhā·vi·to चca विञ्ञूनंviñ·ñū·naṃ सब्रह्मचारीनं;sab·rah·ma·cā·rī·naṃ

    Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ;

    Still, Venerable Mahākaccāna is praised by the Buddha and esteemed by his sensible spiritual companions.

  113. 113

    पहोतिpa·ho·ti चायस्माcā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजितुं।vi·bha·ji·tuṃ

    pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.

    He is capable of explaining in detail the meaning of this brief summary recital given by the Buddha.

  114. 114

    विभजतायस्माvi·bha·ja·tā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no अगरुंa·ga·ruṃ करित्वा”ति।ka·rit·vā

    Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṁ karitvā”ti.

    Please explain this, if it’s no trouble.”

  115. 115

    “तेनte·na हावुसो,hā·vu·so सुणाथ,su·ṇā·tha साधुकंsā·dhu·kaṃ मनसिma·na·si करोथ,ka·ro·tha भासिस्सामी”ति।bhā·sis·sā·mī

    “Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.

    “Well then, reverends, listen and apply your mind well, I will speak.”

  116. 116

    “एवमावुसो”तिe·va·mā·vu·so खोkho तेte भिक्खूbhik·khū आयस्मतोā·yas·ma·to महाकच्चानस्सma·hā·kac·cā·nas·sa पच्चस्सोसुं।pac·cas·so·suṃ

    “Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṁ.

    “Yes, reverend,” they replied.

  117. 117

    आयस्माā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Āyasmā mahākaccāno etadavoca:

    Venerable Mahākaccāna said this:

  118. 118

    “यंyaṃ खोkho नो,no आवुसो,ā·vu·so भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    “Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    “Reverends, the Buddha gave this brief summary recital, then entered his dwelling without explaining the meaning in detail:

  119. 119

    ‘अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    ‘Atītaṁ nānvāgameyya,

    ‘Don’t run back to the past …

  120. 120

    …पे…pe

    …pe…

    (Pāli only)

  121. 121

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    that’s who has one fine night—

  122. 122

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी’ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī’ti.

    so declares the peaceful sage.’

  123. 123

    इमस्सi·mas·sa खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa एवंe·vaṃ वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ आजानामि—ā·jā·nā·mi

    Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi—

    And this is how I understand the detailed meaning of this summary recital.

  124. 124

    कथञ्च,ka·thañ·ca आवुसो,ā·vu·so अतीतंa·tī·taṃ अन्वागमेति?an·vā·ga·me·ti

    Kathañca, āvuso, atītaṁ anvāgameti?

    And how do you run back to the past?

  125. 125

    इतिi·ti मेme चक्खुcak·khu अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रूपाति—rū·pā·ti

    Iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ iti rūpāti—

    Consciousness gets tied up there with desire and lust, thinking: ‘In the past I had such eyes and such sights.’

  126. 126

    तत्थtat·tha छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अतीतंa·tī·taṃ अन्वागमेति।an·vā·ga·me·ti

    tattha chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto atītaṁ anvāgameti.

    So you take pleasure in that, and that’s when you run back to the past.

  127. 127

    इतिi·ti मेme सोतंso·taṃ अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti सद्दातिsad·dā·ti …पे…pe

    Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ iti saddāti …pe…

    Consciousness gets tied up there with desire and lust, thinking: ‘In the past I had such ears and such sounds …

  128. 128

    इतिi·ti मेme घानंghā·naṃ अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti गन्धातिgan·dhā·ti …

    iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ iti gandhāti …

    such a nose and such smells …

  129. 129

    इतिi·ti मेme जिव्हाjiv·hā अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रसातिra·sā·ti …

    iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ iti rasāti …

    such a tongue and such tastes …

  130. 130

    इतिi·ti मेme कायोkā·yo अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti फोट्ठब्बातिphoṭ·ṭhab·bā·ti …

    iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ iti phoṭṭhabbāti …

    such a body and such touches …

  131. 131

    इतिi·ti मेme मनोma·no अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti धम्माति—dham·mā·ti

    iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ iti dhammāti—

    such a mind and such ideas.’

  132. 132

    तत्थtat·tha छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अतीतंa·tī·taṃ अन्वागमेति—an·vā·ga·me·ti

    tattha chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto atītaṁ anvāgameti—

    So you take pleasure in that, and that’s when you run back to the past.

  133. 133

    एवंe·vaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so अतीतंa·tī·taṃ अन्वागमेति।an·vā·ga·me·ti

    evaṁ kho, āvuso, atītaṁ anvāgameti.

    That’s how you run back to the past.

  134. 134

    कथञ्च,ka·thañ·ca आवुसो,ā·vu·so अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेति?nān·vā·ga·me·ti

    Kathañca, āvuso, atītaṁ nānvāgameti?

    And how do you not run back to the past?

  135. 135

    इतिi·ti मेme चक्खुcak·khu अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रूपाति—rū·pā·ti

    Iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ iti rūpāti—

    Consciousness doesn’t get tied up there with desire and lust, thinking: ‘In the past I had such eyes and such sights.’

  136. 136

    तत्थtat·tha नna छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ नna छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa नna तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti नna तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेति।nān·vā·ga·me·ti

    tattha na chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati, na tadabhinandanto atītaṁ nānvāgameti.

    So you don’t take pleasure in that, and that’s when you no longer run back to the past.

  137. 137

    इतिi·ti मेme सोतंso·taṃ अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti सद्दातिsad·dā·ti …पे…pe

    Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ iti saddāti …pe…

    Consciousness doesn’t get tied up there with desire and lust, thinking: ‘In the past I had such ears and such sounds …

  138. 138

    इतिi·ti मेme घानंghā·naṃ अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti गन्धातिgan·dhā·ti …

    iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ iti gandhāti …

    such a nose and such smells …

  139. 139

    इतिi·ti मेme जिव्हाjiv·hā अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रसातिra·sā·ti …

    iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ iti rasāti …

    such a tongue and such tastes …

  140. 140

    इतिi·ti मेme कायोkā·yo अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti फोट्ठब्बातिphoṭ·ṭhab·bā·ti …

    iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ iti phoṭṭhabbāti …

    such a body and such touches …

  141. 141

    इतिi·ti मेme मनोma·no अहोसिa·ho·si अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti धम्माति—dham·mā·ti

    iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ iti dhammāti—

    such a mind and such ideas.’

  142. 142

    तत्थtat·tha नna छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ नna छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्स,viñ·ñā·ṇas·sa नna तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti नna तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेति—nān·vā·ga·me·ti

    tattha na chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa, na tadabhinandati, na tadabhinandanto atītaṁ nānvāgameti—

    So you don’t take pleasure in that, and that’s when you no longer run back to the past.

  143. 143

    एवंe·vaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेति।nān·vā·ga·me·ti

    evaṁ kho, āvuso, atītaṁ nānvāgameti.

    That’s how you don’t run back to the past.

  144. 144

    कथञ्च,ka·thañ·ca आवुसो,ā·vu·so अनागतंa·nā·ga·taṃ पटिकङ्खति?pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    Kathañca, āvuso, anāgataṁ paṭikaṅkhati?

    And how do you anticipate the future?

  145. 145

    इतिi·ti मेme चक्खुcak·khu सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रूपाति—rū·pā·ti

    Iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ iti rūpāti—

    The heart is set on getting what it does not have, thinking: ‘May I have such eyes and such sights in the future.’

  146. 146

    अप्पटिलद्धस्सap·pa·ṭi·lad·dhas·sa पटिलाभायpa·ṭi·lā·bhā·ya चित्तंcit·taṃ पणिदहति,pa·ṇi·da·ha·ti चेतसोce·ta·so पणिधानपच्चयाpa·ṇi·dhā·na·pac·ca·yā तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अनागतंa·nā·ga·taṃ पटिकङ्खति।pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati, cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati, tadabhinandanto anāgataṁ paṭikaṅkhati.

    So you take pleasure in that, and that’s when you anticipate the future.

  147. 147

    इतिi·ti मेme सोतंso·taṃ सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti सद्दातिsad·dā·ti …पे…pe

    Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ iti saddāti …pe…

    The heart is set on getting what it does not have, thinking: ‘May I have such ears and such sounds …

  148. 148

    इतिi·ti मेme घानंghā·naṃ सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti गन्धातिgan·dhā·ti …

    iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ iti gandhāti …

    such a nose and such smells …

  149. 149

    इतिi·ti मेme जिव्हाjiv·hā सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रसातिra·sā·ti …

    iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ iti rasāti …

    such a tongue and such tastes …

  150. 150

    इतिi·ti मेme कायोkā·yo सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti फोट्ठब्बातिphoṭ·ṭhab·bā·ti …

    iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ iti phoṭṭhabbāti …

    such a body and such touches …

  151. 151

    इतिi·ti मेme मनोma·no सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti धम्माति—dham·mā·ti

    iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ iti dhammāti—

    such a mind and such ideas in the future.’

  152. 152

    अप्पटिलद्धस्सap·pa·ṭi·lad·dhas·sa पटिलाभायpa·ṭi·lā·bhā·ya चित्तंcit·taṃ पणिदहति,pa·ṇi·da·ha·ti चेतसोce·ta·so पणिधानपच्चयाpa·ṇi·dhā·na·pac·ca·yā तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अनागतंa·nā·ga·taṃ पटिकङ्खति—pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati, cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati, tadabhinandanto anāgataṁ paṭikaṅkhati—

    So you take pleasure in that, and that’s when you anticipate the future.

  153. 153

    एवंe·vaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so अनागतंa·nā·ga·taṃ पटिकङ्खति।pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    evaṁ kho, āvuso, anāgataṁ paṭikaṅkhati.

    That’s how you anticipate the future.

  154. 154

    कथञ्च,ka·thañ·ca आवुसो,ā·vu·so अनागतंa·nā·ga·taṃ नप्पटिकङ्खति?nap·pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    Kathañca, āvuso, anāgataṁ nappaṭikaṅkhati?

    And how do you not anticipate the future?

  155. 155

    इतिi·ti मेme चक्खुcak·khu सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रूपाति—rū·pā·ti

    Iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ iti rūpāti—

    The heart is not set on getting what it does not have, thinking: ‘May I have such eyes and such sights in the future.’

  156. 156

    अप्पटिलद्धस्सap·pa·ṭi·lad·dhas·sa पटिलाभायpa·ṭi·lā·bhā·ya चित्तंcit·taṃ नप्पणिदहति,nap·pa·ṇi·da·ha·ti चेतसोce·ta·so अप्पणिधानपच्चयाap·pa·ṇi·dhā·na·pac·ca·yā नna तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti नna तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अनागतंa·nā·ga·taṃ नप्पटिकङ्खति।nap·pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ nappaṇidahati, cetaso appaṇidhānapaccayā na tadabhinandati, na tadabhinandanto anāgataṁ nappaṭikaṅkhati.

    So you don’t take pleasure in that, and that’s when you no longer anticipate the future.

  157. 157

    इतिi·ti मेme सोतंso·taṃ सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti सद्दातिsad·dā·ti …पे…pe

    Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ iti saddāti …pe…

    The heart is not set on getting what it does not have, thinking: ‘May I have such ears and such sounds …

  158. 158

    इतिi·ti मेme घानंghā·naṃ सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti गन्धातिgan·dhā·ti …

    iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ iti gandhāti …

    such a nose and such smells …

  159. 159

    इतिi·ti मेme जिव्हाjiv·hā सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti रसातिra·sā·ti …

    iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ iti rasāti …

    such a tongue and such tastes …

  160. 160

    इतिi·ti मेme कायोkā·yo सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti फोट्ठब्बातिphoṭ·ṭhab·bā·ti …

    iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ iti phoṭṭhabbāti …

    such a body and such touches …

  161. 161

    इतिi·ti मेme मनोma·no सियाsi·yā अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ इतिi·ti धम्माति—dham·mā·ti

    iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ iti dhammāti—

    such a mind and such ideas in the future.’

  162. 162

    अप्पटिलद्धस्सap·pa·ṭi·lad·dhas·sa पटिलाभायpa·ṭi·lā·bhā·ya चित्तंcit·taṃ नप्पणिदहति,nap·pa·ṇi·da·ha·ti चेतसोce·ta·so अप्पणिधानपच्चयाap·pa·ṇi·dhā·na·pac·ca·yā नna तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti नna तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to अनागतंa·nā·ga·taṃ नप्पटिकङ्खति—nap·pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ nappaṇidahati, cetaso appaṇidhānapaccayā na tadabhinandati, na tadabhinandanto anāgataṁ nappaṭikaṅkhati—

    So you don’t take pleasure in that, and that’s when you no longer anticipate the future.

  163. 163

    एवंe·vaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so अनागतंa·nā·ga·taṃ नप्पटिकङ्खति।nap·pa·ṭi·kaṅ·kha·ti

    evaṁ kho, āvuso, anāgataṁ nappaṭikaṅkhati.

    That’s how you don’t anticipate the future.

  164. 164

    कथञ्च,ka·thañ·ca आवुसो,ā·vu·so पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su संहीरति?saṃ·hī·ra·ti

    Kathañca, āvuso, paccuppannesu dhammesu saṁhīrati?

    And how do you falter amid presently arisen phenomena?

  165. 165

    यञ्चावुसो,yañ·cā·vu·so चक्खुcak·khu येye चca रूपा—rū·pā

    Yañcāvuso, cakkhu ye ca rūpā—

    Both the eye and sights

  166. 166

    उभयमेतंu·bha·ya·me·taṃ पच्चुप्पन्नं।pac·cup·pan·naṃ

    ubhayametaṁ paccuppannaṁ.

    are presently arisen.

  167. 167

    तस्मिञ्चेtas·miñ·ce पच्चुप्पन्नेpac·cup·pan·ne छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su संहीरति।saṃ·hī·ra·ti

    Tasmiñce paccuppanne chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu saṁhīrati.

    If consciousness gets tied up there in the present with desire and lust, you take pleasure in that, and that’s when you falter amid presently arisen phenomena.

  168. 168

    यञ्चावुसो,yañ·cā·vu·so सोतंso·taṃ येye चca सद्दाsad·dā …पे…pe

    Yañcāvuso, sotaṁ ye ca saddā …pe…

    Both the ear and sounds …

  169. 169

    यञ्चावुसो,yañ·cā·vu·so घानंghā·naṃ येye चca गन्धाgan·dhā …

    yañcāvuso, ghānaṁ ye ca gandhā …

    nose and smells …

  170. 170

    याyā चावुसो,cā·vu·so जिव्हाjiv·hā येye चca रसाra·sā …

    yā cāvuso, jivhā ye ca rasā …

    tongue and tastes …

  171. 171

    योyo चावुसो,cā·vu·so कायोkā·yo येye चca फोट्ठब्बाphoṭ·ṭhab·bā …

    yo cāvuso, kāyo ye ca phoṭṭhabbā …

    body and touches …

  172. 172

    योyo चावुसो,cā·vu·so मनोma·no येye चca धम्मा—dham·mā

    yo cāvuso, mano ye ca dhammā—

    mind and ideas

  173. 173

    उभयमेतंu·bha·ya·me·taṃ पच्चुप्पन्नं।pac·cup·pan·naṃ

    ubhayametaṁ paccuppannaṁ.

    are presently arisen.

  174. 174

    तस्मिञ्चेtas·miñ·ce पच्चुप्पन्नेpac·cup·pan·ne छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su संहीरति—saṃ·hī·ra·ti

    Tasmiñce paccuppanne chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu saṁhīrati—

    If consciousness gets tied up there in the present with desire and lust, you take pleasure in that, and that’s when you falter amid presently arisen phenomena.

  175. 175

    एवंe·vaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su संहीरति।saṃ·hī·ra·ti

    evaṁ kho, āvuso, paccuppannesu dhammesu saṁhīrati.

    That’s how you falter amid presently arisen phenomena.

  176. 176

    कथञ्च,ka·thañ·ca आवुसो,ā·vu·so पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su नna संहीरति?saṃ·hī·ra·ti

    Kathañca, āvuso, paccuppannesu dhammesu na saṁhīrati?

    And how do you not falter amid presently arisen phenomena?

  177. 177

    यञ्चावुसो,yañ·cā·vu·so चक्खुcak·khu येye चca रूपा—rū·pā

    Yañcāvuso, cakkhu ye ca rūpā—

    Both the eye and sights

  178. 178

    उभयमेतंu·bha·ya·me·taṃ पच्चुप्पन्नं।pac·cup·pan·naṃ

    ubhayametaṁ paccuppannaṁ.

    are presently arisen.

  179. 179

    तस्मिञ्चेtas·miñ·ce पच्चुप्पन्नेpac·cup·pan·ne नna छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ नna छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa नna तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti नna तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su नna संहीरति।saṃ·hī·ra·ti

    Tasmiñce paccuppanne na chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati, na tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu na saṁhīrati.

    If consciousness doesn’t get tied up there in the present with desire and lust, you don’t take pleasure in that, and that’s when you no longer falter amid presently arisen phenomena.

  180. 180

    यञ्चावुसो,yañ·cā·vu·so सोतंso·taṃ येye चca सद्दाsad·dā …पे…pe

    Yañcāvuso, sotaṁ ye ca saddā …pe…

    Both the ear and sounds …

  181. 181

    यञ्चावुसो,yañ·cā·vu·so घानंghā·naṃ येye चca गन्धाgan·dhā …

    yañcāvuso, ghānaṁ ye ca gandhā …

    nose and smells …

  182. 182

    याyā चावुसो,cā·vu·so जिव्हाjiv·hā येye चca रसाra·sā …

    yā cāvuso, jivhā ye ca rasā …

    tongue and tastes …

  183. 183

    योyo चावुसो,cā·vu·so कायोkā·yo येye चca फोट्ठब्बाphoṭ·ṭhab·bā …

    yo cāvuso, kāyo ye ca phoṭṭhabbā …

    body and touches …

  184. 184

    योyo चावुसो,cā·vu·so मनोma·no येye चca धम्मा—dham·mā

    yo cāvuso, mano ye ca dhammā—

    mind and ideas

  185. 185

    उभयमेतंu·bha·ya·me·taṃ पच्चुप्पन्नं।pac·cup·pan·naṃ

    ubhayametaṁ paccuppannaṁ.

    are presently arisen.

  186. 186

    तस्मिञ्चेtas·miñ·ce पच्चुप्पन्नेpac·cup·pan·ne नna छन्दरागप्पटिबद्धंchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhaṃ होतिho·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ नna छन्दरागप्पटिबद्धत्ताchan·da·rā·gap·pa·ṭi·bad·dhat·tā विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa नna तदभिनन्दति,ta·da·bhi·nan·da·ti नna तदभिनन्दन्तोta·da·bhi·nan·dan·to पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su नna संहीरति—saṃ·hī·ra·ti

    Tasmiñce paccuppanne na chandarāgappaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati, na tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu na saṁhīrati—

    If consciousness doesn’t get tied up there in the present with desire and lust, you don’t take pleasure in that, and that’s when you no longer falter amid presently arisen phenomena.

  187. 187

    एवंe·vaṃ खो,kho आवुसो,ā·vu·so पच्चुप्पन्नेसुpac·cup·pan·ne·su धम्मेसुdham·me·su नna संहीरति।saṃ·hī·ra·ti

    evaṁ kho, āvuso, paccuppannesu dhammesu na saṁhīrati.

    That’s how you don’t falter amid presently arisen phenomena.

  188. 188

    यंyaṃ खोkho नो,no आवुसो,ā·vu·so भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    This is how I understand the detailed meaning of that brief summary recital given by the Buddha.

  189. 189

    ‘अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    ‘Atītaṁ nānvāgameyya,

    (Pāli only)

  190. 190

    …पे…pe

    …pe…

    (Pāli only)

  191. 191

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    (Pāli only)

  192. 192

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी’ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī’ti.

    (Pāli only)

  193. 193

    इमस्सi·mas·sa खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa एवंe·vaṃ वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ आजानामि।ā·jā·nā·mi

    Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.

    (Pāli only)

  194. 194

    आकङ्खमानाā·kaṅ·kha·mā·nā चca पनpa·na तुम्हेtum·he आयस्मन्तोā·yas·man·to भगवन्तंयेवbha·ga·van·taṃ·ye·va उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्याथ,pa·ṭi·puc·chey·yā·tha

    Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyātha,

    If you wish, you may go to the Buddha and ask him about this.

  195. 195

    यथाya·thā वोvo भगवाbha·ga·vā ब्याकरोतिbyā·ka·ro·ti तथाta·thā नंnaṃ धारेय्याथा”ति।dhā·rey·yā·thā

    yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.

    You should remember it in line with the Buddha’s answer.”

  196. 196

    अथa·tha खोkho तेte भिक्खूbhik·khū आयस्मतोā·yas·ma·to महाकच्चानस्सma·hā·kac·cā·nas·sa भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु।ni·sī·diṃ·su एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नाni·sin·nā खोkho तेte भिक्खूbhik·khū भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:

    Then those mendicants, approving and agreeing with what Mahākaccāna said, rose from their seats and went to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened, adding:

  197. 197

    “यंyaṃ खोkho नो,no भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    “yaṁ kho no, bhante, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    (Pāli only)

  198. 198

    ‘अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    ‘Atītaṁ nānvāgameyya,

    (Pāli only)

  199. 199

    …पे…pe

    …pe…

    (Pāli only)

  200. 200

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    (Pāli only)

  201. 201

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी’ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī’ti.

    (Pāli only)

  202. 202

    तेसंte·saṃ नो,no भन्ते,bhan·te अम्हाकं,am·hā·kaṃ अचिरपक्कन्तस्सa·ci·ra·pak·kan·tas·sa भगवतो,bha·ga·va·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi:

    (Pāli only)

  203. 203

    ‘इदंi·daṃ खोkho नो,no आवुसो,ā·vu·so भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसंud·de·saṃ उद्दिसित्वाud·di·sit·vā वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभजित्वाa·vi·bha·jit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā विहारंvi·hā·raṃ पविट्ठो:pa·viṭ·ṭho

    ‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:

    (Pāli only)

  204. 204

    “अतीतंa·tī·taṃ नान्वागमेय्य,nān·vā·ga·mey·ya

    “Atītaṁ nānvāgameyya,

    (Pāli only)

  205. 205

    नप्पटिकङ्खेnap·pa·ṭi·kaṅ·khe अनागतं;a·nā·ga·taṃ

    nappaṭikaṅkhe anāgataṁ;

    (Pāli only)

  206. 206

    यदतीतंya·da·tī·taṃ पहीनंpa·hī·naṃ तं,taṃ

    Yadatītaṁ pahīnaṁ taṁ,

    (Pāli only)

  207. 207

    अप्पत्तञ्चap·pat·tañ·ca अनागतं।a·nā·ga·taṃ

    appattañca anāgataṁ.

    (Pāli only)

  208. 208

    पच्चुप्पन्नञ्चpac·cup·pan·nañ·ca योyo धम्मं,dham·maṃ

    Paccuppannañca yo dhammaṁ,

    (Pāli only)

  209. 209

    तत्थtat·tha तत्थtat·tha विपस्सति;vi·pas·sa·ti

    tattha tattha vipassati;

    (Pāli only)

  210. 210

    असंहीरंa·saṃ·hī·raṃ असङ्कुप्पं,a·saṅ·kup·paṃ

    Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,

    (Pāli only)

  211. 211

    तंtaṃ विद्वाvid·vā मनुब्रूहये।ma·nub·rū·ha·ye

    taṁ vidvā manubrūhaye.

    (Pāli only)

  212. 212

    अज्जेवaj·je·va किच्चमातप्पं,kic·ca·mā·tap·paṃ

    Ajjeva kiccamātappaṁ,

    (Pāli only)

  213. 213

    कोko जञ्ञाjañ·ñā मरणंma·ra·ṇaṃ सुवे;su·ve

    ko jaññā maraṇaṁ suve;

    (Pāli only)

  214. 214

    नna हिhi नोno सङ्गरंsaṅ·ga·raṃ तेन,te·na

    Na hi no saṅgaraṁ tena,

    (Pāli only)

  215. 215

    महासेनेनma·hā·se·ne·na मच्चुना।mac·cu·nā

    mahāsenena maccunā.

    (Pāli only)

  216. 216

    एवंविहारिंe·vaṃ·vi·hā·riṃ आतापिं,ā·tā·piṃ

    Evaṁvihāriṁ ātāpiṁ,

    (Pāli only)

  217. 217

    अहोरत्तमतन्दितं;a·ho·rat·ta·ma·tan·di·taṃ

    ahorattamatanditaṁ;

    (Pāli only)

  218. 218

    तंtaṃ वेve भद्देकरत्तोति,bhad·de·ka·rat·to·ti

    Taṁ ve bhaddekarattoti,

    (Pāli only)

  219. 219

    सन्तोsan·to आचिक्खतेā·cik·kha·te मुनी”ति।mu·nī

    santo ācikkhate munī”ti.

    (Pāli only)

  220. 220

    कोko नुnu खोkho इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजेय्या’ति?vi·bha·jey·yā

    Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?

    (Pāli only)

  221. 221

    तेसंte·saṃ नो,no भन्ते,bhan·te अम्हाकंam·hā·kaṃ एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ etadahosi:

    (Pāli only)

  222. 222

    ‘अयंa·yaṃ खोkho आयस्माā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no सत्थुsat·thu चेवce·va संवण्णितोsaṃ·vaṇ·ṇi·to सम्भावितोsam·bhā·vi·to चca विञ्ञूनंviñ·ñū·naṃ सब्रह्मचारीनं।sab·rah·ma·cā·rī·naṃ

    ‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.

    (Pāli only)

  223. 223

    पहोतिpa·ho·ti चायस्माcā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no इमस्सi·mas·sa भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na उद्देसस्सud·de·sas·sa उद्दिट्ठस्सud·diṭ·ṭhas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ अविभत्तस्सa·vi·bhat·tas·sa वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ विभजितुं।vi·bha·ji·tuṃ

    Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.

    (Pāli only)

  224. 224

    यन्नूनyan·nū·na मयंma·yaṃ येनायस्माye·nā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no तेनुपसङ्कमेय्याम;te·nu·pa·saṅ·ka·mey·yā·ma उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महाकच्चानंma·hā·kac·cā·naṃ एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्यामा’ति।pa·ṭi·puc·chey·yā·mā

    Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāmā’ti.

    (Pāli only)

  225. 225

    अथa·tha खोkho मयं,ma·yaṃ भन्ते,bhan·te येनायस्माye·nā·yas·mā महाकच्चानोma·hā·kac·cā·no तेनुपसङ्कमिम्ह;te·nu·pa·saṅ·ka·mim·ha उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महाकच्चानंma·hā·kac·cā·naṃ एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छिम्ह।pa·ṭi·puc·chim·ha

    Atha kho mayaṁ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipucchimha.

    (Pāli only)

  226. 226

    तेसंte·saṃ नो,no भन्ते,bhan·te आयस्मताā·yas·ma·tā महाकच्चानेनma·hā·kac·cā·ne·na इमेहिi·me·hi आकारेहिā·kā·re·hi इमेहिi·me·hi पदेहिpa·de·hi इमेहिi·me·hi ब्यञ्जनेहिbyañ·ja·ne·hi अत्थोat·tho विभत्तो”ति।vi·bhat·to

    Tesaṁ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto”ti.

    “Mahākaccāna clearly explained the meaning to us in this manner, with these words and phrases.”

  227. 227

    “पण्डितो,paṇ·ḍi·to भिक्खवे,bhik·kha·ve महाकच्चानो;ma·hā·kac·cā·no महापञ्ञो,ma·hā·pañ·ño भिक्खवेbhik·kha·ve महाकच्चानो।ma·hā·kac·cā·no

    “Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno; mahāpañño, bhikkhave mahākaccāno.

    “Mahākaccāna is astute, mendicants, he has great wisdom.

  228. 228

    मञ्चेपिmañ·ce·pi तुम्हे,tum·he भिक्खवे,bhik·kha·ve एतमत्थंe·ta·mat·thaṃ पटिपुच्छेय्याथ,pa·ṭi·puc·chey·yā·tha अहम्पिa·ham·pi तंtaṃ एवमेवंe·va·me·vaṃ ब्याकरेय्यंbyā·ka·rey·yaṃ यथाya·thā तंtaṃ महाकच्चानेनma·hā·kac·cā·ne·na ब्याकतं।byā·ka·taṃ

    Mañcepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṁ paṭipuccheyyātha, ahampi taṁ evamevaṁ byākareyyaṁ yathā taṁ mahākaccānena byākataṁ.

    If you came to me and asked this question, I would answer it in exactly the same way as Mahākaccāna.

  229. 229

    एसोe·so चेवेतस्सce·ve·tas·sa अत्थो।at·tho एवञ्चe·vañ·ca नंnaṃ धारेथा”ति।dhā·re·thā

    Eso cevetassa attho. Evañca naṁ dhārethā”ti.

    That is what it means, and that’s how you should remember it.”

  230. 230

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  231. 231

    अत्तमनाat·ta·ma·nā तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दुन्ति।a·bhi·nan·dun·ti

    Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

    Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said.

  232. 232

    महाकच्चानभद्देकरत्तसुत्तंma·hā·kac·cā·na·bhad·de·ka·rat·ta·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ ततियं।ta·ti·yaṃ

    Mahākaccānabhaddekarattasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.