Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon
Middle Discourses 37 मज्झिमनिकाय 37
Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152
Cūḷataṇhāsaṅkhayasutta
Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.
Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110 · Hide pronunciation
-
1
Middle Discourses 37
- 2
- 3
-
4
एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā सावत्थियंsā·vat·thi·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti पुब्बारामेpub·bā·rā·me मिगारमातुपासादे।mi·gā·ra·mā·tu·pā·sā·de
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in the stilt longhouse of Migāra’s mother in the Eastern Monastery.
-
5
अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठितोṭhi·to खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
Atha kho sakko devānamindo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho sakko devānamindo bhagavantaṁ etadavoca:
And then Sakka, lord of gods, went up to the Buddha, bowed, stood to one side, and said to him:
-
6
“कित्तावताkit·tā·va·tā नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te भिक्खुbhik·khu सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तोtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·to होतिho·ti अच्चन्तनिट्ठोac·can·ta·niṭ·ṭho अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसानोac·can·ta·pa·ri·yo·sā·no सेट्ठोseṭ·ṭho देवमनुस्सानन्”ति?de·va·ma·nus·sā·nan
“kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan”ti?
“Sir, how do you briefly define a mendicant who is freed through the ending of craving, who has reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal, and is best among gods and humans?”
- 7
- 8
- 9
- 10
-
11
सोso सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ अभिजानाति;a·bhi·jā·nā·ti सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ परिजानाति;pa·ri·jā·nā·ti सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ परिञ्ञायpa·riñ·ñā·ya यंyaṃ किञ्चिkiñ·ci वेदनंve·da·naṃ वेदेति—ve·de·ti
So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti; sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti; sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti—
they directly know all things. Directly knowing all things, they completely understand all things. Completely understanding all things, when they experience any kind of feeling—pleasant, unpleasant, or neutral—
-
12
सुखंsu·khaṃ वाvā दुक्खंduk·khaṃ वाvā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वा,vā सोso तासुtā·su वेदनासुve·da·nā·su अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti
sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, so tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
they meditate observing impermanence, dispassion, cessation, and letting go in those feelings.
-
13
सोso तासुtā·su वेदनासुve·da·nā·su अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरन्तोvi·ha·ran·to नna किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति।u·pā·di·ya·ti
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto, paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati.
Meditating in this way, they don’t grasp at anything in the world.
-
14
अनुपादियंa·nu·pā·di·yaṃ नna परितस्सति,pa·ri·tas·sa·ti अपरितस्संa·pa·ri·tas·saṃ पच्चत्तञ्ञेवpac·cat·tañ·ñe·va परिनिब्बायति:pa·ri·nib·bā·ya·ti
Anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati:
Not grasping, they’re not anxious. Not being anxious, they personally become extinguished.
-
15
‘खीणाkhī·ṇā जाति,jā·ti वुसितंvu·si·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ कतंka·taṃ करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नापरंnā·pa·raṃ इत्थत्ताया’तिit·that·tā·yā पजानाति।pa·jā·nā·ti
‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
They understand: ‘Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.’
-
16
एत्तावताet·tā·va·tā खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खुbhik·khu सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तोtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·to होतिho·ti अच्चन्तनिट्ठोac·can·ta·niṭ·ṭho अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसानोac·can·ta·pa·ri·yo·sā·no सेट्ठोseṭ·ṭho देवमनुस्सानन्”ति।de·va·ma·nus·sā·nan
Ettāvatā kho, devānaminda, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan”ti.
That’s how I briefly define a mendicant who is freed through the ending of craving, who has reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal, and is best among gods and humans.”
-
17
अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā तत्थेवन्तरधायि।tat·the·van·ta·ra·dhā·yi
Atha kho sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
Then Sakka, lord of gods, having approved and agreed with what the Buddha said, bowed and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before vanishing right there.
-
18
तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no भगवतोbha·ga·va·to अविदूरेa·vi·dū·re निसिन्नोni·sin·no होति।ho·ti
Tena kho pana samayena āyasmā mahāmoggallāno bhagavato avidūre nisinno hoti.
Now at that time Venerable Mahāmoggallāna was sitting not far from the Buddha.
- 19
- 20
- 21
- 22
-
23
अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानो—सेय्यथापिma·hā·mog·gal·lā·no नामnā·ma बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so समिञ्जितंsa·miñ·ji·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ पसारेय्य,pa·sā·rey·ya पसारितंpa·sā·ri·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ समिञ्जेय्य;sa·miñ·jey·ya एवमेव—पुब्बारामेe·va·me·va मिगारमातुपासादेmi·gā·ra·mā·tu·pā·sā·de अन्तरहितोan·ta·ra·hi·to देवेसुde·ve·su तावतिंसेसुtā·va·tiṃ·se·su पातुरहोसि।pā·tu·ra·ho·si
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—pubbārāme migāramātupāsāde antarahito devesu tāvatiṁsesu pāturahosi.
And then Venerable Mahāmoggallāna, as easily as a strong person would extend or contract their arm, vanished from the Eastern Monastery and reappeared among the gods of the thirty-three.
-
24
तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do एकपुण्डरीकेe·ka·puṇ·ḍa·rī·ke उय्यानेuy·yā·ne दिब्बेहिdib·be·hi पञ्चहिpañ·ca·hi तूरियसतेहिtū·ri·ya·sa·te·hi समप्पितोsa·map·pi·to समङ्गीभूतोsa·maṅ·gī·bhū·to परिचारेति।pa·ri·cā·re·ti
Tena kho pana samayena sakko devānamindo ekapuṇḍarīke uyyāne dibbehi pañcahi tūriyasatehi samappito samaṅgībhūto paricāreti.
Now at that time Sakka was amusing himself in the Single Lotus Park, supplied and provided with a heavenly orchestra.
-
25
अद्दसाad·da·sā खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महामोग्गल्लानंma·hā·mog·gal·lā·naṃ दूरतोवdū·ra·to·va आगच्छन्तं।ā·gac·chan·taṃ
Addasā kho sakko devānamindo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ dūratova āgacchantaṁ.
-
26
दिस्वानdis·vā·na तानिtā·ni दिब्बानिdib·bā·ni पञ्चpañ·ca तूरियसतानिtū·ri·ya·sa·tā·ni पटिप्पणामेत्वाpa·ṭip·pa·ṇā·met·vā येनायस्माye·nā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महामोग्गल्लानंma·hā·mog·gal·lā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
Disvāna tāni dibbāni pañca tūriyasatāni paṭippaṇāmetvā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca:
he waved off the orchestra, approached Mahāmoggallāna, and said,
- 27
- 28
-
29
निसीद,ni·sī·da मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na इदमासनंi·da·mā·sa·naṃ पञ्ञत्तन्”ति।pañ·ñat·tan
Nisīda, mārisa moggallāna, idamāsanaṁ paññattan”ti.
- 30
- 31
-
32
एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sakkaṁ devānamindaṁ āyasmā mahāmoggallāno etadavoca:
-
33
“यथाya·thā कथंka·thaṃ पनpa·na खो,kho कोसिय,ko·si·ya भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तिंtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·tiṃ अभासि?a·bhā·si
“yathā kathaṁ pana kho, kosiya, bhagavā saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ abhāsi?
“Kosiya, how did the Buddha briefly explain freedom through the ending of craving?
- 34
- 35
- 36
-
37
अपिa·pi च,ca मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na सुस्सुतंयेवsus·su·taṃ·ye·va होतिho·ti सुग्गहितंsug·ga·hi·taṃ सुमनसिकतंsu·ma·na·si·ka·taṃ सूपधारितं,sū·pa·dhā·ri·taṃ यंyaṃ नोno खिप्पमेवkhip·pa·me·va अन्तरधायति।an·ta·ra·dhā·ya·ti
Api ca, mārisa moggallāna, sussutaṁyeva hoti suggahitaṁ sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ, yaṁ no khippameva antaradhāyati.
Still, what is properly heard, learned, attended, and memorized does not vanish all of a sudden.
-
38
भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na देवासुरसङ्गामोde·vā·su·ra·saṅ·gā·mo समुपब्यूळ्होsa·mu·pab·yū·ḷho अहोसि।a·ho·si
Bhūtapubbaṁ, mārisa moggallāna, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
Once upon a time, a battle was fought between the gods and the titans.
- 39
-
40
सोso खोkho अहं,a·haṃ मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na तंtaṃ सङ्गामंsaṅ·gā·maṃ अभिविजिनित्वाa·bhi·vi·ji·nit·vā विजितसङ्गामोvi·ji·ta·saṅ·gā·mo ततोta·to पटिनिवत्तित्वाpa·ṭi·ni·vat·tit·vā वेजयन्तंve·ja·yan·taṃ नामnā·ma पासादंpā·sā·daṃ मापेसिं।mā·pe·siṃ
So kho ahaṁ, mārisa moggallāna, taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā vijitasaṅgāmo tato paṭinivattitvā vejayantaṁ nāma pāsādaṁ māpesiṁ.
When I returned from that battle as a conqueror, I created the Palace of Victory.
- 41
- 42
- 43
-
44
एकमेकिस्साe·ka·me·kis·sā अच्छरायac·cha·rā·ya सत्तsat·ta सत्तsat·ta परिचारिकायो।pa·ri·cā·ri·kā·yo
Ekamekissā accharāya satta satta paricārikāyo.
-
45
इच्छेय्यासिic·chey·yā·si नोno त्वं,tvaṃ मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na वेजयन्तस्सve·ja·yan·tas·sa पासादस्सpā·sā·das·sa रामणेय्यकंrā·ma·ṇey·ya·kaṃ दट्ठुन्”ति?daṭ·ṭhun
Iccheyyāsi no tvaṁ, mārisa moggallāna, vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakaṁ daṭṭhun”ti?
-
46
अधिवासेसिa·dhi·vā·se·si खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no तुण्हीभावेन।tuṇ·hī·bhā·ve·na
Adhivāsesi kho āyasmā mahāmoggallāno tuṇhībhāvena.
-
47
अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko चca देवानमिन्दोde·vā·na·min·do वेस्सवणोves·sa·va·ṇo चca महाराजाma·hā·rā·jā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महामोग्गल्लानंma·hā·mog·gal·lā·naṃ पुरक्खत्वाpu·rak·khat·vā येनye·na वेजयन्तोve·ja·yan·to पासादोpā·sā·do तेनुपसङ्कमिंसु।te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su
Atha kho sakko ca devānamindo vessavaṇo ca mahārājā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ purakkhatvā yena vejayanto pāsādo tenupasaṅkamiṁsu.
Then, putting Venerable Mahāmoggallāna in front, Sakka, lord of gods, and Vessavaṇa, the Great King, went to the Palace of Victory.
-
48
अद्दसंसुad·da·saṃ·su खोkho सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa परिचारिकायोpa·ri·cā·ri·kā·yo आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महामोग्गल्लानंma·hā·mog·gal·lā·naṃ दूरतोवdū·ra·to·va आगच्छन्तं;ā·gac·chan·taṃ
Addasaṁsu kho sakkassa devānamindassa paricārikāyo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ dūratova āgacchantaṁ;
When they saw Moggallāna coming off in the distance, Sakka’s maids,
- 49
- 50
-
51
एवमेवe·va·me·va सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa परिचारिकायोpa·ri·cā·ri·kā·yo आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महामोग्गल्लानंma·hā·mog·gal·lā·naṃ दिस्वाdis·vā ओत्तप्पमानाot·tap·pa·mā·nā हिरीयमानाhi·rī·ya·mā·nā सकंsa·kaṃ सकंsa·kaṃ ओवरकंo·va·ra·kaṃ पविसिंसु।pa·vi·siṃ·su
evameva sakkassa devānamindassa paricārikāyo āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ disvā ottappamānā hirīyamānā sakaṁ sakaṁ ovarakaṁ pavisiṁsu.
(Pāli only)
-
52
अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko चca देवानमिन्दोde·vā·na·min·do वेस्सवणोves·sa·va·ṇo चca महाराजाma·hā·rā·jā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ महामोग्गल्लानंma·hā·mog·gal·lā·naṃ वेजयन्तेve·ja·yan·te पासादेpā·sā·de अनुचङ्कमापेन्तिa·nu·caṅ·ka·mā·pen·ti अनुविचरापेन्ति:a·nu·vi·ca·rā·pen·ti
Atha kho sakko ca devānamindo vessavaṇo ca mahārājā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ vejayante pāsāde anucaṅkamāpenti anuvicarāpenti:
Then Sakka and Vessavaṇa encouraged Moggallāna to wander and explore the palace, saying,
-
53
“इदम्पि,i·dam·pi मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na पस्सpas·sa वेजयन्तस्सve·ja·yan·tas·sa पासादस्सpā·sā·das·sa रामणेय्यकं;rā·ma·ṇey·ya·kaṃ
“idampi, mārisa moggallāna, passa vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakaṁ;
-
54
इदम्पि,i·dam·pi मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na पस्सpas·sa वेजयन्तस्सve·ja·yan·tas·sa पासादस्सpā·sā·das·sa रामणेय्यकन्”ति।rā·ma·ṇey·ya·kan
idampi, mārisa moggallāna, passa vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakan”ti.
- 55
- 56
- 57
- 58
-
59
अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to महामोग्गल्लानस्सma·hā·mog·gal·lā·nas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si
Atha kho āyasmato mahāmoggallānassa etadahosi:
- 60
- 61
-
62
अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no तथारूपंta·thā·rū·paṃ इद्धाभिसङ्खारंid·dhā·bhi·saṅ·khā·raṃ अभिसङ्खासिa·bhi·saṅ·khā·si यथाya·thā वेजयन्तंve·ja·yan·taṃ पासादंpā·sā·daṃ पादङ्गुट्ठकेनpā·daṅ·guṭ·ṭha·ke·na सङ्कम्पेसिsaṅ·kam·pe·si सम्पकम्पेसिsam·pa·kam·pe·si सम्पवेधेसि।sam·pa·ve·dhe·si
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā vejayantaṁ pāsādaṁ pādaṅguṭṭhakena saṅkampesi sampakampesi sampavedhesi.
Then Moggallāna used his psychic power to make the Palace of Victory shake and rock and tremble with his big toe.
-
63
अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko चca देवानमिन्दो,de·vā·na·min·do वेस्सवणोves·sa·va·ṇo चca महाराजा,ma·hā·rā·jā देवाde·vā चca तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā अच्छरियब्भुतचित्तजाताac·cha·ri·yab·bhu·ta·cit·ta·jā·tā अहेसुं:a·he·suṃ
Atha kho sakko ca devānamindo, vessavaṇo ca mahārājā, devā ca tāvatiṁsā acchariyabbhutacittajātā ahesuṁ:
Then Sakka, Vessavaṇa, and the gods of the thirty-three, their minds full of wonder and amazement, thought,
- 64
-
65
समणस्सsa·ma·ṇas·sa महिद्धिकताma·hid·dhi·ka·tā महानुभावता,ma·hā·nu·bhā·va·tā यत्रyat·ra हिhi नामnā·ma दिब्बभवनंdib·ba·bha·va·naṃ पादङ्गुट्ठकेनpā·daṅ·guṭ·ṭha·ke·na सङ्कम्पेस्सतिsaṅ·kam·pes·sa·ti सम्पकम्पेस्सतिsam·pa·kam·pes·sa·ti सम्पवेधेस्सती”ति।sam·pa·ve·dhes·sa·tī
Samaṇassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma dibbabhavanaṁ pādaṅguṭṭhakena saṅkampessati sampakampessati sampavedhessatī”ti.
The ascetic has such power and might that he makes the god’s home shake and rock and tremble with his big toe!”
-
66
अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ संविग्गंsaṃ·vig·gaṃ लोमहट्ठजातंlo·ma·haṭ·ṭha·jā·taṃ विदित्वाvi·dit·vā सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno sakkaṁ devānamindaṁ saṁviggaṁ lomahaṭṭhajātaṁ viditvā sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca:
Knowing that Sakka was shocked and awestruck, Moggallāna said to him,
-
67
“यथाya·thā कथंka·thaṃ पनpa·na खो,kho कोसिय,ko·si·ya भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तिंtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·tiṃ अभासि?a·bhā·si
“yathā kathaṁ pana kho, kosiya, bhagavā saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ abhāsi?
“Kosiya, how did the Buddha briefly explain freedom through the ending of craving?
- 68
-
69
“इधाहं,i·dhā·haṃ मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासिं।aṭ·ṭhā·siṃ एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठितोṭhi·to खोkho अहं,a·haṃ मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ
“Idhāhaṁ, mārisa moggallāna, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsiṁ. Ekamantaṁ ṭhito kho ahaṁ, mārisa moggallāna, bhagavantaṁ etadavocaṁ:
“My good fellow Moggallāna, I approached the Buddha, bowed, stood to one side, and said to him,
-
70
‘कित्तावताkit·tā·va·tā नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te भिक्खुbhik·khu सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तोtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·to होतिho·ti अच्चन्तनिट्ठोac·can·ta·niṭ·ṭho अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसानोac·can·ta·pa·ri·yo·sā·no सेट्ठोseṭ·ṭho देवमनुस्सानन्’ति?de·va·ma·nus·sā·nan
‘kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti?
‘Sir, how do you briefly define a mendicant who is freed with the ending of craving, who has reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal, and is best among gods and humans?’
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
-
76
सोso सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ अभिजानाति,a·bhi·jā·nā·ti सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ परिजानाति,pa·ri·jā·nā·ti सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ परिञ्ञायpa·riñ·ñā·ya यंyaṃ किञ्चिkiñ·ci वेदनंve·da·naṃ वेदेतिve·de·ti सुखंsu·khaṃ वाvā दुक्खंduk·khaṃ वाvā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वा।vā
So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti, sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti, sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā.
they directly know all things. Directly knowing all things, they completely understand all things. Having completely understood all things, when they experience any kind of feeling—pleasant, unpleasant, or neutral—
-
77
सोso तासुtā·su वेदनासुve·da·nā·su अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
they meditate observing impermanence, dispassion, cessation, and letting go in those feelings.
-
78
सोso तासुtā·su वेदनासुve·da·nā·su अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरन्तोvi·ha·ran·to नna किञ्चिkiñ·ci लोकेlo·ke उपादियति,u·pā·di·ya·ti
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto, paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati,
Meditating in this way, they don’t grasp at anything in the world.
-
79
अनुपादियंa·nu·pā·di·yaṃ नna परितस्सति,pa·ri·tas·sa·ti अपरितस्संa·pa·ri·tas·saṃ पच्चत्तञ्ञेवpac·cat·tañ·ñe·va परिनिब्बायति:pa·ri·nib·bā·ya·ti
anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati:
Not grasping, they’re not anxious. Not being anxious, they personally become extinguished.
-
80
“खीणाkhī·ṇā जाति,jā·ti वुसितंvu·si·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ कतंka·taṃ करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नापरंnā·pa·raṃ इत्थत्ताया”तिit·that·tā·yā पजानाति।pa·jā·nā·ti
“khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.
They understand: “Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.”
-
81
एत्तावताet·tā·va·tā खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खुbhik·khu सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तोtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·to होतिho·ti अच्चन्तनिट्ठोac·can·ta·niṭ·ṭho अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसानोac·can·ta·pa·ri·yo·sā·no सेट्ठोseṭ·ṭho देवमनुस्सानन्’ति।de·va·ma·nus·sā·nan
Ettāvatā kho, devānaminda, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti.
That’s how I briefly define a mendicant who is freed through the ending of craving, who has reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal, and is best among gods and humans.’
-
82
एवंe·vaṃ खोkho मे,me मारिसmā·ri·sa मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na भगवाbha·ga·vā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तिंtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·tiṃ अभासी”ति।a·bhā·sī
Evaṁ kho me, mārisa moggallāna, bhagavā saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ abhāsī”ti.
That’s how the Buddha briefly explained freedom through the ending of craving to me.”
-
83
अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वा—सेय्यथापिa·nu·mo·dit·vā नामnā·ma बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so समिञ्जितंsa·miñ·ji·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ पसारेय्य,pa·sā·rey·ya पसारितंpa·sā·ri·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ समिञ्जेय्य;sa·miñ·jey·ya एवमेव—देवेसुe·va·me·va तावतिंसेसुtā·va·tiṃ·se·su अन्तरहितोan·ta·ra·hi·to पुब्बारामेpub·bā·rā·me मिगारमातुपासादेmi·gā·ra·mā·tu·pā·sā·de पातुरहोसि।pā·tu·ra·ho·si
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno sakkassa devānamindassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito pubbārāme migāramātupāsāde pāturahosi.
Moggallāna approved and agreed with what Sakka said. As easily as a strong person would extend or contract their arm, he vanished from among the gods of the thirty-three and reappeared in the Eastern Monastery.
-
84
अथa·tha खोkho सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa परिचारिकायोpa·ri·cā·ri·kā·yo अचिरपक्कन्तेa·ci·ra·pak·kan·te आयस्मन्तेā·yas·man·te महामोग्गल्लानेma·hā·mog·gal·lā·ne सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ
Atha kho sakkassa devānamindassa paricārikāyo acirapakkante āyasmante mahāmoggallāne sakkaṁ devānamindaṁ etadavocuṁ:
- 85
- 86
-
87
सब्रह्मचारीsab·rah·ma·cā·rī मेme एसोe·so आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानो”ति।ma·hā·mog·gal·lā·no
Sabrahmacārī me eso āyasmā mahāmoggallāno”ti.
- 88
-
89
यस्सyas·sa तेte सब्रह्मचारीsab·rah·ma·cā·rī एवंमहिद्धिकोe·vaṃ·ma·hid·dhi·ko एवंमहानुभावो।e·vaṃ·ma·hā·nu·bhā·vo
yassa te sabrahmacārī evaṁmahiddhiko evaṁmahānubhāvo.
- 90
-
91
अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
Atha kho āyasmā mahāmoggallāno yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṁ etadavoca:
Then Mahāmoggallāna went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,
-
92
“अभिजानातिa·bhi·jā·nā·ti नो,no भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā अहुa·hu ञातञ्ञतरस्सñā·tañ·ña·ta·ras·sa महेसक्खस्सma·he·sak·khas·sa यक्खस्सyak·khas·sa सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तिंtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·tiṃ भासिता”ति?bhā·si·tā
“abhijānāti no, bhante, bhagavā ahu ñātaññatarassa mahesakkhassa yakkhassa saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ bhāsitā”ti?
“Sir, do you recall briefly explaining freedom through the ending of craving to a certain well-known and illustrious spirit?”
-
93
“अभिजानामहं,a·bhi·jā·nā·ma·haṃ मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na इधi·dha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do येनाहंye·nā·haṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā मंmaṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठितोṭhi·to खो,kho मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do मंmaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca
“Abhijānāmahaṁ, moggallāna, idha sakko devānamindo yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, moggallāna, sakko devānamindo maṁ etadavoca:
“I do, Moggallāna.” And the Buddha retold all that happened when Sakka came to visit him, adding:
-
94
‘कित्तावताkit·tā·va·tā नुnu खो,kho भन्ते,bhan·te भिक्खुbhik·khu सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तोtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·to होतिho·ti अच्चन्तनिट्ठोac·can·ta·niṭ·ṭho अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसानोac·can·ta·pa·ri·yo·sā·no सेट्ठोseṭ·ṭho देवमनुस्सानन्’ति।de·va·ma·nus·sā·nan
‘kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti.
(Pāli only)
-
95
एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te अहं,a·haṃ मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ एतदवोचंe·ta·da·vo·caṃ
Evaṁ vutte, ahaṁ, moggallāna, sakkaṁ devānamindaṁ etadavocaṁ
(Pāli only)
-
96
‘इधi·dha देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खुनोbhik·khu·no सुतंsu·taṃ होतिho·ti
‘idha devānaminda, bhikkhuno sutaṁ hoti
(Pāli only)
-
97
“सब्बेsab·be धम्माdham·mā नालंnā·laṃ अभिनिवेसाया”ति।a·bhi·ni·ve·sā·yā
“sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā”ti.
(Pāli only)
- 98
-
99
“सब्बेsab·be धम्माdham·mā नालंnā·laṃ अभिनिवेसाया”ति।a·bhi·ni·ve·sā·yā
“sabbe dhammā nālaṁ abhinivesāyā”ti.
(Pāli only)
-
100
सोso सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ अभिजानाति,a·bhi·jā·nā·ti सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ परिजानाति,pa·ri·jā·nā·ti सब्बंsab·baṃ धम्मंdham·maṃ परिञ्ञायpa·riñ·ñā·ya यंyaṃ किञ्चिkiñ·ci वेदनंve·da·naṃ वेदेतिve·de·ti सुखंsu·khaṃ वाvā दुक्खंduk·khaṃ वाvā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ वा।vā
So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti, sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti, sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā.
(Pāli only)
-
101
सोso तासुtā·su वेदनासुve·da·nā·su अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरति,vi·ha·ra·ti पटिनिस्सग्गानुपस्सीpa·ṭi·nis·sag·gā·nu·pas·sī विहरति।vi·ha·ra·ti
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati.
(Pāli only)
-
102
सोso तासुtā·su वेदनासुve·da·nā·su अनिच्चानुपस्सीa·nic·cā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to विरागानुपस्सीvi·rā·gā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to निरोधानुपस्सीni·ro·dhā·nu·pas·sī विहरन्तो,vi·ha·ran·to
So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto,
(Pāli only)
- 103
-
104
अनुपादियंa·nu·pā·di·yaṃ नna परितस्सति,pa·ri·tas·sa·ti अपरितस्संa·pa·ri·tas·saṃ पच्चत्तञ्ञेवpac·cat·tañ·ñe·va परिनिब्बायति:pa·ri·nib·bā·ya·ti
anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati:
(Pāli only)
-
105
“खीणाkhī·ṇā जाति,jā·ti वुसितंvu·si·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ कतंka·taṃ करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नापरंnā·pa·raṃ इत्थत्ताया”तिit·that·tā·yā पजानाति।pa·jā·nā·ti
“khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāti.
(Pāli only)
-
106
एत्तावताet·tā·va·tā खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खुbhik·khu सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तोtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·to होतिho·ti अच्चन्तनिट्ठोac·can·ta·niṭ·ṭho अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसानोac·can·ta·pa·ri·yo·sā·no सेट्ठोseṭ·ṭho देवमनुस्सानन्’ति।de·va·ma·nus·sā·nan
Ettāvatā kho, devānaminda, bhikkhu saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimutto hoti accantaniṭṭho accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānan’ti.
(Pāli only)
-
107
एवंe·vaṃ खोkho अहं,a·haṃ मोग्गल्लान,mog·gal·lā·na अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na तण्हासङ्खयविमुत्तिंtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·tiṃ भासिता”ति।bhā·si·tā
Evaṁ kho ahaṁ, moggallāna, abhijānāmi sakkassa devānamindassa saṅkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṁ bhāsitā”ti.
“That’s how I recall briefly explaining freedom through the ending of craving to Sakka, lord of gods.”
- 108
-
109
अत्तमनोat·ta·ma·no आयस्माā·yas·mā महामोग्गल्लानोma·hā·mog·gal·lā·no भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दीति।a·bhi·nan·dī·ti
Attamano āyasmā mahāmoggallāno bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
Satisfied, Venerable Mahāmoggallāna approved what the Buddha said.
-
110
चूळतण्हासङ्खयसुत्तंcū·ḷa·taṇ·hā·saṅ·kha·ya·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ सत्तमं।sat·ta·maṃ
Cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.
(Pāli only)
Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.