Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 10 मज्झिमनिकाय 10

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Satipaṭṭhānasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 10

    Majjhima Nikāya 10

    Middle Discourses 10

  2. 2

    सतिपट्ठानसुत्तsa·ti·paṭ·ṭhā·na·sut·ta

    Satipaṭṭhānasutta

    Mindfulness Meditation

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā कुरूसुku·rū·su विहरतिvi·ha·ra·ti कम्मासधम्मंkam·mā·sa·dham·maṃ नामnā·ma कुरूनंku·rū·naṃ निगमो।ni·ga·mo

    ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṁ nāma kurūnaṁ nigamo.

    At one time the Buddha was staying in the land of the Kurus, near the Kuru town named Kammāsadamma.

  5. 5

    तत्रtat·ra खोkho भगवाbha·ga·vā भिक्खूbhik·khū आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

    There the Buddha addressed the mendicants,

  6. 6

    “भिक्खवो”ति।bhik·kha·vo

    “bhikkhavo”ti.

    “Mendicants!”

  7. 7

    “भदन्ते”तिbha·dan·te तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसुं।pac·cas·so·suṃ

    “Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

    “Venerable sir,” they replied.

  8. 8

    भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  9. 9

    “एकायनोe·kā·ya·no अयं,a·yaṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve मग्गोmag·go सत्तानंsat·tā·naṃ विसुद्धिया,vi·sud·dhi·yā सोकपरिदेवानंso·ka·pa·ri·de·vā·naṃ समतिक्कमाय,sa·ma·tik·ka·mā·ya दुक्खदोमनस्सानंduk·kha·do·ma·nas·sā·naṃ अत्थङ्गमाय,at·thaṅ·ga·mā·ya ञायस्सñā·yas·sa अधिगमाय,a·dhi·ga·mā·ya निब्बानस्सnib·bā·nas·sa सच्छिकिरियाय,sac·chi·ki·ri·yā·ya यदिदंya·di·daṃ चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठाना।sa·ti·paṭ·ṭhā·nā

    “Ekāyano ayaṁ, bhikkhave, maggo sattānaṁ visuddhiyā, sokaparidevānaṁ samatikkamāya, dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya, ñāyassa adhigamāya, nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā.

    “Mendicants, the four kinds of mindfulness meditation are the path to convergence. They are in order to purify sentient beings, to get past sorrow and crying, to make an end of pain and sadness, to discover the system, and to realize extinguishment.

  10. 10

    कतमेka·ta·me चत्तारो?cat·tā·ro

    Katame cattāro?

    What four?

  11. 11

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं;a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ

    Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;

    It’s when a mendicant meditates by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.

  12. 12

    वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं;a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ

    vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;

    They meditate observing an aspect of feelings—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.

  13. 13

    चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं;a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ

    citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ;

    They meditate observing an aspect of the mind—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.

  14. 14

    धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti आतापीā·tā·pī सम्पजानोsam·pa·jā·no सतिमा,sa·ti·mā विनेय्यvi·ney·ya लोकेlo·ke अभिज्झादोमनस्सं।a·bhij·jhā·do·ma·nas·saṃ

    dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

    They meditate observing an aspect of principles—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world.

  15. 15

    उद्देसोud·de·so निट्ठितो।niṭ·ṭhi·to

    Uddeso niṭṭhito.

    (Pāli only)

  16. 16

    1। कायानुपस्सनाkā·yā·nu·pas·sa·nā

    1. Kāyānupassanā

    1. Observing the Body

  17. 17

    1।1। कायानुपस्सनाआनापानपब्बkā·yā·nu·pas·sa·nā·ā·nā·pā·na·pab·ba

    1.1. Kāyānupassanāānāpānapabba

    1.1. Mindfulness of Breathing

  18. 18

    कथञ्च,ka·thañ·ca भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति?vi·ha·ra·ti

    Kathañca, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of the body?

  19. 19

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu अरञ्ञगतोa·rañ·ña·ga·to वाvā रुक्खमूलगतोruk·kha·mū·la·ga·to वाvā सुञ्ञागारगतोsuñ·ñā·gā·ra·ga·to वाvā निसीदति,ni·sī·da·ti पल्लङ्कंpal·laṅ·kaṃ आभुजित्वा,ā·bhu·jit·vā उजुंu·juṃ कायंkā·yaṃ पणिधाय,pa·ṇi·dhā·ya परिमुखंpa·ri·mu·khaṃ सतिंsa·tiṃ उपट्ठपेत्वा।u·paṭ·ṭha·pet·vā

    Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati, pallaṅkaṁ ābhujitvā, ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya, parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.

    It’s when a mendicant—gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut—sits down cross-legged, sets their body straight, and brings mindfulness to the present.

  20. 20

    सोso सतोवsa·to·va अस्ससति,as·sa·sa·ti सतोवsa·to·va पस्ससति।pas·sa·sa·ti

    So satova assasati, satova passasati.

    Just mindful, they breathe in. Mindful, they breathe out.

  21. 21

    दीघंdī·ghaṃ वाvā अस्ससन्तोas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ अस्ससामी’तिas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti दीघंdī·ghaṃ वाvā पस्ससन्तोpas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ पस्ससामी’तिpas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti

    Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti,

    Breathing in heavily they know: ‘I’m breathing in heavily.’ Breathing out heavily they know: ‘I’m breathing out heavily.’

  22. 22

    रस्संras·saṃ वाvā अस्ससन्तोas·sa·san·to ‘रस्संras·saṃ अस्ससामी’तिas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti रस्संras·saṃ वाvā पस्ससन्तोpas·sa·san·to ‘रस्संras·saṃ पस्ससामी’तिpas·sa·sā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti.

    Breathing in lightly they know: ‘I’m breathing in lightly.’ Breathing out lightly they know: ‘I’m breathing out lightly.’

  23. 23

    ‘सब्बकायपटिसंवेदीsab·ba·kā·ya·pa·ṭi·saṃ·ve·dī अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘सब्बकायपटिसंवेदीsab·ba·kā·ya·pa·ṭi·saṃ·ve·dī पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति।sik·kha·ti

    ‘Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati.

    They practice like this: ‘I’ll breathe in experiencing the whole body.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out experiencing the whole body.’

  24. 24

    ‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ कायसङ्खारंkā·ya·saṅ·khā·raṃ अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ कायसङ्खारंkā·ya·saṅ·khā·raṃ पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति।sik·kha·ti

    ‘Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.

    They practice like this: ‘I’ll breathe in stilling the physical process.’ They practice like this: ‘I’ll breathe out stilling the physical process.’

  25. 25

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve दक्खोdak·kho भमकारोbha·ma·kā·ro वाvā भमकारन्तेवासीbha·ma·kā·ran·te·vā·sī वाvā दीघंdī·ghaṃ वाvā अञ्छन्तोañ·chan·to ‘दीघंdī·ghaṃ अञ्छामी’तिañ·chā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti रस्संras·saṃ वाvā अञ्छन्तोañ·chan·to ‘रस्संras·saṃ अञ्छामी’तिañ·chā·mī पजानाति;pa·jā·nā·ti

    Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho bhamakāro vā bhamakārantevāsī vā dīghaṁ vā añchanto ‘dīghaṁ añchāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā añchanto ‘rassaṁ añchāmī’ti pajānāti;

    It’s like a deft lathe-turner or lathe-turner’s apprentice. When drawing a long pull they know: ‘I’m drawing a long pull,’ and when drawing a short pull they know: ‘I’m drawing a short pull.’

  26. 26

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu दीघंdī·ghaṃ वाvā अस्ससन्तोas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ अस्ससामी’तिas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti दीघंdī·ghaṃ वाvā पस्ससन्तोpas·sa·san·to ‘दीघंdī·ghaṃ पस्ससामी’तिpas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti रस्संras·saṃ वाvā अस्ससन्तोas·sa·san·to ‘रस्संras·saṃ अस्ससामी’तिas·sa·sā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti रस्संras·saṃ वाvā पस्ससन्तोpas·sa·san·to ‘रस्संras·saṃ पस्ससामी’तिpas·sa·sā·mī पजानाति;pa·jā·nā·ti

    evameva kho, bhikkhave, bhikkhu dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;

    (Pāli only)

  27. 27

    ‘सब्बकायपटिसंवेदीsab·ba·kā·ya·pa·ṭi·saṃ·ve·dī अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘सब्बकायपटिसंवेदीsab·ba·kā·ya·pa·ṭi·saṃ·ve·dī पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति;sik·kha·ti

    ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;

    (Pāli only)

  28. 28

    ‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ कायसङ्खारंkā·ya·saṅ·khā·raṃ अस्ससिस्सामी’तिas·sa·sis·sā·mī सिक्खति,sik·kha·ti ‘पस्सम्भयंpas·sam·bha·yaṃ कायसङ्खारंkā·ya·saṅ·khā·raṃ पस्ससिस्सामी’तिpas·sa·sis·sā·mī सिक्खति।sik·kha·ti

    ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.

    (Pāli only)

  29. 29

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of the body internally, externally, and both internally and externally.

  30. 30

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati.

    They meditate observing, with respect to the body, the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  31. 31

    ‘अत्थिat·thi कायो’तिkā·yo वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that the body exists, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  32. 32

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  33. 33

    आनापानपब्बंā·nā·pā·na·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Ānāpānapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  34. 34

    1।2। कायानुपस्सनाइरियापथपब्बkā·yā·nu·pas·sa·nā·i·ri·yā·pa·tha·pab·ba

    1.2. Kāyānupassanāiriyāpathapabba

    1.2. The Postures

  35. 35

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu गच्छन्तोgac·chan·to वाvā ‘गच्छामी’तिgac·chā·mī पजानाति,pa·jā·nā·ti ठितोṭhi·to वाvā ‘ठितोम्ही’तिṭhi·tom·hī पजानाति,pa·jā·nā·ti निसिन्नोni·sin·no वाvā ‘निसिन्नोम्ही’तिni·sin·nom·hī पजानाति,pa·jā·nā·ti सयानोsa·yā·no वाvā ‘सयानोम्ही’तिsa·yā·nom·hī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu gacchanto vā ‘gacchāmī’ti pajānāti, ṭhito vā ‘ṭhitomhī’ti pajānāti, nisinno vā ‘nisinnomhī’ti pajānāti, sayāno vā ‘sayānomhī’ti pajānāti.

    Furthermore, when a mendicant is walking they know: ‘I am walking.’ When standing they know: ‘I am standing.’ When sitting they know: ‘I am sitting.’ And when lying down they know: ‘I am lying down.’

  36. 36

    यथाya·thā यथाya·thā वाvā पनस्सpa·nas·sa कायोkā·yo पणिहितोpa·ṇi·hi·to होतिho·ti तथाta·thā तथाta·thā नंnaṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānāti.

    Whatever posture their body is in, they know it.

  37. 37

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of the body internally, externally, and both internally and externally.

  38. 38

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati.

    With respect to the body, they meditate observing the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  39. 39

    ‘अत्थिat·thi कायो’तिkā·yo वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that the body exists, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  40. 40

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  41. 41

    इरियापथपब्बंi·ri·yā·pa·tha·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Iriyāpathapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  42. 42

    1।3। कायानुपस्सनासम्पजानपब्बkā·yā·nu·pas·sa·nā·sam·pa·jā·na·pab·ba

    1.3. Kāyānupassanāsampajānapabba

    1.3. Situational Awareness

  43. 43

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu अभिक्कन्तेa·bhik·kan·te पटिक्कन्तेpa·ṭik·kan·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti आलोकितेā·lo·ki·te विलोकितेvi·lo·ki·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti समिञ्जितेsa·miñ·ji·te पसारितेpa·sā·ri·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti सङ्घाटिपत्तचीवरधारणेsaṅ·ghā·ṭi·pat·ta·cī·va·ra·dhā·ra·ṇe सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti असितेa·si·te पीतेpī·te खायितेkhā·yi·te सायितेsā·yi·te सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti उच्चारपस्सावकम्मेuc·cā·ra·pas·sā·va·kam·me सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति,ho·ti गतेga·te ठितेṭhi·te निसिन्नेni·sin·ne सुत्तेsut·te जागरितेjā·ga·ri·te भासितेbhā·si·te तुण्हीभावेtuṇ·hī·bhā·ve सम्पजानकारीsam·pa·jā·na·kā·rī होति।ho·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.

    Furthermore, a mendicant acts with situational awareness when going out and coming back; when looking ahead and aside; when bending and extending the limbs; when bearing the outer robe, bowl and robes; when eating, drinking, chewing, and tasting; when urinating and defecating; when walking, standing, sitting, sleeping, waking, speaking, and keeping silent.

  44. 44

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…

    And so they meditate observing an aspect of the body internally …

  45. 45

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  46. 46

    सम्पजानपब्बंsam·pa·jā·na·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Sampajānapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  47. 47

    1।4। कायानुपस्सनापटिकूलमनसिकारपब्बkā·yā·nu·pas·sa·nā·pa·ṭi·kū·la·ma·na·si·kā·ra·pab·ba

    1.4. Kāyānupassanāpaṭikūlamanasikārapabba

    1.4. Focusing on the Repulsive

  48. 48

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ उद्धंud·dhaṃ पादतला,pā·da·ta·lā अधोa·dho केसमत्थका,ke·sa·mat·tha·kā तचपरियन्तंta·ca·pa·ri·yan·taṃ पूरंpū·raṃ नानप्पकारस्सnā·nap·pa·kā·ras·sa असुचिनोa·su·ci·no पच्चवेक्खति:pac·ca·vek·kha·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā, adho kesamatthakā, tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:

    Furthermore, a mendicant examines their own body, up from the soles of the feet and down from the tips of the hairs, wrapped in skin and full of many kinds of filth.

  49. 49

    ‘अत्थिat·thi इमस्मिंi·mas·miṃ कायेkā·ye केसाke·sā लोमाlo·mā नखाna·khā दन्ताdan·tā तचोta·co मंसंmaṃ·saṃ न्हारुnhā·ru अट्ठिaṭ·ṭhi अट्ठिमिञ्जंaṭ·ṭhi·miñ·jaṃ वक्कंvak·kaṃ हदयंha·da·yaṃ यकनंya·ka·naṃ किलोमकंki·lo·ma·kaṃ पिहकंpi·ha·kaṃ पप्फासंpap·phā·saṃ अन्तंan·taṃ अन्तगुणंan·ta·gu·ṇaṃ उदरियंu·da·ri·yaṃ करीसंka·rī·saṃ पित्तंpit·taṃ सेम्हंsem·haṃ पुब्बोpub·bo लोहितंlo·hi·taṃ सेदोse·do मेदोme·do अस्सुas·su वसाva·sā खेळोkhe·ḷo सिङ्घाणिकाsiṅ·ghā·ṇi·kā लसिकाla·si·kā मुत्तन्’ति।mut·tan

    ‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṁsaṁ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṁ vakkaṁ hadayaṁ yakanaṁ kilomakaṁ pihakaṁ papphāsaṁ antaṁ antaguṇaṁ udariyaṁ karīsaṁ pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttan’ti.

    ‘In this body there is head hair, body hair, nails, teeth, skin, flesh, sinews, bones, bone marrow, kidneys, heart, liver, diaphragm, spleen, lungs, intestines, mesentery, undigested food, feces, bile, phlegm, pus, blood, sweat, fat, tears, grease, saliva, snot, synovial fluid, urine.’

  50. 50

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve उभतोमुखाu·bha·to·mu·khā पुतोळिpu·to·ḷi पूराpū·rā नानाविहितस्सnā·nā·vi·hi·tas·sa धञ्ञस्स,dhañ·ñas·sa सेय्यथिदं—सालीनंsey·ya·thi·daṃ वीहीनंvī·hī·naṃ मुग्गानंmug·gā·naṃ मासानंmā·sā·naṃ तिलानंti·lā·naṃ तण्डुलानं।taṇ·ḍu·lā·naṃ तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so मुञ्चित्वाmuñ·cit·vā पच्चवेक्खेय्य:pac·ca·vek·khey·ya ‘इमेi·me सालीsā·lī इमेi·me वीहीvī·hī इमेi·me मुग्गाmug·gā इमेi·me मासाmā·sā इमेi·me तिलाti·lā इमेi·me तण्डुला’ति।taṇ·ḍu·lā

    Seyyathāpi, bhikkhave, ubhatomukhā putoḷi pūrā nānāvihitassa dhaññassa, seyyathidaṁ—sālīnaṁ vīhīnaṁ muggānaṁ māsānaṁ tilānaṁ taṇḍulānaṁ. Tamenaṁ cakkhumā puriso muñcitvā paccavekkheyya: ‘ime sālī ime vīhī ime muggā ime māsā ime tilā ime taṇḍulā’ti.

    It’s as if there were a bag with openings at both ends, filled with various kinds of grains, such as fine rice, wheat, mung beans, peas, sesame, and ordinary rice. And a person with clear eyes were to open it and examine the contents: ‘These grains are fine rice, these are wheat, these are mung beans, these are peas, these are sesame, and these are ordinary rice.’

  51. 51

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ उद्धंud·dhaṃ पादतला,pā·da·ta·lā अधोa·dho केसमत्थका,ke·sa·mat·tha·kā तचपरियन्तंta·ca·pa·ri·yan·taṃ पूरंpū·raṃ नानप्पकारस्सnā·nap·pa·kā·ras·sa असुचिनोa·su·ci·no पच्चवेक्खति:pac·ca·vek·kha·ti

    Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā, adho kesamatthakā, tacapariyantaṁ pūraṁ nānappakārassa asucino paccavekkhati:

    (Pāli only)

  52. 52

    ‘अत्थिat·thi इमस्मिंi·mas·miṃ कायेkā·ye केसाke·sā लोमाlo·mā …पे…pe मुत्तन्’ति।mut·tan

    ‘atthi imasmiṁ kāye kesā lomā …pe… muttan’ti.

    (Pāli only)

  53. 53

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…

    And so they meditate observing an aspect of the body internally …

  54. 54

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  55. 55

    पटिकूलमनसिकारपब्बंpa·ṭi·kū·la·ma·na·si·kā·ra·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Paṭikūlamanasikārapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  56. 56

    1।5। कायानुपस्सनाधातुमनसिकारपब्बkā·yā·nu·pas·sa·nā·dhā·tu·ma·na·si·kā·ra·pab·ba

    1.5. Kāyānupassanādhātumanasikārapabba

    1.5. Focusing on the Elements

  57. 57

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ यथाठितंya·thā·ṭhi·taṃ यथापणिहितंya·thā·pa·ṇi·hi·taṃ धातुसोdhā·tu·so पच्चवेक्खति:pac·ca·vek·kha·ti

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:

    Furthermore, a mendicant examines their own body, whatever its placement or posture, according to the elements:

  58. 58

    ‘अत्थिat·thi इमस्मिंi·mas·miṃ कायेkā·ye पथवीधातुpa·tha·vī·dhā·tu आपोधातुā·po·dhā·tu तेजोधातुte·jo·dhā·tu वायोधातू’ति।vā·yo·dhā·tū

    ‘atthi imasmiṁ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.

    ‘In this body there is the earth element, the water element, the fire element, and the air element.’

  59. 59

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve दक्खोdak·kho गोघातकोgo·ghā·ta·ko वाvā गोघातकन्तेवासीgo·ghā·ta·kan·te·vā·sī वाvā गाविंgā·viṃ वधित्वाva·dhit·vā चतुमहापथेca·tu·ma·hā·pa·the बिलसोbi·la·so विभजित्वाvi·bha·jit·vā निसिन्नोni·sin·no अस्स।as·sa

    Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṁ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assa.

    It’s as if a deft butcher or butcher’s apprentice were to kill a cow and sit down at the crossroads with the meat cut into chops.

  60. 60

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ यथाठितंya·thā·ṭhi·taṃ यथापणिहितंya·thā·pa·ṇi·hi·taṃ धातुसोdhā·tu·so पच्चवेक्खति:pac·ca·vek·kha·ti

    Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṁ yathāṭhitaṁ yathāpaṇihitaṁ dhātuso paccavekkhati:

    (Pāli only)

  61. 61

    ‘अत्थिat·thi इमस्मिंi·mas·miṃ कायेkā·ye पथवीधातुpa·tha·vī·dhā·tu आपोधातुā·po·dhā·tu तेजोधातुte·jo·dhā·tu वायोधातू’ति।vā·yo·dhā·tū

    ‘atthi imasmiṁ kāye pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātū’ti.

    (Pāli only)

  62. 62

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…

    And so they meditate observing an aspect of the body internally …

  63. 63

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  64. 64

    धातुमनसिकारपब्बंdhā·tu·ma·na·si·kā·ra·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Dhātumanasikārapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  65. 65

    1।6। कायानुपस्सनानवसिवथिकपब्बkā·yā·nu·pas·sa·nā·na·va·si·va·thi·ka·pab·ba

    1.6. Kāyānupassanānavasivathikapabba

    1.6. The Charnel Ground Contemplations

  66. 66

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सेय्यथापिsey·ya·thā·pi पस्सेय्यpas·sey·ya सरीरंsa·rī·raṃ सिवथिकायsi·va·thi·kā·ya छड्डितंchaḍ·ḍi·taṃ एकाहमतंe·kā·ha·ma·taṃ वाvā द्वीहमतंdvī·ha·ma·taṃ वाvā तीहमतंtī·ha·ma·taṃ वाvā उद्धुमातकंud·dhu·mā·ta·kaṃ विनीलकंvi·nī·la·kaṃ विपुब्बकजातं।vi·pub·ba·ka·jā·taṃ

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ ekāhamataṁ vā dvīhamataṁ vā tīhamataṁ vā uddhumātakaṁ vinīlakaṁ vipubbakajātaṁ.

    Furthermore, suppose a mendicant were to see a corpse discarded in a charnel ground. And it had been dead for one, two, or three days, bloated, livid, and festering.

  67. 67

    सोso इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ उपसंहरति:u·pa·saṃ·ha·ra·ti

    So imameva kāyaṁ upasaṁharati:

    They’d compare it with their own body:

  68. 68

    ‘अयम्पिa·yam·pi खोkho कायोkā·yo एवंधम्मोe·vaṃ·dham·mo एवंभावीe·vaṃ·bhā·vī एवंअनतीतो’ति।e·vaṃ·a·na·tī·to

    ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.

    ‘This body is also of that same nature, that same kind, and cannot go beyond that.’

  69. 69

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…

    And so they meditate observing an aspect of the body internally …

  70. 70

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  71. 71

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सेय्यथापिsey·ya·thā·pi पस्सेय्यpas·sey·ya सरीरंsa·rī·raṃ सिवथिकायsi·va·thi·kā·ya छड्डितंchaḍ·ḍi·taṃ काकेहिkā·ke·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ कुललेहिku·la·le·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ गिज्झेहिgij·jhe·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ कङ्केहिkaṅ·ke·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ सुनखेहिsu·na·khe·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ ब्यग्घेहिbyag·ghe·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ दीपीहिdī·pī·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ सिङ्गालेहिsiṅ·gā·le·hi वाvā खज्जमानंkhaj·ja·mā·naṃ विविधेहिvi·vi·dhe·hi वाvā पाणकजातेहिpā·ṇa·ka·jā·te·hi खज्जमानं।khaj·ja·mā·naṃ

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ kākehi vā khajjamānaṁ kulalehi vā khajjamānaṁ gijjhehi vā khajjamānaṁ kaṅkehi vā khajjamānaṁ sunakhehi vā khajjamānaṁ byagghehi vā khajjamānaṁ dīpīhi vā khajjamānaṁ siṅgālehi vā khajjamānaṁ vividhehi vā pāṇakajātehi khajjamānaṁ.

    Furthermore, suppose they were to see a corpse discarded in a charnel ground being devoured by crows, hawks, vultures, herons, hounds, tigers, leopards, jackals, and many kinds of little creatures.

  72. 72

    सोso इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ उपसंहरति:u·pa·saṃ·ha·ra·ti

    So imameva kāyaṁ upasaṁharati:

    They’d compare it with their own body:

  73. 73

    ‘अयम्पिa·yam·pi खोkho कायोkā·yo एवंधम्मोe·vaṃ·dham·mo एवंभावीe·vaṃ·bhā·vī एवंअनतीतो’ति।e·vaṃ·a·na·tī·to

    ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.

    ‘This body is also of that same nature, that same kind, and cannot go beyond that.’

  74. 74

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…

    And so they meditate observing an aspect of the body internally …

  75. 75

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  76. 76

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सेय्यथापिsey·ya·thā·pi पस्सेय्यpas·sey·ya सरीरंsa·rī·raṃ सिवथिकायsi·va·thi·kā·ya छड्डितंchaḍ·ḍi·taṃ अट्ठिकसङ्खलिकंaṭ·ṭhi·ka·saṅ·kha·li·kaṃ समंसलोहितंsa·maṃ·sa·lo·hi·taṃ न्हारुसम्बन्धंnhā·ru·sam·ban·dhaṃ …पे…pe

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikasaṅkhalikaṁ samaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…

    Furthermore, suppose they were to see a corpse discarded in a charnel ground, a skeleton with flesh and blood, held together by sinews …

  77. 77

    अट्ठिकसङ्खलिकंaṭ·ṭhi·ka·saṅ·kha·li·kaṃ निमंसलोहितमक्खितंni·maṃ·sa·lo·hi·ta·mak·khi·taṃ न्हारुसम्बन्धंnhā·ru·sam·ban·dhaṃ …पे…pe

    Aṭṭhikasaṅkhalikaṁ nimaṁsalohitamakkhitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…

    A skeleton without flesh but smeared with blood, and held together by sinews …

  78. 78

    अट्ठिकसङ्खलिकंaṭ·ṭhi·ka·saṅ·kha·li·kaṃ अपगतमंसलोहितंa·pa·ga·ta·maṃ·sa·lo·hi·taṃ न्हारुसम्बन्धंnhā·ru·sam·ban·dhaṃ …पे…pe

    Aṭṭhikasaṅkhalikaṁ apagatamaṁsalohitaṁ nhārusambandhaṁ …pe…

    A skeleton rid of flesh and blood, held together by sinews …

  79. 79

    अट्ठिकानिaṭ·ṭhi·kā·ni अपगतसम्बन्धानिa·pa·ga·ta·sam·ban·dhā·ni दिसाdi·sā विदिसाvi·di·sā विक्खित्तानि,vik·khit·tā·ni अञ्ञेनañ·ñe·na हत्थट्ठिकंhat·thaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na पादट्ठिकंpā·daṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na गोप्फकट्ठिकंgop·pha·kaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na जङ्घट्ठिकंjaṅ·ghaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na ऊरुट्ठिकंū·ruṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na कटिट्ठिकंka·ṭiṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na फासुकट्ठिकंphā·su·kaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na पिट्ठिट्ठिकंpiṭ·ṭhiṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na खन्धट्ठिकंkhan·dhaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na गीवट्ठिकंgī·vaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na हनुकट्ठिकंha·nu·kaṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na दन्तट्ठिकंdan·taṭ·ṭhi·kaṃ अञ्ञेनañ·ñe·na सीसकटाहं।sī·sa·ka·ṭā·haṃ

    Aṭṭhikāni apagatasambandhāni disā vidisā vikkhittāni, aññena hatthaṭṭhikaṁ aññena pādaṭṭhikaṁ aññena gopphakaṭṭhikaṁ aññena jaṅghaṭṭhikaṁ aññena ūruṭṭhikaṁ aññena kaṭiṭṭhikaṁ aññena phāsukaṭṭhikaṁ aññena piṭṭhiṭṭhikaṁ aññena khandhaṭṭhikaṁ aññena gīvaṭṭhikaṁ aññena hanukaṭṭhikaṁ aññena dantaṭṭhikaṁ aññena sīsakaṭāhaṁ.

    Bones rid of sinews scattered in every direction. Here a hand-bone, there a foot-bone, here an ankle bone, there a shin-bone, here a thigh-bone, there a hip-bone, here a rib-bone, there a back-bone, here an arm-bone, there a neck-bone, here a jaw-bone, there a tooth, here the skull. …

  80. 80

    सोso इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ उपसंहरति:u·pa·saṃ·ha·ra·ti

    So imameva kāyaṁ upasaṁharati:

    (Pāli only)

  81. 81

    ‘अयम्पिa·yam·pi खोkho कायोkā·yo एवंधम्मोe·vaṃ·dham·mo एवंभावीe·vaṃ·bhā·vī एवंअनतीतो’ति।e·vaṃ·a·na·tī·to

    ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.

    (Pāli only)

  82. 82

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti …पे…pe

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati …pe…

    (Pāli only)

  83. 83

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    (Pāli only)

  84. 84

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सेय्यथापिsey·ya·thā·pi पस्सेय्यpas·sey·ya सरीरंsa·rī·raṃ सिवथिकायsi·va·thi·kā·ya छड्डितं,chaḍ·ḍi·taṃ अट्ठिकानिaṭ·ṭhi·kā·ni सेतानिse·tā·ni सङ्खवण्णपटिभागानिsaṅ·kha·vaṇ·ṇa·pa·ṭi·bhā·gā·ni …पे…pe

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ, aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni …pe…

    White bones, the color of shells …

  85. 85

    अट्ठिकानिaṭ·ṭhi·kā·ni पुञ्जकितानिpuñ·ja·ki·tā·ni तेरोवस्सिकानिte·ro·vas·si·kā·ni …पे…pe

    Aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni …pe…

    Decrepit bones, heaped in a pile …

  86. 86

    अट्ठिकानिaṭ·ṭhi·kā·ni पूतीनिpū·tī·ni चुण्णकजातानि।cuṇ·ṇa·ka·jā·tā·ni

    Aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni.

    Bones rotted and crumbled to powder.

  87. 87

    सोso इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ उपसंहरति:u·pa·saṃ·ha·ra·ti

    So imameva kāyaṁ upasaṁharati:

    They’d compare it with their own body:

  88. 88

    ‘अयम्पिa·yam·pi खोkho कायोkā·yo एवंधम्मोe·vaṃ·dham·mo एवंभावीe·vaṃ·bhā·vī एवंअनतीतो’ति।e·vaṃ·a·na·tī·to

    ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti.

    ‘This body is also of that same nature, that same kind, and cannot go beyond that.’

  89. 89

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of the body internally, externally, and both internally and externally.

  90. 90

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā कायस्मिंkā·yas·miṃ विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā kāyasmiṁ viharati.

    With respect to the body, they meditate observing the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  91. 91

    ‘अत्थिat·thi कायो’तिkā·yo वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi kāyo’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that the body exists, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  92. 92

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu कायेkā·ye कायानुपस्सीkā·yā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati.

    That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body.

  93. 93

    नवसिवथिकपब्बंna·va·si·va·thi·ka·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Navasivathikapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  94. 94

    चुद्दसकायानुपस्सनाcud·da·sa·kā·yā·nu·pas·sa·nā निट्ठिता।niṭ·ṭhi·tā

    Cuddasakāyānupassanā niṭṭhitā.

    (Pāli only)

  95. 95

    2। वेदनानुपस्सनाve·da·nā·nu·pas·sa·nā

    2. Vedanānupassanā

    2. Observing the Feelings

  96. 96

    कथञ्च,ka·thañ·ca भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरति?vi·ha·ra·ti

    Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of feelings?

  97. 97

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सुखंsu·khaṃ वाvā वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘सुखंsu·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, bhikkhave, bhikkhu sukhaṁ vā vedanaṁ vedayamāno ‘sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    It’s when a mendicant who feels a pleasant feeling knows: ‘I feel a pleasant feeling.’

  98. 98

    दुक्खंduk·khaṃ वाvā वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘दुक्खंduk·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Dukkhaṁ vā vedanaṁ vedayamāno ‘dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a painful feeling, they know: ‘I feel a painful feeling.’

  99. 99

    अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वाvā वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Adukkhamasukhaṁ vā vedanaṁ vedayamāno ‘adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a neutral feeling, they know: ‘I feel a neutral feeling.’

  100. 100

    सामिसंsā·mi·saṃ वाvā सुखंsu·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘सामिसंsā·mi·saṃ सुखंsu·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Sāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a pleasant feeling of the flesh, they know: ‘I feel a pleasant feeling of the flesh.’

  101. 101

    निरामिसंni·rā·mi·saṃ वाvā सुखंsu·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘निरामिसंni·rā·mi·saṃ सुखंsu·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Nirāmisaṁ vā sukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ sukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a pleasant feeling not of the flesh, they know: ‘I feel a pleasant feeling not of the flesh.’

  102. 102

    सामिसंsā·mi·saṃ वाvā दुक्खंduk·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘सामिसंsā·mi·saṃ दुक्खंduk·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Sāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a painful feeling of the flesh, they know: ‘I feel a painful feeling of the flesh.’

  103. 103

    निरामिसंni·rā·mi·saṃ वाvā दुक्खंduk·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘निरामिसंni·rā·mi·saṃ दुक्खंduk·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Nirāmisaṁ vā dukkhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ dukkhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a painful feeling not of the flesh, they know: ‘I feel a painful feeling not of the flesh.’

  104. 104

    सामिसंsā·mi·saṃ वाvā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘सामिसंsā·mi·saṃ अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Sāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘sāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a neutral feeling of the flesh, they know: ‘I feel a neutral feeling of the flesh.’

  105. 105

    निरामिसंni·rā·mi·saṃ वाvā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयमानोve·da·ya·mā·no ‘निरामिसंni·rā·mi·saṃ अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदयामी’तिve·da·yā·mī पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Nirāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti.

    When they feel a neutral feeling not of the flesh, they know: ‘I feel a neutral feeling not of the flesh.’

  106. 106

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā vedanāsu vedanānupassī viharati, bahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of feelings internally, externally, and both internally and externally.

  107. 107

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā वेदनासुve·da·nā·su विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā वेदनासुve·da·nā·su विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā वेदनासुve·da·nā·su विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, samudayavayadhammānupassī vā vedanāsu viharati.

    With respect to feelings, they meditate observing the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  108. 108

    ‘अत्थिat·thi वेदना’तिve·da·nā वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi vedanā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that feelings exist, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  109. 109

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu वेदनासुve·da·nā·su वेदनानुपस्सीve·da·nā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of feelings.

  110. 110

    वेदनानुपस्सनाve·da·nā·nu·pas·sa·nā निट्ठिता।niṭ·ṭhi·tā

    Vedanānupassanā niṭṭhitā.

    (Pāli only)

  111. 111

    3। चित्तानुपस्सनाcit·tā·nu·pas·sa·nā

    3. Cittānupassanā

    3. Observing the Mind

  112. 112

    कथञ्च,ka·thañ·ca भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरति?vi·ha·ra·ti

    Kathañca, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of the mind?

  113. 113

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सरागंsa·rā·gaṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘सरागंsa·rā·gaṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, bhikkhave, bhikkhu sarāgaṁ vā cittaṁ ‘sarāgaṁ cittan’ti pajānāti.

    It’s when a mendicant understands mind with greed as ‘mind with greed,’

  114. 114

    वीतरागंvī·ta·rā·gaṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘वीतरागंvī·ta·rā·gaṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Vītarāgaṁ vā cittaṁ ‘vītarāgaṁ cittan’ti pajānāti.

    and mind without greed as ‘mind without greed.’

  115. 115

    सदोसंsa·do·saṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘सदोसंsa·do·saṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Sadosaṁ vā cittaṁ ‘sadosaṁ cittan’ti pajānāti.

    They understand mind with hate as ‘mind with hate,’

  116. 116

    वीतदोसंvī·ta·do·saṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘वीतदोसंvī·ta·do·saṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Vītadosaṁ vā cittaṁ ‘vītadosaṁ cittan’ti pajānāti.

    and mind without hate as ‘mind without hate.’

  117. 117

    समोहंsa·mo·haṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘समोहंsa·mo·haṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Samohaṁ vā cittaṁ ‘samohaṁ cittan’ti pajānāti.

    They understand mind with delusion as ‘mind with delusion,’

  118. 118

    वीतमोहंvī·ta·mo·haṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘वीतमोहंvī·ta·mo·haṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Vītamohaṁ vā cittaṁ ‘vītamohaṁ cittan’ti pajānāti.

    and mind without delusion as ‘mind without delusion.’

  119. 119

    सङ्खित्तंsaṅ·khit·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘सङ्खित्तंsaṅ·khit·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Saṅkhittaṁ vā cittaṁ ‘saṅkhittaṁ cittan’ti pajānāti.

    They know constricted mind as ‘constricted mind,’

  120. 120

    विक्खित्तंvik·khit·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘विक्खित्तंvik·khit·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Vikkhittaṁ vā cittaṁ ‘vikkhittaṁ cittan’ti pajānāti.

    and scattered mind as ‘scattered mind.’

  121. 121

    महग्गतंma·hag·ga·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘महग्गतंma·hag·ga·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Mahaggataṁ vā cittaṁ ‘mahaggataṁ cittan’ti pajānāti.

    They know expansive mind as ‘expansive mind,’

  122. 122

    अमहग्गतंa·ma·hag·ga·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘अमहग्गतंa·ma·hag·ga·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Amahaggataṁ vā cittaṁ ‘amahaggataṁ cittan’ti pajānāti.

    and unexpansive mind as ‘unexpansive mind.’

  123. 123

    सउत्तरंsa·ut·ta·raṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘सउत्तरंsa·ut·ta·raṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti.

    They know mind that is not supreme as ‘mind that is not supreme,’

  124. 124

    अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti.

    and mind that is supreme as ‘mind that is supreme.’

  125. 125

    समाहितंsa·mā·hi·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘समाहितंsa·mā·hi·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti.

    They know mind immersed in samādhi as ‘mind immersed in samādhi,’

  126. 126

    असमाहितंa·sa·mā·hi·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘असमाहितंa·sa·mā·hi·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti.

    and mind not immersed in samādhi as ‘mind not immersed in samādhi.’

  127. 127

    विमुत्तंvi·mut·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘विमुत्तंvi·mut·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti.

    They know freed mind as ‘freed mind,’

  128. 128

    अविमुत्तंa·vi·mut·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ ‘अविमुत्तंa·vi·mut·taṃ चित्तन्’तिcit·tan पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti.

    and unfreed mind as ‘unfreed mind.’

  129. 129

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā citte cittānupassī viharati, bahiddhā vā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of the mind internally, externally, and both internally and externally.

  130. 130

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā चित्तस्मिंcit·tas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā चित्तस्मिंcit·tas·miṃ विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā चित्तस्मिंcit·tas·miṃ विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati, vayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati, samudayavayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati.

    With respect to the mind, they meditate observing the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  131. 131

    ‘अत्थिat·thi चित्तन्’तिcit·tan वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi cittan’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that the mind exists, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  132. 132

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu चित्तेcit·te चित्तानुपस्सीcit·tā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu citte cittānupassī viharati.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of the mind.

  133. 133

    चित्तानुपस्सनाcit·tā·nu·pas·sa·nā निट्ठिता।niṭ·ṭhi·tā

    Cittānupassanā niṭṭhitā.

    (Pāli only)

  134. 134

    4। धम्मानुपस्सनाdham·mā·nu·pas·sa·nā

    4. Dhammānupassanā

    4. Observing Principles

  135. 135

    4।1। धम्मानुपस्सनानीवरणपब्बdham·mā·nu·pas·sa·nā·nī·va·ra·ṇa·pab·ba

    4.1. Dhammānupassanānīvaraṇapabba

    4.1. The Hindrances

  136. 136

    कथञ्च,ka·thañ·ca भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति?vi·ha·ra·ti

    Kathañca, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of principles?

  137. 137

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti पञ्चसुpañ·ca·su नीवरणेसु।nī·va·ra·ṇe·su

    Idha, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu.

    It’s when a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the five hindrances.

  138. 138

    कथञ्चka·thañ·ca पन,pa·na भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti पञ्चसुpañ·ca·su नीवरणेसु?nī·va·ra·ṇe·su

    Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of principles with respect to the five hindrances?

  139. 139

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कामच्छन्दंkā·mac·chan·daṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कामच्छन्दो’तिkā·mac·chan·do पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कामच्छन्दंkā·mac·chan·daṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कामच्छन्दो’तिkā·mac·chan·do पजानाति;pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa कामच्छन्दस्सkā·mac·chan·das·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa कामच्छन्दस्सkā·mac·chan·das·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa कामच्छन्दस्सkā·mac·chan·das·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ kāmacchando’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ kāmacchandaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ kāmacchando’ti pajānāti; yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    It’s when a mendicant who has sensual desire in them understands: ‘I have sensual desire in me.’ When they don’t have sensual desire in them, they understand: ‘I don’t have sensual desire in me.’ They understand how sensual desire arises; how, when it’s already arisen, it’s given up; and how, once it’s given up, it doesn’t arise again in the future.

  140. 140

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ ब्यापादंbyā·pā·daṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ ब्यापादो’तिbyā·pā·do पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ ब्यापादंbyā·pā·daṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ ब्यापादो’तिbyā·pā·do पजानाति;pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa ब्यापादस्सbyā·pā·das·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa ब्यापादस्सbyā·pā·das·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa ब्यापादस्सbyā·pā·das·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ byāpādo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ byāpādaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ byāpādo’ti pajānāti; yathā ca anuppannassa byāpādassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa byāpādassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa byāpādassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    When they have ill will in them, they understand: ‘I have ill will in me.’ When they don’t have ill will in them, they understand: ‘I don’t have ill will in me.’ They understand how ill will arises; how, when it’s already arisen, it’s given up; and how, once it’s given up, it doesn’t arise again in the future.

  141. 141

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ थिनमिद्धंthi·na·mid·dhaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ थिनमिद्धन्’तिthi·na·mid·dhan पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ थिनमिद्धंthi·na·mid·dhaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ थिनमिद्धन्’तिthi·na·mid·dhan पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa थिनमिद्धस्सthi·na·mid·dhas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa थिनमिद्धस्सthi·na·mid·dhas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa थिनमिद्धस्सthi·na·mid·dhas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ thinamiddhaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ thinamiddhan’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ thinamiddhaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ thinamiddhan’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa thinamiddhassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa thinamiddhassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa thinamiddhassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    When they have dullness and drowsiness in them, they understand: ‘I have dullness and drowsiness in me.’ When they don’t have dullness and drowsiness in them, they understand: ‘I don’t have dullness and drowsiness in me.’ They understand how dullness and drowsiness arise; how, when they’ve already arisen, they’re given up; and how, once they’re given up, they don’t arise again in the future.

  142. 142

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उद्धच्चकुक्कुच्चंud·dhac·ca·kuk·kuc·caṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उद्धच्चकुक्कुच्चन्’तिud·dhac·ca·kuk·kuc·can पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उद्धच्चकुक्कुच्चंud·dhac·ca·kuk·kuc·caṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उद्धच्चकुक्कुच्चन्’तिud·dhac·ca·kuk·kuc·can पजानाति;pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa उद्धच्चकुक्कुच्चस्सud·dhac·ca·kuk·kuc·cas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa उद्धच्चकुक्कुच्चस्सud·dhac·ca·kuk·kuc·cas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa उद्धच्चकुक्कुच्चस्सud·dhac·ca·kuk·kuc·cas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ uddhaccakukkuccan’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ uddhaccakukkuccaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ uddhaccakukkuccan’ti pajānāti; yathā ca anuppannassa uddhaccakukkuccassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa uddhaccakukkuccassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa uddhaccakukkuccassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    When they have restlessness and remorse in them, they understand: ‘I have restlessness and remorse in me.’ When they don’t have restlessness and remorse in them, they understand: ‘I don’t have restlessness and remorse in me.’ They understand how restlessness and remorse arise; how, when they’ve already arisen, they’re given up; and how, once they’re given up, they don’t arise again in the future.

  143. 143

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ विचिकिच्छंvi·ci·kic·chaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ विचिकिच्छा’तिvi·ci·kic·chā पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ विचिकिच्छंvi·ci·kic·chaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ विचिकिच्छा’तिvi·ci·kic·chā पजानाति;pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नायa·nup·pan·nā·ya विचिकिच्छायvi·ci·kic·chā·ya उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नायup·pan·nā·ya विचिकिच्छायvi·ci·kic·chā·ya पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनायpa·hī·nā·ya विचिकिच्छायvi·ci·kic·chā·ya आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ vicikicchā’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ vicikicchaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ vicikicchā’ti pajānāti; yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    When they have doubt in them, they understand: ‘I have doubt in me.’ When they don’t have doubt in them, they understand: ‘I don’t have doubt in me.’ They understand how doubt arises; how, when it’s already arisen, it’s given up; and how, once it’s given up, it doesn’t arise again in the future.

  144. 144

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of principles internally, externally, and both internally and externally.

  145. 145

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.

    They meditate observing, with respect to the principles, the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  146. 146

    ‘अत्थिat·thi धम्मा’तिdham·mā वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that principles exist, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  147. 147

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti पञ्चसुpañ·ca·su नीवरणेसु।nī·va·ra·ṇe·su

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu nīvaraṇesu.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the five hindrances.

  148. 148

    नीवरणपब्बंnī·va·ra·ṇa·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Nīvaraṇapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  149. 149

    4।2। धम्मानुपस्सनाखन्धपब्बdham·mā·nu·pas·sa·nā·khan·dha·pab·ba

    4.2. Dhammānupassanākhandhapabba

    4.2. The Aggregates

  150. 150

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti पञ्चसुpañ·ca·su उपादानक्खन्धेसु।u·pā·dā·nak·khan·dhe·su

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu.

    Furthermore, a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the five grasping aggregates.

  151. 151

    कथञ्चka·thañ·ca पन,pa·na भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti पञ्चसुpañ·ca·su उपादानक्खन्धेसु?u·pā·dā·nak·khan·dhe·su

    Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of principles with respect to the five grasping aggregates?

  152. 152

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खु:bhik·khu

    Idha, bhikkhave, bhikkhu:

    It’s when a mendicant contemplates:

  153. 153

    ‘इतिi·ti रूपं,rū·paṃ इतिi·ti रूपस्सrū·pas·sa समुदयो,sa·mu·da·yo इतिi·ti रूपस्सrū·pas·sa अत्थङ्गमो;at·thaṅ·ga·mo

    ‘iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;

    ‘Such is form, such is the origin of form, such is the disappearance of form.

  154. 154

    इतिi·ti वेदना,ve·da·nā इतिi·ti वेदनायve·da·nā·ya समुदयो,sa·mu·da·yo इतिi·ti वेदनायve·da·nā·ya अत्थङ्गमो;at·thaṅ·ga·mo

    iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo;

    Such is feeling, such is the origin of feeling, such is the disappearance of feeling.

  155. 155

    इतिi·ti सञ्ञा,sañ·ñā इतिi·ti सञ्ञायsañ·ñā·ya समुदयो,sa·mu·da·yo इतिi·ti सञ्ञायsañ·ñā·ya अत्थङ्गमो;at·thaṅ·ga·mo

    iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo;

    Such is perception, such is the origin of perception, such is the disappearance of perception.

  156. 156

    इतिi·ti सङ्खारा,saṅ·khā·rā इतिi·ti सङ्खारानंsaṅ·khā·rā·naṃ समुदयो,sa·mu·da·yo इतिi·ti सङ्खारानंsaṅ·khā·rā·naṃ अत्थङ्गमो;at·thaṅ·ga·mo

    iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṁ samudayo, iti saṅkhārānaṁ atthaṅgamo;

    Such are choices, such is the origin of choices, such is the disappearance of choices.

  157. 157

    इतिi·ti विञ्ञाणं,viñ·ñā·ṇaṃ इतिi·ti विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa समुदयो,sa·mu·da·yo इतिi·ti विञ्ञाणस्सviñ·ñā·ṇas·sa अत्थङ्गमो’ति;at·thaṅ·ga·mo

    iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti;

    Such is consciousness, such is the origin of consciousness, such is the disappearance of consciousness.’

  158. 158

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of principles internally …

  159. 159

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.

    (Pāli only)

  160. 160

    ‘अत्थिat·thi धम्मा’तिdham·mā वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    (Pāli only)

  161. 161

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti पञ्चसुpañ·ca·su उपादानक्खन्धेसु।u·pā·dā·nak·khan·dhe·su

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati pañcasu upādānakkhandhesu.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the five grasping aggregates.

  162. 162

    खन्धपब्बंkhan·dha·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Khandhapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  163. 163

    4।3। धम्मानुपस्सनाआयतनपब्बdham·mā·nu·pas·sa·nā·ā·ya·ta·na·pab·ba

    4.3. Dhammānupassanāāyatanapabba

    4.3. The Sense Fields

  164. 164

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti छसुcha·su अज्झत्तिकबाहिरेसुaj·jhat·ti·ka·bā·hi·re·su आयतनेसु।ā·ya·ta·ne·su

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.

    Furthermore, a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the six interior and exterior sense fields.

  165. 165

    कथञ्चka·thañ·ca पन,pa·na भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti छसुcha·su अज्झत्तिकबाहिरेसुaj·jhat·ti·ka·bā·hi·re·su आयतनेसु?ā·ya·ta·ne·su

    Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of principles with respect to the six interior and exterior sense fields?

  166. 166

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu चक्खुञ्चcak·khuñ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti रूपेrū·pe चca पजानाति,pa·jā·nā·ti यञ्चyañ·ca तदुभयंta·du·bha·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पज्जतिup·paj·ja·ti संयोजनंsaṃ·yo·ja·naṃ तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhuñca pajānāti, rūpe ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    It’s when a mendicant understands the eye, sights, and the fetter that arises dependent on both of these. They understand how the fetter that has not arisen comes to arise; how the arisen fetter comes to be abandoned; and how the abandoned fetter comes to not rise again in the future.

  167. 167

    सोतञ्चso·tañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti सद्देsad·de चca पजानाति,pa·jā·nā·ti यञ्चyañ·ca तदुभयंta·du·bha·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पज्जतिup·paj·ja·ti संयोजनंsaṃ·yo·ja·naṃ तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Sotañca pajānāti, sadde ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    They understand the ear, sounds, and the fetter …

  168. 168

    घानञ्चghā·nañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti गन्धेgan·dhe चca पजानाति,pa·jā·nā·ti यञ्चyañ·ca तदुभयंta·du·bha·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पज्जतिup·paj·ja·ti संयोजनंsaṃ·yo·ja·naṃ तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Ghānañca pajānāti, gandhe ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    They understand the nose, smells, and the fetter …

  169. 169

    जिव्हञ्चjiv·hañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti रसेra·se चca पजानाति,pa·jā·nā·ti यञ्चyañ·ca तदुभयंta·du·bha·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पज्जतिup·paj·ja·ti संयोजनंsaṃ·yo·ja·naṃ तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Jivhañca pajānāti, rase ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    They understand the tongue, tastes, and the fetter …

  170. 170

    कायञ्चkā·yañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti फोट्ठब्बेphoṭ·ṭhab·be चca पजानाति,pa·jā·nā·ti यञ्चyañ·ca तदुभयंta·du·bha·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पज्जतिup·paj·ja·ti संयोजनंsaṃ·yo·ja·naṃ तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Kāyañca pajānāti, phoṭṭhabbe ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    They understand the body, touches, and the fetter …

  171. 171

    मनञ्चma·nañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti धम्मेdham·me चca पजानाति,pa·jā·nā·ti यञ्चyañ·ca तदुभयंta·du·bha·yaṃ पटिच्चpa·ṭic·ca उप्पज्जतिup·paj·ja·ti संयोजनंsaṃ·yo·ja·naṃ तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa पहानंpa·hā·naṃ होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca पहीनस्सpa·hī·nas·sa संयोजनस्सsaṃ·yo·ja·nas·sa आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादोa·nup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Manañca pajānāti, dhamme ca pajānāti, yañca tadubhayaṁ paṭicca uppajjati saṁyojanaṁ tañca pajānāti, yathā ca anuppannassa saṁyojanassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa saṁyojanassa pahānaṁ hoti tañca pajānāti, yathā ca pahīnassa saṁyojanassa āyatiṁ anuppādo hoti tañca pajānāti.

    They understand the mind, ideas, and the fetter that arises dependent on both of these. They understand how the fetter that has not arisen comes to arise; how the arisen fetter comes to be abandoned; and how the abandoned fetter comes to not rise again in the future.

  172. 172

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of principles internally …

  173. 173

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.

    (Pāli only)

  174. 174

    ‘अत्थिat·thi धम्मा’तिdham·mā वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरतिvi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati na ca kiñci loke upādiyati.

    (Pāli only)

  175. 175

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti छसुcha·su अज्झत्तिकबाहिरेसुaj·jhat·ti·ka·bā·hi·re·su आयतनेसु।ā·ya·ta·ne·su

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the six interior and exterior sense fields.

  176. 176

    आयतनपब्बंā·ya·ta·na·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Āyatanapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  177. 177

    4।4। धम्मानुपस्सनाबोज्झङ्गपब्बdham·mā·nu·pas·sa·nā·boj·jhaṅ·ga·pab·ba

    4.4. Dhammānupassanābojjhaṅgapabba

    4.4. The Awakening Factors

  178. 178

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti सत्तसुsat·ta·su बोज्झङ्गेसु।boj·jhaṅ·ge·su

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu.

    Furthermore, a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the seven awakening factors.

  179. 179

    कथञ्चka·thañ·ca पन,pa·na भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti सत्तसुsat·ta·su बोज्झङ्गेसु?boj·jhaṅ·ge·su

    Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of principles with respect to the seven awakening factors?

  180. 180

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सतिसम्बोज्झङ्गंsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सतिसम्बोज्झङ्गो’तिsa·ti·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सतिसम्बोज्झङ्गंsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सतिसम्बोज्झङ्गो’तिsa·ti·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa सतिसम्बोज्झङ्गस्सsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa सतिसम्बोज्झङ्गस्सsa·ti·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, bhikkhave, bhikkhu santaṁ vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ satisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ satisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    It’s when a mendicant who has the awakening factor of mindfulness in them understands: ‘I have the awakening factor of mindfulness in me.’ When they don’t have the awakening factor of mindfulness in them, they understand: ‘I don’t have the awakening factor of mindfulness in me.’ They understand how the awakening factor of mindfulness that has not arisen comes to arise; and how the awakening factor of mindfulness that has arisen becomes fully developed.

  181. 181

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ धम्मविचयसम्बोज्झङ्गंdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो’तिdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ धम्मविचयसम्बोज्झङ्गंdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो’तिdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa धम्मविचयसम्बोज्झङ्गस्सdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa धम्मविचयसम्बोज्झङ्गस्सdham·ma·vi·ca·ya·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    When they have the awakening factor of investigation of principles …

  182. 182

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वीरियसम्बोज्झङ्गंvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वीरियसम्बोज्झङ्गो’तिvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वीरियसम्बोज्झङ्गंvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वीरियसम्बोज्झङ्गो’तिvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa वीरियसम्बोज्झङ्गस्सvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa वीरियसम्बोज्झङ्गस्सvī·ri·ya·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ vīriyasambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa vīriyasambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    energy …

  183. 183

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पीतिसम्बोज्झङ्गंpī·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पीतिसम्बोज्झङ्गो’तिpī·ti·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पीतिसम्बोज्झङ्गंpī·ti·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पीतिसम्बोज्झङ्गो’तिpī·ti·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa पीतिसम्बोज्झङ्गस्सpī·ti·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa पीतिसम्बोज्झङ्गस्सpī·ti·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ pītisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa pītisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    rapture …

  184. 184

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गंpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गो’तिpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गंpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गो’तिpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गस्सpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa पस्सद्धिसम्बोज्झङ्गस्सpas·sad·dhi·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ passaddhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa passaddhisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    tranquility …

  185. 185

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ समाधिसम्बोज्झङ्गंsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ समाधिसम्बोज्झङ्गो’तिsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ समाधिसम्बोज्झङ्गंsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ समाधिसम्बोज्झङ्गो’तिsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa समाधिसम्बोज्झङ्गस्सsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa समाधिसम्बोज्झङ्गस्सsa·mā·dhi·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ samādhisambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa samādhisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    immersion …

  186. 186

    सन्तंsan·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उपेक्खासम्बोज्झङ्गंu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘अत्थिat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उपेक्खासम्बोज्झङ्गो’तिu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti असन्तंa·san·taṃ वाvā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उपेक्खासम्बोज्झङ्गंu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gaṃ ‘नत्थिnat·thi मेme अज्झत्तंaj·jhat·taṃ उपेक्खासम्बोज्झङ्गो’तिu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·go पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca अनुप्पन्नस्सa·nup·pan·nas·sa उपेक्खासम्बोज्झङ्गस्सu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gas·sa उप्पादोup·pā·do होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति,pa·jā·nā·ti यथाya·thā चca उप्पन्नस्सup·pan·nas·sa उपेक्खासम्बोज्झङ्गस्सu·pek·khā·sam·boj·jhaṅ·gas·sa भावनायbhā·va·nā·ya पारिपूरीpā·ri·pū·rī होतिho·ti तञ्चtañ·ca पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Santaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ ‘atthi me ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgo’ti pajānāti, asantaṁ vā ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgaṁ ‘natthi me ajjhattaṁ upekkhāsambojjhaṅgo’ti pajānāti, yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti, yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya pāripūrī hoti tañca pajānāti.

    equanimity in them, they understand: ‘I have the awakening factor of equanimity in me.’ When they don’t have the awakening factor of equanimity in them, they understand: ‘I don’t have the awakening factor of equanimity in me.’ They understand how the awakening factor of equanimity that has not arisen comes to arise; and how the awakening factor of equanimity that has arisen becomes fully developed.

  187. 187

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of principles internally, externally, and both internally and externally.

  188. 188

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.

    They meditate observing, with respect to the principles, the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  189. 189

    ‘अत्थिat·thi धम्मा’तिdham·mā वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that principles exist, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  190. 190

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti सत्तसुsat·ta·su बोज्झङ्गेसु।boj·jhaṅ·ge·su

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati sattasu bojjhaṅgesu.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the seven awakening factors.

  191. 191

    बोज्झङ्गपब्बंboj·jhaṅ·ga·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Bojjhaṅgapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  192. 192

    4।5। धम्मानुपस्सनासच्चपब्बdham·mā·nu·pas·sa·nā·sac·ca·pab·ba

    4.5. Dhammānupassanāsaccapabba

    4.5. The Truths

  193. 193

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti चतूसुca·tū·su अरियसच्चेसु।a·ri·ya·sac·ce·su

    Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu.

    Furthermore, a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the four noble truths.

  194. 194

    कथञ्चka·thañ·ca पन,pa·na भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti चतूसुca·tū·su अरियसच्चेसु?a·ri·ya·sac·ce·su

    Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu?

    And how does a mendicant meditate observing an aspect of principles with respect to the four noble truths?

  195. 195

    इध,i·dha भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu ‘इदंi·daṃ दुक्खन्’तिduk·khan यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti ‘अयंa·yaṃ दुक्खसमुदयो’तिduk·kha·sa·mu·da·yo यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti ‘अयंa·yaṃ दुक्खनिरोधो’तिduk·kha·ni·ro·dho यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti ‘अयंa·yaṃ दुक्खनिरोधगामिनीduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·nī पटिपदा’तिpa·ṭi·pa·dā यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.

    It’s when a mendicant truly understands: ‘This is suffering’ … ‘This is the origin of suffering’ … ‘This is the cessation of suffering’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of suffering.’

  196. 196

    इतिi·ti अज्झत्तंaj·jhat·taṃ वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti बहिद्धाba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti अज्झत्तबहिद्धाaj·jhat·ta·ba·hid·dhā वाvā धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरति;vi·ha·ra·ti

    Iti ajjhattaṁ vā dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharati;

    And so they meditate observing an aspect of principles internally, externally, and both internally and externally.

  197. 197

    समुदयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti वयधम्मानुपस्सीva·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति,vi·ha·ra·ti समुदयवयधम्मानुपस्सीsa·mu·da·ya·va·ya·dham·mā·nu·pas·sī वाvā धम्मेसुdham·me·su विहरति।vi·ha·ra·ti

    samudayadhammānupassī vā dhammesu viharati, vayadhammānupassī vā dhammesu viharati, samudayavayadhammānupassī vā dhammesu viharati.

    They meditate observing, with respect to the principles, the liability to originate, to vanish, and to originate and vanish.

  198. 198

    ‘अत्थिat·thi धम्मा’तिdham·mā वाvā पनस्सpa·nas·sa सतिsa·ti पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति।ho·ti यावदेवyā·va·de·va ञाणमत्तायñā·ṇa·mat·tā·ya पटिस्सतिमत्तायpa·ṭis·sa·ti·mat·tā·ya अनिस्सितोa·nis·si·to चca विहरति,vi·ha·ra·ti नna चca किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti

    ‘Atthi dhammā’ti vā panassa sati paccupaṭṭhitā hoti. Yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya anissito ca viharati, na ca kiñci loke upādiyati.

    Or mindfulness is established that principles exist, to the extent necessary for knowledge and mindfulness. They meditate independent, not grasping at anything in the world.

  199. 199

    एवम्पिe·vam·pi खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मेसुdham·me·su धम्मानुपस्सीdham·mā·nu·pas·sī विहरतिvi·ha·ra·ti चतूसुca·tū·su अरियसच्चेसु।a·ri·ya·sac·ce·su

    Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu dhammesu dhammānupassī viharati catūsu ariyasaccesu.

    That’s how a mendicant meditates by observing an aspect of principles with respect to the four noble truths.

  200. 200

    सच्चपब्बंsac·ca·pab·baṃ निट्ठितं।niṭ·ṭhi·taṃ

    Saccapabbaṁ niṭṭhitaṁ.

    (Pāli only)

  201. 201

    धम्मानुपस्सनाdham·mā·nu·pas·sa·nā निट्ठिता।niṭ·ṭhi·tā

    Dhammānupassanā niṭṭhitā.

    (Pāli only)

  202. 202

    योyo हिhi कोचि,ko·ci भिक्खवे,bhik·kha·ve इमेi·me चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne एवंe·vaṃ भावेय्यbhā·vey·ya सत्तsat·ta वस्सानि,vas·sā·ni तस्सtas·sa द्विन्नंdvin·naṃ फलानंpha·lā·naṃ अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ फलंpha·laṃ पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ

    Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya satta vassāni, tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ

    Anyone who develops these four kinds of mindfulness meditation in this way for seven years can expect one of two results:

  203. 203

    दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञा;añ·ñā सतिsa·ti वाvā उपादिसेसेu·pā·di·se·se अनागामिता।a·nā·gā·mi·tā

    diṭṭheva dhamme aññā; sati vā upādisese anāgāmitā.

    enlightenment in this very life, or if there’s residue left behind, non-return.

  204. 204

    तिट्ठन्तु,tiṭ·ṭhan·tu भिक्खवे,bhik·kha·ve सत्तsat·ta वस्सानि।vas·sā·ni

    Tiṭṭhantu, bhikkhave, satta vassāni.

    Let alone seven years,

  205. 205

    योyo हिhi कोचि,ko·ci भिक्खवे,bhik·kha·ve इमेi·me चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne एवंe·vaṃ भावेय्यbhā·vey·ya छcha वस्सानिvas·sā·ni …पे…pe

    Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya cha vassāni …pe…

    anyone who develops these four kinds of mindfulness meditation in this way for six years …

  206. 206

    पञ्चpañ·ca वस्सानिvas·sā·ni …

    pañca vassāni …

    five years …

  207. 207

    चत्तारिcat·tā·ri वस्सानिvas·sā·ni …

    cattāri vassāni …

    four years …

  208. 208

    तीणिtī·ṇi वस्सानिvas·sā·ni …

    tīṇi vassāni …

    three years …

  209. 209

    द्वेdve वस्सानिvas·sā·ni …

    dve vassāni …

    two years …

  210. 210

    एकंe·kaṃ वस्संvas·saṃ …

    ekaṁ vassaṁ …

    one year …

  211. 211

    तिट्ठतु,tiṭ·ṭha·tu भिक्खवे,bhik·kha·ve एकंe·kaṃ वस्सं।vas·saṃ

    tiṭṭhatu, bhikkhave, ekaṁ vassaṁ.

    (Pāli only)

  212. 212

    योyo हिhi कोचि,ko·ci भिक्खवे,bhik·kha·ve इमेi·me चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne एवंe·vaṃ भावेय्यbhā·vey·ya सत्तsat·ta मासानि,mā·sā·ni तस्सtas·sa द्विन्नंdvin·naṃ फलानंpha·lā·naṃ अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ फलंpha·laṃ पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ

    Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya satta māsāni, tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ

    seven months …

  213. 213

    दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञा;añ·ñā सतिsa·ti वाvā उपादिसेसेu·pā·di·se·se अनागामिता।a·nā·gā·mi·tā

    diṭṭheva dhamme aññā; sati vā upādisese anāgāmitā.

    (Pāli only)

  214. 214

    तिट्ठन्तु,tiṭ·ṭhan·tu भिक्खवे,bhik·kha·ve सत्तsat·ta मासानि।mā·sā·ni

    Tiṭṭhantu, bhikkhave, satta māsāni.

    (Pāli only)

  215. 215

    योyo हिhi कोचि,ko·ci भिक्खवे,bhik·kha·ve इमेi·me चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne एवंe·vaṃ भावेय्यbhā·vey·ya छcha मासानिmā·sā·ni …पे…pe

    Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya cha māsāni …pe…

    six months …

  216. 216

    पञ्चpañ·ca मासानिmā·sā·ni …

    pañca māsāni …

    five months …

  217. 217

    चत्तारिcat·tā·ri मासानिmā·sā·ni …

    cattāri māsāni …

    four months …

  218. 218

    तीणिtī·ṇi मासानिmā·sā·ni …

    tīṇi māsāni …

    three months …

  219. 219

    द्वेdve मासानिmā·sā·ni …

    dve māsāni …

    two months …

  220. 220

    एकंe·kaṃ मासंmā·saṃ …

    ekaṁ māsaṁ …

    one month …

  221. 221

    अड्ढमासंaḍ·ḍha·mā·saṃ …

    aḍḍhamāsaṁ …

    a fortnight …

  222. 222

    तिट्ठतु,tiṭ·ṭha·tu भिक्खवे,bhik·kha·ve अड्ढमासो।aḍ·ḍha·mā·so

    tiṭṭhatu, bhikkhave, aḍḍhamāso.

    Let alone a fortnight,

  223. 223

    योyo हिhi कोचि,ko·ci भिक्खवे,bhik·kha·ve इमेi·me चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठानेsa·ti·paṭ·ṭhā·ne एवंe·vaṃ भावेय्यbhā·vey·ya सत्ताहं,sat·tā·haṃ तस्सtas·sa द्विन्नंdvin·naṃ फलानंpha·lā·naṃ अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ फलंpha·laṃ पाटिकङ्खंpā·ṭi·kaṅ·khaṃ

    Yo hi koci, bhikkhave, ime cattāro satipaṭṭhāne evaṁ bhāveyya sattāhaṁ, tassa dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ

    anyone who develops these four kinds of mindfulness meditation in this way for seven days can expect one of two results:

  224. 224

    दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञाañ·ñā सतिsa·ti वाvā उपादिसेसेu·pā·di·se·se अनागामिताति।a·nā·gā·mi·tā·ti

    diṭṭheva dhamme aññā sati vā upādisese anāgāmitāti.

    enlightenment in this very life, or if there’s residue left behind, non-return.

  225. 225

    ‘एकायनोe·kā·ya·no अयं,a·yaṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve मग्गोmag·go सत्तानंsat·tā·naṃ विसुद्धियाvi·sud·dhi·yā सोकपरिदेवानंso·ka·pa·ri·de·vā·naṃ समतिक्कमायsa·ma·tik·ka·mā·ya दुक्खदोमनस्सानंduk·kha·do·ma·nas·sā·naṃ अत्थङ्गमायat·thaṅ·ga·mā·ya ञायस्सñā·yas·sa अधिगमायa·dhi·ga·mā·ya निब्बानस्सnib·bā·nas·sa सच्छिकिरियायsac·chi·ki·ri·yā·ya यदिदंya·di·daṃ चत्तारोcat·tā·ro सतिपट्ठाना’ति।sa·ti·paṭ·ṭhā·nā

    ‘Ekāyano ayaṁ, bhikkhave, maggo sattānaṁ visuddhiyā sokaparidevānaṁ samatikkamāya dukkhadomanassānaṁ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā’ti.

    ‘The four kinds of mindfulness meditation are the path to convergence. They are in order to purify sentient beings, to get past sorrow and crying, to make an end of pain and sadness, to discover the system, and to realize extinguishment.’

  226. 226

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तन्”ति।vut·tan

    Iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttan”ti.

    That’s what I said, and this is why I said it.”

  227. 227

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  228. 228

    अत्तमनाat·ta·ma·nā तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दुन्ति।a·bhi·nan·dun·ti

    Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

    Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said.

  229. 229

    सतिपट्ठानसुत्तंsa·ti·paṭ·ṭhā·na·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ दसमं।da·sa·maṃ

    Satipaṭṭhānasuttaṁ niṭṭhitaṁ dasamaṁ.

    (Pāli only)

  230. 230

    मूलपरियायवग्गोmū·la·pa·ri·yā·ya·vag·go निट्ठितोniṭ·ṭhi·to पठमो।pa·ṭha·mo

    Mūlapariyāyavaggo niṭṭhito paṭhamo.

    (Pāli only)

  231. 231

    तस्सुद्दानंtas·sud·dā·naṃ

    Tassuddānaṁ

    (Pāli only)

  232. 232

    मूलसुसंवरधम्मदायादा,mū·la·su·saṃ·va·ra·dham·ma·dā·yā·dā

    Mūlasusaṁvaradhammadāyādā,

    (Pāli only)

  233. 233

    भेरवानङ्गणाकङ्खेय्यवत्थं;bhe·ra·vā·naṅ·ga·ṇā·kaṅ·khey·ya·vat·thaṃ

    Bheravānaṅgaṇākaṅkheyyavatthaṁ;

    (Pāli only)

  234. 234

    सल्लेखसम्मादिट्ठिसतिपट्ठं,sal·le·kha·sam·mā·diṭ·ṭhi·sa·ti·paṭ·ṭhaṃ

    Sallekhasammādiṭṭhisatipaṭṭhaṁ,

    (Pāli only)

  235. 235

    वग्गवरोvag·ga·va·ro असमोa·sa·mo सुसमत्तो।su·sa·mat·to

    Vaggavaro asamo susamatto.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.