Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Numbered Discourses 5 50 अङ्गुत्तर 5 50

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271

Nāradasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110 · Hide pronunciation

  1. 1

    अङ्गुत्तरaṅ·gut·ta·ra निकायni·kā·ya 5।50

    Aṅguttara Nikāya 5.50

    Numbered Discourses 5.50

  2. 2

    5। मुण्डराजवग्गmuṇ·ḍa·rā·ja·vag·ga

    5. Muṇḍarājavagga

    5. With King Muṇḍa

  3. 3

    नारदसुत्तnā·ra·da·sut·ta

    Nāradasutta

    With Nārada

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ आयस्माā·yas·mā नारदोnā·ra·do पाटलिपुत्तेpā·ṭa·li·put·te विहरतिvi·ha·ra·ti कुक्कुटारामे।kuk·ku·ṭā·rā·me

    Ekaṁ samayaṁ āyasmā nārado pāṭaliputte viharati kukkuṭārāme.

    At one time Venerable Nārada was staying near Pāṭaliputta, in the Chicken Monastery.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño भद्दाbhad·dā देवीde·vī कालङ्कताkā·laṅ·ka·tā होतिho·ti पियाpi·yā मनापा।ma·nā·pā

    Tena kho pana samayena muṇḍassa rañño bhaddā devī kālaṅkatā hoti piyā manāpā.

    Now at that time King Muṇḍa’s dear and beloved Queen Bhaddā had just passed away.

  6. 6

    सोso भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā कालङ्कतायkā·laṅ·ka·tā·ya पियायpi·yā·ya मनापायma·nā·pā·ya नेवne·va न्हायतिnhā·ya·ti नna विलिम्पतिvi·lim·pa·ti नna भत्तंbhat·taṃ भुञ्जतिbhuñ·ja·ti नna कम्मन्तंkam·man·taṃ पयोजेति—pa·yo·je·ti

    So bhaddāya deviyā kālaṅkatāya piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṁ bhuñjati na kammantaṁ payojeti—

    And since that time, the king did not bathe, anoint himself, eat his meals, or apply himself to his work.

  7. 7

    रत्तिन्दिवंrat·tin·di·vaṃ भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरेsa·rī·re अज्झोमुच्छितो।aj·jho·muc·chi·to

    rattindivaṁ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito.

    Day and night he brooded over Queen Bhaddā’s corpse.

  8. 8

    अथa·tha खोkho मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā पियकंpi·ya·kaṃ कोसारक्खंko·sā·rak·khaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho muṇḍo rājā piyakaṁ kosārakkhaṁ āmantesi:

    Then King Muṇḍa addressed Piyaka, the keeper of the treasury,

  9. 9

    “तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma पियक,pi·ya·ka भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरंsa·rī·raṃ आयसायā·ya·sā·ya तेलदोणियाte·la·do·ṇi·yā पक्खिपित्वाpak·khi·pit·vā अञ्ञिस्साañ·ñis·sā आयसायā·ya·sā·ya दोणियाdo·ṇi·yā पटिकुज्जथ,pa·ṭi·kuj·ja·tha यथाya·thā मयंma·yaṃ भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरंsa·rī·raṃ चिरतरंci·ra·ta·raṃ पस्सेय्यामा”ति।pas·sey·yā·mā

    “tena hi, samma piyaka, bhaddāya deviyā sarīraṁ āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjatha, yathā mayaṁ bhaddāya deviyā sarīraṁ cirataraṁ passeyyāmā”ti.

    “So, my good Piyaka, please place Queen Bhaddā’s corpse in an iron casket filled with oil. Then close it up with another casket, so that we can view Queen Bhaddā’s body even longer.”

  10. 10

    “एवं,e·vaṃ देवा”तिde·vā खोkho पियकोpi·ya·ko कोसारक्खोko·sā·rak·kho मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरंsa·rī·raṃ आयसायā·ya·sā·ya तेलदोणियाte·la·do·ṇi·yā पक्खिपित्वाpak·khi·pit·vā अञ्ञिस्साañ·ñis·sā आयसायā·ya·sā·ya दोणियाdo·ṇi·yā पटिकुज्जि।pa·ṭi·kuj·ji

    “Evaṁ, devā”ti kho piyako kosārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā bhaddāya deviyā sarīraṁ āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujji.

    “Yes, Your Majesty,” replied Piyaka, and he did as the king instructed.

  11. 11

    अथa·tha खोkho पियकस्सpi·ya·kas·sa कोसारक्खस्सko·sā·rak·khas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho piyakassa kosārakkhassa etadahosi:

    Then it occurred to Piyaka,

  12. 12

    “इमस्सi·mas·sa खोkho मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño भद्दाbhad·dā देवीde·vī कालङ्कताkā·laṅ·ka·tā पियाpi·yā मनापा।ma·nā·pā

    “imassa kho muṇḍassa rañño bhaddā devī kālaṅkatā piyā manāpā.

    “King Muṇḍa’s dear and beloved Queen Bhaddā has passed away.

  13. 13

    सोso भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā कालङ्कतायkā·laṅ·ka·tā·ya पियायpi·yā·ya मनापायma·nā·pā·ya नेवne·va न्हायतिnhā·ya·ti नna विलिम्पतिvi·lim·pa·ti नna भत्तंbhat·taṃ भुञ्जतिbhuñ·ja·ti नna कम्मन्तंkam·man·taṃ पयोजेति—pa·yo·je·ti

    So bhaddāya deviyā kālaṅkatāya piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṁ bhuñjati na kammantaṁ payojeti—

    Since then the king does not bathe, anoint himself, eat his meals, or apply himself to his work.

  14. 14

    रत्तिन्दिवंrat·tin·di·vaṃ भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरेsa·rī·re अज्झोमुच्छितो।aj·jho·muc·chi·to

    rattindivaṁ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito.

    Day and night he broods over Queen Bhaddā’s corpse.

  15. 15

    कंkaṃ नुnu खोkho मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā समणंsa·ma·ṇaṃ वाvā ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ वाvā पयिरुपासेय्य,pa·yi·ru·pā·sey·ya यस्सyas·sa धम्मंdham·maṃ सुत्वाsut·vā सोकसल्लंso·ka·sal·laṃ पजहेय्या”ति।pa·ja·hey·yā

    Kaṁ nu kho muṇḍo rājā samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā payirupāseyya, yassa dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyā”ti.

    Now, what ascetic or brahmin might the king pay homage to, whose teaching could help the king give up sorrow’s arrow?”

  16. 16

    अथa·tha खोkho पियकस्सpi·ya·kas·sa कोसारक्खस्सko·sā·rak·khas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho piyakassa kosārakkhassa etadahosi:

    Then it occurred to Piyaka,

  17. 17

    “अयंa·yaṃ खोkho आयस्माā·yas·mā नारदोnā·ra·do पाटलिपुत्तेpā·ṭa·li·put·te विहरतिvi·ha·ra·ti कुक्कुटारामे।kuk·ku·ṭā·rā·me

    “ayaṁ kho āyasmā nārado pāṭaliputte viharati kukkuṭārāme.

    “This Venerable Nārada is staying in the Chicken Monastery at Pāṭaliputta.

  18. 18

    तंtaṃ खोkho पनायस्मन्तंpa·nā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho panāyasmantaṁ nāradaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  19. 19

    ‘पण्डितोpaṇ·ḍi·to वियत्तोvi·yat·to मेधावीme·dhā·vī बहुस्सुतोba·hus·su·to चित्तकथीcit·ta·ka·thī कल्याणपटिभानोkal·yā·ṇa·pa·ṭi·bhā·no वुद्धोvud·dho चेवce·va अरहाa·ra·hā च’।ca

    ‘paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā ca’.

    ‘He is astute, competent, intelligent, learned, a brilliant speaker, eloquent, mature, a perfected one.’

  20. 20

    यन्नूनyan·nū·na मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ पयिरुपासेय्य,pa·yi·ru·pā·sey·ya अप्पेवap·pe·va नामnā·ma मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā आयस्मतोā·yas·ma·to नारदस्सnā·ra·das·sa धम्मंdham·maṃ सुत्वाsut·vā सोकसल्लंso·ka·sal·laṃ पजहेय्या”ति।pa·ja·hey·yā

    Yannūna muṇḍo rājā āyasmantaṁ nāradaṁ payirupāseyya, appeva nāma muṇḍo rājā āyasmato nāradassa dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyā”ti.

    What if King Muṇḍa was to pay homage to Venerable Nārada? Hopefully when he hears Nārada’s teaching, the king could give up sorrow’s arrow.”

  21. 21

    अथa·tha खोkho पियकोpi·ya·ko कोसारक्खोko·sā·rak·kho येनye·na मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā मुण्डंmuṇ·ḍaṃ राजानंrā·jā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho piyako kosārakkho yena muṇḍo rājā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā muṇḍaṁ rājānaṁ etadavoca:

    Then Piyaka went to the king and said to him,

  22. 22

    “अयंa·yaṃ खो,kho देव,de·va आयस्माā·yas·mā नारदोnā·ra·do पाटलिपुत्तेpā·ṭa·li·put·te विहरतिvi·ha·ra·ti कुक्कुटारामे।kuk·ku·ṭā·rā·me

    “ayaṁ kho, deva, āyasmā nārado pāṭaliputte viharati kukkuṭārāme.

    “Your Majesty, this Venerable Nārada is staying in the Chicken Monastery at Pāṭaliputta.

  23. 23

    तंtaṃ खोkho पनायस्मन्तंpa·nā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho panāyasmantaṁ nāradaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  24. 24

    ‘पण्डितोpaṇ·ḍi·to वियत्तोvi·yat·to मेधावीme·dhā·vī बहुस्सुतोba·hus·su·to चित्तकथीcit·ta·ka·thī कल्याणपटिभानोkal·yā·ṇa·pa·ṭi·bhā·no वुद्धोvud·dho चेवce·va अरहाa·ra·hā च’।ca

    ‘paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno vuddho ceva arahā ca’.

    ‘He is astute, competent, intelligent, learned, a brilliant speaker, eloquent, mature, a perfected one.’

  25. 25

    यदिya·di पनpa·na देवोde·vo आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ पयिरुपासेय्य,pa·yi·ru·pā·sey·ya अप्पेवap·pe·va नामnā·ma देवोde·vo आयस्मतोā·yas·ma·to नारदस्सnā·ra·das·sa धम्मंdham·maṃ सुत्वाsut·vā सोकसल्लंso·ka·sal·laṃ पजहेय्या”ति।pa·ja·hey·yā

    Yadi pana devo āyasmantaṁ nāradaṁ payirupāseyya, appeva nāma devo āyasmato nāradassa dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyā”ti.

    What if Your Majesty was to pay homage to Venerable Nārada? Hopefully when you hear Nārada’s teaching, you could give up sorrow’s arrow.”

  26. 26

    “तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma पियक,pi·ya·ka आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ पटिवेदेहि।pa·ṭi·ve·de·hi

    “Tena hi, samma piyaka, āyasmantaṁ nāradaṁ paṭivedehi.

    “Well then, my good Piyaka, let Nārada know.

  27. 27

    कथञ्हिka·thañ·hi नामnā·ma मादिसोmā·di·so समणंsa·ma·ṇaṃ वाvā ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ वाvā विजितेvi·ji·te वसन्तंva·san·taṃ पुब्बेpub·be अप्पटिसंविदितोap·pa·ṭi·saṃ·vi·di·to उपसङ्कमितब्बंu·pa·saṅ·ka·mi·tab·baṃ मञ्ञेय्या”ति।mañ·ñey·yā

    Kathañhi nāma mādiso samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā vijite vasantaṁ pubbe appaṭisaṁvidito upasaṅkamitabbaṁ maññeyyā”ti.

    For how on earth could one such as I presume to visit an ascetic or brahmin in my realm without letting them know beforehand?”

  28. 28

    “एवं,e·vaṃ देवा”तिde·vā खोkho पियकोpi·ya·ko कोसारक्खोko·sā·rak·kho मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā येनायस्माye·nā·yas·mā नारदोnā·ra·do तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho पियकोpi·ya·ko कोसारक्खोko·sā·rak·kho आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evaṁ, devā”ti kho piyako kosārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā yenāyasmā nārado tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ nāradaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho piyako kosārakkho āyasmantaṁ nāradaṁ etadavoca:

    “Yes, Your Majesty,” replied Piyaka. He went to Nārada, bowed, sat down to one side, and said to him,

  29. 29

    “इमस्स,i·mas·sa भन्ते,bhan·te मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño भद्दाbhad·dā देवीde·vī कालङ्कताkā·laṅ·ka·tā पियाpi·yā मनापा।ma·nā·pā

    “Imassa, bhante, muṇḍassa rañño bhaddā devī kālaṅkatā piyā manāpā.

    “Sir, King Muṇḍa’s dear and beloved Queen Bhaddā has passed away.

  30. 30

    सोso भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā कालङ्कतायkā·laṅ·ka·tā·ya पियायpi·yā·ya मनापायma·nā·pā·ya नेवne·va न्हायतिnhā·ya·ti नna विलिम्पतिvi·lim·pa·ti नna भत्तंbhat·taṃ भुञ्जतिbhuñ·ja·ti नna कम्मन्तंkam·man·taṃ पयोजेति—pa·yo·je·ti

    So bhaddāya deviyā kālaṅkatāya piyāya manāpāya neva nhāyati na vilimpati na bhattaṁ bhuñjati na kammantaṁ payojeti—

    And since she passed away, the king has not bathed, anointed himself, eaten his meals, or got his business done.

  31. 31

    रत्तिन्दिवंrat·tin·di·vaṃ भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरेsa·rī·re अज्झोमुच्छितो।aj·jho·muc·chi·to

    rattindivaṁ bhaddāya deviyā sarīre ajjhomucchito.

    Day and night he broods over Queen Bhaddā’s corpse.

  32. 32

    साधु,sā·dhu भन्ते,bhan·te आयस्माā·yas·mā नारदोnā·ra·do मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño तथाta·thā धम्मंdham·maṃ देसेतुde·se·tu यथाya·thā मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā आयस्मतोā·yas·ma·to नारदस्सnā·ra·das·sa धम्मंdham·maṃ सुत्वाsut·vā सोकसल्लंso·ka·sal·laṃ पजहेय्या”ति।pa·ja·hey·yā

    Sādhu, bhante, āyasmā nārado muṇḍassa rañño tathā dhammaṁ desetu yathā muṇḍo rājā āyasmato nāradassa dhammaṁ sutvā sokasallaṁ pajaheyyā”ti.

    Sir, please teach the king so that, when he hears your teaching, he can give up sorrow’s arrow.”

  33. 33

    “यस्सदानि,yas·sa·dā·ni पियक,pi·ya·ka मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā कालंkā·laṃ मञ्ञती”ति।mañ·ña·tī

    “Yassadāni, piyaka, muṇḍo rājā kālaṁ maññatī”ti.

    “Please, Piyaka, let the king come at his convenience.”

  34. 34

    अथa·tha खोkho पियकोpi·ya·ko कोसारक्खोko·sā·rak·kho उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā येनye·na मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā मुण्डंmuṇ·ḍaṃ राजानंrā·jā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho piyako kosārakkho uṭṭhāyāsanā āyasmantaṁ nāradaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena muṇḍo rājā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā muṇḍaṁ rājānaṁ etadavoca:

    Then Piyaka rose from his seat, bowed, and respectfully circled Venerable Nārada, keeping him on his right, before going to the king and saying,

  35. 35

    “कतावकासोka·tā·va·kā·so खो,kho देव,de·va आयस्मताā·yas·ma·tā नारदेन।nā·ra·de·na

    “katāvakāso kho, deva, āyasmatā nāradena.

    “Your Majesty, the request for an audience with Venerable Nārada has been granted.

  36. 36

    यस्सदानिyas·sa·dā·ni देवोde·vo कालंkā·laṃ मञ्ञती”ति।mañ·ña·tī

    Yassadāni devo kālaṁ maññatī”ti.

    Please, Your Majesty, go at your convenience.”

  37. 37

    “तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma पियक,pi·ya·ka भद्रानिbhad·rā·ni भद्रानिbhad·rā·ni यानानिyā·nā·ni योजापेही”ति।yo·jā·pe·hī

    “Tena hi, samma piyaka, bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpehī”ti.

    “Well then, my good Piyaka, harness the finest chariots.”

  38. 38

    “एवं,e·vaṃ देवा”तिde·vā खोkho पियकोpi·ya·ko कोसारक्खोko·sā·rak·kho मुण्डस्सmuṇ·ḍas·sa रञ्ञोrañ·ño पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā भद्रानिbhad·rā·ni भद्रानिbhad·rā·ni यानानिyā·nā·ni योजापेत्वाyo·jā·pet·vā मुण्डंmuṇ·ḍaṃ राजानंrā·jā·naṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evaṁ, devā”ti kho piyako kosārakkho muṇḍassa rañño paṭissutvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā muṇḍaṁ rājānaṁ etadavoca:

    “Yes, Your Majesty,” replied Piyaka. He did so, then told the king:

  39. 39

    “युत्तानिyut·tā·ni खोkho ते,te देव,de·va भद्रानिbhad·rā·ni भद्रानिbhad·rā·ni यानानि।yā·nā·ni

    “yuttāni kho te, deva, bhadrāni bhadrāni yānāni.

    “Your Majesty, the finest chariots are harnessed.

  40. 40

    यस्सदानिyas·sa·dā·ni देवोde·vo कालंkā·laṃ मञ्ञती”ति।mañ·ña·tī

    Yassadāni devo kālaṁ maññatī”ti.

    Please, Your Majesty, go at your convenience.”

  41. 41

    अथa·tha खोkho मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā भद्रंbhad·raṃ यानंyā·naṃ अभिरुहित्वाa·bhi·ru·hit·vā भद्रेहिbhad·re·hi भद्रेहिbhad·re·hi यानेहिyā·ne·hi येनye·na कुक्कुटारामोkuk·ku·ṭā·rā·mo तेनte·na पायासिpā·yā·si महच्चाma·hac·cā राजानुभावेनrā·jā·nu·bhā·ve·na आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ दस्सनाय।das·sa·nā·ya

    Atha kho muṇḍo rājā bhadraṁ yānaṁ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi yena kukkuṭārāmo tena pāyāsi mahaccā rājānubhāvena āyasmantaṁ nāradaṁ dassanāya.

    Then King Muṇḍa mounted a fine carriage and, along with other fine carriages, set out in full royal pomp to see Venerable Nārada at the Chicken Monastery.

  42. 42

    यावतिकाyā·va·ti·kā यानस्सyā·nas·sa भूमिbhū·mi यानेनyā·ne·na गन्त्वा,gan·tvā यानाyā·nā पच्चोरोहित्वाpac·co·ro·hit·vā पत्तिकोवpat·ti·ko·va आरामंā·rā·maṃ पाविसि।pā·vi·si

    Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.

    He went by carriage as far as the terrain allowed, then descended and entered the monastery on foot.

  43. 43

    अथa·tha खोkho मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā येनye·na आयस्माā·yas·mā नारदोnā·ra·do तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho मुण्डंmuṇ·ḍaṃ राजानंrā·jā·naṃ आयस्माā·yas·mā नारदोnā·ra·do एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho muṇḍo rājā yena āyasmā nārado tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ nāradaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho muṇḍaṁ rājānaṁ āyasmā nārado etadavoca:

    Then the king went up to Nārada, bowed, and sat down to one side. Then Nārada said to him:

  44. 44

    “पञ्चिमानि,pañ·ci·mā·ni महाराज,ma·hā·rā·ja अलब्भनीयानिa·lab·bha·nī·yā·ni ठानानिṭhā·nā·ni समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं।lo·kas·miṃ

    “Pañcimāni, mahārāja, alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.

    “Great king, there are five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.

  45. 45

    कतमानिka·ta·mā·ni पञ्च?pañ·ca

    Katamāni pañca?

    What five?

  46. 46

    ‘जराधम्मंja·rā·dham·maṃ माmā जीरी’तिjī·rī अलब्भनीयंa·lab·bha·nī·yaṃ ठानंṭhā·naṃ समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं।lo·kas·miṃ

    ‘Jarādhammaṁ mā jīrī’ti alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.

    That someone liable to old age should not grow old. …

  47. 47

    ‘ब्याधिधम्मंbyā·dhi·dham·maṃ माmā ब्याधीयी’तिbyā·dhī·yī …पे…pe ‘मरणधम्मंma·ra·ṇa·dham·maṃ माmā मीयी’तिmī·yī … ‘खयधम्मंkha·ya·dham·maṃ माmā खीयी’तिkhī·yī … ‘नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ माmā नस्सी’तिnas·sī अलब्भनीयंa·lab·bha·nī·yaṃ ठानंṭhā·naṃ समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिं।lo·kas·miṃ

    ‘Byādhidhammaṁ mā byādhīyī’ti …pe… ‘maraṇadhammaṁ mā mīyī’ti … ‘khayadhammaṁ mā khīyī’ti … ‘nassanadhammaṁ mā nassī’ti alabbhanīyaṁ ṭhānaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.

    That someone liable to sickness should not get sick. … That someone liable to death should not die. … That someone liable to ending should not end. … That someone liable to perishing should not perish. …

  48. 48

    अस्सुतवतो,as·su·ta·va·to महाराज,ma·hā·rā·ja पुथुज्जनस्सpu·thuj·ja·nas·sa जराधम्मंja·rā·dham·maṃ जीरति।jī·ra·ti

    Assutavato, mahārāja, puthujjanassa jarādhammaṁ jīrati.

    An unlearned ordinary person has someone liable to old age who grows old.

  49. 49

    सोso जराधम्मेja·rā·dham·me जिण्णेjiṇ·ṇe नna इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So jarādhamme jiṇṇe na iti paṭisañcikkhati:

    But they don’t reflect on old age:

  50. 50

    ‘नna खोkho मय्हेवेकस्सmay·he·ve·kas·sa जराधम्मंja·rā·dham·maṃ जीरति,jī·ra·ti अथa·tha खोkho यावताyā·va·tā सत्तानंsat·tā·naṃ आगतिā·ga·ti गतिga·ti चुतिcu·ti उपपत्तिu·pa·pat·ti सब्बेसंsab·be·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ जराधम्मंja·rā·dham·maṃ जीरति।jī·ra·ti

    ‘na kho mayhevekassa jarādhammaṁ jīrati, atha kho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ jarādhammaṁ jīrati.

    ‘It’s not just me who has someone liable to old age who grows old. For all sentient beings have someone liable to old age who grows old, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn.

  51. 51

    अहञ्चेवa·hañ·ce·va खोkho पनpa·na जराधम्मेja·rā·dham·me जिण्णेjiṇ·ṇe सोचेय्यंso·cey·yaṃ किलमेय्यंki·la·mey·yaṃ परिदेवेय्यं,pa·ri·de·vey·yaṃ उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्देय्यं,kan·dey·yaṃ सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जेय्यं,ā·paj·jey·yaṃ भत्तम्पिbhat·tam·pi मेme नच्छादेय्य,nac·chā·dey·ya कायेपिkā·ye·pi दुब्बण्णियंdub·baṇ·ṇi·yaṃ ओक्कमेय्य,ok·ka·mey·ya कम्मन्तापिkam·man·tā·pi नप्पवत्तेय्युं,nap·pa·vat·tey·yuṃ अमित्तापिa·mit·tā·pi अत्तमनाat·ta·ma·nā अस्सु,as·su मित्तापिmit·tā·pi दुम्मनाdum·ma·nā अस्सू’ति।as·sū

    Ahañceva kho pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ, urattāḷiṁ kandeyyaṁ, sammohaṁ āpajjeyyaṁ, bhattampi me nacchādeyya, kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya, kammantāpi nappavatteyyuṁ, amittāpi attamanā assu, mittāpi dummanā assū’ti.

    If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to old age grows old, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’

  52. 52

    सोso जराधम्मेja·rā·dham·me जिण्णेjiṇ·ṇe सोचतिso·ca·ti किलमतिki·la·ma·ti परिदेवति,pa·ri·de·va·ti उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्दति,kan·da·ti सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So jarādhamme jiṇṇe socati kilamati paridevati, urattāḷiṁ kandati, sammohaṁ āpajjati.

    And so, when someone liable to old age grows old, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion.

  53. 53

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti महाराज:ma·hā·rā·ja

    Ayaṁ vuccati, mahārāja:

    This is called

  54. 54

    ‘अस्सुतवाas·su·ta·vā पुथुज्जनोpu·thuj·ja·no विद्धोvid·dho सविसेनsa·vi·se·na सोकसल्लेनso·ka·sal·le·na अत्तानंयेवat·tā·naṃ·ye·va परितापेति’।pa·ri·tā·pe·ti

    ‘assutavā puthujjano viddho savisena sokasallena attānaṁyeva paritāpeti’.

    an unlearned ordinary person struck by sorrow’s poisoned arrow, who only mortifies themselves.

  55. 55

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ महाराज,ma·hā·rā·ja अस्सुतवतोas·su·ta·va·to पुथुज्जनस्सpu·thuj·ja·nas·sa ब्याधिधम्मंbyā·dhi·dham·maṃ ब्याधीयतिbyā·dhī·ya·ti …पे…pe मरणधम्मंma·ra·ṇa·dham·maṃ मीयतिmī·ya·ti … खयधम्मंkha·ya·dham·maṃ खीयतिkhī·ya·ti … नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ नस्सति।nas·sa·ti

    Puna caparaṁ, mahārāja, assutavato puthujjanassa byādhidhammaṁ byādhīyati …pe… maraṇadhammaṁ mīyati … khayadhammaṁ khīyati … nassanadhammaṁ nassati.

    Furthermore, an unlearned ordinary person has someone liable to sickness … death … ending … perishing.

  56. 56

    सोso नस्सनधम्मेnas·sa·na·dham·me नट्ठेnaṭ·ṭhe नna इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So nassanadhamme naṭṭhe na iti paṭisañcikkhati:

    But they don’t reflect on perishing:

  57. 57

    ‘नna खोkho मय्हेवेकस्सmay·he·ve·kas·sa नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ नस्सति,nas·sa·ti अथa·tha खोkho यावताyā·va·tā सत्तानंsat·tā·naṃ आगतिā·ga·ti गतिga·ti चुतिcu·ti उपपत्तिu·pa·pat·ti सब्बेसंsab·be·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ नस्सति।nas·sa·ti

    ‘na kho mayhevekassa nassanadhammaṁ nassati, atha kho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ nassanadhammaṁ nassati.

    ‘It’s not just me who has someone liable to perishing who perishes. For all sentient beings have someone liable to perishing who perishes, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn.

  58. 58

    अहञ्चेवa·hañ·ce·va खोkho पनpa·na नस्सनधम्मेnas·sa·na·dham·me नट्ठेnaṭ·ṭhe सोचेय्यंso·cey·yaṃ किलमेय्यंki·la·mey·yaṃ परिदेवेय्यं,pa·ri·de·vey·yaṃ उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्देय्यं,kan·dey·yaṃ सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जेय्यं,ā·paj·jey·yaṃ भत्तम्पिbhat·tam·pi मेme नच्छादेय्य,nac·chā·dey·ya कायेपिkā·ye·pi दुब्बण्णियंdub·baṇ·ṇi·yaṃ ओक्कमेय्य,ok·ka·mey·ya कम्मन्तापिkam·man·tā·pi नप्पवत्तेय्युं,nap·pa·vat·tey·yuṃ अमित्तापिa·mit·tā·pi अत्तमनाat·ta·ma·nā अस्सु,as·su मित्तापिmit·tā·pi दुम्मनाdum·ma·nā अस्सू’ति।as·sū

    Ahañceva kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ, urattāḷiṁ kandeyyaṁ, sammohaṁ āpajjeyyaṁ, bhattampi me nacchādeyya, kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya, kammantāpi nappavatteyyuṁ, amittāpi attamanā assu, mittāpi dummanā assū’ti.

    If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to perishing perishes, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’

  59. 59

    सोso नस्सनधम्मेnas·sa·na·dham·me नट्ठेnaṭ·ṭhe सोचतिso·ca·ti किलमतिki·la·ma·ti परिदेवति,pa·ri·de·va·ti उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्दति,kan·da·ti सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So nassanadhamme naṭṭhe socati kilamati paridevati, urattāḷiṁ kandati, sammohaṁ āpajjati.

    And so, when someone liable to perishing perishes, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion.

  60. 60

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti महाराज:ma·hā·rā·ja

    Ayaṁ vuccati, mahārāja:

    This is called

  61. 61

    ‘अस्सुतवाas·su·ta·vā पुथुज्जनोpu·thuj·ja·no विद्धोvid·dho सविसेनsa·vi·se·na सोकसल्लेनso·ka·sal·le·na अत्तानंयेवat·tā·naṃ·ye·va परितापेति’।pa·ri·tā·pe·ti

    ‘assutavā puthujjano viddho savisena sokasallena attānaṁyeva paritāpeti’.

    an unlearned ordinary person struck by sorrow’s poisoned arrow, who only mortifies themselves.

  62. 62

    सुतवतोsu·ta·va·to चca खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja अरियसावकस्सa·ri·ya·sā·va·kas·sa जराधम्मंja·rā·dham·maṃ जीरति।jī·ra·ti

    Sutavato ca kho, mahārāja, ariyasāvakassa jarādhammaṁ jīrati.

    A learned noble disciple has someone liable to old age who grows old.

  63. 63

    सोso जराधम्मेja·rā·dham·me जिण्णेjiṇ·ṇe इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So jarādhamme jiṇṇe iti paṭisañcikkhati:

    So they reflect on old age:

  64. 64

    ‘नna खोkho मय्हेवेकस्सmay·he·ve·kas·sa जराधम्मंja·rā·dham·maṃ जीरति,jī·ra·ti अथa·tha खोkho यावताyā·va·tā सत्तानंsat·tā·naṃ आगतिā·ga·ti गतिga·ti चुतिcu·ti उपपत्तिu·pa·pat·ti सब्बेसंsab·be·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ जराधम्मंja·rā·dham·maṃ जीरति।jī·ra·ti

    ‘na kho mayhevekassa jarādhammaṁ jīrati, atha kho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ jarādhammaṁ jīrati.

    ‘It’s not just me who has someone liable to old age who grows old. For all sentient beings have someone liable to old age who grows old, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn.

  65. 65

    अहञ्चेवa·hañ·ce·va खोkho पनpa·na जराधम्मेja·rā·dham·me जिण्णेjiṇ·ṇe सोचेय्यंso·cey·yaṃ किलमेय्यंki·la·mey·yaṃ परिदेवेय्यं,pa·ri·de·vey·yaṃ उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्देय्यं,kan·dey·yaṃ सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जेय्यं,ā·paj·jey·yaṃ भत्तम्पिbhat·tam·pi मेme नच्छादेय्य,nac·chā·dey·ya कायेपिkā·ye·pi दुब्बण्णियंdub·baṇ·ṇi·yaṃ ओक्कमेय्य,ok·ka·mey·ya कम्मन्तापिkam·man·tā·pi नप्पवत्तेय्युं,nap·pa·vat·tey·yuṃ अमित्तापिa·mit·tā·pi अत्तमनाat·ta·ma·nā अस्सु,as·su मित्तापिmit·tā·pi दुम्मनाdum·ma·nā अस्सू’ति।as·sū

    Ahañceva kho pana jarādhamme jiṇṇe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ, urattāḷiṁ kandeyyaṁ, sammohaṁ āpajjeyyaṁ, bhattampi me nacchādeyya, kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya, kammantāpi nappavatteyyuṁ, amittāpi attamanā assu, mittāpi dummanā assū’ti.

    If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to old age grows old, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’

  66. 66

    सोso जराधम्मेja·rā·dham·me जिण्णेjiṇ·ṇe नna सोचतिso·ca·ti नna किलमतिki·la·ma·ti नna परिदेवति,pa·ri·de·va·ti नna उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्दति,kan·da·ti नna सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So jarādhamme jiṇṇe na socati na kilamati na paridevati, na urattāḷiṁ kandati, na sammohaṁ āpajjati.

    And so, when someone liable to old age grows old, they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion.

  67. 67

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti महाराज:ma·hā·rā·ja

    Ayaṁ vuccati, mahārāja:

    This is called

  68. 68

    ‘सुतवाsu·ta·vā अरियसावकोa·ri·ya·sā·va·ko अब्बुहिab·bu·hi सविसंsa·vi·saṃ सोकसल्लं,so·ka·sal·laṃ येनye·na विद्धोvid·dho अस्सुतवाas·su·ta·vā पुथुज्जनोpu·thuj·ja·no अत्तानंयेवat·tā·naṃ·ye·va परितापेति।pa·ri·tā·pe·ti

    ‘sutavā ariyasāvako abbuhi savisaṁ sokasallaṁ, yena viddho assutavā puthujjano attānaṁyeva paritāpeti.

    a learned noble disciple who has drawn out sorrow’s poisoned arrow, struck by which unlearned ordinary people only mortify themselves.

  69. 69

    असोकोa·so·ko विसल्लोvi·sal·lo अरियसावकोa·ri·ya·sā·va·ko अत्तानंयेवat·tā·naṃ·ye·va परिनिब्बापेति’।pa·ri·nib·bā·pe·ti

    Asoko visallo ariyasāvako attānaṁyeva parinibbāpeti’.

    Sorrowless, free of thorns, that noble disciple only extinguishes themselves.

  70. 70

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ महाराज,ma·hā·rā·ja सुतवतोsu·ta·va·to अरियसावकस्सa·ri·ya·sā·va·kas·sa ब्याधिधम्मंbyā·dhi·dham·maṃ ब्याधीयतिbyā·dhī·ya·ti …पे…pe मरणधम्मंma·ra·ṇa·dham·maṃ मीयतिmī·ya·ti … खयधम्मंkha·ya·dham·maṃ खीयतिkhī·ya·ti … नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ नस्सति।nas·sa·ti

    Puna caparaṁ, mahārāja, sutavato ariyasāvakassa byādhidhammaṁ byādhīyati …pe… maraṇadhammaṁ mīyati … khayadhammaṁ khīyati … nassanadhammaṁ nassati.

    Furthermore, a learned noble disciple has someone liable to sickness … death … ending … perishing.

  71. 71

    सोso नस्सनधम्मेnas·sa·na·dham·me नट्ठेnaṭ·ṭhe इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So nassanadhamme naṭṭhe iti paṭisañcikkhati:

    So they reflect on perishing:

  72. 72

    ‘नna खोkho मय्हेवेकस्सmay·he·ve·kas·sa नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ नस्सति,nas·sa·ti अथa·tha खोkho यावताyā·va·tā सत्तानंsat·tā·naṃ आगतिā·ga·ti गतिga·ti चुतिcu·ti उपपत्तिu·pa·pat·ti सब्बेसंsab·be·saṃ सत्तानंsat·tā·naṃ नस्सनधम्मंnas·sa·na·dham·maṃ नस्सति।nas·sa·ti

    ‘na kho mayhevekassa nassanadhammaṁ nassati, atha kho yāvatā sattānaṁ āgati gati cuti upapatti sabbesaṁ sattānaṁ nassanadhammaṁ nassati.

    ‘It’s not just me who has someone liable to perishing who perishes. For all sentient beings have someone liable to perishing who perishes, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn.

  73. 73

    अहञ्चेवa·hañ·ce·va खोkho पनpa·na नस्सनधम्मेnas·sa·na·dham·me नट्ठेnaṭ·ṭhe सोचेय्यंso·cey·yaṃ किलमेय्यंki·la·mey·yaṃ परिदेवेय्यं,pa·ri·de·vey·yaṃ उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्देय्यं,kan·dey·yaṃ सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जेय्यं,ā·paj·jey·yaṃ भत्तम्पिbhat·tam·pi मेme नच्छादेय्य,nac·chā·dey·ya कायेपिkā·ye·pi दुब्बण्णियंdub·baṇ·ṇi·yaṃ ओक्कमेय्य,ok·ka·mey·ya कम्मन्तापिkam·man·tā·pi नप्पवत्तेय्युं,nap·pa·vat·tey·yuṃ अमित्तापिa·mit·tā·pi अत्तमनाat·ta·ma·nā अस्सु,as·su मित्तापिmit·tā·pi दुम्मनाdum·ma·nā अस्सू’ति।as·sū

    Ahañceva kho pana nassanadhamme naṭṭhe soceyyaṁ kilameyyaṁ parideveyyaṁ, urattāḷiṁ kandeyyaṁ, sammohaṁ āpajjeyyaṁ, bhattampi me nacchādeyya, kāyepi dubbaṇṇiyaṁ okkameyya, kammantāpi nappavatteyyuṁ, amittāpi attamanā assu, mittāpi dummanā assū’ti.

    If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to perishing perishes, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’

  74. 74

    सोso नस्सनधम्मेnas·sa·na·dham·me नट्ठेnaṭ·ṭhe नna सोचतिso·ca·ti नna किलमतिki·la·ma·ti नna परिदेवति,pa·ri·de·va·ti नna उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्दति,kan·da·ti नna सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So nassanadhamme naṭṭhe na socati na kilamati na paridevati, na urattāḷiṁ kandati, na sammohaṁ āpajjati.

    And so, when someone liable to perishing perishes, they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion.

  75. 75

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti महाराज:ma·hā·rā·ja

    Ayaṁ vuccati, mahārāja:

    This is called

  76. 76

    ‘सुतवाsu·ta·vā अरियसावकोa·ri·ya·sā·va·ko अब्बुहिab·bu·hi सविसंsa·vi·saṃ सोकसल्लं,so·ka·sal·laṃ येनye·na विद्धोvid·dho अस्सुतवाas·su·ta·vā पुथुज्जनोpu·thuj·ja·no अत्तानंयेवat·tā·naṃ·ye·va परितापेति।pa·ri·tā·pe·ti

    ‘sutavā ariyasāvako abbuhi savisaṁ sokasallaṁ, yena viddho assutavā puthujjano attānaṁyeva paritāpeti.

    a learned noble disciple who has drawn out sorrow’s poisoned arrow, struck by which unlearned ordinary people only mortify themselves.

  77. 77

    असोकोa·so·ko विसल्लोvi·sal·lo अरियसावकोa·ri·ya·sā·va·ko अत्तानंयेवat·tā·naṃ·ye·va परिनिब्बापेति’।pa·ri·nib·bā·pe·ti

    Asoko visallo ariyasāvako attānaṁyeva parinibbāpeti’.

    Sorrowless, free of thorns, that noble disciple only extinguishes themselves.

  78. 78

    इमानिi·mā·ni खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja पञ्चpañ·ca अलब्भनीयानिa·lab·bha·nī·yā·ni ठानानिṭhā·nā·ni समणेनsa·ma·ṇe·na वाvā ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā देवेनde·ve·na वाvā मारेनmā·re·na वाvā ब्रह्मुनाbrah·mu·nā वाvā केनचिke·na·ci वाvā लोकस्मिन्ति।lo·kas·min·ti

    Imāni kho, mahārāja, pañca alabbhanīyāni ṭhānāni samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.

    These are the five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.

  79. 79

    नna सोचनायso·ca·nā·ya परिदेवनाय,pa·ri·de·va·nā·ya

    Na socanāya paridevanāya,

    Sorrowing and lamenting

  80. 80

    अत्थोधat·tho·dha लब्भाlab·bhā अपिa·pi अप्पकोपि;ap·pa·ko·pi

    Atthodha labbhā api appakopi;

    doesn’t do even a little bit of good.

  81. 81

    सोचन्तमेनंso·can·ta·me·naṃ दुखितंdu·khi·taṃ विदित्वा,vi·dit·vā

    Socantamenaṁ dukhitaṁ viditvā,

    When they know that you’re sad,

  82. 82

    पच्चत्थिकाpac·cat·thi·kā अत्तमनाat·ta·ma·nā भवन्ति।bha·van·ti

    Paccatthikā attamanā bhavanti.

    your enemies are encouraged.

  83. 83

    यतोya·to चca खोkho पण्डितोpaṇ·ḍi·to आपदासु,ā·pa·dā·su

    Yato ca kho paṇḍito āpadāsu,

    When an astute person doesn’t waver <j>in the face of adversity,

  84. 84

    नna वेधतीve·dha·tī अत्थविनिच्छयञ्ञू;at·tha·vi·nic·cha·yañ·ñū

    Na vedhatī atthavinicchayaññū;

    as they’re able to evaluate what’s beneficial,

  85. 85

    पच्चत्थिकास्सpac·cat·thi·kās·sa दुखिताdu·khi·tā भवन्ति,bha·van·ti

    Paccatthikāssa dukhitā bhavanti,

    their enemies suffer,

  86. 86

    दिस्वाdis·vā मुखंmu·khaṃ अविकारंa·vi·kā·raṃ पुराणं।pu·rā·ṇaṃ

    Disvā mukhaṁ avikāraṁ purāṇaṁ.

    seeing that their normal expression doesn’t change.

  87. 87

    जप्पेनjap·pe·na मन्तेनman·te·na सुभासितेन,su·bhā·si·te·na

    Jappena mantena subhāsitena,

    Chants, recitations, fine sayings,

  88. 88

    अनुप्पदानेनa·nup·pa·dā·ne·na पवेणियाpa·ve·ṇi·yā वा;vā

    Anuppadānena paveṇiyā vā;

    or charity of woven rugs:

  89. 89

    यथाya·thā यथाya·thā यत्थyat·tha लभेथla·bhe·tha अत्थं,at·thaṃ

    Yathā yathā yattha labhetha atthaṁ,

    if by means of any such things you benefit,

  90. 90

    तथाta·thā तथाta·thā तत्थtat·tha परक्कमेय्य।pa·rak·ka·mey·ya

    Tathā tathā tattha parakkameyya.

    then by all means keep doing them.

  91. 91

    सचेsa·ce पजानेय्यpa·jā·ney·ya अलब्भनेय्यो,a·lab·bha·ney·yo

    Sace pajāneyya alabbhaneyyo,

    But if you understand that ‘this good thing

  92. 92

    मयावma·yā·va अञ्ञेनañ·ñe·na वाvā एसe·sa अत्थो;at·tho

    Mayāva aññena vā esa attho;

    can’t be had by me or by anyone else’,

  93. 93

    असोचमानोa·so·ca·mā·no अधिवासयेय्य,a·dhi·vā·sa·yey·ya

    Asocamāno adhivāsayeyya,

    you should accept it without sorrowing, thinking:

  94. 94

    कम्मंkam·maṃ दळ्हंda·ḷhaṃ किन्तिkin·ti करोमिka·ro·mi दानी”ति।dā·nī

    Kammaṁ daḷhaṁ kinti karomi dānī”ti.

    ‘The deed is powerful. What can I do now?’”

  95. 95

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ नारदंnā·ra·daṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, muṇḍo rājā āyasmantaṁ nāradaṁ etadavoca:

    When he said this, King Muṇḍa said to Venerable Nārada,

  96. 96

    “कोko नामोnā·mo अयं,a·yaṃ भन्ते,bhan·te धम्मपरियायो”ति?dham·ma·pa·ri·yā·yo

    “ko nāmo ayaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?

    “Sir, what is the name of this exposition of the teaching?”

  97. 97

    “सोकसल्लहरणोso·ka·sal·la·ha·ra·ṇo नामnā·ma अयं,a·yaṃ महाराज,ma·hā·rā·ja धम्मपरियायो”ति।dham·ma·pa·ri·yā·yo

    “Sokasallaharaṇo nāma ayaṁ, mahārāja, dhammapariyāyo”ti.

    “Great king, this exposition of the teaching is named ‘Pulling Out Sorrow’s Arrow’.”

  98. 98

    “तग्घ,tag·gha भन्ते,bhan·te सोकसल्लहरणो।so·ka·sal·la·ha·ra·ṇo

    “Taggha, bhante, sokasallaharaṇo.

    “Indeed, sir, this is the pulling out of sorrow’s arrow!

  99. 99

    इमञ्हिi·mañ·hi मे,me भन्ते,bhan·te धम्मपरियायंdham·ma·pa·ri·yā·yaṃ सुत्वाsut·vā सोकसल्लंso·ka·sal·laṃ पहीनन्”ति।pa·hī·nan

    Imañhi me, bhante, dhammapariyāyaṁ sutvā sokasallaṁ pahīnan”ti.

    Hearing this exposition of the teaching, I’ve given up sorrow’s arrow.”

  100. 100

    अथa·tha खोkho मुण्डोmuṇ·ḍo राजाrā·jā पियकंpi·ya·kaṃ कोसारक्खंko·sā·rak·khaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho muṇḍo rājā piyakaṁ kosārakkhaṁ āmantesi:

    Then King Muṇḍa addressed Piyaka, the keeper of the treasury,

  101. 101

    “तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma पियक,pi·ya·ka भद्दायbhad·dā·ya देवियाde·vi·yā सरीरंsa·rī·raṃ झापेथ;jhā·pe·tha थूपञ्चस्साthū·pañ·cas·sā करोथ।ka·ro·tha

    “tena hi, samma piyaka, bhaddāya deviyā sarīraṁ jhāpetha; thūpañcassā karotha.

    “Well then, my good Piyaka, cremate Queen Bhaddā’s corpse and build a monument.

  102. 102

    अज्जतग्गेaj·ja·tag·ge दानिdā·ni मयंma·yaṃ न्हायिस्सामnhā·yis·sā·ma चेवce·va विलिम्पिस्सामvi·lim·pis·sā·ma भत्तञ्चbhat·tañ·ca भुञ्जिस्सामbhuñ·jis·sā·ma कम्मन्तेkam·man·te चca पयोजेस्सामा”ति।pa·yo·jes·sā·mā

    Ajjatagge dāni mayaṁ nhāyissāma ceva vilimpissāma bhattañca bhuñjissāma kammante ca payojessāmā”ti.

    From this day forth, I will bathe, anoint myself, eat my meals, and apply myself to my work.”

  103. 103

    दसमं।da·sa·maṃ

    Dasamaṁ.

    (Pāli only)

  104. 104

    मुण्डराजवग्गोmuṇ·ḍa·rā·ja·vag·go पञ्चमो।pañ·ca·mo

    Muṇḍarājavaggo pañcamo.

    (Pāli only)

  105. 105

    तस्सुद्दानंtas·sud·dā·naṃ

    Tassuddānaṁ

    (Pāli only)

  106. 106

    आदियोā·di·yo सप्पुरिसोsap·pu·ri·so इट्ठा,iṭ·ṭhā

    Ādiyo sappuriso iṭṭhā,

    (Pāli only)

  107. 107

    मनापदायीभिसन्दं;ma·nā·pa·dā·yī·bhi·san·daṃ

    manāpadāyībhisandaṁ;

    (Pāli only)

  108. 108

    सम्पदाsam·pa·dā चca धनंdha·naṃ ठानं,ṭhā·naṃ

    Sampadā ca dhanaṁ ṭhānaṁ,

    (Pāli only)

  109. 109

    कोसलोko·sa·lo नारदेनnā·ra·de·na चाति।cā·ti

    kosalo nāradena cāti.

    (Pāli only)

  110. 110

    पठमोpa·ṭha·mo पण्णासकोpaṇ·ṇā·sa·ko समत्तो।sa·mat·to

    Paṭhamo paṇṇāsako samatto.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.