Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 92 मज्झिमनिकाय 92

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Selasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 92

    Majjhima Nikāya 92

    Middle Discourses 92

  2. 2

    सेलसुत्तse·la·sut·ta

    Selasutta

    With Sela

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā अङ्गुत्तरापेसुaṅ·gut·ta·rā·pe·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ अड्ढतेळसेहिaḍ·ḍha·te·ḷa·se·hi भिक्खुसतेहिbhik·khu·sa·te·hi येनye·na आपणंā·pa·ṇaṃ नामnā·ma अङ्गुत्तरापानंaṅ·gut·ta·rā·pā·naṃ निगमोni·ga·mo तदवसरि।ta·da·va·sa·ri

    ekaṁ samayaṁ bhagavā aṅguttarāpesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi yena āpaṇaṁ nāma aṅguttarāpānaṁ nigamo tadavasari.

    At one time the Buddha was wandering together with a large Saṅgha of 1,250 mendicants in the land of the Aṅguttarāpans when he arrived at a town of theirs named Āpaṇa.

  5. 5

    अस्सोसिas·so·si खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलो:ja·ṭi·lo

    Assosi kho keṇiyo jaṭilo:

    The matted-hair ascetic Keṇiya heard:

  6. 6

    “समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo सक्यपुत्तोsak·ya·put·to सक्यकुलाsak·ya·ku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to अङ्गुत्तरापेसुaṅ·gut·ta·rā·pe·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ अड्ढतेळसेहिaḍ·ḍha·te·ḷa·se·hi भिक्खुसतेहिbhik·khu·sa·te·hi आपणंā·pa·ṇaṃ अनुप्पत्तो।a·nup·pat·to

    “samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi āpaṇaṁ anuppatto.

    “It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Āpaṇa, together with a large Saṅgha of 1,250 mendicants.

  7. 7

    तंtaṃ खोkho पनpa·na भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  8. 8

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति।bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  9. 9

    सोso इमंi·maṃ लोकंlo·kaṃ सदेवकंsa·de·va·kaṃ समारकंsa·mā·ra·kaṃ सब्रह्मकंsab·rah·ma·kaṃ सस्समणब्राह्मणिंsas·sa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇiṃ पजंpa·jaṃ सदेवमनुस्संsa·de·va·ma·nus·saṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā पवेदेति।pa·ve·de·ti

    So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.

    He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.

  10. 10

    सोso धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti आदिकल्याणंā·di·kal·yā·ṇaṃ मज्झेकल्याणंmaj·jhe·kal·yā·ṇaṃ परियोसानकल्याणंpa·ri·yo·sā·na·kal·yā·ṇaṃ सात्थंsāt·thaṃ सब्यञ्जनं,sab·yañ·ja·naṃ केवलपरिपुण्णंke·va·la·pa·ri·puṇ·ṇaṃ परिसुद्धंpa·ri·sud·dhaṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ पकासेति।pa·kā·se·ti

    So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.

    He proclaims a teaching that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.

  11. 11

    साधुsā·dhu खोkho पनpa·na तथारूपानंta·thā·rū·pā·naṃ अरहतंa·ra·ha·taṃ दस्सनंdas·sa·naṃ होती”ति।ho·tī

    Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.

    It’s good to see such perfected ones.”

  12. 12

    अथa·tha खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवताbha·ga·va·tā सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदि।sam·mo·di

    Atha kho keṇiyo jaṭilo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.

    So Keṇiya approached the Buddha and exchanged greetings with him.

  13. 13

    सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

    When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side.

  14. 14

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho केणियंke·ṇi·yaṃ जटिलंja·ṭi·laṃ भगवाbha·ga·vā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सेसिsan·das·se·si समादपेसिsa·mā·da·pe·si समुत्तेजेसिsa·mut·te·je·si सम्पहंसेसि।sam·pa·haṃ·se·si

    Ekamantaṁ nisinnaṁ kho keṇiyaṁ jaṭilaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

    The Buddha educated, encouraged, fired up, and inspired him with a Dhamma talk.

  15. 15

    अथa·tha खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo भगवताbha·ga·va·tā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सितोsan·das·si·to समादपितोsa·mā·da·pi·to समुत्तेजितोsa·mut·te·ji·to सम्पहंसितोsam·pa·haṃ·si·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca:

    Then he said to the Buddha,

  16. 16

    “अधिवासेतुa·dhi·vā·se·tu मेme भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तंbhat·taṃ सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेना”ति।bhik·khu·saṅ·ghe·nā

    “adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

    “Would Worthy Gotama together with the mendicant Saṅgha please accept tomorrow’s meal from me?”

  17. 17

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te भगवाbha·ga·vā केणियंke·ṇi·yaṃ जटिलंja·ṭi·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, bhagavā keṇiyaṁ jaṭilaṁ etadavoca:

    When he said this, the Buddha said to him,

  18. 18

    “महाma·hā खो,kho केणिय,ke·ṇi·ya भिक्खुसङ्घोbhik·khu·saṅ·gho अड्ढतेळसानिaḍ·ḍha·te·ḷa·sā·ni भिक्खुसतानि,bhik·khu·sa·tā·ni त्वञ्चtvañ·ca ब्राह्मणेसुbrāh·ma·ṇe·su अभिप्पसन्नो”ति।a·bhip·pa·san·no

    “mahā kho, keṇiya, bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, tvañca brāhmaṇesu abhippasanno”ti.

    “The Saṅgha is large, Keṇiya; there are 1,250 mendicants. And you are devoted to the brahmins.”

  19. 19

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Dutiyampi kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṁ etadavoca:

    For a second time, Keṇiya asked the Buddha to accept a meal offering.

  20. 20

    “किञ्चापिkiñ·cā·pi खो,kho भोbho गोतम,go·ta·ma महाma·hā भिक्खुसङ्घोbhik·khu·saṅ·gho अड्ढतेळसानिaḍ·ḍha·te·ḷa·sā·ni भिक्खुसतानि,bhik·khu·sa·tā·ni अहञ्चa·hañ·ca ब्राह्मणेसुbrāh·ma·ṇe·su अभिप्पसन्नो;a·bhip·pa·san·no

    “kiñcāpi kho, bho gotama, mahā bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, ahañca brāhmaṇesu abhippasanno;

    “Never mind that the Saṅgha is large, with 1,250 mendicants, and that I am devoted to the brahmins.

  21. 21

    अधिवासेतुa·dhi·vā·se·tu मेme भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तंbhat·taṃ सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेना”ति।bhik·khu·saṅ·ghe·nā

    adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

    Would Worthy Gotama together with the mendicant Saṅgha please accept tomorrow’s meal from me?”

  22. 22

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho भगवाbha·ga·vā केणियंke·ṇi·yaṃ जटिलंja·ṭi·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Dutiyampi kho bhagavā keṇiyaṁ jaṭilaṁ etadavoca:

    And for a second time, the Buddha gave the same reply.

  23. 23

    “महाma·hā खो,kho केणिय,ke·ṇi·ya भिक्खुसङ्घोbhik·khu·saṅ·gho अड्ढतेळसानिaḍ·ḍha·te·ḷa·sā·ni भिक्खुसतानि,bhik·khu·sa·tā·ni त्वञ्चtvañ·ca ब्राह्मणेसुbrāh·ma·ṇe·su अभिप्पसन्नो”ति।a·bhip·pa·san·no

    “mahā kho, keṇiya, bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, tvañca brāhmaṇesu abhippasanno”ti.

    (Pāli only)

  24. 24

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Tatiyampi kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṁ etadavoca:

    For a third time, Keṇiya asked the Buddha to accept a meal offering.

  25. 25

    “किञ्चापिkiñ·cā·pi खो,kho भोbho गोतम,go·ta·ma महाma·hā भिक्खुसङ्घोbhik·khu·saṅ·gho अड्ढतेळसानिaḍ·ḍha·te·ḷa·sā·ni भिक्खुसतानि,bhik·khu·sa·tā·ni अहञ्चa·hañ·ca ब्राह्मणेसुbrāh·ma·ṇe·su अभिप्पसन्नो;a·bhip·pa·san·no

    “kiñcāpi kho, bho gotama, mahā bhikkhusaṅgho aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni, ahañca brāhmaṇesu abhippasanno;

    “Never mind that the Saṅgha is large, with 1,250 mendicants, and that I am devoted to the brahmins.

  26. 26

    अधिवासेतुa·dhi·vā·se·tu मेme भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तंbhat·taṃ सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेना”ति।bhik·khu·saṅ·ghe·nā

    adhivāsetu me bhavaṁ gotamo svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

    Would Worthy Gotama together with the mendicant Saṅgha please accept tomorrow’s meal from me?”

  27. 27

    अधिवासेसिa·dhi·vā·se·si भगवाbha·ga·vā तुण्हीभावेन।tuṇ·hī·bhā·ve·na

    Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

    The Buddha consented with silence.

  28. 28

    अथa·tha खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo भगवतोbha·ga·va·to अधिवासनंa·dhi·vā·sa·naṃ विदित्वाvi·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā येनye·na सकोsa·ko अस्समोas·sa·mo तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā मित्तामच्चेmit·tā·mac·ce ञातिसालोहितेñā·ti·sā·lo·hi·te आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā yena sako assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mittāmacce ñātisālohite āmantesi:

    Then, knowing that the Buddha had consented, Keṇiya rose from his seat and went to his own hermitage. There he addressed his friends and colleagues, relatives and kin,

  29. 29

    “सुणन्तुsu·ṇan·tu मेme भोन्तो,bhon·to मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिता;ñā·ti·sā·lo·hi·tā

    “suṇantu me bhonto, mittāmaccā ñātisālohitā;

    “My friends and colleagues, relatives and kin: please listen!

  30. 30

    समणोsa·ma·ṇo मेme गोतमोgo·ta·mo निमन्तितोni·man·ti·to स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तंbhat·taṃ सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेन।bhik·khu·saṅ·ghe·na

    samaṇo me gotamo nimantito svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

    The ascetic Gotama together with the mendicant Saṅgha has been invited by me for tomorrow’s meal.

  31. 31

    येनye·na मेme कायवेय्यावटिकंkā·ya·vey·yā·va·ṭi·kaṃ करेय्याथा”ति।ka·rey·yā·thā

    Yena me kāyaveyyāvaṭikaṁ kareyyāthā”ti.

    Please help me out with the manual preparations.”

  32. 32

    “एवं,e·vaṃ भो”तिbho खोkho केणियस्सke·ṇi·yas·sa जटिलस्सja·ṭi·las·sa मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिताñā·ti·sā·lo·hi·tā केणियस्सke·ṇi·yas·sa जटिलस्सja·ṭi·las·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce उद्धनानिud·dha·nā·ni खणन्ति,kha·ṇan·ti अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce कट्ठानिkaṭ·ṭhā·ni फालेन्ति,phā·len·ti अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce भाजनानिbhā·ja·nā·ni धोवन्ति,dho·van·ti अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce उदकमणिकंu·da·ka·ma·ṇi·kaṃ पतिट्ठापेन्ति,pa·tiṭ·ṭhā·pen·ti अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce आसनानिā·sa·nā·ni पञ्ञपेन्ति।pañ·ña·pen·ti

    “Evaṁ, bho”ti kho keṇiyassa jaṭilassa mittāmaccā ñātisālohitā keṇiyassa jaṭilassa paṭissutvā appekacce uddhanāni khaṇanti, appekacce kaṭṭhāni phālenti, appekacce bhājanāni dhovanti, appekacce udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpenti, appekacce āsanāni paññapenti.

    “Yes, worthy sir,” they replied. Some dug ovens, some chopped wood, some washed dishes, some set up a water jar, and some spread out seats.

  33. 33

    केणियोke·ṇi·yo पनpa·na जटिलोja·ṭi·lo सामंयेवsā·maṃ·ye·va मण्डलमालंmaṇ·ḍa·la·mā·laṃ पटियादेति।pa·ṭi·yā·de·ti

    Keṇiyo pana jaṭilo sāmaṁyeva maṇḍalamālaṁ paṭiyādeti.

    Meanwhile, Keṇiya set up the pavilion himself.

  34. 34

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo आपणेā·pa·ṇe पटिवसतिpa·ṭi·va·sa·ti तिण्णंtiṇ·ṇaṃ वेदानंve·dā·naṃ पारगूpā·ra·gū सनिघण्डुकेटुभानंsa·ni·ghaṇ·ḍu·ke·ṭu·bhā·naṃ साक्खरप्पभेदानंsāk·kha·rap·pa·bhe·dā·naṃ इतिहासपञ्चमानं,i·ti·hā·sa·pañ·ca·mā·naṃ पदको,pa·da·ko वेय्याकरणो,vey·yā·ka·ra·ṇo लोकायतमहापुरिसलक्खणेसुlo·kā·ya·ta·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·su अनवयो,a·na·va·yo तीणिtī·ṇi चca माणवकसतानिmā·ṇa·va·ka·sa·tā·ni मन्तेman·te वाचेति।vā·ce·ti

    Tena kho pana samayena selo brāhmaṇo āpaṇe paṭivasati tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo, tīṇi ca māṇavakasatāni mante vāceti.

    Now at that time the brahmin Sela was residing in Āpaṇa. He had mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. He knew them word-by-word, and their grammar. He was well versed in cosmology and the marks of a great man. And he was teaching three hundred young students to recite the hymns.

  35. 35

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo सेलेse·le ब्राह्मणेbrāh·ma·ṇe अभिप्पसन्नोa·bhip·pa·san·no होति।ho·ti

    Tena kho pana samayena keṇiyo jaṭilo sele brāhmaṇe abhippasanno hoti.

    And at that time Keṇiya was devoted to Sela.

  36. 36

    अथa·tha खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo तीहिtī·hi माणवकसतेहिmā·ṇa·va·ka·sa·te·hi परिवुतोpa·ri·vu·to जङ्घाविहारंjaṅ·ghā·vi·hā·raṃ अनुचङ्कममानोa·nu·caṅ·ka·ma·mā·no अनुविचरमानोa·nu·vi·ca·ra·mā·no येनye·na केणियस्सke·ṇi·yas·sa जटिलस्सja·ṭi·las·sa अस्समोas·sa·mo तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi parivuto jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami.

    Then Sela, while going for a walk escorted by the three hundred young students, approached Keṇiya’s hermitage.

  37. 37

    अद्दसाad·da·sā खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo केणियस्सke·ṇi·yas·sa जटिलस्सja·ṭi·las·sa अस्समेas·sa·me अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce उद्धनानिud·dha·nā·ni खणन्ते,kha·ṇan·te अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce कट्ठानिkaṭ·ṭhā·ni फालेन्ते,phā·len·te अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce भाजनानिbhā·ja·nā·ni धोवन्ते,dho·van·te अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce उदकमणिकंu·da·ka·ma·ṇi·kaṃ पतिट्ठापेन्ते,pa·tiṭ·ṭhā·pen·te अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce आसनानिā·sa·nā·ni पञ्ञपेन्ते,pañ·ña·pen·te केणियंke·ṇi·yaṃ पनpa·na जटिलंja·ṭi·laṃ सामंयेवsā·maṃ·ye·va मण्डलमालंmaṇ·ḍa·la·mā·laṃ पटियादेन्तं।pa·ṭi·yā·den·taṃ

    Addasā kho selo brāhmaṇo keṇiyassa jaṭilassa assame appekacce uddhanāni khaṇante, appekacce kaṭṭhāni phālente, appekacce bhājanāni dhovante, appekacce udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpente, appekacce āsanāni paññapente, keṇiyaṁ pana jaṭilaṁ sāmaṁyeva maṇḍalamālaṁ paṭiyādentaṁ.

    He saw the preparations going on,

  38. 38

    दिस्वानdis·vā·na केणियंke·ṇi·yaṃ जटिलंja·ṭi·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna keṇiyaṁ jaṭilaṁ etadavoca:

    and said to Keṇiya,

  39. 39

    “किंkiṃ नुnu भोतोbho·to केणियस्सke·ṇi·yas·sa आवाहोā·vā·ho वाvā भविस्सतिbha·vis·sa·ti विवाहोvi·vā·ho वाvā भविस्सतिbha·vis·sa·ti महायञ्ञोma·hā·yañ·ño वाvā पच्चुपट्ठितो,pac·cu·paṭ·ṭhi·to राजाrā·jā वाvā मागधोmā·ga·dho सेनियोse·ni·yo बिम्बिसारोbim·bi·sā·ro निमन्तितोni·man·ti·to स्वातनायsvā·ta·nā·ya सद्धिंsad·dhiṃ बलकायेना”ति?ba·la·kā·ye·nā

    “kiṁ nu bhoto keṇiyassa āvāho vā bhavissati vivāho vā bhavissati mahāyañño vā paccupaṭṭhito, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyenā”ti?

    “Worthy Keṇiya, is your son or daughter being married? Or are you setting up a grand sacrifice? Or has King Seniya Bimbisāra of Magadha been invited for tomorrow’s meal?”

  40. 40

    “नna मे,me भोbho सेल,se·la आवाहोā·vā·ho भविस्सतिbha·vis·sa·ti नपिna·pi विवाहोvi·vā·ho भविस्सतिbha·vis·sa·ti नपिna·pi राजाrā·jā मागधोmā·ga·dho सेनियोse·ni·yo बिम्बिसारोbim·bi·sā·ro निमन्तितोni·man·ti·to स्वातनायsvā·ta·nā·ya सद्धिंsad·dhiṃ बलकायेन;ba·la·kā·ye·na

    “Na me, bho sela, āvāho bhavissati napi vivāho bhavissati napi rājā māgadho seniyo bimbisāro nimantito svātanāya saddhiṁ balakāyena;

    “There is no marriage, Worthy Sela, and the king is not coming.

  41. 41

    अपिa·pi चca खोkho मेme महायञ्ञोma·hā·yañ·ño पच्चुपट्ठितो।pac·cu·paṭ·ṭhi·to

    api ca kho me mahāyañño paccupaṭṭhito.

    Rather, I am setting up a grand sacrifice.

  42. 42

    अत्थि,at·thi भो,bho समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo सक्यपुत्तोsak·ya·put·to सक्यकुलाsak·ya·ku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to अङ्गुत्तरापेसुaṅ·gut·ta·rā·pe·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ अड्ढतेळसेहिaḍ·ḍha·te·ḷa·se·hi भिक्खुसतेहिbhik·khu·sa·te·hi आपणंā·pa·ṇaṃ अनुप्पत्तो।a·nup·pat·to

    Atthi, bho, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito aṅguttarāpesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi āpaṇaṁ anuppatto.

    The ascetic Gotama has arrived at Āpaṇa, together with a large Saṅgha of 1,250 mendicants.

  43. 43

    तंtaṃ खोkho पनpa·na भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  44. 44

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति।bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  45. 45

    सोso मेme निमन्तितोni·man·ti·to स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तंbhat·taṃ सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेना”ति।bhik·khu·saṅ·ghe·nā

    So me nimantito svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

    He has been invited by me for tomorrow’s meal together with the mendicant Saṅgha.”

  46. 46

    “बुद्धोति—भोbud·dho·ti केणिय,ke·ṇi·ya वदेसि”?va·de·si

    “Buddhoti—bho keṇiya, vadesi”?

    “Did you say ‘the awakened one’?”

  47. 47

    “बुद्धोति—भोbud·dho·ti सेल,se·la वदामि”।va·dā·mi

    “Buddhoti—bho sela, vadāmi”.

    “I said ‘the awakened one’.”

  48. 48

    “बुद्धोति—भोbud·dho·ti केणिय,ke·ṇi·ya वदेसि”?va·de·si

    “Buddhoti—bho keṇiya, vadesi”?

    “Did you say ‘the awakened one’?”

  49. 49

    “बुद्धोति—भोbud·dho·ti सेल,se·la वदामी”ति।va·dā·mī

    “Buddhoti—bho sela, vadāmī”ti.

    “I said ‘the awakened one’.”

  50. 50

    अथa·tha खोkho सेलस्सse·las·sa ब्राह्मणस्सbrāh·ma·ṇas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi:

    Then Sela thought:

  51. 51

    “घोसोपिgho·so·pi खोkho एसोe·so दुल्लभोdul·la·bho लोकस्मिं—यदिदंlo·kas·miṃ ‘बुद्धो’ति।bud·dho

    “ghosopi kho eso dullabho lokasmiṁ—yadidaṁ ‘buddho’ti.

    “It’s hard to even find the word ‘awakened one’ in the world.

  52. 52

    आगतानिā·ga·tā·ni खोkho पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ मन्तेसुman·te·su द्वत्तिंसमहापुरिसलक्खणानि,dvat·tiṃ·sa·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇā·ni येहिye·hi समन्नागतस्सsa·man·nā·ga·tas·sa महापुरिसस्सma·hā·pu·ri·sas·sa द्वेयेवdve·ye·va गतियोga·ti·yo भवन्तिbha·van·ti अनञ्ञा।a·nañ·ñā

    Āgatāni kho panamhākaṁ mantesu dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā.

    The thirty-two marks of a great man have been handed down in our hymns. A great man who possesses these has only two possible destinies, no other.

  53. 53

    सचेsa·ce अगारंa·gā·raṃ अज्झावसति,aj·jhā·va·sa·ti राजाrā·jā होतिho·ti चक्कवत्तीcak·ka·vat·tī धम्मिकोdham·mi·ko धम्मराजाdham·ma·rā·jā चातुरन्तोcā·tu·ran·to विजितावीvi·ji·tā·vī जनपदत्थावरियप्पत्तोja·na·pa·dat·thā·va·ri·yap·pat·to सत्तरतनसमन्नागतो।sat·ta·ra·ta·na·sa·man·nā·ga·to

    Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.

    If he stays at home he becomes a king, a wheel-turning monarch, a just and principled king. His dominion extends to all four sides, he achieves stability in the country, and he possesses the seven treasures.

  54. 54

    तस्सिमानिtas·si·mā·ni सत्तsat·ta रतनानिra·ta·nā·ni भवन्ति,bha·van·ti सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ—

    He has the following seven treasures:

  55. 55

    चक्करतनं,cak·ka·ra·ta·naṃ हत्थिरतनं,hat·thi·ra·ta·naṃ अस्सरतनं,as·sa·ra·ta·naṃ मणिरतनं,ma·ṇi·ra·ta·naṃ इत्थिरतनं,it·thi·ra·ta·naṃ गहपतिरतनं,ga·ha·pa·ti·ra·ta·naṃ परिणायकरतनमेवpa·ri·ṇā·ya·ka·ra·ta·na·me·va सत्तमं।sat·ta·maṃ

    cakkaratanaṁ, hatthiratanaṁ, assaratanaṁ, maṇiratanaṁ, itthiratanaṁ, gahapatiratanaṁ, pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.

    the wheel, the elephant, the horse, the jewel, the woman, the householder, and the commander as the seventh treasure.

  56. 56

    परोसहस्संpa·ro·sa·has·saṃ खोkho पनस्सpa·nas·sa पुत्ताput·tā भवन्तिbha·van·ti सूराsū·rā वीरङ्गरूपाvī·raṅ·ga·rū·pā परसेनप्पमद्दना।pa·ra·se·nap·pa·mad·da·nā

    Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.

    He has over a thousand sons who are valiant and heroic, crushing the armies of his enemies.

  57. 57

    सोso इमंi·maṃ पथविंpa·tha·viṃ सागरपरियन्तंsā·ga·ra·pa·ri·yan·taṃ अदण्डेनa·daṇ·ḍe·na असत्थेनa·sat·the·na धम्मेनdham·me·na अभिविजियa·bhi·vi·ji·ya अज्झावसति।aj·jhā·va·sa·ti

    So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.

    After conquering this land girt by sea, he reigns by principle, without rod or sword.

  58. 58

    सचेsa·ce पनpa·na अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजति,pab·ba·ja·ti अरहंa·ra·haṃ होतिho·ti सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho लोकेlo·ke विवट्टच्छदो”।vi·vaṭ·ṭac·cha·do

    Sace pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado”.

    But if he goes forth from the lay life to homelessness, he becomes a perfected one, a fully awakened Buddha, who casts off the veil from the world.”

  59. 59

    “कहंka·haṃ पन,pa·na भोbho केणिय,ke·ṇi·ya एतरहिe·ta·ra·hi सोso भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo विहरतिvi·ha·ra·ti अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धो”ति?sam·mā·sam·bud·dho

    “Kahaṁ pana, bho keṇiya, etarahi so bhavaṁ gotamo viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?

    He said, “But Keṇiya, where is the Blessed One at present, the perfected one, the fully awakened Buddha?”

  60. 60

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo दक्खिणंdak·khi·ṇaṃ बाहुंbā·huṃ पग्गहेत्वाpag·ga·het·vā सेलंse·laṃ ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, keṇiyo jaṭilo dakkhiṇaṁ bāhuṁ paggahetvā selaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:

    When he said this, Keṇiya pointed with his right arm and said,

  61. 61

    “येनेसा,ye·ne·sā भोbho सेल,se·la नीलवनराजी”ति।nī·la·va·na·rā·jī

    “yenesā, bho sela, nīlavanarājī”ti.

    “There, worthy Sela, at that line of blue forest.”

  62. 62

    अथa·tha खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo तीहिtī·hi माणवकसतेहिmā·ṇa·va·ka·sa·te·hi सद्धिंsad·dhiṃ येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    Atha kho selo brāhmaṇo tīhi māṇavakasatehi saddhiṁ yena bhagavā tenupasaṅkami.

    Then Sela, together with his young students, approached the Buddha.

  63. 63

    अथa·tha खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo तेte माणवकेmā·ṇa·va·ke आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho selo brāhmaṇo te māṇavake āmantesi:

    He said to his young students,

  64. 64

    “अप्पसद्दाap·pa·sad·dā भोन्तोbhon·to आगच्छन्तुā·gac·chan·tu पदेpa·de पदंpa·daṃ निक्खिपन्ता;nik·khi·pan·tā

    “appasaddā bhonto āgacchantu pade padaṁ nikkhipantā;

    “Come quietly, gentlemen, tread gently.

  65. 65

    दुरासदाdu·rā·sa·dā हिhi तेte भगवन्तोbha·ga·van·to सीहावsī·hā·va एकचरा।e·ka·ca·rā

    durāsadā hi te bhagavanto sīhāva ekacarā.

    For the Buddhas are intimidating, like a lion living alone.

  66. 66

    यदाya·dā चाहं,cā·haṃ भो,bho समणेनsa·ma·ṇe·na गोतमेनgo·ta·me·na सद्धिंsad·dhiṃ मन्तेय्यं,man·tey·yaṃ माmā मेme भोन्तोbhon·to अन्तरन्तराan·ta·ran·ta·rā कथंka·thaṃ ओपातेथ।o·pā·te·tha

    Yadā cāhaṁ, bho, samaṇena gotamena saddhiṁ manteyyaṁ, mā me bhonto antarantarā kathaṁ opātetha.

    When I’m consulting with the ascetic Gotama, don’t interrupt.

  67. 67

    कथापरियोसानंka·thā·pa·ri·yo·sā·naṃ मेme भवन्तोbha·van·to आगमेन्तू”ति।ā·ga·men·tū

    Kathāpariyosānaṁ me bhavanto āgamentū”ti.

    Wait until I’ve finished speaking.”

  68. 68

    अथa·tha खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवताbha·ga·va·tā सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदि।sam·mo·di

    Atha kho selo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.

    Then Sela went up to the Buddha, and exchanged greetings with him.

  69. 69

    सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

    When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side,

  70. 70

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo भगवतोbha·ga·va·to कायेkā·ye द्वत्तिंसमहापुरिसलक्खणानिdvat·tiṃ·sa·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇā·ni समन्नेसि।sa·man·ne·si

    Ekamantaṁ nisinno kho selo brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi.

    and scrutinized the Buddha’s body for the thirty-two marks of a great man.

  71. 71

    अद्दसाad·da·sā खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo भगवतोbha·ga·va·to कायेkā·ye द्वत्तिंसमहापुरिसलक्खणानि,dvat·tiṃ·sa·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇā·ni येभुय्येनye·bhuy·ye·na ठपेत्वाṭha·pet·vā द्वे।dve

    Addasā kho selo brāhmaṇo bhagavato kāye dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve.

    He saw all of them except two,

  72. 72

    द्वीसुdvī·su महापुरिसलक्खणेसुma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·su कङ्खतिkaṅ·kha·ti विचिकिच्छतिvi·ci·kic·cha·ti नाधिमुच्चतिnā·dhi·muc·ca·ti नna सम्पसीदति—sam·pa·sī·da·ti

    Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—

    which he had doubts about:

  73. 73

    कोसोहितेko·so·hi·te चca वत्थगुय्हेvat·tha·guy·he पहूतजिव्हतायpa·hū·ta·jiv·ha·tā·ya च।ca

    kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.

    whether the private parts were sheathed in a foreskin, and the largeness of the tongue.

  74. 74

    अथa·tha खोkho भगवतोbha·ga·va·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho bhagavato etadahosi:

    Then it occurred to the Buddha,

  75. 75

    “पस्सतिpas·sa·ti खोkho मेme अयंa·yaṃ सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo द्वत्तिंसमहापुरिसलक्खणानि,dvat·tiṃ·sa·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇā·ni येभुय्येनye·bhuy·ye·na ठपेत्वाṭha·pet·vā द्वे।dve

    “passati kho me ayaṁ selo brāhmaṇo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇāni, yebhuyyena ṭhapetvā dve.

    “Sela sees all the marks except two,

  76. 76

    द्वीसुdvī·su महापुरिसलक्खणेसुma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·su कङ्खतिkaṅ·kha·ti विचिकिच्छतिvi·ci·kic·cha·ti नाधिमुच्चतिnā·dhi·muc·ca·ti नna सम्पसीदति—sam·pa·sī·da·ti

    Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati—

    which he has doubts about:

  77. 77

    कोसोहितेko·so·hi·te चca वत्थगुय्हेvat·tha·guy·he पहूतजिव्हतायpa·hū·ta·jiv·ha·tā·ya चा”ति।cā

    kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā”ti.

    whether the private parts are sheathed in a foreskin, and the largeness of the tongue.”

  78. 78

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā तथारूपंta·thā·rū·paṃ इद्धाभिसङ्खारंid·dhā·bhi·saṅ·khā·raṃ अभिसङ्खासि,a·bhi·saṅ·khā·si यथाya·thā अद्दसad·da·sa सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo भगवतोbha·ga·va·to कोसोहितंko·so·hi·taṃ वत्थगुय्हं।vat·tha·guy·haṃ

    Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi, yathā addasa selo brāhmaṇo bhagavato kosohitaṁ vatthaguyhaṁ.

    The Buddha used his psychic power to will that Sela would see his private parts sheathed in a foreskin.

  79. 79

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā जिव्हंjiv·haṃ निन्नामेत्वाnin·nā·met·vā उभोपिu·bho·pi कण्णसोतानिkaṇ·ṇa·so·tā·ni अनुमसिa·nu·ma·si पटिमसि;pa·ṭi·ma·si उभोपिu·bho·pi नासिकसोतानिnā·si·ka·so·tā·ni अनुमसिa·nu·ma·si पटिमसि;pa·ṭi·ma·si केवलम्पिke·va·lam·pi नलाटमण्डलंna·lā·ṭa·maṇ·ḍa·laṃ जिव्हायjiv·hā·ya छादेसि।chā·de·si

    Atha kho bhagavā jivhaṁ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi; ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi; kevalampi nalāṭamaṇḍalaṁ jivhāya chādesi.

    And he stuck out his tongue and stroked back and forth on his ear holes and nostrils, and covered his entire forehead with his tongue.

  80. 80

    अथa·tha खोkho सेलस्सse·las·sa ब्राह्मणस्सbrāh·ma·ṇas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho selassa brāhmaṇassa etadahosi:

    Then Sela thought,

  81. 81

    “समन्नागतोsa·man·nā·ga·to खोkho समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo द्वत्तिंसमहापुरिसलक्खणेहिdvat·tiṃ·sa·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·hi परिपुण्णेहि,pa·ri·puṇ·ṇe·hi नोno अपरिपुण्णेहि;a·pa·ri·puṇ·ṇe·hi

    “samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no aparipuṇṇehi;

    “The ascetic Gotama possesses the thirty-two marks completely, lacking none.

  82. 82

    नोno चca खोkho नंnaṃ जानामिjā·nā·mi बुद्धोbud·dho वाvā नोno वा।vā

    no ca kho naṁ jānāmi buddho vā no vā.

    But I don’t know whether or not he is an awakened one.

  83. 83

    सुतंsu·taṃ खोkho पनpa·na मेतंme·taṃ ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ वुद्धानंvud·dhā·naṃ महल्लकानंma·hal·la·kā·naṃ आचरियपाचरियानंā·ca·ri·ya·pā·ca·ri·yā·naṃ भासमानानं:bhā·sa·mā·nā·naṃ

    Sutaṁ kho pana metaṁ brāhmaṇānaṁ vuddhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:

    I have heard that brahmins of the past who were elderly and senior, the tutors of tutors, said,

  84. 84

    ‘येye तेte भवन्तिbha·van·ti अरहन्तोa·ra·han·to सम्मासम्बुद्धाsam·mā·sam·bud·dhā तेte सकेsa·ke वण्णेvaṇ·ṇe भञ्ञमानेbhañ·ña·mā·ne अत्तानंat·tā·naṃ पातुकरोन्ती’ति।pā·tu·ka·ron·tī

    ‘ye te bhavanti arahanto sammāsambuddhā te sake vaṇṇe bhaññamāne attānaṁ pātukarontī’ti.

    ‘Those who are perfected ones, fully awakened Buddhas reveal themselves when praised.’

  85. 85

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ सम्मुखाsam·mu·khā सारुप्पाहिsā·rup·pā·hi गाथाहिgā·thā·hi अभित्थवेय्यन्”ति।a·bhit·tha·vey·yan

    Yannūnāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthaveyyan”ti.

    Why don’t I extoll him in his presence with fitting verses?”

  86. 86

    अथa·tha खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ सम्मुखाsam·mu·khā सारुप्पाहिsā·rup·pā·hi गाथाहिgā·thā·hi अभित्थवि:a·bhit·tha·vi

    Atha kho selo brāhmaṇo bhagavantaṁ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi:

    Then Sela extolled the Buddha in his presence with fitting verses:

  87. 87

    “परिपुण्णकायोpa·ri·puṇ·ṇa·kā·yo सुरुचि,su·ru·ci

    “Paripuṇṇakāyo suruci,

    “O Blessed One, your body’s perfect,

  88. 88

    सुजातोsu·jā·to चारुदस्सनो;cā·ru·das·sa·no

    Sujāto cārudassano;

    you’re radiant, handsome, lovely to behold;

  89. 89

    सुवण्णवण्णोसिsu·vaṇ·ṇa·vaṇ·ṇo·si भगवा,bha·ga·vā

    Suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā,

    golden colored,

  90. 90

    सुसुक्कदाठोसिsu·suk·ka·dā·ṭho·si वीरियवा।vī·ri·ya·vā

    Susukkadāṭhosi vīriyavā.

    with teeth so white; you’re strong.

  91. 91

    नरस्सna·ras·sa हिhi सुजातस्स,su·jā·tas·sa

    Narassa hi sujātassa,

    The characteristics

  92. 92

    येye भवन्तिbha·van·ti वियञ्जना;vi·yañ·ja·nā

    ye bhavanti viyañjanā;

    of a handsome man,

  93. 93

    सब्बेsab·be तेte तवta·va कायस्मिं,kā·yas·miṃ

    Sabbe te tava kāyasmiṁ,

    the marks of a great man,

  94. 94

    महापुरिसलक्खणा।ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇā

    mahāpurisalakkhaṇā.

    are all found on your body.

  95. 95

    पसन्ननेत्तोpa·san·na·net·to सुमुखो,su·mu·kho

    Pasannanetto sumukho,

    Your eyes are clear, your face is fair,

  96. 96

    ब्रहाbra·hā उजुu·ju पतापवा;pa·tā·pa·vā

    brahā uju patāpavā;

    you’re formidable, upright, majestic.

  97. 97

    मज्झेmaj·jhe समणसङ्घस्स,sa·ma·ṇa·saṅ·ghas·sa

    Majjhe samaṇasaṅghassa,

    In the midst of the Saṅgha of ascetics,

  98. 98

    आदिच्चोवā·dic·co·va विरोचसि।vi·ro·ca·si

    ādiccova virocasi.

    you dazzle like the sun.

  99. 99

    कल्याणदस्सनोkal·yā·ṇa·das·sa·no भिक्खु,bhik·khu

    Kalyāṇadassano bhikkhu,

    You’re a mendicant fine to see,

  100. 100

    कञ्चनसन्निभत्तचो;kañ·ca·na·san·ni·bhat·ta·co

    kañcanasannibhattaco;

    with skin that shines like lustrous gold.

  101. 101

    किंkiṃ तेte समणभावेन,sa·ma·ṇa·bhā·ve·na

    Kiṁ te samaṇabhāvena,

    But with such excellent appearance,

  102. 102

    एवंe·vaṃ उत्तमवण्णिनो।ut·ta·ma·vaṇ·ṇi·no

    evaṁ uttamavaṇṇino.

    what do you want with the ascetic life?

  103. 103

    राजाrā·jā अरहसिa·ra·ha·si भवितुं,bha·vi·tuṃ

    Rājā arahasi bhavituṁ,

    You’re fit to be a king,

  104. 104

    चक्कवत्तीcak·ka·vat·tī रथेसभो;ra·the·sa·bho

    cakkavattī rathesabho;

    a wheel-turning monarch, chief of charioteers,

  105. 105

    चातुरन्तोcā·tu·ran·to विजितावी,vi·ji·tā·vī

    Cāturanto vijitāvī,

    victorious in the four quarters,

  106. 106

    जम्बुसण्डस्सjam·bu·saṇ·ḍas·sa इस्सरो।is·sa·ro

    jambusaṇḍassa issaro.

    lord of the Black Plum Tree Land.

  107. 107

    खत्तियाkhat·ti·yā भोगिराजानो,bho·gi·rā·jā·no

    Khattiyā bhogirājāno,

    Aristocrats, nobles, and kings

  108. 108

    अनुयन्ताa·nu·yan·tā भवन्तुbha·van·tu ते;te

    anuyantā bhavantu te;

    ought follow your rule.

  109. 109

    राजाभिराजाrā·jā·bhi·rā·jā मनुजिन्दो,ma·nu·jin·do

    Rājābhirājā manujindo,

    Gotama, may you reign

  110. 110

    रज्जंraj·jaṃ कारेहिkā·re·hi गोतम”।go·ta·ma

    rajjaṁ kārehi gotama”.

    as king of kings, lord of mankind!”

  111. 111

    “राजाहमस्मिrā·jā·ha·mas·mi सेलाति,se·lā·ti

    “Rājāhamasmi selāti,

    “I am a king, Sela,

  112. 112

    धम्मराजाdham·ma·rā·jā अनुत्तरो;a·nut·ta·ro

    dhammarājā anuttaro;

    the supreme king of the teaching.

  113. 113

    धम्मेनdham·me·na चक्कंcak·kaṃ वत्तेमि,vat·te·mi

    Dhammena cakkaṁ vattemi,

    By the teaching I roll forth the wheel

  114. 114

    चक्कंcak·kaṃ अप्पटिवत्तियं”।ap·pa·ṭi·vat·ti·yaṃ

    cakkaṁ appaṭivattiyaṁ”.

    which cannot be rolled back.”

  115. 115

    “सम्बुद्धोsam·bud·dho पटिजानासि,pa·ṭi·jā·nā·si

    “Sambuddho paṭijānāsi,

    “You claim to be awakened,

  116. 116

    धम्मराजाdham·ma·rā·jā अनुत्तरो;a·nut·ta·ro

    dhammarājā anuttaro;

    the supreme king of the teaching.

  117. 117

    ‘धम्मेनdham·me·na चक्कंcak·kaṃ वत्तेमि’,vat·te·mi

    ‘Dhammena cakkaṁ vattemi’,

    ‘I roll forth the teaching’:

  118. 118

    इतिi·ti भाससिbhā·sa·si गोतम।go·ta·ma

    iti bhāsasi gotama.

    so you say, Gotama.

  119. 119

    कोko नुnu सेनापतिse·nā·pa·ti भोतो,bho·to

    Ko nu senāpati bhoto,

    Then who is your general,

  120. 120

    सावकोsā·va·ko सत्थुरन्वयो;sat·thu·ran·va·yo

    sāvako satthuranvayo;

    the disciple who follows the Teacher’s way?

  121. 121

    कोko तेतमनुवत्तेति,te·ta·ma·nu·vat·te·ti

    Ko tetamanuvatteti,

    Who keeps rolling the wheel

  122. 122

    धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ पवत्तितं”।pa·vat·ti·taṃ

    dhammacakkaṁ pavattitaṁ”.

    of the teaching you rolled forth?”

  123. 123

    “मयाma·yā पवत्तितंpa·vat·ti·taṃ चक्कं,cak·kaṃ

    “Mayā pavattitaṁ cakkaṁ,

    “By me the wheel was rolled forth,”

  124. 124

    (सेलातिse·lā·ti भगवा)bha·ga·vā

    (selāti bhagavā)

    said the Buddha,

  125. 125

    धम्मचक्कंdham·ma·cak·kaṃ अनुत्तरं;a·nut·ta·raṃ

    Dhammacakkaṁ anuttaraṁ;

    “the supreme wheel of the teaching.

  126. 126

    सारिपुत्तोsā·ri·put·to अनुवत्तेति,a·nu·vat·te·ti

    Sāriputto anuvatteti,

    Sāriputta, taking after the Realized One,

  127. 127

    अनुजातोa·nu·jā·to तथागतं।ta·thā·ga·taṃ

    Anujāto tathāgataṁ.

    keeps it rolling on.

  128. 128

    अभिञ्ञेय्यंa·bhiñ·ñey·yaṃ अभिञ्ञातं,a·bhiñ·ñā·taṃ

    Abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ,

    I have known what should be known,

  129. 129

    भावेतब्बञ्चbhā·ve·tab·bañ·ca भावितं;bhā·vi·taṃ

    bhāvetabbañca bhāvitaṁ;

    and developed what should be developed,

  130. 130

    पहातब्बंpa·hā·tab·baṃ पहीनंpa·hī·naṃ मे,me

    Pahātabbaṁ pahīnaṁ me,

    and given up what should be given up:

  131. 131

    तस्माtas·mā बुद्धोस्मिbud·dhos·mi ब्राह्मण।brāh·ma·ṇa

    tasmā buddhosmi brāhmaṇa.

    and so, brahmin, I am a Buddha.

  132. 132

    विनयस्सुvi·na·yas·su मयिma·yi कङ्खं,kaṅ·khaṃ

    Vinayassu mayi kaṅkhaṁ,

    Dispel your doubt in me—

  133. 133

    अधिमुच्चस्सुa·dhi·muc·cas·su ब्राह्मण;brāh·ma·ṇa

    adhimuccassu brāhmaṇa;

    make up your mind, brahmin!

  134. 134

    दुल्लभंdul·la·bhaṃ दस्सनंdas·sa·naṃ होति,ho·ti

    Dullabhaṁ dassanaṁ hoti,

    The sight of a Buddha

  135. 135

    सम्बुद्धानंsam·bud·dhā·naṃ अभिण्हसो।a·bhiṇ·ha·so

    sambuddhānaṁ abhiṇhaso.

    is hard to find again.

  136. 136

    येसंye·saṃ वेve दुल्लभोdul·la·bho लोके,lo·ke

    Yesaṁ ve dullabho loke,

    I am a Buddha, brahmin,

  137. 137

    पातुभावोpā·tu·bhā·vo अभिण्हसो;a·bhiṇ·ha·so

    pātubhāvo abhiṇhaso;

    the supreme surgeon,

  138. 138

    सोहंso·haṃ ब्राह्मणbrāh·ma·ṇa सम्बुद्धो,sam·bud·dho

    Sohaṁ brāhmaṇa sambuddho,

    one of those whose appearance in the world

  139. 139

    सल्लकत्तोsal·la·kat·to अनुत्तरो।a·nut·ta·ro

    sallakatto anuttaro.

    is hard to find again.

  140. 140

    ब्रह्मभूतोbrah·ma·bhū·to अतितुलो,a·ti·tu·lo

    Brahmabhūto atitulo,

    A manifestation of divinity, unequaled,

  141. 141

    मारसेनप्पमद्दनो;mā·ra·se·nap·pa·mad·da·no

    mārasenappamaddano;

    crusher of Māra’s army;

  142. 142

    सब्बामित्तेsab·bā·mit·te वसीva·sī कत्वा,kat·vā

    Sabbāmitte vasī katvā,

    having subdued all my opponents,

  143. 143

    मोदामिmo·dā·mi अकुतोभयो”।a·ku·to·bha·yo

    modāmi akutobhayo”.

    I rejoice, fearing nothing from any quarter.”

  144. 144

    “इमंi·maṃ भोन्तोbhon·to निसामेथ,ni·sā·me·tha

    “Imaṁ bhonto nisāmetha,

    “Pay heed, sirs, to what

  145. 145

    यथाya·thā भासतिbhā·sa·ti चक्खुमा;cak·khu·mā

    yathā bhāsati cakkhumā;

    is spoken by the Clear-eyed One.

  146. 146

    सल्लकत्तोsal·la·kat·to महावीरो,ma·hā·vī·ro

    Sallakatto mahāvīro,

    The surgeon, the great hero,

  147. 147

    सीहोवsī·ho·va नदतीna·da·tī वने।va·ne

    sīhova nadatī vane.

    roars like a lion in the jungle.

  148. 148

    ब्रह्मभूतंbrah·ma·bhū·taṃ अतितुलं,a·ti·tu·laṃ

    Brahmabhūtaṁ atitulaṁ,

    A manifestation of divinity, unequaled,

  149. 149

    मारसेनप्पमद्दनं;mā·ra·se·nap·pa·mad·da·naṃ

    mārasenappamaddanaṁ;

    crusher of Māra’s army;

  150. 150

    कोko दिस्वाdis·vā नप्पसीदेय्य,nap·pa·sī·dey·ya

    Ko disvā nappasīdeyya,

    who would not be inspired by him,

  151. 151

    अपिa·pi कण्हाभिजातिको।kaṇ·hā·bhi·jā·ti·ko

    api kaṇhābhijātiko.

    even one born in a dark class?

  152. 152

    योyo मंmaṃ इच्छतिic·cha·ti अन्वेतु,an·ve·tu

    Yo maṁ icchati anvetu,

    Those who wish may follow me;

  153. 153

    योyo वाvā निच्छतिnic·cha·ti गच्छतु;gac·cha·tu

    yo vā nicchati gacchatu;

    those who don’t may go.

  154. 154

    इधाहंi·dhā·haṃ पब्बजिस्सामि,pab·ba·jis·sā·mi

    Idhāhaṁ pabbajissāmi,

    Right here, I’ll go forth in his presence,

  155. 155

    वरपञ्ञस्सva·ra·pañ·ñas·sa सन्तिके”।san·ti·ke

    varapaññassa santike”.

    the one of such outstanding wisdom.”

  156. 156

    “एतञ्चेe·tañ·ce रुच्चतिruc·ca·ti भोतो,bho·to

    “Etañce ruccati bhoto,

    “Sir, if you endorse

  157. 157

    सम्मासम्बुद्धसासनं;sam·mā·sam·bud·dha·sā·sa·naṃ

    sammāsambuddhasāsanaṁ;

    the teaching of the Buddha,

  158. 158

    मयम्पिma·yam·pi पब्बजिस्साम,pab·ba·jis·sā·ma

    Mayampi pabbajissāma,

    we’ll also go forth in his presence,

  159. 159

    वरपञ्ञस्सva·ra·pañ·ñas·sa सन्तिके”।san·ti·ke

    varapaññassa santike”.

    the one of such outstanding wisdom.”

  160. 160

    ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā तिसताti·sa·tā इमे,i·me

    Brāhmaṇā tisatā ime,

    “These three hundred brahmins

  161. 161

    याचन्तिyā·can·ti पञ्जलीकता;pañ·ja·lī·ka·tā

    yācanti pañjalīkatā;

    with cupped palms held up, ask:

  162. 162

    “ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरिस्साम,ca·ris·sā·ma

    “Brahmacariyaṁ carissāma,

    ‘May we lead the spiritual life

  163. 163

    भगवाbha·ga·vā तवta·va सन्तिके”।san·ti·ke

    bhagavā tava santike”.

    in your presence, Blessed One?’”

  164. 164

    “स्वाक्खातंsvāk·khā·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ

    “Svākkhātaṁ brahmacariyaṁ,

    “The spiritual life is well explained,”

  165. 165

    (सेलातिse·lā·ti भगवा)bha·ga·vā

    (selāti bhagavā)

    said the Buddha,

  166. 166

    सन्दिट्ठिकमकालिकं;san·diṭ·ṭhi·ka·ma·kā·li·kaṃ

    Sandiṭṭhikamakālikaṁ;

    “apparent in the present life, immediately effective.

  167. 167

    यत्थyat·tha अमोघाa·mo·ghā पब्बज्जा,pab·baj·jā

    Yattha amoghā pabbajjā,

    Here the going forth isn’t in vain

  168. 168

    अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa सिक्खतो”ति।sik·kha·to

    Appamattassa sikkhato”ti.

    for one who trains with diligence.”

  169. 169

    अलत्थa·lat·tha खोkho सेलोse·lo ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo सपरिसोsa·pa·ri·so भगवतोbha·ga·va·to सन्तिकेsan·ti·ke पब्बज्जं,pab·baj·jaṃ अलत्थa·lat·tha उपसम्पदं।u·pa·sam·pa·daṃ

    Alattha kho selo brāhmaṇo sapariso bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.

    And the brahmin Sela together with his assembly received the going forth, the ordination in the Buddha’s presence.

  170. 170

    अथa·tha खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo तस्साtas·sā रत्तियाrat·ti·yā अच्चयेनac·ca·ye·na सकेsa·ke अस्समेas·sa·me पणीतंpa·ṇī·taṃ खादनीयंkhā·da·nī·yaṃ भोजनीयंbho·ja·nī·yaṃ पटियादापेत्वाpa·ṭi·yā·dā·pet·vā भगवतोbha·ga·va·to कालंkā·laṃ आरोचापेसि:ā·ro·cā·pe·si

    Atha kho keṇiyo jaṭilo tassā rattiyā accayena sake assame paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi:

    And when the night had passed Keṇiya had delicious fresh and cooked foods prepared in his own hermitage. Then he had the Buddha informed of the time, saying,

  171. 171

    “कालो,kā·lo भोbho गोतम,go·ta·ma निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ भत्तन्”ति।bhat·tan

    “kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

    “It’s time, worthy Gotama, the meal is ready.”

  172. 172

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya येनye·na केणियस्सke·ṇi·yas·sa जटिलस्सja·ṭi·las·sa अस्समोas·sa·mo तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसनेā·sa·ne निसीदिni·sī·di सद्धिंsad·dhiṃ भिक्खुसङ्घेन।bhik·khu·saṅ·ghe·na

    Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena keṇiyassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

    Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to Keṇiya’s hermitage, where he sat down on the seat spread out together with the Saṅgha of mendicants.

  173. 173

    अथa·tha खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo बुद्धप्पमुखंbud·dhap·pa·mu·khaṃ भिक्खुसङ्घंbhik·khu·saṅ·ghaṃ पणीतेनpa·ṇī·te·na खादनीयेनkhā·da·nī·ye·na भोजनीयेनbho·ja·nī·ye·na सहत्थाsa·hat·thā सन्तप्पेसि,san·tap·pe·si सम्पवारेसि।sam·pa·vā·re·si

    Atha kho keṇiyo jaṭilo buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi, sampavāresi.

    Then Keṇiya served and satisfied the mendicant Saṅgha headed by the Buddha with his own hands with delicious fresh and cooked foods.

  174. 174

    अथa·tha खोkho केणियोke·ṇi·yo जटिलोja·ṭi·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ भुत्ताविंbhut·tā·viṃ ओनीतपत्तपाणिंo·nī·ta·pat·ta·pā·ṇiṃ अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ नीचंnī·caṃ आसनंā·sa·naṃ गहेत्वाga·het·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    Atha kho keṇiyo jaṭilo bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.

    When the Buddha had eaten and washed his hand and bowl, Keṇiya took a low seat and sat to one side.

  175. 175

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नंni·sin·naṃ खोkho केणियंke·ṇi·yaṃ जटिलंja·ṭi·laṃ भगवाbha·ga·vā इमाहिi·mā·hi गाथाहिgā·thā·hi अनुमोदि:a·nu·mo·di

    Ekamantaṁ nisinnaṁ kho keṇiyaṁ jaṭilaṁ bhagavā imāhi gāthāhi anumodi:

    The Buddha expressed his appreciation with these verses:

  176. 176

    “अग्गिहुत्तमुखाag·gi·hut·ta·mu·khā यञ्ञा,yañ·ñā

    “Aggihuttamukhā yaññā,

    “The foremost of sacrifices <j>is the offering to the sacred flame;

  177. 177

    सावित्तीsā·vit·tī छन्दसोchan·da·so मुखं;mu·khaṃ

    sāvittī chandaso mukhaṁ;

    the Sāvitrī is the foremost of prayer;

  178. 178

    राजाrā·jā मुखंmu·khaṃ मनुस्सानं,ma·nus·sā·naṃ

    Rājā mukhaṁ manussānaṁ,

    of humans, the king is the foremost;

  179. 179

    नदीनंna·dī·naṃ सागरोsā·ga·ro मुखं।mu·khaṃ

    nadīnaṁ sāgaro mukhaṁ.

    the ocean’s the foremost of rivers;

  180. 180

    नक्खत्तानंnak·khat·tā·naṃ मुखंmu·khaṃ चन्दो,can·do

    Nakkhattānaṁ mukhaṁ cando,

    the foremost of stars is the moon;

  181. 181

    आदिच्चोā·dic·co तपतंta·pa·taṃ मुखं;mu·khaṃ

    ādicco tapataṁ mukhaṁ;

    the sun is the foremost of blazes;

  182. 182

    पुञ्ञंpuñ·ñaṃ आकङ्खमानानं,ā·kaṅ·kha·mā·nā·naṃ

    Puññaṁ ākaṅkhamānānaṁ,

    for those who sacrifice seeking merit,

  183. 183

    सङ्घोsaṅ·gho वेve यजतंya·ja·taṃ मुखन्”ति।mu·khan

    saṅgho ve yajataṁ mukhan”ti.

    the Saṅgha is the foremost.”

  184. 184

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā केणियंke·ṇi·yaṃ जटिलंja·ṭi·laṃ इमाहिi·mā·hi गाथाहिgā·thā·hi अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā पक्कामि।pak·kā·mi

    Atha kho bhagavā keṇiyaṁ jaṭilaṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

    When the Buddha had expressed his appreciation to Keṇiya the matted-hair ascetic with these verses, he rose from his seat and left.

  185. 185

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā सेलोse·lo सपरिसोsa·pa·ri·so एकोe·ko वूपकट्ठोvū·pa·kaṭ·ṭho अप्पमत्तोap·pa·mat·to आतापीā·tā·pī पहितत्तोpa·hi·tat·to विहरन्तोvi·ha·ran·to नचिरस्सेव—यस्सत्थायna·ci·ras·se·va कुलपुत्ताku·la·put·tā सम्मदेवsam·ma·de·va अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजन्ति,pab·ba·jan·ti तदनुत्तरं—ब्रह्मचरियपरियोसानंta·da·nut·ta·raṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासि।vi·hā·si

    Atha kho āyasmā selo sapariso eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

    Then Venerable Sela and his assembly, living alone, withdrawn, diligent, keen, and resolute, soon realized the supreme culmination of the spiritual path in this very life. They lived having achieved with their own insight the goal for which gentlemen rightly go forth from the lay life to homelessness.

  186. 186

    “खीणाkhī·ṇā जाति,jā·ti वुसितंvu·si·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ कतंka·taṃ करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नापरंnā·pa·raṃ इत्थत्ताया”तिit·that·tā·yā अब्भञ्ञासि।ab·bhañ·ñā·si

    “Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.

    They understood: “Rebirth is ended; the spiritual journey has been completed; what had to be done has been done; there is nothing further for this place.”

  187. 187

    अञ्ञतरोañ·ña·ta·ro खोkho पनायस्माpa·nā·yas·mā सेलोse·lo सपरिसोsa·pa·ri·so अरहतंa·ra·ha·taṃ अहोसि।a·ho·si

    Aññataro kho panāyasmā selo sapariso arahataṁ ahosi.

    And Venerable Sela together with his assembly became perfected.

  188. 188

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā सेलोse·lo सपरिसोsa·pa·ri·so येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एकंसंe·kaṃ·saṃ चीवरंcī·va·raṃ कत्वाkat·vā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनञ्जलिंte·nañ·ja·liṃ पणामेत्वाpa·ṇā·met·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ गाथाहिgā·thā·hi अज्झभासि:aj·jha·bhā·si

    Atha kho āyasmā selo sapariso yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:

    Then Sela with his assembly went to the Buddha. He arranged his robe over one shoulder, raised his joined palms toward the Buddha, and said:

  189. 189

    “यंyaṃ तंtaṃ सरणमागम्म,sa·ra·ṇa·mā·gam·ma

    “Yaṁ taṁ saraṇamāgamma,

    “This is the eighth day since

  190. 190

    इतोi·to अट्ठमिaṭ·ṭha·mi चक्खुमा;cak·khu·mā

    ito aṭṭhami cakkhumā;

    we went for refuge, O Clear-eyed One.

  191. 191

    सत्तरत्तेनsat·ta·rat·te·na भगवा,bha·ga·vā

    Sattarattena bhagavā,

    In these seven days, Blessed One,

  192. 192

    दन्तम्हdan·tam·ha तवta·va सासने।sā·sa·ne

    dantamha tava sāsane.

    we’ve become tamed in your teaching.

  193. 193

    तुवंtu·vaṃ बुद्धोbud·dho तुवंtu·vaṃ सत्था,sat·thā

    Tuvaṁ buddho tuvaṁ satthā,

    You are the Buddha, you are the Teacher,

  194. 194

    तुवंtu·vaṃ माराभिभूmā·rā·bhi·bhū मुनि;mu·ni

    tuvaṁ mārābhibhū muni;

    you are the sage who has overcome Māra;

  195. 195

    तुवंtu·vaṃ अनुसयेa·nu·sa·ye छेत्वा,chet·vā

    Tuvaṁ anusaye chetvā,

    you have cut off the underlying tendencies,

  196. 196

    तिण्णोtiṇ·ṇo तारेसिमंtā·re·si·maṃ पजं।pa·jaṃ

    tiṇṇo tāresimaṁ pajaṁ.

    you’ve crossed over, and you bring humanity across.

  197. 197

    उपधीu·pa·dhī तेte समतिक्कन्ता,sa·ma·tik·kan·tā

    Upadhī te samatikkantā,

    You have transcended attachments,

  198. 198

    आसवाā·sa·vā तेte पदालिता;pa·dā·li·tā

    āsavā te padālitā;

    your defilements are shattered;

  199. 199

    सीहोवsī·ho·va अनुपादानो,a·nu·pā·dā·no

    Sīhova anupādāno,

    like a lion free of grasping,

  200. 200

    पहीनभयभेरवो।pa·hī·na·bha·ya·bhe·ra·vo

    pahīnabhayabheravo.

    with fear and dread given up.

  201. 201

    भिक्खवोbhik·kha·vo तिसताti·sa·tā इमे,i·me

    Bhikkhavo tisatā ime,

    These three hundred mendicants

  202. 202

    तिट्ठन्तिtiṭ·ṭhan·ti पञ्जलीकता;pañ·ja·lī·ka·tā

    tiṭṭhanti pañjalīkatā;

    stand with cupped palms raised.

  203. 203

    पादेpā·de वीरvī·ra पसारेहि,pa·sā·re·hi

    Pāde vīra pasārehi,

    Stretch out your feet, great hero:

  204. 204

    नागाnā·gā वन्दन्तुvan·dan·tu सत्थुनो”ति।sat·thu·no

    nāgā vandantu satthuno”ti.

    let these giants bow to the Teacher.”

  205. 205

    सेलसुत्तंse·la·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ दुतियं।du·ti·yaṃ

    Selasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.