Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Lesser Exposition 19 चूळनिद्देस 19

Chapter: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 181920 21 22 23

15. Mogharājamāṇavapucchāniddesa

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary. There is no free English translation of this book, so it is shown in Pāli only.

Verse: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 · Show pronunciation

1

चूळनिद्देस

Cūḷaniddesa
2

पारायनवग्गनिद्देस

Pārāyanavagganiddesa
3

पुच्छानिद्देस

Pucchāniddesa
4

15। मोघराजमाणवपुच्छानिद्देस

15. Mogharājamāṇavapucchāniddesa
5

<ब्>द्वाहं सक्कं अपुच्छिस्सं,</ब्>

Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ,

(Pāli only)
6

(इच्चायस्मा मोघराजा)

(iccāyasmā mogharājā)

(Pāli only)
7

<ब्>न मे ब्याकासि चक्खुमा;</ब्>

Na me byākāsi cakkhumā;

(Pāli only)
8

<ब्>यावततियञ्च देवीसि</ब्>,

Yāvatatiyañca devīsi,

(Pāli only)
9

<ब्>ब्याकरोतीति मे सुतं। </ब्>

Byākarotīti me sutaṁ. 

(Pāli only)
10

<ब्>द्वाहं सक्कं अपुच्छिस्सन्</ब्>ति सो ब्राह्मणो द्विक्खत्तुं बुद्धं भगवन्तं पञ्हं अपुच्छि।

Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissanti so brāhmaṇo dvikkhattuṁ buddhaṁ bhagavantaṁ pañhaṁ apucchi.

(Pāli only)
11

तस्स भगवा पञ्हं पुट्ठो न ब्याकासि—

Tassa bhagavā pañhaṁ puṭṭho na byākāsi—

(Pāli only)
12

“तदन्तरा इमस्स ब्राह्मणस्स इन्द्रियपरिपाको भविस्सती”ति।

“tadantarā imassa brāhmaṇassa indriyaparipāko bhavissatī”ti.

(Pāli only)
13

<ब्>सक्कन्</ब्>ति सक्को।

Sakkanti sakko.

(Pāli only)
14

भगवा सक्यकुला पब्बजितोतिपि सक्को।

Bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko.

(Pāli only)
15

अथ वा अड्ढो महद्धनो धनवातिपि सक्को।

Atha vā aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.

(Pāli only)
16

तस्सिमानि धनानि, सेय्यथिदं—

Tassimāni dhanāni, seyyathidaṁ—

(Pāli only)
17

सद्धाधनं सीलधनं हिरिधनं ओत्तप्पधनं सुतधनं चागधनं पञ्ञाधनं सतिपट्ठानधनं सम्मप्पधानधनं इद्धिपादधनं इन्द्रियधनं बलधनं बोज्झङ्गधनं मग्गधनं फलधनं निब्बानधनं।

saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ satipaṭṭhānadhanaṁ sammappadhānadhanaṁ iddhipādadhanaṁ indriyadhanaṁ baladhanaṁ bojjhaṅgadhanaṁ maggadhanaṁ phaladhanaṁ nibbānadhanaṁ.

(Pāli only)
18

इमेहि अनेकविधेहि धनरतनेहि अड्ढो महद्धनो धनवातिपि सक्को।

Imehi anekavidhehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko.

(Pāli only)
19

अथ वा सक्को पहु विसवी अलमत्तो सूरो वीरो विक्कन्तो अभीरू अच्छम्भी अनुत्रासी अपलायी पहीनभयभेरवो विगतलोमहंसोतिपि सक्को।

Atha vā sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁsotipi sakko.

(Pāli only)
20

<ब्>द्वाहं सक्कं अपुच्छिस्सन्</ब्>ति द्वाहं सक्कं अपुच्छिस्सं अयाचिस्सं अज्झेसिस्सं पसादयिस्सन्ति—

Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissanti dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ ayācissaṁ ajjhesissaṁ pasādayissanti—

(Pāli only)
21

द्वाहं सक्कं अपुच्छिस्सं।

dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ.

(Pāli only)
22

<ब्>इच्चायस्मा मोघराजा</ब्>ति।

Iccāyasmā mogharājāti.

(Pāli only)
23

<ब्>इच्चा</ब्>ति पदसन्धि …पे…

Iccāti padasandhi …pe…

(Pāli only)
24

<ब्>आयस्मा</ब्>ति पियवचनं …पे…

āyasmāti piyavacanaṁ …pe…

(Pāli only)
25

<ब्>मोघराजा</ब्>ति तस्स ब्राह्मणस्स नामं …पे… अभिलापोति—

mogharājāti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe… abhilāpoti—

(Pāli only)
26

इच्चायस्मा मोघराजा।

iccāyasmā mogharājā.

(Pāli only)
27

<ब्>न मे ब्याकासि चक्खुमा</ब्>ति।

Na me byākāsi cakkhumāti.

(Pāli only)
28

<ब्>न मे ब्याकासी</ब्>ति न मे ब्याकासि न आचिक्खि न देसेसि न पञ्ञपेसि न पट्ठपेसि न विवरि न विभजि न उत्तानीअकासि न पकासेसि।

Na me byākāsīti na me byākāsi na ācikkhi na desesi na paññapesi na paṭṭhapesi na vivari na vibhaji na uttānīakāsi na pakāsesi.

(Pāli only)
29

<ब्>चक्खुमा</ब्>ति भगवा पञ्चहि चक्खूहि चक्खुमा—

Cakkhumāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—

(Pāli only)
30

मंसचक्खुनापि चक्खुमा, दिब्बचक्खुनापि चक्खुमा, पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा, बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा, समन्तचक्खुनापि चक्खुमा।

maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)
31

कथं भगवा मंसचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)
32

मंसचक्खुम्हि भगवतो पञ्च वण्णा संविज्जन्ति—

Maṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—

(Pāli only)
33

नीलो च वण्णो, पीतको च वण्णो, लोहितको च वण्णो, कण्हो च वण्णो, ओदातो च वण्णो (…)।

nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo (…).

(Pāli only)
34

यत्थ च अक्खिलोमानि पतिट्ठितानि तं नीलं होति सुनीलं पासादिकं दस्सनेय्यं उमापुप्फसमानं।

Yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.

(Pāli only)
35

तस्स परतो पीतकं होति सुपीतकं सुवण्णवण्णं पासादिकं दस्सनेय्यं कणिकारपुप्फसमानं।

Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.

(Pāli only)
36

उभतो च अक्खिकूटानि भगवतो लोहितकानि होन्ति सुलोहितकानि पासादिकानि दस्सनेय्यानि इन्दगोपकसमानानि।

Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.

(Pāli only)
37

मज्झे कण्हं होति सुकण्हं अलूखं सिनिद्धं पासादिकं दस्सनेय्यं अद्दारिट्ठकसमानं।

Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ siniddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.

(Pāli only)
38

तस्स परतो ओदातं होति सुओदातं सेतं पण्डरं पासादिकं दस्सनेय्यं ओसधितारकसमानं।

Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.

(Pāli only)
39

तेन भगवा पाकतिकेन मंसचक्खुना अत्तभावपरियापन्नेन पुरिमसुचरितकम्माभिनिब्बत्तेन समन्ता योजनं पस्सति दिवा चेव रत्तिञ्च।

Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.

(Pāli only)
40

यदा हि चतुरङ्गसमन्नागतो अन्धकारो होति सूरियो च अत्थङ्गतो होति;

Yadā hi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti;

(Pāli only)
41

काळपक्खो च उपोसथो होति, तिब्बो च वनसण्डो होति, महा च काळमेघो अब्भुट्ठितो होति।

kāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.

(Pāli only)
42

एवरूपे चतुरङ्गसमन्नागते अन्धकारे समन्ता योजनं पस्सति।

Evarūpe caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.

(Pāli only)
43

नत्थि सो कुट्टो वा कवाटं वा पाकारो वा पब्बतो वा गच्छो वा लता वा आवरणं रूपानं दस्सनाय।

Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.

(Pāli only)
44

एकञ्चे तिलफलं निमित्तं कत्वा तिलवाहे पक्खिपेय्य, तंयेव तिलफलं उद्धरेय्य।

Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taṁyeva tilaphalaṁ uddhareyya.

(Pāli only)
45

एवं परिसुद्धं भगवतो पाकतिकं मंसचक्खु।

Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikaṁ maṁsacakkhu.

(Pāli only)
46

एवं भगवा मंसचक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)
47

कथं भगवा दिब्बेन चक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)
48

भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे;

Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe;

(Pāli only)
49

सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति—

sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti—

(Pāli only)
50

“इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना;

“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā;

(Pāli only)
51

इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना”ति।

ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.

(Pāli only)
52

इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते, यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति।

Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.

(Pāli only)
53

आकङ्खमानो च भगवा एकम्पि लोकधातुं पस्सेय्य, द्वेपि लोकधातुयो पस्सेय्य, तिस्सोपि लोकधातुयो पस्सेय्य, चतस्सोपि लोकधातुयो पस्सेय्य, पञ्चपि लोकधातुयो पस्सेय्य, दसपि लोकधातुयो पस्सेय्य, वीसम्पि लोकधातुयो पस्सेय्य, तिंसम्पि लोकधातुयो पस्सेय्य, चत्तालीसम्पि लोकधातुयो पस्सेय्य, पञ्ञासम्पि लोकधातुयो पस्सेय्य, सतम्पि लोकधातुयो पस्सेय्य, सहस्सिम्पि चूळनिकं लोकधातुं पस्सेय्य, द्विसहस्सिम्पि मज्झिमिकं लोकधातुं पस्सेय्य, तिसहस्सिम्पि लोकधातुं पस्सेय्य, महासहस्सिम्पि लोकधातुं पस्सेय्य, यावतकं वा पन आकङ्खेय्य तावतकं पस्सेय्य।

Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.

(Pāli only)
54

एवं परिसुद्धं भगवतो दिब्बचक्खु।

Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.

(Pāli only)
55

एवं भगवा दिब्बेन चक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)
56

कथं भगवा पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)
57

भगवा महापञ्ञो पुथुपञ्ञो जवनपञ्ञो हासपञ्ञो तिक्खपञ्ञो निब्बेधिकपञ्ञो पञ्ञापभेदकुसलो पभिन्नञाणो अधिगतपटिसम्भिदो चतुवेसारज्जप्पत्तो दसबलधारी पुरिसासभो पुरिससीहो पुरिसनागो पुरिसाजञ्ञो पुरिसधोरय्हो अनन्तञाणो अनन्ततेजो अनन्तयसो अड्ढो महद्धनो धनवा नेता विनेता अनुनेता पञ्ञापेता निज्झापेता पेक्खेता पसादेता।

Bhagavā mahāpañño puthupañño javanapañño hāsapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.

(Pāli only)
58

सो हि भगवा अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता असञ्जातस्स मग्गस्स सञ्जनेता अनक्खातस्स मग्गस्स अक्खाता, मग्गञ्ञू मग्गविदू मग्गकोविदो मग्गानुगा च पन एतरहि सावका विहरन्ति पच्छा समन्नागता।

So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā asañjātassa maggassa sañjanetā anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.

(Pāli only)
59

सो हि भगवा जानं जानाति, पस्सं पस्सति, चक्खुभूतो ञाणभूतो धम्मभूतो ब्रह्मभूतो वत्ता पवत्ता अत्थस्स निन्नेता अमतस्स दाता धम्मस्सामी तथागतो।

So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.

(Pāli only)
60

नत्थि तस्स भगवतो अञ्ञातं अदिट्ठं अविदितं असच्छिकतं अफस्सितं पञ्ञाय।

Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.

(Pāli only)
61

अतीतं अनागतं पच्चुप्पन्नं उपादाय सब्बे धम्मा सब्बाकारेन बुद्धस्स भगवतो ञाणमुखे आपाथं आगच्छन्ति।

Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.

(Pāli only)
62

यं किञ्चि नेय्यं नाम अत्थि जानितब्बं अत्तत्थो वा परत्थो वा उभयत्थो वा दिट्ठधम्मिको वा अत्थो सम्परायिको वा अत्थो उत्तानो वा अत्थो गम्भीरो वा अत्थो गूळ्हो वा अत्थो पटिच्छन्नो वा अत्थो नेय्यो वा अत्थो नीतो वा अत्थो अनवज्जो वा अत्थो निक्किलेसो वा अत्थो वोदानो वा अत्थो परमत्थो वा अत्थो, सब्बं तं अन्तो बुद्धञाणे परिवत्तति।

Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ anto buddhañāṇe parivattati.

(Pāli only)
63

सब्बं कायकम्मं बुद्धस्स भगवतो ञाणानुपरिवत्ति, सब्बं वचीकम्मं ञाणानुपरिवत्ति, सब्बं मनोकम्मं ञाणानुपरिवत्ति।

Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti, sabbaṁ vacīkammaṁ ñāṇānuparivatti, sabbaṁ manokammaṁ ñāṇānuparivatti.

(Pāli only)
64

अतीते बुद्धस्स भगवतो अप्पटिहतं ञाणं, अनागते अप्पटिहतं ञाणं, पच्चुप्पन्ने अप्पटिहतं ञाणं, यावतकं नेय्यं तावतकं ञाणं, यावतकं ञाणं तावतकं नेय्यं।

Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ.

(Pāli only)
65

नेय्यपरियन्तिकं ञाणं, ञाणपरियन्तिकं नेय्यं, नेय्यं अतिक्कमित्वा ञाणं नप्पवत्तति, ञाणं अतिक्कमित्वा नेय्यपथो नत्थि।

Neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.

(Pāli only)
66

अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो ते धम्मा।

Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

(Pāli only)
67

यथा द्विन्नं समुग्गपटलानं सम्माफुसितानं हेट्ठिमं समुग्गपटलं उपरिमं नातिवत्तति, उपरिमं समुग्गपटलं हेट्ठिमं नातिवत्तति, अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो;

Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;

(Pāli only)
68

एवमेव बुद्धस्स भगवतो नेय्यञ्च ञाणञ्च अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो।

evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.

(Pāli only)
69

यावतकं नेय्यं तावतकं ञाणं, यावतकं ञाणं तावतकं नेय्यं, नेय्यपरियन्तिकं ञाणं, ञाणपरियन्तिकं नेय्यं।

Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ.

(Pāli only)
70

नेय्यं अतिक्कमित्वा ञाणं नप्पवत्तति, ञाणं अतिक्कमित्वा नेय्यपथो नत्थि।

Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.

(Pāli only)
71

अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो ते धम्मा।

Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

(Pāli only)
72

सब्बधम्मेसु बुद्धस्स भगवतो ञाणं पवत्तति।

Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

(Pāli only)
73

सब्बे धम्मा बुद्धस्स भगवतो आवज्जनपटिबद्धा आकङ्खपटिबद्धा मनसिकारपटिबद्धा चित्तुप्पादपटिबद्धा।

Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.

(Pāli only)
74

सब्बसत्तेसु बुद्धस्स भगवतो ञाणं पवत्तति।

Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

(Pāli only)
75

सब्बेसञ्च सत्तानं भगवा आसयं जानाति, अनुसयं जानाति, चरितं जानाति, अधिमुत्तिं जानाति, अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये भब्बाभब्बे सत्ते जानाति।

Sabbesañca sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte jānāti.

(Pāli only)
76

सदेवको लोको समारको सब्रह्मको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्सा अन्तोबुद्धञाणे परिवत्तति।

Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

(Pāli only)
77

यथा ये केचि मच्छकच्छपा अन्तमसो तिमितिमिङ्गलं उपादाय अन्तोमहासमुद्दे परिवत्तन्ति, एवमेव सदेवको लोको समारको लोको सब्रह्मको लोको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्सा अन्तोबुद्धञाणे परिवत्तति।

Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti, evameva sadevako loko samārako loko sabrahmako loko sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

(Pāli only)
78

यथा ये केचि पक्खी अन्तमसो गरुळं वेनतेय्यं उपादाय आकासस्स पदेसे परिवत्तन्ति, एवमेव येपि ते सारिपुत्तसमा पञ्ञाय समन्नागता तेपि बुद्धञाणस्स पदेसे परिवत्तन्ति;

Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti, evameva yepi te sāriputtasamā paññāya samannāgatā tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;

(Pāli only)
79

बुद्धञाणं देवमनुस्सानं पञ्ञं फरित्वा अभिभवित्वा तिट्ठति।

buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.

(Pāli only)
80

येपि ते खत्तियपण्डिता ब्राह्मणपण्डिता गहपतिपण्डिता समणपण्डिता निपुणा कतपरप्पवादा वालवेधिरूपा वोभिन्दन्ता मञ्ञे चरन्ति पञ्ञागतेन दिट्ठिगतानि, ते पञ्हे अभिसङ्खरित्वा अभिसङ्खरित्वा तथागतं उपसङ्कमित्वा पुच्छन्ति गूळ्हानि च पटिच्छन्नानि।

Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni.

(Pāli only)
81

कथिता विसज्जिता च ते पञ्हा भगवता होन्ति निद्दिट्ठकारणा।

Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.

(Pāli only)
82

उपक्खित्तका च ते भगवतो सम्पज्जन्ति।

Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.

(Pāli only)
83

अथ खो भगवाव तत्थ अतिरोचति—

Atha kho bhagavāva tattha atirocati—

(Pāli only)
84

यदिदं पञ्ञायाति।

yadidaṁ paññāyāti.

(Pāli only)
85

एवं भगवा पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)
86

कथं भगवा बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)
87

भगवा बुद्धचक्खुना लोकं वोलोकेन्तो अद्दस सत्ते अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये अप्पेकच्चे परलोकवज्जभयदस्साविनो विहरन्ते।

Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante.

(Pāli only)
88

सेय्यथापि नाम उप्पलिनियं वा पदुमिनियं वा पुण्डरीकिनियं वा अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्ढानि उदकानुग्गतानि अन्तोनिमुग्गपोसीनि, अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्ढानि समोदकं ठितानि, अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्ढानि उदका अच्चुग्गम्म तिट्ठन्ति अनुपलित्तानि उदकेन;

Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;

(Pāli only)
89

एवमेवं भगवा बुद्धचक्खुना लोकं वोलोकेन्तो अद्दस सत्ते अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये अप्पेकच्चे परलोकवज्जभयदस्साविनो विहरन्ते।

evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante.

(Pāli only)
90

जानाति भगवा—

Jānāti bhagavā—

(Pāli only)
91

“अयं पुग्गलो रागचरितो, अयं दोसचरितो, अयं मोहचरितो, अयं वितक्कचरितो, अयं सद्धाचरितो, अयं ञाणचरितो”ति।

“ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.

(Pāli only)
92

रागचरितस्स भगवा पुग्गलस्स असुभकथं कथेति;

Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;

(Pāli only)
93

दोसचरितस्स भगवा पुग्गलस्स मेत्ताभावनं आचिक्खति;

dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;

(Pāli only)
94

मोहचरितस्स भगवा पुग्गलस्स उद्देसे परिपुच्छाय कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय गरुसंवासे निवेसेति;

mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;

(Pāli only)
95

वितक्कचरितस्स भगवा पुग्गलस्स आनापानस्सतिं आचिक्खति;

vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;

(Pāli only)
96

सद्धाचरितस्स भगवा पुग्गलस्स पसादनीयं निमित्तं आचिक्खति बुद्धसुबोधिं धम्मसुधम्मतं सङ्घसुप्पटिपत्तिं सीलानि च;

saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca;

(Pāli only)
97

अत्तनो ञाणचरितस्स भगवा पुग्गलस्स विपस्सनानिमित्तं आचिक्खति अनिच्चाकारं दुक्खाकारं अनत्ताकारं।

attano ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.

(Pāli only)
98

“सेले यथा पब्बतमुद्धनिट्ठितो,

“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,

(Pāli only)
99

यथापि पस्से जनतं समन्ततो;

Yathāpi passe janataṁ samantato;

(Pāli only)
100

तथूपमं धम्ममयं सुमेध,

Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,

(Pāli only)
101

पासादमारुय्ह समन्तचक्खु;

Pāsādamāruyha samantacakkhu;

(Pāli only)
102

सोकावतिण्णं जनतमपेतसोको,

Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,

(Pāli only)
103

अवेक्खस्सु जातिजराभिभूतन्”ति।

Avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.

(Pāli only)
104

एवं भगवा बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)
105

कथं भगवा समन्तचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)
106

<ब्>समन्तचक्खु</ब्> वुच्चति सब्बञ्ञुतञाणं।

Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.

(Pāli only)
107

भगवा सब्बञ्ञुतञाणेन उपेतो समुपेतो उपागतो समुपागतो उपपन्नो समुपपन्नो समन्नागतो।

Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.

(Pāli only)
108

“न तस्स अद्दिट्ठमिधत्थि किञ्चि,

“Na tassa addiṭṭhamidhatthi kiñci,

(Pāli only)
109

अथो अविञ्ञातमजानितब्बं;

Atho aviññātamajānitabbaṁ;

(Pāli only)
110

सब्बं अभिञ्ञासि यदत्थि नेय्यं,

Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,

(Pāli only)
111

तथागतो तेन समन्तचक्खू”ति।

Tathāgato tena samantacakkhū”ti.

(Pāli only)
112

एवं भगवा समन्तचक्खुनापि चक्खुमाति—

Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—

(Pāli only)
113

न मे ब्याकासि चक्खुमा।

na me byākāsi cakkhumā.

(Pāli only)
114

<ब्>यावततियञ्च देवीसि, ब्याकरोतीति मे सुतन्</ब्>ति यावततियं बुद्धो सहधम्मिकं पञ्हं पुट्ठो ब्याकरोति नो संसारेतीति—

Yāvatatiyañca devīsi, byākarotīti me sutanti yāvatatiyaṁ buddho sahadhammikaṁ pañhaṁ puṭṭho byākaroti no saṁsāretīti—

(Pāli only)
115

एवं मया उग्गहितं, एवं मया उपधारितं, एवं मया उपलक्खितं।

evaṁ mayā uggahitaṁ, evaṁ mayā upadhāritaṁ, evaṁ mayā upalakkhitaṁ.

(Pāli only)
116

<ब्>देवीसी</ब्>ति भगवा चेव इसि चाति—

Devīsīti bhagavā ceva isi cāti—

(Pāli only)
117

देवीसि।

devīsi.

(Pāli only)
118

यथा राजा पब्बजिता वुच्चन्ति राजिसयो, ब्राह्मणा पब्बजिता वुच्चन्ति ब्राह्मणिसयो, एवमेव भगवा चेव इसि चाति—

Yathā rājā pabbajitā vuccanti rājisayo, brāhmaṇā pabbajitā vuccanti brāhmaṇisayo, evameva bhagavā ceva isi cāti—

(Pāli only)
119

देवीसि।

devīsi.

(Pāli only)
120

अथ वा भगवा पब्बजितोतिपि <ब्>इसि</ब्>।

Atha vā bhagavā pabbajitotipi isi.

(Pāli only)
121

महन्तं सीलक्खन्धं एसी गवेसी परियेसीतिपि इसि।

Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesītipi isi.

(Pāli only)
122

महन्तं समाधिक्खन्धं …पे…

Mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…

(Pāli only)
123

महन्तं पञ्ञाक्खन्धं …

mahantaṁ paññākkhandhaṁ …

(Pāli only)
124

महन्तं विमुत्तिक्खन्धं …

mahantaṁ vimuttikkhandhaṁ …

(Pāli only)
125

महन्तं विमुत्तिञाणदस्सनक्खन्धं एसी गवेसी परियेसीतिपि इसि।

mahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esī gavesī pariyesītipi isi.

(Pāli only)
126

महतो तमोकायस्स पदालनं एसी गवेसी परियेसीतिपि इसि।

Mahato tamokāyassa padālanaṁ esī gavesī pariyesītipi isi.

(Pāli only)
127

महतो विपल्लासस्स पभेदनं एसी गवेसी परियेसीतिपि इसि।

Mahato vipallāsassa pabhedanaṁ esī gavesī pariyesītipi isi.

(Pāli only)
128

महतो तण्हासल्लस्स अब्बहनं …

Mahato taṇhāsallassa abbahanaṁ …

(Pāli only)
129

महतो दिट्ठिसङ्घाटस्स विनिवेठनं …

mahato diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ …

(Pāli only)
130

महतो मानधजस्स पपातनं …

mahato mānadhajassa papātanaṁ …

(Pāli only)
131

महतो अभिसङ्खारस्स वूपसमं …

mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ …

(Pāli only)
132

महतो ओघस्स नित्थरणं …

mahato oghassa nittharaṇaṁ …

(Pāli only)
133

महतो भारस्स निक्खेपनं …

mahato bhārassa nikkhepanaṁ …

(Pāli only)
134

महतो संसारवट्टस्स उपच्छेदं …

mahato saṁsāravaṭṭassa upacchedaṁ …

(Pāli only)
135

महतो सन्तापस्स निब्बापनं …

mahato santāpassa nibbāpanaṁ …

(Pāli only)
136

महतो परिळाहस्स पटिप्पस्सद्धिं …

mahato pariḷāhassa paṭippassaddhiṁ …

(Pāli only)
137

महतो धम्मधजस्स उस्सापनं एसी गवेसी परियेसीतिपि इसि।

mahato dhammadhajassa ussāpanaṁ esī gavesī pariyesītipi isi.

(Pāli only)
138

महन्ते सतिपट्ठाने …

Mahante satipaṭṭhāne …

(Pāli only)
139

महन्ते सम्मप्पधाने …

mahante sammappadhāne …

(Pāli only)
140

महन्तानि इन्द्रियानि …

mahantāni indriyāni …

(Pāli only)
141

महन्तानि बलानि …

mahantāni balāni …

(Pāli only)
142

महन्ते बोज्झङ्गे …

mahante bojjhaṅge …

(Pāli only)
143

महन्तं अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं …

mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ …

(Pāli only)
144

महन्तं परमत्थं अमतं निब्बानं एसी गवेसी परियेसीतिपि इसि।

mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ esī gavesī pariyesītipi isi.

(Pāli only)
145

महेसक्खेहि वा सत्तेहि एसितो गवेसितो परियेसितो—

Mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito—

(Pāli only)
146

“कहं बुद्धो, कहं भगवा, कहं देवदेवो, कहं नरासभो”तिपि इसीति—

“kahaṁ buddho, kahaṁ bhagavā, kahaṁ devadevo, kahaṁ narāsabho”tipi isīti—

(Pāli only)
147

यावततियञ्च देवीसि ब्याकरोतीति मे सुतं।

yāvatatiyañca devīsi byākarotīti me sutaṁ.

(Pāli only)
148

तेनाह सो ब्राह्मणो—

Tenāha so brāhmaṇo—

(Pāli only)
149

“द्वाहं सक्कं अपुच्छिस्सं,

“Dvāhaṁ sakkaṁ apucchissaṁ,

(Pāli only)
150

(इच्चायस्मा मोघराजा)

(iccāyasmā mogharājā)

(Pāli only)
151

न मे ब्याकासि चक्खुमा;

Na me byākāsi cakkhumā;

(Pāli only)
152

यावततियञ्च देवीसि,

Yāvatatiyañca devīsi,

(Pāli only)
153

ब्याकरोतीति मे सुतन्”ति।

Byākarotīti me sutan”ti.

(Pāli only)
154

<ब्>अयं लोको परो लोको,</ब्>

Ayaṁ loko paro loko,

(Pāli only)
155

<ब्>ब्रह्मलोको सदेवको;</ब्>

brahmaloko sadevako;

(Pāli only)
156

<ब्>दिट्ठिं ते नाभिजानाति,</ब्>

Diṭṭhiṁ te nābhijānāti,

(Pāli only)
157

<ब्>गोतमस्स यसस्सिनो। </ब्>

gotamassa yasassino. 

(Pāli only)
158

<ब्>अयं लोको परो लोको</ब्>ति।

Ayaṁ loko paro lokoti.

(Pāli only)
159

<ब्>अयं लोको</ब्>ति मनुस्सलोको।

Ayaṁ lokoti manussaloko.

(Pāli only)
160

<ब्>परो लोको</ब्>ति मनुस्सलोकं ठपेत्वा सब्बो परो लोकोति—

Paro lokoti manussalokaṁ ṭhapetvā sabbo paro lokoti—

(Pāli only)
161

अयं लोको परो लोको।

ayaṁ loko paro loko.

(Pāli only)
162

<ब्>ब्रह्मलोको सदेवको</ब्>ति सदेवको लोको समारको सब्रह्मको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्साति—

Brahmaloko sadevakoti sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussāti—

(Pāli only)
163

ब्रह्मलोको सदेवको।

brahmaloko sadevako.

(Pāli only)
164

<ब्>दिट्ठिं ते नाभिजानाती</ब्>ति तुय्हं दिट्ठिं खन्तिं रुचिं लद्धिं अज्झासयं अधिप्पायं लोको न जानाति—

Diṭṭhiṁ te nābhijānātīti tuyhaṁ diṭṭhiṁ khantiṁ ruciṁ laddhiṁ ajjhāsayaṁ adhippāyaṁ loko na jānāti—

(Pāli only)
165

“अयं एवंदिट्ठिको एवङ्खन्तिको एवंरुचिको एवंलद्धिको एवंअज्झासयो एवंअधिप्पायो”ति न जानाति न पस्सति न दक्खति नाधिगच्छति न विन्दति न पटिलभतीति—

“ayaṁ evaṁdiṭṭhiko evaṅkhantiko evaṁruciko evaṁladdhiko evaṁajjhāsayo evaṁadhippāyo”ti na jānāti na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti—

(Pāli only)
166

दिट्ठिं ते नाभिजानाति।

diṭṭhiṁ te nābhijānāti.

(Pāli only)
167

<ब्>गोतमस्स यसस्सिनो</ब्>ति भगवा यसप्पत्तोति यसस्सी।

Gotamassa yasassinoti bhagavā yasappattoti yasassī.

(Pāli only)
168

अथ वा भगवा सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानन्तिपि यसस्सीति—

Atha vā bhagavā sakkato garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānantipi yasassīti—

(Pāli only)
169

गोतमस्स यसस्सिनो।

gotamassa yasassino.

(Pāli only)
170

तेनाह सो ब्राह्मणो—

Tenāha so brāhmaṇo—

(Pāli only)
171

“अयं लोको परो लोको,

“Ayaṁ loko paro loko,

(Pāli only)
172

ब्रह्मलोको सदेवको;

brahmaloko sadevako;

(Pāli only)
173

दिट्ठिं ते नाभिजानाति,

Diṭṭhiṁ te nābhijānāti,

(Pāli only)
174

गोतमस्स यसस्सिनो”ति।

gotamassa yasassino”ti.

(Pāli only)
175

<ब्>एवं अभिक्कन्तदस्साविं,</ब्>

Evaṁ abhikkantadassāviṁ,

(Pāli only)
176

<ब्>अत्थि पञ्हेन आगमं;</ब्>

atthi pañhena āgamaṁ;

(Pāli only)
177

<ब्>कथं लोकं अवेक्खन्तं,</ब्>

Kathaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,

(Pāli only)
178

<ब्>मच्चुराजा न पस्सति। </ब्>

maccurājā na passati. 

(Pāli only)
179

<ब्>एवं अभिक्कन्तदस्साविन्</ब्>ति एवं अभिक्कन्तदस्साविं अग्गदस्साविं सेट्ठदस्साविं विसेट्ठदस्साविं पामोक्खदस्साविं उत्तमदस्साविं परमदस्साविन्ति—

Evaṁ abhikkantadassāvinti evaṁ abhikkantadassāviṁ aggadassāviṁ seṭṭhadassāviṁ viseṭṭhadassāviṁ pāmokkhadassāviṁ uttamadassāviṁ paramadassāvinti—

(Pāli only)
180

एवं अभिक्कन्तदस्साविं।

evaṁ abhikkantadassāviṁ.

(Pāli only)
181

<ब्>अत्थि पञ्हेन आगमन्</ब्>ति पञ्हेन अत्थिको आगतोम्हि …पे…

Atthi pañhena āgamanti pañhena atthiko āgatomhi …pe…

(Pāli only)
182

वहस्सेतं भारन्ति, एवम्पि अत्थि पञ्हेन आगमं।

vahassetaṁ bhāranti, evampi atthi pañhena āgamaṁ.

(Pāli only)
183

<ब्>कथं लोकं अवेक्खन्तन्</ब्>ति कथं लोकं अवेक्खन्तं पच्चवेक्खन्तं तुलयन्तं तीरयन्तं विभावयन्तं विभूतं करोन्तन्ति—

Kathaṁ lokaṁ avekkhantanti kathaṁ lokaṁ avekkhantaṁ paccavekkhantaṁ tulayantaṁ tīrayantaṁ vibhāvayantaṁ vibhūtaṁ karontanti—

(Pāli only)
184

कथं लोकं अवेक्खन्तं।

kathaṁ lokaṁ avekkhantaṁ.

(Pāli only)
185

<ब्>मच्चुराजा न पस्सती</ब्>ति मच्चुराजा न पस्सति न दक्खति नाधिगच्छति न विन्दति न पटिलभतीति—

Maccurājā na passatīti maccurājā na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti—

(Pāli only)
186

मच्चुराजा न पस्सति।

maccurājā na passati.

(Pāli only)
187

तेनाह सो ब्राह्मणो—

Tenāha so brāhmaṇo—

(Pāli only)
188

“एवं अभिक्कन्तदस्साविं,

“Evaṁ abhikkantadassāviṁ,

(Pāli only)
189

अत्थि पञ्हेन आगमं;

atthi pañhena āgamaṁ;

(Pāli only)
190

कथं लोकं अवेक्खन्तं,

Kathaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,

(Pāli only)
191

मच्चुराजा न पस्सती”ति।

maccurājā na passatī”ti.

(Pāli only)
192

<ब्>सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सु,</ब्>

Suññato lokaṁ avekkhassu,

(Pāli only)
193

<ब्>मोघराज सदा सतो;</ब्>

mogharāja sadā sato;

(Pāli only)
194

<ब्>अत्तानुदिट्ठिं ऊहच्च,</ब्>

Attānudiṭṭhiṁ ūhacca,

(Pāli only)
195

<ब्>एवं मच्चुतरो सिया;</ब्>

evaṁ maccutaro siyā;

(Pāli only)
196

<ब्>एवं लोकं अवेक्खन्तं,</ब्>

Evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,

(Pāli only)
197

<ब्>मच्चुराजा न पस्सति। </ब्>

maccurājā na passati. 

(Pāli only)
198

<ब्>सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सू</ब्>ति।

Suññato lokaṁ avekkhassūti.

(Pāli only)
199

<ब्>लोको</ब्>ति निरयलोको तिरच्छानलोको पेत्तिविसयलोको मनुस्सलोको देवलोको खन्धलोको धातुलोको आयतनलोको अयं लोको परो लोको ब्रह्मलोको सदेवको।

Lokoti nirayaloko tiracchānaloko pettivisayaloko manussaloko devaloko khandhaloko dhātuloko āyatanaloko ayaṁ loko paro loko brahmaloko sadevako.

(Pāli only)
200

अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच—

Aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca—

(Pāli only)
201

“लोको लोकोति, भन्ते, वुच्चति।

“loko lokoti, bhante, vuccati.

(Pāli only)
202

कित्तावता नु खो, भन्ते, लोकोति वुच्चती”ति?

Kittāvatā nu kho, bhante, lokoti vuccatī”ti?

(Pāli only)
203

“लुज्जतीति खो, भिक्खु, तस्मा लोकोति वुच्चति।

“Lujjatīti kho, bhikkhu, tasmā lokoti vuccati.

(Pāli only)
204

किञ्च लुज्जति?

Kiñca lujjati?

(Pāli only)
205

चक्खु खो भिक्खु लुज्जति, रूपा लुज्जन्ति, चक्खुविञ्ञाणं लुज्जति, चक्खुसम्फस्सो लुज्जति, यम्पिदं चक्खुसम्फस्सपच्चया उप्पज्जति वेदयितं सुखं वा दुक्खं वा अदुक्खमसुखं वा तम्पि लुज्जति;

Cakkhu kho bhikkhu lujjati, rūpā lujjanti, cakkhuviññāṇaṁ lujjati, cakkhusamphasso lujjati, yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi lujjati;

(Pāli only)
206

सोतं लुज्जति,

sotaṁ lujjati,

(Pāli only)
207

गन्धा लुज्जन्ति …पे…

gandhā lujjanti …pe…

(Pāli only)
208

कायो लुज्जति, फोट्ठब्बा लुज्जन्ति;

kāyo lujjati, phoṭṭhabbā lujjanti;

(Pāli only)
209

मनो लुज्जति, धम्मा लुज्जन्ति, मनोविञ्ञाणं लुज्जति, मनोसम्फस्सो लुज्जति; यम्पिदं मनोसम्फस्सपच्चया उप्पज्जति वेदयितं सुखं वा दुक्खं वा अदुक्खमसुखं वा तम्पि लुज्जति।

mano lujjati, dhammā lujjanti, manoviññāṇaṁ lujjati, manosamphasso lujjati; yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi lujjati.

(Pāli only)
210

लुज्जतीति खो, भिक्खु, तस्मा लोकोति वुच्चति”।

Lujjatīti kho, bhikkhu, tasmā lokoti vuccati”.

(Pāli only)
211

<ब्>सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सू</ब्>ति द्वीहि कारणेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति—

Suññato lokaṁ avekkhassūti dvīhi kāraṇehi suññato lokaṁ avekkhati—

(Pāli only)
212

अवसियपवत्तसल्लक्खणवसेन वा तुच्छसङ्खारसमनुपस्सनावसेन वा।

avasiyapavattasallakkhaṇavasena vā tucchasaṅkhārasamanupassanāvasena vā.

(Pāli only)
213

कथं अवसियपवत्तसल्लक्खणवसेन सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति?

Kathaṁ avasiyapavattasallakkhaṇavasena suññato lokaṁ avekkhati?

(Pāli only)
214

रूपे वसो न लब्भति, वेदनाय वसो न लब्भति, सञ्ञाय वसो न लब्भति, सङ्खारेसु वसो न लब्भति, विञ्ञाणे वसो न लब्भति।

Rūpe vaso na labbhati, vedanāya vaso na labbhati, saññāya vaso na labbhati, saṅkhāresu vaso na labbhati, viññāṇe vaso na labbhati.

(Pāli only)
215

वुत्तञ्हेतं भगवता—

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)
216

“रूपं, भिक्खवे, अनत्ता।

“rūpaṁ, bhikkhave, anattā.

(Pāli only)
217

रूपञ्च हिदं, भिक्खवे, अत्ता अभविस्स, नयिदं रूपं आबाधाय संवत्तेय्य, लब्भेथ च रूपे—

Rūpañca hidaṁ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṁ rūpaṁ ābādhāya saṁvatteyya, labbhetha ca rūpe—

(Pāli only)
218

‘एवं मे रूपं होतु, एवं मे रूपं मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me rūpaṁ hotu, evaṁ me rūpaṁ mā ahosī’ti.

(Pāli only)
219

यस्मा च खो, भिक्खवे, रूपं अनत्ता, तस्मा रूपं आबाधाय संवत्तति न च लब्भति रूपे—

Yasmā ca kho, bhikkhave, rūpaṁ anattā, tasmā rūpaṁ ābādhāya saṁvattati na ca labbhati rūpe—

(Pāli only)
220

‘एवं मे रूपं होतु, एवं मे रूपं मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me rūpaṁ hotu, evaṁ me rūpaṁ mā ahosī’ti.

(Pāli only)
221

वेदना अनत्ता।

Vedanā anattā.

(Pāli only)
222

वेदना च हिदं, भिक्खवे, अत्ता अभविस्स, नयिदं वेदना आबाधाय संवत्तेय्य, लब्भेथ च वेदनाय—

Vedanā ca hidaṁ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṁ vedanā ābādhāya saṁvatteyya, labbhetha ca vedanāya—

(Pāli only)
223

‘एवं मे वेदना होतु, एवं मे वेदना मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me vedanā hotu, evaṁ me vedanā mā ahosī’ti.

(Pāli only)
224

यस्मा च खो, भिक्खवे, वेदना अनत्ता, तस्मा वेदना आबाधाय संवत्तति, न च लब्भति वेदनाय—

Yasmā ca kho, bhikkhave, vedanā anattā, tasmā vedanā ābādhāya saṁvattati, na ca labbhati vedanāya—

(Pāli only)
225

‘एवं मे वेदना होतु, एवं मे वेदना मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me vedanā hotu, evaṁ me vedanā mā ahosī’ti.

(Pāli only)
226

सञ्ञा अनत्ता।

Saññā anattā.

(Pāli only)
227

सञ्ञा च हिदं, भिक्खवे, अत्ता अभविस्स, नयिदं सञ्ञा आबाधाय संवत्तेय्य, लब्भेथ च सञ्ञाय—

Saññā ca hidaṁ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṁ saññā ābādhāya saṁvatteyya, labbhetha ca saññāya—

(Pāli only)
228

‘एवं मे सञ्ञा होतु, एवं मे सञ्ञा मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me saññā hotu, evaṁ me saññā mā ahosī’ti.

(Pāli only)
229

यस्मा च खो, भिक्खवे, सञ्ञा अनत्ता, तस्मा सञ्ञा आबाधाय संवत्तति, न च लब्भति सञ्ञाय—

Yasmā ca kho, bhikkhave, saññā anattā, tasmā saññā ābādhāya saṁvattati, na ca labbhati saññāya—

(Pāli only)
230

‘एवं मे सञ्ञा होतु, एवं मे सञ्ञा मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me saññā hotu, evaṁ me saññā mā ahosī’ti.

(Pāli only)
231

सङ्खारा अनत्ता।

Saṅkhārā anattā.

(Pāli only)
232

सङ्खारा च हिदं, भिक्खवे, अत्ता अभविस्संसु, नयिदं सङ्खारा आबाधाय संवत्तेय्युं, लब्भेथ च सङ्खारेसु—

Saṅkhārā ca hidaṁ, bhikkhave, attā abhavissaṁsu, nayidaṁ saṅkhārā ābādhāya saṁvatteyyuṁ, labbhetha ca saṅkhāresu—

(Pāli only)
233

‘एवं मे सङ्खारा होन्तु, एवं मे सङ्खारा मा अहेसुन्’ति।

‘evaṁ me saṅkhārā hontu, evaṁ me saṅkhārā mā ahesun’ti.

(Pāli only)
234

यस्मा च खो, भिक्खवे, सङ्खारा अनत्ता, तस्मा सङ्खारा आबाधाय संवत्तन्ति, न च लब्भति सङ्खारेसु—

Yasmā ca kho, bhikkhave, saṅkhārā anattā, tasmā saṅkhārā ābādhāya saṁvattanti, na ca labbhati saṅkhāresu—

(Pāli only)
235

‘एवं मे सङ्खारा होन्तु, एवं मे सङ्खारा मा अहेसुन्’ति।

‘evaṁ me saṅkhārā hontu, evaṁ me saṅkhārā mā ahesun’ti.

(Pāli only)
236

विञ्ञाणं अनत्ता।

Viññāṇaṁ anattā.

(Pāli only)
237

विञ्ञाणञ्च हिदं, भिक्खवे, अत्ता अभविस्स, नयिदं विञ्ञाणं आबाधाय संवत्तेय्य, लब्भेथ च विञ्ञाणे—

Viññāṇañca hidaṁ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṁ viññāṇaṁ ābādhāya saṁvatteyya, labbhetha ca viññāṇe—

(Pāli only)
238

‘एवं मे विञ्ञाणं होतु, एवं मे विञ्ञाणं मा अहोसी’ति।

‘evaṁ me viññāṇaṁ hotu, evaṁ me viññāṇaṁ mā ahosī’ti.

(Pāli only)
239

यस्मा च खो, भिक्खवे, विञ्ञाणं अनत्ता, तस्मा विञ्ञाणं आबाधाय संवत्तति, न च लब्भति विञ्ञाणे—

Yasmā ca kho, bhikkhave, viññāṇaṁ anattā, tasmā viññāṇaṁ ābādhāya saṁvattati, na ca labbhati viññāṇe—

(Pāli only)
240

‘एवं मे विञ्ञाणं होतु, एवं मे विञ्ञाणं मा अहोसी’”ति।

‘evaṁ me viññāṇaṁ hotu, evaṁ me viññāṇaṁ mā ahosī’”ti.

(Pāli only)
241

वुत्तञ्हेतं भगवता—

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)
242

“नायं, भिक्खवे, कायो तुम्हाकं, नपि अञ्ञेसं।

“nāyaṁ, bhikkhave, kāyo tumhākaṁ, napi aññesaṁ.

(Pāli only)
243

पुराणमिदं, भिक्खवे, कम्मं अभिसङ्खतं अभिसञ्चेतयितं वेदनियं दट्ठब्बं।

Purāṇamidaṁ, bhikkhave, kammaṁ abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ vedaniyaṁ daṭṭhabbaṁ.

(Pāli only)
244

तत्र खो, भिक्खवे, सुतवा अरियसावको पटिच्चसमुप्पादंयेव साधुकं योनिसो मनसि करोति—

Tatra kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva sādhukaṁ yoniso manasi karoti—

(Pāli only)
245

‘इति इमस्मिं सति इदं होति, इमस्सुप्पादा इदं उप्पज्जति;

‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti, imassuppādā idaṁ uppajjati;

(Pāli only)
246

इमस्मिं असति इदं न होति, इमस्स निरोधा इदं निरुज्झति, यदिदं—

imasmiṁ asati idaṁ na hoti, imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ—

(Pāli only)
247

अविज्जापच्चया सङ्खारा, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामरूपं, नामरूपपच्चया सळायतनं, सळायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया तण्हा, तण्हापच्चया उपादानं, उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा सम्भवन्ति—

avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti—

(Pāli only)
248

एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति’।

evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.

(Pāli only)
249

अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधा सङ्खारनिरोधो, सङ्खारनिरोधा विञ्ञाणनिरोधो …पे…

Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho …pe…

(Pāli only)
250

जातिनिरोधा जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति, एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होती”ति।

jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.

(Pāli only)
251

एवं अवसियपवत्तसल्लक्खणवसेन सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evaṁ avasiyapavattasallakkhaṇavasena suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
252

कथं तुच्छसङ्खारसमनुपस्सनावसेन सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति?

Kathaṁ tucchasaṅkhārasamanupassanāvasena suññato lokaṁ avekkhati?

(Pāli only)
253

रूपे सारो न लब्भति, वेदनाय सारो न लब्भति, सञ्ञाय सारो न लब्भति, सङ्खारेसु सारो न लब्भति, विञ्ञाणे सारो न लब्भति;

Rūpe sāro na labbhati, vedanāya sāro na labbhati, saññāya sāro na labbhati, saṅkhāresu sāro na labbhati, viññāṇe sāro na labbhati;

(Pāli only)
254

रूपं अस्सारं निस्सारं सारापगतं निच्चसारसारेन वा सुखसारसारेन वा अत्तसारसारेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

rūpaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
255

वेदना अस्सारा निस्सारा सारापगता …पे…

Vedanā assārā nissārā sārāpagatā …pe…

(Pāli only)
256

सञ्ञा अस्सारा निस्सारा सारापगता …

saññā assārā nissārā sārāpagatā …

(Pāli only)
257

सङ्खारा अस्सारा निस्सारा सारापगता …

saṅkhārā assārā nissārā sārāpagatā …

(Pāli only)
258

विञ्ञाणं अस्सारं निस्सारं सारापगतं निच्चसारसारेन वा सुखसारसारेन वा अत्तसारसारेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

viññāṇaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
259

यथा नळो अस्सारो निस्सारो सारापगतो, यथा च एरण्डो …पे…

Yathā naḷo assāro nissāro sārāpagato, yathā ca eraṇḍo …pe…

(Pāli only)
260

यथा च उदुम्बरो अस्सारो निस्सारो सारापगतो, यथा च सेतकच्छो अस्सारो निस्सारो सारापगतो, यथा च पालिभद्दको अस्सारो निस्सारो सारापगतो, यथा च फेणपिण्डो अस्सारो निस्सारो सारापगतो, यथा च उदकपुब्बुळं अस्सारं निस्सारं सारापगतं, यथा च मरीचि अस्सारा निस्सारा सारापगता, यथा कदलिक्खन्धो अस्सारो निस्सारो सारापगतो, यथा माया अस्सारा निस्सारा सारापगता—

yathā ca udumbaro assāro nissāro sārāpagato, yathā ca setakaccho assāro nissāro sārāpagato, yathā ca pālibhaddako assāro nissāro sārāpagato, yathā ca pheṇapiṇḍo assāro nissāro sārāpagato, yathā ca udakapubbuḷaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ, yathā ca marīci assārā nissārā sārāpagatā, yathā kadalikkhandho assāro nissāro sārāpagato, yathā māyā assārā nissārā sārāpagatā—

(Pāli only)
261

एवमेव रूपं अस्सारं निस्सारं सारापगतं निच्चसारसारेन वा सुखसारसारेन वा अत्तसारसारेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

evameva rūpaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
262

वेदना अस्सारा निस्सारा सारापगता …पे…

Vedanā assārā nissārā sārāpagatā …pe…

(Pāli only)
263

सञ्ञा अस्सारा निस्सारा सारापगता …

saññā assārā nissārā sārāpagatā …

(Pāli only)
264

सङ्खारा अस्सारा निस्सारा सारापगता …

saṅkhārā assārā nissārā sārāpagatā …

(Pāli only)
265

विञ्ञाणं अस्सारं निस्सारं सारापगतं निच्चसारसारेन वा सुखसारसारेन वा अत्तसारसारेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

viññāṇaṁ assāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
266

एवं तुच्छसङ्खारसमनुपस्सनावसेन सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evaṁ tucchasaṅkhārasamanupassanāvasena suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
267

इमेहि द्वीहि कारणेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Imehi dvīhi kāraṇehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
268

अपि च छहाकारेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Api ca chahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
269

चक्खु सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा,

Cakkhu suññaṁ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā,

(Pāli only)
270

सोतं सुञ्ञं …पे…

sotaṁ suññaṁ …pe…

(Pāli only)
271

घानं सुञ्ञं …

ghānaṁ suññaṁ …

(Pāli only)
272

जिव्हा सुञ्ञा …

jivhā suññā …

(Pāli only)
273

कायो सुञ्ञो …

kāyo suñño …

(Pāli only)
274

मनो सुञ्ञो अत्तेन वा अत्तनियेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

mano suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
275

रूपा सुञ्ञा …पे…

Rūpā suññā …pe…

(Pāli only)
276

सद्दा सुञ्ञा …

saddā suññā …

(Pāli only)
277

गन्धा सुञ्ञा …

gandhā suññā …

(Pāli only)
278

रसा सुञ्ञा …

rasā suññā …

(Pāli only)
279

फोट्ठब्बा सुञ्ञा …

phoṭṭhabbā suññā …

(Pāli only)
280

धम्मा सुञ्ञा अत्तेन वा अत्तनियेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

dhammā suññā attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
281

चक्खुविञ्ञाणं सुञ्ञं …पे…

Cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ …pe…

(Pāli only)
282

मनोविञ्ञाणं सुञ्ञं …

manoviññāṇaṁ suññaṁ …

(Pāli only)
283

चक्खुसम्फस्सो सुञ्ञो …

cakkhusamphasso suñño …

(Pāli only)
284

मनोसम्फस्सो सुञ्ञो …

manosamphasso suñño …

(Pāli only)
285

चक्खुसम्फस्सजा वेदना सुञ्ञा …

cakkhusamphassajā vedanā suññā …

(Pāli only)
286

मनोसम्फस्सजा वेदना सुञ्ञा …

manosamphassajā vedanā suññā …

(Pāli only)
287

रूपसञ्ञा सुञ्ञा …

rūpasaññā suññā …

(Pāli only)
288

धम्मसञ्ञा सुञ्ञा …

dhammasaññā suññā …

(Pāli only)
289

रूपसञ्चेतना सुञ्ञा …

rūpasañcetanā suññā …

(Pāli only)
290

धम्मसञ्चेतना सुञ्ञा …

dhammasañcetanā suññā …

(Pāli only)
291

रूपतण्हा सुञ्ञा …

rūpataṇhā suññā …

(Pāli only)
292

रूपवितक्को सुञ्ञो …

rūpavitakko suñño …

(Pāli only)
293

रूपविचारो सुञ्ञो …

rūpavicāro suñño …

(Pāli only)
294

धम्मविचारो सुञ्ञो अत्तेन वा अत्तनियेन वा निच्चेन वा धुवेन वा सस्सतेन वा अविपरिणामधम्मेन वा।

dhammavicāro suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.

(Pāli only)
295

एवं छहाकारेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evaṁ chahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
296

अपि च दसहाकारेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Api ca dasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
297

रूपं रित्ततो तुच्छतो सुञ्ञतो अनत्ततो असारकतो वधकतो विभवतो अघमूलतो सासवतो सङ्खततो;

Rūpaṁ rittato tucchato suññato anattato asārakato vadhakato vibhavato aghamūlato sāsavato saṅkhatato;

(Pāli only)
298

वेदनं …पे…

vedanaṁ …pe…

(Pāli only)
299

सञ्ञं …

saññaṁ …

(Pāli only)
300

सङ्खारे …

saṅkhāre …

(Pāli only)
301

विञ्ञाणं …

viññāṇaṁ …

(Pāli only)
302

चुतिं …

cutiṁ …

(Pāli only)
303

उपपत्तिं …

upapattiṁ …

(Pāli only)
304

पटिसन्धिं …

paṭisandhiṁ …

(Pāli only)
305

भवं …

bhavaṁ …

(Pāli only)
306

संसारवट्टं रित्ततो तुच्छतो सुञ्ञतो अनत्ततो असारकतो वधकतो विभवतो अघमूलतो सासवतो सङ्खततो।

saṁsāravaṭṭaṁ rittato tucchato suññato anattato asārakato vadhakato vibhavato aghamūlato sāsavato saṅkhatato.

(Pāli only)
307

एवं दसहाकारेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evaṁ dasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
308

अपि च द्वादसहाकारेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Api ca dvādasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
309

रूपं न सत्तो न जीवो न नरो न माणवो न इत्थी न पुरिसो न अत्ता न अत्तनियं नाहं न मम न कोचि न कस्सचि;

Rūpaṁ na satto na jīvo na naro na māṇavo na itthī na puriso na attā na attaniyaṁ nāhaṁ na mama na koci na kassaci;

(Pāli only)
310

वेदना …पे…

vedanā …pe…

(Pāli only)
311

सञ्ञा …

saññā …

(Pāli only)
312

सङ्खारा …

saṅkhārā …

(Pāli only)
313

विञ्ञाणं न सत्तो न जीवो न नरो न माणवो न इत्थी न पुरिसो न अत्ता न अत्तनियं नाहं न मम न कोचि न कस्सचि।

viññāṇaṁ na satto na jīvo na naro na māṇavo na itthī na puriso na attā na attaniyaṁ nāhaṁ na mama na koci na kassaci.

(Pāli only)
314

एवं द्वादसहाकारेहि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evaṁ dvādasahākārehi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
315

वुत्तञ्हेतं भगवता—

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)
316

“यं, भिक्खवे, न तुम्हाकं तं पजहथ।

“yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ taṁ pajahatha.

(Pāli only)
317

तं वो पहीनं दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
318

किञ्च, भिक्खवे, न तुम्हाकं?

Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?

(Pāli only)
319

रूपं, भिक्खवे, न तुम्हाकं, तं पजहथ।

Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

(Pāli only)
320

तं वो पहीनं दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
321

वेदना, भिक्खवे, न तुम्हाकं, तं पजहथ।

Vedanā, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

(Pāli only)
322

सा वो पहीना दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

Sā vo pahīnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
323

सञ्ञा, भिक्खवे, न तुम्हाकं, तं पजहथ।

Saññā, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

(Pāli only)
324

सा वो पहीना दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

Sā vo pahīnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
325

सङ्खारा, भिक्खवे, न तुम्हाकं, ते पजहथ।

Saṅkhārā, bhikkhave, na tumhākaṁ, te pajahatha.

(Pāli only)
326

ते वो पहीना दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सन्ति।

Te vo pahīnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissanti.

(Pāli only)
327

विञ्ञाणं, भिक्खवे, न तुम्हाकं, तं पजहथ।

Viññāṇaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

(Pāli only)
328

तं वो पहीनं दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
329

सेय्यथापि, भिक्खवे, यं इमस्मिं जेतवने तिणकट्ठसाखापलासं तं जनो हरेय्य वा डहेय्य वा यथापच्चयं वा करेय्य।

Seyyathāpi, bhikkhave, yaṁ imasmiṁ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ taṁ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṁ vā kareyya.

(Pāli only)
330

अपि नु तुम्हाकं एवमस्स—

Api nu tumhākaṁ evamassa—

(Pāli only)
331

‘अम्हे जनो हरति वा डहति वा यथापच्चयं वा करोती’”ति?

‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ vā karotī’”ti?

(Pāli only)
332

“नो हेतं, भन्ते”।

“No hetaṁ, bhante”.

(Pāli only)
333

“तं किस्स हेतु”?

“Taṁ kissa hetu”?

(Pāli only)
334

“न हि नो एतं, भन्ते, अत्ता वा अत्तनियं” वाति।

“Na hi no etaṁ, bhante, attā vā attaniyaṁ” vāti.

(Pāli only)
335

“एवमेव खो, भिक्खवे, यं न तुम्हाकं तं पजहथ;

“Evameva kho, bhikkhave, yaṁ na tumhākaṁ taṁ pajahatha;

(Pāli only)
336

तं वो पहीनं दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
337

किञ्च, भिक्खवे, न तुम्हाकं?

Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?

(Pāli only)
338

रूपं, भिक्खवे, न तुम्हाकं, तं पजहथ।

Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

(Pāli only)
339

तं वो पहीनं दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सति।

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.

(Pāli only)
340

वेदना …पे…

Vedanā …pe…

(Pāli only)
341

सञ्ञा …

saññā …

(Pāli only)
342

सङ्खारा …

saṅkhārā …

(Pāli only)
343

विञ्ञाणं, भिक्खवे, न तुम्हाकं, तं पजहथ।

viññāṇaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.

(Pāli only)
344

तं वो पहीनं दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सती”ति।

Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissatī”ti.

(Pāli only)
345

एवम्पि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evampi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
346

आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच—

Āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca—

(Pāli only)
347

“‘सुञ्ञो लोको, सुञ्ञो लोको’ति, भन्ते, वुच्चति।

“‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati.

(Pāli only)
348

कित्तावता नु खो, भन्ते, सुञ्ञो लोकोति वुच्चती”ति?

Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī”ti?

(Pāli only)
349

“यस्मा च खो, आनन्द, सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा, तस्मा सुञ्ञो लोकोति वुच्चति।

“Yasmā ca kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccati.

(Pāli only)
350

किञ्चानन्द, सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा?

Kiñcānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā?

(Pāli only)
351

चक्खु खो, आनन्द, सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा।

Cakkhu kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā.

(Pāli only)
352

रूपा सुञ्ञा …पे…

Rūpā suññā …pe…

(Pāli only)
353

चक्खुविञ्ञाणं सुञ्ञं …

cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ …

(Pāli only)
354

चक्खुसम्फस्सो सुञ्ञो …

cakkhusamphasso suñño …

(Pāli only)
355

यम्पिदं चक्खुसम्फस्सपच्चया उप्पज्जति वेदयितं सुखं वा दुक्खं वा अदुक्खमसुखं वा तम्पि सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा।

yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā.

(Pāli only)
356

सोतं सुञ्ञं …

Sotaṁ suññaṁ …

(Pāli only)
357

सद्दा सुञ्ञा …

saddā suññā …

(Pāli only)
358

घानं सुञ्ञं …

ghānaṁ suññaṁ …

(Pāli only)
359

गन्धा सुञ्ञा …

gandhā suññā …

(Pāli only)
360

जिव्हा सुञ्ञा …

jivhā suññā …

(Pāli only)
361

रसा सुञ्ञा …

rasā suññā …

(Pāli only)
362

कायो सुञ्ञो …

kāyo suñño …

(Pāli only)
363

फोट्ठब्बा सुञ्ञा …

phoṭṭhabbā suññā …

(Pāli only)
364

मनो सुञ्ञो …

mano suñño …

(Pāli only)
365

धम्मा सुञ्ञा …

dhammā suññā …

(Pāli only)
366

मनोविञ्ञाणं सुञ्ञं …

manoviññāṇaṁ suññaṁ …

(Pāli only)
367

मनोसम्फस्सो सुञ्ञो …

manosamphasso suñño …

(Pāli only)
368

यम्पिदं सुञ्ञं मनोसम्फस्सपच्चया उप्पज्जति वेदयितं सुखं वा दुक्खं वा अदुक्खमसुखं वा तम्पि सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा।

yampidaṁ suññaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā.

(Pāli only)
369

यस्मा च खो, आनन्द, सुञ्ञं अत्तेन वा अत्तनियेन वा, तस्मा सुञ्ञो लोकोति वुच्चती”ति।

Yasmā ca kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccatī”ti.

(Pāli only)
370

एवम्पि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evampi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
371

“सुद्धं धम्मसमुप्पादं,

“Suddhaṁ dhammasamuppādaṁ,

(Pāli only)
372

सुद्धसङ्खारसन्ततिं;

Suddhasaṅkhārasantatiṁ;

(Pāli only)
373

पस्सन्तस्स यथाभूतं,

Passantassa yathābhūtaṁ,

(Pāli only)
374

न भयं होति गामणि।

Na bhayaṁ hoti gāmaṇi.

(Pāli only)
375

तिणकट्ठसमं लोकं,

Tiṇakaṭṭhasamaṁ lokaṁ,

(Pāli only)
376

यदा पञ्ञाय पस्सति;

yadā paññāya passati;

(Pāli only)
377

नाञ्ञं पत्थयते किञ्चि,

Nāññaṁ patthayate kiñci,

(Pāli only)
378

अञ्ञत्रप्पटिसन्धिया”ति।

aññatrappaṭisandhiyā”ti.

(Pāli only)
379

एवम्पि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evampi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
380

वुत्तञ्हेतं भगवता—

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)
381

“एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु रूपं समन्नेसति यावता रूपस्स गति,

“evameva kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṁ samannesati yāvatā rūpassa gati,

(Pāli only)
382

वेदनं समन्नेसति यावता वेदनाय गति,

vedanaṁ samannesati yāvatā vedanāya gati,

(Pāli only)
383

सञ्ञं समन्नेसति यावता सञ्ञाय गति,

saññaṁ samannesati yāvatā saññāya gati,

(Pāli only)
384

सङ्खारे समन्नेसति यावता सङ्खारानं गति,

saṅkhāre samannesati yāvatā saṅkhārānaṁ gati,

(Pāli only)
385

विञ्ञाणं समन्नेसति यावता विञ्ञाणस्स गति।

viññāṇaṁ samannesati yāvatā viññāṇassa gati.

(Pāli only)
386

तस्स रूपं समन्नेसतो यावता रूपस्स गति,

Tassa rūpaṁ samannesato yāvatā rūpassa gati,

(Pāli only)
387

वेदनं …पे…

vedanaṁ …pe…

(Pāli only)
388

सञ्ञं …

saññaṁ …

(Pāli only)
389

सङ्खारे …

saṅkhāre …

(Pāli only)
390

विञ्ञाणं समन्नेसतो यावता विञ्ञाणस्स गति, यम्पिस्स तं होति अहन्ति वा ममन्ति वा अस्मीति वा, तम्पि तस्स न होती”ति।

viññāṇaṁ samannesato yāvatā viññāṇassa gati, yampissa taṁ hoti ahanti vā mamanti vā asmīti vā, tampi tassa na hotī”ti.

(Pāli only)
391

एवम्पि सुञ्ञतो लोकं अवेक्खति।

Evampi suññato lokaṁ avekkhati.

(Pāli only)
392

<ब्>सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सू</ब्>ति सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सु पच्चवेक्खस्सु दक्खस्सु तुलेहि तीरेहि विभावेहि विभूतं करोहीति—

Suññato lokaṁ avekkhassūti suññato lokaṁ avekkhassu paccavekkhassu dakkhassu tulehi tīrehi vibhāvehi vibhūtaṁ karohīti—

(Pāli only)
393

सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सु।

suññato lokaṁ avekkhassu.

(Pāli only)
394

<ब्>मोघराज सदा सतो</ब्>ति।

Mogharāja sadā satoti.

(Pāli only)
395

<ब्>मोघराजा</ब्>ति भगवा तं ब्राह्मणं नामेन आलपति।

Mogharājāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.

(Pāli only)
396

<ब्>सदा</ब्>ति सब्बकालं …पे…

Sadāti sabbakālaṁ …pe…

(Pāli only)
397

पच्छिमे वयोखन्धे।

pacchime vayokhandhe.

(Pāli only)
398

<ब्>सतो</ब्>ति चतूहि कारणेहि सतो—

Satoti catūhi kāraṇehi sato—

(Pāli only)
399

काये कायानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो …पे…

kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…

(Pāli only)
400

सो वुच्चति सतोति—

so vuccati satoti—

(Pāli only)
401

मोघराज सदा सतो।

mogharāja sadā sato.

(Pāli only)
402

<ब्>अत्तानुदिट्ठिं ऊहच्चा</ब्>ति अत्तानुदिट्ठि वुच्चति वीसतिवत्थुका सक्कायदिट्ठि।

Attānudiṭṭhiṁ ūhaccāti attānudiṭṭhi vuccati vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi.

(Pāli only)
403

इध अस्सुतवा पुथुज्जनो अरियानं अदस्सावी अरियधम्मस्स अकोविदो अरियधम्मे अविनीतो सप्पुरिसानं अदस्सावी सप्पुरिसधम्मस्स अकोविदो सप्पुरिसधम्मे अविनीतो रूपं अत्ततो समनुपस्सति रूपवन्तं वा अत्तानं अत्तनि वा रूपं रूपस्मिं वा अत्तानं,

Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ,

(Pāli only)
404

वेदनं …पे…

vedanaṁ …pe…

(Pāli only)
405

सञ्ञं …

saññaṁ …

(Pāli only)
406

सङ्खारे …

saṅkhāre …

(Pāli only)
407

विञ्ञाणं अत्ततो समनुपस्सति विञ्ञाणवन्तं वा अत्तानं अत्तनि वा विञ्ञाणं विञ्ञाणस्मिं वा अत्तानं।

viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

(Pāli only)
408

या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पटिग्गाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियेसग्गाहो विपरीतग्गाहो विपल्लासग्गाहो मिच्छागाहो अयाथावकस्मिं याथावकन्ति गाहो यावता द्वासट्ठि दिट्ठिगतानि, अयं अत्तानुदिट्ठि।

Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni, ayaṁ attānudiṭṭhi.

(Pāli only)
409

<ब्>अत्तानुदिट्ठिं ऊहच्चा</ब्>ति अत्तानुदिट्ठिं ऊहच्च समूहच्च उद्धरित्वा समुद्धरित्वा उप्पाटयित्वा समुप्पाटयित्वा पजहित्वा विनोदेत्वा ब्यन्तीकरित्वा अनभावं गमेत्वाति—

Attānudiṭṭhiṁ ūhaccāti attānudiṭṭhiṁ ūhacca samūhacca uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṁ gametvāti—

(Pāli only)
410

अत्तानुदिट्ठिं ऊहच्च।

attānudiṭṭhiṁ ūhacca.

(Pāli only)
411

<ब्>एवं मच्चुतरो सिया</ब्>ति एवं मच्चुपि तरेय्यासि, जरापि तरेय्यासि, मरणम्पि तरेय्यासि उत्तरेय्यासि पतरेय्यासि समतिक्कमेय्यासि वीतिवत्तेय्यासीति—

Evaṁ maccutaro siyāti evaṁ maccupi tareyyāsi, jarāpi tareyyāsi, maraṇampi tareyyāsi uttareyyāsi patareyyāsi samatikkameyyāsi vītivatteyyāsīti—

(Pāli only)
412

एवं मच्चुतरो सिया।

evaṁ maccutaro siyā.

(Pāli only)
413

<ब्>एवं लोकं अवेक्खन्तन्</ब्>ति एवं लोकं अवेक्खन्तं पच्चवेक्खन्तं तुलयन्तं तीरयन्तं विभावयन्तं विभूतं करोन्तन्ति—

Evaṁ lokaṁ avekkhantanti evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ paccavekkhantaṁ tulayantaṁ tīrayantaṁ vibhāvayantaṁ vibhūtaṁ karontanti—

(Pāli only)
414

एवं लोकं अवेक्खन्तं।

evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ.

(Pāli only)
415

<ब्>मच्चुराजा न पस्सती</ब्>ति मच्चुपि मच्चुराजा, मारोपि मच्चुराजा, मरणम्पि मच्चुराजा।

Maccurājā na passatīti maccupi maccurājā, māropi maccurājā, maraṇampi maccurājā.

(Pāli only)
416

<ब्>न पस्सती</ब्>ति मच्चुराजा न पस्सति न दक्खति नाधिगच्छति न विन्दति न पटिलभति।

Na passatīti maccurājā na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhati.

(Pāli only)
417

वुत्तञ्हेतं भगवता—

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)
418

“सेय्यथापि, भिक्खवे, आरञ्ञिको मिगो अरञ्ञे पवने चरमानो विस्सत्थो गच्छति विस्सत्थो तिट्ठति विस्सत्थो निसीदति विस्सत्थो सेय्यं कप्पेति।

“seyyathāpi, bhikkhave, āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.

(Pāli only)
419

तं किस्स हेतु?

Taṁ kissa hetu?

(Pāli only)
420

अनापाथगतो, भिक्खवे, लुद्दस्स।

Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa.

(Pāli only)
421

एवमेव खो, भिक्खवे, भिक्खु विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति।

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

(Pāli only)
422

अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘भिक्खु अन्धमकासि मारं, अपदं वधित्वा मारचक्खुं अदस्सनं गतो पापिमतो’।

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

(Pāli only)
423

पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं …पे…

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ …pe…

(Pāli only)
424

ततियं झानं …

tatiyaṁ jhānaṁ …

(Pāli only)
425

चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति।

catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

(Pāli only)
426

अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘भिक्खु अन्धमकासि मारं, अपदं वधित्वा मारचक्खुं अदस्सनं गतो पापिमतो’।

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

(Pāli only)
427

पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु सब्बसो रूपसञ्ञानं समतिक्कमा, पटिघसञ्ञानं अत्थङ्गमा, नानत्तसञ्ञानं अमनसिकारा, अनन्तो आकासोति आकासानञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति।

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā, paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā, nānattasaññānaṁ amanasikārā, ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

(Pāli only)
428

अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘भिक्खु अन्धमकासि मारं, अपदं वधित्वा मारचक्खुं अदस्सनं गतो पापिमतो’।

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato’.

(Pāli only)
429

पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खु सब्बसो आकासानञ्चायतनं समतिक्कम्म अनन्तं विञ्ञाणन्ति विञ्ञाणञ्चायतनं उपसम्पज्ज विहरति …पे…।

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….

(Pāli only)
430

पुन चपरं, भिक्खवे, सब्बसो विञ्ञाणञ्चायतनं समतिक्कम्म नत्थि किञ्चीति आकिञ्चञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति …पे…।

Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….

(Pāli only)
431

पुन चपरं, भिक्खवे, सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं उपसम्पज्ज विहरति …पे…।

Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati …pe….

(Pāli only)
432

पुन चपरं, भिक्खवे, सब्बसो नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समतिक्कम्म सञ्ञावेदयितनिरोधं उपसम्पज्ज विहरति;

Puna caparaṁ, bhikkhave, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati;

(Pāli only)
433

पञ्ञाय चस्स दिस्वा आसवा परिक्खीणा होन्ति।

paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.

(Pāli only)
434

अयं वुच्चति, भिक्खवे, ‘भिक्खु अन्धमकासि मारं, अपदं वधित्वा मारचक्खुं अदस्सनं गतो पापिमतो, तिण्णो लोके विसत्तिकन्’ति।

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṁ, apadaṁ vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato, tiṇṇo loke visattikan’ti.

(Pāli only)
435

सो विस्सत्थो गच्छति विस्सत्थो तिट्ठति विस्सत्थो निसीदति विस्सत्थो सेय्यं कप्पेति।

So vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṁ kappeti.

(Pāli only)
436

तं किस्स हेतु?

Taṁ kissa hetu?

(Pāli only)
437

अनापाथगतो भिक्खु पापिमतो”ति—

Anāpāthagato bhikkhu pāpimato”ti—

(Pāli only)
438

मच्चुराजा न पस्सति।

maccurājā na passati.

(Pāli only)
439

तेनाह भगवा—

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)
440

“सुञ्ञतो लोकं अवेक्खस्सु,

“Suññato lokaṁ avekkhassu,

(Pāli only)
441

मोघराज सदा सतो;

mogharāja sadā sato;

(Pāli only)
442

अत्तानुदिट्ठिं ऊहच्च,

Attānudiṭṭhiṁ ūhacca,

(Pāli only)
443

एवं मच्चुतरो सिया;

evaṁ maccutaro siyā;

(Pāli only)
444

एवं लोकं अवेक्खन्तं,

Evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,

(Pāli only)
445

मच्चुराजा न पस्सती”ति।

maccurājā na passatī”ti.

(Pāli only)
446

सह गाथापरियोसाना …पे…

Saha gāthāpariyosānā …pe…

(Pāli only)
447

सत्था मे, भन्ते भगवा, सावकोहमस्मीति।

satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.

(Pāli only)
448

मोघराजमाणवपुच्छानिद्देसो पन्नरसमो।

Mogharājamāṇavapucchāniddeso pannarasamo.

(Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.