Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 90 मज्झिमनिकाय 90

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Kaṇṇakatthalasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 90

    Majjhima Nikāya 90

    Middle Discourses 90

  2. 2

    कण्णकत्थलसुत्तkaṇ·ṇa·kat·tha·la·sut·ta

    Kaṇṇakatthalasutta

    At Kaṇṇakatthala

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā उरुञ्ञायंu·ruñ·ñā·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti कण्णकत्थलेkaṇ·ṇa·kat·tha·le मिगदाये।mi·ga·dā·ye

    ekaṁ samayaṁ bhagavā uruññāyaṁ viharati kaṇṇakatthale migadāye.

    At one time the Buddha was staying near Ujuññā in the deer park at Kaṇṇakatthala.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo उरुञ्ञंu·ruñ·ñaṃ अनुप्पत्तोa·nup·pat·to होतिho·ti केनचिदेवke·na·ci·de·va करणीयेन।ka·ra·ṇī·ye·na

    Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo uruññaṁ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena.

    Now at that time King Pasenadi of Kosala had arrived at Ujuññā on some business.

  6. 6

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ पुरिसंpu·ri·saṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho rājā pasenadi kosalo aññataraṁ purisaṁ āmantesi:

    Then he addressed a man,

  7. 7

    “एहिe·hi त्वं,tvaṃ अम्भोam·bho पुरिस,pu·ri·sa येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कम;te·nu·pa·saṅ·ka·ma उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā ममma·ma वचनेनva·ca·ne·na भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दाहि,van·dā·hi अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छ:puc·cha

    “ehi tvaṁ, ambho purisa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha:

    “Please, my man, go to the Buddha, and in my name bow with your head to his feet. Ask him if he is healthy and well, nimble, strong, and living comfortably.

  8. 8

    ‘राजा,rā·jā भन्ते,bhan·te पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दति,van·da·ti अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छती’ति;puc·cha·tī

    ‘rājā, bhante, pasenadi kosalo bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’ti;

    (Pāli only)

  9. 9

    एवञ्चe·vañ·ca वदेहि:va·de·hi

    evañca vadehi:

    And then say:

  10. 10

    ‘अज्जaj·ja किर,ki·ra भन्ते,bhan·te राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ भुत्तपातरासोbhut·ta·pā·ta·rā·so भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती’”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    ‘ajja kira, bhante, rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.

    ‘Sir, King Pasenadi of Kosala will come to see you today when he has finished breakfast.’”

  11. 11

    “एवं,e·vaṃ देवा”तिde·vā खोkho सोso पुरिसोpu·ri·so रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho सोso पुरिसोpu·ri·so भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evaṁ, devā”ti kho so puriso rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso bhagavantaṁ etadavoca:

    “Yes, Your Majesty,” that man replied. He did as the king asked.

  12. 12

    “राजा,rā·jā भन्ते,bhan·te पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दति,van·da·ti अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छति;puc·cha·ti

    “rājā, bhante, pasenadi kosalo bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati;

    (Pāli only)

  13. 13

    एवञ्चe·vañ·ca वदेति:va·de·ti

    evañca vadeti:

    (Pāli only)

  14. 14

    ‘अज्जaj·ja किर,ki·ra भन्ते,bhan·te राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ भुत्तपातरासोbhut·ta·pā·ta·rā·so भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती’”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    ‘ajja kira, bhante, rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.

    (Pāli only)

  15. 15

    अस्सोसुंas·so·suṃ खोkho सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनी:bha·gi·nī

    Assosuṁ kho somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī:

    The sisters Somā and Sakulā heard this.

  16. 16

    “अज्जaj·ja किरki·ra राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ भुत्तपातरासोbhut·ta·pā·ta·rā·so भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    “ajja kira rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.

    (Pāli only)

  17. 17

    अथa·tha खोkho सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनीbha·gi·nī राजानंrā·jā·naṃ पसेनदिंpa·se·na·diṃ कोसलंko·sa·laṃ भत्ताभिहारेbhat·tā·bhi·hā·re उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhattābhihāre upasaṅkamitvā etadavocuṁ:

    While the meal was being served, they approached the king and said,

  18. 18

    “तेनte·na हि,hi महाराज,ma·hā·rā·ja अम्हाकम्पिam·hā·kam·pi वचनेनva·ca·ne·na भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दाहि,van·dā·hi अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छ:puc·cha

    “tena hi, mahārāja, amhākampi vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha:

    “Great king, since you are going to the Buddha, please bow in our name with your head to his feet. Ask him if he is healthy and well, nimble, strong, and living comfortably.”

  19. 19

    ‘सोमाso·mā च,ca भन्ते,bhan·te भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनीbha·gi·nī भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दति,van·da·ti अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छती’”ति।puc·cha·tī

    ‘somā ca, bhante, bhaginī sakulā ca bhaginī bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’”ti.

    (Pāli only)

  20. 20

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ भुत्तपातरासोbhut·ta·pā·ta·rā·so येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:

    When he had finished breakfast, King Pasenadi went to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,

  21. 21

    “सोमाso·mā च,ca भन्ते,bhan·te भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनीbha·gi·nī भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दति,van·da·ti अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छती”ति।puc·cha·tī

    “somā ca, bhante, bhaginī sakulā ca bhaginī bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī”ti.

    “Sir, the sisters Somā and Sakulā bow with their heads to your feet. They ask if you are healthy and well, nimble, strong, and living comfortably.”

  22. 22

    “किंkiṃ पन,pa·na महाराज,ma·hā·rā·ja सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनीbha·gi·nī अञ्ञंañ·ñaṃ दूतंdū·taṃ नालत्थुन्”ति?nā·lat·thun

    “Kiṁ pana, mahārāja, somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī aññaṁ dūtaṁ nālatthun”ti?

    “But, Great King, couldn’t they get any other messenger?”

  23. 23

    “अस्सोसुंas·so·suṃ खो,kho भन्ते,bhan·te सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनी:bha·gi·nī

    “Assosuṁ kho, bhante, somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī:

    So Pasenadi explained the circumstances of the message.

  24. 24

    ‘अज्जaj·ja किरki·ra राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ भुत्तपातरासोbhut·ta·pā·ta·rā·so भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती’ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    ‘ajja kira rājā pasenadi kosalo pacchābhattaṁ bhuttapātarāso bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’ti.

    (Pāli only)

  25. 25

    अथa·tha खो,kho भन्ते,bhan·te सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनीbha·gi·nī मंmaṃ भत्ताभिहारेbhat·tā·bhi·hā·re उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho, bhante, somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī maṁ bhattābhihāre upasaṅkamitvā etadavocuṁ:

    (Pāli only)

  26. 26

    ‘तेनte·na हि,hi महाराज,ma·hā·rā·ja अम्हाकम्पिam·hā·kam·pi वचनेनva·ca·ne·na भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दाहि,van·dā·hi अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छ—puc·cha

    ‘tena hi, mahārāja, amhākampi vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha—

    (Pāli only)

  27. 27

    सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनीbha·gi·nī भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दति,van·da·ti अप्पाबाधंap·pā·bā·dhaṃ अप्पातङ्कंap·pā·taṅ·kaṃ लहुट्ठानंla·huṭ·ṭhā·naṃ बलंba·laṃ फासुविहारंphā·su·vi·hā·raṃ पुच्छती’”ति।puc·cha·tī

    somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’”ti.

    (Pāli only)

  28. 28

    “सुखिनियोsu·khi·ni·yo होन्तुhon·tu ता,tā महाराज,ma·hā·rā·ja सोमाso·mā चca भगिनीbha·gi·nī सकुलाsa·ku·lā चca भगिनी”ति।bha·gi·nī

    “Sukhiniyo hontu tā, mahārāja, somā ca bhaginī sakulā ca bhaginī”ti.

    The Buddha said, “May the sisters Somā and Sakulā be happy, Great King.”

  29. 29

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then the king said to the Buddha,

  30. 30

    “सुतंsu·taṃ मेतं,me·taṃ भन्ते,bhan·te समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo एवमाह:e·va·mā·ha

    “sutaṁ metaṁ, bhante, samaṇo gotamo evamāha:

    “I have heard, sir, that the ascetic Gotama says this:

  31. 31

    ‘नत्थिnat·thi सोso समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā योyo सब्बञ्ञूsab·bañ·ñū सब्बदस्सावीsab·ba·das·sā·vī अपरिसेसंa·pa·ri·se·saṃ ञाणदस्सनंñā·ṇa·das·sa·naṃ पटिजानिस्सति,pa·ṭi·jā·nis·sa·ti नेतंne·taṃ ठानंṭhā·naṃ विज्जती’ति।vij·ja·tī

    ‘natthi so samaṇo vā brāhmaṇo vā yo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti.

    ‘There is no ascetic or brahmin who will ever claim to be all-knowing and all-seeing, to know and see everything without exception: that is not possible.’

  32. 32

    येye ते,te भन्ते,bhan·te एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su ‘समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo एवमाह—नत्थिe·va·mā·ha सोso समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā योyo सब्बञ्ञूsab·bañ·ñū सब्बदस्सावीsab·ba·das·sā·vī अपरिसेसंa·pa·ri·se·saṃ ञाणदस्सनंñā·ṇa·das·sa·naṃ पटिजानिस्सति,pa·ṭi·jā·nis·sa·ti नेतंne·taṃ ठानंṭhā·naṃ विज्जती’ति;vij·ja·tī कच्चिkac·ci ते,te भन्ते,bhan·te भगवतोbha·ga·va·to वुत्तवादिनो,vut·ta·vā·di·no नna चca भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभूतेनa·bhū·te·na अब्भाचिक्खन्ति,ab·bhā·cik·khan·ti धम्मस्सdham·mas·sa चानुधम्मंcā·nu·dham·maṃ ब्याकरोन्ति,byā·ka·ron·ti नna चca कोचिko·ci सहधम्मिकोsa·ha·dham·mi·ko वादानुवादोvā·dā·nu·vā·do गारय्हंgā·ray·haṃ ठानंṭhā·naṃ आगच्छती”ति?ā·gac·cha·tī

    Ye te, bhante, evamāhaṁsu: ‘samaṇo gotamo evamāha—natthi so samaṇo vā brāhmaṇo vā yo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti; kacci te, bhante, bhagavato vuttavādino, na ca bhagavantaṁ abhūtena abbhācikkhanti, dhammassa cānudhammaṁ byākaronti, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchatī”ti?

    I trust those who say this repeat what the Buddha has said, and do not misrepresent him with an untruth? Is their explanation in line with the teaching? Are there any legitimate grounds for rebuttal and criticism?”

  33. 33

    “येye ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su ‘समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo एवमाह—नत्थिe·va·mā·ha सोso समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā योyo सब्बञ्ञूsab·bañ·ñū सब्बदस्सावीsab·ba·das·sā·vī अपरिसेसंa·pa·ri·se·saṃ ञाणदस्सनंñā·ṇa·das·sa·naṃ पटिजानिस्सति,pa·ṭi·jā·nis·sa·ti नेतंne·taṃ ठानंṭhā·naṃ विज्जती’ति;vij·ja·tī नna मेme तेte वुत्तवादिनो,vut·ta·vā·di·no अब्भाचिक्खन्तिab·bhā·cik·khan·ti चca पनpa·na मंmaṃ तेte असताa·sa·tā अभूतेना”ति।a·bhū·te·nā

    “Ye te, mahārāja, evamāhaṁsu: ‘samaṇo gotamo evamāha—natthi so samaṇo vā brāhmaṇo vā yo sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti; na me te vuttavādino, abbhācikkhanti ca pana maṁ te asatā abhūtenā”ti.

    “Great king, those who say this do not repeat what I have said. They misrepresent me with what is false and untrue.”

  34. 34

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo विटटूभंvi·ṭa·ṭū·bhaṃ सेनापतिंse·nā·pa·tiṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho rājā pasenadi kosalo viṭaṭūbhaṁ senāpatiṁ āmantesi:

    Then King Pasenadi addressed General Viḍūḍabha,

  35. 35

    “कोko नुnu खो,kho सेनापति,se·nā·pa·ti इमंi·maṃ कथावत्थुंka·thā·vat·thuṃ राजन्तेपुरेrā·jan·te·pu·re अब्भुदाहासी”ति?ab·bhu·dā·hā·sī

    “ko nu kho, senāpati, imaṁ kathāvatthuṁ rājantepure abbhudāhāsī”ti?

    “General, who introduced this topic of discussion to the royal compound?”

  36. 36

    “सञ्जयो,sañ·ja·yo महाराज,ma·hā·rā·ja ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo आकासगोत्तो”ति।ā·kā·sa·got·to

    “Sañjayo, mahārāja, brāhmaṇo ākāsagotto”ti.

    “It was Sañjaya, Great King, the brahmin of the Ākāsa clan.”

  37. 37

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ पुरिसंpu·ri·saṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho rājā pasenadi kosalo aññataraṁ purisaṁ āmantesi:

    Then the king addressed a man,

  38. 38

    “एहिe·hi त्वं,tvaṃ अम्भोam·bho पुरिस,pu·ri·sa ममma·ma वचनेनva·ca·ne·na सञ्जयंsañ·ja·yaṃ ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ आकासगोत्तंā·kā·sa·got·taṃ आमन्तेहि:ā·man·te·hi

    “ehi tvaṁ, ambho purisa, mama vacanena sañjayaṁ brāhmaṇaṁ ākāsagottaṁ āmantehi:

    “Please, my man, in my name tell Sañjaya that

  39. 39

    ‘राजाrā·jā तं,taṃ भन्ते,bhan·te पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo आमन्तेती’”ति।ā·man·te·tī

    ‘rājā taṁ, bhante, pasenadi kosalo āmantetī’”ti.

    King Pasenadi summons him.”

  40. 40

    “एवं,e·vaṃ देवा”तिde·vā खोkho सोso पुरिसोpu·ri·so रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā येनye·na सञ्जयोsañ·ja·yo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo आकासगोत्तोā·kā·sa·got·to तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā सञ्जयंsañ·ja·yaṃ ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ आकासगोत्तंā·kā·sa·got·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evaṁ, devā”ti kho so puriso rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā yena sañjayo brāhmaṇo ākāsagotto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sañjayaṁ brāhmaṇaṁ ākāsagottaṁ etadavoca:

    “Yes, Your Majesty,” that man replied. He did as the king asked.

  41. 41

    “राजाrā·jā तं,taṃ भन्ते,bhan·te पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo आमन्तेती”ति।ā·man·te·tī

    “rājā taṁ, bhante, pasenadi kosalo āmantetī”ti.

    (Pāli only)

  42. 42

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then the king said to the Buddha,

  43. 43

    “सियाsi·yā नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te भगवताbha·ga·va·tā अञ्ञदेवañ·ña·de·va किञ्चिkiñ·ci सन्धायsan·dhā·ya भासितं,bhā·si·taṃ तञ्चtañ·ca जनोja·no अञ्ञथापिañ·ña·thā·pi पच्चागच्छेय्य।pac·cā·gac·chey·ya

    “siyā nu kho, bhante, bhagavatā aññadeva kiñci sandhāya bhāsitaṁ, tañca jano aññathāpi paccāgaccheyya.

    “Sir, might the Buddha have spoken in reference to one thing, but that person believed it was something else?

  44. 44

    यथाya·thā कथंka·thaṃ पन,pa·na भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā अभिजानातिa·bhi·jā·nā·ti वाचंvā·caṃ भासिता”ति?bhā·si·tā

    Yathā kathaṁ pana, bhante, bhagavā abhijānāti vācaṁ bhāsitā”ti?

    How then do you recall making this statement?”

  45. 45

    “एवंe·vaṃ खोkho अहं,a·haṃ महाराज,ma·hā·rā·ja अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi वाचंvā·caṃ भासिता:bhā·si·tā

    “Evaṁ kho ahaṁ, mahārāja, abhijānāmi vācaṁ bhāsitā:

    “Great king, I recall making this statement:

  46. 46

    ‘नत्थिnat·thi सोso समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā योyo सकिदेवsa·ki·de·va सब्बंsab·baṃ ञस्सति,ñas·sa·ti सब्बंsab·baṃ दक्खिति,dak·khi·ti नेतंne·taṃ ठानंṭhā·naṃ विज्जती’”ति।vij·ja·tī

    ‘natthi so samaṇo vā brāhmaṇo vā yo sakideva sabbaṁ ñassati, sabbaṁ dakkhiti, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’”ti.

    ‘There is no ascetic or brahmin who will ever know all and see all simultaneously: that is not possible.’”

  47. 47

    “हेतुरूपं,he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā आह;ā·ha सहेतुरूपं,sa·he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā आह:ā·ha

    “Heturūpaṁ, bhante, bhagavā āha; saheturūpaṁ, bhante, bhagavā āha:

    “What the Buddha says appears reasonable.

  48. 48

    ‘नत्थिnat·thi सोso समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā योyo सकिदेवsa·ki·de·va सब्बंsab·baṃ ञस्सति,ñas·sa·ti सब्बंsab·baṃ दक्खिति,dak·khi·ti नेतंne·taṃ ठानंṭhā·naṃ विज्जती’ति।vij·ja·tī

    ‘natthi so samaṇo vā brāhmaṇo vā yo sakideva sabbaṁ ñassati, sabbaṁ dakkhiti, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī’ti.

    (Pāli only)

  49. 49

    चत्तारोमे,cat·tā·ro·me भन्ते,bhan·te वण्णा—vaṇ·ṇā

    Cattārome, bhante, vaṇṇā—

    Sir, there are these four classes:

  50. 50

    खत्तिया,khat·ti·yā ब्राह्मणा,brāh·ma·ṇā वेस्सा,ves·sā सुद्दा।sud·dā

    khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.

    aristocrats, brahmins, peasants, and menials.

  51. 51

    इमेसंi·me·saṃ नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te चतुन्नंca·tun·naṃ वण्णानंvaṇ·ṇā·naṃ सियाsi·yā विसेसोvi·se·so सियाsi·yā नानाकरणन्”ति?nā·nā·ka·ra·ṇan

    Imesaṁ nu kho, bhante, catunnaṁ vaṇṇānaṁ siyā viseso siyā nānākaraṇan”ti?

    Is there any difference between them?”

  52. 52

    “चत्तारोमे,cat·tā·ro·me महाराज,ma·hā·rā·ja वण्णा—vaṇ·ṇā

    “Cattārome, mahārāja, vaṇṇā—

    (Pāli only)

  53. 53

    खत्तिया,khat·ti·yā ब्राह्मणा,brāh·ma·ṇā वेस्सा,ves·sā सुद्दा।sud·dā

    khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.

    (Pāli only)

  54. 54

    इमेसंi·me·saṃ खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja चतुन्नंca·tun·naṃ वण्णानंvaṇ·ṇā·naṃ द्वेdve वण्णाvaṇ·ṇā अग्गमक्खायन्ति—ag·ga·mak·khā·yan·ti

    Imesaṁ kho, mahārāja, catunnaṁ vaṇṇānaṁ dve vaṇṇā aggamakkhāyanti—

    “Of the four classes, two are said to be preeminent—

  55. 55

    खत्तियाkhat·ti·yā चca ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā च—ca

    khattiyā ca brāhmaṇā ca—

    the aristocrats and the brahmins.

  56. 56

    यदिदंya·di·daṃ अभिवादनपच्चुट्ठानअञ्जलिकम्मसामीचिकम्मानी”ति।a·bhi·vā·da·na·pac·cuṭ·ṭhā·na·añ·ja·li·kam·ma·sā·mī·ci·kam·mā·nī

    yadidaṁ abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammānī”ti.

    That is, when it comes to bowing down, rising up, greeting with cupped palms, and observing proper etiquette.”

  57. 57

    “नाहं,nā·haṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दिट्ठधम्मिकंdiṭ·ṭha·dham·mi·kaṃ पुच्छामि;puc·chā·mi

    “Nāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ diṭṭhadhammikaṁ pucchāmi;

    “Sir, I am not asking you about this life,

  58. 58

    सम्परायिकाहं,sam·pa·rā·yi·kā·haṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ पुच्छामि।puc·chā·mi

    samparāyikāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ pucchāmi.

    but about the life to come.”

  59. 59

    चत्तारोमे,cat·tā·ro·me भन्ते,bhan·te वण्णा—vaṇ·ṇā

    Cattārome, bhante, vaṇṇā—

    (Pāli only)

  60. 60

    खत्तिया,khat·ti·yā ब्राह्मणा,brāh·ma·ṇā वेस्सा,ves·sā सुद्दा।sud·dā

    khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.

    (Pāli only)

  61. 61

    इमेसंi·me·saṃ नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te चतुन्नंca·tun·naṃ वण्णानंvaṇ·ṇā·naṃ सियाsi·yā विसेसोvi·se·so सियाsi·yā नानाकरणन्”ति?nā·nā·ka·ra·ṇan

    Imesaṁ nu kho, bhante, catunnaṁ vaṇṇānaṁ siyā viseso siyā nānākaraṇan”ti?

    (Pāli only)

  62. 62

    “पञ्चिमानि,pañ·ci·mā·ni महाराज,ma·hā·rā·ja पधानियङ्गानि।pa·dhā·ni·yaṅ·gā·ni

    “Pañcimāni, mahārāja, padhāniyaṅgāni.

    “Great king, there are these five factors that support meditation.

  63. 63

    कतमानिka·ta·mā·ni पञ्च?pañ·ca

    Katamāni pañca?

    What five?

  64. 64

    इध,i·dha महाराज,ma·hā·rā·ja भिक्खुbhik·khu सद्धोsad·dho होति,ho·ti सद्दहतिsad·da·ha·ti तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa बोधिं:bo·dhiṃ

    Idha, mahārāja, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ:

    It’s when a mendicant has faith in the Realized One’s awakening:

  65. 65

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति;bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti;

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  66. 66

    अप्पाबाधोap·pā·bā·dho होतिho·ti अप्पातङ्कोap·pā·taṅ·ko समवेपाकिनियाsa·ma·ve·pā·ki·ni·yā गहणियाga·ha·ṇi·yā समन्नागतोsa·man·nā·ga·to नातिसीतायnā·ti·sī·tā·ya नाच्चुण्हायnāc·cuṇ·hā·ya मज्झिमायmaj·jhi·mā·ya पधानक्खमाय;pa·dhā·nak·kha·mā·ya

    appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya;

    They are rarely ill or unwell. Their stomach digests well, being neither too hot nor too cold, but just right, and fit for meditation.

  67. 67

    असठोa·sa·ṭho होतिho·ti अमायावीa·mā·yā·vī यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अत्तानंat·tā·naṃ आविकत्ताā·vi·kat·tā सत्थरिsat·tha·ri वाvā विञ्ञूसुviñ·ñū·su वाvā सब्रह्मचारीसु;sab·rah·ma·cā·rī·su

    asaṭho hoti amāyāvī yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu;

    They’re not devious or deceitful. They reveal themselves honestly to the Teacher or sensible spiritual companions.

  68. 68

    आरद्धवीरियोā·rad·dha·vī·ri·yo विहरतिvi·ha·ra·ti अकुसलानंa·ku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ पहानाय,pa·hā·nā·ya कुसलानंku·sa·lā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ उपसम्पदाय,u·pa·sam·pa·dā·ya थामवाthā·ma·vā दळ्हपरक्कमोda·ḷha·pa·rak·ka·mo अनिक्खित्तधुरोa·nik·khit·ta·dhu·ro कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसु;dham·me·su

    āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu;

    They live with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities.

  69. 69

    पञ्ञवाpañ·ña·vā होतिho·ti उदयत्थगामिनियाu·da·yat·tha·gā·mi·ni·yā पञ्ञायpañ·ñā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to अरियायa·ri·yā·ya निब्बेधिकायnib·be·dhi·kā·ya सम्मादुक्खक्खयगामिनिया—sam·mā·duk·khak·kha·ya·gā·mi·ni·yā

    paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā—

    They’re wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering.

  70. 70

    इमानिi·mā·ni खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja पञ्चpañ·ca पधानियङ्गानि।pa·dhā·ni·yaṅ·gā·ni

    imāni kho, mahārāja, pañca padhāniyaṅgāni.

    These are the five factors that support meditation.

  71. 71

    चत्तारोमे,cat·tā·ro·me महाराज,ma·hā·rā·ja वण्णा—vaṇ·ṇā

    Cattārome, mahārāja, vaṇṇā—

    There are these four classes:

  72. 72

    खत्तिया,khat·ti·yā ब्राह्मणा,brāh·ma·ṇā वेस्सा,ves·sā सुद्दा।sud·dā

    khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.

    aristocrats, brahmins, peasants, and menials.

  73. 73

    तेte चस्सुcas·su इमेहिi·me·hi पञ्चहिpañ·ca·hi पधानियङ्गेहिpa·dhā·ni·yaṅ·ge·hi समन्नागता;sa·man·nā·ga·tā

    Te cassu imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatā;

    If they had these five factors that support meditation,

  74. 74

    एत्थet·tha पनpa·na नेसंne·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ हितायhi·tā·ya सुखाया”ति।su·khā·yā

    ettha pana nesaṁ assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.

    that would be for their lasting welfare and happiness.”

  75. 75

    “चत्तारोमे,cat·tā·ro·me भन्ते,bhan·te वण्णा—vaṇ·ṇā

    “Cattārome, bhante, vaṇṇā—

    “Sir, there are these four classes:

  76. 76

    खत्तिया,khat·ti·yā ब्राह्मणा,brāh·ma·ṇā वेस्सा,ves·sā सुद्दा।sud·dā

    khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.

    aristocrats, brahmins, peasants, and menials.

  77. 77

    तेte चस्सुcas·su इमेहिi·me·hi पञ्चहिpañ·ca·hi पधानियङ्गेहिpa·dhā·ni·yaṅ·ge·hi समन्नागता;sa·man·nā·ga·tā

    Te cassu imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatā;

    If they had these five factors that support meditation,

  78. 78

    एत्थet·tha पनpa·na नेसं,ne·saṃ भन्ते,bhan·te सियाsi·yā विसेसोvi·se·so सियाsi·yā नानाकरणन्”ति?nā·nā·ka·ra·ṇan

    ettha pana nesaṁ, bhante, siyā viseso siyā nānākaraṇan”ti?

    would there be any difference between them?”

  79. 79

    “एत्थet·tha खोkho नेसाहं,ne·sā·haṃ महाराज,ma·hā·rā·ja पधानवेमत्ततंpa·dhā·na·ve·mat·ta·taṃ वदामि।va·dā·mi

    “Ettha kho nesāhaṁ, mahārāja, padhānavemattataṁ vadāmi.

    “In that case, I say it is the disparity of their efforts in meditation.

  80. 80

    सेय्यथापिस्सु,sey·ya·thā·pis·su महाराज,ma·hā·rā·ja द्वेdve हत्थिदम्माhat·thi·dam·mā वाvā अस्सदम्माas·sa·dam·mā वाvā गोदम्माgo·dam·mā वाvā सुदन्ताsu·dan·tā सुविनीता,su·vi·nī·tā द्वेdve हत्थिदम्माhat·thi·dam·mā वाvā अस्सदम्माas·sa·dam·mā वाvā गोदम्माgo·dam·mā वाvā अदन्ताa·dan·tā अविनीता।a·vi·nī·tā

    Seyyathāpissu, mahārāja, dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā, dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā adantā avinītā.

    Suppose there was a pair of elephants or horses or oxen in training who were well tamed and well trained. And there was a pair who were not tamed or trained.

  81. 81

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    What do you think, Great King?

  82. 82

    येye तेte द्वेdve हत्थिदम्माhat·thi·dam·mā वाvā अस्सदम्माas·sa·dam·mā वाvā गोदम्माgo·dam·mā वाvā सुदन्ताsu·dan·tā सुविनीता,su·vi·nī·tā अपिa·pi नुnu तेte दन्तावdan·tā·va दन्तकारणंdan·ta·kā·ra·ṇaṃ गच्छेय्युं,gac·chey·yuṃ दन्तावdan·tā·va दन्तभूमिंdan·ta·bhū·miṃ सम्पापुणेय्युन्”ति?sam·pā·pu·ṇey·yun

    ye te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā, api nu te dantāva dantakāraṇaṁ gaccheyyuṁ, dantāva dantabhūmiṁ sampāpuṇeyyun”ti?

    Wouldn’t the pair that was well tamed and well trained perform the tasks of the tamed, and reach the level of the tamed?”

  83. 83

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”।bhan·te

    “Evaṁ, bhante”.

    “Yes, sir.”

  84. 84

    “येye पनpa·na तेte द्वेdve हत्थिदम्माhat·thi·dam·mā वाvā अस्सदम्माas·sa·dam·mā वाvā गोदम्माgo·dam·mā वाvā अदन्ताa·dan·tā अविनीता,a·vi·nī·tā अपिa·pi नुnu तेte अदन्तावa·dan·tā·va दन्तकारणंdan·ta·kā·ra·ṇaṃ गच्छेय्युं,gac·chey·yuṃ अदन्तावa·dan·tā·va दन्तभूमिंdan·ta·bhū·miṃ सम्पापुणेय्युं,sam·pā·pu·ṇey·yuṃ सेय्यथापिsey·ya·thā·pi तेte द्वेdve हत्थिदम्माhat·thi·dam·mā वाvā अस्सदम्माas·sa·dam·mā वाvā गोदम्माgo·dam·mā वाvā सुदन्ताsu·dan·tā सुविनीता”ति?su·vi·nī·tā

    “Ye pana te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā adantā avinītā, api nu te adantāva dantakāraṇaṁ gaccheyyuṁ, adantāva dantabhūmiṁ sampāpuṇeyyuṁ, seyyathāpi te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā”ti?

    “But would the pair that was not tamed and trained perform the tasks of the tamed and reach the level of the tamed, just like the tamed pair?”

  85. 85

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.”

  86. 86

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja यंyaṃ तंtaṃ सद्धेनsad·dhe·na पत्तब्बंpat·tab·baṃ अप्पाबाधेनap·pā·bā·dhe·na असठेनa·sa·ṭhe·na अमायाविनाa·mā·yā·vi·nā आरद्धवीरियेनā·rad·dha·vī·ri·ye·na पञ्ञवता,pañ·ña·va·tā तंtaṃ वतva·ta अस्सद्धोas·sad·dho बह्वाबाधोbah·vā·bā·dho सठोsa·ṭho मायावीmā·yā·vī कुसीतोku·sī·to दुप्पञ्ञोdup·pañ·ño पापुणिस्सतीति—नेतंpā·pu·ṇis·sa·tī·ti ठानंṭhā·naṃ विज्जती”ति।vij·ja·tī

    “Evameva kho, mahārāja, yaṁ taṁ saddhena pattabbaṁ appābādhena asaṭhena amāyāvinā āraddhavīriyena paññavatā, taṁ vata assaddho bahvābādho saṭho māyāvī kusīto duppañño pāpuṇissatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.

    “In the same way, there are things that must be attained by someone with faith, health, integrity, energy, and wisdom. It’s not possible for a faithless, unhealthy, deceitful, lazy, witless person to attain them.”

  87. 87

    “हेतुरूपं,he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā आह;ā·ha सहेतुरूपं,sa·he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā आह।ā·ha

    “Heturūpaṁ, bhante, bhagavā āha; saheturūpaṁ, bhante, bhagavā āha.

    “What the Buddha says appears reasonable.

  88. 88

    चत्तारोमे,cat·tā·ro·me भन्ते,bhan·te वण्णा—vaṇ·ṇā

    Cattārome, bhante, vaṇṇā—

    Sir, there are these four classes:

  89. 89

    खत्तिया,khat·ti·yā ब्राह्मणा,brāh·ma·ṇā वेस्सा,ves·sā सुद्दा।sud·dā

    khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.

    aristocrats, brahmins, peasants, and workers.

  90. 90

    तेte चस्सुcas·su इमेहिi·me·hi पञ्चहिpañ·ca·hi पधानियङ्गेहिpa·dhā·ni·yaṅ·ge·hi समन्नागताsa·man·nā·ga·tā तेte चस्सुcas·su सम्मप्पधाना;sam·map·pa·dhā·nā

    Te cassu imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatā te cassu sammappadhānā;

    If they had these five factors that support meditation, and if they practiced rightly,

  91. 91

    एत्थet·tha पनpa·na नेसं,ne·saṃ भन्ते,bhan·te सियाsi·yā विसेसोvi·se·so सियाsi·yā नानाकरणन्”ति?nā·nā·ka·ra·ṇan

    ettha pana nesaṁ, bhante, siyā viseso siyā nānākaraṇan”ti?

    would there be any difference between them?”

  92. 92

    “एत्थet·tha खोkho नेसाहं,ne·sā·haṃ महाराज,ma·hā·rā·ja नna किञ्चिkiñ·ci नानाकरणंnā·nā·ka·ra·ṇaṃ वदामि—यदिदंva·dā·mi विमुत्तियाvi·mut·ti·yā विमुत्तिं।vi·mut·tiṃ

    “Ettha kho nesāhaṁ, mahārāja, na kiñci nānākaraṇaṁ vadāmi—yadidaṁ vimuttiyā vimuttiṁ.

    “In that case, I say that there is no difference between the freedom of one and the freedom of the other.

  93. 93

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi महाराज,ma·hā·rā·ja पुरिसोpu·ri·so सुक्खंsuk·khaṃ साककट्ठंsā·ka·kaṭ·ṭhaṃ आदायā·dā·ya अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्य,a·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्य;pā·tu·ka·rey·ya

    Seyyathāpi, mahārāja, puriso sukkhaṁ sākakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya;

    Suppose a person took dry teak wood and lit a fire and produced heat.

  94. 94

    अथापरोa·thā·pa·ro पुरिसोpu·ri·so सुक्खंsuk·khaṃ सालकट्ठंsā·la·kaṭ·ṭhaṃ आदायā·dā·ya अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्य,a·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्य;pā·tu·ka·rey·ya

    athāparo puriso sukkhaṁ sālakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya;

    Then another person did the same using sāl wood,

  95. 95

    अथापरोa·thā·pa·ro पुरिसोpu·ri·so सुक्खंsuk·khaṃ अम्बकट्ठंam·ba·kaṭ·ṭhaṃ आदायā·dā·ya अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्य,a·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्य;pā·tu·ka·rey·ya

    athāparo puriso sukkhaṁ ambakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya;

    another used mango wood,

  96. 96

    अथापरोa·thā·pa·ro पुरिसोpu·ri·so सुक्खंsuk·khaṃ उदुम्बरकट्ठंu·dum·ba·ra·kaṭ·ṭhaṃ आदायā·dā·ya अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्य,a·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्य।pā·tu·ka·rey·ya

    athāparo puriso sukkhaṁ udumbarakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya.

    while another used wood of the cluster fig.

  97. 97

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    What do you think, Great King?

  98. 98

    सियाsi·yā नुnu खोkho तेसंte·saṃ अग्गीनंag·gī·naṃ नानादारुतोnā·nā·dā·ru·to अभिनिब्बत्तानंa·bhi·nib·bat·tā·naṃ किञ्चिkiñ·ci नानाकरणंnā·nā·ka·ra·ṇaṃ अच्चियाac·ci·yā वाvā अच्चिं,ac·ciṃ वण्णेनvaṇ·ṇe·na वाvā वण्णं,vaṇ·ṇaṃ आभायā·bhā·ya वाvā आभन्”ति?ā·bhan

    siyā nu kho tesaṁ aggīnaṁ nānādāruto abhinibbattānaṁ kiñci nānākaraṇaṁ acciyā vā acciṁ, vaṇṇena vā vaṇṇaṁ, ābhāya vā ābhan”ti?

    Would there be any difference between the fires produced by these different kinds of wood, that is, in the flame, color, or luminosity?”

  99. 99

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.”

  100. 100

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja यंyaṃ तंtaṃ तेजंte·jaṃ वीरियाvī·ri·yā निम्मथितंnim·ma·thi·taṃ पधानाभिनिब्बत्तं,pa·dhā·nā·bhi·nib·bat·taṃ नाहंnā·haṃ तत्थtat·tha किञ्चिkiñ·ci नानाकरणंnā·nā·ka·ra·ṇaṃ वदामि—यदिदंva·dā·mi विमुत्तियाvi·mut·ti·yā विमुत्तिन्”ति।vi·mut·tin

    “Evameva kho, mahārāja, yaṁ taṁ tejaṁ vīriyā nimmathitaṁ padhānābhinibbattaṁ, nāhaṁ tattha kiñci nānākaraṇaṁ vadāmi—yadidaṁ vimuttiyā vimuttin”ti.

    “In the same way, when fire has been churned by energy and produced by effort, I say that there is no difference between the freedom of one and the freedom of the other.”

  101. 101

    “हेतुरूपं,he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā आह;ā·ha सहेतुरूपं,sa·he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā आह।ā·ha

    “Heturūpaṁ, bhante, bhagavā āha; saheturūpaṁ, bhante, bhagavā āha.

    “What the Buddha says appears reasonable.

  102. 102

    किंkiṃ पन,pa·na भन्ते,bhan·te अत्थिat·thi देवा”ति?de·vā

    Kiṁ pana, bhante, atthi devā”ti?

    But sir, do gods survive?”

  103. 103

    “किंkiṃ पनpa·na त्वं,tvaṃ महाराज,ma·hā·rā·ja एवंe·vaṃ वदेसि:va·de·si

    “Kiṁ pana tvaṁ, mahārāja, evaṁ vadesi:

    “But what exactly are you asking?”

  104. 104

    ‘किंkiṃ पन,pa·na भन्ते,bhan·te अत्थिat·thi देवा’”ति?de·vā

    ‘kiṁ pana, bhante, atthi devā’”ti?

    (Pāli only)

  105. 105

    “यदिya·di वाvā ते,te भन्ते,bhan·te देवाde·vā आगन्तारोā·gan·tā·ro इत्थत्तंit·that·taṃ यदिya·di वाvā अनागन्तारोa·nā·gan·tā·ro इत्थत्तं”?it·that·taṃ

    “Yadi vā te, bhante, devā āgantāro itthattaṁ yadi vā anāgantāro itthattaṁ”?

    “Whether those gods come back to this place or not.”

  106. 106

    “येye ते,te महाराज,ma·hā·rā·ja देवाde·vā सब्याबज्झाsab·yā·baj·jhā तेte देवाde·vā आगन्तारोā·gan·tā·ro इत्थत्तं,it·that·taṃ येye तेte देवाde·vā अब्याबज्झाab·yā·baj·jhā तेte देवाde·vā अनागन्तारोa·nā·gan·tā·ro इत्थत्तन्”ति।it·that·tan

    “Ye te, mahārāja, devā sabyābajjhā te devā āgantāro itthattaṁ, ye te devā abyābajjhā te devā anāgantāro itthattan”ti.

    “Those gods who are afflicted come back to this place, but those who are unafflicted do not come back.”

  107. 107

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te विटटूभोvi·ṭa·ṭū·bho सेनापतिse·nā·pa·ti भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, viṭaṭūbho senāpati bhagavantaṁ etadavoca:

    When he said this, General Viḍūḍabha said to the Buddha,

  108. 108

    “येye ते,te भन्ते,bhan·te देवाde·vā सब्याबज्झाsab·yā·baj·jhā आगन्तारोā·gan·tā·ro इत्थत्तंit·that·taṃ तेte देवा,de·vā येye तेte देवाde·vā अब्याबज्झाab·yā·baj·jhā अनागन्तारोa·nā·gan·tā·ro इत्थत्तंit·that·taṃ तेte देवेde·ve तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेस्सन्तिcā·ves·san·ti वाvā पब्बाजेस्सन्तिpab·bā·jes·san·ti वा”ति?vā

    “ye te, bhante, devā sabyābajjhā āgantāro itthattaṁ te devā, ye te devā abyābajjhā anāgantāro itthattaṁ te deve tamhā ṭhānā cāvessanti vā pabbājessanti vā”ti?

    “Sir, will the gods who are afflicted topple or expel from their place the gods who are unafflicted?”

  109. 109

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to आनन्दस्सā·nan·das·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

    Then Venerable Ānanda thought,

  110. 110

    “अयंa·yaṃ खोkho विटटूभोvi·ṭa·ṭū·bho सेनापतिse·nā·pa·ti रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa पुत्तो;put·to

    “ayaṁ kho viṭaṭūbho senāpati rañño pasenadissa kosalassa putto;

    “This General Viḍūḍabha is King Pasenadi’s son,

  111. 111

    अहंa·haṃ भगवतोbha·ga·va·to पुत्तो।put·to

    ahaṁ bhagavato putto.

    and I am the Buddha’s son.

  112. 112

    अयंa·yaṃ खोkho कालोkā·lo यंyaṃ पुत्तोput·to पुत्तेनput·te·na मन्तेय्या”ति।man·tey·yā

    Ayaṁ kho kālo yaṁ putto puttena manteyyā”ti.

    Now is the time for one son to confer with another.”

  113. 113

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do विटटूभंvi·ṭa·ṭū·bhaṃ सेनापतिंse·nā·pa·tiṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho āyasmā ānando viṭaṭūbhaṁ senāpatiṁ āmantesi:

    So Ānanda addressed General Viḍūḍabha,

  114. 114

    “तेनte·na हि,hi सेनापति,se·nā·pa·ti तञ्ञेवेत्थtañ·ñe·vet·tha पटिपुच्छिस्सामि;pa·ṭi·puc·chis·sā·mi यथाya·thā तेte खमेय्यkha·mey·ya तथाta·thā नंnaṃ ब्याकरेय्यासि।byā·ka·rey·yā·si

    “tena hi, senāpati, taññevettha paṭipucchissāmi; yathā te khameyya tathā naṁ byākareyyāsi.

    “Well then, general, I’ll ask you about this in return, and you can answer as you like.

  115. 115

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si सेनापति,se·nā·pa·ti

    Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,

    What do you think, general?

  116. 116

    यावताyā·va·tā रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa विजितंvi·ji·taṃ यत्थyat·tha चca राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo इस्सरियाधिपच्चंis·sa·ri·yā·dhi·pac·caṃ रज्जंraj·jaṃ कारेति,kā·re·ti पहोतिpa·ho·ti तत्थtat·tha राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo समणंsa·ma·ṇaṃ वाvā ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ वाvā पुञ्ञवन्तंpuñ·ña·van·taṃ वाvā अपुञ्ञवन्तंa·puñ·ña·van·taṃ वाvā ब्रह्मचरियवन्तंbrah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā अब्रह्मचरियवन्तंab·rah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेतुंcā·ve·tuṃ वाvā पब्बाजेतुंpab·bā·je·tuṃ वा”ति?vā

    yāvatā rañño pasenadissa kosalassa vijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, pahoti tattha rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti?

    As far as the dominion of King Pasenadi of Kosala extends, where he rules as sovereign lord, can he topple or expel from that place any ascetic or brahmin, regardless of whether they are good or bad, or whether or not they are genuine spiritual practitioners?”

  117. 117

    “यावता,yā·va·tā भो,bho रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa विजितंvi·ji·taṃ यत्थyat·tha चca राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo इस्सरियाधिपच्चंis·sa·ri·yā·dhi·pac·caṃ रज्जंraj·jaṃ कारेति,kā·re·ti पहोतिpa·ho·ti तत्थtat·tha राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo समणंsa·ma·ṇaṃ वाvā ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ वाvā पुञ्ञवन्तंpuñ·ña·van·taṃ वाvā अपुञ्ञवन्तंa·puñ·ña·van·taṃ वाvā ब्रह्मचरियवन्तंbrah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā अब्रह्मचरियवन्तंab·rah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेतुंcā·ve·tuṃ वाvā पब्बाजेतुंpab·bā·je·tuṃ वा”ति।vā

    “Yāvatā, bho, rañño pasenadissa kosalassa vijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, pahoti tattha rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti.

    “He can, worthy.”

  118. 118

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si सेनापति,se·nā·pa·ti

    “Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,

    “What do you think, general?

  119. 119

    यावताyā·va·tā रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa अविजितंa·vi·ji·taṃ यत्थyat·tha चca राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo नna इस्सरियाधिपच्चंis·sa·ri·yā·dhi·pac·caṃ रज्जंraj·jaṃ कारेति,kā·re·ti तत्थtat·tha पहोतिpa·ho·ti राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo समणंsa·ma·ṇaṃ वाvā ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ वाvā पुञ्ञवन्तंpuñ·ña·van·taṃ वाvā अपुञ्ञवन्तंa·puñ·ña·van·taṃ वाvā ब्रह्मचरियवन्तंbrah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā अब्रह्मचरियवन्तंab·rah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेतुंcā·ve·tuṃ वाvā पब्बाजेतुंpab·bā·je·tuṃ वा”ति?vā

    yāvatā rañño pasenadissa kosalassa avijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo na issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, tattha pahoti rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti?

    As far as the dominion of King Pasenadi does not extend, where he does not rule as sovereign lord, can he topple or expel from that place any ascetic or brahmin, regardless of whether they are good or bad, or whether or not they are genuine spiritual practitioners?”

  120. 120

    “यावता,yā·va·tā भो,bho रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa अविजितंa·vi·ji·taṃ यत्थyat·tha चca राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo नna इस्सरियाधिपच्चंis·sa·ri·yā·dhi·pac·caṃ रज्जंraj·jaṃ कारेति,kā·re·ti नna तत्थtat·tha पहोतिpa·ho·ti राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo समणंsa·ma·ṇaṃ वाvā ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ वाvā पुञ्ञवन्तंpuñ·ña·van·taṃ वाvā अपुञ्ञवन्तंa·puñ·ña·van·taṃ वाvā ब्रह्मचरियवन्तंbrah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā अब्रह्मचरियवन्तंab·rah·ma·ca·ri·ya·van·taṃ वाvā तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेतुंcā·ve·tuṃ वाvā पब्बाजेतुंpab·bā·je·tuṃ वा”ति।vā

    “Yāvatā, bho, rañño pasenadissa kosalassa avijitaṁ yattha ca rājā pasenadi kosalo na issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti, na tattha pahoti rājā pasenadi kosalo samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā puññavantaṁ vā apuññavantaṁ vā brahmacariyavantaṁ vā abrahmacariyavantaṁ vā tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti.

    “He cannot, worthy.”

  121. 121

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si सेनापति,se·nā·pa·ti

    “Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,

    “What do you think, general?

  122. 122

    सुताsu·tā तेte देवाde·vā तावतिंसा”ति?tā·va·tiṃ·sā

    sutā te devā tāvatiṁsā”ti?

    Have you heard of the gods of the thirty-three?”

  123. 123

    “एवं,e·vaṃ भो।bho

    “Evaṁ, bho.

    “Yes, worthy,

  124. 124

    सुताsu·tā मेme देवाde·vā तावतिंसा।tā·va·tiṃ·sā

    Sutā me devā tāvatiṁsā.

    I’ve heard of them,

  125. 125

    इधापिi·dhā·pi भोताbho·tā रञ्ञाrañ·ñā पसेनदिनाpa·se·na·di·nā कोसलेनko·sa·le·na सुताsu·tā देवाde·vā तावतिंसा”ति।tā·va·tiṃ·sā

    Idhāpi bhotā raññā pasenadinā kosalena sutā devā tāvatiṁsā”ti.

    and so has the worthy King Pasenadi.”

  126. 126

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si सेनापति,se·nā·pa·ti

    “Taṁ kiṁ maññasi, senāpati,

    “What do you think, general?

  127. 127

    पहोतिpa·ho·ti राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo देवेde·ve तावतिंसेtā·va·tiṃ·se तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेतुंcā·ve·tuṃ वाvā पब्बाजेतुंpab·bā·je·tuṃ वा”ति?vā

    pahoti rājā pasenadi kosalo deve tāvatiṁse tamhā ṭhānā cāvetuṁ vā pabbājetuṁ vā”ti?

    Can King Pasenadi topple or expel from their place the gods of the thirty-three?”

  128. 128

    “दस्सनम्पि,das·sa·nam·pi भो,bho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo देवेde·ve तावतिंसेtā·va·tiṃ·se नप्पहोति,nap·pa·ho·ti कुतोku·to पनpa·na तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेस्सतिcā·ves·sa·ti वाvā पब्बाजेस्सतिpab·bā·jes·sa·ti वा”ति?vā

    “Dassanampi, bho, rājā pasenadi kosalo deve tāvatiṁse nappahoti, kuto pana tamhā ṭhānā cāvessati vā pabbājessati vā”ti?

    “King Pasenadi can’t even see the gods of the thirty-three, so how could he possibly topple or expel them from their place?”

  129. 129

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho सेनापति,se·nā·pa·ti येye तेte देवाde·vā सब्याबज्झाsab·yā·baj·jhā आगन्तारोā·gan·tā·ro इत्थत्तंit·that·taṃ तेte देवा,de·vā येye तेte देवाde·vā अब्याबज्झाab·yā·baj·jhā अनागन्तारोa·nā·gan·tā·ro इत्थत्तंit·that·taṃ तेte देवेde·ve दस्सनायपिdas·sa·nā·ya·pi नप्पहोन्ति;nap·pa·hon·ti कुतोku·to पनpa·na तम्हाtam·hā ठानाṭhā·nā चावेस्सन्तिcā·ves·san·ti वाvā पब्बाजेस्सन्तिpab·bā·jes·san·ti वा”ति?vā

    “Evameva kho, senāpati, ye te devā sabyābajjhā āgantāro itthattaṁ te devā, ye te devā abyābajjhā anāgantāro itthattaṁ te deve dassanāyapi nappahonti; kuto pana tamhā ṭhānā cāvessanti vā pabbājessanti vā”ti?

    “In the same way, general, the gods who are afflicted can’t even see the gods who are unafflicted, so how could they possibly topple or expel them from their place?”

  130. 130

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then the king said to the Buddha,

  131. 131

    “कोनामोko·nā·mo अयं,a·yaṃ भन्ते,bhan·te भिक्खू”ति?bhik·khū

    “konāmo ayaṁ, bhante, bhikkhū”ti?

    “Sir, what is this mendicant’s name?”

  132. 132

    “आनन्दोā·nan·do नाम,nā·ma महाराजा”ति।ma·hā·rā·jā

    “Ānando nāma, mahārājā”ti.

    “Ānanda, Great King.”

  133. 133

    “आनन्दोā·nan·do वतva·ta भो,bho आनन्दरूपोā·nan·da·rū·po वतva·ta भो।bho

    “Ānando vata bho, ānandarūpo vata bho.

    “A joy he is, and a joy he seems!

  134. 134

    हेतुरूपं,he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do आह;ā·ha सहेतुरूपं,sa·he·tu·rū·paṃ भन्ते,bhan·te आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do आह।ā·ha

    Heturūpaṁ, bhante, āyasmā ānando āha; saheturūpaṁ, bhante, āyasmā ānando āha.

    What Venerable Ānanda says seems reasonable.

  135. 135

    किंkiṃ पन,pa·na भन्ते,bhan·te अत्थिat·thi ब्रह्मा”ति?brah·mā

    Kiṁ pana, bhante, atthi brahmā”ti?

    But sir, does a divinity survive?”

  136. 136

    “किंkiṃ पनpa·na त्वं,tvaṃ महाराज,ma·hā·rā·ja एवंe·vaṃ वदेसि:va·de·si

    “Kiṁ pana tvaṁ, mahārāja, evaṁ vadesi:

    “But what exactly are you asking?”

  137. 137

    ‘किंkiṃ पन,pa·na भन्ते,bhan·te अत्थिat·thi ब्रह्मा’”ति?brah·mā

    ‘kiṁ pana, bhante, atthi brahmā’”ti?

    (Pāli only)

  138. 138

    “यदिya·di वाvā सो,so भन्ते,bhan·te ब्रह्माbrah·mā आगन्ताā·gan·tā इत्थत्तं,it·that·taṃ यदिya·di वाvā अनागन्ताa·nā·gan·tā इत्थत्तन्”ति?it·that·tan

    “Yadi vā so, bhante, brahmā āgantā itthattaṁ, yadi vā anāgantā itthattan”ti?

    “Whether that divinity comes back to this place or not.”

  139. 139

    “योyo सो,so महाराज,ma·hā·rā·ja ब्रह्माbrah·mā सब्याबज्झोsab·yā·baj·jho सोso ब्रह्माbrah·mā आगन्ताā·gan·tā इत्थत्तं,it·that·taṃ योyo सोso ब्रह्माbrah·mā अब्याबज्झोab·yā·baj·jho सोso ब्रह्माbrah·mā अनागन्ताa·nā·gan·tā इत्थत्तन्”ति।it·that·tan

    “Yo so, mahārāja, brahmā sabyābajjho so brahmā āgantā itthattaṁ, yo so brahmā abyābajjho so brahmā anāgantā itthattan”ti.

    “A divinity who is afflicted comes back to this place, but one who is unafflicted does not come back.”

  140. 140

    अथa·tha खोkho अञ्ञतरोañ·ña·ta·ro पुरिसोpu·ri·so राजानंrā·jā·naṃ पसेनदिंpa·se·na·diṃ कोसलंko·sa·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho aññataro puriso rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca:

    Then a certain man said to the king,

  141. 141

    “सञ्जयो,sañ·ja·yo महाराज,ma·hā·rā·ja ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo आकासगोत्तोā·kā·sa·got·to आगतो”ति।ā·ga·to

    “sañjayo, mahārāja, brāhmaṇo ākāsagotto āgato”ti.

    “Great king, Sañjaya, the brahmin of the Ākāsa clan, has come.”

  142. 142

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo सञ्जयंsañ·ja·yaṃ ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ आकासगोत्तंā·kā·sa·got·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho rājā pasenadi kosalo sañjayaṁ brāhmaṇaṁ ākāsagottaṁ etadavoca:

    Then King Pasenadi asked Sañjaya,

  143. 143

    “कोko नुnu खो,kho ब्राह्मण,brāh·ma·ṇa इमंi·maṃ कथावत्थुंka·thā·vat·thuṃ राजन्तेपुरेrā·jan·te·pu·re अब्भुदाहासी”ति?ab·bhu·dā·hā·sī

    “ko nu kho, brāhmaṇa, imaṁ kathāvatthuṁ rājantepure abbhudāhāsī”ti?

    “Brahmin, who introduced this topic of discussion to the royal compound?”

  144. 144

    “विटटूभो,vi·ṭa·ṭū·bho महाराज,ma·hā·rā·ja सेनापती”ति।se·nā·pa·tī

    “Viṭaṭūbho, mahārāja, senāpatī”ti.

    “It was General Viḍūḍabha, Great King.”

  145. 145

    विटटूभोvi·ṭa·ṭū·bho सेनापतिse·nā·pa·ti एवमाह:e·va·mā·ha

    Viṭaṭūbho senāpati evamāha:

    But Viḍūḍabha said,

  146. 146

    “सञ्जयो,sañ·ja·yo महाराज,ma·hā·rā·ja ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo आकासगोत्तो”ति।ā·kā·sa·got·to

    “sañjayo, mahārāja, brāhmaṇo ākāsagotto”ti.

    “It was Sañjaya, Great King, the brahmin of the Ākāsa clan.”

  147. 147

    अथa·tha खोkho अञ्ञतरोañ·ña·ta·ro पुरिसोpu·ri·so राजानंrā·jā·naṃ पसेनदिंpa·se·na·diṃ कोसलंko·sa·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho aññataro puriso rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca:

    Then a certain man said to the king,

  148. 148

    “यानकालो,yā·na·kā·lo महाराजा”ति।ma·hā·rā·jā

    “yānakālo, mahārājā”ti.

    “It’s time to go, Great King.”

  149. 149

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:

    So the king said to the Buddha,

  150. 150

    “सब्बञ्ञुतंsab·bañ·ñu·taṃ मयं,ma·yaṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अपुच्छिम्हा,a·puc·chim·hā सब्बञ्ञुतंsab·bañ·ñu·taṃ भगवाbha·ga·vā ब्याकासि;byā·kā·si

    “sabbaññutaṁ mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ apucchimhā, sabbaññutaṁ bhagavā byākāsi;

    “Sir, I asked you about omniscience, and you answered.

  151. 151

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti च,ca तेनte·na चम्हाcam·hā अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca, tena camhā attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  152. 152

    चातुवण्णिसुद्धिंcā·tu·vaṇ·ṇi·sud·dhiṃ मयं,ma·yaṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अपुच्छिम्हा,a·puc·chim·hā चातुवण्णिसुद्धिंcā·tu·vaṇ·ṇi·sud·dhiṃ भगवाbha·ga·vā ब्याकासि;byā·kā·si

    Cātuvaṇṇisuddhiṁ mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ apucchimhā, cātuvaṇṇisuddhiṁ bhagavā byākāsi;

    I asked you about purification in the four classes,

  153. 153

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti च,ca तेनte·na चम्हाcam·hā अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca, tena camhā attamanā.

    (Pāli only)

  154. 154

    अधिदेवेa·dhi·de·ve मयं,ma·yaṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अपुच्छिम्हा,a·puc·chim·hā अधिदेवेa·dhi·de·ve भगवाbha·ga·vā ब्याकासि;byā·kā·si

    Adhideve mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ apucchimhā, adhideve bhagavā byākāsi;

    about the gods,

  155. 155

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti च,ca तेनte·na चम्हाcam·hā अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca, tena camhā attamanā.

    (Pāli only)

  156. 156

    अधिब्रह्मानंa·dhib·rah·mā·naṃ मयं,ma·yaṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अपुच्छिम्हा,a·puc·chim·hā अधिब्रह्मानंa·dhib·rah·mā·naṃ भगवाbha·ga·vā ब्याकासि;byā·kā·si

    Adhibrahmānaṁ mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ apucchimhā, adhibrahmānaṁ bhagavā byākāsi;

    and about divinities, and you answered in each case.

  157. 157

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti च,ca तेनte·na चम्हाcam·hā अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca, tena camhā attamanā.

    (Pāli only)

  158. 158

    यंyaṃ यदेवya·de·va चca मयंma·yaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अपुच्छिम्हाa·puc·chim·hā तंtaṃ तदेवta·de·va भगवाbha·ga·vā ब्याकासि;byā·kā·si

    Yaṁ yadeva ca mayaṁ bhagavantaṁ apucchimhā taṁ tadeva bhagavā byākāsi;

    Whatever I asked the Buddha about, he answered.

  159. 159

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti च,ca तेनte·na चम्हाcam·hā अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca, tena camhā attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  160. 160

    हन्दhan·da चca दानिdā·ni मयं,ma·yaṃ भन्ते,bhan·te गच्छाम;gac·chā·ma

    Handa ca dāni mayaṁ, bhante, gacchāma;

    Well, now, sir, I must go.

  161. 161

    बहुकिच्चाba·hu·kic·cā मयंma·yaṃ बहुकरणीया”ति।ba·hu·ka·ra·ṇī·yā

    bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.

    I have many duties, and much to do.”

  162. 162

    “यस्सदानिyas·sa·dā·ni त्वं,tvaṃ महाराज,ma·hā·rā·ja कालंkā·laṃ मञ्ञसी”ति।mañ·ña·sī

    “Yassadāni tvaṁ, mahārāja, kālaṁ maññasī”ti.

    “Please, Great King, go at your convenience.”

  163. 163

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā पक्कामीति।pak·kā·mī·ti

    Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmīti.

    Then King Pasenadi approved and agreed with what the Buddha said. Then he got up from his seat, bowed and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving.

  164. 164

    कण्णकत्थलसुत्तंkaṇ·ṇa·kat·tha·la·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ दसमं।da·sa·maṃ

    Kaṇṇakatthalasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.

    (Pāli only)

  165. 165

    राजवग्गोrā·ja·vag·go निट्ठितोniṭ·ṭhi·to चतुत्थो।ca·tut·tho

    Rājavaggo niṭṭhito catuttho.

    (Pāli only)

  166. 166

    तस्सुद्दानंtas·sud·dā·naṃ

    Tassuddānaṁ

    (Pāli only)

  167. 167

    घटिकारोgha·ṭi·kā·ro रट्ठपालो,raṭ·ṭha·pā·lo

    Ghaṭikāro raṭṭhapālo,

    (Pāli only)

  168. 168

    मघदेवोma·gha·de·vo मधुरियं;ma·dhu·ri·yaṃ

    maghadevo madhuriyaṁ;

    (Pāli only)

  169. 169

    बोधिbo·dhi अङ्गुलिमालोaṅ·gu·li·mā·lo च,ca

    Bodhi aṅgulimālo ca,

    (Pāli only)

  170. 170

    पियजातंpi·ya·jā·taṃ बाहितिकं;bā·hi·ti·kaṃ

    piyajātaṁ bāhitikaṁ;

    (Pāli only)

  171. 171

    धम्मचेतियसुत्तञ्च,dham·ma·ce·ti·ya·sut·tañ·ca

    Dhammacetiyasuttañca,

    (Pāli only)

  172. 172

    दसमंda·sa·maṃ कण्णकत्थलं।kaṇ·ṇa·kat·tha·laṃ

    dasamaṁ kaṇṇakatthalaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.