Great Exposition 16 महानिद्देस 16

<ब्>सदेवकस्स लोकस्स,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

56

“न मे दिट्ठो इतो पुब्बे,

“Na me diṭṭho ito pubbe,

(Pāli only)

57

(इच्चायस्मा सारिपुत्तो)

(iccāyasmā sāriputto)

(Pāli only)

58

न सुतो उद कस्सचि;

Na suto uda kassaci;

(Pāli only)

59

एवं वग्गुवदो सत्था,

Evaṁ vagguvado satthā,

(Pāli only)

60

तुसिता गणिमागतो”ति।

Tusitā gaṇimāgato”ti.

(Pāli only)

61

Sadevakassa lokassa,

(Pāli only)

62

<ब्>यथा दिस्सति चक्खुमा;</ब्>

yathā dissati cakkhumā;

(Pāli only)

63

<ब्>सब्बं तमं विनोदेत्वा,</ब्>

Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,

(Pāli only)

64

<ब्>एकोव रतिमज्झगा।</ब्>

ekova ratimajjhagā.

(Pāli only)

65

<ब्>सदेवकस्स लोकस्सा</ब्>ति सदेवकस्स लोकस्स समारकस्स सब्रह्मकस्स सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्सायाति—

Sadevakassa lokassāti sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyāti—

(Pāli only)

66

सदेवकस्स लोकस्स।

sadevakassa lokassa.

(Pāli only)

67

<ब्>यथा दिस्सति चक्खुमा</ब्>ति यथा भगवन्तं तावतिंसभवने पारिच्छत्तकमूले पण्डुकम्बलसिलायं निसिन्नं धम्मं देसेन्तं देवता पस्सन्ति तथा मनुस्सा पस्सन्ति।

Yathā dissati cakkhumāti yathā bhagavantaṁ tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ nisinnaṁ dhammaṁ desentaṁ devatā passanti tathā manussā passanti.

(Pāli only)

68

यथा मनुस्सा पस्सन्ति तथा देवता पस्सन्ति।

Yathā manussā passanti tathā devatā passanti.

(Pāli only)

69

यथा देवानं दिस्सति तथा मनुस्सानं दिस्सति।

Yathā devānaṁ dissati tathā manussānaṁ dissati.

(Pāli only)

70

यथा मनुस्सानं दिस्सति तथा देवानं दिस्सतीति।

Yathā manussānaṁ dissati tathā devānaṁ dissatīti.

(Pāli only)

71

यथा वा पनेके भोन्तो समणब्राह्मणा अदन्ता दन्तवण्णेन दिस्सन्ति, असन्ता सन्तवण्णेन दिस्सन्ति, अनुपसन्ता उपसन्तवण्णेन दिस्सन्ति, अनिब्बुता निब्बुतवण्णेन दिस्सन्ति।

Evampi yathā dissati cakkhumā.

(Pāli only)

72

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā adantā dantavaṇṇena dissanti, asantā santavaṇṇena dissanti, anupasantā upasantavaṇṇena dissanti, anibbutā nibbutavaṇṇena dissanti.

(Pāli only)

73

“पतिरूपको मत्तिकाकुण्डलोव,

“Patirūpako mattikākuṇḍalova,

(Pāli only)

74

लोहड्ढमासोव सुवण्णछन्नो;

Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;

(Pāli only)

75

चरन्ति लोके परिवारछन्ना,

Caranti loke parivārachannā,

(Pāli only)

76

अन्तो असुद्धा बहि सोभमाना”ति।

Anto asuddhā bahi sobhamānā”ti.

(Pāli only)

77

न भगवा एवं दिस्सति।

Na bhagavā evaṁ dissati.

(Pāli only)

78

भगवा भूतेन तच्छेन तथेन याथावेन अविपरीतेन सभावेन दन्तो दन्तवण्णेन दिस्सति, सन्तो सन्तवण्णेन दिस्सति, उपसन्तो उपसन्तवण्णेन दिस्सति, निब्बुतो निब्बुतवण्णेन दिस्सति, अकप्पितइरियापथा च बुद्धा भगवन्तो पणिधिसम्पन्नाति।

Bhagavā bhūtena tacchena tathena yāthāvena aviparītena sabhāvena danto dantavaṇṇena dissati, santo santavaṇṇena dissati, upasanto upasantavaṇṇena dissati, nibbuto nibbutavaṇṇena dissati, akappitairiyāpathā ca buddhā bhagavanto paṇidhisampannāti.

(Pāli only)

79

अथ वा भगवा विसुद्धसद्दो गतकित्तिसद्दसिलोको नागभवने च सुपण्णभवने च यक्खभवने च असुरभवने च गन्धब्बभवने च महाराजभवने च इन्दभवने च ब्रह्मभवने च देवभवने च एदिसो च तादिसो च ततो च भिय्योति।

Evampi yathā dissati cakkhumā.

(Pāli only)

80

Atha vā bhagavā visuddhasaddo gatakittisaddasiloko nāgabhavane ca supaṇṇabhavane ca yakkhabhavane ca asurabhavane ca gandhabbabhavane ca mahārājabhavane ca indabhavane ca brahmabhavane ca devabhavane ca ediso ca tādiso ca tato ca bhiyyoti.

(Pāli only)

81

अथ वा भगवा दसहि बलेहि समन्नागतो, चतूहि वेसारज्जेहि, चतूहि पटिसम्भिदाहि, छहि अभिञ्ञाहि, छहि बुद्धधम्मेहि, तेजेन च बलेन च गुणेन च वीरियेन च पञ्ञाय च दिस्सति ञायति पञ्ञायति।

Evampi yathā dissati cakkhumā.

(Pāli only)

82

Atha vā bhagavā dasahi balehi samannāgato, catūhi vesārajjehi, catūhi paṭisambhidāhi, chahi abhiññāhi, chahi buddhadhammehi, tejena ca balena ca guṇena ca vīriyena ca paññāya ca dissati ñāyati paññāyati.

(Pāli only)

83

“दूरे सन्तो पकासेन्ति,

“Dūre santo pakāsenti,

(Pāli only)

84

हिमवन्तोव पब्बतो;

himavantova pabbato;

(Pāli only)

85

असन्तेत्थ न दिस्सन्ति,

Asantettha na dissanti,

(Pāli only)

86

रत्तिं खित्ता यथा सरा”ति।

rattiṁ khittā yathā sarā”ti.

(Pāli only)

87

<ब्>चक्खुमा</ब्>ति भगवा पञ्चहि चक्खूहि चक्खुमा—

Evampi yathā dissati cakkhumā.

(Pāli only)

88

Cakkhumāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—

(Pāli only)

89

मंसचक्खुनापि चक्खुमा, दिब्बचक्खुनापि चक्खुमा, पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा, बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा, समन्तचक्खुनापि चक्खुमा।

maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)

90

कथं भगवा मंसचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)

91

मंसचक्खुम्हि भगवतो पञ्च वण्णा संविज्जन्ति—

Maṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—

(Pāli only)

92

नीलो च वण्णो, पीतको च वण्णो, लोहितको च वण्णो, कण्हो च वण्णो, ओदातो च वण्णो।

nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.

(Pāli only)

93

अक्खिलोमानि च भगवतो।

Akkhilomāni ca bhagavato.

(Pāli only)

94

यत्थ च अक्खिलोमानि पतिट्ठितानि तं नीलं होति सुनीलं पासादिकं दस्सनेय्यं उमापुप्फसमानं।

Yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.

(Pāli only)

95

तस्स परतो पीतकं होति सुपीतकं सुवण्णवण्णं पासादिकं दस्सनेय्यं कणिकारपुप्फसमानं।

Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.

(Pāli only)

96

उभतो च अक्खिकूटानि भगवतो लोहितकानि होन्ति सुलोहितकानि पासादिकानि दस्सनेय्यानि इन्दगोपकसमानानि।

Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.

(Pāli only)

97

मज्झे कण्हं होति सुकण्हं अलूखं सुद्धं पासादिकं दस्सनेय्यं अद्दारिट्ठकसमानं।

Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ suddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.

(Pāli only)

98

तस्स परतो ओदातं होति सुओदातं सेतं पण्डरं पासादिकं दस्सनेय्यं ओसधितारकसमानं।

Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.

(Pāli only)

99

तेन भगवा पाकतिकेन मंसचक्खुना अत्तभावपरियापन्नेन पुरिमसुचरितकम्माभिनिब्बत्तेन समन्ता योजनं पस्सति दिवा चेव रत्तिञ्च।

Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.

(Pāli only)

100

यदापि चतुरङ्गसमन्नागतो अन्धकारो होति सूरियो च अत्थङ्गतो होति;

Yadāpi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti;

(Pāli only)

101

काळपक्खो च उपोसथो होति, तिब्बो च वनसण्डो होति, महा च काळमेघो अब्भुट्ठितो होति।

kāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.

(Pāli only)

102

एवरूपेपि चतुरङ्गसमन्नागते अन्धकारे समन्ता योजनं पस्सति।

Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.

(Pāli only)

103

नत्थि सो कुट्टो वा कवाटं वा पाकारो वा पब्बतो वा गच्छो वा लता वा आवरणं रूपानं दस्सनाय।

Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.

(Pāli only)

104

एकञ्चे तिलफलं निमित्तं कत्वा तिलवाहे पक्खिपेय्य, तञ्ञेव तिलफलं उद्धरेय्य।

Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taññeva tilaphalaṁ uddhareyya.

(Pāli only)

105

एवं परिसुद्धं भगवतो पाकतिकमंसचक्खु।

Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikamaṁsacakkhu.

(Pāli only)

106

एवं भगवा मंसचक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)

107

कथं भगवा दिब्बेन चक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)

108

भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते;

Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;

(Pāli only)

109

यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति—

yathākammūpage satte pajānāti—

(Pāli only)

110

“इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना;

“ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā;

(Pāli only)

111

इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना, ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना”ति।

ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.

(Pāli only)

112

इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सति चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे सुगते दुग्गते;

Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;

(Pāli only)

113

यथाकम्मूपगे सत्ते पजानाति।

yathākammūpage satte pajānāti.

(Pāli only)

114

Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuṁ passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.

(Pāli only)

115

एवं परिसुद्धं भगवतो दिब्बचक्खु।

Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.

(Pāli only)

116

एवं भगवा दिब्बेन चक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)

117

कथं भगवा पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)

118

भगवा महापञ्ञो पुथुपञ्ञो हासपञ्ञो जवनपञ्ञो तिक्खपञ्ञो निब्बेधिकपञ्ञो पञ्ञापभेदकुसलो पभिन्नञाणो अधिगतपटिसम्भिदो चतुवेसारज्जप्पत्तो दसबलधारी पुरिसासभो पुरिससीहो पुरिसनागो पुरिसाजञ्ञो पुरिसधोरय्हो अनन्तञाणो अनन्ततेजो अनन्तयसो अड्ढो महद्धनो धनवा नेता विनेता अनुनेता पञ्ञापेता निज्झापेता पेक्खेता पसादेता।

Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.

(Pāli only)

119

सो हि भगवा अनुप्पन्नस्स मग्गस्स उप्पादेता, असञ्जातस्स मग्गस्स सञ्जनेता, अनक्खातस्स मग्गस्स अक्खाता, मग्गञ्ञू मग्गविदू मग्गकोविदो मग्गानुगा च पन एतरहि सावका विहरन्ति पच्छा समन्नागता।

So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.

(Pāli only)

120

सो हि भगवा जानं जानाति, पस्सं पस्सति, चक्खुभूतो ञाणभूतो धम्मभूतो ब्रह्मभूतो वत्ता पवत्ता अत्थस्स निन्नेता अमतस्स दाता धम्मस्सामी तथागतो।

So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.

(Pāli only)

121

नत्थि तस्स भगवतो अञ्ञातं अदिट्ठं अविदितं असच्छिकतं अफस्सितं पञ्ञाय।

Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.

(Pāli only)

122

अतीतं अनागतं पच्चुप्पन्नं उपादाय सब्बे धम्मा सब्बाकारेन बुद्धस्स भगवतो ञाणमुखे आपाथं आगच्छन्ति।

Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.

(Pāli only)

123

Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā, parattho vā, ubhayattho vā, diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.

(Pāli only)

124

अतीते बुद्धस्स भगवतो अप्पटिहतं ञाणं, अनागते अप्पटिहतं ञाणं, पच्चुप्पन्ने अप्पटिहतं ञाणं।

Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.

(Pāli only)

125

सब्बं कायकम्मं बुद्धस्स भगवतो ञाणानुपरिवत्ति।

Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.

(Pāli only)

126

सब्बं वचीकम्मं …

Sabbaṁ vacīkammaṁ …

(Pāli only)

127

सब्बं मनोकम्मं बुद्धस्स भगवतो ञाणानुपरिवत्ति।

sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.

(Pāli only)

128

यावतकं नेय्यं तावतकं ञाणं, यावतकं ञाणं तावतकं नेय्यं;

Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;

(Pāli only)

129

नेय्यपरियन्तिकं ञाणं, ञाणपरियन्तिकं नेय्यं;

neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;

(Pāli only)

130

नेय्यं अतिक्कमित्वा ञाणं नप्पवत्तति, ञाणं अतिक्कमित्वा नेय्यपथो नत्थि;

neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;

(Pāli only)

131

अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो ते धम्मा।

aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

(Pāli only)

132

यथा द्विन्नं समुग्गपटलानं सम्माफुसितानं हेट्ठिमं समुग्गपटलं उपरिमं नातिवत्तति, उपरिमं समुग्गपटलं हेट्ठिमं नातिवत्तति, अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो;

Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;

(Pāli only)

133

एवमेवं बुद्धस्स भगवतो नेय्यञ्च ञाणञ्च अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो।

evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.

(Pāli only)

134

यावतकं नेय्यं तावतकं ञाणं, यावतकं ञाणं तावतकं नेय्यं, नेय्यपरियन्तिकं ञाणं, ञाणपरियन्तिकं नेय्यं;

Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;

(Pāli only)

135

नेय्यं अतिक्कमित्वा ञाणं न पवत्तति, ञाणं अतिक्कमित्वा नेय्यपथो नत्थि;

neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ na pavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;

(Pāli only)

136

अञ्ञमञ्ञपरियन्तट्ठायिनो ते धम्मा।

aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

(Pāli only)

137

सब्बधम्मेसु बुद्धस्स भगवतो ञाणं पवत्तति।

Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

(Pāli only)

138

सब्बे धम्मा बुद्धस्स भगवतो आवज्जनपटिबद्धा आकङ्खपटिबद्धा मनसिकारपटिबद्धा चित्तुप्पादपटिबद्धा।

Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.

(Pāli only)

139

सब्बसत्तेसु बुद्धस्स भगवतो ञाणं पवत्तति।

Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

(Pāli only)

140

सब्बेसं सत्तानं भगवा आसयं जानाति, अनुसयं जानाति, चरितं जानाति, अधिमुत्तिं जानाति, अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये भब्बाभब्बे सत्ते पजानाति।

Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.

(Pāli only)

141

सदेवको लोको समारको सब्रह्मको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्सा अन्तोबुद्धञाणे परिवत्तति।

Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

(Pāli only)

142

यथा ये केचि मच्छकच्छपा अन्तमसो तिमितिमिङ्गलं उपादाय अन्तोमहासमुद्दे परिवत्तन्ति;

Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;

(Pāli only)

143

एवमेवं सदेवको लोको समारको सब्रह्मको सस्समणब्राह्मणी पजा सदेवमनुस्सा अन्तोबुद्धञाणे परिवत्तति।

evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

(Pāli only)

144

यथा ये केचि पक्खी अन्तमसो गरुळं वेनतेय्यं उपादाय आकासस्स पदेसे परिवत्तन्ति;

Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;

(Pāli only)

145

एवमेवं येपि ते सारिपुत्तसमा पञ्ञाय तेपि बुद्धञाणस्स पदेसे परिवत्तन्ति;

evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;

(Pāli only)

146

बुद्धञाणं देवमनुस्सानं पञ्ञं फरित्वा अभिभवित्वा तिट्ठति।

buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.

(Pāli only)

147

येपि ते खत्तियपण्डिता ब्राह्मणपण्डिता गहपतिपण्डिता समणपण्डिता निपुणा कतपरप्पवादा वालवेधिरूपा वोभिन्दन्ता मञ्ञे चरन्ति पञ्ञागतेन दिट्ठिगतानि, ते पञ्हे अभिसङ्खरित्वा अभिसङ्खरित्वा तथागतं उपसङ्कमित्वा पुच्छन्ति गूळ्हानि च पटिच्छन्नानि च।

Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.

(Pāli only)

148

कथिता विसज्जिताव ते पञ्हा भगवता होन्ति निद्दिट्ठकारणा उपक्खित्तका च।

Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca.

(Pāli only)

149

ते भगवतो सम्पज्जन्ति।

Te bhagavato sampajjanti.

(Pāli only)

150

अथ खो भगवाव तत्थ अतिरोचति, यदिदं पञ्ञायाति।

Atha kho bhagavāva tattha atirocati, yadidaṁ paññāyāti.

(Pāli only)

151

एवं भगवा पञ्ञाचक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)

152

कथं भगवा बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)

153

भगवा बुद्धचक्खुना लोकं वोलोकेन्तो अद्दस सत्ते अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये अप्पेकच्चे परलोकवज्जभयदस्साविनो विहरन्ते अप्पेकच्चे नपरलोकवज्जभयदस्साविनो विहरन्ते।

Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.

(Pāli only)

154

सेय्यथापि नाम उप्पलिनियं वा पदुमिनियं वा पुण्डरीकिनियं वा अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्ढानि उदकानुग्गतानि अन्तोनिमुग्गपोसीनि, अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्ढानि समोदकं ठितानि, अप्पेकच्चानि उप्पलानि वा पदुमानि वा पुण्डरीकानि वा उदके जातानि उदके संवड्ढानि उदकं अच्चुग्गम्म तिट्ठन्ति अनुपलित्तानि उदकेन;

Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;

(Pāli only)

155

एवमेवं भगवा बुद्धचक्खुना लोकं वोलोकेन्तो अद्दस सत्ते अप्परजक्खे महारजक्खे तिक्खिन्द्रिये मुदिन्द्रिये स्वाकारे द्वाकारे सुविञ्ञापये दुविञ्ञापये अप्पेकच्चे परलोकवज्जभयदस्साविनो विहरन्ते अप्पेकच्चे नपरलोकवज्जभयदस्साविनो विहरन्ते।

evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.

(Pāli only)

156

जानाति भगवा—

Jānāti bhagavā—

(Pāli only)

157

“अयं पुग्गलो रागचरितो, अयं दोसचरितो, अयं मोहचरितो, अयं वितक्कचरितो, अयं सद्धाचरितो, अयं ञाणचरितो”ति।

“ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.

(Pāli only)

158

रागचरितस्स भगवा पुग्गलस्स असुभकथं कथेति;

Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;

(Pāli only)

159

दोसचरितस्स भगवा पुग्गलस्स मेत्ताभावनं आचिक्खति;

dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;

(Pāli only)

160

मोहचरितस्स भगवा पुग्गलस्स उद्देसे परिपुच्छाय कालेन धम्मस्सवने कालेन धम्मसाकच्छाय गरुसंवासे निवेसेति;

mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;

(Pāli only)

161

वितक्कचरितस्स भगवा पुग्गलस्स आनापानस्सतिं आचिक्खति;

vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;

(Pāli only)

162

सद्धाचरितस्स भगवा पुग्गलस्स पसादनीयं निमित्तं आचिक्खति बुद्धसुबोधिं धम्मसुधम्मतं सङ्घसुप्पटिपत्तिं सीलानि च अत्तनो;

saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;

(Pāli only)

163

ञाणचरितस्स भगवा पुग्गलस्स विपस्सनानिमित्तं आचिक्खति अनिच्चाकारं दुक्खाकारं अनत्ताकारं।

ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.

(Pāli only)

164

“सेले यथा पब्बतमुद्धनिट्ठितो,

“Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,

(Pāli only)

165

यथापि पस्से जनतं समन्ततो;

Yathāpi passe janataṁ samantato;

(Pāli only)

166

तथूपमं धम्ममयं सुमेध,

Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,

(Pāli only)

167

पासादमारुय्ह समन्तचक्खु;

Pāsādamāruyha samantacakkhu;

(Pāli only)

168

सोकावतिण्णं जनतमपेतसोको,

Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,

(Pāli only)

169

अवेक्खस्सु जातिजराभिभूतन्”ति।

Avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.

(Pāli only)

170

एवं भगवा बुद्धचक्खुनापि चक्खुमा।

Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā.

(Pāli only)

171

कथं भगवा समन्तचक्खुनापि चक्खुमा?

Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā?

(Pāli only)

172

समन्तचक्खु वुच्चति सब्बञ्ञुतञाणं।

Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.

(Pāli only)

173

भगवा सब्बञ्ञुतञाणेन उपेतो समुपेतो उपगतो समुपगतो उपपन्नो समुपपन्नो समन्नागतो।

Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.

(Pāli only)

174

“न तस्स अदिट्ठमिधत्थि किञ्चि,

“Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci,

(Pāli only)

175

अथो अविञ्ञातमजानितब्बं;

Atho aviññātamajānitabbaṁ;

(Pāli only)

176

सब्बं अभिञ्ञासि यदत्थि नेय्यं,

Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,

(Pāli only)

177

तथागतो तेन समन्तचक्खू”ति।

Tathāgato tena samantacakkhū”ti.

(Pāli only)

178

एवं भगवा समन्तचक्खुनापि चक्खुमाति—

Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—

(Pāli only)

179

यथा दिस्सति चक्खुमा।

yathā dissati cakkhumā.

(Pāli only)

180

<ब्>सब्बं तमं विनोदेत्वा</ब्>ति सब्बं रागतमं दोसतमं मोहतमं मानतमं दिट्ठितमं किलेसतमं दुच्चरिततमं अन्धकरणं अचक्खुकरणं अञ्ञाणकरणं पञ्ञानिरोधिकं विघातपक्खिकं अनिब्बानसंवत्तनिकं नुदित्वा पनुदित्वा जहित्वा पजहित्वा विनोदेत्वा ब्यन्तिं करित्वा अनभावं गमेत्वाति—

Sabbaṁ tamaṁ vinodetvāti sabbaṁ rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nuditvā panuditvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—

(Pāli only)

181

सब्बं तमं विनोदेत्वा।

sabbaṁ tamaṁ vinodetvā.

(Pāli only)

182

<ब्>एकोव रतिमज्झगा</ब्>ति।

Ekova ratimajjhagāti.

(Pāli only)

183

<ब्>एको</ब्>ति भगवा पब्बज्जासङ्खातेन एको, अदुतियट्ठेन एको, तण्हाय पहानट्ठेन एको, एकन्तवीतरागोति एको, एकन्तवीतदोसोति एको, एकन्तवीतमोहोति एको, एकन्तनिक्किलेसोति एको, एकायनमग्गं गतोति एको, अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धोति एको।

Ekoti bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

(Pāli only)

184

कथं भगवा पब्बज्जासङ्खातेन एको?

Kathaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko?

(Pāli only)

185

भगवा दहरोव समानो सुसु काळकेसो भद्रेन योब्बनेन समन्नागतो पठमेन वयसा अकामकानं मातापितूनं अस्सुमुखानं रुदन्तानं विलपन्तानं ञातिसङ्घं पहाय सब्बं घरावासपलिबोधं छिन्दित्वा पुत्तदारपलिबोधं छिन्दित्वा ञातिपलिबोधं छिन्दित्वा मित्तामच्चपलिबोधं छिन्दित्वा सन्निधिपलिबोधं छिन्दित्वा केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजित्वा अकिञ्चनभावं उपगन्त्वा एको चरति विहरति इरियति वत्तति पालेति यपेति यापेति—

Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ pahāya sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—

(Pāli only)

186

एवं भगवा पब्बज्जासङ्खातेन एको।

evaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko.

(Pāli only)

187

कथं भगवा अदुतियट्ठेन एको?

Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?

(Pāli only)

188

सो एवं पब्बजितो समानो एको अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि पटिसेवति अप्पसद्दानि अप्पनिग्घोसानि विजनवातानि मनुस्सराहस्सेय्यकानि पटिसल्लानसारुप्पानि।

So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.

(Pāli only)

189

सो एको चरति, एको गच्छति, एको तिट्ठति, एको निसीदति, एको सेय्यं कप्पेति, एको गामं पिण्डाय पविसति, एको पटिक्कमति, एको रहो निसीदति, एको चङ्कमं अधिट्ठाति, एको चरति विहरति इरियति वत्तति पालेति यपेति यापेति—

So eko carati, eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—

(Pāli only)

190

एवं भगवा अदुतियट्ठेन एको।

evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.

(Pāli only)

191

कथं भगवा तण्हाय पहानट्ठेन एको?

Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?

(Pāli only)

192

सो एवं एको अदुतियो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नज्जा नेरञ्जराय तीरे बोधिरुक्खमूले महापधानं पदहन्तो मारं ससेनं कण्हं नमुचिं पमत्तबन्धुं विधमित्वा तण्हाजालिनिं विसरितं विसत्तिकं पजहसि विनोदेसि ब्यन्तिं अकासि अनभावं गमेसि।

So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesi.

(Pāli only)

193

“तण्हादुतियो पुरिसो,

“Taṇhādutiyo puriso,

(Pāli only)

194

दीघमद्धानसंसरं;

dīghamaddhānasaṁsaraṁ;

(Pāli only)

195

इत्थभावञ्ञथाभावं,

Itthabhāvaññathābhāvaṁ,

(Pāli only)

196

संसारं नातिवत्तति।

saṁsāraṁ nātivattati.

(Pāli only)

197

एतमादीनवं ञत्वा,

Etamādīnavaṁ ñatvā,

(Pāli only)

198

तण्हं दुक्खस्स सम्भवं;

Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;

(Pāli only)

199

वीततण्हो अनादानो,

Vītataṇho anādāno,

(Pāli only)

200

सतो भिक्खु परिब्बजे”ति।

Sato bhikkhu paribbaje”ti.

(Pāli only)

201

एवं भगवा तण्हाय पहानट्ठेन एको।

Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.

(Pāli only)

202

कथं भगवा एकन्तवीतरागोति एको?

Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko?

(Pāli only)

203

रागस्स पहीनत्ता एकन्तवीतरागोति एको, दोसस्स पहीनत्ता एकन्तवीतदोसोति एको, मोहस्स पहीनत्ता एकन्तवीतमोहोति एको, किलेसानं पहीनत्ता एकन्तनिक्किलेसोति एको।

Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.

(Pāli only)

204

कथं भगवा एकायनमग्गं गतोति एको?

Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?

(Pāli only)

205

एकायनमग्गो वुच्चति चत्तारो सतिपट्ठाना चत्तारो सम्मप्पधाना चत्तारो इद्धिपादा पञ्चिन्द्रियानि पञ्च बलानि सत्त बोज्झङ्गा अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो।

Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

(Pāli only)

206

“एकायनं जातिखयन्तदस्सी,

“Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,

(Pāli only)

207

मग्गं पजानाति हितानुकम्पी;

Maggaṁ pajānāti hitānukampī;

(Pāli only)

208

एतेन मग्गेन तरिंसु पुब्बे,

Etena maggena tariṁsu pubbe,

(Pāli only)

209

तरिस्सन्ति ये च तरन्ति ओघन्”ति।

Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.

(Pāli only)

210

एवं भगवा एकायनमग्गं गतोति एको।

Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.

(Pāli only)

211

कथं भगवा एको अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धोति एको?

Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko?

(Pāli only)

212

<ब्>बोधि</ब्> वुच्चति चतूसु मग्गेसु ञाणं पञ्ञिन्द्रियं पञ्ञाबलं धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो वीमंसा विपस्सना सम्मादिट्ठि।

Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.

(Pāli only)

213

भगवा तेन बोधिञाणेन “सब्बे सङ्खारा अनिच्चा”ति बुज्झि,

Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,

(Pāli only)

214

“सब्बे सङ्खारा दुक्खा”ति बुज्झि,

“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,

(Pāli only)

215

“सब्बे धम्मा अनत्ता”ति बुज्झि,

“sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,

(Pāli only)

216

“अविज्जापच्चया सङ्खारा”ति बुज्झि …पे…

“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi …pe…

(Pāli only)

217

“जातिपच्चया जरामरणन्”ति बुज्झि;

“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;

(Pāli only)

218

“अविज्जानिरोधा सङ्खारनिरोधो”ति बुज्झि …पे…

“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi …pe…

(Pāli only)

219

“जातिनिरोधा जरामरणनिरोधो”ति बुज्झि;

“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi;

(Pāli only)

220

“इदं दुक्खन्”ति बुज्झि,

“idaṁ dukkhan”ti bujjhi,

(Pāli only)

221

“अयं दुक्खसमुदयो”ति बुज्झि,

“ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,

(Pāli only)

222

“अयं दुक्खनिरोधो”ति बुज्झि,

“ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,

(Pāli only)

223

“अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा”ति बुज्झि;

“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;

(Pāli only)

224

“इमे आसवा”ति बुज्झि …पे…

“ime āsavā”ti bujjhi …pe…

(Pāli only)

225

“अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा”ति बुज्झि;

“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;

(Pāli only)

226

“इमे धम्मा परिञ्ञेय्या”ति बुज्झि …

“ime dhammā pariññeyyā”ti bujjhi …

(Pāli only)

227

पहातब्बाति …

pahātabbāti …

(Pāli only)

228

भावेतब्बाति …

bhāvetabbāti …

(Pāli only)

229

सच्छिकातब्बाति बुज्झि,

sacchikātabbāti bujjhi,

(Pāli only)

230

छन्नं फस्सायतनानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च बुज्झि,

channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,

(Pāli only)

231

पञ्चन्नं उपादानक्खन्धानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च बुज्झि,

pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,

(Pāli only)

232

चतुन्नं महाभूतानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च बुज्झि,

catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,

(Pāli only)

233

“यं किञ्चि समुदयधम्मं,

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ,

(Pāli only)

234

सब्बं तं निरोधधम्मन्”ति बुज्झि।

sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.

(Pāli only)

235

अथ वा यं किञ्चि बुज्झितब्बं अनुबुज्झितब्बं पटिबुज्झितब्बं सम्बुज्झितब्बं अधिगन्तब्बं फस्सितब्बं सच्छिकातब्बं, सब्बं तं तेन बोधिञाणेन बुज्झि अनुबुज्झि पटिबुज्झि सम्बुज्झि सम्माबुज्झि अधिगच्छि फस्सेसि सच्छाकासि।

Atha vā yaṁ kiñci bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi sammābujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.

(Pāli only)

236

एवं भगवा एको अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धोति एको।

Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.

(Pāli only)

237

<ब्>रतिमज्झगा</ब्>ति।

Ratimajjhagāti.

(Pāli only)

238

<ब्>रतिन्</ब्>ति नेक्खम्मरतिं विवेकरतिं उपसमरतिं सम्बोधिरतिं अज्झगा समज्झगा अधिगच्छि फस्सेसि सच्छाकासीति—

Ratinti nekkhammaratiṁ vivekaratiṁ upasamaratiṁ sambodhiratiṁ ajjhagā samajjhagā adhigacchi phassesi sacchākāsīti—

(Pāli only)

239

एकोव रतिमज्झगा।

ekova ratimajjhagā.

(Pāli only)

240

<ब्>तं बुद्धं असितं तादिं,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

241

“सदेवकस्स लोकस्स,

“Sadevakassa lokassa,

(Pāli only)

242

यथा दिस्सति चक्खुमा;

yathā dissati cakkhumā;

(Pāli only)

243

सब्बं तमं विनोदेत्वा,

Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,

(Pāli only)

244

एकोव रतिमज्झगा”ति।

ekova ratimajjhagā”ti.

(Pāli only)

245

Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,

(Pāli only)

246

<ब्>अकुहं गणिमागतं;</ब्>

Akuhaṁ gaṇimāgataṁ;

(Pāli only)

247

<ब्>बहूनमिध बद्धानं,</ब्>

Bahūnamidha baddhānaṁ,

(Pāli only)

248

<ब्>अत्थि पञ्हेन आगमं।</ब्>

Atthi pañhena āgamaṁ.

(Pāli only)

249

<ब्>तं बुद्धं असितं तादिन्</ब्>ति।

Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādinti.

(Pāli only)

250

<ब्>बुद्धो</ब्>ति यो सो भगवा सयम्भू अनाचरियको पुब्बे अननुस्सुतेसु धम्मेसु सामं सच्चानि अभिसम्बुज्झि, तत्थ च सब्बञ्ञुतं पापुणि बलेसु च वसीभावं।

Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi balesu ca vasībhāvaṁ.

(Pāli only)

251

<ब्>बुद्धो</ब्>ति केनट्ठेन बुद्धो?

Buddhoti kenaṭṭhena buddho?

(Pāli only)

252

बुज्झिता सच्चानीति बुद्धो,

Bujjhitā saccānīti buddho,

(Pāli only)

253

बोधेता पजायाति बुद्धो,

bodhetā pajāyāti buddho,

(Pāli only)

254

सब्बञ्ञुताय बुद्धो,

sabbaññutāya buddho,

(Pāli only)

255

सब्बदस्साविताय बुद्धो,

sabbadassāvitāya buddho,

(Pāli only)

256

अनञ्ञनेय्यताय बुद्धो,

anaññaneyyatāya buddho,

(Pāli only)

257

विसविताय बुद्धो,

visavitāya buddho,

(Pāli only)

258

खीणासवसङ्खातेन बुद्धो,

khīṇāsavasaṅkhātena buddho,

(Pāli only)

259

निरुपलेपसङ्खातेन बुद्धो,

nirupalepasaṅkhātena buddho,

(Pāli only)

260

एकन्तवीतरागोति बुद्धो,

ekantavītarāgoti buddho,

(Pāli only)

261

एकन्तवीतदोसोति बुद्धो,

ekantavītadosoti buddho,

(Pāli only)

262

एकन्तवीतमोहोति बुद्धो,

ekantavītamohoti buddho,

(Pāli only)

263

एकन्तनिक्किलेसोति बुद्धो,

ekantanikkilesoti buddho,

(Pāli only)

264

एकायनमग्गं गतोति बुद्धो,

ekāyanamaggaṁ gatoti buddho,

(Pāli only)

265

एको अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धोति बुद्धो,

eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho,

(Pāli only)

266

अबुद्धिविहतत्ता बुद्धिपटिलाभत्ता बुद्धो।

abuddhivihatattā buddhipaṭilābhattā buddho.

(Pāli only)

267

बुद्धोति नेतं नामं मातरा कतं न पितरा कतं,

Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ,

(Pāli only)

268

न भातरा कतं,

na bhātarā kataṁ,

(Pāli only)

269

न भगिनिया कतं,

na bhaginiyā kataṁ,

(Pāli only)

270

न मित्तामच्चेहि कतं,

na mittāmaccehi kataṁ,

(Pāli only)

271

न ञातिसालोहितेहि कतं,

na ñātisālohitehi kataṁ,

(Pāli only)

272

न समणब्राह्मणेहि कतं,

na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ,

(Pāli only)

273

न देवताहि कतं।

na devatāhi kataṁ.

(Pāli only)

274

विमोक्खन्तिकमेतं बुद्धानं भगवन्तानं बोधिया मूले सह सब्बञ्ञुतञाणस्स पटिलाभा सच्छिका पञ्ञत्ति, यदिदं बुद्धोति—

Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—

(Pāli only)

275

तं बुद्धं।

taṁ buddhaṁ.

(Pāli only)

276

<ब्>असितन्</ब्>ति द्वे निस्सया—

Asitanti dve nissayā—

(Pāli only)

277

तण्हानिस्सयो च दिट्ठिनिस्सयो च।

taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca.

(Pāli only)

278

कतमो तण्हानिस्सयो?

Katamo taṇhānissayo?

(Pāli only)

279

याव तण्हासङ्खातेन सीमकतं ओधिकतं परियन्तकतं परिग्गहितं ममायितं—

Yāva taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—

(Pāli only)

280

इदं मम, एतं मम, एत्तकं मम, एत्तावता मम, मम रूपा सद्दा गन्धा रसा फोट्ठब्बा, अत्थरणा पावुरणा दासिदासा अजेळका कुक्कुटसूकरा हत्थिगवास्सवळवा, खेत्तं वत्थुं हिरञ्ञं सुवण्णं, गामनिगमराजधानियो रट्ठञ्च जनपदो च कोसो च कोट्ठागारञ्च, केवलम्पि महापथविं तण्हावसेन ममायति, यावता अट्ठसतं तण्हाविचरितं—

idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—

(Pāli only)

281

अयं तण्हानिस्सयो।

ayaṁ taṇhānissayo.

(Pāli only)

282

कतमो दिट्ठिनिस्सयो?

Katamo diṭṭhinissayo?

(Pāli only)

283

वीसतिवत्थुका सक्कायदिट्ठि, दसवत्थुका मिच्छादिट्ठि, दसवत्थुका अन्तग्गाहिका दिट्ठि।

Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.

(Pāli only)

284

या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसुकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पटिग्गाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियेसग्गाहो विपरीतग्गाहो विपल्लासग्गाहो मिच्छागाहो “अयाथावकस्मिं याथावकन्”ति गाहो यावता द्वासट्ठि दिट्ठिगतानि—

Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisukāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—

(Pāli only)

285

अयं दिट्ठिनिस्सयो।

ayaṁ diṭṭhinissayo.

(Pāli only)

286

बुद्धस्स भगवतो तण्हानिस्सयो पहीनो, दिट्ठिनिस्सयो पटिनिस्सट्ठो;

Buddhassa bhagavato taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho;

(Pāli only)

287

तण्हानिस्सयस्स पहीनत्ता दिट्ठिनिस्सयस्स पटिनिस्सट्ठत्ता भगवा चक्खुं असितो, सोतं … घानं … जिव्हं … कायं … मनं असितो,

taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā bhagavā cakkhuṁ asito, sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … manaṁ asito,

(Pāli only)

288

रूपे … सद्दे … गन्धे … रसे … फोट्ठब्बे …

rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe …

(Pāli only)

289

कुलं … गणं … आवासं … लाभं … यसं … पसंसं … सुखं … चीवरं … पिण्डपातं … सेनासनं … गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं …

kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …

(Pāli only)

290

कामधातुं … रूपधातुं … अरूपधातुं … कामभवं … रूपभवं … अरूपभवं … सञ्ञाभवं … असञ्ञाभवं … नेवसञ्ञानासञ्ञाभवं …

kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …

(Pāli only)

291

एकवोकारभवं … चतुवोकारभवं … पञ्चवोकारभवं …

ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …

(Pāli only)

292

अतीतं … अनागतं … पच्चुप्पन्नं …

atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …

(Pāli only)

293

दिट्ठसुतमुतविञ्ञातब्बे धम्मे असितो अनिस्सितो अनल्लीनो अनुपगतो अनज्झोसितो अनधिमुत्तो निक्खन्तो निस्सटो विप्पमुत्तो विसञ्ञुत्तो विमरियादिकतेन चेतसा विहरतीति—

diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—

(Pāli only)

294

तं बुद्धं असितं।

taṁ buddhaṁ asitaṁ.

(Pāli only)

295

<ब्>तादिन्</ब्>ति भगवा पञ्चहाकारेहि तादी—

Tādinti bhagavā pañcahākārehi tādī—

(Pāli only)

296

इट्ठानिट्ठे तादी, चत्तावीति तादी, तिण्णावीति तादी, मुत्तावीति तादी, तंनिद्देसा तादी।

iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī.

(Pāli only)

297

कथं भगवा इट्ठानिट्ठे तादी?

Kathaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī?

(Pāli only)

298

भगवा लाभेपि तादी, अलाभेपि तादी, यसेपि तादी, अयसेपि तादी, पसंसायपि तादी निन्दायपि तादी, सुखेपि तादी, दुक्खेपि तादी;

Bhagavā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī;

(Pāli only)

299

एकच्चे बाहं गन्धेन लिम्पेय्युं, एकच्चे बाहं वासिया तच्छेय्युं, अमुकस्मिं नत्थि रागो, अमुकस्मिं नत्थि पटिघं, अनुनयपटिघविप्पहीनो उग्घातिनिग्घातिवीतिवत्तो अनुरोधविरोधं समतिक्कन्तो।

ekacce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekacce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ, amukasmiṁ natthi rāgo, amukasmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinigghātivītivatto anurodhavirodhaṁ samatikkanto.

(Pāli only)

300

एवं भगवा इट्ठानिट्ठे तादी।

Evaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī.

(Pāli only)

301

कथं भगवा चत्तावीति तादी?

Kathaṁ bhagavā cattāvīti tādī?

(Pāli only)

302

भगवतो रागो चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो, दोसो … मोहो … कोधो … उपनाहो … मक्खो … पळासो … इस्सा … मच्छरियं … माया … साठेय्यं … थम्भो … सारम्भो … मानो … अतिमानो … मदो … पमादो … सब्बे किलेसा … सब्बे दुच्चरिता … सब्बे दरथा … सब्बे परिळाहा … सब्बे सन्तापा … सब्बाकुसलाभिसङ्खारा चत्ता वन्ता मुत्ता पहीना पटिनिस्सट्ठा।

Bhagavato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho, doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā.

(Pāli only)

303

एवं भगवा चत्तावीति तादी।

Evaṁ bhagavā cattāvīti tādī.

(Pāli only)

304

कथं भगवा तिण्णावीति तादी?

Kathaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī?

(Pāli only)

305

भगवा कामोघं तिण्णो, भवोघं तिण्णो, दिट्ठोघं तिण्णो, अविज्जोघं तिण्णो, सब्बं संसारपथं तिण्णो उत्तिण्णो नित्तिण्णो अतिक्कन्तो समतिक्कन्तो वीतिवत्तो।

Bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.

(Pāli only)

306

सो वुट्ठवासो चिण्णचरणो गतद्धो गतदिसो गतकोटियो पालितब्रह्मचरियो उत्तमदिट्ठिप्पत्तो भावितमग्गो पहीनकिलेसो पटिविद्धाकुप्पो सच्छिकतनिरोधो।

So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiyo pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.

(Pāli only)

307

दुक्खं तस्स परिञ्ञातं, समुदयो पहीनो, मग्गो भावितो, निरोधो सच्छिकतो, अभिञ्ञेय्यं अभिञ्ञातं, परिञ्ञेय्यं परिञ्ञातं, पहातब्बं पहीनं, भावेतब्बं भावितं, सच्छिकातब्बं सच्छिकतं।

Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.

(Pāli only)

308

सो उक्खित्तपलिघो सङ्किण्णपरिक्खो अब्बूळ्हेसिको निरग्गळो अरियो पन्नद्धजो पन्नभारो विसञ्ञुत्तो पञ्चङ्गविप्पहीनो छळङ्गसमन्नागतो एकारक्खो चतुरापस्सेनो पनुण्णपच्चेकसच्चो समवयसट्ठेसनो अनाविलसङ्कप्पो पस्सद्धकायसङ्खारो सुविमुत्तचित्तो सुविमुत्तपञ्ञो केवली वुसितवा उत्तमपुरिसो परमपुरिसो परमपत्तिप्पत्तो।

So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbūḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.

(Pāli only)

309

सो नेवाचिनति, नापचिनति;

So nevācinati, nāpacinati;

(Pāli only)

310

अपचिनित्वा ठितो नेव पजहति, न उपादियति;

apacinitvā ṭhito neva pajahati, na upādiyati;

(Pāli only)

311

पजहित्वा ठितो नेव संसिब्बति, न उस्सिनेति;

pajahitvā ṭhito neva saṁsibbati, na ussineti;

(Pāli only)

312

विसिनेत्वा ठितो नेव विधूपेति, न सन्धूपेति;

visinetvā ṭhito neva vidhūpeti, na sandhūpeti;

(Pāli only)

313

vidhūpetvā ṭhito, asekhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena samādhikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena paññākkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito, saccaṁ sampaṭipādiyitvā ṭhito, ejaṁ samatikkamitvā ṭhito, kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito, aparigamanatāya ṭhito, kaṭaṁ samādāya ṭhito, muttipaṭisevanatāya ṭhito, mettāya pārisuddhiyā ṭhito, karuṇāya pārisuddhiyā ṭhito, muditāya pārisuddhiyā ṭhito, upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito, accantapārisuddhiyā ṭhito, atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito, vimuttattā ṭhito, santusitattā ṭhito, khandhapariyante ṭhito, dhātupariyante ṭhito, āyatanapariyante ṭhito, gatipariyante ṭhito, upapattipariyante ṭhito, paṭisandhipariyante ṭhito, bhavapariyante ṭhito, saṁsārapariyante ṭhito, vaṭṭapariyante ṭhito, antime bhave ṭhito, antime samussaye ṭhito, antimadehadharo bhagavā.

(Pāli only)

314

“तस्सायं पच्छिमको भवो,

“Tassāyaṁ pacchimako bhavo,

(Pāli only)

315

चरिमोयं समुस्सयो;

carimoyaṁ samussayo;

(Pāli only)

316

जातिमरणसंसारो,

Jātimaraṇasaṁsāro,

(Pāli only)

317

नत्थि तस्स पुनब्भवो”ति।

natthi tassa punabbhavo”ti.

(Pāli only)

318

एवं भगवा तिण्णावीति तादी।

Evaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī.

(Pāli only)

319

कथं भगवा मुत्तावीति तादी?

Kathaṁ bhagavā muttāvīti tādī?

(Pāli only)

320

भगवतो रागा चित्तं मुत्तं विमुत्तं सुविमुत्तं, दोसा चित्तं … मोहा चित्तं … कोधा … उपनाहा … मक्खा … पळासा … इस्साय … मच्छरिया … मायाय … साठेय्या … थम्भा … सारम्भा … माना … अतिमाना … मदा … पमादा … सब्बकिलेसेहि … सब्बदुच्चरितेहि … सब्बदरथेहि … सब्बपरिळाहेहि … सब्बसन्तापेहि … सब्बाकुसलाभिसङ्खारेहि चित्तं मुत्तं विमुत्तं सुविमुत्तं।

Bhagavato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ, dosā cittaṁ … mohā cittaṁ … kodhā … upanāhā … makkhā … paḷāsā … issāya … macchariyā … māyāya … sāṭheyyā … thambhā … sārambhā … mānā … atimānā … madā … pamādā … sabbakilesehi … sabbaduccaritehi … sabbadarathehi … sabbapariḷāhehi … sabbasantāpehi … sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ.

(Pāli only)

321

एवं भगवा मुत्तावीति तादी।

Evaṁ bhagavā muttāvīti tādī.

(Pāli only)

322

कथं भगवा तंनिद्देसा तादी?

Kathaṁ bhagavā taṁniddesā tādī?

(Pāli only)

323

Bhagavā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī, saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī, vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī, satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī, samādhismiṁ sati samāhitoti taṁniddesā tādī, paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī, vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī, abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī, dasabale sati dasabaloti taṁniddesā tādī.

(Pāli only)

324

एवं भगवा तंनिद्देसा तादीति—

Evaṁ bhagavā taṁniddesā tādīti—

(Pāli only)

325

तं बुद्धं असितं तादिं।

taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ.

(Pāli only)

326

<ब्>अकुहं गणिमागतन्</ब्>ति।

Akuhaṁ gaṇimāgatanti.

(Pāli only)

327

<ब्>अकुहो</ब्>ति तीणि कुहनवत्थूनि—

Akuhoti tīṇi kuhanavatthūni—

(Pāli only)

328

पच्चयपटिसेवनसङ्खातं कुहनवत्थु, इरियापथसङ्खातं कुहनवत्थु, सामन्तजप्पनसङ्खातं कुहनवत्थु।

paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

(Pāli only)

329

कतमं पच्चयपटिसेवनसङ्खातं कुहनवत्थु?

Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?

(Pāli only)

330

इध गहपतिका भिक्खुं निमन्तेन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारेहि।

Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.

(Pāli only)

331

सो पापिच्छो इच्छापकतो अत्थिको चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानं भिय्योकम्यतं उपादाय चीवरं पच्चक्खाति, पिण्डपातं पच्चक्खाति, सेनासनं पच्चक्खाति, गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं पच्चक्खाति।

So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.

(Pāli only)

332

सो एवमाह—

So evamāha—

(Pāli only)

333

“किं समणस्स महग्घेन चीवरेन।

“kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena.

(Pāli only)

334

एतं सारुप्पं, यं समणो सुसाना वा सङ्कारकूटा वा पापणिका वा नन्तकानि उच्चिनित्वा सङ्घाटिं करित्वा धारेय्य।

Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhāreyya.

(Pāli only)

335

किं समणस्स महग्घेन पिण्डपातेन।

Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena.

(Pāli only)

336

एतं सारुप्पं, यं समणो उञ्छाचरियाय पिण्डियालोपेन जीवितं कप्पेय्य।

Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvitaṁ kappeyya.

(Pāli only)

337

किं समणस्स महग्घेन सेनासनेन।

Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena.

(Pāli only)

338

एतं सारुप्पं, यं समणो रुक्खमूलिको वा अस्स सोसानिको वा अब्भोकासिको वा।

Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.

(Pāli only)

339

किं समणस्स महग्घेन गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारेन।

Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena.

(Pāli only)

340

एतं सारुप्पं, यं समणो पूतिमुत्तेन हरितकीखण्डेन ओसधं करेय्या”ति तदुपादाय लूखं चीवरं धारेति, लूखं पिण्डपातं परिभुञ्जति, लूखं सेनासनं पटिसेवति, लूखं गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं पटिसेवति।

Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo pūtimuttena haritakīkhaṇḍena osadhaṁ kareyyā”ti tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.

(Pāli only)

341

तमेनं गहपतिका एवं जानन्ति—

Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti—

(Pāli only)

342

“अयं समणो अप्पिच्छो सन्तुट्ठो पविवित्तो असंसट्ठो आरद्धवीरियो धुतवादो”ति भिय्यो भिय्यो निमन्तेन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारेहि।

“ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.

(Pāli only)

343

सो एवमाह—

So evamāha—

(Pāli only)

344

“तिण्णं सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहुं पुञ्ञं पसवति, सद्धाय सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहुं पुञ्ञं पसवति, देय्यधम्मस्स सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहुं पुञ्ञं पसवति, दक्खिणेय्यानं सम्मुखीभावा सद्धो कुलपुत्तो बहुं पुञ्ञं पसवति।

“tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati.

(Pāli only)

345

तुम्हाकञ्चेवायं सद्धा अत्थि, देय्यधम्मो च संविज्जति, अहञ्च पटिग्गाहको।

Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako.

(Pāli only)

346

सचे अहं न पटिग्गहेस्सामि, एवं तुम्हे पुञ्ञेन परिबाहिरा भविस्सथ, न मय्हं इमिना अत्थो, अपि च तुम्हाकंयेव अनुकम्पाय पटिग्गण्हामी”ति।

Sace ahaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha, na mayhaṁ iminā attho, api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti.

(Pāli only)

347

तदुपादाय बहुम्पि चीवरं पटिग्गण्हाति, बहुम्पि पिण्डपातं पटिग्गण्हाति, बहुम्पि सेनासनं पटिग्गण्हाति, बहुम्पि गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं पटिग्गण्हाति।

Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.

(Pāli only)

348

या एवरूपा भाकुटिका भाकुटियं कुहना कुहायना कुहितत्तं—

Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—

(Pāli only)

349

इदं पच्चयपटिसेवनसङ्खातं कुहनवत्थु।

idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

(Pāli only)

350

कतमं इरियापथसङ्खातं कुहनवत्थु?

Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?

(Pāli only)

351

इधेकच्चो पापिच्छो इच्छापकतो सम्भावनाधिप्पायो, “एवं मं जनो सम्भावेस्सती”ति गमनं सण्ठपेति, ठानं सण्ठपेति, निसज्जं सण्ठपेति, सयनं सण्ठपेति, पणिधाय गच्छति, पणिधाय तिट्ठति, पणिधाय निसीदति, पणिधाय सेय्यं कप्पेति, समाहितो विय गच्छति, समाहितो विय तिट्ठति, समाहितो विय निसीदति, समाहितो विय सेय्यं कप्पेति, आपाथकज्झायीव होति।

Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti, ṭhānaṁ saṇṭhapeti, nisajjaṁ saṇṭhapeti, sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati, paṇidhāya tiṭṭhati, paṇidhāya nisīdati, paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati, samāhito viya tiṭṭhati, samāhito viya nisīdati, samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.

(Pāli only)

352

या एवरूपा इरियापथस्स आठपना ठपना सण्ठपना भाकुटिका भाकुटियं कुहना कुहायना कुहितत्तं—

Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—

(Pāli only)

353

इदं इरियापथसङ्खातं कुहनवत्थु।

idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

(Pāli only)

354

कतमं सामन्तजप्पनसङ्खातं कुहनवत्थु?

Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?

(Pāli only)

355

इधेकच्चो पापिच्छो इच्छापकतो सम्भावनाधिप्पायो “एवं मं जनो सम्भावेस्सती”ति, अरियधम्मसन्निस्सितं वाचं भासति।

Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati.

(Pāli only)

356

“यो एवरूपं चीवरं धारेति सो समणो महेसक्खो”ति भणति;

“Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;

(Pāli only)

357

“यो एवरूपं पत्तं धारेति …

“yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti …

(Pāli only)

358

लोहथालकं धारेति …

lohathālakaṁ dhāreti …

(Pāli only)

359

धम्मकरणं धारेति …

dhammakaraṇaṁ dhāreti …

(Pāli only)

360

परिस्सावनं धारेति …

parissāvanaṁ dhāreti …

(Pāli only)

361

कुञ्चिकं धारेति …

kuñcikaṁ dhāreti …

(Pāli only)

362

उपाहनं धारेति …

upāhanaṁ dhāreti …

(Pāli only)

363

कायबन्धनं धारेति …

kāyabandhanaṁ dhāreti …

(Pāli only)

364

आयोगं धारेति, सो समणो महेसक्खो”ति भणति;

āyogaṁ dhāreti, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;

(Pāli only)

365

“यस्स एवरूपो उपज्झायो सो समणो महेसक्खो”ति भणति;

“yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;

(Pāli only)

366

“यस्स एवरूपो आचरियो …

“yassa evarūpo ācariyo …

(Pāli only)

367

एवरूपा समानुपज्झायका …

evarūpā samānupajjhāyakā …

(Pāli only)

368

समानाचरियका …

samānācariyakā …

(Pāli only)

369

मित्ता …

mittā …

(Pāli only)

370

सन्दिट्ठा …

sandiṭṭhā …

(Pāli only)

371

सम्भत्ता …

sambhattā …

(Pāli only)

372

सहाया, सो समणो महेसक्खो”ति भणति;

sahāyā, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;

(Pāli only)

373

“यो एवरूपे विहारे वसति, सो समणो महेसक्खो”ति भणति;

“yo evarūpe vihāre vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;

(Pāli only)

374

“यो एवरूपे अड्ढयोगे वसति …

“yo evarūpe aḍḍhayoge vasati …

(Pāli only)

375

पासादे वसति …

pāsāde vasati …

(Pāli only)

376

हम्मिये वसति …

hammiye vasati …

(Pāli only)

377

गुहायं वसति …

guhāyaṁ vasati …

(Pāli only)

378

लेणे वसति …

leṇe vasati …

(Pāli only)

379

कुटिया वसति …

kuṭiyā vasati …

(Pāli only)

380

कूटागारे वसति …

kūṭāgāre vasati …

(Pāli only)

381

अट्टे वसति …

aṭṭe vasati …

(Pāli only)

382

माळे वसति …

māḷe vasati …

(Pāli only)

383

उद्दण्डे वसति …

uddaṇḍe vasati …

(Pāli only)

384

उपट्ठानसालायं वसति …

upaṭṭhānasālāyaṁ vasati …

(Pāli only)

385

मण्डपे वसति …

maṇḍape vasati …

(Pāli only)

386

रुक्खमूले वसति, सो समणो महेसक्खो”ति भणति।

rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.

(Pāli only)

387

अथ वा कोरजिककोरजिको, भाकुटिकभाकुटिको, कुहककुहको, लपकलपको, मुखसम्भावितो “अयं समणो इमासं एवरूपानं विहारसमापत्तीनं लाभी”ति।

Atha vā korajikakorajiko, bhākuṭikabhākuṭiko, kuhakakuhako, lapakalapako, mukhasambhāvito “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti.

(Pāli only)

388

तादिसं गम्भीरं गूळ्हं निपुणं पटिच्छन्नं लोकुत्तरं सुञ्ञतापटिसञ्ञुत्तं कथं कथेति।

Tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti.

(Pāli only)

389

या एवरूपा भाकुटिका भाकुटियं कुहना कुहायना कुहितत्तं—

Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—

(Pāli only)

390

इदं सामन्तजप्पनसङ्खातं कुहनवत्थु।

idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.

(Pāli only)

391

बुद्धस्स भगवतो इमानि तीणि कुहनवत्थूनि पहीनानि समुच्छिन्नानि वूपसन्तानि पटिपस्सद्धानि अभब्बुप्पत्तिकानि ञाणग्गिना दड्ढानि।

Buddhassa bhagavato imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.

(Pāli only)

392

तस्मा बुद्धो अकुहोति—

Tasmā buddho akuhoti—

(Pāli only)

393

अकुहं।

akuhaṁ.

(Pāli only)

394

<ब्>गणिमागतन्</ब्>ति।

Gaṇimāgatanti.

(Pāli only)

395

<ब्>गणी</ब्>ति गणी भगवा।

Gaṇīti gaṇī bhagavā.

(Pāli only)

396

Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇaṁ anusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa gaṇī, brāhmaṇagaṇassa gaṇī, vessagaṇassa gaṇī, suddagaṇassa gaṇī, brahmagaṇassa gaṇī, devagaṇassa gaṇī, saṅghiṁ gaṇiṁ gaṇācariyaṁ.

(Pāli only)

397

<ब्>आगतन्</ब्>ति उपगतं समुपगतं समुपपन्नं सङ्कस्सनगरन्ति—

Āgatanti upagataṁ samupagataṁ samupapannaṁ saṅkassanagaranti—

(Pāli only)

398

अकुहं गणिमागतं।

akuhaṁ gaṇimāgataṁ.

(Pāli only)

399

<ब्>बहूनमिध बद्धानन्</ब्>ति।

Bahūnamidha baddhānanti.

(Pāli only)

400

बहूनं खत्तियानं ब्राह्मणानं वेस्सानं सुद्दानं गहट्ठानं पब्बजितानं देवानं मनुस्सानं।

Bahūnaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.

(Pāli only)

401

<ब्>बद्धानन्</ब्>ति बद्धानं बद्धचरानं परिचारकानं सिस्सानन्ति—

Baddhānanti baddhānaṁ baddhacarānaṁ paricārakānaṁ sissānanti—

(Pāli only)

402

बहूनमिध बद्धानं।

bahūnamidha baddhānaṁ.

(Pāli only)

403

<ब्>अत्थि पञ्हेन आगमन्</ब्>ति।

Atthi pañhena āgamanti.

(Pāli only)

404

पञ्हेन अत्थिको आगतोम्हि, पञ्हं पुच्छितुकामो आगतोम्हि, पञ्हं सोतुकामो आगतोम्हीति।

Pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti.

(Pāli only)

405

एवम्पि अत्थि पञ्हेन आगमं।

Evampi atthi pañhena āgamaṁ.

(Pāli only)

406

अथ वा पञ्हत्थिकानं पञ्हं पुच्छितुकामानं पञ्हं सोतुकामानं आगमनं अभिक्कमनं उपसङ्कमनं पयिरुपासनं सिया अत्थीति।

Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ siyā atthīti.

(Pāli only)

407

एवम्पि अत्थि पञ्हेन आगमं।

Evampi atthi pañhena āgamaṁ.

(Pāli only)

408

अथ वा पञ्हागमो तुय्हं अत्थि, त्वम्पि पहु, त्वमसि अलमत्थो मया पुच्छितं कथेतुं विसज्जेतुं “वहस्सेतं भारन्”ति।

Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu, tvamasi alamattho mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ “vahassetaṁ bhāran”ti.

(Pāli only)

409

एवम्पि अत्थि पञ्हेन आगमं।

Evampi atthi pañhena āgamaṁ.

(Pāli only)

410

<ब्>भिक्खुनो विजिगुच्छतो,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

411

“तं बुद्धं असितं तादिं,

“Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,

(Pāli only)

412

अकुहं गणिमागतं;

akuhaṁ gaṇimāgataṁ;

(Pāli only)

413

बहूनमिध बद्धानं,

Bahūnamidha baddhānaṁ,

(Pāli only)

414

अत्थि पञ्हेन आगमन्”ति।

atthi pañhena āgaman”ti.

(Pāli only)

415

Bhikkhuno vijigucchato,

(Pāli only)

416

<ब्>भजतो रित्तमासनं;</ब्>

bhajato rittamāsanaṁ;

(Pāli only)

417

<ब्>रुक्खमूलं सुसानं वा,</ब्>

Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā,

(Pāli only)

418

<ब्>पब्बतानं गुहासु वा।</ब्>

pabbatānaṁ guhāsu vā.

(Pāli only)

419

<ब्>भिक्खुनो विजिगुच्छतो</ब्>ति।

Bhikkhuno vijigucchatoti.

(Pāli only)

420

<ब्>भिक्खुनो</ब्>ति पुथुज्जनकल्याणस्स वा भिक्खुनो सेक्खस्स वा भिक्खुनो।

Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhuno.

(Pāli only)

421

Vijigucchatoti jātiyā vijigucchato, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi vijigucchato, nerayikena dukkhena … tiracchānayonikena dukkhena … pettivisayikena dukkhena … mānusikena dukkhena … gabbhokkantimūlakena dukkhena … gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena … gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena … jātassūpanibandhakena dukkhena … jātassa parādheyyakena dukkhena … attūpakkamena dukkhena … parūpakkamena dukkhena … dukkhadukkhena … saṅkhāradukkhena … vipariṇāmadukkhena … cakkhurogena dukkhena … sotarogena dukkhena … ghānarogena dukkhena … jivhārogena dukkhena … kāyarogena dukkhena … sīsarogena dukkhena … kaṇṇarogena dukkhena … mukharogena dukkhena … dantarogena dukkhena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena … mātumaraṇena dukkhena … pitumaraṇena dukkhena … bhātumaraṇena … bhaginimaraṇena … puttamaraṇena … dhītumaraṇena … ñātibyasanena … bhogabyasanena … rogabyasanena … sīlabyasanena … diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchato aṭṭīyato harāyato jigucchatoti—

(Pāli only)

422

भिक्खुनो विजिगुच्छतो।

bhikkhuno vijigucchato.

(Pāli only)

423

<ब्>भजतो रित्तमासनन्</ब्>ति।

Bhajato rittamāsananti.

(Pāli only)

424

<ब्>आसन</ब्>ं वुच्चति यत्थ निसीदति—

Āsanaṁ vuccati yattha nisīdati—

(Pāli only)

425

मञ्चो पीठं भिसि तट्टिका चम्मखण्डो तिणसन्थारो पण्णसन्थारो पलालसन्थारो।

mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.

(Pāli only)

426

तं आसनं असप्पायरूपदस्सनेन रित्तं विवित्तं पविवित्तं, असप्पायसद्दस्सवनेन रित्तं विवित्तं पविवित्तं, असप्पायेहि पञ्चहि कामगुणेहि रित्तं विवित्तं पविवित्तं।

Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.

(Pāli only)

427

तं पविवित्तं आसनं भजतो सम्भजतो सेवतो निसेवतो संसेवतो पटिसेवतोति—

Taṁ pavivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—

(Pāli only)

428

भजतो रित्तमासनं।

bhajato rittamāsanaṁ.

(Pāli only)

429

<ब्>रुक्खमूलं सुसानं वा</ब्>ति।

Rukkhamūlaṁ susānaṁ vāti.

(Pāli only)

430

रुक्खमूलंयेव रुक्खमूलं, सुसानंयेव सुसानन्ति—

Rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ, susānaṁyeva susānanti—

(Pāli only)

431

रुक्खमूलं सुसानं वा।

rukkhamūlaṁ susānaṁ vā.

(Pāli only)

432

<ब्>पब्बतानं गुहासु वा</ब्>ति।

Pabbatānaṁ guhāsu vāti.

(Pāli only)

433

पब्बतायेव पब्बता, कन्दरायेव कन्दरा, गिरिगुहायेव गिरिगुहा।

Pabbatāyeva pabbatā, kandarāyeva kandarā, giriguhāyeva giriguhā.

(Pāli only)

434

पब्बतन्तरिकायो वुच्चन्ति पब्बतपब्भाराति—

Pabbatantarikāyo vuccanti pabbatapabbhārāti—

(Pāli only)

435

पब्बतानं गुहासु वा।

pabbatānaṁ guhāsu vā.

(Pāli only)

436

<ब्>उच्चावचेसु सयनेसु,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

437

“भिक्खुनो विजिगुच्छतो,

“Bhikkhuno vijigucchato,

(Pāli only)

438

भजतो रित्तमासनं;

bhajato rittamāsanaṁ;

(Pāli only)

439

रुक्खमूलं सुसानं वा,

Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā,

(Pāli only)

440

पब्बतानं गुहासु वा”ति।

pabbatānaṁ guhāsu vā”ti.

(Pāli only)

441

Uccāvacesu sayanesu,

(Pāli only)

442

<ब्>कीवन्तो तत्थ भेरवा;</ब्>

kīvanto tattha bheravā;

(Pāli only)

443

<ब्>ये हि भिक्खु न वेधेय्य,</ब्>

Ye hi bhikkhu na vedheyya,

(Pāli only)

444

<ब्>निग्घोसे सयनासने।</ब्>

nigghose sayanāsane.

(Pāli only)

445

<ब्>उच्चावचेसु सयनेसू</ब्>ति।

Uccāvacesu sayanesūti.

(Pāli only)

446

<ब्>उच्चावचेसू</ब्>ति उच्चावचेसु हीनप्पणीतेसु छेकपापकेसु।

Uccāvacesūti uccāvacesu hīnappaṇītesu chekapāpakesu.

(Pāli only)

447

<ब्>सयनं</ब्> वुच्चति सेनासनं विहारो अड्ढयोगो पासादो हम्मियं गुहाति—

Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—

(Pāli only)

448

उच्चावचेसु सयनेसु।

uccāvacesu sayanesu.

(Pāli only)

449

<ब्>कीवन्तो तत्थ भेरवा</ब्>ति।

Kīvanto tattha bheravāti.

(Pāli only)

450

<ब्>कीवन्तो</ब्>ति कीवन्तो कूजन्तो नदन्तो सद्दं करोन्तो।

Kīvantoti kīvanto kūjanto nadanto saddaṁ karonto.

(Pāli only)

451

अथ वा <ब्>कीवन्तो</ब्>ति कति कित्तका कीवतका कीवबहुका ते।

Atha vā kīvantoti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā te.

(Pāli only)

452

<ब्>भेरवा</ब्>ति सीहा ब्यग्घा दीपी अच्छा तरच्छा कोका महिंसा हत्थी अही विच्छिका सतपदी, चोरा वा अस्सु मानवा वा कतकम्मा वा अकतकम्मा वाति—

Bheravāti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vāti—

(Pāli only)

453

कीवन्तो तत्थ भेरवा।

kīvanto tattha bheravā.

(Pāli only)

454

<ब्>ये हि भिक्खु न वेधेय्या</ब्>ति।

Ye hi bhikkhu na vedheyyāti.

(Pāli only)

455

<ब्>ये ही</ब्>ति ये हि भेरवे पस्सित्वा वा सुणित्वा वा न वेधेय्य नप्पवेधेय्य न सम्पवेधेय्य न तसेय्य न उत्तसेय्य न परित्तसेय्य न भायेय्य न सन्तासं आपज्जेय्य, अभीरू अस्स अच्छम्भी अनुत्रासी अपलायी, पहीनभयभेरवो विगतलोमहंसो विहरेय्याति—

Ye hīti ye hi bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—

(Pāli only)

456

ये हि भिक्खु न वेधेय्य।

ye hi bhikkhu na vedheyya.

(Pāli only)

457

<ब्>निग्घोसे सयनासने</ब्>ति।

Nigghose sayanāsaneti.

(Pāli only)

458

अप्पसद्दे अप्पनिग्घोसे विजनवाते मनुस्सराहस्सेय्यके पटिसल्लानसारुप्पे सेनासनेति—

Appasadde appanigghose vijanavāte manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe senāsaneti—

(Pāli only)

459

निग्घोसे सयनासने।

nigghose sayanāsane.

(Pāli only)

460

<ब्>कति परिस्सया लोके,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

461

“उच्चावचेसु सयनेसु,

“Uccāvacesu sayanesu,

(Pāli only)

462

कीवन्तो तत्थ भेरवा;

kīvanto tattha bheravā;

(Pāli only)

463

ये हि भिक्खु न वेधेय्य,

Ye hi bhikkhu na vedheyya,

(Pāli only)

464

निग्घोसे सयनासने”ति।

nigghose sayanāsane”ti.

(Pāli only)

465

Kati parissayā loke,

(Pāli only)

466

<ब्>गच्छतो अगतं दिसं;</ब्>

gacchato agataṁ disaṁ;

(Pāli only)

467

<ब्>ये भिक्खु अभिसम्भवे,</ब्>

Ye bhikkhu abhisambhave,

(Pāli only)

468

<ब्>पन्तम्हि सयनासने।</ब्>

pantamhi sayanāsane.

(Pāli only)

469

<ब्>कति परिस्सया लोके</ब्>ति।

Kati parissayā loketi.

(Pāli only)

470

<ब्>कती</ब्>ति कति कित्तका कीवतका कीवबहुका।

Katīti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā.

(Pāli only)

471

<ब्>परिस्सया</ब्>ति द्वे परिस्सया—

Parissayāti dve parissayā—

(Pāli only)

472

पाकटपरिस्सया च पटिच्छन्नपरिस्सया च।

pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.

(Pāli only)

473

कतमे पाकटपरिस्सया?

Katame pākaṭaparissayā?

(Pāli only)

474

सीहा ब्यग्घा दीपी अच्छा तरच्छा कोका महिंसा हत्थी अही विच्छिका सतपदी, चोरा वा अस्सु मानवा वा कतकम्मा वा अकतकम्मा वा, चक्खुरोगो सोतरोगो घानरोगो जिव्हारोगो कायरोगो सीसरोगो कण्णरोगो मुखरोगो दन्तरोगो कासो सासो पिनासो डाहो जरो कुच्छिरोगो मुच्छा पक्खन्दिका सूला विसूचिका कुट्ठं गण्डो किलासो सोसो अपमारो दद्दु कण्डु कच्छु रखसा वितच्छिका लोहितं पित्तं मधुमेहो अंसा पिळका भगन्दला, पित्तसमुट्ठाना आबाधा …पे…

Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitaṁ pittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā …pe…

(Pāli only)

475

सीतं उण्हं जिघच्छा पिपासा उच्चारो पस्सावो डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सा—

sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā—

(Pāli only)

476

इमे वुच्चन्ति पाकटपरिस्सया।

ime vuccanti pākaṭaparissayā.

(Pāli only)

477

कतमे पटिच्छन्नपरिस्सया?

Katame paṭicchannaparissayā?

(Pāli only)

478

कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं कामच्छन्दनीवरणं ब्यापादनीवरणं थिनमिद्धनीवरणं उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं विचिकिच्छानीवरणं रागो दोसो मोहो कोधो उपनाहो मक्खो पळासो इस्सा मच्छरियं माया साठेय्यं थम्भो सारम्भो मानो अतिमानो मदो पमादो, सब्बे किलेसा सब्बे दुच्चरिता सब्बे दरथा सब्बे परिळाहा सब्बे सन्तापा सब्बाकुसलाभिसङ्खारा—

Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—

(Pāli only)

479

इमे वुच्चन्ति पटिच्छन्नपरिस्सया।

ime vuccanti paṭicchannaparissayā.

(Pāli only)

480

<ब्>परिस्सया</ब्>ति केनट्ठेन परिस्सया?

Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?

(Pāli only)

481

परिसहन्तीति परिस्सया, परिहानाय संवत्तन्तीति परिस्सया, तत्रासयाति परिस्सया।

Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.

(Pāli only)

482

कथं परिसहन्तीति परिस्सया?

Kathaṁ parisahantīti parissayā?

(Pāli only)

483

ते परिस्सया तं पुग्गलं सहन्ति परिसहन्ति अभिभवन्ति अज्झोत्थरन्ति परियादियन्ति मद्दन्ति।

Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.

(Pāli only)

484

एवं परिसहन्तीति—

Evaṁ parisahantīti—

(Pāli only)

485

कथं परिहानाय संवत्तन्तीति परिस्सया?

parissayā.

(Pāli only)

486

Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?

(Pāli only)

487

ते परिस्सया कुसलानं धम्मानं अन्तरायाय परिहानाय संवत्तन्ति।

Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.

(Pāli only)

488

कतमेसं कुसलानं धम्मानं?

Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?

(Pāli only)

489

सम्मापटिपदाय अनुलोमपटिपदाय अपच्चनीकपटिपदाय अविरुद्धपटिपदाय अन्वत्थपटिपदाय धम्मानुधम्मपटिपदाय सीलेसु परिपूरकारिताय इन्द्रियेसु गुत्तद्वारताय भोजने मत्तञ्ञुताय जागरियानुयोगस्स सतिसम्पजञ्ञस्स चतुन्नं सतिपट्ठानानं भावनानुयोगस्स चतुन्नं सम्मप्पधानानं चतुन्नं इद्धिपादानं पञ्चन्नं इन्द्रियानं पञ्चन्नं बलानं सत्तन्नं बोज्झङ्गानं अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स भावनानुयोगस्स—

Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—

(Pāli only)

490

इमेसं कुसलानं धम्मानं अन्तरायाय परिहानाय संवत्तन्ति।

imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.

(Pāli only)

491

एवं परिहानाय संवत्तन्तीति—

Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—

(Pāli only)

492

तत्थेते पापका अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति अत्तभावसन्निस्सया।

parissayā.

(Pāli only)

493

कथं तत्रासयाति परिस्सया?

Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?

(Pāli only)

494

Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.

(Pāli only)

495

यथा बिले बिलासया पाणा सयन्ति, दके दकासया पाणा सयन्ति, वने वनासया पाणा सयन्ति, रुक्खे रुक्खासया पाणा सयन्ति;

Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;

(Pāli only)

496

एवमेवं तत्थेते पापका अकुसला धम्मा उप्पज्जन्ति अत्तभावसन्निस्सयाति।

evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.

(Pāli only)

497

Evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

498

parissayā.

(Pāli only)

499

“सान्तेवासिको, भिक्खवे, भिक्खु साचरियको दुक्खं न फासु विहरति।

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)

500

“Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.

(Pāli only)

501

कथञ्च, भिक्खवे, भिक्खु सान्तेवासिको साचरियको दुक्खं न फासु विहरति?

Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?

(Pāli only)

502

इध, भिक्खवे, भिक्खुनो चक्खुना रूपं दिस्वा उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा सरसङ्कप्पा संयोजनिया, त्यस्स अन्तो वसन्ति अन्वास्सवन्ति पापका अकुसला धम्माति।

Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.

(Pāli only)

503

तस्मा सान्तेवासिकोति वुच्चति।

Tasmā sāntevāsikoti vuccati.

(Pāli only)

504

ते नं समुदाचरन्ति, समुदाचरन्ति नं पापका अकुसला धम्माति।

Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.

(Pāli only)

505

तस्मा साचरियकोति वुच्चति।

Tasmā sācariyakoti vuccati.

(Pāli only)

506

पुन चपरं, भिक्खवे, भिक्खुनो सोतेन सद्दं सुत्वा …पे…

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…

(Pāli only)

507

घानेन गन्धं घायित्वा …

ghānena gandhaṁ ghāyitvā …

(Pāli only)

508

जिव्हाय रसं सायित्वा …

jivhāya rasaṁ sāyitvā …

(Pāli only)

509

कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा …

kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …

(Pāli only)

510

मनसा धम्मं विञ्ञाय उप्पज्जन्ति पापका अकुसला धम्मा सरसङ्कप्पा संयोजनिया, त्यस्स अन्तो वसन्ति अन्वास्सवन्ति पापका अकुसला धम्माति।

manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.

(Pāli only)

511

तस्मा सान्तेवासिकोति वुच्चति।

Tasmā sāntevāsikoti vuccati.

(Pāli only)

512

ते नं समुदाचरन्ति, समुदाचरन्ति नं पापका अकुसला धम्माति।

Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.

(Pāli only)

513

तस्मा साचरियकोति वुच्चति।

Tasmā sācariyakoti vuccati.

(Pāli only)

514

एवं खो, भिक्खवे, भिक्खु सान्तेवासिको साचरियको दुक्खं न फासु विहरती”ति।

Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.

(Pāli only)

515

Evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

516

parissayā.

(Pāli only)

517

“तयोमे, भिक्खवे, अन्तरामला अन्तराअमित्ता अन्तरासपत्ता अन्तरावधका अन्तरापच्चत्थिका।

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)

518

“Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.

(Pāli only)

519

कतमे तयो?

Katame tayo?

(Pāli only)

520

लोभो, भिक्खवे, अन्तरामलो अन्तराअमित्तो अन्तरासपत्तो अन्तरावधको अन्तरापच्चत्थिको;

Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;

(Pāli only)

521

दोसो, भिक्खवे …पे…

doso, bhikkhave …pe…

(Pāli only)

522

मोहो, भिक्खवे, अन्तरामलो अन्तराअमित्तो अन्तरासपत्तो अन्तरावधको अन्तरापच्चत्थिको।

moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.

(Pāli only)

523

इमे खो, भिक्खवे, तयो अन्तरामला अन्तराअमित्ता अन्तरासपत्ता अन्तरावधका अन्तरापच्चत्थिका।

Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.

(Pāli only)

524

अनत्थजननो लोभो,

Anatthajanano lobho,

(Pāli only)

525

लोभो चित्तप्पकोपनो;

lobho cittappakopano;

(Pāli only)

526

भयमन्तरतो जातं,

Bhayamantarato jātaṁ,

(Pāli only)

527

तं जनो नावबुज्झति।

taṁ jano nāvabujjhati.

(Pāli only)

528

लुद्धो अत्थं न जानाति,

Luddho atthaṁ na jānāti,

(Pāli only)

529

लुद्धो धम्मं न पस्सति;

luddho dhammaṁ na passati;

(Pāli only)

530

अन्धन्तमं तदा होति,

Andhantamaṁ tadā hoti,

(Pāli only)

531

यं लोभो सहते नरं।

yaṁ lobho sahate naraṁ.

(Pāli only)

532

अनत्थजननो दोसो,

Anatthajanano doso,

(Pāli only)

533

दोसो चित्तप्पकोपनो;

doso cittappakopano;

(Pāli only)

534

भयमन्तरतो जातं,

Bhayamantarato jātaṁ,

(Pāli only)

535

तं जनो नावबुज्झति।

taṁ jano nāvabujjhati.

(Pāli only)

536

कुद्धो अत्थं न जानाति,

Kuddho atthaṁ na jānāti,

(Pāli only)

537

कुद्धो धम्मं न पस्सति;

kuddho dhammaṁ na passati;

(Pāli only)

538

अन्धन्तमं तदा होति,

Andhantamaṁ tadā hoti,

(Pāli only)

539

यं दोसो सहते नरं।

yaṁ doso sahate naraṁ.

(Pāli only)

540

अनत्थजननो मोहो,

Anatthajanano moho,

(Pāli only)

541

मोहो चित्तप्पकोपनो;

moho cittappakopano;

(Pāli only)

542

भयमन्तरतो जातं,

Bhayamantarato jātaṁ,

(Pāli only)

543

तं जनो नावबुज्झति।

taṁ jano nāvabujjhati.

(Pāli only)

544

मूळ्हो अत्थं न जानाति,

Mūḷho atthaṁ na jānāti,

(Pāli only)

545

मूळ्हो धम्मं न पस्सति;

mūḷho dhammaṁ na passati;

(Pāli only)

546

अन्धन्तमं तदा होति,

Andhantamaṁ tadā hoti,

(Pāli only)

547

यं मोहो सहते नरन्”ति।

yaṁ moho sahate naran”ti.

(Pāli only)

548

Evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

549

parissayā.

(Pāli only)

550

“तयो खो, महाराज, पुरिसस्स धम्मा अज्झत्तं उप्पज्जमाना उप्पज्जन्ति अहिताय दुक्खाय अफासुविहाराय।

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)

551

“Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.

(Pāli only)

552

कतमे तयो?

Katame tayo?

(Pāli only)

553

लोभो खो, महाराज, पुरिसस्स धम्मो अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति अहिताय दुक्खाय अफासुविहाराय;

Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;

(Pāli only)

554

दोसो खो, महाराज …पे…

doso kho, mahārāja …pe…

(Pāli only)

555

मोहो खो, महाराज, पुरिसस्स धम्मो अज्झत्तं उप्पज्जमानो उप्पज्जति अहिताय दुक्खाय अफासुविहाराय।

moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.

(Pāli only)

556

इमे खो, महाराज, तयो पुरिसस्स धम्मा अज्झत्तं उप्पज्जमाना उप्पज्जन्ति अहिताय दुक्खाय अफासुविहारायाति।

Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti.

(Pāli only)

557

लोभो दोसो च मोहो च,

Lobho doso ca moho ca,

(Pāli only)

558

पुरिसं पापचेतसं;

purisaṁ pāpacetasaṁ;

(Pāli only)

559

हिंसन्ति अत्तसम्भूता,

Hiṁsanti attasambhūtā,

(Pāli only)

560

तचसारंव सम्फलन्”ति।

tacasāraṁva samphalan”ti.

(Pāli only)

561

Evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

562

parissayā.

(Pāli only)

563

“रागो च दोसो च इतोनिदाना,

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)

564

“Rāgo ca doso ca itonidānā,

(Pāli only)

565

अरती रती लोमहंसो इतोजा;

Aratī ratī lomahaṁso itojā;

(Pāli only)

566

इतो समुट्ठाय मनोवितक्का,

Ito samuṭṭhāya manovitakkā,

(Pāli only)

567

कुमारका धङ्कमिवोस्सजन्ती”ति।

Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.

(Pāli only)

568

Evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

569

<ब्>लोके</ब्>ति मनुस्सलोकेति—

parissayā.

(Pāli only)

570

Loketi manussaloketi—

(Pāli only)

571

कति परिस्सया लोके।

kati parissayā loke.

(Pāli only)

572

<ब्>गच्छतो अगतं दिसन्</ब्>ति।

Gacchato agataṁ disanti.

(Pāli only)

573

अगता दिसा वुच्चति अमतं निब्बानं।

Agatā disā vuccati amataṁ nibbānaṁ.

(Pāli only)

574

यो सो सब्बसङ्खारसमथो सब्बूपधिपटिनिस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानं।

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.

(Pāli only)

575

अगतपुब्बा सा दिसा न सा दिसा गतपुब्बा इमिना दीघेन अद्धुना।

Agatapubbā sā disā na sā disā gatapubbā iminā dīghena addhunā.

(Pāli only)

576

“समतित्तिकं अनवसेसं,

“Samatittikaṁ anavasesaṁ,

(Pāli only)

577

तेलपत्तं यथा परिहरेय्य;

Telapattaṁ yathā parihareyya;

(Pāli only)

578

एवं सचित्तमनुरक्खे,

Evaṁ sacittamanurakkhe,

(Pāli only)

579

पत्थयानो दिसं अगतपुब्बं”।

Patthayāno disaṁ agatapubbaṁ”.

(Pāli only)

580

अगतपुब्बं दिसं वजतो गच्छतो अभिक्कमतोति—

Agatapubbaṁ disaṁ vajato gacchato abhikkamatoti—

(Pāli only)

581

गच्छतो अगतं दिसं।

gacchato agataṁ disaṁ.

(Pāli only)

582

<ब्>ये भिक्खु अभिसम्भवे</ब्>ति।

Ye bhikkhu abhisambhaveti.

(Pāli only)

583

<ब्>ये</ब्>ति ये परिस्सये अभिसम्भवेय्य अभिभवेय्य अज्झोत्थरेय्य परियादियेय्य मद्देय्याति—

Yeti ye parissaye abhisambhaveyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

(Pāli only)

584

ये भिक्खु अभिसम्भवे।

ye bhikkhu abhisambhave.

(Pāli only)

585

<ब्>पन्तम्हि सयनासने</ब्>ति।

Pantamhi sayanāsaneti.

(Pāli only)

586

अन्ते पन्ते परियन्ते सेलन्ते वा वनन्ते वा नदन्ते वा उदकन्ते वा यत्थ न कसीयति न वपीयति, जनन्तं अतिक्कमित्वा मनुस्सानं अनुपचारे सेनासनेति—

Ante pante pariyante selante vā vanante vā nadante vā udakante vā yattha na kasīyati na vapīyati, janantaṁ atikkamitvā manussānaṁ anupacāre senāsaneti—

(Pāli only)

587

पन्तम्हि सयनासने।

pantamhi sayanāsane.

(Pāli only)

588

<ब्>क्यास्स ब्यप्पथयो अस्सु,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

589

“कति परिस्सया लोके,

“Kati parissayā loke,

(Pāli only)

590

गच्छतो अगतं दिसं;

gacchato agataṁ disaṁ;

(Pāli only)

591

ये भिक्खु अभिसम्भवे,

Ye bhikkhu abhisambhave,

(Pāli only)

592

पन्तम्हि सयनासने”ति।

pantamhi sayanāsane”ti.

(Pāli only)

593

Kyāssa byappathayo assu,

(Pāli only)

594

<ब्>क्यास्सस्सु इध गोचरा;</ब्>

kyāssassu idha gocarā;

(Pāli only)

595

<ब्>कानि सीलब्बतानास्सु,</ब्>

Kāni sīlabbatānāssu,

(Pāli only)

596

<ब्>पहितत्तस्स भिक्खुनो।</ब्>

pahitattassa bhikkhuno.

(Pāli only)

597

<ब्>क्यास्स ब्यप्पथयो अस्सू</ब्>ति।

Kyāssa byappathayo assūti.

(Pāli only)

598

कीदिसेन ब्यप्पथेन समन्नागतो अस्स किंसण्ठितेन किंपकारेन किंपटिभागेनाति वचीपारिसुद्धिं पुच्छति।

Kīdisena byappathena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti vacīpārisuddhiṁ pucchati.

(Pāli only)

599

कतमा वचीपारिसुद्धि?

Katamā vacīpārisuddhi?

(Pāli only)

600

इध भिक्खु मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो होति सच्चवादी सच्चसन्धो थेतो पच्चयिको अविसंवादको लोकस्स।

Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.

(Pāli only)

601

पिसुणं वाचं पहाय पिसुणाय वाचाय पटिविरतो होति, इतो सुत्वा न अमुत्र अक्खाता इमेसं भेदाय, अमुत्र वा सुत्वा न इमेसं अक्खाता अमूसं भेदाय, इति भिन्नानं वा सन्धाता, सहितानं वा अनुप्पदाता समग्गारामो समग्गरतो समग्गनन्दी समग्गकरणिं वाचं भासिता होति।

Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.

(Pāli only)

602

फरुसं वाचं पहाय फरुसाय वाचाय पटिविरतो होति;

Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti;

(Pāli only)

603

या सा वाचा नेला कण्णसुखा पेमनीया हदयङ्गमा पोरी बहुजनकन्ता बहुजनमनापा तथारूपिं वाचं भासिता होति।

yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.

(Pāli only)

604

सम्फप्पलापं पहाय सम्फप्पलापा पटिविरतो होति कालवादी भूतवादी अत्थवादी धम्मवादी विनयवादी, निधानवतिं वाचं भासिता होति कालेन सापदेसं परियन्तवतिं अत्थसंहितं।

Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.

(Pāli only)

605

चतूहि वचीसुचरितेहि समन्नागतो चतुदोसापगतं वाचं भासति, बात्तिंसाय तिरच्छानकथाय आरतो अस्स विरतो पटिविरतो निक्खन्तो निस्सटो विप्पमुत्तो विसञ्ञुत्तो विमरियादिकतेन चेतसा विहरति।

Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catudosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.

(Pāli only)

606

दस कथावत्थूनि कथेति, सेय्यथिदं—

Dasa kathāvatthūni katheti, seyyathidaṁ—

(Pāli only)

607

अप्पिच्छकथं सन्तुट्ठिकथं पविवेककथं असंसग्गकथं वीरियारम्भकथं सीलकथं समाधिकथं पञ्ञाकथं विमुत्तिकथं विमुत्तिञाणदस्सनकथं सतिपट्ठानकथं सम्मप्पधानकथं इद्धिपादकथं इन्द्रियकथं बलकथं बोज्झङ्गकथं मग्गकथं फलकथं निब्बानकथं कथेति।

appicchakathaṁ santuṭṭhikathaṁ pavivekakathaṁ asaṁsaggakathaṁ vīriyārambhakathaṁ sīlakathaṁ samādhikathaṁ paññākathaṁ vimuttikathaṁ vimuttiñāṇadassanakathaṁ satipaṭṭhānakathaṁ sammappadhānakathaṁ iddhipādakathaṁ indriyakathaṁ balakathaṁ bojjhaṅgakathaṁ maggakathaṁ phalakathaṁ nibbānakathaṁ katheti.

(Pāli only)

608

वाचाय यतो यत्तो पटियत्तो गुत्तो गोपितो रक्खितो संवुतो—

Vācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvuto—

(Pāli only)

609

अयं वचीपारिसुद्धि।

ayaṁ vacīpārisuddhi.

(Pāli only)

610

एदिसाय वचीपारिसुद्धिया समन्नागतो अस्साति—

Edisāya vacīpārisuddhiyā samannāgato assāti—

(Pāli only)

611

क्यास्स ब्यप्पथयो अस्सु।

kyāssa byappathayo assu.

(Pāli only)

612

<ब्>क्यास्सस्सु इध गोचरा</ब्>ति।

Kyāssassu idha gocarāti.

(Pāli only)

613

कीदिसेन गोचरेन समन्नागतो अस्स किंसण्ठितेन किंपकारेन किंपटिभागेनाति गोचरं पुच्छति।

Kīdisena gocarena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti gocaraṁ pucchati.

(Pāli only)

614

अत्थि गोचरो, अत्थि अगोचरो।

Atthi gocaro, atthi agocaro.

(Pāli only)

615

कतमो अगोचरो?

Katamo agocaro?

(Pāli only)

616

इधेकच्चो वेसियागोचरो वा होति, विधवागोचरो वा होति, थुल्लकुमारीगोचरो वा होति, पण्डकगोचरो वा होति, भिक्खुनीगोचरो वा होति, पानागारगोचरो वा होति, संसट्ठो विहरति राजूहि राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि अननुलोमिकेन संसग्गेन।

Idhekacco vesiyāgocaro vā hoti, vidhavāgocaro vā hoti, thullakumārīgocaro vā hoti, paṇḍakagocaro vā hoti, bhikkhunīgocaro vā hoti, pānāgāragocaro vā hoti, saṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.

(Pāli only)

617

यानि वा पन तानि कुलानि अस्सद्धानि अप्पसन्नानि अनोपानभूतानि अक्कोसकपरिभासकानि अनत्थकामानि अहितकामानि अफासुकामानि अयोगक्खेमकामानि भिक्खूनं भिक्खुनीनं उपासकानं उपासिकानं, तथारूपानि कुलानि सेवति भजति पयिरुपासति—

Yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—

(Pāli only)

618

अयं वुच्चति अगोचरो।

ayaṁ vuccati agocaro.

(Pāli only)

619

Atha vā antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati, hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārikāyo olokento, kumārake olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—

(Pāli only)

620

अथ वा चक्खुना रूपं दिस्वा निमित्तग्गाही होति अनुब्यञ्जनग्गाही।

ayampi vuccati agocaro.

(Pāli only)

621

Atha vā cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

(Pāli only)

622

यत्वाधिकरणमेनं …पे…

Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe…

(Pāli only)

623

मनिन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झा दोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स न संवराय पटिपज्जति, न रक्खति मनिन्द्रियं मनिन्द्रिये न संवरं आपज्जति—

manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa na saṁvarāya paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ āpajjati—

(Pāli only)

624

यथा वा पनेके भोन्तो समणब्राह्मणा सद्धादेय्यानि भोजनानि भुञ्जित्वा ते एवरूपं विसूकदस्सनं अनुयुत्ता विहरन्ति, सेय्यथिदं—

ayampi vuccati agocaro.

(Pāli only)

625

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—

(Pāli only)

626

नच्चं गीतं वादितं पेक्खं अक्खानं पाणिस्सरं वेताळं कुम्भथूणं सोभनकं चण्डालं वंसं धोवनं हत्थियुद्धं अस्सयुद्धं महिंसयुद्धं उसभयुद्धं अजयुद्धं मेण्डयुद्धं कुक्कुटयुद्धं वट्टकयुद्धं दण्डयुद्धं मुट्ठियुद्धं निब्बुद्धं उय्योधिकं बलग्गं सेनाब्यूहं अनीकदस्सनं इति वा इति, एवरूपं विसूकदस्सनं अनुयुत्तो होति—

naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti—

(Pāli only)

627

ayampi vuccati agocaro.

(Pāli only)

628

पञ्चपि कामगुणा अगोचरा।

Pañcapi kāmaguṇā agocarā.

(Pāli only)

629

“मा, भिक्खवे, अगोचरे चरथ परविसये।

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)

630

“mā, bhikkhave, agocare caratha paravisaye.

(Pāli only)

631

अगोचरे, भिक्खवे, चरतं परविसये लच्छति मारो ओतारं, लच्छति मारो आरम्मणं।

Agocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ.

(Pāli only)

632

को च, भिक्खवे, भिक्खुनो अगोचरो परविसयो?

Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo?

(Pāli only)

633

यदिदं पञ्च कामगुणा।

Yadidaṁ pañca kāmaguṇā.

(Pāli only)

634

कतमे पञ्च?

Katame pañca?

(Pāli only)

635

चक्खुविञ्ञेय्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया,

Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,

(Pāli only)

636

सोतविञ्ञेय्या सद्दा …

sotaviññeyyā saddā …

(Pāli only)

637

घानविञ्ञेय्या गन्धा …

ghānaviññeyyā gandhā …

(Pāli only)

638

जिव्हाविञ्ञेय्या रसा …

jivhāviññeyyā rasā …

(Pāli only)

639

कायविञ्ञेय्या फोट्ठब्बा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया।

kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.

(Pāli only)

640

अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खुनो अगोचरो परविसयो”—

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo”—

(Pāli only)

641

इध भिक्खु न वेसियागोचरो होति, न विधवागोचरो होति, न थुल्लकुमारीगोचरो होति, न पण्डकगोचरो होति, न भिक्खुनीगोचरो होति, न पानागारगोचरो होति, असंसट्ठो विहरति राजूहि राजमहामत्तेहि तित्थियेहि तित्थियसावकेहि अननुलोमिकेन संसग्गेन।

ayampi vuccati agocaro.

(Pāli only)

642

कतमो गोचरो?

Katamo gocaro?

(Pāli only)

643

Idha bhikkhu na vesiyāgocaro hoti, na vidhavāgocaro hoti, na thullakumārīgocaro hoti, na paṇḍakagocaro hoti, na bhikkhunīgocaro hoti, na pānāgāragocaro hoti, asaṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.

(Pāli only)

644

यानि वा पन तानि कुलानि सद्धानि पसन्नानि ओपानभूतानि कासावपज्जोतानि इसिवातपटिवातानि अत्थकामानि हितकामानि फासुकामानि योगक्खेमकामानि भिक्खूनं भिक्खुनीनं उपासकानं उपासिकानं, तथारूपानि कुलानि सेवति भजति पयिरुपासति—

Yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—

(Pāli only)

645

अथ वा भिक्खु अन्तरघरं पविट्ठो वीथिं पटिपन्नो संवुतो गच्छति, न हत्थिं ओलोकेन्तो, न अस्सं ओलोकेन्तो, न रथं ओलोकेन्तो, न पत्तिं ओलोकेन्तो …पे…

ayampi vuccati gocaro.

(Pāli only)

646

Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati, na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento …pe…

(Pāli only)

647

न दिसाविदिसं विपेक्खमानो गच्छति—

na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—

(Pāli only)

648

अथ वा भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति …पे…

ayampi vuccati gocaro.

(Pāli only)

649

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe…

(Pāli only)

650

मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति—

manindriye saṁvaraṁ āpajjati—

(Pāli only)

651

यथा वा पनेके भोन्तो समणब्राह्मणा सद्धादेय्यानि भोजनानि भुञ्जित्वा ते एवरूपं विसूकदस्सनं अननुयुत्ता विहरन्ति, सेय्यथिदं—

ayampi vuccati gocaro.

(Pāli only)

652

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—

(Pāli only)

653

नच्चं गीतं वादितं …पे… अनीकदस्सनं इति वा इति, एवरूपा विसूकदस्सना पटिविरतो होति—

naccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti—

(Pāli only)

654

चत्तारोपि सतिपट्ठाना गोचरो।

ayampi vuccati gocaro.

(Pāli only)

655

Cattāropi satipaṭṭhānā gocaro.

(Pāli only)

656

“गोचरे, भिक्खवे, चरथ सके पेत्तिके विसये।

Vuttañhetaṁ bhagavatā—

(Pāli only)

657

“gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye.

(Pāli only)

658

गोचरे, भिक्खवे, चरतं सके पेत्तिके विसये न लच्छति मारो ओतारं, न लच्छति मारो आरम्मणं।

Gocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ.

(Pāli only)

659

को च, भिक्खवे, भिक्खुनो गोचरो सको पेत्तिको विसयो?

Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo?

(Pāli only)

660

यदिदं चत्तारो सतिपट्ठाना।

Yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā.

(Pāli only)

661

कतमे चत्तारो?

Katame cattāro?

(Pāli only)

662

इध, भिक्खवे, भिक्खु काये कायानुपस्सी विहरति,

Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati,

(Pāli only)

663

वेदनासु …पे…

vedanāsu …pe…

(Pāli only)

664

चित्ते …पे…

citte …pe…

(Pāli only)

665

धम्मेसु धम्मानुपस्सी विहरति आतापी सम्पजानो सतिमा विनेय्य लोके अभिज्झादोमनस्सं।

dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

(Pāli only)

666

अयं वुच्चति, भिक्खवे, भिक्खुनो गोचरो सको पेत्तिको विसयो—

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo—

(Pāli only)

667

एदिसेन गोचरेन समन्नागतो अस्सा”ति—

ayampi vuccati gocaro.

(Pāli only)

668

Edisena gocarena samannāgato assā”ti—

(Pāli only)

669

क्यास्सस्सु इध गोचरा।

kyāssassu idha gocarā.

(Pāli only)

670

<ब्>कानि सीलब्बतानास्सू</ब्>ति।

Kāni sīlabbatānāssūti.

(Pāli only)

671

कीदिसेन सीलब्बतेन समन्नागतो अस्स किंसण्ठितेन किंपकारेन किंपटिभागेनाति सीलब्बतपारिसुद्धिं पुच्छति।

Kīdisena sīlabbatena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti sīlabbatapārisuddhiṁ pucchati.

(Pāli only)

672

कतमा सीलब्बतपारिसुद्धि?

Katamā sīlabbatapārisuddhi?

(Pāli only)

673

अत्थि सीलञ्चेव वतञ्च, अत्थि वतं न सीलं।

Atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.

(Pāli only)

674

कतमं सीलञ्चेव वतञ्च?

Katamaṁ sīlañceva vatañca?

(Pāli only)

675

इध भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो, अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु।

Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.

(Pāli only)

676

यो तत्थ सञ्ञमो संवरो अवीतिक्कमो—

Yo tattha saññamo saṁvaro avītikkamo—

(Pāli only)

677

इदं सीलं।

idaṁ sīlaṁ.

(Pāli only)

678

यं समादानं—

Yaṁ samādānaṁ—

(Pāli only)

679

तं वतं।

taṁ vataṁ.

(Pāli only)

680

संवरट्ठेन सीलं, समादानट्ठेन वतं—

Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, samādānaṭṭhena vataṁ—

(Pāli only)

681

इदं वुच्चति सीलञ्चेव वतञ्च।

idaṁ vuccati sīlañceva vatañca.

(Pāli only)

682

कतमं वतं न सीलं?

Katamaṁ vataṁ na sīlaṁ?

(Pāli only)

683

अट्ठ धुतङ्गानि—

Aṭṭha dhutaṅgāni—

(Pāli only)

684

आरञ्ञिकङ्गं, पिण्डपातिकङ्गं, पंसुकूलिकङ्गं, तेचीवरिकङ्गं, सपदानचारिकङ्गं, खलुपच्छाभत्तिकङ्गं, नेसज्जिकङ्गं, यथासन्थतिकङ्गं—

āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—

(Pāli only)

685

इदं वुच्चति वतं न सीलं।

idaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.

(Pāli only)

686

वीरियसमादानम्पि वुच्चति वतं न सीलं।

Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ na sīlaṁ.

(Pāli only)

687

कामं तचो च न्हारु च अट्ठि च अवसिस्सतु, सरीरे उपस्सुस्सतु मंसलोहितं, यं तं पुरिसथामेन पुरिसबलेन पुरिसवीरियेन पुरिसपरक्कमेन पत्तब्बं न तं अपापुणित्वा वीरियस्स सण्ठानं भविस्सतीति—

Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti—

(Pāli only)

688

एवरूपम्पि वीरियसमादानं वुच्चति वतं न सीलं।

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

(Pāli only)

689

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.

(Pāli only)

690

“नासिस्सं न पिविस्सामि,

“Nāsissaṁ na pivissāmi,

(Pāli only)

691

विहारतो न निक्खमे;

vihārato na nikkhame;

(Pāli only)

692

नपि पस्सं निपातेस्सं,

Napi passaṁ nipātessaṁ,

(Pāli only)

693

तण्हासल्ले अनूहते”ति।

taṇhāsalle anūhate”ti.

(Pāli only)

694

एवरूपम्पि वीरियसमादानं वुच्चति वतं न सीलं।

Cittaṁ paggaṇhāti padahati.

(Pāli only)

695

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.

(Pāli only)

696

न तावाहं इमं पल्लङ्कं भिन्दिस्सामि याव मे न अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चिस्सतीति—

Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—

(Pāli only)

697

एवरूपम्पि वीरियसमादानं वुच्चति वतं, न सीलं।

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

(Pāli only)

698

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

(Pāli only)

699

न तावाहं इमम्हा आसना वुट्ठहिस्सामि …

Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi …

(Pāli only)

700

न तावाहं इमम्हा चङ्कमा ओरोहिस्सामि …

na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …

(Pāli only)

701

विहारा निक्खमिस्सामि …

vihārā nikkhamissāmi …

(Pāli only)

702

अड्ढयोगा निक्खमिस्सामि …

aḍḍhayogā nikkhamissāmi …

(Pāli only)

703

पासादा निक्खमिस्सामि …

pāsādā nikkhamissāmi …

(Pāli only)

704

हम्मिया …

hammiyā …

(Pāli only)

705

गुहाय …

guhāya …

(Pāli only)

706

लेणा …

leṇā …

(Pāli only)

707

कुटिया …

kuṭiyā …

(Pāli only)

708

कूटागारा …

kūṭāgārā …

(Pāli only)

709

अट्टा …

aṭṭā …

(Pāli only)

710

माळा …

māḷā …

(Pāli only)

711

उद्दण्डा …

uddaṇḍā …

(Pāli only)

712

उपट्ठानसालाय …

upaṭṭhānasālāya …

(Pāli only)

713

मण्डपा …

maṇḍapā …

(Pāli only)

714

रुक्खमूला निक्खमिस्सामि याव मे न अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुच्चिस्सतीति—

rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—

(Pāli only)

715

एवरूपम्पि वीरियसमादानं वुच्चति वतं, न सीलं।

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

(Pāli only)

716

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

(Pāli only)

717

इमस्मिञ्ञेव पुब्बण्हसमयं अरियधम्मं आहरिस्सामि समाहरिस्सामि अधिगच्छिस्सामि फस्सयिस्सामि सच्छिकरिस्सामीति—

Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—

(Pāli only)

718

एवरूपम्पि वीरियसमादानं वुच्चति वतं, न सीलं।

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

(Pāli only)

719

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.

(Pāli only)

720

इमस्मिञ्ञेव मज्झन्हिकसमयं …

Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ …

(Pāli only)

721

सायन्हसमयं …

sāyanhasamayaṁ …

(Pāli only)

722

पुरेभत्तं …

purebhattaṁ …

(Pāli only)

723

पच्छाभत्तं …

pacchābhattaṁ …

(Pāli only)

724

पुरिमयामं …

purimayāmaṁ …

(Pāli only)

725

मज्झिमयामं …

majjhimayāmaṁ …

(Pāli only)

726

पच्छिमयामं …

pacchimayāmaṁ …

(Pāli only)

727

काळे …

kāḷe …

(Pāli only)

728

जुण्हे …

juṇhe …

(Pāli only)

729

वस्से …

vasse …

(Pāli only)

730

हेमन्ते …

hemante …

(Pāli only)

731

गिम्हे …

gimhe …

(Pāli only)

732

पुरिमे वयोखन्धे …

purime vayokhandhe …

(Pāli only)

733

मज्झिमे वयोखन्धे …

majjhime vayokhandhe …

(Pāli only)

734

पच्छिमे वयोखन्धे अरियधम्मं आहरिस्सामि समाहरिस्सामि अधिगच्छिस्सामि फस्सयिस्सामि सच्छिकरिस्सामीति—

pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—

(Pāli only)

735

एवरूपम्पि वीरियसमादानं वुच्चति वतं, न सीलं—

cittaṁ paggaṇhāti padahati.

(Pāli only)

736

Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ—

(Pāli only)

737

अयं सीलब्बतपारिसुद्धि।

ayaṁ sīlabbatapārisuddhi.

(Pāli only)

738

एदिसाय सीलब्बतपारिसुद्धिया समन्नागतो अस्साति—

Edisāya sīlabbatapārisuddhiyā samannāgato assāti—

(Pāli only)

739

कानि सीलब्बतानास्सु।

kāni sīlabbatānāssu.

(Pāli only)

740

<ब्>पहितत्तस्स भिक्खुनो</ब्>ति।

Pahitattassa bhikkhunoti.

(Pāli only)

741

<ब्>पहितत्तस्सा</ब्>ति आरद्धवीरियस्स थामगतस्स दळ्हपरक्कमस्स अनिक्खित्तच्छन्दस्स अनिक्खित्तधुरस्स कुसलेसु धम्मेसु।

Pahitattassāti āraddhavīriyassa thāmagatassa daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu dhammesu.

(Pāli only)

742

अथ वा पेसितत्तस्स यस्सत्थाय पेसितो अत्तत्थे च ञाये च लक्खणे च कारणे च ठानाठाने च।

Atha vā pesitattassa yassatthāya pesito attatthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.

(Pāli only)

743

“सब्बे सङ्खारा अनिच्चा”ति पेसितत्तस्स,

“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti pesitattassa,

(Pāli only)

744

“सब्बे सङ्खारा दुक्खा”ति पेसितत्तस्स,

“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti pesitattassa,

(Pāli only)

745

“सब्बे धम्मा अनत्ता”ति पेसितत्तस्स,

“sabbe dhammā anattā”ti pesitattassa,

(Pāli only)

746

“अविज्जापच्चया सङ्खारा”ति पेसितत्तस्स …पे…

“avijjāpaccayā saṅkhārā”ti pesitattassa …pe…

(Pāli only)

747

“जातिपच्चया जरामरणन्”ति पेसितत्तस्स,

“jātipaccayā jarāmaraṇan”ti pesitattassa,

(Pāli only)

748

“अविज्जानिरोधा सङ्खारनिरोधो”ति पेसितत्तस्स …पे…

“avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti pesitattassa …pe…

(Pāli only)

749

“जातिनिरोधा जरामरणनिरोधो”ति पेसितत्तस्स,

“jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti pesitattassa,

(Pāli only)

750

“इदं दुक्खन्”ति पेसितत्तस्स …पे…

“idaṁ dukkhan”ti pesitattassa …pe…

(Pāli only)

751

“अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा”ति पेसितत्तस्स,

“ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,

(Pāli only)

752

“इमे आसवा”ति पेसितत्तस्स …पे…

“ime āsavā”ti pesitattassa …pe…

(Pāli only)

753

“अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा”ति पेसितत्तस्स,

“ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,

(Pāli only)

754

“इमे धम्मा अभिञ्ञेय्या”ति पेसितत्तस्स …पे…

“ime dhammā abhiññeyyā”ti pesitattassa …pe…

(Pāli only)

755

“इमे धम्मा सच्छिकातब्बा”ति पेसितत्तस्स,

“ime dhammā sacchikātabbā”ti pesitattassa,

(Pāli only)

756

छन्नं फस्सायतनानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च पेसितत्तस्स,

channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,

(Pāli only)

757

पञ्चन्नं उपादानक्खन्धानं …

pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …

(Pāli only)

758

चतुन्नं महाभूतानं समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च अस्सादञ्च आदीनवञ्च निस्सरणञ्च पेसितत्तस्स,

catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,

(Pāli only)

759

“यं किञ्चि समुदयधम्मं, सब्बं तं निरोधधम्मन्”ति पेसितत्तस्स।

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pesitattassa.

(Pāli only)

760

<ब्>भिक्खुनो</ब्>ति पुथुज्जनकल्याणकस्स वा भिक्खुनो सेक्खस्स वा भिक्खुनोति—

Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—

(Pāli only)

761

पहितत्तस्स भिक्खुनो।

pahitattassa bhikkhuno.

(Pāli only)

762

“क्यास्स ब्यप्पथयो अस्सु,

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

763

“Kyāssa byappathayo assu,

(Pāli only)

764

क्यास्सस्सु इध गोचरा;

kyāssassu idha gocarā;

(Pāli only)

765

कानि सीलब्बतानास्सु,

Kāni sīlabbatānāssu,

(Pāli only)

766

पहितत्तस्स भिक्खुनो”ति।

pahitattassa bhikkhuno”ti.

(Pāli only)

767

<ब्>कं सो सिक्खं समादाय,</ब्>

Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,

(Pāli only)

768

<ब्>एकोदि निपको सतो;</ब्>

ekodi nipako sato;

(Pāli only)

769

<ब्>कम्मारो रजतस्सेव,</ब्>

Kammāro rajatasseva,

(Pāli only)

770

<ब्>निद्धमे मलमत्तनो।</ब्>

niddhame malamattano.

(Pāli only)

771

<ब्>कं सो सिक्खं समादाया</ब्>ति कं सो सिक्खं आदाय समादाय आदियित्वा समादियित्वा गण्हित्वा परामसित्वा अभिनिविसित्वाति—

Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti kaṁ so sikkhaṁ ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—

(Pāli only)

772

कं सो सिक्खं समादाय।

kaṁ so sikkhaṁ samādāya.

(Pāli only)

773

<ब्>एकोदि निपको सतो</ब्>ति।

Ekodi nipako satoti.

(Pāli only)

774

<ब्>एकोदी</ब्>ति एकग्गचित्तो अविक्खित्तचित्तो अविसाहटमानसो समथो समाधिन्द्रियं समाधिबलं …पे…

Ekodīti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ …pe…

(Pāli only)

775

सम्मासमाधि।

sammāsamādhi.

(Pāli only)

776

<ब्>निपको</ब्>ति निपको पण्डितो पञ्ञवा बुद्धिमा ञाणी विभावी मेधावी।

Nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.

(Pāli only)

777

<ब्>सतो</ब्>ति चतूहि कारणेहि सतो—

Satoti catūhi kāraṇehi sato—

(Pāli only)

778

काये कायानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो,

kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,

(Pāli only)

779

वेदनासु …पे…

vedanāsu …pe…

(Pāli only)

780

चित्ते …पे…

citte …pe…

(Pāli only)

781

धम्मेसु धम्मानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो।

dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.

(Pāli only)

782

सो वुच्चति सतोति—

So vuccati satoti—

(Pāli only)

783

सतो।

sato.

(Pāli only)

784

कं सो सिक्खं समादायाति अधिसीलसिक्खं पुच्छति।

Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati.

(Pāli only)

785

<ब्>एकोदी</ब्>ति अधिचित्तसिक्खं पुच्छति।

Ekodīti adhicittasikkhaṁ pucchati.

(Pāli only)

786

<ब्>निपको</ब्>ति अधिपञ्ञासिक्खं पुच्छति।

Nipakoti adhipaññāsikkhaṁ pucchati.

(Pāli only)

787

<ब्>सतो</ब्>ति पारिसुद्धिं पुच्छतीति—

Satoti pārisuddhiṁ pucchatīti—

(Pāli only)

788

कं सो सिक्खं समादाय, एकोदि निपको सतो।

kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato.

(Pāli only)

789

<ब्>कम्मारो रजतस्सेव, निद्धमे मलमत्तनो</ब्>ति।

Kammāro rajatasseva, niddhame malamattanoti.

(Pāli only)

790

कम्मारो वुच्चति सुवण्णकारो, रजतं वुच्चति जातरूपं।

Kammāro vuccati suvaṇṇakāro, rajataṁ vuccati jātarūpaṁ.

(Pāli only)

791

यथा सुवण्णकारो जातरूपस्स ओळारिकम्पि मलं धमति सन्धमति निद्धमति, मज्झिमकम्पि मलं धमति सन्धमति निद्धमति, सुखुमकम्पि मलं धमति सन्धमति निद्धमति;

Yathā suvaṇṇakāro jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, sukhumakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati;

(Pāli only)

792

एवमेवं भिक्खु अत्तनो ओळारिकेपि किलेसे धमति सन्धमति निद्धमति पजहति विनोदेति ब्यन्तिं करोति अनभावं गमेति, मज्झिमकेपि किलेसे … सुखुमकेपि किलेसे धमति सन्धमति निद्धमति पजहति विनोदेति ब्यन्तिं करोति अनभावं गमेति।

evamevaṁ bhikkhu attano oḷārikepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, majjhimakepi kilese … sukhumakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

(Pāli only)

793

अथ वा भिक्खु अत्तनो रागमलं दोसमलं मोहमलं मानमलं दिट्ठिमलं किलेसमलं दुच्चरितमलं अन्धकरणं अचक्खुकरणं अञ्ञाणकरणं पञ्ञानिरोधिकं विघातपक्खिकं अनिब्बानसंवत्तनिकं धमति सन्धमति निद्धमति पजहति विनोदेति ब्यन्तिं करोति अनभावं गमेति।

Atha vā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

(Pāli only)

794

अथ वा सम्मादिट्ठिया मिच्छादिट्ठिं धमति सन्धमति निद्धमति पजहति विनोदेति ब्यन्तिं करोति अनभावं गमेति।

Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

(Pāli only)

795

सम्मासङ्कप्पेन मिच्छासङ्कप्पं …पे…

Sammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ …pe…

(Pāli only)

796

सम्मावाचाय मिच्छावाचं …

sammāvācāya micchāvācaṁ …

(Pāli only)

797

सम्माकम्मन्तेन मिच्छाकम्मन्तं …

sammākammantena micchākammantaṁ …

(Pāli only)

798

सम्माआजीवेन मिच्छाआजीवं …

sammāājīvena micchāājīvaṁ …

(Pāli only)

799

सम्मावायामेन मिच्छावायामं …

sammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ …

(Pāli only)

800

सम्मासतिया मिच्छासतिं …

sammāsatiyā micchāsatiṁ …

(Pāli only)

801

सम्मासमाधिना मिच्छासमाधिं …

sammāsamādhinā micchāsamādhiṁ …

(Pāli only)

802

सम्माञाणेन मिच्छाञाणं …

sammāñāṇena micchāñāṇaṁ …

(Pāli only)

803

सम्माविमुत्तिया मिच्छाविमुत्तिं धमति सन्धमति निद्धमति पजहति विनोदेति ब्यन्तिं करोति अनभावं गमेति।

sammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

(Pāli only)

804

अथ वा अरियेन अट्ठङ्गिकेन मग्गेन सब्बे किलेसे सब्बे दुच्चरिते सब्बे दरथे सब्बे परिळाहे सब्बे सन्तापे सब्बाकुसलाभिसङ्खारे धमति सन्धमति निद्धमति पजहति विनोदेति ब्यन्तिं करोति अनभावं गमेतीति—

Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilese sabbe duccarite sabbe darathe sabbe pariḷāhe sabbe santāpe sabbākusalābhisaṅkhāre dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gametīti—

(Pāli only)

805

कम्मारो रजतस्सेव निद्धमे मलमत्तनो।

kammāro rajatasseva niddhame malamattano.

(Pāli only)

806

<ब्>विजिगुच्छमानस्स यदिदं फासु,</ब्>

Tenāha thero sāriputto—

(Pāli only)

807

“कं सो सिक्खं समादाय,

“Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,

(Pāli only)

808

एकोदि निपको सतो;

ekodi nipako sato;

(Pāli only)

809

कम्मारो रजतस्सेव,

Kammāro rajatasseva,

(Pāli only)

810

निद्धमे मलमत्तनो”ति।

niddhame malamattano”ti.

(Pāli only)

811

Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,

(Pāli only)

812

(सारिपुत्ताति भगवा)

(sāriputtāti bhagavā)

(Pāli only)

813

<ब्>रित्तासनं सयनं सेवतो वे;</ब्>

Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;

(Pāli only)

814

<ब्>सम्बोधिकामस्स यथानुधम्मं,</ब्>

Sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,

(Pāli only)

815

<ब्>तं ते पवक्खामि यथा पजानं।</ब्>

Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.

(Pāli only)

816

<ब्>विजिगुच्छमानस्स यदिदं फासू</ब्>ति।

Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsūti.

(Pāli only)

817

<ब्>विजिगुच्छमानस्सा</ब्>ति जातिया विजिगुच्छमानस्स, जराय … ब्याधिना … मरणेन … सोकेहि … परिदेवेहि … दुक्खेहि … दोमनस्सेहि … उपायासेहि …पे…

Vijigucchamānassāti jātiyā vijigucchamānassa, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi …pe…

(Pāli only)

818

दिट्ठिब्यसनेन दुक्खेन विजिगुच्छमानस्स अट्टीयमानस्स हरायमानस्साति—

diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchamānassa aṭṭīyamānassa harāyamānassāti—

(Pāli only)

819

विजिगुच्छमानस्स।

vijigucchamānassa.

(Pāli only)

820

<ब्>यदिदं फासू</ब्>ति यं फासुविहारं तं कथयिस्सामि।

Yadidaṁ phāsūti yaṁ phāsuvihāraṁ taṁ kathayissāmi.

(Pāli only)

821

कतमो फासुविहारो?

Katamo phāsuvihāro?

(Pāli only)

822

सम्मापटिपदा अनुलोमपटिपदा अपच्चनीकपटिपदा अविरुद्धपटिपदा अन्वत्थपटिपदा धम्मानुधम्मपटिपदा सीलेसु परिपूरकारिता इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता भोजने मत्तञ्ञुता जागरियानुयोगो सतिसम्पजञ्ञं चत्तारो सतिपट्ठाना चत्तारो सम्मप्पधाना चत्तारो इद्धिपादा पञ्चिन्द्रियानि पञ्च बलानि सत्त बोज्झङ्गा अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो निब्बानञ्च निब्बानगामिनी च पटिपदा—

Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nibbānañca nibbānagāminī ca paṭipadā—

(Pāli only)

823

अयं फासुविहारोति—

ayaṁ phāsuvihāroti—

(Pāli only)

824

विजिगुच्छमानस्स यदिदं फासु।

vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu.

(Pāli only)

825

<ब्>सारिपुत्ताति भगवा</ब्>ति।

Sāriputtāti bhagavāti.

(Pāli only)

826

तं थेरं नामेनालपति।

Taṁ theraṁ nāmenālapati.

(Pāli only)

827

<ब्>भगवा</ब्>ति गारवाधिवचनं।

Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.

(Pāli only)

828

अपि च भग्गरागोति भगवा,

Api ca bhaggarāgoti bhagavā,

(Pāli only)

829

भग्गदोसोति भगवा,

bhaggadosoti bhagavā,

(Pāli only)

830

भग्गमोहोति भगवा,

bhaggamohoti bhagavā,

(Pāli only)

831

भग्गमानोति भगवा,

bhaggamānoti bhagavā,

(Pāli only)

832

भग्गदिट्ठीति भगवा,

bhaggadiṭṭhīti bhagavā,

(Pāli only)

833

भग्गकण्डकोति भगवा,

bhaggakaṇḍakoti bhagavā,

(Pāli only)

834

भग्गकिलेसोति भगवा,

bhaggakilesoti bhagavā,

(Pāli only)

835

भजि विभजि पविभजि धम्मरतनन्ति भगवा,

bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,

(Pāli only)

836

भवानं अन्तकरोति भगवा,

bhavānaṁ antakaroti bhagavā,

(Pāli only)

837

भावितकायो भावितसीलो भावितचित्तो भावितपञ्ञोति भगवा;

bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;

(Pāli only)

838

भजि वा भगवा अरञ्ञवनपत्थानि पन्तानि सेनासनानि अप्पसद्दानि अप्पनिग्घोसानि विजनवातानि मनुस्सराहस्सेय्यकानि पटिसल्लानसारुप्पानीति भगवा,

bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,

(Pāli only)

839

भागी वा भगवा चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारानन्ति भगवा,

bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,

(Pāli only)

840

भागी वा भगवा अत्थरसस्स धम्मरसस्स विमुत्तिरसस्स अधिसीलस्स अधिचित्तस्स अधिपञ्ञायाति भगवा,

bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,

(Pāli only)

841

भागी वा भगवा चतुन्नं झानानं चतुन्नं अप्पमञ्ञानं चतुन्नं आरुप्पसमापत्तीनन्ति भगवा,

bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ āruppasamāpattīnanti bhagavā,

(Pāli only)

842

भागी वा भगवा अट्ठन्नं विमोक्खानं अट्ठन्नं अभिञ्ञायतनानं नवन्नं अनुपुब्बविहारसमापत्तीनन्ति भगवा,

bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhiññāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,

(Pāli only)

843

भागी वा भगवा दसन्नं सञ्ञाभावनानं दसन्नं कसिणसमापत्तीनं आनापानस्सतिसमाधिस्स असुभसमापत्तियाति भगवा,

bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,

(Pāli only)

844

भागी वा भगवा चतुन्नं सतिपट्ठानानं चतुन्नं सम्मप्पधानानं चतुन्नं इद्धिपादानं पञ्चन्नं इन्द्रियानं पञ्चन्नं बलानं सत्तन्नं बोज्झङ्गानं अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्साति भगवा,

bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,

(Pāli only)

845

भागी वा भगवा दसन्नं तथागतबलानं चतुन्नं वेसारज्जानं चतुन्नं पटिसम्भिदानं छन्नं अभिञ्ञानं छन्नं बुद्धधम्मानन्ति भगवा;

bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā;

(Pāli only)

846

भगवाति नेतं नामं मातरा कतं, न पितरा कतं, न भातरा कतं, न भगिनिया कतं, न मित्तामच्चेहि कतं, न ञातिसालोहितेहि कतं, न समणब्राह्मणेहि कतं, न देवताहि कतं;

bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ;

(Pāli only)

847

विमोक्खन्तिकमेतं बुद्धानं भगवन्तानं बोधिया मूले सह सब्बञ्ञुतञाणस्स पटिलाभा सच्छिका पञ्ञत्ति यदिदं भगवाति—

vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—

(Pāli only)

848

सारिपुत्ताति भगवा।

sāriputtāti bhagavā.

(Pāli only)

849

<ब्>रित्तासनं सयनं सेवतो वे</ब्>ति।

Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato veti.

(Pāli only)

850

आसनं वुच्चति यत्थ निसीदति—

Āsanaṁ vuccati yattha nisīdati—

(Pāli only)

851

मञ्चो पीठं भिसि तट्टिका चम्मखण्डो तिणसन्थारो पण्णसन्थारो पलालसन्थारो।

mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.

(Pāli only)

852

सयनं वुच्चति सेनासनं विहारो अड्ढयोगो पासादो हम्मियं गुहा।

Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā.

(Pāli only)

853

तं सयनासनं असप्पायरूपदस्सनेन रित्तं विवित्तं पविवित्तं, असप्पायसद्दस्सवनेन …पे…

Taṁ sayanāsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena …pe…

(Pāli only)

854

असप्पायेहि पञ्चहि कामगुणेहि रित्तं विवित्तं पविवित्तं।

asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.

(Pāli only)

855

तं सयनासनं सेवतो निसेवतो संसेवतो पटिसेवतोति—

Taṁ sayanāsanaṁ sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—

(Pāli only)

856

रित्तासनं सयनं सेवतो वे।

rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve.

(Pāli only)

857

<ब्>सम्बोधिकामस्स यथानुधम्मन्</ब्>ति।

Sambodhikāmassa yathānudhammanti.

(Pāli only)

858

सम्बोधि वुच्चति चतूसु मग्गेसु ञाणं पञ्ञा पञ्ञिन्द्रियं पञ्ञाबलं …पे…

Sambodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe…

(Pāli only)

859

धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो वीमंसा विपस्सना सम्मादिट्ठि।

dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.

(Pāli only)

860

तं सम्बोधिं बुज्झितुकामस्स अनुबुज्झितुकामस्स पटिबुज्झितुकामस्स सम्बुज्झितुकामस्स अधिगन्तुकामस्स फस्सितुकामस्स सच्छिकातुकामस्साति—

Taṁ sambodhiṁ bujjhitukāmassa anubujjhitukāmassa paṭibujjhitukāmassa sambujjhitukāmassa adhigantukāmassa phassitukāmassa sacchikātukāmassāti—

(Pāli only)

861

सम्बोधिकामस्स।

sambodhikāmassa.

(Pāli only)

862

<ब्>यथानुधम्मन्</ब्>ति कतमे बोधिया अनुधम्मा?

Yathānudhammanti katame bodhiyā anudhammā?

(Pāli only)

863

सम्मापटिपदा अनुलोमपटिपदा अपच्चनीकपटिपदा अविरुद्धपटिपदा अन्वत्थपटिपदा धम्मानुधम्मपटिपदा सीलेसु परिपूरकारिता इन्द्रियेसु गुत्तद्वारता भोजने मत्तञ्ञुता जागरियानुयोगो सतिसम्पजञ्ञं—

Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ—

(Pāli only)

864

इमे वुच्चन्ति बोधिया अनुधम्मा।

ime vuccanti bodhiyā anudhammā.

(Pāli only)

865

अथ वा चतुन्नं मग्गानं पुब्बभागे विपस्सना—

Atha vā catunnaṁ maggānaṁ pubbabhāge vipassanā—

(Pāli only)

866

इमे वुच्चन्ति बोधिया अनुधम्माति—

ime vuccanti bodhiyā anudhammāti—

(Pāli only)

867

सम्बोधिकामस्स यथानुधम्मं।

sambodhikāmassa yathānudhammaṁ.

(Pāli only)

868

<ब्>तं ते पवक्खामि यथा पजानन्</ब्>ति।

Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānanti.

(Pāli only)

869

<ब्>तन्</ब्>ति बोधिया अनुधम्मं।

Tanti bodhiyā anudhammaṁ.

(Pāli only)

870

<ब्>पवक्खामी</ब्>ति पवक्खामि आचिक्खिस्सामि देसेस्सामि पञ्ञपेस्सामि पट्ठपेस्सामि विवरिस्सामि विभजिस्सामि उत्तानीकरिस्सामि पकासिस्सामि।

Pavakkhāmīti pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmi.

(Pāli only)

871

<ब्>यथा पजानन्</ब्>ति यथा पजानं यथा पजानन्तो आजानन्तो विजानन्तो पटिविजानन्तो पटिविज्झन्तो न इतिहितिहं न इतिकिराय न परम्पराय न पिटकसम्पदाय न तक्कहेतु न नयहेतु न आकारपरिवितक्केन न दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया सामं सयमभिञ्ञातं अत्तपच्चक्खं धम्मं, तं कथयिस्सामीति—

Yathā pajānanti yathā pajānaṁ yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto na itihitihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—

(Pāli only)

872

तं ते पवक्खामि यथा पजानं।

taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.

(Pāli only)

873

“विजिगुच्छमानस्स यदिदं फासु,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

874

“Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,

(Pāli only)

875

(सारिपुत्ताति भगवा)

(sāriputtāti bhagavā)

(Pāli only)

876

रित्तासनं सयनं सेवतो वे;

Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;

(Pāli only)

877

सम्बोधिकामस्स यथानुधम्मं,

Sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,

(Pāli only)

878

तं ते पवक्खामि यथा पजानन्”ति।

Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānan”ti.

(Pāli only)

879

<ब्>पञ्चन्नं धीरो भयानं न भाये,</ब्>

Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye,

(Pāli only)

880

<ब्>भिक्खु सतो सपरियन्तचारी;</ब्>

Bhikkhu sato sapariyantacārī;

(Pāli only)

881

<ब्>डंसाधिपातानं सरीसपानं,</ब्>

Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ,

(Pāli only)

882

<ब्>मनुस्सफस्सानं चतुप्पदानं।</ब्>

Manussaphassānaṁ catuppadānaṁ.

(Pāli only)

883

<ब्>पञ्चन्नं धीरो भयानं न भाये</ब्>ति।

Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāyeti.

(Pāli only)

884

<ब्>धीरो</ब्>ति धीरो पण्डितो पञ्ञवा बुद्धिमा ञाणी विभावी मेधावी।

Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.

(Pāli only)

885

धीरो पञ्चन्नं भयानं न भायेय्य न तसेय्य न सन्तसेय्य न उत्तसेय्य न परित्तसेय्य न सन्तासं आपज्जेय्य, अभीरू अस्स अच्छम्भी अनुत्रासी अपलायी पहीनभयभेरवो विगतलोमहंसो विहरेय्याति—

Dhīro pañcannaṁ bhayānaṁ na bhāyeyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—

(Pāli only)

886

पञ्चन्नं धीरो भयानं न भाये।

pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye.

(Pāli only)

887

<ब्>भिक्खु सतो सपरियन्तचारी</ब्>ति।

Bhikkhu sato sapariyantacārīti.

(Pāli only)

888

<ब्>भिक्खू</ब्>ति पुथुज्जनकल्याणको वा भिक्खु सेक्खो वा भिक्खु।

Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekkho vā bhikkhu.

(Pāli only)

889

<ब्>सतो</ब्>ति चतूहि कारणेहि सतो—

Satoti catūhi kāraṇehi sato—

(Pāli only)

890

काये कायानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो,

kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,

(Pāli only)

891

वेदनासु …पे…

vedanāsu …pe…

(Pāli only)

892

चित्ते …

citte …

(Pāli only)

893

धम्मेसु धम्मानुपस्सनासतिपट्ठानं भावेन्तो सतो—

dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato—

(Pāli only)

894

सो वुच्चति सतो।

so vuccati sato.

(Pāli only)

895

<ब्>सपरियन्तचारी</ब्>ति चत्तारो परियन्ता—

Sapariyantacārīti cattāro pariyantā—

(Pāli only)

896

सीलसंवरपरियन्तो, इन्द्रियसंवरपरियन्तो, भोजने मत्तञ्ञुतापरियन्तो, जागरियानुयोगपरियन्तो।

sīlasaṁvarapariyanto, indriyasaṁvarapariyanto, bhojane mattaññutāpariyanto, jāgariyānuyogapariyanto.

(Pāli only)

897

कतमो सीलसंवरपरियन्तो?

Katamo sīlasaṁvarapariyanto?

(Pāli only)

898

इध भिक्खु सीलवा होति, पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो, अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु।

Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.

(Pāli only)

899

अन्तोपूतिभावं पच्चवेक्खमानो अन्तो सीलसंवरपरियन्ते चरति, मरियादं न भिन्दति—

Antopūtibhāvaṁ paccavekkhamāno anto sīlasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—

(Pāli only)

900

अयं सीलसंवरपरियन्तो।

ayaṁ sīlasaṁvarapariyanto.

(Pāli only)

901

कतमो इन्द्रियसंवरपरियन्तो?

Katamo indriyasaṁvarapariyanto?

(Pāli only)

902

इध भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनग्गाही।

Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.

(Pāli only)

903

यत्वाधिकरणमेनं …पे…

Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe…

(Pāli only)

904

चक्खुन्द्रिये संवरं आपज्जति।

cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.

(Pāli only)

905

सोतेन सद्दं सुत्वा … घानेन गन्धं घायित्वा … जिव्हाय रसं सायित्वा … कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा … मनसा धम्मं विञ्ञाय न निमित्तग्गाही होति नानुब्यञ्जनग्गाही।

Sotena saddaṁ sutvā … ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.

(Pāli only)

906

यत्वाधिकरणमेनं मनिन्द्रियं सुसंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा नान्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय पटिपज्जति, रक्खति मनिन्द्रियं, मनिन्द्रिये संवरं आपज्जति।

Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ susaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.

(Pāli only)

907

आदित्तपरियायं पच्चवेक्खमानो अन्तो इन्द्रियसंवरपरियन्ते चरति, मरियादं न भिन्दति—

Ādittapariyāyaṁ paccavekkhamāno anto indriyasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—

(Pāli only)

908

अयं इन्द्रियसंवरपरियन्तो।

ayaṁ indriyasaṁvarapariyanto.

(Pāli only)

909

कतमो भोजने मत्तञ्ञुतापरियन्तो?

Katamo bhojane mattaññutāpariyanto?

(Pāli only)

910

इध भिक्खु पटिसङ्खा योनिसो आहारं आहारेति नेव दवाय न मदाय न मण्डनाय न विभूसनाय, यावदेव इमस्स कायस्स ठितिया यापनाय विहिंसूपरतिया ब्रह्मचरियानुग्गहाय।

Idha bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.

(Pāli only)

911

इति पुराणञ्च वेदनं पटिहङ्खामि नवञ्च वेदनं न उप्पादेस्सामि, यात्रा च मे भविस्सति अनवज्जता च फासुविहारो चाति।

Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.

(Pāli only)

912

अक्खब्भञ्जनवणपटिच्छादनपुत्तमंसूपमं पच्चवेक्खमानो अन्तो भोजने मत्तञ्ञुतापरियन्ते चरति, मरियादं न भिन्दति—

Akkhabbhañjanavaṇapaṭicchādanaputtamaṁsūpamaṁ paccavekkhamāno anto bhojane mattaññutāpariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—

(Pāli only)

913

अयं भोजने मत्तञ्ञुतापरियन्तो।

ayaṁ bhojane mattaññutāpariyanto.

(Pāli only)

914

कतमो जागरियानुयोगपरियन्तो?

Katamo jāgariyānuyogapariyanto?

(Pāli only)

915

इध भिक्खु दिवसं चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति, रत्तिया पठमं यामं चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति, रत्तिया मज्झिमं यामं दक्खिणेन पस्सेन सीहसेय्यं कप्पेति पादे पादं अच्चाधाय सतो सम्पजानो उट्ठानसञ्ञं मनसि करित्वा, रत्तिया पच्छिमं यामं पच्चुट्ठाय चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति।

Idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.

(Pāli only)

916

भद्देकरत्तविहारं पच्चवेक्खमानो अन्तो जागरियानुयोगपरियन्ते चरति, मरियादं न भिन्दति—

Bhaddekarattavihāraṁ paccavekkhamāno anto jāgariyānuyogapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—

(Pāli only)

917

अयं जागरियानुयोगपरियन्तोति—

ayaṁ jāgariyānuyogapariyantoti—

(Pāli only)

918

भिक्खु सतो सपरियन्तचारी।

bhikkhu sato sapariyantacārī.

(Pāli only)

919

<ब्>डंसाधिपातानं सरीसपानन्</ब्>ति।

Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānanti.

(Pāli only)

920

<ब्>डंसा</ब्> वुच्चन्ति पिङ्गलमक्खिकायो।

Ḍaṁsā vuccanti piṅgalamakkhikāyo.

(Pāli only)

921

<ब्>अधिपातका</ब्> वुच्चन्ति सब्बापि मक्खिकायो।

Adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.

(Pāli only)

922

किङ्कारणा अधिपातका वुच्चन्ति सब्बापि मक्खिकायो?

Kiṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo?

(Pāli only)

923

ता उप्पतित्वा उप्पतित्वा खादन्ति;

Tā uppatitvā uppatitvā khādanti;

(Pāli only)

924

तङ्कारणा अधिपातका वुच्चन्ति सब्बापि मक्खिकायो।

taṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.

(Pāli only)

925

<ब्>सरीसपा</ब्> वुच्चन्ति अहीति—

Sarīsapā vuccanti ahīti—

(Pāli only)

926

डंसाधिपातानं सरीसपानं।

ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ.

(Pāli only)

927

<ब्>मनुस्सफस्सानं चतुप्पदानन्</ब्>ति।

Manussaphassānaṁ catuppadānanti.

(Pāli only)

928

मनुस्सफस्सा वुच्चन्ति चोरा वा अस्सु मानवा वा कतकम्मा वा अकतकम्मा वा।

Manussaphassā vuccanti corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.

(Pāli only)

929

Te bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.

(Pāli only)

930

यो कोचि मनुस्सतो उपघातो—

Yo koci manussato upaghāto—

(Pāli only)

931

मनुस्सफस्सो।

manussaphasso.

(Pāli only)

932

<ब्>चतुप्पदानन्</ब्>ति सीहा ब्यग्घा दीपी अच्छा तरच्छा कोका महिंसा हत्थी।

Catuppadānanti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī.

(Pāli only)

933

ते भिक्खुं मद्देय्युं खादेय्युं हिंसेय्युं विहिंसेय्युं हेठेय्युं विहेठेय्युं घातेय्युं उपघातेय्युं उपघातं वा करेय्युं।

Te bhikkhuṁ maddeyyuṁ khādeyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.

(Pāli only)

934

चतुप्पदतो उपघातो यं किञ्चि चतुप्पदभयन्ति—

Catuppadato upaghāto yaṁ kiñci catuppadabhayanti—

(Pāli only)

935

मनुस्सफस्सानं चतुप्पदानं।

manussaphassānaṁ catuppadānaṁ.

(Pāli only)

936

“पञ्चन्नं धीरो भयानं न भाये,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

937

“Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye,

(Pāli only)

938

भिक्खु सतो सपरियन्तचारी;

Bhikkhu sato sapariyantacārī;

(Pāli only)

939

डंसाधिपातानं सरीसपानं,

Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ,

(Pāli only)

940

मनुस्सफस्सानं चतुप्पदानन्”ति।

Manussaphassānaṁ catuppadānan”ti.

(Pāli only)

941

<ब्>परधम्मिकानम्पि न सन्तसेय्य,</ब्>

Paradhammikānampi na santaseyya,

(Pāli only)

942

<ब्>दिस्वापि तेसं बहुभेरवानि;</ब्>

Disvāpi tesaṁ bahubheravāni;

(Pāli only)

943

<ब्>अथापरानि अभिसम्भवेय्य,</ब्>

Athāparāni abhisambhaveyya,

(Pāli only)

944

<ब्>परिस्सयानि कुसलानुएसी।</ब्>

Parissayāni kusalānuesī.

(Pāli only)

945

<ब्>परधम्मिकानम्पि न सन्तसेय्य, दिस्वापि तेसं बहुभेरवानी</ब्>ति।

Paradhammikānampi na santaseyya, disvāpi tesaṁ bahubheravānīti.

(Pāli only)

946

परधम्मिका वुच्चन्ति सत्त सहधम्मिके ठपेत्वा ये केचि बुद्धे धम्मे सङ्घे अप्पसन्ना।

Paradhammikā vuccanti satta sahadhammike ṭhapetvā ye keci buddhe dhamme saṅghe appasannā.

(Pāli only)

947

Te bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.

(Pāli only)

948

तेसं बहुभेरवे पस्सित्वा वा सुणित्वा वा न वेधेय्य न पवेधेय्य न सम्पवेधेय्य न तसेय्य न सन्तसेय्य न उत्तसेय्य न परित्तसेय्य न भायेय्य न सन्तासं आपज्जेय्य, अभीरू अस्स अच्छम्भी अनुत्रासी अपलायी पहीनभयभेरवो विगतलोमहंसो विहरेय्याति—

Tesaṁ bahubherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—

(Pāli only)

949

परधम्मिकानम्पि न सन्तसेय्य दिस्वापि तेसं बहुभेरवानि।

paradhammikānampi na santaseyya disvāpi tesaṁ bahubheravāni.

(Pāli only)

950

<ब्>अथापरानि अभिसम्भवेय्य, परिस्सयानि कुसलानुएसी</ब्>ति।

Athāparāni abhisambhaveyya, parissayāni kusalānuesīti.

(Pāli only)

951

अथापरानिपि अत्थि अभिसम्भोतब्बानि अभिभवितब्बानि अज्झोत्थरितब्बानि परियादियितब्बानि मद्दितब्बानि।

Athāparānipi atthi abhisambhotabbāni abhibhavitabbāni ajjhottharitabbāni pariyādiyitabbāni madditabbāni.

(Pāli only)

952

<ब्>परिस्सया</ब्>ति द्वे परिस्सया—

Parissayāti dve parissayā—

(Pāli only)

953

पाकटपरिस्सया च पटिच्छन्नपरिस्सया च …पे…

pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…

(Pāli only)

954

evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

955

<ब्>कुसलानुएसी</ब्>ति सम्मापटिपदं अनुलोमपटिपदं अपच्चनीकपटिपदं अविरुद्धपटिपदं अन्वत्थपटिपदं …पे…

parissayā.

(Pāli only)

956

Kusalānuesīti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ …pe…

(Pāli only)

957

अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं निब्बानञ्च निब्बानगामिनिञ्च पटिपदं एसन्तेन गवेसन्तेन परियेसन्तेन परिस्सया अभिसम्भोतब्बा अभिभवितब्बा अज्झोत्थरितब्बा परियादियितब्बा मद्दितब्बाति—

ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ esantena gavesantena pariyesantena parissayā abhisambhotabbā abhibhavitabbā ajjhottharitabbā pariyādiyitabbā madditabbāti—

(Pāli only)

958

अथापरानि अभिसम्भवेय्य परिस्सयानि कुसलानुएसी।

athāparāni abhisambhaveyya parissayāni kusalānuesī.

(Pāli only)

959

“परधम्मिकानम्पि न सन्तसेय्य,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

960

“Paradhammikānampi na santaseyya,

(Pāli only)

961

दिस्वापि तेसं बहुभेरवानि;

Disvāpi tesaṁ bahubheravāni;

(Pāli only)

962

अथापरानि अभिसम्भवेय्य,

Athāparāni abhisambhaveyya,

(Pāli only)

963

परिस्सयानि कुसलानुएसी”ति।

Parissayāni kusalānuesī”ti.

(Pāli only)

964

<ब्>आतङ्कफस्सेन खुदाय फुट्ठो,</ब्>

Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho,

(Pāli only)

965

<ब्>सीतं अथुण्हं अधिवासयेय्य;</ब्>

Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;

(Pāli only)

966

<ब्>सो तेहि फुट्ठो बहुधा अनोको,</ब्>

So tehi phuṭṭho bahudhā anoko,

(Pāli only)

967

<ब्>वीरियपरक्कमं दळ्हं करेय्य।</ब्>

Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.

(Pāli only)

968

<ब्>आतङ्कफस्सेन खुदाय फुट्ठो</ब्>ति।

Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭhoti.

(Pāli only)

969

आतङ्कफस्सो वुच्चति रोगफस्सो।

Ātaṅkaphasso vuccati rogaphasso.

(Pāli only)

970

रोगफस्सेन फुट्ठो परेतो समोहितो समन्नागतो अस्स;

Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa;

(Pāli only)

971

चक्खुरोगेन फुट्ठो परेतो समोहितो समन्नागतो अस्स,

cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa,

(Pāli only)

972

सोतरोगेन,

sotarogena,

(Pāli only)

973

घानरोगेन,

ghānarogena,

(Pāli only)

974

जिव्हारोगेन,

jivhārogena,

(Pāli only)

975

कायरोगेन …पे…

kāyarogena …pe…

(Pāli only)

976

डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सेन फुट्ठो परेतो समोहितो समन्नागतो अस्स।

ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa.

(Pāli only)

977

खुदा वुच्चति छातको।

Khudā vuccati chātako.

(Pāli only)

978

छातकेन फुट्ठो परेतो समोहितो समन्नागतो अस्साति—

Chātakena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—

(Pāli only)

979

आतङ्कफस्सेन खुदाय फुट्ठो।

ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho.

(Pāli only)

980

<ब्>सीतं अथुण्हं अधिवासयेय्या</ब्>ति।

Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyyāti.

(Pāli only)

981

<ब्>सीतन्</ब्>ति द्वीहि कारणेहि सीतं होति—

Sītanti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti—

(Pāli only)

982

अब्भन्तरधातुप्पकोपवसेन वा सीतं होति, बहिद्धा उतुवसेन वा सीतं होति।

abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.

(Pāli only)

983

<ब्>उण्हन्</ब्>ति द्वीहि कारणेहि उण्हं होति—

Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti—

(Pāli only)

984

अब्भन्तरधातुप्पकोपवसेन वा उण्हं होति, बहिद्धा उतुवसेन वा उण्हं होतीति—

abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hotīti—

(Pāli only)

985

सीतं अथुण्हं।

sītaṁ athuṇhaṁ.

(Pāli only)

986

<ब्>अधिवासयेय्या</ब्>ति खमो अस्स सीतस्स उण्हस्स जिघच्छाय पिपासाय डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सानं दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अधिवासकजातिको अस्साति—

Adhivāsayeyyāti khamo assa sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko assāti—

(Pāli only)

987

सीतं अथुण्हं अधिवासयेय्य।

sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya.

(Pāli only)

988

<ब्>सो तेहि फुट्ठो बहुधा अनोको</ब्>ति।

So tehi phuṭṭho bahudhā anokoti.

(Pāli only)

989

<ब्>सो तेही</ब्>ति आतङ्कफस्सेन च खुदाय च सीतेन च उण्हेन च फुट्ठो परेतो समोहितो समन्नागतो अस्साति—

So tehīti ātaṅkaphassena ca khudāya ca sītena ca uṇhena ca phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—

(Pāli only)

990

सो तेहि फुट्ठो।

so tehi phuṭṭho.

(Pāli only)

991

<ब्>बहुधा</ब्>ति अनेकविधेहि आकारेहि फुट्ठो परेतो समोहितो समन्नागतो अस्साति—

Bahudhāti anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—

(Pāli only)

992

सो तेहि फुट्ठो बहुधा।

so tehi phuṭṭho bahudhā.

(Pāli only)

993

<ब्>अनोको</ब्>ति अभिसङ्खारसहगतविञ्ञाणस्स ओकासं न करोतीतिपि—

Anokoti abhisaṅkhārasahagataviññāṇassa okāsaṁ na karotītipi—

(Pāli only)

994

अनोको।

anoko.

(Pāli only)

995

अथ वा कायदुच्चरितस्स वचीदुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स ओकासं न करोतीतिपि—

Atha vā kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa okāsaṁ na karotītipi—

(Pāli only)

996

अनोकोति—

anokoti—

(Pāli only)

997

सो तेहि फुट्ठो बहुधा अनोको।

so tehi phuṭṭho bahudhā anoko.

(Pāli only)

998

<ब्>वीरियपरक्कमं दळ्हं करेय्या</ब्>ति।

Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.

(Pāli only)

999

वीरियपरक्कमो वुच्चति यो चेतसिको वीरियारम्भो निक्कमो परक्कमो उय्यामो वायामो उस्साहो उस्सोळ्ही अप्पटिवानी थामो धिति असिथिलपरक्कमता अनिक्खित्तच्छन्दता अनिक्खित्तधुरता धुरसम्पग्गाहो वीरियं वीरियिन्द्रियं वीरियबलं सम्मावायामो।

Vīriyaparakkamo vuccati yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī appaṭivānī thāmo dhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.

(Pāli only)

1000

<ब्>वीरियपरक्कमं दळ्हं करेय्या</ब्>ति।

Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.

(Pāli only)

1001

वीरियं परक्कमं दळ्हं करेय्य थिरं करेय्य, दळ्हसमादानो अस्स अवत्थितसमादानोति—

Vīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya thiraṁ kareyya, daḷhasamādāno assa avatthitasamādānoti—

(Pāli only)

1002

वीरियं परक्कमं दळ्हं करेय्य।

vīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.

(Pāli only)

1003

“आतङ्कफस्सेन खुदाय फुट्ठो,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1004

“Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho,

(Pāli only)

1005

सीतं अथुण्हं अधिवासयेय्य;

Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;

(Pāli only)

1006

सो तेहि फुट्ठो बहुधा अनोको,

So tehi phuṭṭho bahudhā anoko,

(Pāli only)

1007

वीरियपरक्कमं दळ्हं करेय्या”ति।

Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyā”ti.

(Pāli only)

1008

<ब्>थेय्यं न कारे न मुसा भणेय्य,</ब्>

Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya,

(Pāli only)

1009

<ब्>मेत्ताय फस्से तसथावरानि;</ब्>

Mettāya phasse tasathāvarāni;

(Pāli only)

1010

<ब्>यदाविलत्तं मनसो विजञ्ञा,</ब्>

Yadāvilattaṁ manaso vijaññā,

(Pāli only)

1011

<ब्>कण्हस्स पक्खोति विनोदयेय्य।</ब्>

Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.

(Pāli only)

1012

<ब्>थेय्यं न कारे न मुसा भणेय्या</ब्>ति।

Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyyāti.

(Pāli only)

1013

<ब्>थेय्यं न कारे</ब्>ति इध भिक्खु अदिन्नादानं पहाय अदिन्नादाना पटिविरतो अस्स दिन्नादायी दिन्नपाटिकङ्खी, अथेनेन सुचिभूतेन अत्तना विहरेय्याति—

Theyyaṁ na kāreti idha bhikkhu adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato assa dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā vihareyyāti—

(Pāli only)

1014

थेय्यं न कारे।

theyyaṁ na kāre.

(Pāli only)

1015

<ब्>न मुसा भणेय्या</ब्>ति इध भिक्खु मुसावादं पहाय मुसावादा पटिविरतो अस्स सच्चवादी सच्चसन्धो थेतो पच्चयिको अविसंवादको लोकस्साति—

Na musā bhaṇeyyāti idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato assa saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassāti—

(Pāli only)

1016

थेय्यं न कारे न मुसा भणेय्य।

theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya.

(Pāli only)

1017

<ब्>मेत्ताय फस्से तसथावरानी</ब्>ति।

Mettāya phasse tasathāvarānīti.

(Pāli only)

1018

<ब्>मेत्ता</ब्>ति या सत्तेसु मेत्ति मेत्तायना मेत्तायितत्तं अनुदा अनुदायना अनुदायितत्तं हितेसिता अनुकम्पा अब्यापादो अब्यापज्जो अदोसो कुसलमूलं।

Mettāti yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ anudā anudāyanā anudāyitattaṁ hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ.

(Pāli only)

1019

<ब्>तसा</ब्>ति येसं तसिता तण्हा अप्पहीना, येसञ्च भयभेरवा अप्पहीना।

Tasāti yesaṁ tasitā taṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.

(Pāli only)

1020

किङ्कारणा वुच्चन्ति तसा?

Kiṅkāraṇā vuccanti tasā?

(Pāli only)

1021

ते तसन्ति उत्तसन्ति परितसन्ति भायन्ति सन्तासं आपज्जन्ति;

Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti;

(Pāli only)

1022

तङ्कारणा वुच्चन्ति तसा।

taṅkāraṇā vuccanti tasā.

(Pāli only)

1023

<ब्>थावरा</ब्>ति येसं तसिता तण्हा पहीना, येसञ्च भयभेरवा पहीना।

Thāvarāti yesaṁ tasitā taṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.

(Pāli only)

1024

किङ्कारणा वुच्चन्ति थावरा?

Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā?

(Pāli only)

1025

ते न तसन्ति न उत्तसन्ति न परितसन्ति न भायन्ति सन्तासं न आपज्जन्ति;

Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti santāsaṁ na āpajjanti;

(Pāli only)

1026

तङ्कारणा वुच्चन्ति थावरा।

taṅkāraṇā vuccanti thāvarā.

(Pāli only)

1027

<ब्>मेत्ताय फस्से तसथावरानी</ब्>ति।

Mettāya phasse tasathāvarānīti.

(Pāli only)

1028

तसे च थावरे च मेत्ताय फस्सेय्य फरेय्य, मेत्तासहगतेन चेतसा विपुलेन महग्गतेन अप्पमाणेन अवेरेन अब्यापज्जेन फरित्वा विहरेय्याति—

Tase ca thāvare ca mettāya phasseyya phareyya, mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihareyyāti—

(Pāli only)

1029

मेत्ताय फस्से तसथावरानि।

mettāya phasse tasathāvarāni.

(Pāli only)

1030

<ब्>यदाविलत्तं मनसो विजञ्ञा</ब्>ति।

Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti.

(Pāli only)

1031

<ब्>यदा</ब्>ति यदा।

Yadāti yadā.

(Pāli only)

1032

<ब्>मनसो</ब्>ति यं चित्तं मनो मानसं हदयं पण्डरं मनो मनायतनं मनिन्द्रियं विञ्ञाणं विञ्ञाणक्खन्धो तज्जा मनोविञ्ञाणधातु।

Manasoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.

(Pāli only)

1033

कायदुच्चरितेन चित्तं आविलं होति लुळितं एरितं घट्टितं चलितं भन्तं अवूपसन्तं।

Kāyaduccaritena cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.

(Pāli only)

1034

वचीदुच्चरितेन …पे…

Vacīduccaritena …pe…

(Pāli only)

1035

मनोदुच्चरितेन …

manoduccaritena …

(Pāli only)

1036

रागेन …

rāgena …

(Pāli only)

1037

दोसेन …

dosena …

(Pāli only)

1038

मोहेन …

mohena …

(Pāli only)

1039

कोधेन …

kodhena …

(Pāli only)

1040

उपनाहेन …

upanāhena …

(Pāli only)

1041

मक्खेन …

makkhena …

(Pāli only)

1042

पळासेन …

paḷāsena …

(Pāli only)

1043

इस्साय …

issāya …

(Pāli only)

1044

मच्छरियेन …

macchariyena …

(Pāli only)

1045

मायाय …

māyāya …

(Pāli only)

1046

साठेय्येन …

sāṭheyyena …

(Pāli only)

1047

थम्भेन …

thambhena …

(Pāli only)

1048

सारम्भेन …

sārambhena …

(Pāli only)

1049

मानेन …

mānena …

(Pāli only)

1050

अतिमानेन …

atimānena …

(Pāli only)

1051

मदेन …

madena …

(Pāli only)

1052

पमादेन …

pamādena …

(Pāli only)

1053

सब्बकिलेसेहि …

sabbakilesehi …

(Pāli only)

1054

सब्बदुच्चरितेहि …

sabbaduccaritehi …

(Pāli only)

1055

सब्बदरथेहि …

sabbadarathehi …

(Pāli only)

1056

सब्बपरिळाहेहि …

sabbapariḷāhehi …

(Pāli only)

1057

सब्बसन्तापेहि …

sabbasantāpehi …

(Pāli only)

1058

सब्बाकुसलाभिसङ्खारेहि चित्तं आविलं होति लुळितं एरितं घट्टितं चलितं भन्तं अवूपसन्तं।

sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.

(Pāli only)

1059

यदाविलत्तं मनसो विजञ्ञाति।

Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti.

(Pāli only)

1060

चित्तस्स आविलभावं जानेय्य आजानेय्य विजानेय्य पटिविजानेय्य पटिविज्झेय्याति—

Cittassa āvilabhāvaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—

(Pāli only)

1061

यदाविलत्तं मनसो विजञ्ञा।

yadāvilattaṁ manaso vijaññā.

(Pāli only)

1062

<ब्>कण्हस्स पक्खोति विनोदयेय्या</ब्>ति।

Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyāti.

(Pāli only)

1063

<ब्>कण्हो</ब्>ति यो सो मारो कण्हो अधिपति अन्तगु नमुचि पमत्तबन्धु।

Kaṇhoti yo so māro kaṇho adhipati antagu namuci pamattabandhu.

(Pāli only)

1064

कण्हस्स पक्खो मारपक्खो मारपासो मारबळिसं मारामिसं मारविसयो मारनिवासो मारगोचरो मारबन्धनन्ति पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तिं करेय्य अनभावं गमेय्याति।

Kaṇhassa pakkho mārapakkho mārapāso mārabaḷisaṁ mārāmisaṁ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhananti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.

(Pāli only)

1065

एवम्पि कण्हस्स पक्खोति विनोदयेय्य।

Evampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.

(Pāli only)

1066

अथ वा कण्हस्स पक्खो मारपक्खो अकुसलपक्खो दुक्खुद्दयो दुक्खविपाको निरयसंवत्तनिको तिरच्छानयोनिसंवत्तनिको पेत्तिविसयसंवत्तनिकोति पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तिं करेय्य अनभावं गमेय्याति।

Atha vā kaṇhassa pakkho mārapakkho akusalapakkho dukkhuddayo dukkhavipāko nirayasaṁvattaniko tiracchānayonisaṁvattaniko pettivisayasaṁvattanikoti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.

(Pāli only)

1067

एवम्पि कण्हस्स पक्खोति विनोदयेय्य।

Evampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.

(Pāli only)

1068

“थेय्यं न कारे न मुसा भणेय्य,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1069

“Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya,

(Pāli only)

1070

मेत्ताय फस्से तसथावरानि;

Mettāya phasse tasathāvarāni;

(Pāli only)

1071

यदाविलत्तं मनसो विजञ्ञा,

Yadāvilattaṁ manaso vijaññā,

(Pāli only)

1072

कण्हस्स पक्खोति विनोदयेय्या”ति।

Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyā”ti.

(Pāli only)

1073

<ब्>कोधातिमानस्स वसं न गच्छे,</ब्>

Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,

(Pāli only)

1074

<ब्>मूलम्पि तेसं पलिखञ्ञ तिट्ठे;</ब्>

Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;

(Pāli only)

1075

<ब्>अथप्पियं वा पन अप्पियं वा,</ब्>

Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,

(Pāli only)

1076

<ब्>अद्धा भवन्तो अभिसम्भवेय्य।</ब्>

Addhā bhavanto abhisambhaveyya.

(Pāli only)

1077

<ब्>कोधातिमानस्स वसं न गच्छे</ब्>ति।

Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti.

(Pāli only)

1078

<ब्>कोधो</ब्>ति यो चित्तस्स आघातो पटिघातो …पे…

Kodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto …pe…

(Pāli only)

1079

चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स।

caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.

(Pāli only)

1080

<ब्>अतिमानो</ब्>ति इधेकच्चो परं अतिमञ्ञति जातिया वा गोत्तेन वा …पे… अञ्ञतरञ्ञतरेन वा वत्थुना।

Atimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.

(Pāli only)

1081

<ब्>कोधातिमानस्स वसं न गच्छे</ब्>ति।

Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti.

(Pāli only)

1082

कोधस्स च अतिमानस्स च वसं न गच्छेय्य, कोधञ्च अतिमानञ्च पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तिं करेय्य अनभावं गमेय्याति—

Kodhassa ca atimānassa ca vasaṁ na gaccheyya, kodhañca atimānañca pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—

(Pāli only)

1083

कोधातिमानस्स वसं न गच्छे।

kodhātimānassa vasaṁ na gacche.

(Pāli only)

1084

<ब्>मूलम्पि तेसं पलिखञ्ञ तिट्ठे</ब्>ति।

Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti.

(Pāli only)

1085

कतमं कोधस्स मूलं?

Katamaṁ kodhassa mūlaṁ?

(Pāli only)

1086

अविज्जा मूलं, अयोनिसो मनसिकारो मूलं, अस्मिमानो मूलं, अहिरिकं मूलं, अनोत्तप्पं मूलं, उद्धच्चं मूलं—

Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—

(Pāli only)

1087

इदं कोधस्स मूलं।

idaṁ kodhassa mūlaṁ.

(Pāli only)

1088

कतमं अतिमानस्स मूलं?

Katamaṁ atimānassa mūlaṁ?

(Pāli only)

1089

अविज्जा मूलं, अयोनिसो मनसिकारो मूलं, अस्मिमानो मूलं, अहिरिकं मूलं, अनोत्तप्पं मूलं, उद्धच्चं मूलं—

Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—

(Pāli only)

1090

इदं अतिमानस्स मूलं।

idaṁ atimānassa mūlaṁ.

(Pāli only)

1091

<ब्>मूलम्पि तेसं पलिखञ्ञ तिट्ठे</ब्>ति।

Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti.

(Pāli only)

1092

कोधस्स च अतिमानस्स च मूलं पलिखणित्वा उद्धरित्वा समुद्धरित्वा उप्पाटयित्वा समुप्पाटयित्वा पजहित्वा विनोदेत्वा ब्यन्तिं करित्वा अनभावं गमेत्वा तिट्ठेय्य सन्तिट्ठेय्याति—

Kodhassa ca atimānassa ca mūlaṁ palikhaṇitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā tiṭṭheyya santiṭṭheyyāti—

(Pāli only)

1093

मूलम्पि तेसं पलिखञ्ञ तिट्ठे।

mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe.

(Pāli only)

1094

<ब्>अथप्पियं वा पन अप्पियं वा, अद्धा भवन्तो अभिसम्भवेय्या</ब्>ति।

Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.

(Pāli only)

1095

<ब्>अथा</ब्>ति पदसन्धि पदसंसग्गो पदपारिपूरी अक्खरसमवायो ब्यञ्जनसिलिट्ठता पदानुपुब्बतापेतं—

Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—

(Pāli only)

1096

अथाति।

athāti.

(Pāli only)

1097

<ब्>पिया</ब्>ति द्वे पिया—

Piyāti dve piyā—

(Pāli only)

1098

सत्ता वा सङ्खारा वा।

sattā vā saṅkhārā vā.

(Pāli only)

1099

कतमे सत्ता पिया?

Katame sattā piyā?

(Pāli only)

1100

इध यास्स ते होन्ति अत्थकामा हितकामा फासुकामा योगक्खेमकामा माता वा पिता वा भाता वा भगिनी वा पुत्ता वा धीता वा मित्ता वा अमच्चा वा ञाती वा सालोहिता वा—

Idha yāssa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—

(Pāli only)

1101

इमे सत्ता पिया।

ime sattā piyā.

(Pāli only)

1102

कतमे सङ्खारा पिया?

Katame saṅkhārā piyā?

(Pāli only)

1103

मनापिका रूपा मनापिका सद्दा …

Manāpikā rūpā manāpikā saddā …

(Pāli only)

1104

गन्धा …

gandhā …

(Pāli only)

1105

रसा …

rasā …

(Pāli only)

1106

फोट्ठब्बा—

phoṭṭhabbā—

(Pāli only)

1107

इमे सङ्खारा पिया।

ime saṅkhārā piyā.

(Pāli only)

1108

<ब्>अप्पिया</ब्>ति द्वे अप्पिया—

Appiyāti dve appiyā—

(Pāli only)

1109

सत्ता वा सङ्खारा वा।

sattā vā saṅkhārā vā.

(Pāli only)

1110

कतमे सत्ता अप्पिया?

Katame sattā appiyā?

(Pāli only)

1111

इध यास्स ते होन्ति अनत्थकामा अहितकामा अफासुकामा अयोगक्खेमकामा जीविता वोरोपेतुकामा—

Idha yāssa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—

(Pāli only)

1112

इमे सत्ता अप्पिया।

ime sattā appiyā.

(Pāli only)

1113

कतमे सङ्खारा अप्पिया?

Katame saṅkhārā appiyā?

(Pāli only)

1114

अमनापिका रूपा अमनापिका सद्दा, गन्धा …

Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā, gandhā …

(Pāli only)

1115

रसा …

rasā …

(Pāli only)

1116

फोट्ठब्बा—

phoṭṭhabbā—

(Pāli only)

1117

इमे सङ्खारा अप्पिया।

ime saṅkhārā appiyā.

(Pāli only)

1118

<ब्>अद्धा</ब्>ति एकंसवचनं निस्संसयवचनं निक्कङ्खवचनं अद्वेज्झवचनं अद्वेळ्हकवचनं निय्यानिकवचनं अपण्णकवचनं अवत्थापनवचनमेतं—

Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyyānikavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—

(Pāli only)

1119

अद्धाति।

addhāti.

(Pāli only)

1120

<ब्>अथप्पियं वा पन अप्पियं वा, अद्धा भवन्तो अभिसम्भवेय्या</ब्>ति।

Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.

(Pāli only)

1121

पियाप्पियं सातासातं सुखदुक्खं सोमनस्सदोमनस्सं इट्ठानिट्ठं अभिसम्भवन्तो वा अभिभवेय्य अधिभवन्तो वा अभिसम्भवेय्याति—

Piyāppiyaṁ sātāsātaṁ sukhadukkhaṁ somanassadomanassaṁ iṭṭhāniṭṭhaṁ abhisambhavanto vā abhibhaveyya adhibhavanto vā abhisambhaveyyāti—

(Pāli only)

1122

अथप्पियं वा पन अप्पियं वा अद्धा भवन्तो अभिसम्भवेय्य।

athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā addhā bhavanto abhisambhaveyya.

(Pāli only)

1123

“कोधातिमानस्स वसं न गच्छे,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1124

“Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,

(Pāli only)

1125

मूलम्पि तेसं पलिखञ्ञ तिट्ठे;

Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;

(Pāli only)

1126

अथप्पियं वा पन अप्पियं वा,

Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,

(Pāli only)

1127

अद्धा भवन्तो अभिसम्भवेय्या”ति।

Addhā bhavanto abhisambhaveyyā”ti.

(Pāli only)

1128

<ब्>पञ्ञं पुरक्खत्वा कल्याणपीति,</ब्>

Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,

(Pāli only)

1129

<ब्>विक्खम्भये तानि परिस्सयानि;</ब्>

Vikkhambhaye tāni parissayāni;

(Pāli only)

1130

<ब्>अरतिं सहेथ सयनम्हि पन्ते,</ब्>

Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,

(Pāli only)

1131

<ब्>चतुरो सहेथ परिदेवधम्मे।</ब्>

Caturo sahetha paridevadhamme.

(Pāli only)

1132

<ब्>पञ्ञं पुरक्खत्वा कल्याणपीती</ब्>ति।

Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapītīti.

(Pāli only)

1133

<ब्>पञ्ञा</ब्>ति या पञ्ञा पजानना विचयो पविचयो धम्मविचयो …पे…

Paññāti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo …pe…

(Pāli only)

1134

अमोहो सम्मादिट्ठि।

amoho sammādiṭṭhi.

(Pāli only)

1135

<ब्>पञ्ञं पुरक्खत्वा</ब्>ति इधेकच्चो पञ्ञं पुरतो कत्वा चरति पञ्ञाधजो पञ्ञाकेतु पञ्ञाधिपतेय्यो विचयबहुलो पविचयबहुलो पेक्खायनबहुलो सम्पेक्खायनबहुलो विभूतविहारी तच्चरिको तब्बहुलो तग्गरुको तन्निन्नो तप्पोणो तप्पब्भारो तदधिमुत्तो तदधिपतेय्योति।

Paññaṁ purakkhatvāti idhekacco paññaṁ purato katvā carati paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti.

(Pāli only)

1136

एवम्पि पञ्ञं पुरक्खत्वा।

Evampi paññaṁ purakkhatvā.

(Pāli only)

1137

अथ वा गच्छन्तो वा “गच्छामी”ति पजानाति, ठितो वा “ठितोम्ही”ति पजानाति, निसिन्नो वा “निसिन्नोम्ही”ति पजानाति, सयानो वा “सयानोम्ही”ति पजानाति, यथा यथा वा पनस्स कायो पणिहितो होति तथा तथा नं पजानातीति।

Atha vā gacchanto vā “gacchāmī”ti pajānāti, ṭhito vā “ṭhitomhī”ti pajānāti, nisinno vā “nisinnomhī”ti pajānāti, sayāno vā “sayānomhī”ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānātīti.

(Pāli only)

1138

एवम्पि पञ्ञं पुरक्खत्वा।

Evampi paññaṁ purakkhatvā.

(Pāli only)

1139

अथ वा अभिक्कन्ते पटिक्कन्ते सम्पजानकारी होति, आलोकिते विलोकिते सम्पजानकारी होति, समिञ्जिते पसारिते सम्पजानकारी होति, सङ्घाटिपत्तचीवरधारणे सम्पजानकारी होति, असिते पीते खायिते सायिते सम्पजानकारी होति, उच्चारपस्सावकम्मे सम्पजानकारी होति, गते ठिते निसिन्ने सुत्ते जागरिते भासिते तुण्हिभावे सम्पजानकारी होतीति।

Atha vā abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve sampajānakārī hotīti.

(Pāli only)

1140

एवम्पि पञ्ञं पुरक्खत्वा।

Evampi paññaṁ purakkhatvā.

(Pāli only)

1141

<ब्>कल्याणपीती</ब्>ति बुद्धानुस्सतिवसेन उप्पज्जति पीति पामोज्जं—

Kalyāṇapītīti buddhānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—

(Pāli only)

1142

कल्याणपीतीति।

kalyāṇapītīti.

(Pāli only)

1143

धम्मानुस्सति सङ्घानुस्सति सीलानुस्सति चागानुस्सति देवतानुस्सति आनापानस्सति मरणस्सति कायगतासतिवसेन उपसमानुस्सतिवसेन उप्पज्जति पीति पामोज्जं—

Dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena upasamānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—

(Pāli only)

1144

कल्याणपीतीति—

kalyāṇapītīti—

(Pāli only)

1145

पञ्ञं पुरक्खत्वा कल्याणपीति।

paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti.

(Pāli only)

1146

<ब्>विक्खम्भये तानि परिस्सयानी</ब्>ति।

Vikkhambhaye tāni parissayānīti.

(Pāli only)

1147

<ब्>परिस्सया</ब्>ति द्वे परिस्सया—

Parissayāti dve parissayā—

(Pāli only)

1148

पाकटपरिस्सया च पटिच्छन्नपरिस्सया च …पे…

pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…

(Pāli only)

1149

इमे वुच्चन्ति पाकटपरिस्सया …पे…

ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…

(Pāli only)

1150

इमे वुच्चन्ति पटिच्छन्नपरिस्सया …पे…

ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…

(Pāli only)

1151

evampi tatrāsayāti—

(Pāli only)

1152

<ब्>विक्खम्भये तानि परिस्सयानी</ब्>ति।

parissayā.

(Pāli only)

1153

Vikkhambhaye tāni parissayānīti.

(Pāli only)

1154

तानि परिस्सयानि विक्खम्भेय्य अभिभवेय्य अज्झोत्थरेय्य परियादियेय्य मद्देय्याति—

Tāni parissayāni vikkhambheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

(Pāli only)

1155

विक्खम्भये तानि परिस्सयानि।

vikkhambhaye tāni parissayāni.

(Pāli only)

1156

<ब्>अरतिं सहेथ सयनम्हि पन्ते</ब्>ति।

Aratiṁ sahetha sayanamhi panteti.

(Pāli only)

1157

<ब्>अरती</ब्>ति या अरति अरतिता अनभिरति अनभिरमणा उक्कण्ठिता परितस्सिता।

Aratīti yā arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā.

(Pāli only)

1158

<ब्>सयनम्हि पन्ते</ब्>ति पन्तेसु वा सेनासनेसु अञ्ञतरञ्ञतरेसु वा अधिकुसलेसु धम्मेसु अरतिं सहेय्य अभिभवेय्य अज्झोत्थरेय्य परियादियेय्य मद्देय्याति—

Sayanamhi panteti pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu aratiṁ saheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

(Pāli only)

1159

अरतिं सहेथ सयनम्हि पन्ते।

aratiṁ sahetha sayanamhi pante.

(Pāli only)

1160

<ब्>चतुरो सहेथ परिदेवधम्मे</ब्>ति।

Caturo sahetha paridevadhammeti.

(Pāli only)

1161

चत्तारो परिदेवनीये धम्मे सहेय्य परिसहेय्य अभिभवेय्य अज्झोत्थरेय्य परियादियेय्य मद्देय्याति—

Cattāro paridevanīye dhamme saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

(Pāli only)

1162

चतुरो सहेथ परिदेवधम्मे।

caturo sahetha paridevadhamme.

(Pāli only)

1163

“पञ्ञं पुरक्खत्वा कल्याणपीति,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1164

“Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,

(Pāli only)

1165

विक्खम्भये तानि परिस्सयानि;

Vikkhambhaye tāni parissayāni;

(Pāli only)

1166

अरतिं सहेथ सयनम्हि पन्ते,

Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,

(Pāli only)

1167

चतुरो सहेथ परिदेवधम्मे”ति।

Caturo sahetha paridevadhamme”ti.

(Pāli only)

1168

<ब्>किंसू असिस्सं कुव वा असिस्सं,</ब्>

Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,

(Pāli only)

1169

<ब्>दुक्खं वत सेत्थ कुवज्ज सेस्सं;</ब्>

Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;

(Pāli only)

1170

<ब्>एते वितक्के परिदेवनेय्ये,</ब्>

Ete vitakke paridevaneyye,

(Pāli only)

1171

<ब्>विनयेथ सेखो अनिकेतचारी।</ब्>

Vinayetha sekho aniketacārī.

(Pāli only)

1172

<ब्>किंसू असिस्सं कुव वा असिस्सन्</ब्>ति।

Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissanti.

(Pāli only)

1173

<ब्>किंसू असिस्सामी</ब्>ति किं भुञ्जिस्सामि ओदनं वा कुम्मासं वा सत्तुं वा मच्छं वा मंसं वाति—

Kiṁsū asissāmīti kiṁ bhuñjissāmi odanaṁ vā kummāsaṁ vā sattuṁ vā macchaṁ vā maṁsaṁ vāti—

(Pāli only)

1174

किंसू असिस्सं।

kiṁsū asissaṁ.

(Pāli only)

1175

<ब्>कुव वा असिस्सन्</ब्>ति कत्थ भुञ्जिस्सामि खत्तियकुले वा ब्राह्मणकुले वा वेस्सकुले वा सुद्दकुले वाति—

Kuva vā asissanti kattha bhuñjissāmi khattiyakule vā brāhmaṇakule vā vessakule vā suddakule vāti—

(Pāli only)

1176

किंसू असिस्सं कुव वा असिस्सं।

kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ.

(Pāli only)

1177

<ब्>दुक्खं वत सेत्थ कुवज्ज सेस्सन्</ब्>ति इमं रत्तिं दुक्खं सयित्थ फलके वा तट्टिकाय वा चम्मखण्डे वा तिणसन्थारे वा पण्णसन्थारे वा पलालसन्थारे वा।

Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessanti imaṁ rattiṁ dukkhaṁ sayittha phalake vā taṭṭikāya vā cammakhaṇḍe vā tiṇasanthāre vā paṇṇasanthāre vā palālasanthāre vā.

(Pāli only)

1178

आगामिरत्तिं कत्थ सुखं सयिस्सामि मञ्चे वा पीठे वा भिसिया वा बिम्बोहने वा विहारे वा अड्ढयोगे वा पासादे वा हम्मिये वा गुहाय वाति—

Āgāmirattiṁ kattha sukhaṁ sayissāmi mañce vā pīṭhe vā bhisiyā vā bimbohane vā vihāre vā aḍḍhayoge vā pāsāde vā hammiye vā guhāya vāti—

(Pāli only)

1179

दुक्खं वत सेत्थ कुवज्ज सेस्सं।

dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ.

(Pāli only)

1180

<ब्>एते वितक्के परिदेवनेय्ये</ब्>ति।

Ete vitakke paridevaneyyeti.

(Pāli only)

1181

<ब्>एते वितक्के</ब्>ति द्वे पिण्डपातपटिसञ्ञुत्ते वितक्के, द्वे सेनासनपटिसञ्ञुत्ते वितक्के।

Ete vitakketi dve piṇḍapātapaṭisaññutte vitakke, dve senāsanapaṭisaññutte vitakke.

(Pāli only)

1182

<ब्>परिदेवनेय्ये</ब्>ति आदेवनेय्ये परिदेवनेय्येति—

Paridevaneyyeti ādevaneyye paridevaneyyeti—

(Pāli only)

1183

एते वितक्के परिदेवनेय्ये।

ete vitakke paridevaneyye.

(Pāli only)

1184

<ब्>विनयेथ सेखो अनिकेतचारी</ब्>ति।

Vinayetha sekho aniketacārīti.

(Pāli only)

1185

<ब्>सेखो</ब्>ति किङ्कारणा वुच्चति सेखो?

Sekhoti kiṅkāraṇā vuccati sekho?

(Pāli only)

1186

सिक्खतीति—

Sikkhatīti—

(Pāli only)

1187

सेखो।

sekho.

(Pāli only)

1188

किञ्च सिक्खति?

Kiñca sikkhati?

(Pāli only)

1189

अधिसीलम्पि सिक्खति, अधिचित्तम्पि सिक्खति, अधिपञ्ञम्पि सिक्खति।

Adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati.

(Pāli only)

1190

कतमा अधिसीलसिक्खा …पे…

Katamā adhisīlasikkhā …pe…

(Pāli only)

1191

अयं अधिपञ्ञासिक्खा।

ayaṁ adhipaññāsikkhā.

(Pāli only)

1192

इमा तिस्सो सिक्खायो आवज्जन्तो सिक्खति, जानन्तो पस्सन्तो पच्चवेक्खन्तो चित्तं अधिट्ठहन्तो सिक्खति, सद्धाय अधिमुच्चन्तो सिक्खति, वीरियं पग्गण्हन्तो, सतिं उपट्ठपेन्तो, चित्तं समादहन्तो, पञ्ञाय पजानन्तो सिक्खति, अभिञ्ञेय्यं अभिजानन्तो सिक्खति, परिञ्ञेय्यं परिजानन्तो, पहातब्बं पजहन्तो, भावेतब्बं भावेन्तो, सच्छिकातब्बं सच्छिकरोन्तो सिक्खति आचरति समाचरति समादाय सिक्खति।

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto passanto paccavekkhanto cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto, satiṁ upaṭṭhapento, cittaṁ samādahanto, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto, pahātabbaṁ pajahanto, bhāvetabbaṁ bhāvento, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati ācarati samācarati samādāya sikkhati.

(Pāli only)

1193

तङ्कारणा वुच्चति—

Taṅkāraṇā vuccati—

(Pāli only)

1194

सेखो।

sekho.

(Pāli only)

1195

विनयाय पटिविनयाय पहानाय वूपसमाय पटिनिस्सग्गाय पटिपस्सद्धिया अधिसीलम्पि सिक्खेय्य, अधिचित्तम्पि सिक्खेय्य, अधिपञ्ञम्पि सिक्खेय्य।

Vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.

(Pāli only)

1196

इमा तिस्सो सिक्खायो आवज्जन्तो सिक्खेय्य जानन्तो …पे…

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto …pe…

(Pāli only)

1197

सच्छिकातब्बं सच्छिकरोन्तो सिक्खेय्य आचरेय्य समाचरेय्य समादाय वत्तेय्याति—

sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—

(Pāli only)

1198

विनयेथ सेखो।

vinayetha sekho.

(Pāli only)

1199

<ब्>अनिकेतचारी</ब्>ति।

Aniketacārīti.

(Pāli only)

1200

कथं निकेतचारी होति?

Kathaṁ niketacārī hoti?

(Pāli only)

1201

इधेकच्चो कुलपलिबोधेन समन्नागतो होति, गणपलिबोधेन … आवासपलिबोधेन … चीवरपलिबोधेन … पिण्डपातपलिबोधेन … सेनासनपलिबोधेन … गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारपलिबोधेन समन्नागतो होति।

Idhekacco kulapalibodhena samannāgato hoti, gaṇapalibodhena … āvāsapalibodhena … cīvarapalibodhena … piṇḍapātapalibodhena … senāsanapalibodhena … gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.

(Pāli only)

1202

एवं निकेतचारी होति।

Evaṁ niketacārī hoti.

(Pāli only)

1203

कथं अनिकेतचारी होति?

Kathaṁ aniketacārī hoti?

(Pāli only)

1204

इध भिक्खु न कुलपलिबोधेन समन्नागतो होति, न गणपलिबोधेन … न आवासपलिबोधेन … न चीवरपलिबोधेन … न पिण्डपातपलिबोधेन … न सेनासनपलिबोधेन … न गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारपलिबोधेन समन्नागतो होति।

Idha bhikkhu na kulapalibodhena samannāgato hoti, na gaṇapalibodhena … na āvāsapalibodhena … na cīvarapalibodhena … na piṇḍapātapalibodhena … na senāsanapalibodhena … na gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.

(Pāli only)

1205

एवं अनिकेतचारी होति।

Evaṁ aniketacārī hoti.

(Pāli only)

1206

“मगधं गता कोसलं गता,

“Magadhaṁ gatā kosalaṁ gatā,

(Pāli only)

1207

एकच्चिया पन वज्जिभूमिया;

Ekacciyā pana vajjibhūmiyā;

(Pāli only)

1208

मिगा विय असङ्घचारिनो,

Migā viya asaṅghacārino,

(Pāli only)

1209

अनिकेता विहरन्ति भिक्खवो।

Aniketā viharanti bhikkhavo.

(Pāli only)

1210

साधु चरितकं साधु सुचरितं,

Sādhu caritakaṁ sādhu sucaritaṁ,

(Pāli only)

1211

साधु सदा अनिकेतविहारो;

Sādhu sadā aniketavihāro;

(Pāli only)

1212

अत्थपुच्छनं पदक्खिणं कम्मं,

Atthapucchanaṁ padakkhiṇaṁ kammaṁ,

(Pāli only)

1213

एतं सामञ्ञं अकिञ्चनस्सा”ति।

Etaṁ sāmaññaṁ akiñcanassā”ti.

(Pāli only)

1214

विनयेथ सेखो अनिकेतचारी।

Vinayetha sekho aniketacārī.

(Pāli only)

1215

“किंसू असिस्सं कुव वा असिस्सं,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1216

“Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,

(Pāli only)

1217

दुक्खं वत सेत्थ कुवज्ज सेस्सं;

Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;

(Pāli only)

1218

एते वितक्के परिदेवनेय्ये,

Ete vitakke paridevaneyye,

(Pāli only)

1219

विनयेथ सेखो अनिकेतचारी”ति।

Vinayetha sekho aniketacārī”ti.

(Pāli only)

1220

<ब्>अन्नञ्च लद्धा वसनञ्च काले,</ब्>

Annañca laddhā vasanañca kāle,

(Pāli only)

1221

<ब्>मत्तं स जञ्ञा इध तोसनत्थं;</ब्>

Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;

(Pāli only)

1222

<ब्>सो तेसु गुत्तो यतचारि गामे,</ब्>

So tesu gutto yatacāri gāme,

(Pāli only)

1223

<ब्>रुसितोपि वाचं फरुसं न वज्जा।</ब्>

Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.

(Pāli only)

1224

<ब्>अन्नञ्च लद्धा वसनञ्च काले</ब्>ति।

Annañca laddhā vasanañca kāleti.

(Pāli only)

1225

<ब्>अन्नन्</ब्>ति ओदनो कुम्मासो सत्तु मच्छो मंसं।

Annanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ.

(Pāli only)

1226

<ब्>वसनन्</ब्>ति छ चीवरानि—

Vasananti cha cīvarāni—

(Pāli only)

1227

खोमं, कप्पासिकं, कोसेय्यं, कम्बलं, साणं, भङ्गं।

khomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅgaṁ.

(Pāli only)

1228

<ब्>अन्नञ्च लद्धा वसनञ्च काले</ब्>ति।

Annañca laddhā vasanañca kāleti.

(Pāli only)

1229

Cīvaraṁ labhitvā piṇḍapātaṁ labhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—

(Pāli only)

1230

अन्नञ्च लद्धा वसनञ्च काले।

annañca laddhā vasanañca kāle.

(Pāli only)

1231

<ब्>मत्तं स जञ्ञा इध तोसनत्थन्</ब्>ति।

Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthanti.

(Pāli only)

1232

<ब्>मत्तं स जञ्ञा</ब्>ति द्वीहि कारणेहि मत्तं जानेय्य—

Mattaṁ sa jaññāti dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya—

(Pāli only)

1233

पटिग्गहणतो वा परिभोगतो वा।

paṭiggahaṇato vā paribhogato vā.

(Pāli only)

1234

कथं पटिग्गहणतो मत्तं जानाति?

Kathaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti?

(Pāli only)

1235

थोकेपि दिय्यमाने कुलानुदयाय कुलानुरक्खाय कुलानुकम्पाय पटिग्गण्हाति, बहुकेपि दिय्यमाने कायपरिहारिकं चीवरं पटिग्गण्हाति कुच्छिपरिहारिकं पिण्डपातं पटिग्गण्हाति।

Thokepi diyyamāne kulānudayāya kulānurakkhāya kulānukampāya paṭiggaṇhāti, bahukepi diyyamāne kāyaparihārikaṁ cīvaraṁ paṭiggaṇhāti kucchiparihārikaṁ piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti.

(Pāli only)

1236

एवं पटिग्गहणतो मत्तं जानाति।

Evaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti.

(Pāli only)

1237

कथं परिभोगतो मत्तं जानाति?

Kathaṁ paribhogato mattaṁ jānāti?

(Pāli only)

1238

पटिसङ्खा योनिसो चीवरं पटिसेवति यावदेव सीतस्स पटिघाताय उण्हस्स पटिघाताय डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सानं पटिघाताय, यावदेव हिरिकोपीनपटिच्छादनत्थं।

Paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ.

(Pāli only)

1239

पटिसङ्खा योनिसो पिण्डपातं पटिसेवति नेव दवाय न मदाय न मण्डनाय न विभूसनाय, यावदेव इमस्स कायस्स ठितिया यापनाय विहिंसूपरतिया ब्रह्मचरियानुग्गहाय।

Paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṁ paṭisevati neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.

(Pāli only)

1240

इति पुराणञ्च वेदनं पटिहङ्खामि नवञ्च वेदनं न उप्पादेस्सामि, यात्रा च मे भविस्सति अनवज्जता च फासुविहारो च।

Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca.

(Pāli only)

1241

पटिसङ्खा योनिसो सेनासनं पटिसेवति यावदेव सीतस्स पटिघाताय उण्हस्स पटिघाताय डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सानं पटिघाताय, यावदेव उतुपरिस्सयविनोदनपटिसल्लानारामत्थं।

Paṭisaṅkhā yoniso senāsanaṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ.

(Pāli only)

1242

पटिसङ्खा योनिसो गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं पटिसेवति यावदेव उप्पन्नानं वेय्याबाधिकानं वेदनानं पटिघाताय अब्यापज्जपरमताय।

Paṭisaṅkhā yoniso gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya.

(Pāli only)

1243

एवं परिभोगतो मत्तं जानाति।

Evaṁ paribhogato mattaṁ jānāti.

(Pāli only)

1244

<ब्>मत्तं स जञ्ञा</ब्>ति।

Mattaṁ sa jaññāti.

(Pāli only)

1245

इमेहि द्वीहि कारणेहि मत्तं जानेय्य आजानेय्य पटिविजानेय्य पटिविज्झेय्याति—

Imehi dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya ājāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—

(Pāli only)

1246

मत्तं स जञ्ञा।

mattaṁ sa jaññā.

(Pāli only)

1247

<ब्>इध तोसनत्थन्</ब्>ति।

Idha tosanatthanti.

(Pāli only)

1248

इध भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन चीवरेन इतरीतरचीवरसन्तुट्ठिया च वण्णवादी, न च चीवरहेतु अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जति;

Idha bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati;

(Pāli only)

1249

अलद्धा च चीवरं न परितस्सति, लद्धा च चीवरं अगधितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो, आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति;

aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;

(Pāli only)

1250

ताय च पन इतरीतरचीवरसन्तुट्ठिया नेवत्तानुक्कंसेति, न परं वम्भेति।

tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.

(Pāli only)

1251

अयं वुच्चति भिक्खु पोराणे अग्गञ्ञे अरियवंसे ठितो।

Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—

(Pāli only)

1252

ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.

(Pāli only)

1253

पुन चपरं भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन पिण्डपातेन इतरीतरपिण्डपातसन्तुट्ठिया च वण्णवादी, न च पिण्डपातहेतु अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जति, अलद्धा च पिण्डपातं न परितस्सति, लद्धा च पिण्डपातं अगधितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो, आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति;

Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;

(Pāli only)

1254

ताय च पन इतरीतरपिण्डपातसन्तुट्ठिया नेवत्तानुक्कंसेति, न परं वम्भेति।

tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.

(Pāli only)

1255

अयं वुच्चति भिक्खु पोराणे अग्गञ्ञे अरियवंसे ठितो।

Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—

(Pāli only)

1256

ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.

(Pāli only)

1257

पुन चपरं भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन सेनासनेन इतरीतरसेनासनसन्तुट्ठिया च वण्णवादी, न च सेनासनहेतु अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जति, अलद्धा च सेनासनं न परितस्सति, लद्धा च सेनासनं अगधितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो, आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति;

Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;

(Pāli only)

1258

ताय च पन इतरीतरसेनासनसन्तुट्ठिया नेवत्तानुक्कंसेति, न परं वम्भेति।

tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.

(Pāli only)

1259

अयं वुच्चति भिक्खु पोराणे अग्गञ्ञे अरियवंसे ठितो।

Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—

(Pāli only)

1260

ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.

(Pāli only)

1261

पुन चपरं भिक्खु सन्तुट्ठो होति इतरीतरेन गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारेन, इतरीतरगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारसन्तुट्ठिया च वण्णवादी, न च गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु अनेसनं अप्पतिरूपं आपज्जति, अलद्धा च गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं न परितस्सति, लद्धा च गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारं अगधितो अमुच्छितो अनज्झोसन्नो, आदीनवदस्सावी निस्सरणपञ्ञो परिभुञ्जति;

Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ na paritassati, laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;

(Pāli only)

1262

ताय च पन इतरीतरगिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारसन्तुट्ठिया नेवत्तानुक्कंसेति, न परं वम्भेति।

tāya ca pana itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.

(Pāli only)

1263

अयं वुच्चति भिक्खु पोराणे अग्गञ्ञे अरियवंसे ठितोति—

Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—

(Pāli only)

1264

ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti—

(Pāli only)

1265

मत्तं स जञ्ञा इध तोसनत्थं।

mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ.

(Pāli only)

1266

<ब्>सो तेसु गुत्तो यतचारि गामे</ब्>ति।

So tesu gutto yatacāri gāmeti.

(Pāli only)

1267

<ब्>सो तेसु गुत्तो</ब्>ति चीवरे पिण्डपाते सेनासने गिलानपच्चयभेसज्जपरिक्खारे गुत्तो गोपितो रक्खितो संवुतोति।

So tesu guttoti cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre gutto gopito rakkhito saṁvutoti.

(Pāli only)

1268

एवम्पि सो तेसु गुत्तो।

Evampi so tesu gutto.

(Pāli only)

1269

अथ वा आयतनेसु गुत्तो गोपितो रक्खितो संवुतोति।

Atha vā āyatanesu gutto gopito rakkhito saṁvutoti.

(Pāli only)

1270

एवम्पि सो तेसु गुत्तो।

Evampi so tesu gutto.

(Pāli only)

1271

<ब्>यतचारि गामे</ब्>ति गामे यतो यत्तो पटियत्तो गुत्तो गोपितो रक्खितो संवुतोति—

Yatacāri gāmeti gāme yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvutoti—

(Pāli only)

1272

सो तेसु गुत्तो यतचारि गामे।

so tesu gutto yatacāri gāme.

(Pāli only)

1273

<ब्>रुसितोपि वाचं फरुसं न वज्जा</ब्>ति।

Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjāti.

(Pāli only)

1274

दूसितो खुंसितो वम्भितो घट्टितो गरहितो उपवदितो फरुसेन कक्खळेन नप्पटिवज्जा नप्पटिभणेय्य, अक्कोसन्तं न पच्चक्कोसेय्य, रोसन्तं नप्पटिरोसेय्य, भण्डन्तं न पटिभण्डेय्य, न कलहं करेय्य, न भण्डनं करेय्य, न विग्गहं करेय्य, न विवादं करेय्य, न मेधगं करेय्य, कलहं भण्डनं विग्गहं विवादं मेधगं पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तिं करेय्य अनभावं गमेय्य, कलहभण्डनविग्गहविवादमेधगा आरतो अस्स विरतो पटिविरतो निक्खन्तो निस्सटो विप्पमुत्तो विसञ्ञुत्तो विमरियादिकतेन चेतसा विहरेय्याति—

Dūsito khuṁsito vambhito ghaṭṭito garahito upavadito pharusena kakkhaḷena nappaṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍantaṁ na paṭibhaṇḍeyya, na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—

(Pāli only)

1275

रुसितोपि वाचं फरुसं न वज्जा।

rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.

(Pāli only)

1276

“अन्नञ्च लद्धा वसनञ्च काले,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1277

“Annañca laddhā vasanañca kāle,

(Pāli only)

1278

मत्तं स जञ्ञा इध तोसनत्थं;

Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;

(Pāli only)

1279

सो तेसु गुत्तो यतचारि गामे,

So tesu gutto yatacāri gāme,

(Pāli only)

1280

रुसितोपि वाचं फरुसं न वज्जा”ति।

Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā”ti.

(Pāli only)

1281

<ब्>ओक्खित्तचक्खु न च पादलोलो,</ब्>

Okkhittacakkhu na ca pādalolo,

(Pāli only)

1282

<ब्>झानानुयुत्तो बहुजागरस्स;</ब्>

Jhānānuyutto bahujāgarassa;

(Pāli only)

1283

<ब्>उपेक्खमारब्भ समाहितत्तो,</ब्>

Upekkhamārabbha samāhitatto,

(Pāli only)

1284

<ब्>तक्कासयं कुक्कुच्चञ्चुपच्छिन्दे।</ब्>

Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde.

(Pāli only)

1285

<ब्>ओक्खित्तचक्खु न च पादलोलो</ब्>ति।

Okkhittacakkhu na ca pādaloloti.

(Pāli only)

1286

कथं खित्तचक्खु होति?

Kathaṁ khittacakkhu hoti?

(Pāli only)

1287

इधेकच्चो भिक्खु चक्खुलोलो, चक्खुलोलियेन समन्नागतो होति, “अदिट्ठं दक्खितब्बं, दिट्ठं समतिक्कमितब्बन्”ति आरामेन आरामं उय्यानेन उय्यानं गामेन गामं निगमेन निगमं नगरेन नगरं रट्ठेन रट्ठं जनपदेन जनपदं दीघचारिकं अनवट्ठितचारिकं अनुयुत्तो च होति रूपदस्सनाय।

Idhekacco bhikkhu cakkhulolo, cakkhuloliyena samannāgato hoti, “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpadassanāya.

(Pāli only)

1288

Evampi khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1289

Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.

(Pāli only)

1290

अथ वा भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा निमित्तग्गाही होति अनुब्यञ्जनग्गाही।

Evampi khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1291

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

(Pāli only)

1292

यत्वाधिकरणमेनं चक्खुन्द्रियं असंवुतं विहरन्तं अभिज्झादोमनस्सा पापका अकुसला धम्मा अन्वास्सवेय्युं, तस्स संवराय नप्पटिपज्जति, न रक्खति चक्खुन्द्रियं, चक्खुन्द्रिये न संवरं आपज्जति।

Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya nappaṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.

(Pāli only)

1293

यथा वा पनेके भोन्तो समणब्राह्मणा सद्धादेय्यानि भोजनानि भुञ्जित्वा ते एवरूपं विसूकदस्सनं अनुयुत्ता विहरन्ति, सेय्यथिदं—

Evampi khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1294

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—

(Pāli only)

1295

नच्चं गीतं वादितं पेक्खं अक्खानं पाणिस्सरं वेताळं कुम्भथूणं सोभनकं चण्डालं वंसं धोवनं हत्थियुद्धं अस्सयुद्धं महिंसयुद्धं उसभयुद्धं अजयुद्धं मेण्डयुद्धं कुक्कुटयुद्धं वट्टकयुद्धं दण्डयुद्धं मुट्ठियुद्धं निब्बुद्धं उय्योधिकं बलग्गं सेनाब्यूहं अनीकदस्सनं इति वा।

naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.

(Pāli only)

1296

इधेकच्चो भिक्खु न चक्खुलोलो न चक्खुलोलियेन समन्नागतो होति “अदिट्ठं दक्खितब्बं दिट्ठं समतिक्कमितब्बन्”ति न आरामेन आरामं न उय्यानेन उय्यानं न गामेन गामं न निगमेन निगमं न नगरेन नगरं न रट्ठेन रट्ठं न जनपदेन जनपदं दीघचारिकं अनवट्ठितचारिकं अननुयुत्तो च होति रूपदस्सनाय।

Evampi khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1297

कथं न खित्तचक्खु होति?

Kathaṁ na khittacakkhu hoti?

(Pāli only)

1298

Idhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti na ārāmena ārāmaṁ na uyyānena uyyānaṁ na gāmena gāmaṁ na nigamena nigamaṁ na nagarena nagaraṁ na raṭṭhena raṭṭhaṁ na janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ ananuyutto ca hoti rūpadassanāya.

(Pāli only)

1299

एवम्पि न खित्तचक्खु होति।

Evampi na khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1300

अथ वा भिक्खु अन्तरघरं पविट्ठो वीथिं पटिपन्नो संवुतो गच्छति न हत्थिं ओलोकेन्तो …पे… न दिसाविदिसं विपेक्खमानो गच्छति।

Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento …pe… na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.

(Pāli only)

1301

एवम्पि न खित्तचक्खु होति।

Evampi na khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1302

अथ वा भिक्खु चक्खुना रूपं दिस्वा न निमित्तग्गाही होति …पे… चक्खुन्द्रिये संवरं आपज्जति।

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe… cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.

(Pāli only)

1303

एवम्पि न खित्तचक्खु होति।

Evampi na khittacakkhu hoti.

(Pāli only)

1304

यथा वा पनेके भोन्तो समणब्राह्मणा सद्धादेय्यानि भोजनानि भुञ्जित्वा …पे… अनीकदस्सनं इति वा।

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā …pe… anīkadassanaṁ iti vā.

(Pāli only)

1305

एवरूपा विसूकदस्सनानुयोगा पटिविरतो होति।

Evarūpā visūkadassanānuyogā paṭivirato hoti.

(Pāli only)

1306

एवम्पि न खित्तचक्खु होतीति—

Evampi na khittacakkhu hotīti—

(Pāli only)

1307

ओक्खित्तचक्खु।

okkhittacakkhu.

(Pāli only)

1308

<ब्>न च पादलोलो</ब्>ति।

Na ca pādaloloti.

(Pāli only)

1309

कथं पादलोलो होति?

Kathaṁ pādalolo hoti?

(Pāli only)

1310

इधेकच्चो भिक्खु पादलोलो पादलोलियेन समन्नागतो होति, आरामेन आरामं …पे… दीघचारिकं अनवट्ठितचारिकं अनुयुत्तो होति रूपदस्सनाय।

Idhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, ārāmena ārāmaṁ …pe… dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya.

(Pāli only)

1311

एवम्पि पादलोलो होति।

Evampi pādalolo hoti.

(Pāli only)

1312

अथ वा भिक्खु अन्तोपि सङ्घारामे पादलोलो पादलोलियेन समन्नागतो होति, न अत्थहेतु न कारणहेतु उद्धतो अवूपसन्तचित्तो परिवेणतो परिवेणं गच्छति।

Atha vā bhikkhu antopi saṅghārāme pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati.

(Pāli only)

1313

विहारतो …पे…

Vihārato …pe…

(Pāli only)

1314

इति भवाभवकथं कथेति।

iti bhavābhavakathaṁ katheti.

(Pāli only)

1315

एवम्पि पादलोलो होति।

Evampi pādalolo hoti.

(Pāli only)

1316

<ब्>न च पादलोलो</ब्>ति।

Na ca pādaloloti.

(Pāli only)

1317

पादलोलियं पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तिं करेय्य अनभावं गमेय्य, पादलोलिया आरतो अस्स विरतो पटिविरतो निक्खन्तो निस्सटो विप्पमुत्तो विसञ्ञुत्तो विमरियादिकतेन चेतसा विहरेय्य, पटिसल्लानारामो अस्स पटिसल्लानरतो अज्झत्तं चेतोसमथमनुयुत्तो अनिराकतज्झानो विपस्सनाय समन्नागतो ब्रूहेता सुञ्ञागारं झायी झानरतो एकत्तमनुयुत्तो सदत्थगरुकोति—

Pādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti—

(Pāli only)

1318

ओक्खित्तचक्खु न च पादलोलो।

okkhittacakkhu na ca pādalolo.

(Pāli only)

1319

<ब्>झानानुयुत्तो बहुजागरस्सा</ब्>ति।

Jhānānuyutto bahujāgarassāti.

(Pāli only)

1320

<ब्>झानानुयुत्तो</ब्>ति द्वीहि कारणेहि झानानुयुत्तो—

Jhānānuyuttoti dvīhi kāraṇehi jhānānuyutto—

(Pāli only)

1321

अनुप्पन्नस्स वा पठमस्स झानस्स उप्पादाय युत्तो पयुत्तो आयुत्तो समायुत्तो,

anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto āyutto samāyutto,

(Pāli only)

1322

अनुप्पन्नस्स वा दुतियस्स झानस्स …

anuppannassa vā dutiyassa jhānassa …

(Pāli only)

1323

ततियस्स झानस्स …

tatiyassa jhānassa …

(Pāli only)

1324

चतुत्थस्स झानस्स उप्पादाय युत्तो पयुत्तो आयुत्तो समायुत्तोति।

catutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto āyutto samāyuttoti.

(Pāli only)

1325

एवम्पि झानानुयुत्तो।

Evampi jhānānuyutto.

(Pāli only)

1326

अथ वा उप्पन्नं वा पठमं झानं आसेवति भावेति बहुलीकरोति,

Atha vā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti,

(Pāli only)

1327

उप्पन्नं वा दुतियं झानं …

uppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ …

(Pāli only)

1328

ततियं झानं …

tatiyaṁ jhānaṁ …

(Pāli only)

1329

चतुत्थं झानं आसेवति भावेति बहुलीकरोतीति।

catutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkarotīti.

(Pāli only)

1330

एवम्पि झानानुयुत्तो।

Evampi jhānānuyutto.

(Pāli only)

1331

<ब्>बहुजागरस्सा</ब्>ति इध भिक्खु दिवसं चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति, रत्तिया पठमं यामं चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेति, रत्तिया मज्झिमं यामं दक्खिणेन पस्सेन सीहसेय्यं कप्पेति पादे पादं अच्चाधाय सतो सम्पजानो उट्ठानसञ्ञं मनसि कत्वा, रत्तिया पच्छिमं यामं पच्चुट्ठाय चङ्कमेन निसज्जाय आवरणीयेहि धम्मेहि चित्तं परिसोधेतीति—

Bahujāgarassāti idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi katvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodhetīti—

(Pāli only)

1332

झानानुयुत्तो बहुजागरस्स।

jhānānuyutto bahujāgarassa.

(Pāli only)

1333

<ब्>उपेक्खमारब्भ समाहितत्तो</ब्>ति।

Upekkhamārabbha samāhitattoti.

(Pāli only)

1334

<ब्>उपेक्खा</ब्>ति या चतुत्थे झाने उपेक्खा उपेक्खना अज्झुपेक्खना चित्तसमता चित्तप्पस्सद्धता मज्झत्तता चित्तस्स।

Upekkhāti yā catutthe jhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa.

(Pāli only)

1335

<ब्>समाहितत्तो</ब्>ति या चित्तस्स ठिति सण्ठिति अवट्ठिति अविसाहारो अविक्खेपो अविसाहटमानसता समथो समाधिन्द्रियं समाधिबलं सम्मासमाधि।

Samāhitattoti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi.

(Pāli only)

1336

<ब्>उपेक्खमारब्भ समाहितत्तो</ब्>ति।

Upekkhamārabbha samāhitattoti.

(Pāli only)

1337

चतुत्थे झाने उपेक्खं आरब्भ एकग्गचित्तो अविक्खित्तचित्तो अविसाहटमानसोति—

Catutthe jhāne upekkhaṁ ārabbha ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānasoti—

(Pāli only)

1338

उपेक्खमारब्भ समाहितत्तो।

upekkhamārabbha samāhitatto.

(Pāli only)

1339

<ब्>तक्कासयं कुक्कुच्चञ्चुपच्छिन्दे</ब्>ति।

Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchindeti.

(Pāli only)

1340

<ब्>तक्का</ब्>ति नव वितक्का—

Takkāti nava vitakkā—

(Pāli only)

1341

kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko, ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatāpaṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—

(Pāli only)

1342

इमे वुच्चन्ति नव वितक्का।

ime vuccanti nava vitakkā.

(Pāli only)

1343

कामवितक्कानं कामसञ्ञासयो, ब्यापादवितक्कानं ब्यापादसञ्ञासयो, विहिंसावितक्कानं विहिंसासञ्ञासयो।

Kāmavitakkānaṁ kāmasaññāsayo, byāpādavitakkānaṁ byāpādasaññāsayo, vihiṁsāvitakkānaṁ vihiṁsāsaññāsayo.

(Pāli only)

1344

अथ वा तक्कानं वितक्कानं सङ्कप्पानं अविज्जासयो, अयोनिसो मनसिकारो आसयो, अस्मिमानो आसयो, अनोत्तप्पं आसयो, उद्धच्चं आसयो।

Atha vā takkānaṁ vitakkānaṁ saṅkappānaṁ avijjāsayo, ayoniso manasikāro āsayo, asmimāno āsayo, anottappaṁ āsayo, uddhaccaṁ āsayo.

(Pāli only)

1345

<ब्>कुक्कुच्चन्</ब्>ति हत्थकुक्कुच्चम्पि कुक्कुच्चं पादकुक्कुच्चम्पि कुक्कुच्चं हत्थपादकुक्कुच्चम्पि कुक्कुच्चं, अकप्पिये कप्पियसञ्ञिता कप्पिये अकप्पियसञ्ञिता, विकाले कालसञ्ञिता, काले विकालसञ्ञिता, अवज्जे वज्जसञ्ञिता, वज्जे अवज्जसञ्ञिता।

Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ pādakukkuccampi kukkuccaṁ hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā, kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā.

(Pāli only)

1346

यं एवरूपं कुक्कुच्चं कुक्कुच्चायना कुक्कुच्चायितत्तं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो—

Yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—

(Pāli only)

1347

इदं वुच्चति कुक्कुच्चं।

idaṁ vuccati kukkuccaṁ.

(Pāli only)

1348

अपि च द्वीहि कारणेहि उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो—

Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—

(Pāli only)

1349

कतत्ता च अकतत्ता च।

katattā ca akatattā ca.

(Pāli only)

1350

कथं कतत्ता च अकतत्ता च उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो?

Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho?

(Pāli only)

1351

“कतं मे कायदुच्चरितं, अकतं मे कायसुचरितन्”ति उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो।

“Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

(Pāli only)

1352

“कतं मे वचीदुच्चरितं …

“Kataṁ me vacīduccaritaṁ …

(Pāli only)

1353

कतं मे मनोदुच्चरितं …

kataṁ me manoduccaritaṁ …

(Pāli only)

1354

कतो मे पाणातिपातो, अकता मे पाणातिपाता वेरमणी”ति उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो।

kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

(Pāli only)

1355

“कतं मे अदिन्नादानं …

“Kataṁ me adinnādānaṁ …

(Pāli only)

1356

कतो मे कामेसुमिच्छाचारो …

kato me kāmesumicchācāro …

(Pāli only)

1357

कतो मे मुसावादो …

kato me musāvādo …

(Pāli only)

1358

कता मे पिसुणा वाचा …

katā me pisuṇā vācā …

(Pāli only)

1359

कता मे फरुसा वाचा …

katā me pharusā vācā …

(Pāli only)

1360

कतो मे सम्फप्पलापो …

kato me samphappalāpo …

(Pāli only)

1361

कता मे अभिज्झा …

katā me abhijjhā …

(Pāli only)

1362

कतो मे ब्यापादो …

kato me byāpādo …

(Pāli only)

1363

कता मे मिच्छादिट्ठि, अकता मे सम्मादिट्ठी”ति उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो।

katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

(Pāli only)

1364

एवं कतत्ता च अकतत्ता च उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो।

Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

(Pāli only)

1365

अथ वा “सीलेसुम्हि न परिपूरकारी”ति उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो;

Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;

(Pāli only)

1366

“इन्द्रियेसुम्हि अगुत्तद्वारो”ति …

“indriyesumhi aguttadvāro”ti …

(Pāli only)

1367

“भोजने अमत्तञ्ञूम्ही”ति …

“bhojane amattaññūmhī”ti …

(Pāli only)

1368

“जागरियं अननुयुत्तोम्ही”ति …

“jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …

(Pāli only)

1369

“न सतिसम्पजञ्ञेन समन्नागतोम्ही”ति …

“na satisampajaññena samannāgatomhī”ti …

(Pāli only)

1370

“अभाविता मे चत्तारो सतिपट्ठाना”ति …

“abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …

(Pāli only)

1371

“अभाविता मे चत्तारो सम्मप्पधाना”ति …

“abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …

(Pāli only)

1372

“अभाविता मे चत्तारो इद्धिपादा”ति …

“abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …

(Pāli only)

1373

“अभावितानि मे पञ्चिन्द्रियानी”ति …

“abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …

(Pāli only)

1374

“अभावितानि मे पञ्च बलानी”ति …

“abhāvitāni me pañca balānī”ti …

(Pāli only)

1375

“अभाविता मे सत्त बोज्झङ्गा”ति …

“abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …

(Pāli only)

1376

“अभावितो मे अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो”ति …

“abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …

(Pāli only)

1377

“दुक्खं मे अपरिञ्ञातन्”ति …

“dukkhaṁ me apariññātan”ti …

(Pāli only)

1378

“दुक्खसमुदयो मे अप्पहीनो”ति …

“dukkhasamudayo me appahīno”ti …

(Pāli only)

1379

“मग्गो मे अभावितो”ति …

“maggo me abhāvito”ti …

(Pāli only)

1380

“निरोधो मे असच्छिकतो”ति उप्पज्जति कुक्कुच्चं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो।

“nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.

(Pāli only)

1381

<ब्>तक्कासयं कुक्कुच्चञ्चुपच्छिन्दे</ब्>ति।

Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchindeti.

(Pāli only)

1382

तक्कञ्च तक्कासयञ्च कुक्कुच्चञ्च उपच्छिन्देय्य छिन्देय्य उच्छिन्देय्य समुच्छिन्देय्य पजहेय्य विनोदेय्य ब्यन्तिं करेय्य अनभावं गमेय्याति—

Takkañca takkāsayañca kukkuccañca upacchindeyya chindeyya ucchindeyya samucchindeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—

(Pāli only)

1383

तक्कासयं कुक्कुच्चञ्चुपच्छिन्दे।

takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde.

(Pāli only)

1384

“ओक्खित्तचक्खु न च पादलोलो,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1385

“Okkhittacakkhu na ca pādalolo,

(Pāli only)

1386

झानानुयुत्तो बहुजागरस्स;

Jhānānuyutto bahujāgarassa;

(Pāli only)

1387

उपेक्खमारब्भ समाहितत्तो,

Upekkhamārabbha samāhitatto,

(Pāli only)

1388

तक्कासयं कुक्कुच्चञ्चुपच्छिन्दे”ति।

Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde”ti.

(Pāli only)

1389

<ब्>चुदितो वचीभि सतिमाभिनन्दे,</ब्>

Cudito vacībhi satimābhinande,

(Pāli only)

1390

<ब्>सब्रह्मचारीसु खिलं पभिन्दे;</ब्>

Sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde;

(Pāli only)

1391

<ब्>वाचं पमुञ्चे कुसलं नातिवेलं,</ब्>

Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ,

(Pāli only)

1392

<ब्>जनवादधम्माय न चेतयेय्य।</ब्>

Janavādadhammāya na cetayeyya.

(Pāli only)

1393

<ब्>चुदितो वचीभि सतिमाभिनन्दे</ब्>ति।

Cudito vacībhi satimābhinandeti.

(Pāli only)

1394

<ब्>चुदितो</ब्>ति उपज्झाया वा आचरिया वा समानुपज्झायका वा समानाचरियका वा मित्ता वा सन्दिट्ठा वा सम्भत्ता वा सहाया वा चोदेन्ति—

Cuditoti upajjhāyā vā ācariyā vā samānupajjhāyakā vā samānācariyakā vā mittā vā sandiṭṭhā vā sambhattā vā sahāyā vā codenti—

(Pāli only)

1395

“इदं ते, आवुसो, अयुत्तं, इदं ते अप्पत्तं, इदं ते असारुप्पं, इदं ते असीलट्ठन्”ति।

“idaṁ te, āvuso, ayuttaṁ, idaṁ te appattaṁ, idaṁ te asāruppaṁ, idaṁ te asīlaṭṭhan”ti.

(Pāli only)

1396

सतिं उपट्ठपेत्वा तं चोदनं नन्देय्य अभिनन्देय्य मोदेय्य अनुमोदेय्य इच्छेय्य सादियेय्य पत्थयेय्य पिहयेय्य अभिजप्पेय्य।

Satiṁ upaṭṭhapetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya.

(Pāli only)

1397

यथा इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो उप्पलमालं वा वस्सिकमालं वा अधिमुत्तकमालं वा लभित्वा उभोहि हत्थेहि पटिग्गहेत्वा उत्तमङ्गे सिरस्मिं पतिट्ठापेत्वा नन्देय्य अभिनन्देय्य मोदेय्य अनुमोदेय्य इच्छेय्य सादियेय्य पत्थयेय्य पिहयेय्य अभिजप्पेय्य;

Yathā itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko sīsaṁnhāto uppalamālaṁ vā vassikamālaṁ vā adhimuttakamālaṁ vā labhitvā ubhohi hatthehi paṭiggahetvā uttamaṅge sirasmiṁ patiṭṭhāpetvā nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya;

(Pāli only)

1398

एवमेवं सतिं उपट्ठपेत्वा तं चोदनं नन्देय्य अभिनन्देय्य मोदेय्य अनुमोदेय्य इच्छेय्य सादियेय्य पत्थयेय्य पिहयेय्य अभिजप्पेय्य।

evamevaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya.

(Pāli only)

1399

“निधीनंव पवत्तारं,

“Nidhīnaṁva pavattāraṁ,

(Pāli only)

1400

यं पस्से वज्जदस्सिनं;

yaṁ passe vajjadassinaṁ;

(Pāli only)

1401

निग्गय्हवादिं मेधाविं,

Niggayhavādiṁ medhāviṁ,

(Pāli only)

1402

तादिसं पण्डितं भजे।

tādisaṁ paṇḍitaṁ bhaje.

(Pāli only)

1403

तादिसं भजमानस्स,

Tādisaṁ bhajamānassa,

(Pāli only)

1404

सेय्यो होति न पापियो;

seyyo hoti na pāpiyo;

(Pāli only)

1405

ओवदेय्यानुसासेय्य,

Ovadeyyānusāseyya,

(Pāli only)

1406

असब्भा च निवारये;

asabbhā ca nivāraye;

(Pāli only)

1407

सतञ्हि सो पियो होति,

Satañhi so piyo hoti,

(Pāli only)

1408

असतं होति अप्पियो”ति।

asataṁ hoti appiyo”ti.

(Pāli only)

1409

<ब्>चुदितो वचीभि सतिमाभिनन्दे, सब्रह्मचारीसु खिलं पभिन्दे</ब्>ति।

Cudito vacībhi satimābhinande, sabrahmacārīsu khilaṁ pabhindeti.

(Pāli only)

1410

<ब्>सब्रह्मचारी</ब्>ति एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता।

Sabrahmacārīti ekakammaṁ ekuddeso samasikkhatā.

(Pāli only)

1411

<ब्>सब्रह्मचारीसु खिलं पभिन्दे</ब्>ति।

Sabrahmacārīsu khilaṁ pabhindeti.

(Pāli only)

1412

सब्रह्मचारीसु आहतचित्ततं खिलजाततं पभिन्देय्य, पञ्चपि चेतोखिले भिन्देय्य, तयोपि चेतोखिले भिन्देय्य, रागखिलं दोसखिलं मोहखिलं भिन्देय्य पभिन्देय्य सम्भिन्देय्याति—

Sabrahmacārīsu āhatacittataṁ khilajātataṁ pabhindeyya, pañcapi cetokhile bhindeyya, tayopi cetokhile bhindeyya, rāgakhilaṁ dosakhilaṁ mohakhilaṁ bhindeyya pabhindeyya sambhindeyyāti—

(Pāli only)

1413

सब्रह्मचारीसु खिलं पभिन्दे।

sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde.

(Pāli only)

1414

<ब्>वाचं पमुञ्चे कुसलं नातिवेलन्</ब्>ति।

Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelanti.

(Pāli only)

1415

ञाणसमुट्ठितं वाचं मुञ्चेय्य, अत्थूपसंहितं धम्मूपसंहितं कालेन सापदेसं परियन्तवतिं वाचं मुञ्चेय्य पमुञ्चेय्याति—

Ñāṇasamuṭṭhitaṁ vācaṁ muñceyya, atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ vācaṁ muñceyya pamuñceyyāti—

(Pāli only)

1416

वाचं पमुञ्चे कुसलं।

vācaṁ pamuñce kusalaṁ.

(Pāli only)

1417

<ब्>नातिवेलन्</ब्>ति।

Nātivelanti.

(Pāli only)

1418

<ब्>वेला</ब्>ति द्वे वेला—

Velāti dve velā—

(Pāli only)

1419

कालवेला च सीलवेला च।

kālavelā ca sīlavelā ca.

(Pāli only)

1420

कतमा कालवेला?

Katamā kālavelā?

(Pāli only)

1421

कालातिक्कन्तं वाचं न भासेय्य, वेलातिक्कन्तं वाचं न भासेय्य, कालवेलातिक्कन्तं वाचं न भासेय्य, कालं असम्पत्तं वाचं न भासेय्य, वेलं असम्पत्तं वाचं न भासेय्य, कालवेलं असम्पत्तं वाचं न भासेय्य।

Kālātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, velātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālavelātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya, velaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālavelaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya.

(Pāli only)

1422

“यो वे काले असम्पत्ते,

“Yo ve kāle asampatte,

(Pāli only)

1423

अतिवेलञ्च भासति;

ativelañca bhāsati;

(Pāli only)

1424

एवं सो निहतो सेति,

Evaṁ so nihato seti,

(Pāli only)

1425

कोकिलायेव अत्रजो”ति।

kokilāyeva atrajo”ti.

(Pāli only)

1426

अयं कालवेला।

Ayaṁ kālavelā.

(Pāli only)

1427

कतमा सीलवेला?

Katamā sīlavelā?

(Pāli only)

1428

रत्तो वाचं न भासेय्य, दुट्ठो वाचं न भासेय्य, मूळ्हो वाचं न भासेय्य, मुसावादं न भासेय्य, पिसुणवाचं न भासेय्य, फरुसवाचं न भासेय्य, सम्फप्पलापं न भासेय्य न कथेय्य न भणेय्य न दीपयेय्य न वोहरेय्य।

Ratto vācaṁ na bhāseyya, duṭṭho vācaṁ na bhāseyya, mūḷho vācaṁ na bhāseyya, musāvādaṁ na bhāseyya, pisuṇavācaṁ na bhāseyya, pharusavācaṁ na bhāseyya, samphappalāpaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpayeyya na vohareyya.

(Pāli only)

1429

अयं सीलवेलाति—

Ayaṁ sīlavelāti—

(Pāli only)

1430

वाचं पमुञ्चे कुसलं नातिवेलं।

vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ.

(Pāli only)

1431

<ब्>जनवादधम्माय न चेतयेय्या</ब्>ति।

Janavādadhammāya na cetayeyyāti.

(Pāli only)

1432

<ब्>जना</ब्>ति खत्तिया च ब्राह्मणा च वेस्सा च सुद्दा च गहट्ठा च पब्बजिता च देवा च मनुस्सा च।

Janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.

(Pāli only)

1433

जनस्स वादाय उपवादाय निन्दाय गरहाय अकित्तिया अवण्णहारिकाय सीलविपत्तिया वा आचारविपत्तिया वा दिट्ठिविपत्तिया वा आजीवविपत्तिया वा न चेतयेय्य चेतनं न उप्पादेय्य चित्तं न उप्पादेय्य सङ्कप्पं न उप्पादेय्य मनसिकारं न उप्पादेय्याति—

Janassa vādāya upavādāya nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā na cetayeyya cetanaṁ na uppādeyya cittaṁ na uppādeyya saṅkappaṁ na uppādeyya manasikāraṁ na uppādeyyāti—

(Pāli only)

1434

जनवादधम्माय न चेतयेय्य।

janavādadhammāya na cetayeyya.

(Pāli only)

1435

“चुदितो वचीभि सतिमाभिनन्दे,

Tenāha bhagavā—

(Pāli only)

1436

“Cudito vacībhi satimābhinande,

(Pāli only)

1437

सब्रह्मचारीसु खिलं पभिन्दे;

Sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde;

(Pāli only)

1438

वाचं पमुञ्चे कुसलं नातिवेलं,

Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ,

(Pāli only)

1439

जनवादधम्माय न चेतयेय्या”ति।

Janavādadhammāya na cetayeyyā”ti.

(Pāli only)

1440

<ब्>अथापरं पञ्च रजानि लोके,</ब्>

Athāparaṁ pañca rajāni loke,

(Pāli only)

1441

<ब्>येसं सतीमा विनयाय सिक्खे;</ब्>

Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;

(Pāli only)

1442

<ब्>रूपेसु सद्देसु अथो रसेसु,</ब्>

Rūpesu saddesu atho rasesu,

(Pāli only)

1443

<ब्>गन्धेसु फस्सेसु सहेथ रागं।</ब्>

Gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.

(Pāli only)

1444

<ब्>अथापरं पञ्च रजानि लोके</ब्>ति।

Athāparaṁ pañca rajāni loketi.

(Pāli only)

1445

<ब्>अथा</ब्>ति पदसन्धि पदसंसग्गो पदपारिपूरी अक्खरसमवायो ब्यञ्जनसिलिट्ठता पदानुपुब्बतापेतं—

Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—

(Pāli only)

1446

अथाति।

athāti.

(Pāli only)

1447

<ब्>पञ्च रजानी</ब्>ति रूपरजो, सद्दरजो, गन्धरजो, रसरजो, फोट्ठब्बरजो।

Pañca rajānīti rūparajo, saddarajo, gandharajo, rasarajo, phoṭṭhabbarajo.

(Pāli only)

1448

“रागो रजो न च पन रेणु वुच्चति,

“Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,

(Pāli only)

1449

रागस्सेतं अधिवचनं रजोति;

Rāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti;

(Pāli only)

1450

एतं रजं विप्पजहित्वा पण्डिता,

Etaṁ rajaṁ vippajahitvā paṇḍitā,

(Pāli only)

1451

विहरन्ति ते विगतरजस्स सासने।

Viharanti te vigatarajassa sāsane.

(Pāli only)

1452

दोसो रजो न च पन रेणु वुच्चति,

Doso rajo na ca pana reṇu vuccati,

(Pāli only)

1453

…पे…

…pe…

(Pāli only)

1454

विहरन्ति ते विगतरजस्स सासने।

Viharanti te vigatarajassa sāsane.

(Pāli only)

1455

मोहो रजो न च पन रेणु वुच्चति,

Moho rajo na ca pana reṇu vuccati,

(Pāli only)

1456

…पे…

…pe…

(Pāli only)

1457

विहरन्ति ते विगतरजस्स सासने”।

Viharanti te vigatarajassa sāsane”.

(Pāli only)

1458

<ब्>लोके</ब्>ति अपायलोके मनुस्सलोके देवलोके खन्धलोके धातुलोके आयतनलोकेति—

Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—

(Pāli only)

1459

अथापरं पञ्च रजानि लोके।

athāparaṁ pañca rajāni loke.

(Pāli only)

1460

<ब्>येसं सतीमा विनयाय सिक्खे</ब्>ति।

Yesaṁ satīmā vinayāya sikkheti.

(Pāli only)

1461

<ब्>येसन्</ब्>ति रूपरागस्स सद्दरागस्स गन्धरागस्स रसरागस्स फोट्ठब्बरागस्स।

Yesanti rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa.

(Pāli only)

1462

<ब्>सतीमा</ब्>ति या सति अनुस्सति पटिस्सति सति सरणता धारणता अपिलापनता असम्मुस्सनता सतिन्द्रियं सतिबलं सम्मासति सतिसम्बोज्झङ्गो एकायनमग्गो—

Satīmāti yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—

(Pāli only)

1463

अयं वुच्चति सति।

ayaṁ vuccati sati.

(Pāli only)

1464

इमाय सतिया उपेतो समुपेतो उपगतो समुपगतो उपपन्नो समुपपन्नो समन्नागतो।

Imāya satiyā upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.

(Pāli only)

1465

सो वुच्चति सतिमा।

So vuccati satimā.

(Pāli only)

1466

<ब्>सिक्खे</ब्>ति तिस्सो सिक्खा—

Sikkheti tisso sikkhā—

(Pāli only)

1467

अधिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्खा, अधिपञ्ञासिक्खा।

adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.

(Pāli only)

1468

कतमा अधिसीलसिक्खा …पे…

Katamā adhisīlasikkhā …pe…

(Pāli only)

1469

अयं अधिपञ्ञासिक्खा।

ayaṁ adhipaññāsikkhā.

(Pāli only)

1470

<ब्>येसं सतीमा विनयाय सिक्खे</ब्>ति।

Yesaṁ satīmā vinayāya sikkheti.

(Pāli only)

1471

सतिमा पुग्गलो येसं रूपरागस्स सद्दरागस्स गन्धरागस्स रसरागस्स फोट्ठब्बरागस्स विनयाय पटिविनयाय पहानाय वूपसमाय पटिनिस्सग्गाय पटिपस्सद्धिया अधिसीलम्पि सिक्खेय्य अधिचित्तम्पि सिक्खेय्य अधिपञ्ञम्पि सिक्खेय्य, इमा तिस्सो सिक्खायो आवज्जन्तो सिक्खेय्य, जानन्तो सिक्खेय्य …पे…

Satimā puggalo yesaṁ rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya …pe…

(Pāli only)

1472

सच्छिकातब्बं सच्छिकरोन्तो सिक्खेय्य आचरेय्य समाचरेय्य समादाय वत्तेय्याति—

sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—

(Pāli only)

1473

येसं सतीमा विनयाय सिक्खे।

yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe.

(Pāli only)

1474

<ब्>रूपेसु सद्देसु अथो रसेसु, गन्धेसु फस्सेसु सहेथ रागन्</ब्>ति।

Rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāganti.

(Pāli only)

1475

रूपेसु सद्देसु गन्धेसु रसेसु फोट्ठब्बेसु रागं सहेय्य परिसहेय्य अभिभवेय्य अज्झोत्थरेय्य परियादियेय्य मद्देय्याति—

Rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu rāgaṁ saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

(Pāli only)

1476

रूपेसु सद्देसु अथो रसेसु, गन्धेसु फस्सेसु सहेथ रागं।

rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.

(Pāli only)

1477