Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 21 मज्झिमनिकाय 21

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Kakacūpamasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 21

    Majjhima Nikāya 21

    Middle Discourses 21

  2. 2

    ककचूपमसुत्तka·ka·cū·pa·ma·sut·ta

    Kakacūpamasutta

    The Simile of the Saw

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā सावत्थियंsā·vat·thi·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti जेतवनेje·ta·va·ne अनाथपिण्डिकस्सa·nā·tha·piṇ·ḍi·kas·sa आरामे।ā·rā·me

    ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

    At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्माā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ अतिवेलंa·ti·ve·laṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho विहरति।vi·ha·ra·ti

    Tena kho pana samayena āyasmā moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṁ ativelaṁ saṁsaṭṭho viharati.

    Now at that time, Venerable Phagguna of the Top-Knot was spending too long mixing closely with some nuns.

  6. 6

    एवंe·vaṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho आयस्माā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ विहरति—vi·ha·ra·ti

    Evaṁ saṁsaṭṭho āyasmā moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṁ viharati—

    So much so that

  7. 7

    सचेsa·ce कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu आयस्मतोā·yas·ma·to मोळियफग्गुनस्सmo·ḷi·ya·phag·gu·nas·sa सम्मुखाsam·mu·khā तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासति,bhā·sa·ti तेनायस्माte·nā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no कुपितोku·pi·to अनत्तमनोa·nat·ta·ma·no अधिकरणम्पिa·dhi·ka·ra·ṇam·pi करोति।ka·ro·ti

    sace koci bhikkhu āyasmato moḷiyaphaggunassa sammukhā tāsaṁ bhikkhunīnaṁ avaṇṇaṁ bhāsati, tenāyasmā moḷiyaphagguno kupito anattamano adhikaraṇampi karoti.

    if any mendicant criticized those nuns in his presence, Phagguna of the Top-Knot got angry and upset, and even instigated disciplinary proceedings.

  8. 8

    सचेsa·ce पनpa·na कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ सम्मुखाsam·mu·khā आयस्मतोā·yas·ma·to मोळियफग्गुनस्सmo·ḷi·ya·phag·gu·nas·sa अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासति,bhā·sa·ti तेनte·na ताtā भिक्खुनियोbhik·khu·ni·yo कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā अधिकरणम्पिa·dhi·ka·ra·ṇam·pi करोन्ति।ka·ron·ti

    Sace pana koci bhikkhu tāsaṁ bhikkhunīnaṁ sammukhā āyasmato moḷiyaphaggunassa avaṇṇaṁ bhāsati, tena tā bhikkhuniyo kupitā anattamanā adhikaraṇampi karonti.

    And if any mendicant criticized Phagguna of the Top-Knot in their presence, those nuns got angry and upset, and even instigated disciplinary proceedings.

  9. 9

    एवंe·vaṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho आयस्माā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ विहरति।vi·ha·ra·ti

    Evaṁ saṁsaṭṭho āyasmā moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṁ viharati.

    That’s how close Phagguna of the Top-Knot was with those nuns.

  10. 10

    अथa·tha खोkho अञ्ञतरोañ·ña·ta·ro भिक्खुbhik·khu येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho सोso भिक्खुbhik·khu भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:

    Then a mendicant went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what was going on.

  11. 11

    “आयस्मा,ā·yas·mā भन्ते,bhan·te मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ अतिवेलंa·ti·ve·laṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho विहरति।vi·ha·ra·ti

    “āyasmā, bhante, moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṁ ativelaṁ saṁsaṭṭho viharati.

    (Pāli only)

  12. 12

    एवंe·vaṃ संसट्ठो,saṃ·saṭ·ṭho भन्ते,bhan·te आयस्माā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ विहरति—vi·ha·ra·ti

    Evaṁ saṁsaṭṭho, bhante, āyasmā moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṁ viharati—

    (Pāli only)

  13. 13

    सचेsa·ce कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu आयस्मतोā·yas·ma·to मोळियफग्गुनस्सmo·ḷi·ya·phag·gu·nas·sa सम्मुखाsam·mu·khā तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासति,bhā·sa·ti तेनायस्माte·nā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no कुपितोku·pi·to अनत्तमनोa·nat·ta·ma·no अधिकरणम्पिa·dhi·ka·ra·ṇam·pi करोति।ka·ro·ti

    sace koci bhikkhu āyasmato moḷiyaphaggunassa sammukhā tāsaṁ bhikkhunīnaṁ avaṇṇaṁ bhāsati, tenāyasmā moḷiyaphagguno kupito anattamano adhikaraṇampi karoti.

    (Pāli only)

  14. 14

    सचेsa·ce पनpa·na कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ सम्मुखाsam·mu·khā आयस्मतोā·yas·ma·to मोळियफग्गुनस्सmo·ḷi·ya·phag·gu·nas·sa अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासति,bhā·sa·ti तेनte·na ताtā भिक्खुनियोbhik·khu·ni·yo कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā अधिकरणम्पिa·dhi·ka·ra·ṇam·pi करोन्ति।ka·ron·ti

    Sace pana koci bhikkhu tāsaṁ bhikkhunīnaṁ sammukhā āyasmato moḷiyaphaggunassa avaṇṇaṁ bhāsati, tena tā bhikkhuniyo kupitā anattamanā adhikaraṇampi karonti.

    (Pāli only)

  15. 15

    एवंe·vaṃ संसट्ठो,saṃ·saṭ·ṭho भन्ते,bhan·te आयस्माā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ विहरती”ति।vi·ha·ra·tī

    Evaṁ saṁsaṭṭho, bhante, āyasmā moḷiyaphagguno bhikkhunīhi saddhiṁ viharatī”ti.

    (Pāli only)

  16. 16

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ भिक्खुंbhik·khuṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:

    So the Buddha addressed one of the monks,

  17. 17

    “एहिe·hi त्वं,tvaṃ भिक्खु,bhik·khu ममma·ma वचनेनva·ca·ne·na मोळियफग्गुनंmo·ḷi·ya·phag·gu·naṃ भिक्खुंbhik·khuṃ आमन्तेहि:ā·man·te·hi

    “ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena moḷiyaphaggunaṁ bhikkhuṁ āmantehi:

    “Please, monk, in my name tell the mendicant Phagguna of the Top-Knot that

  18. 18

    ‘सत्थाsat·thā तं,taṃ आवुसोā·vu·so फग्गुन,phag·gu·na आमन्तेती’”ति।ā·man·te·tī

    ‘satthā taṁ, āvuso phagguna, āmantetī’”ti.

    the Teacher summons him.”

  19. 19

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”तिbhan·te खोkho सोso भिक्खुbhik·khu भगवतोbha·ga·va·to पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā येनायस्माye·nā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ मोळियफग्गुनंmo·ḷi·ya·phag·gu·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā moḷiyaphagguno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ moḷiyaphaggunaṁ etadavoca:

    “Yes, sir,” that monk replied. He went to Phagguna of the Top-Knot and said to him,

  20. 20

    “सत्थाsat·thā तं,taṃ आवुसोā·vu·so फग्गुन,phag·gu·na आमन्तेती”ति।ā·man·te·tī

    “satthā taṁ, āvuso phagguna, āmantetī”ti.

    “Reverend Phagguna, the Teacher summons you.”

  21. 21

    “एवमावुसो”तिe·va·mā·vu·so खोkho आयस्माā·yas·mā मोळियफग्गुनोmo·ḷi·ya·phag·gu·no तस्सtas·sa भिक्खुनोbhik·khu·no पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ मोळियफग्गुनंmo·ḷi·ya·phag·gu·naṃ भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evamāvuso”ti kho āyasmā moḷiyaphagguno tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ moḷiyaphaggunaṁ bhagavā etadavoca:

    “Yes, reverend,” Phagguna replied. He went to the Buddha, bowed, and sat down to one side. The Buddha said to him:

  22. 22

    “सच्चंsac·caṃ किरki·ra त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ अतिवेलंa·ti·ve·laṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho विहरसि?vi·ha·ra·si

    “Saccaṁ kira tvaṁ, phagguna, bhikkhunīhi saddhiṁ ativelaṁ saṁsaṭṭho viharasi?

    “Is it really true, Phagguna, that you’ve been spending too long mixing closely with some nuns?

  23. 23

    एवंe·vaṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho किरki·ra त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ विहरसि—vi·ha·ra·si

    Evaṁ saṁsaṭṭho kira tvaṁ, phagguna, bhikkhunīhi saddhiṁ viharasi—

    So much so that

  24. 24

    सचेsa·ce कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu तुय्हंtuy·haṃ सम्मुखाsam·mu·khā तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासति,bhā·sa·ti तेनte·na त्वंtvaṃ कुपितोku·pi·to अनत्तमनोa·nat·ta·ma·no अधिकरणम्पिa·dhi·ka·ra·ṇam·pi करोसि।ka·ro·si

    sace koci bhikkhu tuyhaṁ sammukhā tāsaṁ bhikkhunīnaṁ avaṇṇaṁ bhāsati, tena tvaṁ kupito anattamano adhikaraṇampi karosi.

    if any mendicant criticizes those nuns in your presence, you get angry and upset, and even instigate disciplinary proceedings?

  25. 25

    सचेsa·ce पनpa·na कोचिko·ci भिक्खुbhik·khu तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ सम्मुखाsam·mu·khā तुय्हंtuy·haṃ अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासति,bhā·sa·ti तेनte·na ताtā भिक्खुनियोbhik·khu·ni·yo कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā अधिकरणम्पिa·dhi·ka·ra·ṇam·pi करोन्ति।ka·ron·ti

    Sace pana koci bhikkhu tāsaṁ bhikkhunīnaṁ sammukhā tuyhaṁ avaṇṇaṁ bhāsati, tena tā bhikkhuniyo kupitā anattamanā adhikaraṇampi karonti.

    And if any mendicant criticizes you in those nuns’ presence, they get angry and upset, and even instigate disciplinary proceedings?

  26. 26

    एवंe·vaṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho किरki·ra त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ विहरसी”ति?vi·ha·ra·sī

    Evaṁ saṁsaṭṭho kira tvaṁ, phagguna, bhikkhunīhi saddhiṁ viharasī”ti?

    Is that how close you’ve become with those nuns?”

  27. 27

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”ति।bhan·te

    “Evaṁ, bhante”ti.

    “Yes, sir.”

  28. 28

    “ननुna·nu त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na कुलपुत्तोku·la·put·to सद्धाsad·dhā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति?pab·ba·ji·to

    “Nanu tvaṁ, phagguna, kulaputto saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti?

    “Phagguna, are you not a gentleman who has gone forth out of faith from the lay life to homelessness?”

  29. 29

    “एवं,e·vaṃ भन्ते”ति।bhan·te

    “Evaṁ, bhante”ti.

    “Yes, sir.”

  30. 30

    “नna खोkho तेte एतं,e·taṃ फग्गुन,phag·gu·na पतिरूपंpa·ti·rū·paṃ कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa सद्धाsad·dhā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितस्स,pab·ba·ji·tas·sa यंyaṃ त्वंtvaṃ भिक्खुनीहिbhik·khu·nī·hi सद्धिंsad·dhiṃ अतिवेलंa·ti·ve·laṃ संसट्ठोsaṃ·saṭ·ṭho विहरेय्यासि।vi·ha·rey·yā·si

    “Na kho te etaṁ, phagguna, patirūpaṁ kulaputtassa saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitassa, yaṁ tvaṁ bhikkhunīhi saddhiṁ ativelaṁ saṁsaṭṭho vihareyyāsi.

    “As such, it’s not appropriate for you to mix so closely with those nuns.

  31. 31

    तस्मातिह,tas·mā·ti·ha फग्गुन,phag·gu·na तवta·va चेपिce·pi कोचिko·ci सम्मुखाsam·mu·khā तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासेय्य,bhā·sey·ya तत्रापिtat·rā·pi त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na येye गेहसिताge·ha·si·tā छन्दाchan·dā येye गेहसिताge·ha·si·tā वितक्काvi·tak·kā तेte पजहेय्यासि।pa·ja·hey·yā·si

    Tasmātiha, phagguna, tava cepi koci sammukhā tāsaṁ bhikkhunīnaṁ avaṇṇaṁ bhāseyya, tatrāpi tvaṁ, phagguna, ye gehasitā chandā ye gehasitā vitakkā te pajaheyyāsi.

    So if anyone criticizes those nuns in your presence, you should give up any desires or thoughts of domestic life.

  32. 32

    तत्रापिtat·rā·pi ते,te फग्गुन,phag·gu·na एवंe·vaṃ सिक्खितब्बं:sik·khi·tab·baṃ

    Tatrāpi te, phagguna, evaṁ sikkhitabbaṁ:

    If that happens, you should train like this:

  33. 33

    ‘नna चेवce·va मेme चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्सामि,nic·chā·res·sā·mi हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामिvi·ha·ris·sā·mi मेत्तचित्तो,met·ta·cit·to नna दोसन्तरो’ति।do·san·ta·ro

    ‘na ceva me cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāmi, hitānukampī ca viharissāmi mettacitto, na dosantaro’ti.

    ‘My mind will not degenerate. I will blurt out no bad words. I will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.’

  34. 34

    एवञ्हिe·vañ·hi ते,te फग्गुन,phag·gu·na सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi te, phagguna, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  35. 35

    तस्मातिह,tas·mā·ti·ha फग्गुन,phag·gu·na तवta·va चेपिce·pi कोचिko·ci सम्मुखाsam·mu·khā तासंtā·saṃ भिक्खुनीनंbhik·khu·nī·naṃ पाणिनाpā·ṇi·nā पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya लेड्डुनाleḍ·ḍu·nā पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya दण्डेनdaṇ·ḍe·na पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya सत्थेनsat·the·na पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य।da·dey·ya तत्रापिtat·rā·pi त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na येye गेहसिताge·ha·si·tā छन्दाchan·dā येye गेहसिताge·ha·si·tā वितक्काvi·tak·kā तेte पजहेय्यासि।pa·ja·hey·yā·si

    Tasmātiha, phagguna, tava cepi koci sammukhā tāsaṁ bhikkhunīnaṁ pāṇinā pahāraṁ dadeyya, leḍḍunā pahāraṁ dadeyya, daṇḍena pahāraṁ dadeyya, satthena pahāraṁ dadeyya. Tatrāpi tvaṁ, phagguna, ye gehasitā chandā ye gehasitā vitakkā te pajaheyyāsi.

    So even if someone strikes those nuns with fists, stones, rods, and swords in your presence, you should give up any desires or thoughts of domestic life.

  36. 36

    तत्रापिtat·rā·pi ते,te फग्गुन,phag·gu·na एवंe·vaṃ सिक्खितब्बंsik·khi·tab·baṃ

    Tatrāpi te, phagguna, evaṁ sikkhitabbaṁ

    If that happens, you should train like this:

  37. 37

    ‘नna चेवce·va मेme चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्सामि,nic·chā·res·sā·mi हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामिvi·ha·ris·sā·mi मेत्तचित्तो,met·ta·cit·to नna दोसन्तरो’ति।do·san·ta·ro

    ‘na ceva me cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāmi, hitānukampī ca viharissāmi mettacitto, na dosantaro’ti.

    ‘My mind will not degenerate. I will blurt out no bad words. I will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.’

  38. 38

    एवञ्हिe·vañ·hi ते,te फग्गुन,phag·gu·na सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi te, phagguna, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  39. 39

    तस्मातिह,tas·mā·ti·ha फग्गुन,phag·gu·na तवta·va चेपिce·pi कोचिko·ci सम्मुखाsam·mu·khā अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासेय्य,bhā·sey·ya तत्रापिtat·rā·pi त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na येye गेहसिताge·ha·si·tā छन्दाchan·dā येye गेहसिताge·ha·si·tā वितक्काvi·tak·kā तेte पजहेय्यासि।pa·ja·hey·yā·si

    Tasmātiha, phagguna, tava cepi koci sammukhā avaṇṇaṁ bhāseyya, tatrāpi tvaṁ, phagguna, ye gehasitā chandā ye gehasitā vitakkā te pajaheyyāsi.

    So if anyone criticizes you in your presence, you should give up any desires or thoughts of domestic life.

  40. 40

    तत्रापिtat·rā·pi ते,te फग्गुन,phag·gu·na एवंe·vaṃ सिक्खितब्बंsik·khi·tab·baṃ ‘नna चेवce·va मेme चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्सामि,nic·chā·res·sā·mi हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामिvi·ha·ris·sā·mi मेत्तचित्तो,met·ta·cit·to नna दोसन्तरो’ति।do·san·ta·ro

    Tatrāpi te, phagguna, evaṁ sikkhitabbaṁ ‘na ceva me cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāmi, hitānukampī ca viharissāmi mettacitto, na dosantaro’ti.

    If that happens, you should train like this: ‘My mind will not degenerate. I will blurt out no bad words. I will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.’

  41. 41

    एवञ्हिe·vañ·hi ते,te फग्गुन,phag·gu·na सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi te, phagguna, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  42. 42

    तस्मातिह,tas·mā·ti·ha फग्गुन,phag·gu·na तवta·va चेपिce·pi कोचिko·ci पाणिनाpā·ṇi·nā पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya लेड्डुनाleḍ·ḍu·nā पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya दण्डेनdaṇ·ḍe·na पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya सत्थेनsat·the·na पहारंpa·hā·raṃ ददेय्य,da·dey·ya तत्रापिtat·rā·pi त्वं,tvaṃ फग्गुन,phag·gu·na येye गेहसिताge·ha·si·tā छन्दाchan·dā येye गेहसिताge·ha·si·tā वितक्काvi·tak·kā तेte पजहेय्यासि।pa·ja·hey·yā·si

    Tasmātiha, phagguna, tava cepi koci pāṇinā pahāraṁ dadeyya, leḍḍunā pahāraṁ dadeyya, daṇḍena pahāraṁ dadeyya, satthena pahāraṁ dadeyya, tatrāpi tvaṁ, phagguna, ye gehasitā chandā ye gehasitā vitakkā te pajaheyyāsi.

    So Phagguna, even if someone strikes you with fists, stones, rods, and swords, you should give up any desires or thoughts of domestic life.

  43. 43

    तत्रापिtat·rā·pi ते,te फग्गुन,phag·gu·na एवंe·vaṃ सिक्खितब्बंsik·khi·tab·baṃ ‘नna चेवce·va मेme चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्सामि,nic·chā·res·sā·mi हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामिvi·ha·ris·sā·mi मेत्तचित्तो,met·ta·cit·to नna दोसन्तरो’ति।do·san·ta·ro

    Tatrāpi te, phagguna, evaṁ sikkhitabbaṁ ‘na ceva me cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāmi, hitānukampī ca viharissāmi mettacitto, na dosantaro’ti.

    If that happens, you should train like this: ‘My mind will not degenerate. I will blurt out no bad words. I will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.’

  44. 44

    एवञ्हिe·vañ·hi ते,te फग्गुन,phag·gu·na सिक्खितब्बन्”ति।sik·khi·tab·ban

    Evañhi te, phagguna, sikkhitabban”ti.

    That’s how you should train.”

  45. 45

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā भिक्खूbhik·khū आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

    Then the Buddha said to the mendicants:

  46. 46

    “आराधयिंसुā·rā·dha·yiṃ·su वतva·ta मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खूbhik·khū एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ चित्तं।cit·taṃ

    “ārādhayiṁsu vata me, bhikkhave, bhikkhū ekaṁ samayaṁ cittaṁ.

    “Mendicants, I used to be satisfied with the mendicants.

  47. 47

    इधाहं,i·dhā·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खूbhik·khū आमन्तेसिं—ā·man·te·siṃ

    Idhāhaṁ, bhikkhave, bhikkhū āmantesiṁ—

    Once, I addressed them:

  48. 48

    अहंa·haṃ खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve एकासनभोजनंe·kā·sa·na·bho·ja·naṃ भुञ्जामि।bhuñ·jā·mi

    ahaṁ kho, bhikkhave, ekāsanabhojanaṁ bhuñjāmi.

    ‘I eat my food in one sitting per day.

  49. 49

    एकासनभोजनंe·kā·sa·na·bho·ja·naṃ खोkho अहं,a·haṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भुञ्जमानोbhuñ·ja·mā·no अप्पाबाधतञ्चap·pā·bā·dha·tañ·ca सञ्जानामिsañ·jā·nā·mi अप्पातङ्कतञ्चap·pā·taṅ·ka·tañ·ca लहुट्ठानञ्चla·huṭ·ṭhā·nañ·ca बलञ्चba·lañ·ca फासुविहारञ्च।phā·su·vi·hā·rañ·ca

    Ekāsanabhojanaṁ kho ahaṁ, bhikkhave, bhuñjamāno appābādhatañca sañjānāmi appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca.

    Doing so, I find that I’m healthy and well, nimble, strong, and living comfortably.

  50. 50

    एथe·tha तुम्हेपि,tum·he·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve एकासनभोजनंe·kā·sa·na·bho·ja·naṃ भुञ्जथ।bhuñ·ja·tha

    Etha tumhepi, bhikkhave, ekāsanabhojanaṁ bhuñjatha.

    You too should eat your food in one sitting per day.

  51. 51

    एकासनभोजनंe·kā·sa·na·bho·ja·naṃ खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve तुम्हेपिtum·he·pi भुञ्जमानाbhuñ·ja·mā·nā अप्पाबाधतञ्चap·pā·bā·dha·tañ·ca सञ्जानिस्सथsañ·jā·nis·sa·tha अप्पातङ्कतञ्चap·pā·taṅ·ka·tañ·ca लहुट्ठानञ्चla·huṭ·ṭhā·nañ·ca बलञ्चba·lañ·ca फासुविहारञ्चाति।phā·su·vi·hā·rañ·cā·ti

    Ekāsanabhojanaṁ kho, bhikkhave, tumhepi bhuñjamānā appābādhatañca sañjānissatha appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañcāti.

    Doing so, you’ll find that you’re healthy and well, nimble, strong, and living comfortably.’

  52. 52

    नna मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve तेसुte·su भिक्खूसुbhik·khū·su अनुसासनीa·nu·sā·sa·nī करणीयाka·ra·ṇī·yā अहोसि;a·ho·si

    Na me, bhikkhave, tesu bhikkhūsu anusāsanī karaṇīyā ahosi;

    I didn’t have to keep on instructing those mendicants;

  53. 53

    सतुप्पादकरणीयमेवsa·tup·pā·da·ka·ra·ṇī·ya·me·va मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve तेसुte·su भिक्खूसुbhik·khū·su अहोसि।a·ho·si

    satuppādakaraṇīyameva me, bhikkhave, tesu bhikkhūsu ahosi.

    I just had to prompt their mindfulness.

  54. 54

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve सुभूमियंsu·bhū·mi·yaṃ चतुमहापथेca·tu·ma·hā·pa·the आजञ्ञरथोā·jañ·ña·ra·tho युत्तोyut·to अस्सas·sa ठितोṭhi·to ओधस्तपतोदो।o·dhas·ta·pa·to·do

    Seyyathāpi, bhikkhave, subhūmiyaṁ catumahāpathe ājaññaratho yutto assa ṭhito odhastapatodo.

    Suppose a chariot stood harnessed to thoroughbreds at a level crossroads, with a goad ready.

  55. 55

    तमेनंta·me·naṃ दक्खोdak·kho योग्गाचरियोyog·gā·ca·ri·yo अस्सदम्मसारथिas·sa·dam·ma·sā·ra·thi अभिरुहित्वा,a·bhi·ru·hit·vā वामेनvā·me·na हत्थेनhat·the·na रस्मियोras·mi·yo गहेत्वा,ga·het·vā दक्खिणेनdak·khi·ṇe·na हत्थेनhat·the·na पतोदंpa·to·daṃ गहेत्वा,ga·het·vā येनिच्छकंye·nic·cha·kaṃ यदिच्छकंya·dic·cha·kaṃ सारेय्यपिsā·rey·ya·pi पच्चासारेय्यपि।pac·cā·sā·rey·ya·pi

    Tamenaṁ dakkho yoggācariyo assadammasārathi abhiruhitvā, vāmena hatthena rasmiyo gahetvā, dakkhiṇena hatthena patodaṁ gahetvā, yenicchakaṁ yadicchakaṁ sāreyyapi paccāsāreyyapi.

    A deft horse trainer, a master charioteer, might mount the chariot, taking the reins in his right hand and goad in the left. He’d drive out and back wherever he wishes, whenever he wishes.

  56. 56

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve नna मेme तेसुte·su भिक्खूसुbhik·khū·su अनुसासनीa·nu·sā·sa·nī करणीयाka·ra·ṇī·yā अहोसि,a·ho·si

    Evameva kho, bhikkhave, na me tesu bhikkhūsu anusāsanī karaṇīyā ahosi,

    In the same way, I didn’t have to keep on instructing those mendicants;

  57. 57

    सतुप्पादकरणीयमेवsa·tup·pā·da·ka·ra·ṇī·ya·me·va मे,me भिक्खवे,bhik·kha·ve तेसुte·su भिक्खूसुbhik·khū·su अहोसि।a·ho·si

    satuppādakaraṇīyameva me, bhikkhave, tesu bhikkhūsu ahosi.

    I just had to prompt their mindfulness.

  58. 58

    तस्मातिह,tas·mā·ti·ha भिक्खवे,bhik·kha·ve तुम्हेपिtum·he·pi अकुसलंa·ku·sa·laṃ पजहथ,pa·ja·ha·tha कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसुdham·me·su आयोगंā·yo·gaṃ करोथ।ka·ro·tha

    Tasmātiha, bhikkhave, tumhepi akusalaṁ pajahatha, kusalesu dhammesu āyogaṁ karotha.

    So, mendicants, you too should give up what’s unskillful and devote yourselves to skillful qualities.

  59. 59

    एवञ्हिe·vañ·hi तुम्हेपिtum·he·pi इमस्मिंi·mas·miṃ धम्मविनयेdham·ma·vi·na·ye वुद्धिंvud·dhiṃ विरूळ्हिंvi·rū·ḷhiṃ वेपुल्लंve·pul·laṃ आपज्जिस्सथ।ā·paj·jis·sa·tha

    Evañhi tumhepi imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissatha.

    In this way you’ll achieve growth, improvement, and maturity in this teaching and training.

  60. 60

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve गामस्सgā·mas·sa वाvā निगमस्सni·ga·mas·sa वाvā अविदूरेa·vi·dū·re महन्तंma·han·taṃ सालवनं।sā·la·va·naṃ

    Seyyathāpi, bhikkhave, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahantaṁ sālavanaṁ.

    Suppose that not far from a town or village there was a large grove of sal trees

  61. 61

    तञ्चस्सtañ·cas·sa एळण्डेहिe·ḷaṇ·ḍe·hi सञ्छन्नं।sañ·chan·naṃ

    Tañcassa eḷaṇḍehi sañchannaṁ.

    that was choked with castor-oil weeds.

  62. 62

    तस्सtas·sa कोचिदेवko·ci·de·va पुरिसोpu·ri·so उप्पज्जेय्यup·paj·jey·ya अत्थकामोat·tha·kā·mo हितकामोhi·ta·kā·mo योगक्खेमकामो।yo·gak·khe·ma·kā·mo

    Tassa kocideva puriso uppajjeyya atthakāmo hitakāmo yogakkhemakāmo.

    Then along comes a person who wants to help protect and nurture that grove.

  63. 63

    सोso याyā ताtā साललट्ठियोsā·la·laṭ·ṭhi·yo कुटिलाku·ṭi·lā ओजापहरणियोo·jā·pa·ha·ra·ṇi·yo ताtā छेत्वाchet·vā बहिद्धाba·hid·dhā नीहरेय्य,nī·ha·rey·ya अन्तोवनंan·to·va·naṃ सुविसोधितंsu·vi·so·dhi·taṃ विसोधेय्य।vi·so·dhey·ya

    So yā tā sālalaṭṭhiyo kuṭilā ojāpaharaṇiyo tā chetvā bahiddhā nīhareyya, antovanaṁ suvisodhitaṁ visodheyya.

    They’d cut down the crooked sal saplings that were robbing the sap, and throw them out. They’d clean up the interior of the grove,

  64. 64

    याyā पनpa·na ताtā साललट्ठियोsā·la·laṭ·ṭhi·yo उजुकाu·ju·kā सुजाताsu·jā·tā ताtā सम्माsam·mā परिहरेय्य।pa·ri·ha·rey·ya

    Yā pana tā sālalaṭṭhiyo ujukā sujātā tā sammā parihareyya.

    and properly care for the straight, well-formed sal saplings.

  65. 65

    एवञ्हेतं,e·vañ·he·taṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve सालवनंsā·la·va·naṃ अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na वुद्धिंvud·dhiṃ विरूळ्हिंvi·rū·ḷhiṃ वेपुल्लंve·pul·laṃ आपज्जेय्य।ā·paj·jey·ya

    Evañhetaṁ, bhikkhave, sālavanaṁ aparena samayena vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.

    In this way, in due course, that sal grove would grow, increase, and mature.

  66. 66

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve तुम्हेपिtum·he·pi अकुसलंa·ku·sa·laṃ पजहथ,pa·ja·ha·tha कुसलेसुku·sa·le·su धम्मेसुdham·me·su आयोगंā·yo·gaṃ करोथ।ka·ro·tha

    Evameva kho, bhikkhave, tumhepi akusalaṁ pajahatha, kusalesu dhammesu āyogaṁ karotha.

    In the same way, mendicants, you too should give up what’s unskillful and devote yourselves to skillful qualities.

  67. 67

    एवञ्हिe·vañ·hi तुम्हेपिtum·he·pi इमस्मिंi·mas·miṃ धम्मविनयेdham·ma·vi·na·ye वुद्धिंvud·dhiṃ विरूळ्हिंvi·rū·ḷhiṃ वेपुल्लंve·pul·laṃ आपज्जिस्सथ।ā·paj·jis·sa·tha

    Evañhi tumhepi imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjissatha.

    In this way you’ll achieve growth, improvement, and maturity in this teaching and training.

  68. 68

    भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve इमिस्सायेवi·mis·sā·ye·va सावत्थियाsā·vat·thi·yā वेदेहिकाve·de·hi·kā नामnā·ma गहपतानीga·ha·pa·tā·nī अहोसि।a·ho·si

    Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, imissāyeva sāvatthiyā vedehikā nāma gahapatānī ahosi.

    Once upon a time, mendicants, right here in Sāvatthī there was a housewife named Vedehikā.

  69. 69

    वेदेहिकाय,ve·de·hi·kā·ya भिक्खवे,bhik·kha·ve गहपतानियाga·ha·pa·tā·ni·yā एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Vedehikāya, bhikkhave, gahapatāniyā evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    She had this good reputation:

  70. 70

    ‘सोरताso·ra·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी,ga·ha·pa·tā·nī निवाताni·vā·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी,ga·ha·pa·tā·nī उपसन्ताu·pa·san·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी’ति।ga·ha·pa·tā·nī

    ‘soratā vedehikā gahapatānī, nivātā vedehikā gahapatānī, upasantā vedehikā gahapatānī’ti.

    ‘The housewife Vedehikā is gentle, placid, and calm.’

  71. 71

    वेदेहिकायve·de·hi·kā·ya खोkho पन,pa·na भिक्खवे,bhik·kha·ve गहपतानियाga·ha·pa·tā·ni·yā काळीkā·ḷī नामnā·ma दासीdā·sī अहोसिa·ho·si दक्खाdak·khā अनलसाa·na·la·sā सुसंविहितकम्मन्ता।su·saṃ·vi·hi·ta·kam·man·tā

    Vedehikāya kho pana, bhikkhave, gahapatāniyā kāḷī nāma dāsī ahosi dakkhā analasā susaṁvihitakammantā.

    Now, Vedehikā had a bonded maid named Kāḷī who was deft, tireless, and well-organized in her work.

  72. 72

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळियाkā·ḷi·yā दासियाdā·si·yā एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷiyā dāsiyā etadahosi:

    Then Kāḷī thought,

  73. 73

    ‘मय्हंmay·haṃ खोkho अय्यायay·yā·ya एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    ‘mayhaṁ kho ayyāya evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    ‘My mistress has a good reputation as being

  74. 74

    “सोरताso·ra·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी,ga·ha·pa·tā·nī निवाताni·vā·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी,ga·ha·pa·tā·nī उपसन्ताu·pa·san·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी”ति।ga·ha·pa·tā·nī

    “soratā vedehikā gahapatānī, nivātā vedehikā gahapatānī, upasantā vedehikā gahapatānī”ti.

    gentle, placid, and calm.

  75. 75

    किंkiṃ नुnu खोkho मेme अय्याay·yā सन्तंयेवsan·taṃ·ye·va नुnu खोkho अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कोपंko·paṃ नna पातुकरोतिpā·tu·ka·ro·ti उदाहुu·dā·hu असन्तंa·san·taṃ

    Kiṁ nu kho me ayyā santaṁyeva nu kho ajjhattaṁ kopaṁ na pātukaroti udāhu asantaṁ

    But does she actually have anger in her and just not show it? Or does she have no anger?

  76. 76

    उदाहुu·dā·hu मय्हमेवेतेmay·ha·me·ve·te कम्मन्ताkam·man·tā सुसंविहिताsu·saṃ·vi·hi·tā येनye·na मेme अय्याay·yā सन्तंयेवsan·taṃ·ye·va अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कोपंko·paṃ नna पातुकरोति,pā·tu·ka·ro·ti नोno असन्तं?a·san·taṃ

    udāhu mayhamevete kammantā susaṁvihitā yena me ayyā santaṁyeva ajjhattaṁ kopaṁ na pātukaroti, no asantaṁ?

    Or is it just because my work is well-organized that she doesn’t show anger, even though she still has it inside?

  77. 77

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ अय्यंay·yaṃ वीमंसेय्यन्’ति।vī·maṃ·sey·yan

    Yannūnāhaṁ ayyaṁ vīmaṁseyyan’ti.

    Why don’t I test my mistress?’

  78. 78

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळीkā·ḷī दासीdā·sī दिवाdi·vā उट्ठासि।uṭ·ṭhā·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷī dāsī divā uṭṭhāsi.

    So Kāḷī got up during the day.

  79. 79

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानीga·ha·pa·tā·nī काळिंkā·ḷiṃ दासिंdā·siṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, bhikkhave, vedehikā gahapatānī kāḷiṁ dāsiṁ etadavoca:

    Vedehikā said to her,

  80. 80

    ‘हेhe जेje काळी’ति।kā·ḷī

    ‘he je kāḷī’ti.

    ‘Oi wench, Kāḷī!’

  81. 81

    ‘किं,kiṃ अय्ये’ति?ay·ye

    ‘Kiṁ, ayye’ti?

    ‘What is it, ma’am?’

  82. 82

    ‘किं,kiṃ जे,je दिवाdi·vā उट्ठासी’ति?uṭ·ṭhā·sī

    ‘Kiṁ, je, divā uṭṭhāsī’ti?

    ‘You’re getting up in the day—what’s up with you, wench?’

  83. 83

    ‘नna ख्वय्ये,khvay·ye किञ्ची’ति।kiñ·cī

    ‘Na khvayye, kiñcī’ti.

    ‘Nothing, ma’am.’

  84. 84

    ‘नोno वतva·ta रेre किञ्चि,kiñ·ci पापिpā·pi दासि,dā·si दिवाdi·vā उट्ठासी’तिuṭ·ṭhā·sī कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā भाकुटिंbhā·ku·ṭiṃ अकासि।a·kā·si

    ‘No vata re kiñci, pāpi dāsi, divā uṭṭhāsī’ti kupitā anattamanā bhākuṭiṁ akāsi.

    ‘Oh, so nothing’s up, you naughty maid, but you get up in the day!’ Angry and upset, she scowled.

  85. 85

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळियाkā·ḷi·yā दासियाdā·si·yā एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷiyā dāsiyā etadahosi:

    Then Kāḷī thought,

  86. 86

    ‘सन्तंयेवsan·taṃ·ye·va खोkho मेme अय्याay·yā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कोपंko·paṃ नna पातुकरोति,pā·tu·ka·ro·ti नोno असन्तं;a·san·taṃ

    ‘santaṁyeva kho me ayyā ajjhattaṁ kopaṁ na pātukaroti, no asantaṁ;

    ‘My mistress actually has anger in her and just doesn’t show it; it’s not that she has no anger.

  87. 87

    मय्हमेवेतेmay·ha·me·ve·te कम्मन्ताkam·man·tā सुसंविहिता,su·saṃ·vi·hi·tā येनye·na मेme अय्याay·yā सन्तंयेवsan·taṃ·ye·va अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कोपंko·paṃ नna पातुकरोति,pā·tu·ka·ro·ti नोno असन्तं।a·san·taṃ

    mayhamevete kammantā susaṁvihitā, yena me ayyā santaṁyeva ajjhattaṁ kopaṁ na pātukaroti, no asantaṁ.

    It’s just because my work is well-organized that she doesn’t show anger, even though she still has it inside.

  88. 88

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ भिय्योसोbhiy·yo·so मत्तायmat·tā·ya अय्यंay·yaṃ वीमंसेय्यन्’ति।vī·maṃ·sey·yan

    Yannūnāhaṁ bhiyyoso mattāya ayyaṁ vīmaṁseyyan’ti.

    Why don’t I test my mistress further?’

  89. 89

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळीkā·ḷī दासीdā·sī दिवातरंयेवdi·vā·ta·raṃ·ye·va उट्ठासि।uṭ·ṭhā·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷī dāsī divātaraṁyeva uṭṭhāsi.

    So Kāḷī got up later in the day.

  90. 90

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानीga·ha·pa·tā·nī काळिंkā·ḷiṃ दासिंdā·siṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, bhikkhave, vedehikā gahapatānī kāḷiṁ dāsiṁ etadavoca:

    Vedehikā said to her,

  91. 91

    ‘हेhe जेje काळी’ति।kā·ḷī

    ‘he je kāḷī’ti.

    ‘Oi wench, Kāḷī!’

  92. 92

    ‘किं,kiṃ अय्ये’ति?ay·ye

    ‘Kiṁ, ayye’ti?

    ‘What is it, ma’am?’

  93. 93

    ‘किं,kiṃ जे,je दिवातरंdi·vā·ta·raṃ उट्ठासी’ति?uṭ·ṭhā·sī

    ‘Kiṁ, je, divātaraṁ uṭṭhāsī’ti?

    ‘You’re getting up later in the day—what’s up with you, wench?’

  94. 94

    ‘नna ख्वय्ये,khvay·ye किञ्ची’ति।kiñ·cī

    ‘Na khvayye, kiñcī’ti.

    ‘Nothing, ma’am.’

  95. 95

    ‘नोno वतva·ta रेre किञ्चि,kiñ·ci पापिpā·pi दासि,dā·si दिवातरंdi·vā·ta·raṃ उट्ठासी’तिuṭ·ṭhā·sī कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā अनत्तमनवाचंa·nat·ta·ma·na·vā·caṃ निच्छारेसि।nic·chā·re·si

    ‘No vata re kiñci, pāpi dāsi, divātaraṁ uṭṭhāsī’ti kupitā anattamanā anattamanavācaṁ nicchāresi.

    ‘Oh, so nothing’s up, you naughty maid, but you get up later in the day!’ Angry and upset, she blurted out angry words.

  96. 96

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळियाkā·ḷi·yā दासियाdā·si·yā एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷiyā dāsiyā etadahosi:

    Then Kāḷī thought,

  97. 97

    ‘सन्तंयेवsan·taṃ·ye·va खोkho मेme अय्याay·yā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कोपंko·paṃ नna पातुकरोति,pā·tu·ka·ro·ti नोno असन्तं।a·san·taṃ

    ‘santaṁyeva kho me ayyā ajjhattaṁ kopaṁ na pātukaroti, no asantaṁ.

    ‘My mistress actually has anger in her and just doesn’t show it; it’s not that she has no anger.

  98. 98

    मय्हमेवेतेmay·ha·me·ve·te कम्मन्ताkam·man·tā सुसंविहिता,su·saṃ·vi·hi·tā येनye·na मेme अय्याay·yā सन्तंयेवsan·taṃ·ye·va अज्झत्तंaj·jhat·taṃ कोपंko·paṃ नna पातुकरोति,pā·tu·ka·ro·ti नोno असन्तं।a·san·taṃ

    Mayhamevete kammantā susaṁvihitā, yena me ayyā santaṁyeva ajjhattaṁ kopaṁ na pātukaroti, no asantaṁ.

    It’s just because my work is well-organized that she doesn’t show anger, even though she still has it inside.

  99. 99

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ भिय्योसोbhiy·yo·so मत्तायmat·tā·ya अय्यंay·yaṃ वीमंसेय्यन्’ति।vī·maṃ·sey·yan

    Yannūnāhaṁ bhiyyoso mattāya ayyaṁ vīmaṁseyyan’ti.

    Why don’t I test my mistress further?’

  100. 100

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळीkā·ḷī दासीdā·sī दिवातरंयेवdi·vā·ta·raṃ·ye·va उट्ठासि।uṭ·ṭhā·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷī dāsī divātaraṁyeva uṭṭhāsi.

    So Kāḷī got up even later in the day.

  101. 101

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानीga·ha·pa·tā·nī काळिंkā·ḷiṃ दासिंdā·siṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho, bhikkhave, vedehikā gahapatānī kāḷiṁ dāsiṁ etadavoca:

    Vedehikā said to her,

  102. 102

    ‘हेhe जेje काळी’ति।kā·ḷī

    ‘he je kāḷī’ti.

    ‘Oi wench, Kāḷī!’

  103. 103

    ‘किं,kiṃ अय्ये’ति?ay·ye

    ‘Kiṁ, ayye’ti?

    ‘What is it, ma’am?’

  104. 104

    ‘किं,kiṃ जे,je दिवाdi·vā उट्ठासी’ति?uṭ·ṭhā·sī

    ‘Kiṁ, je, divā uṭṭhāsī’ti?

    ‘You’re getting up even later in the day—what’s up with you, wench?’

  105. 105

    ‘नna ख्वय्ये,khvay·ye किञ्ची’ति।kiñ·cī

    ‘Na khvayye, kiñcī’ti.

    ‘Nothing, ma’am.’

  106. 106

    ‘नोno वतva·ta रेre किञ्चि,kiñ·ci पापिpā·pi दासि,dā·si दिवाdi·vā उट्ठासी’तिuṭ·ṭhā·sī कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā अग्गळसूचिंag·ga·ḷa·sū·ciṃ गहेत्वाga·het·vā सीसेsī·se पहारंpa·hā·raṃ अदासि,a·dā·si सीसंsī·saṃ वोभिन्दि।vo·bhin·di

    ‘No vata re kiñci, pāpi dāsi, divā uṭṭhāsī’ti kupitā anattamanā aggaḷasūciṁ gahetvā sīse pahāraṁ adāsi, sīsaṁ vobhindi.

    ‘Oh, so nothing’s up, you naughty maid, but you get up even later in the day!’ Angry and upset, she grabbed a door-pin and hit Kāḷī on the head, cracking it open.

  107. 107

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve काळीkā·ḷī दासीdā·sī भिन्नेनbhin·ne·na सीसेनsī·se·na लोहितेनlo·hi·te·na गलन्तेनga·lan·te·na पटिविस्सकानंpa·ṭi·vis·sa·kā·naṃ उज्झापेसि:uj·jhā·pe·si

    Atha kho, bhikkhave, kāḷī dāsī bhinnena sīsena lohitena galantena paṭivissakānaṁ ujjhāpesi:

    Then Kāḷī, with blood pouring from her cracked skull, denounced her mistress to the neighbors,

  108. 108

    ‘पस्सथय्ये,pas·sa·thay·ye सोरतायso·ra·tā·ya कम्मं;kam·maṃ

    ‘passathayye, soratāya kammaṁ;

    ‘See, ladies, what the gentle one did!

  109. 109

    पस्सथय्ये,pas·sa·thay·ye निवातायni·vā·tā·ya कम्मं,kam·maṃ पस्सथय्ये,pas·sa·thay·ye उपसन्तायu·pa·san·tā·ya कम्मं।kam·maṃ

    passathayye, nivātāya kammaṁ, passathayye, upasantāya kammaṁ.

    See what the placid one did! See what the calm one did!

  110. 110

    कथञ्हिka·thañ·hi नामnā·ma एकदासिकायe·ka·dā·si·kā·ya दिवाdi·vā उट्ठासीतिuṭ·ṭhā·sī·ti कुपिताku·pi·tā अनत्तमनाa·nat·ta·ma·nā अग्गळसूचिंag·ga·ḷa·sū·ciṃ गहेत्वाga·het·vā सीसेsī·se पहारंpa·hā·raṃ दस्सति,das·sa·ti सीसंsī·saṃ वोभिन्दिस्सती’ति।vo·bhin·dis·sa·tī

    Kathañhi nāma ekadāsikāya divā uṭṭhāsīti kupitā anattamanā aggaḷasūciṁ gahetvā sīse pahāraṁ dassati, sīsaṁ vobhindissatī’ti.

    How on earth can she grab a door-pin and hit her only maid on the head, cracking it open, just for getting up late?’

  111. 111

    अथa·tha खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve वेदेहिकायve·de·hi·kā·ya गहपतानियाga·ha·pa·tā·ni·yā अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na एवंe·vaṃ पापकोpā·pa·ko कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गच्छि:ab·bhug·gac·chi

    Atha kho, bhikkhave, vedehikāya gahapatāniyā aparena samayena evaṁ pāpako kittisaddo abbhuggacchi:

    Then after some time the housewife Vedehikā got this bad reputation:

  112. 112

    ‘चण्डीcaṇ·ḍī वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी,ga·ha·pa·tā·nī अनिवाताa·ni·vā·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी,ga·ha·pa·tā·nī अनुपसन्ताa·nu·pa·san·tā वेदेहिकाve·de·hi·kā गहपतानी’ति।ga·ha·pa·tā·nī

    ‘caṇḍī vedehikā gahapatānī, anivātā vedehikā gahapatānī, anupasantā vedehikā gahapatānī’ti.

    ‘The housewife Vedehikā is fierce, ill-tempered, and not calm at all.’

  113. 113

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve इधेकच्चोi·dhe·kac·co भिक्खुbhik·khu तावदेवtā·va·de·va सोरतसोरतोso·ra·ta·so·ra·to होतिho·ti निवातनिवातोni·vā·ta·ni·vā·to होतिho·ti उपसन्तूपसन्तोu·pa·san·tū·pa·san·to होतिho·ti यावyā·va नna अमनापाa·ma·nā·pā वचनपथाva·ca·na·pa·thā फुसन्ति।phu·san·ti

    Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu tāvadeva soratasorato hoti nivātanivāto hoti upasantūpasanto hoti yāva na amanāpā vacanapathā phusanti.

    In the same way, a mendicant may be the gentlest of the gentle, the most placid of the placid, the calmest of the calm, so long as they don’t encounter any disagreeable criticism.

  114. 114

    यतोya·to च,ca भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुंbhik·khuṃ अमनापाa·ma·nā·pā वचनपथाva·ca·na·pa·thā फुसन्ति,phu·san·ti अथa·tha भिक्खुbhik·khu ‘सोरतो’तिso·ra·to वेदितब्बो,ve·di·tab·bo ‘निवातो’तिni·vā·to वेदितब्बो,ve·di·tab·bo ‘उपसन्तो’तिu·pa·san·to वेदितब्बो।ve·di·tab·bo

    Yato ca, bhikkhave, bhikkhuṁ amanāpā vacanapathā phusanti, atha bhikkhu ‘sorato’ti veditabbo, ‘nivāto’ti veditabbo, ‘upasanto’ti veditabbo.

    But it’s when they encounter disagreeable criticism that you’ll know whether they’re really gentle, placid, and calm.

  115. 115

    नाहंnā·haṃ तं,taṃ भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुंbhik·khuṃ ‘सुवचो’तिsu·va·co वदामिva·dā·mi योyo चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतुcī·va·ra·piṇ·ḍa·pā·ta·se·nā·sa·na·gi·lā·nap·pac·ca·ya·bhe·saj·ja·pa·rik·khā·ra·he·tu सुवचोsu·va·co होति,ho·ti सोवचस्सतंso·va·cas·sa·taṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    Nāhaṁ taṁ, bhikkhave, bhikkhuṁ ‘suvaco’ti vadāmi yo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārahetu suvaco hoti, sovacassataṁ āpajjati.

    I don’t say that a mendicant is easy to admonish if they make themselves easy to admonish only for the sake of robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick.

  116. 116

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  117. 117

    तञ्हिtañ·hi सो,so भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारंcī·va·ra·piṇ·ḍa·pā·ta·se·nā·sa·na·gi·lā·nap·pac·ca·ya·bhe·saj·ja·pa·rik·khā·raṃ अलभमानोa·la·bha·mā·no नna सुवचोsu·va·co होति,ho·ti नna सोवचस्सतंso·va·cas·sa·taṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    Tañhi so, bhikkhave, bhikkhu cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṁ alabhamāno na suvaco hoti, na sovacassataṁ āpajjati.

    Because when they don’t get robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick, they’re no longer easy to admonish.

  118. 118

    योyo चca खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve भिक्खुbhik·khu धम्मंयेवdham·maṃ·ye·va सक्करोन्तो,sak·ka·ron·to धम्मंdham·maṃ गरुंga·ruṃ करोन्तो,ka·ron·to धम्मंdham·maṃ मानेन्तो,mā·nen·to धम्मंdham·maṃ पूजेन्तो,pū·jen·to धम्मंdham·maṃ अपचायमानोa·pa·cā·ya·mā·no सुवचोsu·va·co होति,ho·ti सोवचस्सतंso·va·cas·sa·taṃ आपज्जति,ā·paj·ja·ti तमहंta·ma·haṃ ‘सुवचो’तिsu·va·co वदामि।va·dā·mi

    Yo ca kho, bhikkhave, bhikkhu dhammaṁyeva sakkaronto, dhammaṁ garuṁ karonto, dhammaṁ mānento, dhammaṁ pūjento, dhammaṁ apacāyamāno suvaco hoti, sovacassataṁ āpajjati, tamahaṁ ‘suvaco’ti vadāmi.

    But when a mendicant is easy to admonish purely because they honor, respect, revere, worship, and venerate the teaching, then I say that they’re easy to admonish.

  119. 119

    तस्मातिह,tas·mā·ti·ha भिक्खवे,bhik·kha·ve ‘धम्मंयेवdham·maṃ·ye·va सक्करोन्ता,sak·ka·ron·tā धम्मंdham·maṃ गरुंga·ruṃ करोन्ता,ka·ron·tā धम्मंdham·maṃ मानेन्ता,mā·nen·tā धम्मंdham·maṃ पूजेन्ता,pū·jen·tā धम्मंdham·maṃ अपचायमानाa·pa·cā·ya·mā·nā सुवचाsu·va·cā भविस्साम,bha·vis·sā·ma सोवचस्सतंso·va·cas·sa·taṃ आपज्जिस्सामा’ति।ā·paj·jis·sā·mā

    Tasmātiha, bhikkhave, ‘dhammaṁyeva sakkarontā, dhammaṁ garuṁ karontā, dhammaṁ mānentā, dhammaṁ pūjentā, dhammaṁ apacāyamānā suvacā bhavissāma, sovacassataṁ āpajjissāmā’ti.

    So, mendicants, you should train yourselves: ‘We will be easy to admonish purely because we honor, respect, revere, worship, and venerate the teaching.’

  120. 120

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  121. 121

    पञ्चिमे,pañ·ci·me भिक्खवे,bhik·kha·ve वचनपथाva·ca·na·pa·thā येहिye·hi वोvo परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युं—va·dey·yuṃ

    Pañcime, bhikkhave, vacanapathā yehi vo pare vadamānā vadeyyuṁ—

    Mendicants, there are these five ways in which others might criticize you.

  122. 122

    कालेनkā·le·na वाvā अकालेनa·kā·le·na वा;vā

    kālena vā akālena vā;

    Their speech may be timely or untimely,

  123. 123

    भूतेनbhū·te·na वाvā अभूतेनa·bhū·te·na वा;vā

    bhūtena vā abhūtena vā;

    true or false,

  124. 124

    सण्हेनsaṇ·he·na वाvā फरुसेनpha·ru·se·na वा;vā

    saṇhena vā pharusena vā;

    gentle or harsh,

  125. 125

    अत्थसंहितेनat·tha·saṃ·hi·te·na वाvā अनत्थसंहितेनa·nat·tha·saṃ·hi·te·na वा;vā

    atthasaṁhitena vā anatthasaṁhitena vā;

    beneficial or harmful,

  126. 126

    मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā वाvā दोसन्तराdo·san·ta·rā वा।vā

    mettacittā vā dosantarā vā.

    from a heart of love or from secret hate.

  127. 127

    कालेनkā·le·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अकालेनa·kā·le·na वा;vā

    Kālena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ akālena vā;

    When others criticize you, they may do so in any of these ways.

  128. 128

    भूतेनbhū·te·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अभूतेनa·bhū·te·na वा;vā

    bhūtena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ abhūtena vā;

    (Pāli only)

  129. 129

    सण्हेनsaṇ·he·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ फरुसेनpha·ru·se·na वा;vā

    saṇhena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ pharusena vā;

    (Pāli only)

  130. 130

    अत्थसंहितेनat·tha·saṃ·hi·te·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अनत्थसंहितेनa·nat·tha·saṃ·hi·te·na वा;vā

    atthasaṁhitena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ anatthasaṁhitena vā;

    (Pāli only)

  131. 131

    मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ दोसन्तराdo·san·ta·rā वा।vā

    mettacittā vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ dosantarā vā.

    (Pāli only)

  132. 132

    तत्रापिtat·rā·pi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve एवंe·vaṃ सिक्खितब्बं:sik·khi·tab·baṃ

    Tatrāpi vo, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:

    If that happens, you should train like this:

  133. 133

    ‘नna चेवce·va नोno चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्साम,nic·chā·res·sā·ma हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामvi·ha·ris·sā·ma मेत्तचित्ता,met·ta·cit·tā नna दोसन्तरा।do·san·ta·rā

    ‘na ceva no cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāma, hitānukampī ca viharissāma mettacittā, na dosantarā.

    ‘Our minds will not degenerate. We will blurt out no bad words. We will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.

  134. 134

    तञ्चtañ·ca पुग्गलंpug·ga·laṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्साम,vi·ha·ris·sā·ma तदारम्मणञ्चta·dā·ram·ma·ṇañ·ca सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चित्तेनcit·te·na विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामा’ति।vi·ha·ris·sā·mā

    Tañca puggalaṁ mettāsahagatena cetasā pharitvā viharissāma, tadārammaṇañca sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cittena vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharissāmā’ti.

    We will meditate spreading a heart of love to that individual. And with them as a basis, we will meditate spreading a heart full of love to everyone in the world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

  135. 135

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  136. 136

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya कुदालपिटकंku·dā·la·pi·ṭa·kaṃ आदाय।ā·dā·ya

    Seyyathāpi, bhikkhave, puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṁ ādāya.

    Suppose a person was to come along carrying a spade and basket

  137. 137

    सोso एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    So evaṁ vadeyya:

    and say,

  138. 138

    ‘अहंa·haṃ इमंi·maṃ महापथविंma·hā·pa·tha·viṃ अपथविंa·pa·tha·viṃ करिस्सामी’ति।ka·ris·sā·mī

    ‘ahaṁ imaṁ mahāpathaviṁ apathaviṁ karissāmī’ti.

    ‘I shall make this great earth be without earth!’

  139. 139

    सोso तत्रtat·ra तत्रtat·ra विखणेय्य,vi·kha·ṇey·ya तत्रtat·ra तत्रtat·ra विकिरेय्य,vi·ki·rey·ya तत्रtat·ra तत्रtat·ra ओट्ठुभेय्य,oṭ·ṭhu·bhey·ya तत्रtat·ra तत्रtat·ra ओमुत्तेय्य:o·mut·tey·ya

    So tatra tatra vikhaṇeyya, tatra tatra vikireyya, tatra tatra oṭṭhubheyya, tatra tatra omutteyya:

    And they’d dig all over, scatter all over, spit all over, and urinate all over, saying,

  140. 140

    ‘अपथवीa·pa·tha·vī भवसि,bha·va·si अपथवीa·pa·tha·vī भवसी’ति।bha·va·sī

    ‘apathavī bhavasi, apathavī bhavasī’ti.

    ‘Be without earth! Be without earth!’

  141. 141

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञथ,mañ·ña·tha भिक्खवे,bhik·kha·ve

    Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,

    What do you think, mendicants?

  142. 142

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so इमंi·maṃ महापथविंma·hā·pa·tha·viṃ अपथविंa·pa·tha·viṃ करेय्या”ति?ka·rey·yā

    api nu so puriso imaṁ mahāpathaviṁ apathaviṁ kareyyā”ti?

    Could that person make this great earth be without earth?”

  143. 143

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.

  144. 144

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why is that?

  145. 145

    “अयञ्हि,a·yañ·hi भन्ते,bhan·te महापथवीma·hā·pa·tha·vī गम्भीराgam·bhī·rā अप्पमेय्या।ap·pa·mey·yā

    “Ayañhi, bhante, mahāpathavī gambhīrā appameyyā.

    Because this great earth is deep and limitless.

  146. 146

    साsā नna सुकराsu·ka·rā अपथवीa·pa·tha·vī कातुं;kā·tuṃ

    Sā na sukarā apathavī kātuṁ;

    It’s not easy to make it be without earth.

  147. 147

    यावदेवyā·va·de·va चca पनpa·na सोso पुरिसोpu·ri·so किलमथस्सki·la·ma·thas·sa विघातस्सvi·ghā·tas·sa भागीbhā·gī अस्सा”ति।as·sā

    yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.

    That person will eventually get weary and frustrated.”

  148. 148

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve पञ्चिमेpañ·ci·me वचनपथाva·ca·na·pa·thā येहिye·hi वोvo परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युं—va·dey·yuṃ

    “Evameva kho, bhikkhave, pañcime vacanapathā yehi vo pare vadamānā vadeyyuṁ—

    “In the same way, there are these five ways in which others might criticize you.

  149. 149

    कालेनkā·le·na वाvā अकालेनa·kā·le·na वा;vā

    kālena vā akālena vā;

    Their speech may be timely or untimely,

  150. 150

    भूतेनbhū·te·na वाvā अभूतेनa·bhū·te·na वा;vā

    bhūtena vā abhūtena vā;

    true or false,

  151. 151

    सण्हेनsaṇ·he·na वाvā फरुसेनpha·ru·se·na वा;vā

    saṇhena vā pharusena vā;

    gentle or harsh,

  152. 152

    अत्थसंहितेनat·tha·saṃ·hi·te·na वाvā अनत्थसंहितेनa·nat·tha·saṃ·hi·te·na वा;vā

    atthasaṁhitena vā anatthasaṁhitena vā;

    beneficial or harmful,

  153. 153

    मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā वाvā दोसन्तराdo·san·ta·rā वा।vā

    mettacittā vā dosantarā vā.

    from a heart of love or from secret hate.

  154. 154

    कालेनkā·le·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अकालेनa·kā·le·na वा;vā

    Kālena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ akālena vā;

    When others criticize you, they may do so in any of these ways.

  155. 155

    भूतेनbhū·te·na वाvā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अभूतेनa·bhū·te·na वा;vā

    bhūtena vā bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ abhūtena vā;

    (Pāli only)

  156. 156

    सण्हेनsaṇ·he·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ फरुसेनpha·ru·se·na वा;vā

    saṇhena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ pharusena vā;

    (Pāli only)

  157. 157

    अत्थसंहितेनat·tha·saṃ·hi·te·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अनत्थसंहितेनa·nat·tha·saṃ·hi·te·na वा;vā

    atthasaṁhitena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ anatthasaṁhitena vā;

    (Pāli only)

  158. 158

    मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ दोसन्तराdo·san·ta·rā वा।vā

    mettacittā vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ dosantarā vā.

    (Pāli only)

  159. 159

    तत्रापिtat·rā·pi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve एवंe·vaṃ सिक्खितब्बं:sik·khi·tab·baṃ

    Tatrāpi vo, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:

    If that happens, you should train like this:

  160. 160

    ‘नna चेवce·va नोno चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्साम,nic·chā·res·sā·ma हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामvi·ha·ris·sā·ma मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā नna दोसन्तरा।do·san·ta·rā

    ‘na ceva no cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāma, hitānukampī ca viharissāma mettacittā na dosantarā.

    ‘Our minds will not degenerate. We will blurt out no bad words. We will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.

  161. 161

    तञ्चtañ·ca पुग्गलंpug·ga·laṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्साम,vi·ha·ris·sā·ma तदारम्मणञ्चta·dā·ram·ma·ṇañ·ca सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ पथविसमेनpa·tha·vi·sa·me·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामा’ति।vi·ha·ris·sā·mā

    Tañca puggalaṁ mettāsahagatena cetasā pharitvā viharissāma, tadārammaṇañca sabbāvantaṁ lokaṁ pathavisamena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharissāmā’ti.

    We will meditate spreading a heart of love to that individual. And with them as a basis, we will meditate spreading a heart like the earth to everyone in the world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

  162. 162

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  163. 163

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya लाखंlā·khaṃ वाvā हलिद्दिंha·lid·diṃ वाvā नीलंnī·laṃ वाvā मञ्जिट्ठंmañ·jiṭ·ṭhaṃ वाvā आदाय।ā·dā·ya

    Seyyathāpi, bhikkhave, puriso āgaccheyya lākhaṁ vā haliddiṁ vā nīlaṁ vā mañjiṭṭhaṁ vā ādāya.

    Suppose a person was to come along with dye such as red lac, turmeric, indigo, or rose madder,

  164. 164

    सोso एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    So evaṁ vadeyya:

    and say,

  165. 165

    ‘अहंa·haṃ इमस्मिंi·mas·miṃ आकासेā·kā·se रूपंrū·paṃ लिखिस्सामि,li·khis·sā·mi रूपपातुभावंrū·pa·pā·tu·bhā·vaṃ करिस्सामी’ति।ka·ris·sā·mī

    ‘ahaṁ imasmiṁ ākāse rūpaṁ likhissāmi, rūpapātubhāvaṁ karissāmī’ti.

    ‘I shall draw pictures in space, making pictures appear there.’

  166. 166

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञथ,mañ·ña·tha भिक्खवे,bhik·kha·ve

    Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,

    What do you think, mendicants?

  167. 167

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so इमस्मिंi·mas·miṃ आकासेā·kā·se रूपंrū·paṃ लिखेय्य,li·khey·ya रूपपातुभावंrū·pa·pā·tu·bhā·vaṃ करेय्या”ति?ka·rey·yā

    api nu so puriso imasmiṁ ākāse rūpaṁ likheyya, rūpapātubhāvaṁ kareyyā”ti?

    Could that person draw pictures in space?”

  168. 168

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.

  169. 169

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why is that?

  170. 170

    “अयञ्हि,a·yañ·hi भन्ते,bhan·te आकासोā·kā·so अरूपीa·rū·pī अनिदस्सनो।a·ni·das·sa·no

    “Ayañhi, bhante, ākāso arūpī anidassano.

    Because space has no form or appearance.

  171. 171

    तत्थtat·tha नna सुकरंsu·ka·raṃ रूपंrū·paṃ लिखितुं,li·khi·tuṃ रूपपातुभावंrū·pa·pā·tu·bhā·vaṃ कातुं;kā·tuṃ

    Tattha na sukaraṁ rūpaṁ likhituṁ, rūpapātubhāvaṁ kātuṁ;

    It’s not easy to draw pictures there.

  172. 172

    यावदेवyā·va·de·va चca पनpa·na सोso पुरिसोpu·ri·so किलमथस्सki·la·ma·thas·sa विघातस्सvi·ghā·tas·sa भागीbhā·gī अस्सा”ति।as·sā

    yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.

    That person will eventually get weary and frustrated.”

  173. 173

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve पञ्चिमेpañ·ci·me वचनपथाva·ca·na·pa·thā येहिye·hi वोvo परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ कालेनkā·le·na वाvā अकालेनa·kā·le·na वाvā …पे…pe

    “Evameva kho, bhikkhave, pañcime vacanapathā yehi vo pare vadamānā vadeyyuṁ kālena vā akālena vā …pe…

    “In the same way, if others criticize you in any of these five ways … you should train like this:

  174. 174

    तदारम्मणञ्चta·dā·ram·ma·ṇañ·ca सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ आकाससमेनā·kā·sa·sa·me·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामा’ति।vi·ha·ris·sā·mā

    tadārammaṇañca sabbāvantaṁ lokaṁ ākāsasamena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharissāmā’ti.

    ‘… We will meditate spreading a heart of love to that person. And with them as a basis, we will meditate spreading a heart like space to everyone in the world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

  175. 175

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  176. 176

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya आदित्तंā·dit·taṃ तिणुक्कंti·ṇuk·kaṃ आदाय।ā·dā·ya

    Seyyathāpi, bhikkhave, puriso āgaccheyya ādittaṁ tiṇukkaṁ ādāya.

    Suppose a person was to come along carrying a blazing grass torch,

  177. 177

    सोso एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    So evaṁ vadeyya:

    and say,

  178. 178

    ‘अहंa·haṃ इमायi·mā·ya आदित्तायā·dit·tā·ya तिणुक्कायti·ṇuk·kā·ya गङ्गंgaṅ·gaṃ नदिंna·diṃ सन्तापेस्सामिsan·tā·pes·sā·mi सम्परितापेस्सामी’ति।sam·pa·ri·tā·pes·sā·mī

    ‘ahaṁ imāya ādittāya tiṇukkāya gaṅgaṁ nadiṁ santāpessāmi samparitāpessāmī’ti.

    ‘I shall burn and scorch the Ganges River with this blazing grass torch.’

  179. 179

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञथ,mañ·ña·tha भिक्खवे,bhik·kha·ve

    Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,

    What do you think, mendicants?

  180. 180

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so आदित्तायā·dit·tā·ya तिणुक्कायti·ṇuk·kā·ya गङ्गंgaṅ·gaṃ नदिंna·diṃ सन्तापेय्यsan·tā·pey·ya सम्परितापेय्या”ति?sam·pa·ri·tā·pey·yā

    api nu so puriso ādittāya tiṇukkāya gaṅgaṁ nadiṁ santāpeyya samparitāpeyyā”ti?

    Could that person burn and scorch the Ganges River with a blazing grass torch?”

  181. 181

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.

  182. 182

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why is that?

  183. 183

    “गङ्गाgaṅ·gā हि,hi भन्ते,bhan·te नदीna·dī गम्भीराgam·bhī·rā अप्पमेय्या।ap·pa·mey·yā

    “Gaṅgā hi, bhante, nadī gambhīrā appameyyā.

    Because the Ganges River is deep and limitless.

  184. 184

    साsā नna सुकराsu·ka·rā आदित्तायā·dit·tā·ya तिणुक्कायti·ṇuk·kā·ya सन्तापेतुंsan·tā·pe·tuṃ सम्परितापेतुं;sam·pa·ri·tā·pe·tuṃ

    Sā na sukarā ādittāya tiṇukkāya santāpetuṁ samparitāpetuṁ;

    It’s not easy to burn and scorch it with a blazing grass torch.

  185. 185

    यावदेवyā·va·de·va चca पनpa·na सोso पुरिसोpu·ri·so किलमथस्सki·la·ma·thas·sa विघातस्सvi·ghā·tas·sa भागीbhā·gī अस्सा”ति।as·sā

    yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.

    That person will eventually get weary and frustrated.”

  186. 186

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve पञ्चिमेpañ·ci·me वचनपथाva·ca·na·pa·thā येहिye·hi वोvo परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ कालेनkā·le·na वाvā अकालेनa·kā·le·na वाvā …पे…pe

    “Evameva kho, bhikkhave, pañcime vacanapathā yehi vo pare vadamānā vadeyyuṁ kālena vā akālena vā …pe…

    “In the same way, if others criticize you in any of these five ways … you should train like this:

  187. 187

    तदारम्मणञ्चta·dā·ram·ma·ṇañ·ca सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ गङ्गासमेनgaṅ·gā·sa·me·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामा’ति।vi·ha·ris·sā·mā

    tadārammaṇañca sabbāvantaṁ lokaṁ gaṅgāsamena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharissāmā’ti.

    ‘… We will meditate spreading a heart of love to that individual. And with them as a basis, we will meditate spreading a heart like the Ganges to everyone in the world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

  188. 188

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  189. 189

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve बिळारभस्ताbi·ḷā·ra·bhas·tā मद्दिताmad·di·tā सुमद्दिताsu·mad·di·tā सुपरिमद्दिता,su·pa·ri·mad·di·tā मुदुकाmu·du·kā तूलिनीtū·li·nī छिन्नसस्सराchin·na·sas·sa·rā छिन्नभब्भरा।chin·na·bhab·bha·rā

    Seyyathāpi, bhikkhave, biḷārabhastā madditā sumadditā suparimadditā, mudukā tūlinī chinnasassarā chinnabhabbharā.

    Suppose there was a catskin bag that was rubbed, well-rubbed, very well-rubbed, soft, silky, rid of rustling and crackling.

  190. 190

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ वाvā कथलंka·tha·laṃ वाvā आदाय।ā·dā·ya

    Atha puriso āgaccheyya kaṭṭhaṁ vā kathalaṁ vā ādāya.

    Then a person comes along carrying a stick or a stone,

  191. 191

    सोso एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    So evaṁ vadeyya:

    and says,

  192. 192

    ‘अहंa·haṃ इमंi·maṃ बिळारभस्तंbi·ḷā·ra·bhas·taṃ मद्दितंmad·di·taṃ सुमद्दितंsu·mad·di·taṃ सुपरिमद्दितं,su·pa·ri·mad·di·taṃ मुदुकंmu·du·kaṃ तूलिनिं,tū·li·niṃ छिन्नसस्सरंchin·na·sas·sa·raṃ छिन्नभब्भरंchin·na·bhab·bha·raṃ कट्ठेनkaṭ·ṭhe·na वाvā कथलेनka·tha·le·na वाvā सरसरंsa·ra·sa·raṃ करिस्सामिka·ris·sā·mi भरभरंbha·ra·bha·raṃ करिस्सामी’ति।ka·ris·sā·mī

    ‘ahaṁ imaṁ biḷārabhastaṁ madditaṁ sumadditaṁ suparimadditaṁ, mudukaṁ tūliniṁ, chinnasassaraṁ chinnabhabbharaṁ kaṭṭhena vā kathalena vā sarasaraṁ karissāmi bharabharaṁ karissāmī’ti.

    ‘I shall make this soft catskin bag rustle and crackle with this stick or stone.’

  193. 193

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञथ,mañ·ña·tha भिक्खवे,bhik·kha·ve

    Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,

    What do you think, mendicants?

  194. 194

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so अमुंa·muṃ बिळारभस्तंbi·ḷā·ra·bhas·taṃ मद्दितंmad·di·taṃ सुमद्दितंsu·mad·di·taṃ सुपरिमद्दितं,su·pa·ri·mad·di·taṃ मुदुकंmu·du·kaṃ तूलिनिं,tū·li·niṃ छिन्नसस्सरंchin·na·sas·sa·raṃ छिन्नभब्भरंchin·na·bhab·bha·raṃ कट्ठेनkaṭ·ṭhe·na वाvā कथलेनka·tha·le·na वाvā सरसरंsa·ra·sa·raṃ करेय्य,ka·rey·ya भरभरंbha·ra·bha·raṃ करेय्या”ति?ka·rey·yā

    api nu so puriso amuṁ biḷārabhastaṁ madditaṁ sumadditaṁ suparimadditaṁ, mudukaṁ tūliniṁ, chinnasassaraṁ chinnabhabbharaṁ kaṭṭhena vā kathalena vā sarasaraṁ kareyya, bharabharaṁ kareyyā”ti?

    Could that person make that soft catskin bag rustle and crackle with that stick or stone?”

  195. 195

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.

  196. 196

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why is that?

  197. 197

    “अमुa·mu हि,hi भन्ते,bhan·te बिळारभस्ताbi·ḷā·ra·bhas·tā मद्दिताmad·di·tā सुमद्दिताsu·mad·di·tā सुपरिमद्दिता,su·pa·ri·mad·di·tā मुदुकाmu·du·kā तूलिनी,tū·li·nī छिन्नसस्सराchin·na·sas·sa·rā छिन्नभब्भरा।chin·na·bhab·bha·rā

    “Amu hi, bhante, biḷārabhastā madditā sumadditā suparimadditā, mudukā tūlinī, chinnasassarā chinnabhabbharā.

    Because that catskin bag is rubbed, well-rubbed, very well-rubbed, soft, silky, rid of rustling and crackling.

  198. 198

    साsā नna सुकराsu·ka·rā कट्ठेनkaṭ·ṭhe·na वाvā कथलेनka·tha·le·na वाvā सरसरंsa·ra·sa·raṃ कातुंkā·tuṃ भरभरंbha·ra·bha·raṃ कातुं;kā·tuṃ

    Sā na sukarā kaṭṭhena vā kathalena vā sarasaraṁ kātuṁ bharabharaṁ kātuṁ;

    It’s not easy to make it rustle or crackle with a stick or stone.

  199. 199

    यावदेवyā·va·de·va चca पनpa·na सोso पुरिसोpu·ri·so किलमथस्सki·la·ma·thas·sa विघातस्सvi·ghā·tas·sa भागीbhā·gī अस्सा”ति।as·sā

    yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.

    That person will eventually get weary and frustrated.”

  200. 200

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho भिक्खवे,bhik·kha·ve पञ्चिमेpañ·ci·me वचनपथाva·ca·na·pa·thā येहिye·hi वोvo परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ

    “Evameva kho, bhikkhave, pañcime vacanapathā yehi vo pare vadamānā vadeyyuṁ

    “In the same way, there are these five ways in which others might criticize you.

  201. 201

    कालेनkā·le·na वाvā अकालेनa·kā·le·na वा;vā

    kālena vā akālena vā;

    Their speech may be timely or untimely,

  202. 202

    भूतेनbhū·te·na वाvā अभूतेनa·bhū·te·na वा;vā

    bhūtena vā abhūtena vā;

    true or false,

  203. 203

    सण्हेनsaṇ·he·na वाvā फरुसेनpha·ru·se·na वा;vā

    saṇhena vā pharusena vā;

    gentle or harsh,

  204. 204

    अत्थसंहितेनat·tha·saṃ·hi·te·na वाvā अनत्थसंहितेनa·nat·tha·saṃ·hi·te·na वा;vā

    atthasaṁhitena vā anatthasaṁhitena vā;

    beneficial or harmful,

  205. 205

    मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā वाvā दोसन्तराdo·san·ta·rā वा।vā

    mettacittā vā dosantarā vā.

    from a heart of love or from secret hate.

  206. 206

    कालेनkā·le·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अकालेनa·kā·le·na वा;vā

    Kālena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ akālena vā;

    When others criticize you, they may do so in any of these ways.

  207. 207

    भूतेनbhū·te·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अभूतेनa·bhū·te·na वा;vā

    bhūtena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ abhūtena vā;

    (Pāli only)

  208. 208

    सण्हेनsaṇ·he·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ फरुसेनpha·ru·se·na वा;vā

    saṇhena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ pharusena vā;

    (Pāli only)

  209. 209

    अत्थसंहितेनat·tha·saṃ·hi·te·na वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ अनत्थसंहितेनa·nat·tha·saṃ·hi·te·na वा;vā

    atthasaṁhitena vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ anatthasaṁhitena vā;

    (Pāli only)

  210. 210

    मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā वा,vā भिक्खवे,bhik·kha·ve परेpa·re वदमानाva·da·mā·nā वदेय्युंva·dey·yuṃ दोसन्तराdo·san·ta·rā वा।vā

    mettacittā vā, bhikkhave, pare vadamānā vadeyyuṁ dosantarā vā.

    (Pāli only)

  211. 211

    तत्रापिtat·rā·pi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve एवंe·vaṃ सिक्खितब्बं:sik·khi·tab·baṃ

    Tatrāpi vo, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:

    If that happens, you should train like this:

  212. 212

    ‘नna चेवce·va नोno चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्सामnic·chā·res·sā·ma हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामvi·ha·ris·sā·ma मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā नna दोसन्तरा।do·san·ta·rā

    ‘na ceva no cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāma hitānukampī ca viharissāma mettacittā na dosantarā.

    ‘Our minds will not degenerate. We will blurt out no bad words. We will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.

  213. 213

    तञ्चtañ·ca पुग्गलंpug·ga·laṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्साम,vi·ha·ris·sā·ma तदारम्मणञ्चta·dā·ram·ma·ṇañ·ca सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ बिळारभस्तासमेनbi·ḷā·ra·bhas·tā·sa·me·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामा’ति।vi·ha·ris·sā·mā

    Tañca puggalaṁ mettāsahagatena cetasā pharitvā viharissāma, tadārammaṇañca sabbāvantaṁ lokaṁ biḷārabhastāsamena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharissāmā’ti.

    We will meditate spreading a heart of love to that individual. And with them as a basis, we will meditate spreading a heart like a catskin bag to everyone in the world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

  214. 214

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  215. 215

    उभतोदण्डकेनu·bha·to·daṇ·ḍa·ke·na चेपि,ce·pi भिक्खवे,bhik·kha·ve ककचेनka·ka·ce·na चोराco·rā ओचरकाo·ca·ra·kā अङ्गमङ्गानिaṅ·ga·maṅ·gā·ni ओकन्तेय्युं,o·kan·tey·yuṃ तत्रापिtat·rā·pi योyo मनोma·no पदूसेय्य,pa·dū·sey·ya नna मेme सोso तेनte·na सासनकरो।sā·sa·na·ka·ro

    Ubhatodaṇḍakena cepi, bhikkhave, kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṁ, tatrāpi yo mano padūseyya, na me so tena sāsanakaro.

    Even if low-down bandits were to sever you limb from limb with a two-handed saw, anyone who had a malevolent thought on that account would not be following my instructions.

  216. 216

    तत्रापिtat·rā·pi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve एवंe·vaṃ सिक्खितब्बं:sik·khi·tab·baṃ

    Tatrāpi vo, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:

    If that happens, you should train like this:

  217. 217

    ‘नna चेवce·va नोno चित्तंcit·taṃ विपरिणतंvi·pa·ri·ṇa·taṃ भविस्सति,bha·vis·sa·ti नna चca पापिकंpā·pi·kaṃ वाचंvā·caṃ निच्छारेस्साम,nic·chā·res·sā·ma हितानुकम्पीhi·tā·nu·kam·pī चca विहरिस्सामvi·ha·ris·sā·ma मेत्तचित्ताmet·ta·cit·tā नna दोसन्तरा।do·san·ta·rā

    ‘na ceva no cittaṁ vipariṇataṁ bhavissati, na ca pāpikaṁ vācaṁ nicchāressāma, hitānukampī ca viharissāma mettacittā na dosantarā.

    ‘Our minds will not degenerate. We will blurt out no bad words. We will remain full of sympathy, with a heart of love and no secret hate.

  218. 218

    तञ्चtañ·ca पुग्गलंpug·ga·laṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामvi·ha·ris·sā·ma तदारम्मणञ्चta·dā·ram·ma·ṇañ·ca सब्बावन्तंsab·bā·van·taṃ लोकंlo·kaṃ मेत्तासहगतेनmet·tā·sa·ha·ga·te·na चेतसाce·ta·sā विपुलेनvi·pu·le·na महग्गतेनma·hag·ga·te·na अप्पमाणेनap·pa·mā·ṇe·na अवेरेनa·ve·re·na अब्याबज्झेनab·yā·baj·jhe·na फरित्वाpha·rit·vā विहरिस्सामा’ति।vi·ha·ris·sā·mā

    Tañca puggalaṁ mettāsahagatena cetasā pharitvā viharissāma tadārammaṇañca sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharissāmā’ti.

    We will meditate spreading a heart of love to that individual. And with them as a basis, we will meditate spreading a heart full of love to everyone in the world—abundant, expansive, limitless, free of enmity and ill will.’

  219. 219

    एवञ्हिe·vañ·hi वो,vo भिक्खवे,bhik·kha·ve सिक्खितब्बं।sik·khi·tab·baṃ

    Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.

    That’s how you should train.

  220. 220

    इमञ्चi·mañ·ca तुम्हे,tum·he भिक्खवे,bhik·kha·ve ककचूपमंka·ka·cū·pa·maṃ ओवादंo·vā·daṃ अभिक्खणंa·bhik·kha·ṇaṃ मनसिma·na·si करेय्याथ।ka·rey·yā·tha

    Imañca tumhe, bhikkhave, kakacūpamaṁ ovādaṁ abhikkhaṇaṁ manasi kareyyātha.

    If you frequently reflect on this advice on the simile of the saw,

  221. 221

    पस्सथpas·sa·tha नोno तुम्हे,tum·he भिक्खवे,bhik·kha·ve तंtaṃ वचनपथं,va·ca·na·pa·thaṃ अणुंa·ṇuṃ वाvā थूलंthū·laṃ वा,vā यंyaṃ तुम्हेtum·he नाधिवासेय्याथा”ति?nā·dhi·vā·sey·yā·thā

    Passatha no tumhe, bhikkhave, taṁ vacanapathaṁ, aṇuṁ vā thūlaṁ vā, yaṁ tumhe nādhivāseyyāthā”ti?

    do you see any criticism, large or small, that you could not endure?”

  222. 222

    “नोno हेतं,he·taṃ भन्ते”।bhan·te

    “No hetaṁ, bhante”.

    “No, sir.”

  223. 223

    “तस्मातिह,tas·mā·ti·ha भिक्खवे,bhik·kha·ve इमंi·maṃ ककचूपमंka·ka·cū·pa·maṃ ओवादंo·vā·daṃ अभिक्खणंa·bhik·kha·ṇaṃ मनसिकरोथ।ma·na·si·ka·ro·tha

    “Tasmātiha, bhikkhave, imaṁ kakacūpamaṁ ovādaṁ abhikkhaṇaṁ manasikarotha.

    “So, mendicants, you should frequently reflect on this advice on the simile of the saw.

  224. 224

    तंtaṃ वोvo भविस्सतिbha·vis·sa·ti दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ हितायhi·tā·ya सुखाया”ति।su·khā·yā

    Taṁ vo bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.

    This will be for your lasting welfare and happiness.”

  225. 225

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  226. 226

    अत्तमनाat·ta·ma·nā तेte भिक्खूbhik·khū भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दुन्ति।a·bhi·nan·dun·ti

    Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

    Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said.

  227. 227

    ककचूपमसुत्तंka·ka·cū·pa·ma·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ पठमं।pa·ṭha·maṃ

    Kakacūpamasuttaṁ niṭṭhitaṁ paṭhamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.