Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 95 मज्झिमनिकाय 95

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Caṅkīsutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 95

    Majjhima Nikāya 95

    Middle Discourses 95

  2. 2

    चङ्कीसुत्तcaṅ·kī·sut·ta

    Caṅkīsutta

    With Caṅkī

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā कोसलेसुko·sa·le·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ येनye·na ओपासादंo·pā·sā·daṃ नामnā·ma कोसलानंko·sa·lā·naṃ ब्राह्मणगामोbrāh·ma·ṇa·gā·mo तदवसरि।ta·da·va·sa·ri

    ekaṁ samayaṁ bhagavā kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena opāsādaṁ nāma kosalānaṁ brāhmaṇagāmo tadavasari.

    At one time the Buddha was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of mendicants when he arrived at a village of the Kosalan brahmins named Opāsāda.

  5. 5

    तत्रtat·ra सुदंsu·daṃ भगवाbha·ga·vā ओपासादेo·pā·sā·de विहरतिvi·ha·ra·ti उत्तरेनut·ta·re·na ओपासादंo·pā·sā·daṃ देववनेde·va·va·ne सालवने।sā·la·va·ne

    Tatra sudaṁ bhagavā opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.

    He stayed in the Godswood of sal trees to the north of Opāsāda.

  6. 6

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo ओपासादंo·pā·sā·daṃ अज्झावसतिaj·jhā·va·sa·ti सत्तुस्सदंsat·tus·sa·daṃ सतिणकट्ठोदकंsa·ti·ṇa·kaṭ·ṭho·da·kaṃ सधञ्ञंsa·dhañ·ñaṃ राजभोग्गंrā·ja·bhog·gaṃ रञ्ञाrañ·ñā पसेनदिनाpa·se·na·di·nā कोसलेनko·sa·le·na दिन्नंdin·naṃ राजदायंrā·ja·dā·yaṃ ब्रह्मदेय्यं।brah·ma·dey·yaṃ

    Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo opāsādaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.

    Now at that time the brahmin Caṅkī was living in Opāsāda. It was a crown property given by King Pasenadi of Kosala, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.

  7. 7

    अस्सोसुंas·so·suṃ खोkho ओपासादकाo·pā·sā·da·kā ब्राह्मणगहपतिका:brāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā

    Assosuṁ kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā:

    The brahmins and householders of Opāsāda heard:

  8. 8

    “समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo सक्यपुत्तोsak·ya·put·to सक्यकुलाsak·ya·ku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to कोसलेसुko·sa·le·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ ओपासादंo·pā·sā·daṃ अनुप्पत्तो,a·nup·pat·to ओपासादेo·pā·sā·de विहरतिvi·ha·ra·ti उत्तरेनut·ta·re·na ओपासादंo·pā·sā·daṃ देववनेde·va·va·ne सालवने।sā·la·va·ne

    “samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ opāsādaṁ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.

    “It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Opāsāda together with a large Saṅgha of mendicants. He is staying in the Godswood to the north.

  9. 9

    तंtaṃ खोkho पनpa·na भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  10. 10

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति।bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  11. 11

    सोso इमंi·maṃ लोकंlo·kaṃ सदेवकंsa·de·va·kaṃ समारकंsa·mā·ra·kaṃ सब्रह्मकंsab·rah·ma·kaṃ सस्समणब्राह्मणिंsas·sa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇiṃ पजंpa·jaṃ सदेवमनुस्संsa·de·va·ma·nus·saṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā पवेदेति।pa·ve·de·ti

    So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.

    He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.

  12. 12

    सोso धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti आदिकल्याणंā·di·kal·yā·ṇaṃ मज्झेकल्याणंmaj·jhe·kal·yā·ṇaṃ परियोसानकल्याणंpa·ri·yo·sā·na·kal·yā·ṇaṃ सात्थंsāt·thaṃ सब्यञ्जनं,sab·yañ·ja·naṃ केवलपरिपुण्णंke·va·la·pa·ri·puṇ·ṇaṃ परिसुद्धंpa·ri·sud·dhaṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ पकासेति।pa·kā·se·ti

    So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.

    He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.

  13. 13

    साधुsā·dhu खोkho पनpa·na तथारूपानंta·thā·rū·pā·naṃ अरहतंa·ra·ha·taṃ दस्सनंdas·sa·naṃ होती”ति।ho·tī

    Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.

    It’s good to see such perfected ones.”

  14. 14

    अथa·tha खोkho ओपासादकाo·pā·sā·da·kā ब्राह्मणगहपतिकाbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā ओपासादाo·pā·sā·dā निक्खमित्वाnik·kha·mit·vā सङ्घसङ्घीsaṅ·gha·saṅ·ghī गणीभूताga·ṇī·bhū·tā उत्तरेनमुखाut·ta·re·na·mu·khā गच्छन्तिgac·chan·ti येनye·na देववनंde·va·va·naṃ सालवनं।sā·la·va·naṃ

    Atha kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṁ sālavanaṁ.

    Then, exiting Opāsāda, they formed into companies and headed north to the Godswood.

  15. 15

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo उपरिपासादेu·pa·ri·pā·sā·de दिवासेय्यंdi·vā·sey·yaṃ उपगतो।u·pa·ga·to

    Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṁ upagato.

    Now at that time the brahmin Caṅkī had retired to the upper floor of his stilt longhouse for his midday nap.

  16. 16

    अद्दसाad·da·sā खोkho चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo ओपासादकेo·pā·sā·da·ke ब्राह्मणगहपतिकेbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke ओपासादाo·pā·sā·dā निक्खमित्वाnik·kha·mit·vā सङ्घसङ्घीsaṅ·gha·saṅ·ghī गणीभूतेga·ṇī·bhū·te उत्तरेनमुखंut·ta·re·na·mu·khaṃ येनye·na देववनंde·va·va·naṃ सालवनंsā·la·va·naṃ तेनुपसङ्कमन्ते।te·nu·pa·saṅ·ka·man·te

    Addasā kho caṅkī brāhmaṇo opāsādake brāhmaṇagahapatike opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarenamukhaṁ yena devavanaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkamante.

    He saw the brahmins and householders heading for the Godswood,

  17. 17

    दिस्वाdis·vā खत्तंkhat·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Disvā khattaṁ āmantesi:

    and addressed his butler,

  18. 18

    “किंkiṃ नुnu खो,kho भोbho खत्ते,khat·te ओपासादकाo·pā·sā·da·kā ब्राह्मणगहपतिकाbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā ओपासादाo·pā·sā·dā निक्खमित्वाnik·kha·mit·vā सङ्घसङ्घीsaṅ·gha·saṅ·ghī गणीभूताga·ṇī·bhū·tā उत्तरेनमुखाut·ta·re·na·mu·khā गच्छन्तिgac·chan·ti येनye·na देववनंde·va·va·naṃ सालवनन्”ति?sā·la·va·nan

    “kiṁ nu kho, bho khatte, opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṁ sālavanan”ti?

    “My butler, why are the brahmins and householders heading north for the Godswood?”

  19. 19

    “अत्थि,at·thi भोbho चङ्की,caṅ·kī समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo सक्यपुत्तोsak·ya·put·to सक्यकुलाsak·ya·ku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to कोसलेसुko·sa·le·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ ओपासादंo·pā·sā·daṃ अनुप्पत्तो,a·nup·pat·to ओपासादेo·pā·sā·de विहरतिvi·ha·ra·ti उत्तरेनut·ta·re·na ओपासादंo·pā·sā·daṃ देववनेde·va·va·ne सालवने।sā·la·va·ne

    “Atthi, bho caṅkī, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ opāsādaṁ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.

    “The ascetic Gotama has arrived at Opāsāda together with a large Saṅgha of mendicants. He is staying in the Godswood to the north.

  20. 20

    तंtaṃ खोkho पनpa·na भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  21. 21

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति।bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  22. 22

    तमेतेta·me·te भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya गच्छन्ती”ति।gac·chan·tī

    Tamete bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya gacchantī”ti.

    They’re going to see that worthy Gotama.”

  23. 23

    “तेनte·na हि,hi भोbho खत्ते,khat·te येनye·na ओपासादकाo·pā·sā·da·kā ब्राह्मणगहपतिकाbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā तेनुपसङ्कम;te·nu·pa·saṅ·ka·ma उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā ओपासादकेo·pā·sā·da·ke ब्राह्मणगहपतिकेbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke एवंe·vaṃ वदेहि:va·de·hi

    “Tena hi, bho khatte, yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike evaṁ vadehi:

    “Well then, go to the brahmins and householders and say to them:

  24. 24

    ‘चङ्की,caṅ·kī भो,bho ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo एवमाह—e·va·mā·ha

    ‘caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha—

    ‘Sirs, the brahmin Caṅkī asks

  25. 25

    आगमेन्तुā·ga·men·tu किरki·ra भोन्तो,bhon·to चङ्कीपिcaṅ·kī·pi ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती’”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.

    you to wait, as he will also go to see the ascetic Gotama.’”

  26. 26

    “एवं,e·vaṃ भो”तिbho खोkho सोso खत्तोkhat·to चङ्किस्सcaṅ·kis·sa ब्राह्मणस्सbrāh·ma·ṇas·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā येनye·na ओपासादकाo·pā·sā·da·kā ब्राह्मणगहपतिकाbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā ओपासादकेo·pā·sā·da·ke ब्राह्मणगहपतिकेbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “Evaṁ, bho”ti kho so khatto caṅkissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike etadavoca:

    “Yes, worthy sir,” replied the butler, and did as he was asked.

  27. 27

    “चङ्की,caṅ·kī भो,bho ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo एवमाह:e·va·mā·ha

    “caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha:

    (Pāli only)

  28. 28

    ‘आगमेन्तुā·ga·men·tu किरki·ra भोन्तो,bhon·to चङ्कीपिcaṅ·kī·pi ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती’”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    ‘āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī’”ti.

    (Pāli only)

  29. 29

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na नानावेरज्जकानंnā·nā·ve·raj·ja·kā·naṃ ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ पञ्चमत्तानिpañ·ca·mat·tā·ni ब्राह्मणसतानिbrāh·ma·ṇa·sa·tā·ni ओपासादेo·pā·sā·de पटिवसन्तिpa·ṭi·va·san·ti केनचिदेवke·na·ci·de·va करणीयेन।ka·ra·ṇī·ye·na

    Tena kho pana samayena nānāverajjakānaṁ brāhmaṇānaṁ pañcamattāni brāhmaṇasatāni opāsāde paṭivasanti kenacideva karaṇīyena.

    Now at that time around five hundred brahmins from abroad were residing in Opāsāda on some business.

  30. 30

    अस्सोसुंas·so·suṃ खोkho तेte ब्राह्मणा:brāh·ma·ṇā

    Assosuṁ kho te brāhmaṇā:

    They heard that

  31. 31

    “चङ्कीcaṅ·kī किरki·ra ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    “caṅkī kira brāhmaṇo samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti.

    the brahmin Caṅkī was going to see the ascetic Gotama.

  32. 32

    अथa·tha खोkho तेte ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā येनye·na चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā चङ्किंcaṅ·kiṃ ब्राह्मणंbrāh·ma·ṇaṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho te brāhmaṇā yena caṅkī brāhmaṇo tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā caṅkiṁ brāhmaṇaṁ etadavocuṁ:

    They approached Caṅkī and said to him,

  33. 33

    “सच्चंsac·caṃ किरki·ra भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सती”ति?u·pa·saṅ·ka·mis·sa·tī

    “saccaṁ kira bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissatī”ti?

    “Is it really true that you are going to see the ascetic Gotama?”

  34. 34

    “एवंe·vaṃ खोkho मे,me भो,bho होति:ho·ti

    “Evaṁ kho me, bho, hoti:

    “Yes, gentlemen, it is true.”

  35. 35

    ‘अहंa·haṃ समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सामी’”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sā·mī

    ‘ahaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissāmī’”ti.

    (Pāli only)

  36. 36

    “माmā भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमि।u·pa·saṅ·ka·mi

    “Mā bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkami.

    “Please don’t!

  37. 37

    नna अरहतिa·ra·ha·ti भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    Na arahati bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    It’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama;

  38. 38

    समणोत्वेवsa·ma·ṇot·ve·va गोतमोgo·ta·mo अरहतिa·ra·ha·ti भवन्तंbha·van·taṃ चङ्किंcaṅ·kiṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं।u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṁ caṅkiṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

    it’s appropriate that he comes to see you.

  39. 39

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī उभतोu·bha·to सुजातोsu·jā·to मातितोmā·ti·to चca पितितोpi·ti·to चca संसुद्धगहणिकोsaṃ·sud·dha·ga·ha·ṇi·ko यावyā·va सत्तमाsat·ta·mā पितामहयुगाpi·tā·ma·ha·yu·gā अक्खित्तोak·khit·to अनुपक्कुट्ठोa·nu·pak·kuṭ·ṭho जातिवादेन।jā·ti·vā·de·na

    Bhavañhi caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.

    You are well born on both your mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation.

  40. 40

    यम्पिyam·pi भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī उभतोu·bha·to सुजातोsu·jā·to मातितोmā·ti·to चca पितितोpi·ti·to चca संसुद्धगहणिकोsaṃ·sud·dha·ga·ha·ṇi·ko यावyā·va सत्तमाsat·ta·mā पितामहयुगाpi·tā·ma·ha·yu·gā अक्खित्तोak·khit·to अनुपक्कुट्ठोa·nu·pak·kuṭ·ṭho जातिवादेन,jā·ti·vā·de·na इमिनापङ्गेनi·mi·nā·paṅ·ge·na नna अरहतिa·ra·ha·ti भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    Yampi bhavaṁ caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    For this reason it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama;

  41. 41

    समणोत्वेवsa·ma·ṇot·ve·va गोतमोgo·ta·mo अरहतिa·ra·ha·ti भवन्तंbha·van·taṃ चङ्किंcaṅ·kiṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं।u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṁ caṅkiṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

    it’s appropriate that he comes to see you.

  42. 42

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī अड्ढोaḍ·ḍho महद्धनोma·had·dha·no महाभोगोma·hā·bho·go …पे…pe

    Bhavañhi caṅkī aḍḍho mahaddhano mahābhogo …pe…

    You’re rich, affluent, and wealthy. …

  43. 43

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī तिण्णंtiṇ·ṇaṃ वेदानंve·dā·naṃ पारगूpā·ra·gū सनिघण्डुकेटुभानंsa·ni·ghaṇ·ḍu·ke·ṭu·bhā·naṃ साक्खरप्पभेदानंsāk·kha·rap·pa·bhe·dā·naṃ इतिहासपञ्चमानं,i·ti·hā·sa·pañ·ca·mā·naṃ पदको,pa·da·ko वेय्याकरणो,vey·yā·ka·ra·ṇo लोकायतमहापुरिसलक्खणेसुlo·kā·ya·ta·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·su अनवयोa·na·va·yo …पे…pe

    bhavañhi caṅkī tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo …pe…

    You recite and remember the hymns, and have mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. You know them word-by-word, and their grammar. You are well versed in cosmology and the marks of a great man. …

  44. 44

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī अभिरूपोa·bhi·rū·po दस्सनीयोdas·sa·nī·yo पासादिकोpā·sā·di·ko परमायpa·ra·mā·ya वण्णपोक्खरतायvaṇ·ṇa·pok·kha·ra·tā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to ब्रह्मवण्णीbrah·ma·vaṇ·ṇī ब्रह्मवच्छसीbrah·ma·vac·cha·sī अखुद्दावकासोa·khud·dā·va·kā·so दस्सनायdas·sa·nā·ya …पे…pe

    bhavañhi caṅkī abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…

    You are attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. You have divine looks and lustre, remarkable to behold. …

  45. 45

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī सीलवाsī·la·vā वुद्धसीलीvud·dha·sī·lī वुद्धसीलेनvud·dha·sī·le·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to …पे…pe

    bhavañhi caṅkī sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato …pe…

    You are ethical, mature in ethical conduct. …

  46. 46

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī कल्याणवाचोkal·yā·ṇa·vā·co कल्याणवाक्करणोkal·yā·ṇa·vāk·ka·ra·ṇo पोरियाpo·ri·yā वाचायvā·cā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to विस्सट्ठायvis·saṭ·ṭhā·ya अनेलगलायa·ne·la·ga·lā·ya अत्थस्सat·thas·sa विञ्ञापनियाviñ·ñā·pa·ni·yā …पे…pe

    bhavañhi caṅkī kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā …pe…

    You’re a good speaker who enunciates well, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. …

  47. 47

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī बहूनंba·hū·naṃ आचरियपाचरियो,ā·ca·ri·ya·pā·ca·ri·yo तीणिtī·ṇi माणवकसतानिmā·ṇa·va·ka·sa·tā·ni मन्तेman·te वाचेतिvā·ce·ti …पे…pe

    bhavañhi caṅkī bahūnaṁ ācariyapācariyo, tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti …pe…

    You’re the tutor of tutors for many, and teach three hundred young students to recite the hymns. …

  48. 48

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī रञ्ञोrañ·ño पसेनदिस्सpa·se·na·dis·sa कोसलस्सko·sa·las·sa सक्कतोsak·ka·to गरुकतोga·ru·ka·to मानितोmā·ni·to पूजितोpū·ji·to अपचितोa·pa·ci·to …पे…pe

    bhavañhi caṅkī rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…

    You’re honored, respected, revered, venerated, and esteemed by King Pasenadi of Kosala

  49. 49

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणस्सbrāh·ma·ṇas·sa पोक्खरसातिस्सpok·kha·ra·sā·tis·sa सक्कतोsak·ka·to गरुकतोga·ru·ka·to मानितोmā·ni·to पूजितोpū·ji·to अपचितोa·pa·ci·to …पे…pe

    bhavañhi caṅkī brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito …pe…

    and the brahmin Pokkharasāti. …

  50. 50

    भवञ्हिbha·vañ·hi चङ्कीcaṅ·kī ओपासादंo·pā·sā·daṃ अज्झावसतिaj·jhā·va·sa·ti सत्तुस्सदंsat·tus·sa·daṃ सतिणकट्ठोदकंsa·ti·ṇa·kaṭ·ṭho·da·kaṃ सधञ्ञंsa·dhañ·ñaṃ राजभोग्गंrā·ja·bhog·gaṃ रञ्ञाrañ·ñā पसेनदिनाpa·se·na·di·nā कोसलेनko·sa·le·na दिन्नंdin·naṃ राजदायंrā·ja·dā·yaṃ ब्रह्मदेय्यं।brah·ma·dey·yaṃ

    bhavañhi caṅkī opāsādaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ.

    You live in Opāsāda, a crown property given by King Pasenadi of Kosala, teeming with living creatures, full of hay, wood, water, and grain, a royal park endowed to a brahmin.

  51. 51

    यम्पिyam·pi भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī ओपासादंo·pā·sā·daṃ अज्झावसतिaj·jhā·va·sa·ti सत्तुस्सदंsat·tus·sa·daṃ सतिणकट्ठोदकंsa·ti·ṇa·kaṭ·ṭho·da·kaṃ सधञ्ञंsa·dhañ·ñaṃ राजभोग्गंrā·ja·bhog·gaṃ रञ्ञाrañ·ñā पसेनदिनाpa·se·na·di·nā कोसलेनko·sa·le·na दिन्नंdin·naṃ राजदायंrā·ja·dā·yaṃ ब्रह्मदेय्यं,brah·ma·dey·yaṃ इमिनापङ्गेनi·mi·nā·paṅ·ge·na नna अरहतिa·ra·ha·ti भवंbha·vaṃ चङ्कीcaṅ·kī समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    Yampi bhavaṁ caṅkī opāsādaṁ ajjhāvasati sattussadaṁ satiṇakaṭṭhodakaṁ sadhaññaṁ rājabhoggaṁ raññā pasenadinā kosalena dinnaṁ rājadāyaṁ brahmadeyyaṁ, imināpaṅgena na arahati bhavaṁ caṅkī samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    For all these reasons it’s not appropriate for you to go to see the ascetic Gotama;

  52. 52

    समणोत्वेवsa·ma·ṇot·ve·va गोतमोgo·ta·mo अरहतिa·ra·ha·ti भवन्तंbha·van·taṃ चङ्किंcaṅ·kiṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुन्”ति।u·pa·saṅ·ka·mi·tun

    samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṁ caṅkiṁ dassanāya upasaṅkamitun”ti.

    it’s appropriate that he comes to see you.”

  53. 53

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo तेte ब्राह्मणेbrāh·ma·ṇe एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, caṅkī brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca:

    When they had spoken, Caṅkī said to those brahmins:

  54. 54

    “तेनte·na हि,hi भो,bho ममपिma·ma·pi सुणाथ,su·ṇā·tha यथाya·thā मयमेवma·ya·me·va अरहामa·ra·hā·ma तंtaṃ समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    “tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    “Well then, gentlemen, listen to why it’s appropriate for me to go to see the ascetic Gotama,

  55. 55

    नna त्वेवtve·va अरहतिa·ra·ha·ti सोso भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo अम्हाकंam·hā·kaṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं।u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    na tveva arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

    and it’s not appropriate for him to come to see me.

  56. 56

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo उभतोu·bha·to सुजातोsu·jā·to मातितोmā·ti·to चca पितितोpi·ti·to चca संसुद्धगहणिकोsaṃ·sud·dha·ga·ha·ṇi·ko यावyā·va सत्तमाsat·ta·mā पितामहयुगाpi·tā·ma·ha·yu·gā अक्खित्तोak·khit·to अनुपक्कुट्ठोa·nu·pak·kuṭ·ṭho जातिवादेन।jā·ti·vā·de·na

    Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena.

    He is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation.

  57. 57

    यम्पि,yam·pi भो,bho समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo उभतोu·bha·to सुजातोsu·jā·to मातितोmā·ti·to चca पितितोpi·ti·to चca संसुद्धगहणिकोsaṃ·sud·dha·ga·ha·ṇi·ko यावyā·va सत्तमाsat·ta·mā पितामहयुगाpi·tā·ma·ha·yu·gā अक्खित्तोak·khit·to अनुपक्कुट्ठोa·nu·pak·kuṭ·ṭho जातिवादेन,jā·ti·vā·de·na इमिनापङ्गेनi·mi·nā·paṅ·ge·na नna अरहतिa·ra·ha·ti सोso भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo अम्हाकंam·hā·kaṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    For this reason it’s not appropriate for the ascetic Gotama to come to see me;

  58. 58

    अथa·tha खोkho मयमेवma·ya·me·va अरहामa·ra·hā·ma तंtaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं।u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

    rather, it’s appropriate for me to go to see him.

  59. 59

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo पहूतंpa·hū·taṃ हिरञ्ञसुवण्णंhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇaṃ ओहायo·hā·ya पब्बजितोpab·ba·ji·to भूमिगतञ्चbhū·mi·ga·tañ·ca वेहासट्ठञ्चve·hā·saṭ·ṭhañ·ca …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca …pe…

    When he went forth he abandoned abundant gold, both coined and uncoined, stored above and below ground. …

  60. 60

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo दहरोवda·ha·ro·va समानोsa·mā·no युवाyu·vā सुसुकाळकेसोsu·su·kā·ḷa·ke·so भद्रेनbhad·re·na योब्बनेनyob·ba·ne·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to पठमेनpa·ṭha·me·na वयसाva·ya·sā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितोpab·ba·ji·to …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito …pe…

    He went forth from the lay life to homelessness while still a youth, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life. …

  61. 61

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo अकामकानंa·kā·ma·kā·naṃ मातापितूनंmā·tā·pi·tū·naṃ अस्सुमुखानंas·su·mu·khā·naṃ रुदन्तानंru·dan·tā·naṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितोpab·ba·ji·to …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito …pe…

    Though his mother and father wished otherwise, weeping with tearful faces, he shaved off his hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness. …

  62. 62

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo अभिरूपोa·bhi·rū·po दस्सनीयोdas·sa·nī·yo पासादिकोpā·sā·di·ko परमायpa·ra·mā·ya वण्णपोक्खरतायvaṇ·ṇa·pok·kha·ra·tā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to ब्रह्मवण्णीbrah·ma·vaṇ·ṇī ब्रह्मवच्छसीbrah·ma·vac·cha·sī अखुद्दावकासोa·khud·dā·va·kā·so दस्सनायdas·sa·nā·ya …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya …pe…

    He is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He has divine looks and lustre, remarkable to behold. …

  63. 63

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo सीलवाsī·la·vā अरियसीलीa·ri·ya·sī·lī कुसलसीलीku·sa·la·sī·lī कुसलेनku·sa·le·na सीलेनsī·le·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalena sīlena samannāgato …pe…

    He is ethical, possessing ethical conduct that is noble and skillful. …

  64. 64

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo कल्याणवाचोkal·yā·ṇa·vā·co कल्याणवाक्करणोkal·yā·ṇa·vāk·ka·ra·ṇo पोरियाpo·ri·yā वाचायvā·cā·ya समन्नागतोsa·man·nā·ga·to विस्सट्ठायvis·saṭ·ṭhā·ya अनेलगलायa·ne·la·ga·lā·ya अत्थस्सat·thas·sa विञ्ञापनियाviñ·ñā·pa·ni·yā …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā …pe…

    He’s a good speaker who enunciates well, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. …

  65. 65

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo बहूनंba·hū·naṃ आचरियपाचरियोā·ca·ri·ya·pā·ca·ri·yo …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṁ ācariyapācariyo …pe…

    He’s a tutor of tutors. …

  66. 66

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo खीणकामरागोkhī·ṇa·kā·ma·rā·go विगतचापल्लोvi·ga·ta·cā·pal·lo …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo …pe…

    He has ended sensual desire, and is rid of caprice. …

  67. 67

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo कम्मवादीkam·ma·vā·dī किरियवादीki·ri·ya·vā·dī अपापपुरेक्खारोa·pā·pa·pu·rek·khā·ro ब्रह्मञ्ञायbrah·mañ·ñā·ya पजायpa·jā·ya …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya …pe…

    He teaches the efficacy of deeds and action. He doesn’t wish any harm upon the community of brahmins. …

  68. 68

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo उच्चाuc·cā कुलाku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to असम्भिन्नाa·sam·bhin·nā खत्तियकुलाkhat·ti·ya·ku·lā …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnā khattiyakulā …pe…

    He went forth from an eminent family of unbroken aristocratic lineage. …

  69. 69

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo अड्ढाaḍ·ḍhā कुलाku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to महद्धनाma·had·dha·nā महाभोगाma·hā·bho·gā …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā …pe…

    He went forth from a rich, affluent, and wealthy family. …

  70. 70

    समणंsa·ma·ṇaṃ खलु,kha·lu भो,bho गोतमंgo·ta·maṃ तिरोरट्ठाti·ro·raṭ·ṭhā तिरोजनपदाti·ro·ja·na·pa·dā संपुच्छितुंsaṃ·puc·chi·tuṃ आगच्छन्तिā·gac·chan·ti …पे…pe

    Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ tiroraṭṭhā tirojanapadā saṁpucchituṁ āgacchanti …pe…

    People come from distant lands and distant countries to question him. …

  71. 71

    समणंsa·ma·ṇaṃ खलु,kha·lu भो,bho गोतमंgo·ta·maṃ अनेकानिa·ne·kā·ni देवतासहस्सानिde·va·tā·sa·has·sā·ni पाणेहिpā·ṇe·hi सरणंsa·ra·ṇaṃ गतानिga·tā·ni …पे…pe

    Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṁ gatāni …pe…

    Many thousands of deities have gone for refuge for life to him. …

  72. 72

    समणंsa·ma·ṇaṃ खलु,kha·lu भो,bho गोतमंgo·ta·maṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  73. 73

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’तिbha·ga·vā …पे…pe

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti …pe…

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ …

  74. 74

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo द्वत्तिंसमहापुरिसलक्खणेहिdvat·tiṃ·sa·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·hi समन्नागतोsa·man·nā·ga·to …पे…pe

    Samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṁsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato …pe…

    He has the thirty-two marks of a great man. …

  75. 75

    समणंsa·ma·ṇaṃ खलु,kha·lu भो,bho गोतमंgo·ta·maṃ राजाrā·jā मागधोmā·ga·dho सेनियोse·ni·yo बिम्बिसारोbim·bi·sā·ro सपुत्तदारोsa·put·ta·dā·ro पाणेहिpā·ṇe·hi सरणंsa·ra·ṇaṃ गतोga·to …पे…pe

    Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputtadāro pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…

    King Seniya Bimbisāra of Magadha and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …

  76. 76

    समणंsa·ma·ṇaṃ खलु,kha·lu भो,bho गोतमंgo·ta·maṃ राजाrā·jā पसेनदिpa·se·na·di कोसलोko·sa·lo सपुत्तदारोsa·put·ta·dā·ro पाणेहिpā·ṇe·hi सरणंsa·ra·ṇaṃ गतोga·to …पे…pe

    Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ rājā pasenadi kosalo saputtadāro pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…

    King Pasenadi of Kosala and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …

  77. 77

    समणंsa·ma·ṇaṃ खलु,kha·lu भो,bho गोतमंgo·ta·maṃ ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo पोक्खरसातिpok·kha·ra·sā·ti सपुत्तदारोsa·put·ta·dā·ro पाणेहिpā·ṇe·hi सरणंsa·ra·ṇaṃ गतोga·to …पे…pe

    Samaṇaṁ khalu, bho, gotamaṁ brāhmaṇo pokkharasāti saputtadāro pāṇehi saraṇaṁ gato …pe…

    The brahmin Pokkharasāti and his wives and children have gone for refuge for life to the ascetic Gotama. …

  78. 78

    समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo ओपासादंo·pā·sā·daṃ अनुप्पत्तोa·nup·pat·to ओपासादेo·pā·sā·de विहरतिvi·ha·ra·ti उत्तरेनut·ta·re·na ओपासादंo·pā·sā·daṃ देववनेde·va·va·ne सालवने।sā·la·va·ne

    Samaṇo khalu, bho, gotamo opāsādaṁ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane.

    The ascetic Gotama has arrived to stay in the Godswood to the north of Opāsāda.

  79. 79

    येye खोkho तेte समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā अम्हाकंam·hā·kaṃ गामक्खेत्तंgā·mak·khet·taṃ आगच्छन्ति,ā·gac·chan·ti अतिथीa·ti·thī नोno तेte होन्ति।hon·ti

    Ye kho te samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṁ gāmakkhettaṁ āgacchanti, atithī no te honti.

    Any ascetic or brahmin who comes to stay in our village district is our guest,

  80. 80

    अतिथीa·ti·thī खोkho पनम्हेहिpa·nam·he·hi सक्कातब्बाsak·kā·tab·bā गरुकातब्बाga·ru·kā·tab·bā मानेतब्बाmā·ne·tab·bā पूजेतब्बा।pū·je·tab·bā

    Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā.

    and should be honored and respected as such.

  81. 81

    यम्पिyam·pi समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo ओपासादंo·pā·sā·daṃ अनुप्पत्तोa·nup·pat·to ओपासादेo·pā·sā·de विहरतिvi·ha·ra·ti उत्तरेनut·ta·re·na ओपासादंo·pā·sā·daṃ देववनेde·va·va·ne सालवने,sā·la·va·ne अतिथिम्हाकंa·ti·thim·hā·kaṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमो।go·ta·mo

    Yampi samaṇo gotamo opāsādaṁ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṁ devavane sālavane, atithimhākaṁ samaṇo gotamo.

    (Pāli only)

  82. 82

    अतिथिa·ti·thi खोkho पनम्हेहिpa·nam·he·hi सक्कातब्बोsak·kā·tab·bo गरुकातब्बोga·ru·kā·tab·bo मानेतब्बोmā·ne·tab·bo पूजेतब्बो।pū·je·tab·bo

    Atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo.

    (Pāli only)

  83. 83

    इमिनापङ्गेनi·mi·nā·paṅ·ge·na नna अरहतिa·ra·ha·ti सोso भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo अम्हाकंam·hā·kaṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    Imināpaṅgena na arahati so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    For this reason, too, it’s not appropriate for the worthy Gotama to come to see me;

  84. 84

    अथa·tha खोkho मयमेवma·ya·me·va अरहामa·ra·hā·ma तंtaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं।u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

    rather, it’s appropriate for me to go to see him.

  85. 85

    एत्तकेet·ta·ke खोkho अहं,a·haṃ भो,bho तस्सtas·sa भोतोbho·to गोतमस्सgo·ta·mas·sa वण्णेvaṇ·ṇe परियापुणामि,pa·ri·yā·pu·ṇā·mi नोno चca खोkho सोso भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo एत्तकवण्णो;et·ta·ka·vaṇ·ṇo

    Ettake kho ahaṁ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṁ gotamo ettakavaṇṇo;

    This is the extent of the worthy Gotama’s praise that I have memorized. But his praises are not confined to this,

  86. 86

    अपरिमाणवण्णोa·pa·ri·mā·ṇa·vaṇ·ṇo हिhi सोso भवंbha·vaṃ गोतमो।go·ta·mo

    aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṁ gotamo.

    for the praise of the worthy Gotama is limitless.

  87. 87

    एकमेकेनपिe·ka·me·ke·na·pi तेनte·na अङ्गेनaṅ·ge·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to नna अरहति,a·ra·ha·ti सोso भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo अम्हाकंam·hā·kaṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं;u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    Ekamekenapi tena aṅgena samannāgato na arahati, so bhavaṁ gotamo amhākaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ;

    The possession of even a single one of these factors makes it inappropriate for Worthy Gotama to come to see me;

  88. 88

    अथa·tha खोkho मयमेवma·ya·me·va अरहामa·ra·hā·ma तंtaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुन्ति।u·pa·saṅ·ka·mi·tun·ti

    atha kho mayameva arahāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamitunti.

    rather, it’s appropriate for me to go to see him.

  89. 89

    तेनte·na हि,hi भो,bho सब्बेवsab·be·va मयंma·yaṃ समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिस्सामा”ति।u·pa·saṅ·ka·mis·sā·mā

    Tena hi, bho, sabbeva mayaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāya upasaṅkamissāmā”ti.

    Well then, gentlemen, let’s all go to see the ascetic Gotama.”

  90. 90

    अथa·tha खोkho चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo महताma·ha·tā ब्राह्मणगणेनbrāh·ma·ṇa·ga·ṇe·na सद्धिंsad·dhiṃ येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवताbha·ga·va·tā सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदि।sam·mo·di

    Atha kho caṅkī brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṁ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.

    Then Caṅkī together with a large group of brahmins went to the Buddha and exchanged greetings with him.

  91. 91

    सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di

    Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi.

    When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side.

  92. 92

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na भगवाbha·ga·vā वुद्धेहिvud·dhe·hi वुद्धेहिvud·dhe·hi ब्राह्मणेहिbrāh·ma·ṇe·hi सद्धिंsad·dhiṃ किञ्चिkiñ·ci किञ्चिkiñ·ci कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā निसिन्नोni·sin·no होति।ho·ti

    Tena kho pana samayena bhagavā vuddhehi vuddhehi brāhmaṇehi saddhiṁ kiñci kiñci kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā nisinno hoti.

    Now at that time the Buddha was sitting engaged in some polite conversation together with some very senior brahmins.

  93. 93

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na कापटिकोkā·pa·ṭi·ko नामnā·ma माणवोmā·ṇa·vo दहरोda·ha·ro वुत्तसिरोvut·ta·si·ro सोळसवस्सुद्देसिकोso·ḷa·sa·vas·sud·de·si·ko जातिया,jā·ti·yā तिण्णंtiṇ·ṇaṃ वेदानंve·dā·naṃ पारगूpā·ra·gū सनिघण्डुकेटुभानंsa·ni·ghaṇ·ḍu·ke·ṭu·bhā·naṃ साक्खरप्पभेदानंsāk·kha·rap·pa·bhe·dā·naṃ इतिहासपञ्चमानं,i·ti·hā·sa·pañ·ca·mā·naṃ पदको,pa·da·ko वेय्याकरणो,vey·yā·ka·ra·ṇo लोकायतमहापुरिसलक्खणेसुlo·kā·ya·ta·ma·hā·pu·ri·sa·lak·kha·ṇe·su अनवयोa·na·va·yo तस्संtas·saṃ परिसायंpa·ri·sā·yaṃ निसिन्नोni·sin·no होति।ho·ti

    Tena kho pana samayena kāpaṭiko nāma māṇavo daharo vuttasiro soḷasavassuddesiko jātiyā, tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṁ sākkharappabhedānaṁ itihāsapañcamānaṁ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.

    And the student Kāpaṭika was sitting in that assembly. He was young, tonsured, and sixteen years old. He had mastered the three Vedas, together with their vocabularies and ritual performance, their phonology and word classification, and the testaments as fifth. He knew them word-by-word, and their grammar. He was well versed in cosmology and the marks of a great man.

  94. 94

    सोso वुद्धानंvud·dhā·naṃ वुद्धानंvud·dhā·naṃ ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ भगवताbha·ga·va·tā सद्धिंsad·dhiṃ मन्तयमानानंman·ta·ya·mā·nā·naṃ अन्तरन्तराan·ta·ran·ta·rā कथंka·thaṃ ओपातेति।o·pā·te·ti

    So vuddhānaṁ vuddhānaṁ brāhmaṇānaṁ bhagavatā saddhiṁ mantayamānānaṁ antarantarā kathaṁ opāteti.

    While the senior brahmins were conversing together with the Buddha, he interrupted.

  95. 95

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā कापटिकंkā·pa·ṭi·kaṃ माणवंmā·ṇa·vaṃ अपसादेति:a·pa·sā·de·ti

    Atha kho bhagavā kāpaṭikaṁ māṇavaṁ apasādeti:

    Then the Buddha rebuked Kāpaṭika,

  96. 96

    “मायस्माmā·yas·mā भारद्वाजोbhā·rad·vā·jo वुद्धानंvud·dhā·naṃ वुद्धानंvud·dhā·naṃ ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ मन्तयमानानंman·ta·ya·mā·nā·naṃ अन्तरन्तराan·ta·ran·ta·rā कथंka·thaṃ ओपातेतु।o·pā·te·tu

    “māyasmā bhāradvājo vuddhānaṁ vuddhānaṁ brāhmaṇānaṁ mantayamānānaṁ antarantarā kathaṁ opātetu.

    “Venerable Bhāradvāja, don’t interrupt the senior brahmins.

  97. 97

    कथापरियोसानंka·thā·pa·ri·yo·sā·naṃ आयस्माā·yas·mā भारद्वाजोbhā·rad·vā·jo आगमेतू”ति।ā·ga·me·tū

    Kathāpariyosānaṁ āyasmā bhāradvājo āgametū”ti.

    Wait until they’ve finished speaking.”

  98. 98

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te चङ्कीcaṅ·kī ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, caṅkī brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:

    When he had spoken, Caṅkī said to the Buddha,

  99. 99

    “माmā भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo कापटिकंkā·pa·ṭi·kaṃ माणवंmā·ṇa·vaṃ अपसादेसि।a·pa·sā·de·si

    “mā bhavaṁ gotamo kāpaṭikaṁ māṇavaṁ apasādesi.

    “Worthy Gotama, don’t rebuke the student Kāpaṭika.

  100. 100

    कुलपुत्तोku·la·put·to चca कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवो,mā·ṇa·vo बहुस्सुतोba·hus·su·to चca कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवो,mā·ṇa·vo पण्डितोpaṇ·ḍi·to चca कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवो,mā·ṇa·vo कल्याणवाक्करणोkal·yā·ṇa·vāk·ka·ra·ṇo चca कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवो,mā·ṇa·vo पहोतिpa·ho·ti चca कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवोmā·ṇa·vo भोताbho·tā गोतमेनgo·ta·me·na सद्धिंsad·dhiṃ अस्मिंas·miṃ वचनेva·ca·ne पटिमन्तेतुन्”ति।pa·ṭi·man·te·tun

    kulaputto ca kāpaṭiko māṇavo, bahussuto ca kāpaṭiko māṇavo, paṇḍito ca kāpaṭiko māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca kāpaṭiko māṇavo, pahoti ca kāpaṭiko māṇavo bhotā gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun”ti.

    He’s a gentleman, learned and astute, who enunciates well. He is capable of debating with the worthy Gotama about this.”

  101. 101

    अथa·tha खोkho भगवतोbha·ga·va·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho bhagavato etadahosi:

    Then it occurred to the Buddha,

  102. 102

    “अद्धाad·dhā खोkho कापटिकस्सkā·pa·ṭi·kas·sa माणवस्सmā·ṇa·vas·sa तेविज्जकेte·vij·ja·ke पावचनेpā·va·ca·ne कथाka·thā भविस्सति।bha·vis·sa·ti

    “addhā kho kāpaṭikassa māṇavassa tevijjake pāvacane kathā bhavissati.

    “Clearly the student Kāpaṭika will talk about the scriptural heritage of the three Vedas.

  103. 103

    तथाta·thā हिhi नंnaṃ ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā सम्पुरेक्खरोन्ती”ति।sam·pu·rek·kha·ron·tī

    Tathā hi naṁ brāhmaṇā sampurekkharontī”ti.

    That’s why the brahmins put him at the front.”

  104. 104

    अथa·tha खोkho कापटिकस्सkā·pa·ṭi·kas·sa माणवस्सmā·ṇa·vas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi:

    Then Kāpaṭika thought,

  105. 105

    “यदाya·dā मेme समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo चक्खुंcak·khuṃ उपसंहरिस्सति,u·pa·saṃ·ha·ris·sa·ti अथाहंa·thā·haṃ समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ पञ्हंpañ·haṃ पुच्छिस्सामी”ति।puc·chis·sā·mī

    “yadā me samaṇo gotamo cakkhuṁ upasaṁharissati, athāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ pañhaṁ pucchissāmī”ti.

    “When the ascetic Gotama looks at me, I’ll ask him a question.”

  106. 106

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā कापटिकस्सkā·pa·ṭi·kas·sa माणवस्सmā·ṇa·vas·sa चेतसाce·ta·sā चेतोपरिवितक्कमञ्ञायce·to·pa·ri·vi·tak·ka·mañ·ñā·ya येनye·na कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवोmā·ṇa·vo तेनte·na चक्खूनिcak·khū·ni उपसंहासि।u·pa·saṃ·hā·si

    Atha kho bhagavā kāpaṭikassa māṇavassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena kāpaṭiko māṇavo tena cakkhūni upasaṁhāsi.

    Then the Buddha, knowing Kāpaṭika’s train of thought, looked at him.

  107. 107

    अथa·tha खोkho कापटिकस्सkā·pa·ṭi·kas·sa माणवस्सmā·ṇa·vas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi:

    Then Kāpaṭika thought,

  108. 108

    “समन्नाहरतिsa·man·nā·ha·ra·ti खोkho मंmaṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमो।go·ta·mo

    “samannāharati kho maṁ samaṇo gotamo.

    “The ascetic Gotama is engaging with me.

  109. 109

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ समणंsa·ma·ṇaṃ गोतमंgo·ta·maṃ पञ्हंpañ·haṃ पुच्छेय्यन्”ति।puc·chey·yan

    Yannūnāhaṁ samaṇaṁ gotamaṁ pañhaṁ puccheyyan”ti.

    Why don’t I ask him a question?”

  110. 110

    अथa·tha खोkho कापटिकोkā·pa·ṭi·ko माणवोmā·ṇa·vo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho kāpaṭiko māṇavo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then he said,

  111. 111

    “यदिदं,ya·di·daṃ भोbho गोतम,go·ta·ma ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ पोराणंpo·rā·ṇaṃ मन्तपदंman·ta·pa·daṃ इतिहितिहपरम्परायi·ti·hi·ti·ha·pa·ram·pa·rā·ya पिटकसम्पदाय,pi·ṭa·ka·sam·pa·dā·ya तत्थtat·tha चca ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā एकंसेनe·kaṃ·se·na निट्ठंniṭ·ṭhaṃ गच्छन्ति:gac·chan·ti

    “yadidaṁ, bho gotama, brāhmaṇānaṁ porāṇaṁ mantapadaṁ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchanti:

    “Worthy Gotama, regarding that which by the lineage of testament and by canonical authority is the ancient hymnal of the brahmins, the brahmins come to the categorical conclusion:

  112. 112

    ‘इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’ति।mo·gha·mañ·ñan

    ‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.

    ‘This is the only truth, anything else is futile.’

  113. 113

    इधi·dha भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo किमाहा”ति?ki·mā·hā

    Idha bhavaṁ gotamo kimāhā”ti?

    What do you say about this?”

  114. 114

    “किंkiṃ पन,pa·na भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja अत्थिat·thi कोचिko·ci ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ एकब्राह्मणोपिe·kab·rāh·ma·ṇo·pi योyo एवमाह:e·va·mā·ha

    “Kiṁ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi yo evamāha:

    “Well, Bhāradvāja, is there even a single one of the brahmins who says this:

  115. 115

    ‘अहमेतंa·ha·me·taṃ जानामि,jā·nā·mi अहमेतंa·ha·me·taṃ पस्सामि।pas·sā·mi

    ‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.

    ‘I know this, I see this:

  116. 116

    इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’”ति?mo·gha·mañ·ñan

    Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?

    this is the only truth, anything else is futile’?”

  117. 117

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho गोतम”।go·ta·ma

    “No hidaṁ, bho gotama”.

    “No, worthy Gotama.”

  118. 118

    “किंkiṃ पन,pa·na भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja अत्थिat·thi कोचिko·ci ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ एकाचरियोपि,e·kā·ca·ri·yo·pi एकाचरियपाचरियोपि,e·kā·ca·ri·ya·pā·ca·ri·yo·pi यावyā·va सत्तमाsat·ta·mā आचरियमहयुगापि,ā·ca·ri·ya·ma·ha·yu·gā·pi योyo एवमाह:e·va·mā·ha

    “Kiṁ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṁ ekācariyopi, ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha:

    “Well, is there even a single tutor of the brahmins, or a tutors’ tutor, or anyone back to the seventh generation of tutors, who says this:

  119. 119

    ‘अहमेतंa·ha·me·taṃ जानामि,jā·nā·mi अहमेतंa·ha·me·taṃ पस्सामि।pas·sā·mi

    ‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.

    ‘I know this, I see this:

  120. 120

    इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’”ति?mo·gha·mañ·ñan

    Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?

    this is the only truth, anything else is futile’?”

  121. 121

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho गोतम”।go·ta·ma

    “No hidaṁ, bho gotama”.

    “No, worthy Gotama.”

  122. 122

    “किंkiṃ पन,pa·na भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja येपिye·pi तेte ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ पुब्बकाpub·ba·kā इसयोi·sa·yo मन्तानंman·tā·naṃ कत्तारोkat·tā·ro मन्तानंman·tā·naṃ पवत्तारोpa·vat·tā·ro येसमिदंye·sa·mi·daṃ एतरहिe·ta·ra·hi ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā पोराणंpo·rā·ṇaṃ मन्तपदंman·ta·pa·daṃ गीतंgī·taṃ पवुत्तंpa·vut·taṃ समिहितंsa·mi·hi·taṃ तदनुगायन्तिta·da·nu·gā·yan·ti तदनुभासन्तिta·da·nu·bhā·san·ti भासितमनुभासन्तिbhā·si·ta·ma·nu·bhā·san·ti वाचितमनुवाचेन्तिvā·ci·ta·ma·nu·vā·cen·ti सेय्यथिदं—अट्ठकोsey·ya·thi·daṃ वामकोvā·ma·ko वामदेवोvā·ma·de·vo वेस्सामित्तोves·sā·mit·to यमतग्गिya·ma·tag·gi अङ्गीरसोaṅ·gī·ra·so भारद्वाजोbhā·rad·vā·jo वासेट्ठोvā·seṭ·ṭho कस्सपोkas·sa·po भगु,bha·gu

    “Kiṁ pana, bhāradvāja, yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu,

    “Well, what of the ancient seers of the brahmins, namely Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Vessāmitta, Yamadaggi, Aṅgīrasa, Bhāradvāja, Vāseṭṭha, Kassapa, and Bhagu? They were the authors and propagators of the hymns. Their hymnal was sung and propagated and compiled in ancient times; and these days, brahmins continue to sing and chant it, chanting what was chanted and teaching what was taught.

  123. 123

    तेपिte·pi एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    tepi evamāhaṁsu:

    Did even they say:

  124. 124

    ‘मयमेतंma·ya·me·taṃ जानाम,jā·nā·ma मयमेतंma·ya·me·taṃ पस्साम।pas·sā·ma

    ‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma.

    ‘We know this, we see this:

  125. 125

    इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’”ति?mo·gha·mañ·ñan

    Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?

    this is the only truth, anything else is futile’?”

  126. 126

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho गोतम”।go·ta·ma

    “No hidaṁ, bho gotama”.

    “No, worthy Gotama.”

  127. 127

    “इतिi·ti किर,ki·ra भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja नत्थिnat·thi कोचिko·ci ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ एकब्राह्मणोपिe·kab·rāh·ma·ṇo·pi योyo एवमाह:e·va·mā·ha

    “Iti kira, bhāradvāja, natthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi yo evamāha:

    “So, Bhāradvāja, it seems that there is not a single one of the brahmins,

  128. 128

    ‘अहमेतंa·ha·me·taṃ जानामि,jā·nā·mi अहमेतंa·ha·me·taṃ पस्सामि।pas·sā·mi

    ‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.

    (Pāli only)

  129. 129

    इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’ति;mo·gha·mañ·ñan

    Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti;

    (Pāli only)

  130. 130

    नत्थिnat·thi कोचिko·ci ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ एकाचरियोपिe·kā·ca·ri·yo·pi एकाचरियपाचरियोपि,e·kā·ca·ri·ya·pā·ca·ri·yo·pi यावyā·va सत्तमाsat·ta·mā आचरियमहयुगापि,ā·ca·ri·ya·ma·ha·yu·gā·pi योyo एवमाह:e·va·mā·ha

    natthi koci brāhmaṇānaṁ ekācariyopi ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha:

    not even anyone back to the seventh generation of tutors,

  131. 131

    ‘अहमेतंa·ha·me·taṃ जानामि,jā·nā·mi अहमेतंa·ha·me·taṃ पस्सामि।pas·sā·mi

    ‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.

    (Pāli only)

  132. 132

    इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’ति;mo·gha·mañ·ñan

    Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti;

    (Pāli only)

  133. 133

    येपिye·pi तेte ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ पुब्बकाpub·ba·kā इसयोi·sa·yo मन्तानंman·tā·naṃ कत्तारोkat·tā·ro मन्तानंman·tā·naṃ पवत्तारोpa·vat·tā·ro येसमिदंye·sa·mi·daṃ एतरहिe·ta·ra·hi ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā पोराणंpo·rā·ṇaṃ मन्तपदंman·ta·pa·daṃ गीतंgī·taṃ पवुत्तंpa·vut·taṃ समिहितंsa·mi·hi·taṃ तदनुगायन्तिta·da·nu·gā·yan·ti तदनुभासन्तिta·da·nu·bhā·san·ti भासितमनुभासन्तिbhā·si·ta·ma·nu·bhā·san·ti वाचितमनुवाचेन्तिvā·ci·ta·ma·nu·vā·cen·ti सेय्यथिदं—अट्ठकोsey·ya·thi·daṃ वामकोvā·ma·ko वामदेवोvā·ma·de·vo वेस्सामित्तोves·sā·mit·to यमतग्गिya·ma·tag·gi अङ्गीरसोaṅ·gī·ra·so भारद्वाजोbhā·rad·vā·jo वासेट्ठोvā·seṭ·ṭho कस्सपोkas·sa·po भगु,bha·gu तेपिte·pi नna एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:

    nor even the ancient seers of the brahmins who say:

  134. 134

    ‘मयमेतंma·ya·me·taṃ जानाम,jā·nā·ma मयमेतंma·ya·me·taṃ पस्साम।pas·sā·ma

    ‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma.

    ‘We know this, we see this:

  135. 135

    इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’ति।mo·gha·mañ·ñan

    Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.

    this is the only truth, anything else is futile.’

  136. 136

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja अन्धवेणिan·dha·ve·ṇi परम्परासंसत्ताpa·ram·pa·rā·saṃ·sat·tā पुरिमोपिpu·ri·mo·pi नna पस्सतिpas·sa·ti मज्झिमोपिmaj·jhi·mo·pi नna पस्सतिpas·sa·ti पच्छिमोपिpac·chi·mo·pi नna पस्सति;pas·sa·ti

    Seyyathāpi, bhāradvāja, andhaveṇi paramparāsaṁsattā purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati;

    Suppose there was a queue of blind men, each holding the one in front: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see.

  137. 137

    एवमेवe·va·me·va खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja अन्धवेणूपमंan·dha·ve·ṇū·pa·maṃ मञ्ञेmañ·ñe ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ भासितंbhā·si·taṃ सम्पज्जति—पुरिमोपिsam·paj·ja·ti नna पस्सतिpas·sa·ti मज्झिमोपिmaj·jhi·mo·pi नna पस्सतिpas·sa·ti पच्छिमोपिpac·chi·mo·pi नna पस्सति।pas·sa·ti

    evameva kho, bhāradvāja, andhaveṇūpamaṁ maññe brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ sampajjati—purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati.

    In the same way, it seems to me that the brahmins’ statement turns out to be like a queue of blind men: the first one does not see, the middle one does not see, and the last one does not see.

  138. 138

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja

    Taṁ kiṁ maññasi, bhāradvāja,

    What do you think, Bhāradvāja?

  139. 139

    ननुna·nu एवंe·vaṃ सन्तेsan·te ब्राह्मणानंbrāh·ma·ṇā·naṃ अमूलिकाa·mū·li·kā सद्धाsad·dhā सम्पज्जती”ति?sam·paj·ja·tī

    nanu evaṁ sante brāhmaṇānaṁ amūlikā saddhā sampajjatī”ti?

    This being so, doesn’t the brahmins’ faith turn out to be baseless?”

  140. 140

    “नna ख्वेत्थ,khvet·tha भोbho गोतम,go·ta·ma ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā सद्धायेवsad·dhā·ye·va पयिरुपासन्ति,pa·yi·ru·pā·san·ti अनुस्सवापेत्थa·nus·sa·vā·pet·tha ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā पयिरुपासन्ती”ति।pa·yi·ru·pā·san·tī

    “Na khvettha, bho gotama, brāhmaṇā saddhāyeva payirupāsanti, anussavāpettha brāhmaṇā payirupāsantī”ti.

    “The brahmins don’t just honor this because of faith, but also because of oral transmission.”

  141. 141

    “पुब्बेवpub·be·va खोkho त्वं,tvaṃ भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सद्धंsad·dhaṃ अगमासि,a·ga·mā·si अनुस्सवंa·nus·sa·vaṃ इदानिi·dā·ni वदेसि।va·de·si

    “Pubbeva kho tvaṁ, bhāradvāja, saddhaṁ agamāsi, anussavaṁ idāni vadesi.

    “First you relied on faith, now you speak of oral transmission.

  142. 142

    पञ्चpañ·ca खोkho इमे,i·me भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja धम्माdham·mā दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me द्वेधाdve·dhā विपाका।vi·pā·kā

    Pañca kho ime, bhāradvāja, dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā.

    These five things can be seen to turn out in two different ways in this very life.

  143. 143

    कतमेka·ta·me पञ्च?pañ·ca

    Katame pañca?

    What five?

  144. 144

    सद्धा,sad·dhā रुचि,ru·ci अनुस्सवो,a·nus·sa·vo आकारपरिवितक्को,ā·kā·ra·pa·ri·vi·tak·ko दिट्ठिनिज्झानक्खन्ति—diṭ·ṭhi·nij·jhā·nak·khan·ti

    Saddhā, ruci, anussavo, ākāraparivitakko, diṭṭhinijjhānakkhanti—

    Faith, endorsement, oral transmission, reasoned train of thought, and acceptance of a view after deliberation.

  145. 145

    इमेi·me खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पञ्चpañ·ca धम्माdham·mā दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me द्वेधाdve·dhā विपाका।vi·pā·kā

    ime kho, bhāradvāja, pañca dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā.

    (Pāli only)

  146. 146

    अपिa·pi च,ca भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सुसद्दहितंयेवsu·sad·da·hi·taṃ·ye·va होति,ho·ti तञ्चtañ·ca होतिho·ti रित्तंrit·taṃ तुच्छंtuc·chaṃ मुसा;mu·sā

    Api ca, bhāradvāja, susaddahitaṁyeva hoti, tañca hoti rittaṁ tucchaṁ musā;

    Even though you have full faith in something, it may be vacuous, hollow, and false.

  147. 147

    नोno चेपिce·pi सुसद्दहितंsu·sad·da·hi·taṃ होति,ho·ti तञ्चtañ·ca होतिho·ti भूतंbhū·taṃ तच्छंtac·chaṃ अनञ्ञथा।a·nañ·ña·thā

    no cepi susaddahitaṁ hoti, tañca hoti bhūtaṁ tacchaṁ anaññathā.

    And even if you don’t have full faith in something, it may be true and real, not otherwise.

  148. 148

    अपिa·pi च,ca भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सुरुचितंयेवsu·ru·ci·taṃ·ye·va होतिho·ti …पे…pe

    Api ca, bhāradvāja, surucitaṁyeva hoti …pe…

    Even though you fully endorse something …

  149. 149

    स्वानुस्सुतंयेवsvā·nus·su·taṃ·ye·va होतिho·ti …पे…pe

    svānussutaṁyeva hoti …pe…

    something may be well transmitted …

  150. 150

    सुपरिवितक्कितंयेवsu·pa·ri·vi·tak·ki·taṃ·ye·va होतिho·ti …पे…pe

    suparivitakkitaṁyeva hoti …pe…

    something may be well thought out …

  151. 151

    सुनिज्झायितंयेवsu·nij·jhā·yi·taṃ·ye·va होति,ho·ti तञ्चtañ·ca होतिho·ti रित्तंrit·taṃ तुच्छंtuc·chaṃ मुसा;mu·sā

    sunijjhāyitaṁyeva hoti, tañca hoti rittaṁ tucchaṁ musā;

    something may be well deliberated, it may be vacuous, hollow, and false.

  152. 152

    नोno चेपिce·pi सुनिज्झायितंsu·nij·jhā·yi·taṃ होति,ho·ti तञ्चtañ·ca होतिho·ti भूतंbhū·taṃ तच्छंtac·chaṃ अनञ्ञथा।a·nañ·ña·thā

    no cepi sunijjhāyitaṁ hoti, tañca hoti bhūtaṁ tacchaṁ anaññathā.

    And even if something is not well deliberated, it may be true and real, not otherwise.

  153. 153

    सच्चमनुरक्खता,sac·ca·ma·nu·rak·kha·tā भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja विञ्ञुनाviñ·ñu·nā पुरिसेनpu·ri·se·na नालमेत्थnā·la·met·tha एकंसेनe·kaṃ·se·na निट्ठंniṭ·ṭhaṃ गन्तुं:gan·tuṃ

    Saccamanurakkhatā, bhāradvāja, viññunā purisena nālamettha ekaṁsena niṭṭhaṁ gantuṁ:

    For a sensible person who is preserving truth this is not sufficient to come to the categorical conclusion:

  154. 154

    ‘इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’”ति।mo·gha·mañ·ñan

    ‘idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti.

    ‘This is the only truth, anything else is futile.’”

  155. 155

    “कित्तावताkit·tā·va·tā पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma सच्चानुरक्खणाsac·cā·nu·rak·kha·ṇā होति,ho·ti कित्तावताkit·tā·va·tā सच्चमनुरक्खति?sac·ca·ma·nu·rak·kha·ti

    “Kittāvatā pana, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, kittāvatā saccamanurakkhati?

    “But worthy Gotama, how do you define the preservation of truth?”

  156. 156

    सच्चानुरक्खणंsac·cā·nu·rak·kha·ṇaṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Saccānurakkhaṇaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  157. 157

    “सद्धाsad·dhā चेपि,ce·pi भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पुरिसस्सpu·ri·sas·sa होति;ho·ti

    “Saddhā cepi, bhāradvāja, purisassa hoti;

    “If a person has faith,

  158. 158

    ‘एवंe·vaṃ मेme सद्धा’ति—sad·dhā

    ‘evaṁ me saddhā’ti—

    they preserve truth by saying, ‘Such is my faith.’

  159. 159

    इतिi·ti वदंva·daṃ सच्चमनुरक्खति,sac·ca·ma·nu·rak·kha·ti नna त्वेवtve·va तावtā·va एकंसेनe·kaṃ·se·na निट्ठंniṭ·ṭhaṃ गच्छति:gac·cha·ti

    iti vadaṁ saccamanurakkhati, na tveva tāva ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchati:

    But they don’t yet come to the categorical conclusion:

  160. 160

    ‘इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’तिmo·gha·mañ·ñan (…)।

    ‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti (…).

    ‘This is the only truth, anything else is futile.’

  161. 161

    रुचिru·ci चेपि,ce·pi भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पुरिसस्सpu·ri·sas·sa होतिho·ti …पे…pe

    Ruci cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…

    If a person endorses something …

  162. 162

    अनुस्सवोa·nus·sa·vo चेपि,ce·pi भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पुरिसस्सpu·ri·sas·sa होतिho·ti …पे…pe

    anussavo cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…

    or has received an oral transmission …

  163. 163

    आकारपरिवितक्कोā·kā·ra·pa·ri·vi·tak·ko चेपि,ce·pi भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पुरिसस्सpu·ri·sas·sa होतिho·ti …पे…pe

    ākāraparivitakko cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…

    or has a reasoned train of thought about something …

  164. 164

    दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिdiṭ·ṭhi·nij·jhā·nak·khan·ti चेपि,ce·pi भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पुरिसस्सpu·ri·sas·sa होति;ho·ti

    diṭṭhinijjhānakkhanti cepi, bhāradvāja, purisassa hoti;

    or has accepted a view after deliberation,

  165. 165

    ‘एवंe·vaṃ मेme दिट्ठिनिज्झानक्खन्ती’ति—diṭ·ṭhi·nij·jhā·nak·khan·tī

    ‘evaṁ me diṭṭhinijjhānakkhantī’ti—

    they preserve truth by saying, ‘Such is the view I have accepted after deliberation.’

  166. 166

    इतिi·ti वदंva·daṃ सच्चमनुरक्खति,sac·ca·ma·nu·rak·kha·ti नna त्वेवtve·va तावtā·va एकंसेनe·kaṃ·se·na निट्ठंniṭ·ṭhaṃ गच्छति:gac·cha·ti

    iti vadaṁ saccamanurakkhati, na tveva tāva ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchati:

    But they don’t yet come to the categorical conclusion:

  167. 167

    ‘इदमेवi·da·me·va सच्चं,sac·caṃ मोघमञ्ञन्’ति।mo·gha·mañ·ñan

    ‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.

    ‘This is the only truth, anything else is futile.’

  168. 168

    एत्तावताet·tā·va·tā खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सच्चानुरक्खणाsac·cā·nu·rak·kha·ṇā होति,ho·ti एत्तावताet·tā·va·tā सच्चमनुरक्खति,sac·ca·ma·nu·rak·kha·ti एत्तावताet·tā·va·tā चca मयंma·yaṃ सच्चानुरक्खणंsac·cā·nu·rak·kha·ṇaṃ पञ्ञपेम;pañ·ña·pe·ma

    Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ paññapema;

    That’s how the preservation of truth is defined, Bhāradvāja. I describe the preservation of truth as defined in this way.

  169. 169

    नna त्वेवtve·va तावtā·va सच्चानुबोधोsac·cā·nu·bo·dho होती”ति।ho·tī

    na tveva tāva saccānubodho hotī”ti.

    But this is not yet the awakening to the truth.”

  170. 170

    “एत्तावता,et·tā·va·tā भोbho गोतम,go·ta·ma सच्चानुरक्खणाsac·cā·nu·rak·kha·ṇā होति,ho·ti एत्तावताet·tā·va·tā सच्चमनुरक्खति,sac·ca·ma·nu·rak·kha·ti एत्तावताet·tā·va·tā चca मयंma·yaṃ सच्चानुरक्खणंsac·cā·nu·rak·kha·ṇaṃ पेक्खाम।pek·khā·ma

    “Ettāvatā, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ pekkhāma.

    “That’s how the preservation of truth is defined, worthy Gotama. We regard the preservation of truth as defined in this way.

  171. 171

    कित्तावताkit·tā·va·tā पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma सच्चानुबोधोsac·cā·nu·bo·dho होति,ho·ti कित्तावताkit·tā·va·tā सच्चमनुबुज्झति?sac·ca·ma·nu·buj·jha·ti

    Kittāvatā pana, bho gotama, saccānubodho hoti, kittāvatā saccamanubujjhati?

    But worthy Gotama, how do you define awakening to the truth?”

  172. 172

    सच्चानुबोधंsac·cā·nu·bo·dhaṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Saccānubodhaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  173. 173

    “इध,i·dha भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja भिक्खुbhik·khu अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ गामंgā·maṃ वाvā निगमंni·ga·maṃ वाvā उपनिस्सायu·pa·nis·sā·ya विहरति।vi·ha·ra·ti

    “Idha, bhāradvāja, bhikkhu aññataraṁ gāmaṁ vā nigamaṁ vā upanissāya viharati.

    “Bhāradvāja, take the case of a mendicant living supported by a town or village.

  174. 174

    तमेनंta·me·naṃ गहपतिga·ha·pa·ti वाvā गहपतिपुत्तोga·ha·pa·ti·put·to वाvā उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā तीसुtī·su धम्मेसुdham·me·su समन्नेसति—sa·man·ne·sa·ti

    Tamenaṁ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā tīsu dhammesu samannesati—

    A householder or their child approaches and scrutinizes them for three qualities:

  175. 175

    लोभनीयेसुlo·bha·nī·ye·su धम्मेसु,dham·me·su दोसनीयेसुdo·sa·nī·ye·su धम्मेसु,dham·me·su मोहनीयेसुmo·ha·nī·ye·su धम्मेसु।dham·me·su

    lobhanīyesu dhammesu, dosanīyesu dhammesu, mohanīyesu dhammesu.

    qualities that arouse greed, things that provoke hate, and things that promote delusion.

  176. 176

    अत्थिat·thi नुnu खोkho इमस्सायस्मतोi·mas·sā·yas·ma·to तथारूपाta·thā·rū·pā लोभनीयाlo·bha·nī·yā धम्माdham·mā यथारूपेहिya·thā·rū·pe·hi लोभनीयेहिlo·bha·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi परियादिन्नचित्तोpa·ri·yā·din·na·cit·to अजानंa·jā·naṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

    ‘Does this venerable have any qualities that arouse greed? Such qualities that, were their mind to be overwhelmed by them, they might say

  177. 177

    जानामीति,jā·nā·mī·ti अपस्संa·pas·saṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

    that they know, even though they don’t know, or that they see, even though they don’t see;

  178. 178

    पस्सामीति,pas·sā·mī·ti परंpa·raṃ वाvā तदत्थायta·dat·thā·ya समादपेय्यsa·mā·da·pey·ya यंyaṃ परेसंpa·re·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ अहितायa·hi·tā·ya दुक्खायाति?duk·khā·yā·ti

    passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?

    or that they might encourage others to do what is for their lasting harm and suffering?’

  179. 179

    तमेनंta·me·naṃ समन्नेसमानोsa·man·ne·sa·mā·no एवंe·vaṃ जानाति:jā·nā·ti

    Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:

    Scrutinizing them they find:

  180. 180

    ‘नत्थिnat·thi खोkho इमस्सायस्मतोi·mas·sā·yas·ma·to तथारूपाta·thā·rū·pā लोभनीयाlo·bha·nī·yā धम्माdham·mā यथारूपेहिya·thā·rū·pe·hi लोभनीयेहिlo·bha·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi परियादिन्नचित्तोpa·ri·yā·din·na·cit·to अजानंa·jā·naṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

    ‘This venerable has no such qualities that arouse greed.

  181. 181

    जानामीति,jā·nā·mī·ti अपस्संa·pas·saṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

    (Pāli only)

  182. 182

    पस्सामीति,pas·sā·mī·ti परंpa·raṃ वाvā तदत्थायta·dat·thā·ya समादपेय्यsa·mā·da·pey·ya यंyaṃ परेसंpa·re·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ अहितायa·hi·tā·ya दुक्खाय।duk·khā·ya

    passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.

    (Pāli only)

  183. 183

    तथारूपोta·thā·rū·po खोkho पनिमस्सायस्मतोpa·ni·mas·sā·yas·ma·to कायसमाचारोkā·ya·sa·mā·cā·ro तथारूपोta·thā·rū·po वचीसमाचारोva·cī·sa·mā·cā·ro यथाya·thā तंtaṃ अलुद्धस्स।a·lud·dhas·sa

    Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ aluddhassa.

    Rather, that venerable has bodily and verbal behavior like that of someone without greed.

  184. 184

    यंyaṃ खोkho पनpa·na अयमायस्माa·ya·mā·yas·mā धम्मंdham·maṃ देसेति,de·se·ti गम्भीरोgam·bhī·ro सोso धम्मोdham·mo दुद्दसोdud·da·so दुरनुबोधोdu·ra·nu·bo·dho सन्तोsan·to पणीतोpa·ṇī·to अतक्कावचरोa·tak·kā·va·ca·ro निपुणोni·pu·ṇo पण्डितवेदनीयो;paṇ·ḍi·ta·ve·da·nī·yo

    Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;

    And the principle that they teach is deep, hard to see, hard to understand, peaceful, sublime, beyond the scope of logic, subtle, comprehensible to the astute.

  185. 185

    नna सोso धम्मोdham·mo सुदेसियोsu·de·si·yo लुद्धेना’ति।lud·dhe·nā

    na so dhammo sudesiyo luddhenā’ti.

    It’s not easy for someone with greed to teach this.’

  186. 186

    यतोya·to नंnaṃ समन्नेसमानोsa·man·ne·sa·mā·no विसुद्धंvi·sud·dhaṃ लोभनीयेहिlo·bha·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi समनुपस्सतिsa·ma·nu·pas·sa·ti ततोta·to नंnaṃ उत्तरिut·ta·ri समन्नेसतिsa·man·ne·sa·ti दोसनीयेसुdo·sa·nī·ye·su धम्मेसु।dham·me·su

    Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ lobhanīyehi dhammehi samanupassati tato naṁ uttari samannesati dosanīyesu dhammesu.

    Scrutinizing them in this way they see that they are purified of qualities that arouse greed. Next, they scrutinize them for qualities that provoke hate.

  187. 187

    अत्थिat·thi नुnu खोkho इमस्सायस्मतोi·mas·sā·yas·ma·to तथारूपाta·thā·rū·pā दोसनीयाdo·sa·nī·yā धम्माdham·mā यथारूपेहिya·thā·rū·pe·hi दोसनीयेहिdo·sa·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi परियादिन्नचित्तोpa·ri·yā·din·na·cit·to अजानंa·jā·naṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

    ‘Does this venerable have any qualities that provoke hate? Such qualities that, were their mind to be overwhelmed by them, they might say

  188. 188

    जानामीति,jā·nā·mī·ti अपस्संa·pas·saṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

    that they know, even though they don’t know, or that they see, even though they don’t see;

  189. 189

    पस्सामीति,pas·sā·mī·ti परंpa·raṃ वाvā तदत्थायta·dat·thā·ya समादपेय्यsa·mā·da·pey·ya यंyaṃ परेसंpa·re·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ अहितायa·hi·tā·ya दुक्खायाति?duk·khā·yā·ti

    passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?

    or that they might encourage others to do what is for their lasting harm and suffering?’

  190. 190

    तमेनंta·me·naṃ समन्नेसमानोsa·man·ne·sa·mā·no एवंe·vaṃ जानाति:jā·nā·ti

    Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:

    Scrutinizing them they find:

  191. 191

    ‘नत्थिnat·thi खोkho इमस्सायस्मतोi·mas·sā·yas·ma·to तथारूपाta·thā·rū·pā दोसनीयाdo·sa·nī·yā धम्माdham·mā यथारूपेहिya·thā·rū·pe·hi दोसनीयेहिdo·sa·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi परियादिन्नचित्तोpa·ri·yā·din·na·cit·to अजानंa·jā·naṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

    ‘This venerable has no such qualities that provoke hate.

  192. 192

    जानामीति,jā·nā·mī·ti अपस्संa·pas·saṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

    (Pāli only)

  193. 193

    पस्सामीति,pas·sā·mī·ti परंpa·raṃ वाvā तदत्थायta·dat·thā·ya समादपेय्यsa·mā·da·pey·ya यंyaṃ परेसंpa·re·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ अहितायa·hi·tā·ya दुक्खाय।duk·khā·ya

    passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.

    (Pāli only)

  194. 194

    तथारूपोta·thā·rū·po खोkho पनिमस्सायस्मतोpa·ni·mas·sā·yas·ma·to कायसमाचारोkā·ya·sa·mā·cā·ro तथारूपोta·thā·rū·po वचीसमाचारोva·cī·sa·mā·cā·ro यथाya·thā तंtaṃ अदुट्ठस्स।a·duṭ·ṭhas·sa

    Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ aduṭṭhassa.

    Rather, that venerable has bodily and verbal behavior like that of someone without hate.

  195. 195

    यंyaṃ खोkho पनpa·na अयमायस्माa·ya·mā·yas·mā धम्मंdham·maṃ देसेति,de·se·ti गम्भीरोgam·bhī·ro सोso धम्मोdham·mo दुद्दसोdud·da·so दुरनुबोधोdu·ra·nu·bo·dho सन्तोsan·to पणीतोpa·ṇī·to अतक्कावचरोa·tak·kā·va·ca·ro निपुणोni·pu·ṇo पण्डितवेदनीयो;paṇ·ḍi·ta·ve·da·nī·yo

    Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;

    And the principle that they teach is deep, hard to see, hard to understand, peaceful, sublime, beyond the scope of logic, subtle, comprehensible to the astute.

  196. 196

    नna सोso धम्मोdham·mo सुदेसियोsu·de·si·yo दुट्ठेना’ति।duṭ·ṭhe·nā

    na so dhammo sudesiyo duṭṭhenā’ti.

    It’s not easy for someone with hate to teach this.’

  197. 197

    यतोya·to नंnaṃ समन्नेसमानोsa·man·ne·sa·mā·no विसुद्धंvi·sud·dhaṃ दोसनीयेहिdo·sa·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi समनुपस्सति,sa·ma·nu·pas·sa·ti ततोta·to नंnaṃ उत्तरिut·ta·ri समन्नेसतिsa·man·ne·sa·ti मोहनीयेसुmo·ha·nī·ye·su धम्मेसु।dham·me·su

    Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ dosanīyehi dhammehi samanupassati, tato naṁ uttari samannesati mohanīyesu dhammesu.

    Scrutinizing them in this way they see that they are purified of qualities that provoke hate. Next, they scrutinize them for qualities that promote delusion.

  198. 198

    अत्थिat·thi नुnu खोkho इमस्सायस्मतोi·mas·sā·yas·ma·to तथारूपाta·thā·rū·pā मोहनीयाmo·ha·nī·yā धम्माdham·mā यथारूपेहिya·thā·rū·pe·hi मोहनीयेहिmo·ha·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi परियादिन्नचित्तोpa·ri·yā·din·na·cit·to अजानंa·jā·naṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

    ‘Does this venerable have any qualities that promote delusion? Such qualities that, were their mind to be overwhelmed by them, they might say

  199. 199

    जानामीति,jā·nā·mī·ti अपस्संa·pas·saṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

    that they know, even though they don’t know, or that they see, even though they don’t see;

  200. 200

    पस्सामीति,pas·sā·mī·ti परंpa·raṃ वाvā तदत्थायta·dat·thā·ya समादपेय्यsa·mā·da·pey·ya यंyaṃ परेसंpa·re·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ अहितायa·hi·tā·ya दुक्खायाति?duk·khā·yā·ti

    passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?

    or that they might encourage others to do what is for their lasting harm and suffering?’

  201. 201

    तमेनंta·me·naṃ समन्नेसमानोsa·man·ne·sa·mā·no एवंe·vaṃ जानाति:jā·nā·ti

    Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:

    Scrutinizing them they find:

  202. 202

    ‘नत्थिnat·thi खोkho इमस्सायस्मतोi·mas·sā·yas·ma·to तथारूपाta·thā·rū·pā मोहनीयाmo·ha·nī·yā धम्माdham·mā यथारूपेहिya·thā·rū·pe·hi मोहनीयेहिmo·ha·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi परियादिन्नचित्तोpa·ri·yā·din·na·cit·to अजानंa·jā·naṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

    ‘This venerable has no such qualities that promote delusion.

  203. 203

    जानामीति,jā·nā·mī·ti अपस्संa·pas·saṃ वाvā वदेय्य—va·dey·ya

    jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

    (Pāli only)

  204. 204

    पस्सामीति,pas·sā·mī·ti परंpa·raṃ वाvā तदत्थायta·dat·thā·ya समादपेय्यsa·mā·da·pey·ya यंyaṃ परेसंpa·re·saṃ अस्सas·sa दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ अहितायa·hi·tā·ya दुक्खाय।duk·khā·ya

    passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.

    (Pāli only)

  205. 205

    तथारूपोta·thā·rū·po खोkho पनिमस्सायस्मतोpa·ni·mas·sā·yas·ma·to कायसमाचारोkā·ya·sa·mā·cā·ro तथारूपोta·thā·rū·po वचीसमाचारोva·cī·sa·mā·cā·ro यथाya·thā तंtaṃ अमूळ्हस्स।a·mū·ḷhas·sa

    Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ amūḷhassa.

    Rather, that venerable has bodily and verbal behavior like that of someone without delusion.

  206. 206

    यंyaṃ खोkho पनpa·na अयमायस्माa·ya·mā·yas·mā धम्मंdham·maṃ देसेति,de·se·ti गम्भीरोgam·bhī·ro सोso धम्मोdham·mo दुद्दसोdud·da·so दुरनुबोधोdu·ra·nu·bo·dho सन्तोsan·to पणीतोpa·ṇī·to अतक्कावचरोa·tak·kā·va·ca·ro निपुणोni·pu·ṇo पण्डितवेदनीयो;paṇ·ḍi·ta·ve·da·nī·yo

    Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;

    And the principle that they teach is deep, hard to see, hard to understand, peaceful, sublime, beyond the scope of logic, subtle, comprehensible to the astute.

  207. 207

    नna सोso धम्मोdham·mo सुदेसियोsu·de·si·yo मूळ्हेना’ति।mū·ḷhe·nā

    na so dhammo sudesiyo mūḷhenā’ti.

    It’s not easy for someone with delusion to teach this.’

  208. 208

    यतोya·to नंnaṃ समन्नेसमानोsa·man·ne·sa·mā·no विसुद्धंvi·sud·dhaṃ मोहनीयेहिmo·ha·nī·ye·hi धम्मेहिdham·me·hi समनुपस्सति;sa·ma·nu·pas·sa·ti

    Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ mohanīyehi dhammehi samanupassati;

    Scrutinizing them in this way they see that they are purified of qualities that promote delusion.

  209. 209

    अथa·tha तम्हिtam·hi सद्धंsad·dhaṃ निवेसेति,ni·ve·se·ti सद्धाजातोsad·dhā·jā·to उपसङ्कमति,u·pa·saṅ·ka·ma·ti उपसङ्कमन्तोu·pa·saṅ·ka·man·to पयिरुपासति,pa·yi·ru·pā·sa·ti पयिरुपासन्तोpa·yi·ru·pā·san·to सोतंso·taṃ ओदहति,o·da·ha·ti ओहितसोतोo·hi·ta·so·to धम्मंdham·maṃ सुणाति,su·ṇā·ti सुत्वाsut·vā धम्मंdham·maṃ धारेति,dhā·re·ti धतानंdha·tā·naṃ धम्मानंdham·mā·naṃ अत्थंat·thaṃ उपपरिक्खति,u·pa·pa·rik·kha·ti अत्थंat·thaṃ उपपरिक्खतोu·pa·pa·rik·kha·to धम्माdham·mā निज्झानंnij·jhā·naṃ खमन्ति,kha·man·ti धम्मनिज्झानक्खन्तियाdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti·yā सतिsa·ti छन्दोchan·do जायति,jā·ya·ti छन्दजातोchan·da·jā·to उस्सहति,us·sa·ha·ti उस्सहित्वाus·sa·hit·vā तुलेति,tu·le·ti तुलयित्वाtu·la·yit·vā पदहति,pa·da·ha·ti पहितत्तोpa·hi·tat·to समानोsa·mā·no कायेनkā·ye·na चेवce·va परमसच्चंpa·ra·ma·sac·caṃ सच्छिकरोतिsac·chi·ka·ro·ti पञ्ञायpañ·ñā·ya चca नंnaṃ अतिविज्झa·ti·vij·jha पस्सति।pas·sa·ti

    atha tamhi saddhaṁ niveseti, saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṁ odahati, ohitasoto dhammaṁ suṇāti, sutvā dhammaṁ dhāreti, dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ upaparikkhati, atthaṁ upaparikkhato dhammā nijjhānaṁ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussahitvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṁ sacchikaroti paññāya ca naṁ ativijjha passati.

    Next, they place faith in them. When faith has arisen they approach the teacher. They pay homage, actively listen, hear the teachings, remember the teachings, examine their meaning, and accept them after deliberation. Then enthusiasm springs up; they make an attempt, weigh up, and strive. Striving, they directly realize the ultimate truth, and see it with penetrating wisdom.

  210. 210

    एत्तावताet·tā·va·tā खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सच्चानुबोधोsac·cā·nu·bo·dho होति,ho·ti एत्तावताet·tā·va·tā सच्चमनुबुज्झति,sac·ca·ma·nu·buj·jha·ti एत्तावताet·tā·va·tā चca मयंma·yaṃ सच्चानुबोधंsac·cā·nu·bo·dhaṃ पञ्ञपेम;pañ·ña·pe·ma

    Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānubodhaṁ paññapema;

    That’s how the awakening to truth is defined, Bhāradvāja. I describe the awakening to truth as defined in this way.

  211. 211

    नna त्वेवtve·va तावtā·va सच्चानुप्पत्तिsac·cā·nup·pat·ti होती”ति।ho·tī

    na tveva tāva saccānuppatti hotī”ti.

    But this is not yet the attainment of truth.”

  212. 212

    “एत्तावता,et·tā·va·tā भोbho गोतम,go·ta·ma सच्चानुबोधोsac·cā·nu·bo·dho होति,ho·ti एत्तावताet·tā·va·tā सच्चमनुबुज्झति,sac·ca·ma·nu·buj·jha·ti एत्तावताet·tā·va·tā चca मयंma·yaṃ सच्चानुबोधंsac·cā·nu·bo·dhaṃ पेक्खाम।pek·khā·ma

    “Ettāvatā, bho gotama, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānubodhaṁ pekkhāma.

    “That’s how the awakening to truth is defined, worthy Gotama. I regard the awakening to truth as defined in this way.

  213. 213

    कित्तावताkit·tā·va·tā पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma सच्चानुप्पत्तिsac·cā·nup·pat·ti होति,ho·ti कित्तावताkit·tā·va·tā सच्चमनुपापुणाति?sac·ca·ma·nu·pā·pu·ṇā·ti

    Kittāvatā pana, bho gotama, saccānuppatti hoti, kittāvatā saccamanupāpuṇāti?

    But worthy Gotama, how do you define the attainment of truth?”

  214. 214

    सच्चानुप्पत्तिंsac·cā·nup·pat·tiṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Saccānuppattiṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  215. 215

    “तेसंयेव,te·saṃ·ye·va भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja धम्मानंdham·mā·naṃ आसेवनाā·se·va·nā भावनाbhā·va·nā बहुलीकम्मंba·hu·lī·kam·maṃ सच्चानुप्पत्तिsac·cā·nup·pat·ti होति।ho·ti

    “Tesaṁyeva, bhāradvāja, dhammānaṁ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ saccānuppatti hoti.

    “By the cultivation, development, and making much of these very same things there is the attainment of truth.

  216. 216

    एत्तावताet·tā·va·tā खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सच्चानुप्पत्तिsac·cā·nup·pat·ti होति,ho·ti एत्तावताet·tā·va·tā सच्चमनुपापुणाति,sac·ca·ma·nu·pā·pu·ṇā·ti एत्तावताet·tā·va·tā चca मयंma·yaṃ सच्चानुप्पत्तिंsac·cā·nup·pat·tiṃ पञ्ञपेमा”ति।pañ·ña·pe·mā

    Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṁ saccānuppattiṁ paññapemā”ti.

    That’s how the attainment of truth is defined, Bhāradvāja. I describe the attainment of truth as defined in this way.”

  217. 217

    “एत्तावता,et·tā·va·tā भोbho गोतम,go·ta·ma सच्चानुप्पत्तिsac·cā·nup·pat·ti होति,ho·ti एत्तावताet·tā·va·tā सच्चमनुपापुणाति,sac·ca·ma·nu·pā·pu·ṇā·ti एत्तावताet·tā·va·tā चca मयंma·yaṃ सच्चानुप्पत्तिंsac·cā·nup·pat·tiṃ पेक्खाम।pek·khā·ma

    “Ettāvatā, bho gotama, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṁ saccānuppattiṁ pekkhāma.

    “That’s how the attainment of truth is defined, worthy Gotama. I regard the attainment of truth as defined in this way.

  218. 218

    सच्चानुप्पत्तियाsac·cā·nup·pat·ti·yā पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    Saccānuppattiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    But what quality is helpful for arriving at the truth?”

  219. 219

    सच्चानुप्पत्तियाsac·cā·nup·pat·ti·yā बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  220. 220

    “सच्चानुप्पत्तियाsac·cā·nup·pat·ti·yā खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पधानंpa·dhā·naṃ बहुकारं।ba·hu·kā·raṃ

    “Saccānuppattiyā kho, bhāradvāja, padhānaṁ bahukāraṁ.

    “Striving is helpful for arriving at the truth.

  221. 221

    नोno चेतंce·taṃ पदहेय्य,pa·da·hey·ya नयिदंna·yi·daṃ सच्चमनुपापुणेय्य।sac·ca·ma·nu·pā·pu·ṇey·ya

    No cetaṁ padaheyya, nayidaṁ saccamanupāpuṇeyya.

    If you don’t strive, you won’t arrive at the truth.

  222. 222

    यस्माyas·mā चca खोkho पदहतिpa·da·ha·ti तस्माtas·mā सच्चमनुपापुणाति।sac·ca·ma·nu·pā·pu·ṇā·ti

    Yasmā ca kho padahati tasmā saccamanupāpuṇāti.

    You arrive at the truth because you strive.

  223. 223

    तस्माtas·mā सच्चानुप्पत्तियाsac·cā·nup·pat·ti·yā पधानंpa·dhā·naṃ बहुकारन्”ति।ba·hu·kā·ran

    Tasmā saccānuppattiyā padhānaṁ bahukāran”ti.

    That’s why striving is helpful for arriving at the truth.”

  224. 224

    “पधानस्सpa·dhā·nas·sa पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Padhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    “But what quality is helpful for striving?”

  225. 225

    पधानस्सpa·dhā·nas·sa बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Padhānassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  226. 226

    “पधानस्सpa·dhā·nas·sa खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja तुलनाtu·la·nā बहुकारा।ba·hu·kā·rā

    “Padhānassa kho, bhāradvāja, tulanā bahukārā.

    “Weighing up the teachings is helpful for striving …

  227. 227

    नोno चेतंce·taṃ तुलेय्य,tu·ley·ya नयिदंna·yi·daṃ पदहेय्य।pa·da·hey·ya

    No cetaṁ tuleyya, nayidaṁ padaheyya.

    (Pāli only)

  228. 228

    यस्माyas·mā चca खोkho तुलेतिtu·le·ti तस्माtas·mā पदहति।pa·da·ha·ti

    Yasmā ca kho tuleti tasmā padahati.

    (Pāli only)

  229. 229

    तस्माtas·mā पधानस्सpa·dhā·nas·sa तुलनाtu·la·nā बहुकारा”ति।ba·hu·kā·rā

    Tasmā padhānassa tulanā bahukārā”ti.

    (Pāli only)

  230. 230

    “तुलनायtu·la·nā·ya पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Tulanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  231. 231

    तुलनायtu·la·nā·ya बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Tulanāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  232. 232

    “तुलनायtu·la·nā·ya खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja उस्साहोus·sā·ho बहुकारो।ba·hu·kā·ro

    “Tulanāya kho, bhāradvāja, ussāho bahukāro.

    Making an attempt is helpful for weighing up the teachings …

  233. 233

    नोno चेतंce·taṃ उस्सहेय्य,us·sa·hey·ya नयिदंna·yi·daṃ तुलेय्य।tu·ley·ya

    No cetaṁ ussaheyya, nayidaṁ tuleyya.

    (Pāli only)

  234. 234

    यस्माyas·mā चca खोkho उस्सहतिus·sa·ha·ti तस्माtas·mā तुलेति।tu·le·ti

    Yasmā ca kho ussahati tasmā tuleti.

    (Pāli only)

  235. 235

    तस्माtas·mā तुलनायtu·la·nā·ya उस्साहोus·sā·ho बहुकारो”ति।ba·hu·kā·ro

    Tasmā tulanāya ussāho bahukāro”ti.

    (Pāli only)

  236. 236

    “उस्साहस्सus·sā·has·sa पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Ussāhassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  237. 237

    उस्साहस्सus·sā·has·sa बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Ussāhassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  238. 238

    “उस्साहस्सus·sā·has·sa खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja छन्दोchan·do बहुकारो।ba·hu·kā·ro

    “Ussāhassa kho, bhāradvāja, chando bahukāro.

    Enthusiasm is helpful for making an attempt …

  239. 239

    नोno चेतंce·taṃ छन्दोchan·do जायेथ,jā·ye·tha नयिदंna·yi·daṃ उस्सहेय्य।us·sa·hey·ya

    No cetaṁ chando jāyetha, nayidaṁ ussaheyya.

    (Pāli only)

  240. 240

    यस्माyas·mā चca खोkho छन्दोchan·do जायतिjā·ya·ti तस्माtas·mā उस्सहति।us·sa·ha·ti

    Yasmā ca kho chando jāyati tasmā ussahati.

    (Pāli only)

  241. 241

    तस्माtas·mā उस्साहस्सus·sā·has·sa छन्दोchan·do बहुकारो”ति।ba·hu·kā·ro

    Tasmā ussāhassa chando bahukāro”ti.

    (Pāli only)

  242. 242

    “छन्दस्सchan·das·sa पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Chandassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  243. 243

    छन्दस्सchan·das·sa बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Chandassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  244. 244

    “छन्दस्सchan·das·sa खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja धम्मनिज्झानक्खन्तिdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti बहुकारा।ba·hu·kā·rā

    “Chandassa kho, bhāradvāja, dhammanijjhānakkhanti bahukārā.

    Acceptance of the teachings after deliberation is helpful for enthusiasm …

  245. 245

    नोno चेतेce·te धम्माdham·mā निज्झानंnij·jhā·naṃ खमेय्युं,kha·mey·yuṃ नयिदंna·yi·daṃ छन्दोchan·do जायेथ।jā·ye·tha

    No cete dhammā nijjhānaṁ khameyyuṁ, nayidaṁ chando jāyetha.

    (Pāli only)

  246. 246

    यस्माyas·mā चca खोkho धम्माdham·mā निज्झानंnij·jhā·naṃ खमन्तिkha·man·ti तस्माtas·mā छन्दोchan·do जायति।jā·ya·ti

    Yasmā ca kho dhammā nijjhānaṁ khamanti tasmā chando jāyati.

    (Pāli only)

  247. 247

    तस्माtas·mā छन्दस्सchan·das·sa धम्मनिज्झानक्खन्तिdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti बहुकारा”ति।ba·hu·kā·rā

    Tasmā chandassa dhammanijjhānakkhanti bahukārā”ti.

    (Pāli only)

  248. 248

    “धम्मनिज्झानक्खन्तियाdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti·yā पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Dhammanijjhānakkhantiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  249. 249

    धम्मनिज्झानक्खन्तियाdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti·yā बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Dhammanijjhānakkhantiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  250. 250

    “धम्मनिज्झानक्खन्तियाdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti·yā खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja अत्थूपपरिक्खाat·thū·pa·pa·rik·khā बहुकारा।ba·hu·kā·rā

    “Dhammanijjhānakkhantiyā kho, bhāradvāja, atthūpaparikkhā bahukārā.

    Examining the meaning of the teachings is helpful for accepting them after deliberation …

  251. 251

    नोno चेतंce·taṃ अत्थंat·thaṃ उपपरिक्खेय्य,u·pa·pa·rik·khey·ya नयिदंna·yi·daṃ धम्माdham·mā निज्झानंnij·jhā·naṃ खमेय्युं।kha·mey·yuṃ

    No cetaṁ atthaṁ upaparikkheyya, nayidaṁ dhammā nijjhānaṁ khameyyuṁ.

    (Pāli only)

  252. 252

    यस्माyas·mā चca खोkho अत्थंat·thaṃ उपपरिक्खतिu·pa·pa·rik·kha·ti तस्माtas·mā धम्माdham·mā निज्झानंnij·jhā·naṃ खमन्ति।kha·man·ti

    Yasmā ca kho atthaṁ upaparikkhati tasmā dhammā nijjhānaṁ khamanti.

    (Pāli only)

  253. 253

    तस्माtas·mā धम्मनिज्झानक्खन्तियाdham·ma·nij·jhā·nak·khan·ti·yā अत्थूपपरिक्खाat·thū·pa·pa·rik·khā बहुकारा”ति।ba·hu·kā·rā

    Tasmā dhammanijjhānakkhantiyā atthūpaparikkhā bahukārā”ti.

    (Pāli only)

  254. 254

    “अत्थूपपरिक्खायat·thū·pa·pa·rik·khā·ya पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Atthūpaparikkhāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  255. 255

    अत्थूपपरिक्खायat·thū·pa·pa·rik·khā·ya बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Atthūpaparikkhāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  256. 256

    “अत्थूपपरिक्खायat·thū·pa·pa·rik·khā·ya खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja धम्मधारणाdham·ma·dhā·ra·ṇā बहुकारा।ba·hu·kā·rā

    “Atthūpaparikkhāya kho, bhāradvāja, dhammadhāraṇā bahukārā.

    Remembering the teachings is helpful for examining their meaning …

  257. 257

    नोno चेतंce·taṃ धम्मंdham·maṃ धारेय्य,dhā·rey·ya नयिदंna·yi·daṃ अत्थंat·thaṃ उपपरिक्खेय्य।u·pa·pa·rik·khey·ya

    No cetaṁ dhammaṁ dhāreyya, nayidaṁ atthaṁ upaparikkheyya.

    (Pāli only)

  258. 258

    यस्माyas·mā चca खोkho धम्मंdham·maṃ धारेतिdhā·re·ti तस्माtas·mā अत्थंat·thaṃ उपपरिक्खति।u·pa·pa·rik·kha·ti

    Yasmā ca kho dhammaṁ dhāreti tasmā atthaṁ upaparikkhati.

    (Pāli only)

  259. 259

    तस्माtas·mā अत्थूपपरिक्खायat·thū·pa·pa·rik·khā·ya धम्मधारणाdham·ma·dhā·ra·ṇā बहुकारा”ति।ba·hu·kā·rā

    Tasmā atthūpaparikkhāya dhammadhāraṇā bahukārā”ti.

    (Pāli only)

  260. 260

    “धम्मधारणायdham·ma·dhā·ra·ṇā·ya पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Dhammadhāraṇāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  261. 261

    धम्मधारणायdham·ma·dhā·ra·ṇā·ya बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Dhammadhāraṇāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  262. 262

    “धम्मधारणायdham·ma·dhā·ra·ṇā·ya खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja धम्मस्सवनंdham·mas·sa·va·naṃ बहुकारं।ba·hu·kā·raṃ

    “Dhammadhāraṇāya kho, bhāradvāja, dhammassavanaṁ bahukāraṁ.

    Hearing the teachings is helpful for remembering the teachings …

  263. 263

    नोno चेतंce·taṃ धम्मंdham·maṃ सुणेय्य,su·ṇey·ya नयिदंna·yi·daṃ धम्मंdham·maṃ धारेय्य।dhā·rey·ya

    No cetaṁ dhammaṁ suṇeyya, nayidaṁ dhammaṁ dhāreyya.

    (Pāli only)

  264. 264

    यस्माyas·mā चca खोkho धम्मंdham·maṃ सुणातिsu·ṇā·ti तस्माtas·mā धम्मंdham·maṃ धारेति।dhā·re·ti

    Yasmā ca kho dhammaṁ suṇāti tasmā dhammaṁ dhāreti.

    (Pāli only)

  265. 265

    तस्माtas·mā धम्मधारणायdham·ma·dhā·ra·ṇā·ya धम्मस्सवनंdham·mas·sa·va·naṃ बहुकारन्”ति।ba·hu·kā·ran

    Tasmā dhammadhāraṇāya dhammassavanaṁ bahukāran”ti.

    (Pāli only)

  266. 266

    “धम्मस्सवनस्सdham·mas·sa·va·nas·sa पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Dhammassavanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  267. 267

    धम्मस्सवनस्सdham·mas·sa·va·nas·sa बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Dhammassavanassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  268. 268

    “धम्मस्सवनस्सdham·mas·sa·va·nas·sa खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सोतावधानंso·tā·va·dhā·naṃ बहुकारं।ba·hu·kā·raṃ

    “Dhammassavanassa kho, bhāradvāja, sotāvadhānaṁ bahukāraṁ.

    Active listening is helpful for hearing the teachings …

  269. 269

    नोno चेतंce·taṃ सोतंso·taṃ ओदहेय्य,o·da·hey·ya नयिदंna·yi·daṃ धम्मंdham·maṃ सुणेय्य।su·ṇey·ya

    No cetaṁ sotaṁ odaheyya, nayidaṁ dhammaṁ suṇeyya.

    (Pāli only)

  270. 270

    यस्माyas·mā चca खोkho सोतंso·taṃ ओदहतिo·da·ha·ti तस्माtas·mā धम्मंdham·maṃ सुणाति।su·ṇā·ti

    Yasmā ca kho sotaṁ odahati tasmā dhammaṁ suṇāti.

    (Pāli only)

  271. 271

    तस्माtas·mā धम्मस्सवनस्सdham·mas·sa·va·nas·sa सोतावधानंso·tā·va·dhā·naṃ बहुकारन्”ति।ba·hu·kā·ran

    Tasmā dhammassavanassa sotāvadhānaṁ bahukāran”ti.

    (Pāli only)

  272. 272

    “सोतावधानस्सso·tā·va·dhā·nas·sa पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Sotāvadhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  273. 273

    सोतावधानस्सso·tā·va·dhā·nas·sa बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Sotāvadhānassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  274. 274

    “सोतावधानस्सso·tā·va·dhā·nas·sa खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja पयिरुपासनाpa·yi·ru·pā·sa·nā बहुकारा।ba·hu·kā·rā

    “Sotāvadhānassa kho, bhāradvāja, payirupāsanā bahukārā.

    Paying homage is helpful for active listening …

  275. 275

    नोno चेतंce·taṃ पयिरुपासेय्य,pa·yi·ru·pā·sey·ya नयिदंna·yi·daṃ सोतंso·taṃ ओदहेय्य।o·da·hey·ya

    No cetaṁ payirupāseyya, nayidaṁ sotaṁ odaheyya.

    (Pāli only)

  276. 276

    यस्माyas·mā चca खोkho पयिरुपासतिpa·yi·ru·pā·sa·ti तस्माtas·mā सोतंso·taṃ ओदहति।o·da·ha·ti

    Yasmā ca kho payirupāsati tasmā sotaṁ odahati.

    (Pāli only)

  277. 277

    तस्माtas·mā सोतावधानस्सso·tā·va·dhā·nas·sa पयिरुपासनाpa·yi·ru·pā·sa·nā बहुकारा”ति।ba·hu·kā·rā

    Tasmā sotāvadhānassa payirupāsanā bahukārā”ti.

    (Pāli only)

  278. 278

    “पयिरुपासनायpa·yi·ru·pā·sa·nā·ya पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Payirupāsanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  279. 279

    पयिरुपासनायpa·yi·ru·pā·sa·nā·ya बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Payirupāsanāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  280. 280

    “पयिरुपासनायpa·yi·ru·pā·sa·nā·ya खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja उपसङ्कमनंu·pa·saṅ·ka·ma·naṃ बहुकारं।ba·hu·kā·raṃ

    “Payirupāsanāya kho, bhāradvāja, upasaṅkamanaṁ bahukāraṁ.

    Approaching is helpful for paying homage …

  281. 281

    नोno चेतंce·taṃ उपसङ्कमेय्य,u·pa·saṅ·ka·mey·ya नयिदंna·yi·daṃ पयिरुपासेय्य।pa·yi·ru·pā·sey·ya

    No cetaṁ upasaṅkameyya, nayidaṁ payirupāseyya.

    (Pāli only)

  282. 282

    यस्माyas·mā चca खोkho उपसङ्कमतिu·pa·saṅ·ka·ma·ti तस्माtas·mā पयिरुपासति।pa·yi·ru·pā·sa·ti

    Yasmā ca kho upasaṅkamati tasmā payirupāsati.

    (Pāli only)

  283. 283

    तस्माtas·mā पयिरुपासनायpa·yi·ru·pā·sa·nā·ya उपसङ्कमनंu·pa·saṅ·ka·ma·naṃ बहुकारन्”ति।ba·hu·kā·ran

    Tasmā payirupāsanāya upasaṅkamanaṁ bahukāran”ti.

    (Pāli only)

  284. 284

    “उपसङ्कमनस्सu·pa·saṅ·ka·ma·nas·sa पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma कतमोka·ta·mo धम्मोdham·mo बहुकारो?ba·hu·kā·ro

    “Upasaṅkamanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

    (Pāli only)

  285. 285

    उपसङ्कमनस्सu·pa·saṅ·ka·ma·nas·sa बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ पुच्छामा”ति।puc·chā·mā

    Upasaṅkamanassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

    (Pāli only)

  286. 286

    “उपसङ्कमनस्सu·pa·saṅ·ka·ma·nas·sa खो,kho भारद्वाज,bhā·rad·vā·ja सद्धाsad·dhā बहुकारा।ba·hu·kā·rā

    “Upasaṅkamanassa kho, bhāradvāja, saddhā bahukārā.

    Faith is helpful for approaching a teacher.

  287. 287

    नोno चेतंce·taṃ सद्धाsad·dhā जायेथ,jā·ye·tha नयिदंna·yi·daṃ उपसङ्कमेय्य।u·pa·saṅ·ka·mey·ya

    No cetaṁ saddhā jāyetha, nayidaṁ upasaṅkameyya.

    If you don’t give rise to faith, you won’t approach a teacher.

  288. 288

    यस्माyas·mā चca खोkho सद्धाsad·dhā जायतिjā·ya·ti तस्माtas·mā उपसङ्कमति।u·pa·saṅ·ka·ma·ti

    Yasmā ca kho saddhā jāyati tasmā upasaṅkamati.

    You approach a teacher because you have faith.

  289. 289

    तस्माtas·mā उपसङ्कमनस्सu·pa·saṅ·ka·ma·nas·sa सद्धाsad·dhā बहुकारा”ति।ba·hu·kā·rā

    Tasmā upasaṅkamanassa saddhā bahukārā”ti.

    That’s why faith is helpful for approaching a teacher.”

  290. 290

    “सच्चानुरक्खणंsac·cā·nu·rak·kha·ṇaṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ अपुच्छिम्ह,a·puc·chim·ha सच्चानुरक्खणंsac·cā·nu·rak·kha·ṇaṃ भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo ब्याकासि;byā·kā·si

    “Saccānurakkhaṇaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānurakkhaṇaṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;

    “I’ve asked the worthy Gotama about the preservation of truth, and he has answered me.

  291. 291

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti चca तेनte·na चम्हcam·ha अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  292. 292

    सच्चानुबोधंsac·cā·nu·bo·dhaṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ अपुच्छिम्ह,a·puc·chim·ha सच्चानुबोधंsac·cā·nu·bo·dhaṃ भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo ब्याकासि;byā·kā·si

    Saccānubodhaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānubodhaṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;

    I’ve asked the worthy Gotama about awakening to the truth, and he has answered me.

  293. 293

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti चca तेनte·na चम्हcam·ha अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  294. 294

    सच्चानुप्पत्तिंsac·cā·nup·pat·tiṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ अपुच्छिम्ह,a·puc·chim·ha सच्चानुप्पत्तिंsac·cā·nup·pat·tiṃ भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo ब्याकासि;byā·kā·si

    Saccānuppattiṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānuppattiṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;

    I’ve asked the worthy Gotama about the attainment of truth, and he has answered me.

  295. 295

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti चca तेनte·na चम्हcam·ha अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  296. 296

    सच्चानुप्पत्तियाsac·cā·nup·pat·ti·yā बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ अपुच्छिम्ह,a·puc·chim·ha सच्चानुप्पत्तियाsac·cā·nup·pat·ti·yā बहुकारंba·hu·kā·raṃ धम्मंdham·maṃ भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo ब्याकासि;byā·kā·si

    Saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha, saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ bhavaṁ gotamo byākāsi;

    I’ve asked the worthy Gotama about the things that are helpful for the attainment of truth, and he has answered me.

  297. 297

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti चca तेनte·na चम्हcam·ha अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  298. 298

    यंयदेवyaṃ·ya·de·va चca मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ अपुच्छिम्हa·puc·chim·ha तंतदेवtaṃ·ta·de·va भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo ब्याकासि;byā·kā·si

    Yaṁyadeva ca mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ apucchimha taṁtadeva bhavaṁ gotamo byākāsi;

    Whatever point I have asked the worthy Gotama about he has answered me.

  299. 299

    तञ्चtañ·ca पनम्हाकंpa·nam·hā·kaṃ रुच्चतिruc·ca·ti चेवce·va खमतिkha·ma·ti चca तेनte·na चम्हcam·ha अत्तमना।at·ta·ma·nā

    tañca panamhākaṁ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā.

    I endorse and accept this, and am satisfied with it.

  300. 300

    मयञ्हि,ma·yañ·hi भोbho गोतम,go·ta·ma पुब्बेpub·be एवंe·vaṃ जानाम:jā·nā·ma

    Mayañhi, bho gotama, pubbe evaṁ jānāma:

    Worthy Gotama, I used to think this:

  301. 301

    ‘केke चca मुण्डकाmuṇ·ḍa·kā समणकाsa·ma·ṇa·kā इब्भाib·bhā कण्हाkaṇ·hā बन्धुपादापच्चा,ban·dhu·pā·dā·pac·cā केke चca धम्मस्सdham·mas·sa अञ्ञातारो’ति?añ·ñā·tā·ro

    ‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, ke ca dhammassa aññātāro’ti?

    ‘Who are these shavelings, fake ascetics, primitives, black spawn from the feet of our kinsman next to those who understand the teaching?’

  302. 302

    अजनेसिa·ja·ne·si वतva·ta मेme भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo समणेसुsa·ma·ṇe·su समणपेमं,sa·ma·ṇa·pe·maṃ समणेसुsa·ma·ṇe·su समणपसादं,sa·ma·ṇa·pa·sā·daṃ समणेसुsa·ma·ṇe·su समणगारवं।sa·ma·ṇa·gā·ra·vaṃ

    Ajanesi vata me bhavaṁ gotamo samaṇesu samaṇapemaṁ, samaṇesu samaṇapasādaṁ, samaṇesu samaṇagāravaṁ.

    The Buddha has inspired me to have fondness, confidence, and respect for ascetics!

  303. 303

    अभिक्कन्तं,a·bhik·kan·taṃ भोbho गोतमgo·ta·ma …पे…pe

    Abhikkantaṁ, bho gotama …pe…

    Excellent, worthy Gotama! …

  304. 304

    उपासकंu·pā·sa·kaṃ मंmaṃ भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo धारेतुdhā·re·tu अज्जतग्गेaj·ja·tag·ge पाणुपेतंpā·ṇu·pe·taṃ सरणंsa·ra·ṇaṃ गतन्”ति।ga·tan

    upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.

    From this day forth, may the worthy Gotama remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”

  305. 305

    चङ्कीसुत्तंcaṅ·kī·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ पञ्चमं।pañ·ca·maṃ

    Caṅkīsuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.