Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Long Discourses 21 दीघनिकाय 21

Chapter: 12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334

Sakkapañhasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515 · Hide pronunciation

  1. 1

    दीघdī·gha निकायni·kā·ya 21

    Dīgha Nikāya 21

    Long Discourses 21

  2. 2

    सक्कपञ्हसुत्तsak·ka·pañ·ha·sut·ta

    Sakkapañhasutta

    Sakka’s Questions

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā मगधेसुma·ga·dhe·su विहरति,vi·ha·ra·ti पाचीनतोpā·cī·na·to राजगहस्सrā·ja·ga·has·sa अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā नामnā·ma ब्राह्मणगामो,brāh·ma·ṇa·gā·mo तस्सुत्तरतोtas·sut·ta·ra·to वेदियकेve·di·ya·ke पब्बतेpab·ba·te इन्दसालगुहायं।in·da·sā·la·gu·hā·yaṃ

    ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

    At one time the Buddha was staying in the land of the Magadhans, where east of Rājagaha there is a brahmin village named Ambasaṇḍā, north of which, on Mount Vediyaka, is Indra’s hill cave.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa उस्सुक्कंus·suk·kaṃ उदपादिu·da·pā·di भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनाय।das·sa·nā·ya

    Tena kho pana samayena sakkassa devānamindassa ussukkaṁ udapādi bhagavantaṁ dassanāya.

    Now at that time Sakka, the lord of gods, grew eager to see the Buddha.

  6. 6

    अथa·tha खोkho सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi:

    He thought,

  7. 7

    “कहंka·haṃ नुnu खोkho भगवाbha·ga·vā एतरहिe·ta·ra·hi विहरतिvi·ha·ra·ti अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धो”ति?sam·mā·sam·bud·dho

    “kahaṁ nu kho bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?

    “Where is the Blessed One at present, the perfected one, the fully awakened Buddha?”

  8. 8

    अद्दसाad·da·sā खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवन्तंbha·ga·van·taṃ मगधेसुma·ga·dhe·su विहरन्तंvi·ha·ran·taṃ पाचीनतोpā·cī·na·to राजगहस्सrā·ja·ga·has·sa अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā नामnā·ma ब्राह्मणगामो,brāh·ma·ṇa·gā·mo तस्सुत्तरतोtas·sut·ta·ra·to वेदियकेve·di·ya·ke पब्बतेpab·ba·te इन्दसालगुहायं।in·da·sā·la·gu·hā·yaṃ

    Addasā kho sakko devānamindo bhagavantaṁ magadhesu viharantaṁ pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

    Seeing that the Buddha was at Indra’s hill cave,

  9. 9

    दिस्वानdis·vā·na देवेde·ve तावतिंसेtā·va·tiṃ·se आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Disvāna deve tāvatiṁse āmantesi:

    he addressed the gods of the thirty-three,

  10. 10

    “अयं,a·yaṃ मारिसा,mā·ri·sā भगवाbha·ga·vā मगधेसुma·ga·dhe·su विहरति,vi·ha·ra·ti पाचीनतोpā·cī·na·to राजगहस्सrā·ja·ga·has·sa अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā नामnā·ma ब्राह्मणगामो,brāh·ma·ṇa·gā·mo तस्सुत्तरतोtas·sut·ta·ra·to वेदियकेve·di·ya·ke पब्बतेpab·ba·te इन्दसालगुहायं।in·da·sā·la·gu·hā·yaṃ

    “ayaṁ, mārisā, bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

    “Good fellows, the Buddha is staying in the land of the Magadhans at Indra’s hill cave.

  11. 11

    यदिya·di पन,pa·na मारिसा,mā·ri·sā मयंma·yaṃ तंtaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमेय्यामu·pa·saṅ·ka·mey·yā·ma अरहन्तंa·ra·han·taṃ सम्मासम्बुद्धन्”ति?sam·mā·sam·bud·dhan

    Yadi pana, mārisā, mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?

    What if we were to go and see that Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha?”

  12. 12

    “एवं,e·vaṃ भद्दन्तवा”तिbhad·dan·ta·vā खोkho देवाde·vā तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पच्चस्सोसुं।pac·cas·so·suṃ

    “Evaṁ, bhaddantavā”ti kho devā tāvatiṁsā sakkassa devānamindassa paccassosuṁ.

    “Yes, lord,” replied the gods.

  13. 13

    अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do पञ्चसिखंpañ·ca·si·khaṃ गन्धब्बदेवपुत्तंgan·dhab·ba·de·va·put·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:

    Then Sakka addressed the centaur Pañcasikha,

  14. 14

    “अयं,a·yaṃ तातtā·ta पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha भगवाbha·ga·vā मगधेसुma·ga·dhe·su विहरतिvi·ha·ra·ti पाचीनतोpā·cī·na·to राजगहस्सrā·ja·ga·has·sa अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā नामnā·ma ब्राह्मणगामो,brāh·ma·ṇa·gā·mo तस्सुत्तरतोtas·sut·ta·ra·to वेदियकेve·di·ya·ke पब्बतेpab·ba·te इन्दसालगुहायं।in·da·sā·la·gu·hā·yaṃ

    “ayaṁ, tāta pañcasikha, bhagavā magadhesu viharati pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

    “Dear Pañcasikha, the Buddha is staying in the land of the Magadhans at Indra’s hill cave.

  15. 15

    यदिya·di पन,pa·na तातtā·ta पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha मयंma·yaṃ तंtaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमेय्यामu·pa·saṅ·ka·mey·yā·ma अरहन्तंa·ra·han·taṃ सम्मासम्बुद्धन्”ति?sam·mā·sam·bud·dhan

    Yadi pana, tāta pañcasikha, mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?

    What if we were to go and see that Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha?”

  16. 16

    “एवं,e·vaṃ भद्दन्तवा”तिbhad·dan·ta·vā खोkho पञ्चसिखोpañ·ca·si·kho गन्धब्बदेवपुत्तोgan·dhab·ba·de·va·put·to सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā बेलुवपण्डुवीणंbe·lu·va·paṇ·ḍu·vī·ṇaṃ आदायā·dā·ya सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa अनुचरियंa·nu·ca·ri·yaṃ उपागमि।u·pā·ga·mi

    “Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya sakkassa devānamindassa anucariyaṁ upāgami.

    “Yes, lord,” replied the centaur Pañcasikha. Taking his arched harp made from the pale timber of wood-apple, he went as Sakka’s attendant.

  17. 17

    अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do देवेहिde·ve·hi तावतिंसेहिtā·va·tiṃ·se·hi परिवुतोpa·ri·vu·to पञ्चसिखेनpañ·ca·si·khe·na गन्धब्बदेवपुत्तेनgan·dhab·ba·de·va·put·te·na पुरक्खतो—pu·rak·kha·to

    Atha kho sakko devānamindo devehi tāvatiṁsehi parivuto pañcasikhena gandhabbadevaputtena purakkhato—

    Then Sakka went at the head of a retinue consisting of the gods of the thirty-three and the godling centaur Pañcasikha.

  18. 18

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so समिञ्जितंsa·miñ·ji·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ पसारेय्यpa·sā·rey·ya पसारितंpa·sā·ri·taṃ वाvā बाहंbā·haṃ समिञ्जेय्य;sa·miñ·jey·ya एवमेव—देवेसुe·va·me·va तावतिंसेसुtā·va·tiṃ·se·su अन्तरहितोan·ta·ra·hi·to मगधेसुma·ga·dhe·su पाचीनतोpā·cī·na·to राजगहस्सrā·ja·ga·has·sa अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā नामnā·ma ब्राह्मणगामो,brāh·ma·ṇa·gā·mo तस्सुत्तरतोtas·sut·ta·ra·to वेदियकेve·di·ya·ke पब्बतेpab·ba·te पच्चुट्ठासि।pac·cuṭ·ṭhā·si

    seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito magadhesu pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate paccuṭṭhāsi.

    As easily as a strong person would extend or contract their arm, he vanished from the heaven of the gods of the thirty-three and landed on Mount Vediyaka north of Ambasaṇḍā.

  19. 19

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na वेदियकोve·di·ya·ko पब्बतोpab·ba·to अतिरिवa·ti·ri·va ओभासजातोo·bhā·sa·jā·to होतिho·ti अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā चca ब्राह्मणगामोbrāh·ma·ṇa·gā·mo यथाya·thā तंtaṃ देवानंde·vā·naṃ देवानुभावेन।de·vā·nu·bhā·ve·na

    Tena kho pana samayena vediyako pabbato atiriva obhāsajāto hoti ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo yathā taṁ devānaṁ devānubhāvena.

    Now at that time a dazzling light appeared over Mount Vediyaka and Ambasaṇḍā, as happens through the glory of the gods.

  20. 20

    अपिस्सुदंa·pis·su·daṃ परितोpa·ri·to गामेसुgā·me·su मनुस्साma·nus·sā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    Apissudaṁ parito gāmesu manussā evamāhaṁsu:

    People in the villages round about, terrified, shocked, and awestruck, said,

  21. 21

    “आदित्तस्सुā·dit·tas·su नामज्जnā·maj·ja वेदियकोve·di·ya·ko पब्बतोpab·ba·to झायतिसुjhā·ya·ti·su नामज्जnā·maj·ja वेदियकोve·di·ya·ko पब्बतोpab·ba·to जलतिसु।ja·la·ti·su नामज्जnā·maj·ja वेदियकोve·di·ya·ko पब्बतो।pab·ba·to

    “ādittassu nāmajja vediyako pabbato jhāyatisu nāmajja vediyako pabbato jalatisu. Nāmajja vediyako pabbato.

    “Mount Vediyaka must be on fire today, blazing and burning!

  22. 22

    किंसुkiṃ·su नामज्जnā·maj·ja वेदियकोve·di·ya·ko पब्बतोpab·ba·to अतिरिवa·ti·ri·va ओभासजातोo·bhā·sa·jā·to अम्बसण्डाam·ba·saṇ·ḍā चca ब्राह्मणगामो”ति;brāh·ma·ṇa·gā·mo

    Kiṁsu nāmajja vediyako pabbato atiriva obhāsajāto ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo”ti;

    Oh why has such a dazzling light appeared over Mount Vediyaka and Ambasaṇḍā?”

  23. 23

    संविग्गाsaṃ·vig·gā लोमहट्ठजाताlo·ma·haṭ·ṭha·jā·tā अहेसुं।a·he·suṃ

    saṁviggā lomahaṭṭhajātā ahesuṁ.

    (Pāli only)

  24. 24

    अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do पञ्चसिखंpañ·ca·si·khaṃ गन्धब्बदेवपुत्तंgan·dhab·ba·de·va·put·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:

    Then Sakka addressed the centaur Pañcasikha,

  25. 25

    “दुरुपसङ्कमाdu·ru·pa·saṅ·ka·mā खो,kho तातtā·ta पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha तथागताta·thā·ga·tā मादिसेन,mā·di·se·na झायीjhā·yī झानरता,jhā·na·ra·tā तदन्तरंta·dan·ta·raṃ पटिसल्लीना।pa·ṭi·sal·lī·nā

    “durupasaṅkamā kho, tāta pañcasikha, tathāgatā mādisena, jhāyī jhānaratā, tadantaraṁ paṭisallīnā.

    “My dear Pañcasikha, it is hard for one like me to get near the Realized Ones while they are on retreat practicing absorption, enjoying absorption.

  26. 26

    यदिya·di पनpa·na त्वं,tvaṃ तातtā·ta पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha भगवन्तंbha·ga·van·taṃ पठमंpa·ṭha·maṃ पसादेय्यासि,pa·sā·dey·yā·si तया,ta·yā तात,tā·ta पठमंpa·ṭha·maṃ पसादितंpa·sā·di·taṃ पच्छाpac·chā मयंma·yaṃ तंtaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमेय्यामu·pa·saṅ·ka·mey·yā·ma अरहन्तंa·ra·han·taṃ सम्मासम्बुद्धन्”ति।sam·mā·sam·bud·dhan

    Yadi pana tvaṁ, tāta pañcasikha, bhagavantaṁ paṭhamaṁ pasādeyyāsi, tayā, tāta, paṭhamaṁ pasāditaṁ pacchā mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.

    But if you were to charm the Buddha first, then I could go to see him.”

  27. 27

    “एवं,e·vaṃ भद्दन्तवा”तिbhad·dan·ta·vā खोkho पञ्चसिखोpañ·ca·si·kho गन्धब्बदेवपुत्तोgan·dhab·ba·de·va·put·to सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā बेलुवपण्डुवीणंbe·lu·va·paṇ·ḍu·vī·ṇaṃ आदायā·dā·ya येनye·na इन्दसालगुहाin·da·sā·la·gu·hā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वा:u·pa·saṅ·ka·mit·vā

    “Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena indasālaguhā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā:

    “Yes, lord,” replied the centaur Pañcasikha. Taking his arched harp made from the pale timber of wood-apple, he went to Indra’s hill cave. When he had drawn near, he stood to one side, thinking,

  28. 28

    “एत्तावताet·tā·va·tā मेme भगवाbha·ga·vā नेवne·va अतिदूरेa·ti·dū·re भविस्सतिbha·vis·sa·ti नाच्चासन्ने,nāc·cā·san·ne सद्दञ्चsad·dañ·ca मेme सोस्सती”ति—sos·sa·tī

    “ettāvatā me bhagavā neva atidūre bhavissati nāccāsanne, saddañca me sossatī”ti—

    “This is neither too far nor too near; and he’ll hear my voice.”

  29. 29

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si

    ekamantaṁ aṭṭhāsi.

    (Pāli only)

  30. 30

    1। पञ्चसिखगीतगाथाpañ·ca·si·kha·gī·ta·gā·thā

    1. Pañcasikhagītagāthā

    1. Pañcasikha’s Song

  31. 31

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठितोṭhi·to खोkho पञ्चसिखोpañ·ca·si·kho गन्धब्बदेवपुत्तोgan·dhab·ba·de·va·put·to बेलुवपण्डुवीणंbe·lu·va·paṇ·ḍu·vī·ṇaṃ अस्सावेसि,as·sā·ve·si इमाi·mā चca गाथाgā·thā अभासिa·bhā·si बुद्धूपसञ्हिताbud·dhū·pa·sañ·hi·tā धम्मूपसञ्हिताdham·mū·pa·sañ·hi·tā सङ्घूपसञ्हिताsaṅ·ghū·pa·sañ·hi·tā अरहन्तूपसञ्हिताa·ra·han·tū·pa·sañ·hi·tā कामूपसञ्हिता:kā·mū·pa·sañ·hi·tā

    Ekamantaṁ ṭhito kho pañcasikho gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṁ assāvesi, imā ca gāthā abhāsi buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā:

    Standing to one side, Pañcasikha played his arched harp, and sang these verses on the Buddha, the teaching, the Saṅgha, the perfected ones, and sensual love.

  32. 32

    “वन्देvan·de तेte पितरंpi·ta·raṃ भद्दे,bhad·de

    “Vande te pitaraṁ bhadde,

    “O Bhaddā Suriyavaccasā, my Darling Sunshine,

  33. 33

    तिम्बरुंtim·ba·ruṃ सूरियवच्छसे;sū·ri·ya·vac·cha·se

    timbaruṁ sūriyavacchase;

    I pay homage to your father Timbaru,

  34. 34

    येनye·na जातासिjā·tā·si कल्याणी,kal·yā·ṇī

    Yena jātāsi kalyāṇī,

    through whom was born a lady so fine,

  35. 35

    आनन्दजननीā·nan·da·ja·na·nī मम।ma·ma

    ānandajananī mama.

    to fill me with a joy I never knew.

  36. 36

    वातोवvā·to·va सेदतंse·da·taṃ कन्तो,kan·to

    Vātova sedataṁ kanto,

    As sweet as a breeze to one who’s sweating,

  37. 37

    पानीयंवpā·nī·yaṃ·va पिपासतो;pi·pā·sa·to

    pānīyaṁva pipāsato;

    or when thirsty, a sweet and cooling drink,

  38. 38

    अङ्गीरसिaṅ·gī·ra·si पियामेसि,pi·yā·me·si

    Aṅgīrasi piyāmesi,

    so dear are you, Aṅgīrasi, to me—

  39. 39

    धम्मोdham·mo अरहतामिव।a·ra·ha·tā·mi·va

    dhammo arahatāmiva.

    just like the teaching is to all the saints!

  40. 40

    आतुरस्सेवā·tu·ras·se·va भेसज्जं,bhe·saj·jaṃ

    Āturasseva bhesajjaṁ,

    Like a cure when you’re struck by fever dire,

  41. 41

    भोजनंवbho·ja·naṃ·va जिघच्छतो;ji·ghac·cha·to

    bhojanaṁva jighacchato;

    or food to ease the hunger pain,

  42. 42

    परिनिब्बापयpa·ri·nib·bā·pa·ya मंmaṃ भद्दे,bhad·de

    Parinibbāpaya maṁ bhadde,

    come on, Bhaddā, please put out my fire,

  43. 43

    जलन्तमिवja·lan·ta·mi·va वारिना।vā·ri·nā

    jalantamiva vārinā.

    quench me like water on a flame.

  44. 44

    सीतोदकंsī·to·da·kaṃ पोक्खरणिं,pok·kha·ra·ṇiṃ

    Sītodakaṁ pokkharaṇiṁ,

    As elephants burning in the heat of summer,

  45. 45

    युत्तंyut·taṃ किञ्जक्खरेणुना;kiñ·jak·kha·re·ṇu·nā

    yuttaṁ kiñjakkhareṇunā;

    sink down in a lotus pond to rest,

  46. 46

    नागोnā·go घम्माभितत्तोव,gham·mā·bhi·tat·to·va

    Nāgo ghammābhitattova,

    so cool, full of petals and of pollen—

  47. 47

    ओगाहेo·gā·he तेte थनूदरं।tha·nū·da·raṃ

    ogāhe te thanūdaraṁ.

    that’s how I would plunge into your breast.

  48. 48

    अच्चङ्कुसोवac·caṅ·ku·so·va नागोव,nā·go·va

    Accaṅkusova nāgova,

    Like elephants bursting bonds in rutting season,

  49. 49

    जितंji·taṃ मेme तुत्ततोमरं;tut·ta·to·ma·raṃ

    jitaṁ me tuttatomaraṁ;

    beating off the pricks of lance and pikes—

  50. 50

    कारणंkā·ra·ṇaṃ नप्पजानामि,nap·pa·jā·nā·mi

    Kāraṇaṁ nappajānāmi,

    I just don’t understand what is the reason

  51. 51

    सम्मत्तोsam·mat·to लक्खणूरुया।lak·kha·ṇū·ru·yā

    sammatto lakkhaṇūruyā.

    I’m so crazy for your shapely thighs!

  52. 52

    तयिta·yi गेधितचित्तोस्मि,ge·dhi·ta·cit·tos·mi

    Tayi gedhitacittosmi,

    For you, my heart is full of passion,

  53. 53

    चित्तंcit·taṃ विपरिणामितं;vi·pa·ri·ṇā·mi·taṃ

    cittaṁ vipariṇāmitaṁ;

    I’m in a besotted state of mind.

  54. 54

    पटिगन्तुंpa·ṭi·gan·tuṃ नna सक्कोमि,sak·ko·mi

    Paṭigantuṁ na sakkomi,

    There is no going back, I’m just not able,

  55. 55

    वङ्कघस्तोवvaṅ·ka·ghas·to·va अम्बुजो।am·bu·jo

    vaṅkaghastova ambujo.

    I’m like a fish that’s hooked up on the line.

  56. 56

    वामूरुvā·mū·ru सजsa·ja मंmaṃ भद्दे,bhad·de

    Vāmūru saja maṁ bhadde,

    Come on, my Bhaddā, hold me, fair of thighs!

  57. 57

    सजsa·ja मंmaṃ मन्दलोचने;man·da·lo·ca·ne

    saja maṁ mandalocane;

    Embrace me, maid of captivating eyes!

  58. 58

    पलिस्सजpa·lis·sa·ja मंmaṃ कल्याणि,kal·yā·ṇi

    Palissaja maṁ kalyāṇi,

    Take me in your arms, my lovely lady,

  59. 59

    एतंe·taṃ मेme अभिपत्थितं।a·bhi·pat·thi·taṃ

    etaṁ me abhipatthitaṁ.

    that’s all I’d ever want or could desire.

  60. 60

    अप्पकोap·pa·ko वतva·ta मेme सन्तो,san·to

    Appako vata me santo,

    Ah, then my desire was such a small thing,

  61. 61

    कामोkā·mo वेल्लितकेसिया;vel·li·ta·ke·si·yā

    kāmo vellitakesiyā;

    my sweet, with your curling wavy hair;

  62. 62

    अनेकभावोa·ne·ka·bhā·vo समुप्पादि,sa·mup·pā·di

    Anekabhāvo samuppādi,

    now, like to arahants an offering,

  63. 63

    अरहन्तेवa·ra·han·te·va दक्खिणा।dak·khi·ṇā

    arahanteva dakkhiṇā.

    it’s grown so very much from there.

  64. 64

    यंyaṃ मेme अत्थिat·thi कतंka·taṃ पुञ्ञं,puñ·ñaṃ

    Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ,

    Whatever the merit I have forged

  65. 65

    अरहन्तेसुa·ra·han·te·su तादिसु;tā·di·su

    arahantesu tādisu;

    by giving to such perfected beings—

  66. 66

    तंtaṃ मेme सब्बङ्गकल्याणि,sab·baṅ·ga·kal·yā·ṇi

    Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi,

    may that, my altogether gorgeous,

  67. 67

    तयाta·yā सद्धिंsad·dhiṃ विपच्चतं।vi·pac·ca·taṃ

    tayā saddhiṁ vipaccataṁ.

    ripen in togetherness with you.

  68. 68

    यंyaṃ मेme अत्थिat·thi कतंka·taṃ पुञ्ञं,puñ·ñaṃ

    Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ,

    Whatever the merit I have forged

  69. 69

    अस्मिंas·miṃ पथविमण्डले;pa·tha·vi·maṇ·ḍa·le

    asmiṁ pathavimaṇḍale;

    in this vast territory,

  70. 70

    तंtaṃ मेme सब्बङ्गकल्याणि,sab·baṅ·ga·kal·yā·ṇi

    Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi,

    may that, my altogether gorgeous,

  71. 71

    तयाta·yā सद्धिंsad·dhiṃ विपच्चतं।vi·pac·ca·taṃ

    tayā saddhiṁ vipaccataṁ.

    ripen in togetherness with you.

  72. 72

    सक्यपुत्तोवsak·ya·put·to·va झानेन,jhā·ne·na

    Sakyaputtova jhānena,

    As the Sakyan, absorbed, did meditate

  73. 73

    एकोदिe·ko·di निपकोni·pa·ko सतो;sa·to

    ekodi nipako sato;

    at one, alert, and mindful too,

  74. 74

    अमतंa·ma·taṃ मुनिmu·ni जिगीसानो,ji·gī·sā·no

    Amataṁ muni jigīsāno,

    the sage seeking the state free of death—

  75. 75

    तमहंta·ma·haṃ सूरियवच्छसे।sū·ri·ya·vac·cha·se

    tamahaṁ sūriyavacchase.

    so I, oh my Sunshine, seek for you!

  76. 76

    यथापिya·thā·pi मुनिmu·ni नन्देय्य,nan·dey·ya

    Yathāpi muni nandeyya,

    And just like the sage would delight,

  77. 77

    पत्वाpat·vā सम्बोधिमुत्तमं;sam·bo·dhi·mut·ta·maṃ

    patvā sambodhimuttamaṁ;

    once he had awakened to the truth,

  78. 78

    एवंe·vaṃ नन्देय्यंnan·dey·yaṃ कल्याणि,kal·yā·ṇi

    Evaṁ nandeyyaṁ kalyāṇi,

    so I would delight, my fine lady,

  79. 79

    मिस्सीभावंmis·sī·bhā·vaṃ गतोga·to तया।ta·yā

    missībhāvaṁ gato tayā.

    were I to become one with you.

  80. 80

    सक्कोsak·ko चेce मेme वरंva·raṃ दज्जा,daj·jā

    Sakko ce me varaṁ dajjā,

    If Sakka were to grant me one wish,

  81. 81

    तावतिंसानमिस्सरो;tā·va·tiṃ·sā·na·mis·sa·ro

    tāvatiṁsānamissaro;

    as Lord of the Thirty and Three,

  82. 82

    ताहंtā·haṃ भद्देbhad·de वरेय्याहे,va·rey·yā·he

    Tāhaṁ bhadde vareyyāhe,

    my Bhaddā, you’re all I would wish for,

  83. 83

    एवंe·vaṃ कामोkā·mo दळ्होda·ḷho मम।ma·ma

    evaṁ kāmo daḷho mama.

    so strong is the love in me.

  84. 84

    सालंवsā·laṃ·va नna चिरंci·raṃ फुल्लं,phul·laṃ

    Sālaṁva na ciraṁ phullaṁ,

    Like a freshly blossoming sal tree

  85. 85

    पितरंpi·ta·raṃ तेte सुमेधसे;su·me·dha·se

    pitaraṁ te sumedhase;

    is your father, my lady so wise.

  86. 86

    वन्दमानोvan·da·mā·no नमस्सामि,na·mas·sā·mi

    Vandamāno namassāmi,

    I pay homage to he, bowing humbly,

  87. 87

    यस्सासेतादिसीyas·sā·se·tā·di·sī पजा”ति।pa·jā

    yassāsetādisī pajā”ti.

    whose daughter is of such a kind.”

  88. 88

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te भगवाbha·ga·vā पञ्चसिखंpañ·ca·si·khaṃ गन्धब्बदेवपुत्तंgan·dhab·ba·de·va·put·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, bhagavā pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ etadavoca:

    When Pañcasikha had spoken, the Buddha said to him,

  89. 89

    “संसन्दतिsaṃ·san·da·ti खोkho ते,te पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha तन्तिस्सरोtan·tis·sa·ro गीतस्सरेन,gī·tas·sa·re·na गीतस्सरोgī·tas·sa·ro चca तन्तिस्सरेन;tan·tis·sa·re·na

    “saṁsandati kho te, pañcasikha, tantissaro gītassarena, gītassaro ca tantissarena;

    “Pañcasikha, the sound of your strings blends well with the sound of your singing,

  90. 90

    नna चca पनpa·na ते,te पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha तन्तिस्सरोtan·tis·sa·ro गीतस्सरंgī·tas·sa·raṃ अतिवत्तति,a·ti·vat·ta·ti गीतस्सरोgī·tas·sa·ro चca तन्तिस्सरं।tan·tis·sa·raṃ

    na ca pana te, pañcasikha, tantissaro gītassaraṁ ativattati, gītassaro ca tantissaraṁ.

    so that neither overpowers the other.

  91. 91

    कदाka·dā संयूळ्हाsaṃ·yū·ḷhā पनpa·na ते,te पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha इमाi·mā गाथाgā·thā बुद्धूपसञ्हिताbud·dhū·pa·sañ·hi·tā धम्मूपसञ्हिताdham·mū·pa·sañ·hi·tā सङ्घूपसञ्हिताsaṅ·ghū·pa·sañ·hi·tā अरहन्तूपसञ्हिताa·ra·han·tū·pa·sañ·hi·tā कामूपसञ्हिता”ति?kā·mū·pa·sañ·hi·tā

    Kadā saṁyūḷhā pana te, pañcasikha, imā gāthā buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā”ti?

    But when did you compose these verses on the Buddha, the teaching, the Saṅgha, the perfected ones, and sensual love?”

  92. 92

    “एकमिदं,e·ka·mi·daṃ भन्ते,bhan·te समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā उरुवेलायंu·ru·ve·lā·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti नज्जाnaj·jā नेरञ्जरायne·rañ·ja·rā·ya तीरेtī·re अजपालनिग्रोधेa·ja·pā·la·nig·ro·dhe पठमाभिसम्बुद्धो।pa·ṭha·mā·bhi·sam·bud·dho

    “Ekamidaṁ, bhante, samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.

    “This one time, sir, when you were first awakened, you were staying in Uruvelā at the goatherd’s banyan tree on the bank of the Nerañjarā River.

  93. 93

    तेनte·na खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ भन्ते,bhan·te समयेनsa·ma·ye·na भद्दाbhad·dā नामnā·ma सूरियवच्छसाsū·ri·ya·vac·cha·sā तिम्बरुनोtim·ba·ru·no गन्धब्बरञ्ञोgan·dhab·ba·rañ·ño धीता,dhī·tā तमभिकङ्खामि।ta·ma·bhi·kaṅ·khā·mi

    Tena kho panāhaṁ, bhante, samayena bhaddā nāma sūriyavacchasā timbaruno gandhabbarañño dhītā, tamabhikaṅkhāmi.

    And at that time I was in love with Bhaddā Suriyavaccasā, who they call ‘Darling Sunshine’, the daughter of the centaur king Timbaru.

  94. 94

    साsā खोkho पन,pa·na भन्ते,bhan·te भगिनीbha·gi·nī परकामिनीpa·ra·kā·mi·nī होति;ho·ti

    Sā kho pana, bhante, bhaginī parakāminī hoti;

    But the sister desired another.

  95. 95

    सिखण्डीsi·khaṇ·ḍī नामnā·ma मातलिस्सmā·ta·lis·sa सङ्गाहकस्सsaṅ·gā·ha·kas·sa पुत्तो,put·to तमभिकङ्खति।ta·ma·bhi·kaṅ·kha·ti

    sikhaṇḍī nāma mātalissa saṅgāhakassa putto, tamabhikaṅkhati.

    It was the one named Sikhaṇḍī, the son of Mātali the chariot handler, who she loved.

  96. 96

    यतोya·to खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te तंtaṃ भगिनिंbha·gi·niṃ नालत्थंnā·lat·thaṃ केनचिke·na·ci परियायेन।pa·ri·yā·ye·na

    Yato kho ahaṁ, bhante, taṁ bhaginiṁ nālatthaṁ kenaci pariyāyena.

    Since I couldn’t win that sister by any means,

  97. 97

    अथाहंa·thā·haṃ बेलुवपण्डुवीणंbe·lu·va·paṇ·ḍu·vī·ṇaṃ आदायā·dā·ya येनye·na तिम्बरुनोtim·ba·ru·no गन्धब्बरञ्ञोgan·dhab·ba·rañ·ño निवेसनंni·ve·sa·naṃ तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā बेलुवपण्डुवीणंbe·lu·va·paṇ·ḍu·vī·ṇaṃ अस्सावेसिं,as·sā·ve·siṃ इमाi·mā चca गाथाgā·thā अभासिंa·bhā·siṃ बुद्धूपसञ्हिताbud·dhū·pa·sañ·hi·tā धम्मूपसञ्हिताdham·mū·pa·sañ·hi·tā सङ्घूपसञ्हिताsaṅ·ghū·pa·sañ·hi·tā अरहन्तूपसञ्हिताa·ra·han·tū·pa·sañ·hi·tā कामूपसञ्हिता—kā·mū·pa·sañ·hi·tā

    Athāhaṁ beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena timbaruno gandhabbarañño nivesanaṁ tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ assāvesiṁ, imā ca gāthā abhāsiṁ buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā—

    I took my arched harp to Timbaru’s home, where I played those verses.

  98. 98

    वन्देvan·de तेte पितरंpi·ta·raṃ भद्दे,bhad·de

    Vande te pitaraṁ bhadde,

    (Pāli only)

  99. 99

    तिम्बरुंtim·ba·ruṃ सूरियवच्छसे;sū·ri·ya·vac·cha·se

    timbaruṁ sūriyavacchase;

    (Pāli only)

  100. 100

    येनye·na जातासिjā·tā·si कल्याणी,kal·yā·ṇī

    Yena jātāsi kalyāṇī,

    (Pāli only)

  101. 101

    आनन्दजननीā·nan·da·ja·na·nī मम।ma·ma

    ānandajananī mama.

    (Pāli only)

  102. 102

    …पे…pe

    …pe…

    (Pāli only)

  103. 103

    सालंवsā·laṃ·va नna चिरंci·raṃ फुल्लं,phul·laṃ

    Sālaṁva na ciraṁ phullaṁ,

    (Pāli only)

  104. 104

    पितरंpi·ta·raṃ तेte सुमेधसे;su·me·dha·se

    pitaraṁ te sumedhase;

    (Pāli only)

  105. 105

    वन्दमानोvan·da·mā·no नमस्सामि,na·mas·sā·mi

    Vandamāno namassāmi,

    (Pāli only)

  106. 106

    यस्सासेतादिसीyas·sā·se·tā·di·sī पजाति।pa·jā·ti

    yassāsetādisī pajāti.

    (Pāli only)

  107. 107

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te भन्ते,bhan·te भद्दाbhad·dā सूरियवच्छसाsū·ri·ya·vac·cha·sā मंmaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, bhante, bhaddā sūriyavacchasā maṁ etadavoca:

    When I finished, Suriyavaccasā said to me,

  108. 108

    ‘नna खोkho मे,me मारिस,mā·ri·sa सोso भगवाbha·ga·vā सम्मुखाsam·mu·khā दिट्ठो,diṭ·ṭho अपिa·pi चca सुतोयेवsu·to·ye·va मेme सोso भगवाbha·ga·vā देवानंde·vā·naṃ तावतिंसानंtā·va·tiṃ·sā·naṃ सुधम्मायंsu·dham·mā·yaṃ सभायंsa·bhā·yaṃ उपनच्चन्तिया।u·pa·nac·can·ti·yā

    ‘na kho me, mārisa, so bhagavā sammukhā diṭṭho, api ca sutoyeva me so bhagavā devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāyaṁ sabhāyaṁ upanaccantiyā.

    ‘Good fellow, I have not personally seen the Buddha. But I did hear about him when I went to dance for the gods of the thirty-three in the Hall of Clear Right.

  109. 109

    यतोya·to खोkho त्वं,tvaṃ मारिस,mā·ri·sa तंtaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ कित्तेसि,kit·te·si होतुho·tu नोno अज्जaj·ja समागमो’ति।sa·mā·ga·mo

    Yato kho tvaṁ, mārisa, taṁ bhagavantaṁ kittesi, hotu no ajja samāgamo’ti.

    Since you extol the Buddha, let us meet up today.’

  110. 110

    सोयेवso·ye·va नो,no भन्ते,bhan·te तस्साtas·sā भगिनियाbha·gi·ni·yā सद्धिंsad·dhiṃ समागमोsa·mā·ga·mo अहोसि।a·ho·si

    Soyeva no, bhante, tassā bhaginiyā saddhiṁ samāgamo ahosi.

    And that’s when I met up with that sister.

  111. 111

    नna चca दानिdā·ni ततोta·to पच्छा”ति।pac·chā

    Na ca dāni tato pacchā”ti.

    But we have not met since.”

  112. 112

    2। सक्कूपसङ्कमsak·kū·pa·saṅ·ka·ma

    2. Sakkūpasaṅkama

    2. The Approach of Sakka

  113. 113

    अथa·tha खोkho सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi:

    Then Sakka, lord of gods, thought,

  114. 114

    “पटिसम्मोदतिpa·ṭi·sam·mo·da·ti पञ्चसिखोpañ·ca·si·kho गन्धब्बदेवपुत्तोgan·dhab·ba·de·va·put·to भगवता,bha·ga·va·tā भगवाbha·ga·vā चca पञ्चसिखेना”ति।pañ·ca·si·khe·nā

    “paṭisammodati pañcasikho gandhabbadevaputto bhagavatā, bhagavā ca pañcasikhenā”ti.

    “Pañcasikha is exchanging pleasantries with the Buddha.”

  115. 115

    अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do पञ्चसिखंpañ·ca·si·khaṃ गन्धब्बदेवपुत्तंgan·dhab·ba·de·va·put·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:

    So he addressed Pañcasikha,

  116. 116

    “अभिवादेहिa·bhi·vā·de·hi मेme त्वं,tvaṃ तातtā·ta पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha भगवन्तं:bha·ga·van·taṃ

    “abhivādehi me tvaṁ, tāta pañcasikha, bhagavantaṁ:

    “My dear Pañcasikha, please bow to the Buddha for me, saying:

  117. 117

    ‘सक्को,sak·ko भन्ते,bhan·te देवानमिन्दोde·vā·na·min·do सामच्चोsā·mac·co सपरिजनोsa·pa·ri·ja·no भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दती’”ति।van·da·tī

    ‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.

    ‘Sir, Sakka, lord of gods, with his ministers and retinue, bows with his head at your feet.’”

  118. 118

    “एवं,e·vaṃ भद्दन्तवा”तिbhad·dan·ta·vā खोkho पञ्चसिखोpañ·ca·si·kho गन्धब्बदेवपुत्तोgan·dhab·ba·de·va·put·to सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेति:a·bhi·vā·de·ti

    “Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā bhagavantaṁ abhivādeti:

    “Yes, lord,” replied Pañcasikha. He bowed to the Buddha and said,

  119. 119

    “सक्को,sak·ko भन्ते,bhan·te देवानमिन्दोde·vā·na·min·do सामच्चोsā·mac·co सपरिजनोsa·pa·ri·ja·no भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दती”ति।van·da·tī

    “sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.

    “Sir, Sakka, lord of gods, with his ministers and retinue, bows with his head at your feet.”

  120. 120

    “एवंe·vaṃ सुखीsu·khī होतु,ho·tu पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do सामच्चोsā·mac·co सपरिजनो;sa·pa·ri·ja·no

    “Evaṁ sukhī hotu, pañcasikha, sakko devānamindo sāmacco saparijano;

    “So may Sakka with his ministers and retinue be happy, Pañcasikha,” said the Buddha,

  121. 121

    सुखकामाsu·kha·kā·mā हिhi देवाde·vā मनुस्साma·nus·sā असुराa·su·rā नागाnā·gā गन्धब्बाgan·dhab·bā येye चञ्ञेcañ·ñe सन्तिsan·ti पुथुकाया”ति।pu·thu·kā·yā

    sukhakāmā hi devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā”ti.

    “for all want to be happy—whether gods, humans, titans, dragons, centaurs, or any of the other diverse creatures there may be.”

  122. 122

    एवञ्चe·vañ·ca पनpa·na तथागताta·thā·ga·tā एवरूपेe·va·rū·pe महेसक्खेma·he·sak·khe यक्खेyak·khe अभिवदन्ति।a·bhi·va·dan·ti

    Evañca pana tathāgatā evarūpe mahesakkhe yakkhe abhivadanti.

    For that is how the Realized Ones salute such illustrious spirits.

  123. 123

    अभिवदितोa·bhi·va·di·to सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to इन्दसालगुहंin·da·sā·la·gu·haṃ पविसित्वाpa·vi·sit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si

    Abhivadito sakko devānamindo bhagavato indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

    And being saluted by the Buddha, Sakka entered Indra’s hill cave, bowed to the Buddha, and stood to one side.

  124. 124

    देवापिde·vā·pi तावतिंसाtā·va·tiṃ·sā इन्दसालगुहंin·da·sā·la·gu·haṃ पविसित्वाpa·vi·sit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठंसु।aṭ·ṭhaṃ·su

    Devāpi tāvatiṁsā indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.

    And the gods of the thirty-three did likewise,

  125. 125

    पञ्चसिखोपिpañ·ca·si·kho·pi गन्धब्बदेवपुत्तोgan·dhab·ba·de·va·put·to इन्दसालगुहंin·da·sā·la·gu·haṃ पविसित्वाpa·vi·sit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si

    Pañcasikhopi gandhabbadevaputto indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

    as did Pañcasikha.

  126. 126

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na इन्दसालगुहाin·da·sā·la·gu·hā विसमाvi·sa·mā सन्तीsan·tī समाsa·mā समपादि,sa·ma·pā·di सम्बाधाsam·bā·dhā सन्तीsan·tī उरुन्दाu·run·dā समपादि,sa·ma·pā·di अन्धकारोan·dha·kā·ro गुहायंgu·hā·yaṃ अन्तरधायि,an·ta·ra·dhā·yi आलोकोā·lo·ko उदपादिu·da·pā·di यथाya·thā तंtaṃ देवानंde·vā·naṃ देवानुभावेन।de·vā·nu·bhā·ve·na

    Tena kho pana samayena indasālaguhā visamā santī samā samapādi, sambādhā santī urundā samapādi, andhakāro guhāyaṁ antaradhāyi, āloko udapādi yathā taṁ devānaṁ devānubhāvena.

    And at that time the uneven places were evened out, the cramped places were opened up, the darkness vanished in the cave and light appeared, as happens through the glory of the gods.

  127. 127

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho bhagavā sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca:

    Then the Buddha said to Sakka,

  128. 128

    “अच्छरियमिदंac·cha·ri·ya·mi·daṃ आयस्मतोā·yas·ma·to कोसियस्स,ko·si·yas·sa अब्भुतमिदंab·bhu·ta·mi·daṃ आयस्मतोā·yas·ma·to कोसियस्सko·si·yas·sa तावtā·va बहुकिच्चस्सba·hu·kic·cas·sa बहुकरणीयस्सba·hu·ka·ra·ṇī·yas·sa यदिदंya·di·daṃ इधागमनन्”ति।i·dhā·ga·ma·nan

    “acchariyamidaṁ āyasmato kosiyassa, abbhutamidaṁ āyasmato kosiyassa tāva bahukiccassa bahukaraṇīyassa yadidaṁ idhāgamanan”ti.

    “It’s incredible and amazing that you, the venerable Kosiya, who has so many duties and so much to do, should come here.”

  129. 129

    “चिरपटिकाहं,ci·ra·pa·ṭi·kā·haṃ भन्ते,bhan·te भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुकामो;u·pa·saṅ·ka·mi·tu·kā·mo अपिa·pi चca देवानंde·vā·naṃ तावतिंसानंtā·va·tiṃ·sā·naṃ केहिचिke·hi·ci केहिचिke·hi·ci किच्चकरणीयेहिkic·ca·ka·ra·ṇī·ye·hi ब्यावटो;byā·va·ṭo एवाहंe·vā·haṃ नासक्खिंnā·sak·khiṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमितुं।u·pa·saṅ·ka·mi·tuṃ

    “Cirapaṭikāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamitukāmo; api ca devānaṁ tāvatiṁsānaṁ kehici kehici kiccakaraṇīyehi byāvaṭo; evāhaṁ nāsakkhiṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

    “For a long time I’ve wanted to come and see the Buddha, but I wasn’t able, being prevented by my many duties and responsibilities for the gods of the thirty-three.

  130. 130

    एकमिदं,e·ka·mi·daṃ भन्ते,bhan·te समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā सावत्थियंsā·vat·thi·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti सलळागारके।sa·la·ḷā·gā·ra·ke

    Ekamidaṁ, bhante, samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati salaḷāgārake.

    This one time, sir, the Buddha was staying near Sāvatthī in the <i lang='pi' translate='no'>salaḷa</i> tree hut.

  131. 131

    अथa·tha ख्वाहं,khvā·haṃ भन्ते,bhan·te सावत्थिंsā·vat·thiṃ अगमासिंa·ga·mā·siṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनाय।das·sa·nā·ya

    Atha khvāhaṁ, bhante, sāvatthiṁ agamāsiṁ bhagavantaṁ dassanāya.

    Then I went to Sāvatthī to see the Buddha.

  132. 132

    तेनte·na खोkho पन,pa·na भन्ते,bhan·te समयेनsa·ma·ye·na भगवाbha·ga·vā अञ्ञतरेनañ·ña·ta·re·na समाधिनाsa·mā·dhi·nā निसिन्नोni·sin·no होति,ho·ti भूजतिbhū·ja·ti चca नामnā·ma वेस्सवणस्सves·sa·va·ṇas·sa महाराजस्सma·hā·rā·jas·sa परिचारिकाpa·ri·cā·ri·kā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति,ho·ti पञ्जलिकाpañ·ja·li·kā नमस्समानाna·mas·sa·mā·nā तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Tena kho pana, bhante, samayena bhagavā aññatarena samādhinā nisinno hoti, bhūjati ca nāma vessavaṇassa mahārājassa paricārikā bhagavantaṁ paccupaṭṭhitā hoti, pañjalikā namassamānā tiṭṭhati.

    But at that time the Buddha was sitting immersed in some kind of meditation. And a divine maiden of Great King Vessavaṇa named Bhūjati was attending on the Buddha, standing there paying homage to him with cupped palms.

  133. 133

    अथa·tha ख्वाहं,khvā·haṃ भन्ते,bhan·te भूजतिंbhū·ja·tiṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    Atha khvāhaṁ, bhante, bhūjatiṁ etadavocaṁ:

    So I said to her,

  134. 134

    ‘अभिवादेहिa·bhi·vā·de·hi मेme त्वं,tvaṃ भगिनि,bha·gi·ni भगवन्तं:bha·ga·van·taṃ

    ‘abhivādehi me tvaṁ, bhagini, bhagavantaṁ:

    ‘Sister, please bow to the Buddha for me, saying:

  135. 135

    “सक्को,sak·ko भन्ते,bhan·te देवानमिन्दोde·vā·na·min·do सामच्चोsā·mac·co सपरिजनोsa·pa·ri·ja·no भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दती”’ति।van·da·tī

    “sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”’ti.

    “Sir, Sakka, lord of gods, with his ministers and retinue, bows with his head at your feet.”’

  136. 136

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te भन्ते,bhan·te साsā भूजतिbhū·ja·ti मंmaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, bhante, sā bhūjati maṁ etadavoca:

    When I said this, she said to me,

  137. 137

    ‘अकालोa·kā·lo खो,kho मारिस,mā·ri·sa भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनाय;das·sa·nā·ya

    ‘akālo kho, mārisa, bhagavantaṁ dassanāya;

    ‘It’s the wrong time to see the Buddha,

  138. 138

    पटिसल्लीनोpa·ṭi·sal·lī·no भगवा’ति।bha·ga·vā

    paṭisallīno bhagavā’ti.

    as he’s in retreat.’

  139. 139

    ‘तेनte·na हि,hi भगिनि,bha·gi·ni यदाya·dā भगवाbha·ga·vā तम्हाtam·hā समाधिम्हाsa·mā·dhim·hā वुट्ठितोvuṭ·ṭhi·to होति,ho·ti अथa·tha ममma·ma वचनेनva·ca·ne·na भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेहि:a·bhi·vā·de·hi

    ‘Tena hi, bhagini, yadā bhagavā tamhā samādhimhā vuṭṭhito hoti, atha mama vacanena bhagavantaṁ abhivādehi:

    ‘Well then, sister, please convey my message when the Buddha emerges from that immersion.’

  140. 140

    “सक्को,sak·ko भन्ते,bhan·te देवानमिन्दोde·vā·na·min·do सामच्चोsā·mac·co सपरिजनोsa·pa·ri·ja·no भगवतोbha·ga·va·to पादेpā·de सिरसाsi·ra·sā वन्दती”’ति।van·da·tī

    “sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”’ti.

    (Pāli only)

  141. 141

    कच्चिkac·ci मेme सा,sā भन्ते,bhan·te भगिनीbha·gi·nī भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेसि?a·bhi·vā·de·si

    Kacci me sā, bhante, bhaginī bhagavantaṁ abhivādesi?

    I hope that sister bowed to you?

  142. 142

    सरतिsa·ra·ti भगवाbha·ga·vā तस्साtas·sā भगिनियाbha·gi·ni·yā वचनन्”ति?va·ca·nan

    Sarati bhagavā tassā bhaginiyā vacanan”ti?

    Do you remember what she said?”

  143. 143

    “अभिवादेसिa·bhi·vā·de·si मंmaṃ सा,sā देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भगिनी,bha·gi·nī सरामहंsa·rā·ma·haṃ तस्साtas·sā भगिनियाbha·gi·ni·yā वचनं।va·ca·naṃ

    “Abhivādesi maṁ sā, devānaminda, bhaginī, sarāmahaṁ tassā bhaginiyā vacanaṁ.

    “She did bow, lord of gods, and I remember what she said.

  144. 144

    अपिa·pi चाहंcā·haṃ आयस्मतोā·yas·ma·to नेमिसद्देनne·mi·sad·de·na तम्हाtam·hā समाधिम्हाsa·mā·dhim·hā वुट्ठितो”ति।vuṭ·ṭhi·to

    Api cāhaṁ āyasmato nemisaddena tamhā samādhimhā vuṭṭhito”ti.

    I also remember that it was the sound of your chariot wheels that pulled me out of that immersion.”

  145. 145

    “येye ते,te भन्ते,bhan·te देवाde·vā अम्हेहिam·he·hi पठमतरंpa·ṭha·ma·ta·raṃ तावतिंसकायंtā·va·tiṃ·sa·kā·yaṃ उपपन्ना,u·pa·pan·nā तेसंte·saṃ मेme सम्मुखाsam·mu·khā सुतंsu·taṃ सम्मुखाsam·mu·khā पटिग्गहितं:pa·ṭig·ga·hi·taṃ

    “Ye te, bhante, devā amhehi paṭhamataraṁ tāvatiṁsakāyaṁ upapannā, tesaṁ me sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:

    “Sir, I have heard and learned this in the presence of the gods who were reborn in the host of the thirty-three before me:

  146. 146

    ‘यदाya·dā तथागताta·thā·ga·tā लोकेlo·ke उप्पज्जन्तिup·paj·jan·ti अरहन्तोa·ra·han·to सम्मासम्बुद्धा,sam·mā·sam·bud·dhā दिब्बाdib·bā कायाkā·yā परिपूरेन्ति,pa·ri·pū·ren·ti हायन्तिhā·yan·ti असुरकाया’ति।a·su·ra·kā·yā

    ‘yadā tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’ti.

    ‘When a Realized One arises in the world, perfected and fully awakened, the heavenly hosts swell, while the titan hosts dwindle.’

  147. 147

    तंtaṃ मेme इदं,i·daṃ भन्ते,bhan·te सक्खिदिट्ठंsak·khi·diṭ·ṭhaṃ यतोya·to तथागतोta·thā·ga·to लोकेlo·ke उप्पन्नोup·pan·no अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धो,sam·mā·sam·bud·dho दिब्बाdib·bā कायाkā·yā परिपूरेन्ति,pa·ri·pū·ren·ti हायन्तिhā·yan·ti असुरकायाति।a·su·ra·kā·yā·ti

    Taṁ me idaṁ, bhante, sakkhidiṭṭhaṁ yato tathāgato loke uppanno arahaṁ sammāsambuddho, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyāti.

    And I have seen this with my own eyes.

  148. 148

    2।1। गोपकवत्थुgo·pa·ka·vat·thu

    2.1. Gopakavatthu

    2.1. The Story of Gopikā

  149. 149

    इधेव,i·dhe·va भन्ते,bhan·te कपिलवत्थुस्मिंka·pi·la·vat·thus·miṃ गोपिकाgo·pi·kā नामnā·ma सक्यधीताsak·ya·dhī·tā अहोसिa·ho·si बुद्धेbud·dhe पसन्नाpa·san·nā धम्मेdham·me पसन्नाpa·san·nā सङ्घेsaṅ·ghe पसन्नाpa·san·nā सीलेसुsī·le·su परिपूरकारिनी।pa·ri·pū·ra·kā·ri·nī

    Idheva, bhante, kapilavatthusmiṁ gopikā nāma sakyadhītā ahosi buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī.

    Right here in Kapilavatthu there was a Sakyan lady named Gopikā who had confidence in the Buddha, the teaching, and the Saṅgha, and had fulfilled her ethics.

  150. 150

    साsā इत्थित्तंit·thit·taṃ विराजेत्वाvi·rā·jet·vā पुरिसत्तंpu·ri·sat·taṃ भावेत्वाbhā·vet·vā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपन्ना।u·pa·pan·nā

    Sā itthittaṁ virājetvā purisattaṁ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā.

    Losing her attachment to femininity, she developed masculinity. When her body broke up, after death, she was reborn in a good place, a heavenly realm.

  151. 151

    देवानंde·vā·naṃ तावतिंसानंtā·va·tiṃ·sā·naṃ सहब्यतंsa·hab·ya·taṃ अम्हाकंam·hā·kaṃ पुत्तत्तंput·tat·taṃ अज्झुपगता।aj·jhu·pa·ga·tā

    Devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ amhākaṁ puttattaṁ ajjhupagatā.

    In the company of the gods of the thirty-three she became one of my sons.

  152. 152

    तत्रपिtat·ra·pi नंnaṃ एवंe·vaṃ जानन्ति:jā·nan·ti

    Tatrapi naṁ evaṁ jānanti:

    There they knew him as

  153. 153

    ‘गोपकोgo·pa·ko देवपुत्तो,de·va·put·to गोपकोgo·pa·ko देवपुत्तो’ति।de·va·put·to

    ‘gopako devaputto, gopako devaputto’ti.

    the godling Gopaka.

  154. 154

    अञ्ञेपि,añ·ñe·pi भन्ते,bhan·te तयोta·yo भिक्खूbhik·khū भगवतिbha·ga·va·ti ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरित्वाca·rit·vā हीनंhī·naṃ गन्धब्बकायंgan·dhab·ba·kā·yaṃ उपपन्ना।u·pa·pan·nā

    Aññepi, bhante, tayo bhikkhū bhagavati brahmacariyaṁ caritvā hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapannā.

    Meanwhile three others, mendicants who had led the spiritual life under the Buddha, were reborn in the inferior centaur realm.

  155. 155

    तेte पञ्चहिpañ·ca·hi कामगुणेहिkā·ma·gu·ṇe·hi समप्पिताsa·map·pi·tā समङ्गीभूताsa·maṅ·gī·bhū·tā परिचारयमानाpa·ri·cā·ra·ya·mā·nā अम्हाकंam·hā·kaṃ उपट्ठानंu·paṭ·ṭhā·naṃ आगच्छन्तिā·gac·chan·ti अम्हाकंam·hā·kaṃ पारिचरियं।pā·ri·ca·ri·yaṃ

    Te pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārayamānā amhākaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti amhākaṁ pāricariyaṁ.

    There they amused themselves, supplied and provided with the five kinds of sensual stimulation, and became my servants and attendants.

  156. 156

    तेte अम्हाकंam·hā·kaṃ उपट्ठानंu·paṭ·ṭhā·naṃ आगतेā·ga·te अम्हाकंam·hā·kaṃ पारिचरियंpā·ri·ca·ri·yaṃ गोपकोgo·pa·ko देवपुत्तोde·va·put·to पटिचोदेसि:pa·ṭi·co·de·si

    Te amhākaṁ upaṭṭhānaṁ āgate amhākaṁ pāricariyaṁ gopako devaputto paṭicodesi:

    At that, Gopaka scolded them,

  157. 157

    ‘कुतोमुखाku·to·mu·khā नामnā·ma तुम्हे,tum·he मारिसा,mā·ri·sā तस्सtas·sa भगवतोbha·ga·va·to धम्मंdham·maṃ अस्सुत्थ—as·sut·tha

    ‘kutomukhā nāma tumhe, mārisā, tassa bhagavato dhammaṁ assuttha—

    ‘Where on earth were you at, good fellows, when you heard the Buddha’s teaching!

  158. 158

    अहञ्हिa·hañ·hi नामnā·ma इत्थिकाit·thi·kā समानाsa·mā·nā बुद्धेbud·dhe पसन्नाpa·san·nā धम्मेdham·me पसन्नाpa·san·nā सङ्घेsaṅ·ghe पसन्नाpa·san·nā सीलेसुsī·le·su परिपूरकारिनीpa·ri·pū·ra·kā·ri·nī इत्थित्तंit·thit·taṃ विराजेत्वाvi·rā·jet·vā पुरिसत्तंpu·ri·sat·taṃ भावेत्वाbhā·vet·vā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपन्ना,u·pa·pan·nā देवानंde·vā·naṃ तावतिंसानंtā·va·tiṃ·sā·naṃ सहब्यतंsa·hab·ya·taṃ सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पुत्तत्तंput·tat·taṃ अज्झुपगता।aj·jhu·pa·ga·tā

    ahañhi nāma itthikā samānā buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī itthittaṁ virājetvā purisattaṁ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ sakkassa devānamindassa puttattaṁ ajjhupagatā.

    For while I was still a woman I had confidence in the Buddha, the teaching, and the Saṅgha, and had fulfilled my ethics. I lost my attachment to femininity and developed masculinity. When my body broke up, after death, I was reborn in a good place, a heavenly realm. In the company of the gods of the thirty-three I became one of Sakka’s sons.

  159. 159

    इधापिi·dhā·pi मंmaṃ एवंe·vaṃ जानन्ति:jā·nan·ti

    Idhāpi maṁ evaṁ jānanti:

    Here they know me as

  160. 160

    “गोपकोgo·pa·ko देवपुत्तोde·va·put·to गोपकोgo·pa·ko देवपुत्तो”ति।de·va·put·to

    “gopako devaputto gopako devaputto”ti.

    the godling Gopaka.

  161. 161

    तुम्हेtum·he पन,pa·na मारिसा,mā·ri·sā भगवतिbha·ga·va·ti ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरित्वाca·rit·vā हीनंhī·naṃ गन्धब्बकायंgan·dhab·ba·kā·yaṃ उपपन्ना।u·pa·pan·nā

    Tumhe pana, mārisā, bhagavati brahmacariyaṁ caritvā hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapannā.

    But you, having led the spiritual life under the Buddha, were reborn in the inferior centaur realm.

  162. 162

    दुद्दिट्ठरूपंdud·diṭ·ṭha·rū·paṃ वतva·ta भोbho अद्दसाम,ad·da·sā·ma येye मयंma·yaṃ अद्दसामad·da·sā·ma सहधम्मिकेsa·ha·dham·mi·ke हीनंhī·naṃ गन्धब्बकायंgan·dhab·ba·kā·yaṃ उपपन्ने’ति।u·pa·pan·ne

    Duddiṭṭharūpaṁ vata bho addasāma, ye mayaṁ addasāma sahadhammike hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapanne’ti.

    It is a sad sight indeed to see fellow practitioners reborn in the inferior centaur realm.’

  163. 163

    तेसं,te·saṃ भन्ते,bhan·te गोपकेनgo·pa·ke·na देवपुत्तेनde·va·put·te·na पटिचोदितानंpa·ṭi·co·di·tā·naṃ द्वेdve देवाde·vā दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सतिंsa·tiṃ पटिलभिंसुpa·ṭi·la·bhiṃ·su कायंkā·yaṃ ब्रह्मपुरोहितं,brah·ma·pu·ro·hi·taṃ एकोe·ko पनpa·na देवोde·vo कामेkā·me अज्झावसि।aj·jhā·va·si

    Tesaṁ, bhante, gopakena devaputtena paṭicoditānaṁ dve devā diṭṭheva dhamme satiṁ paṭilabhiṁsu kāyaṁ brahmapurohitaṁ, eko pana devo kāme ajjhāvasi.

    When scolded by Gopaka, two of those gods regained their memory right away. They went to the host of the priests of Divinity, but one god remained attached to sensual pleasures.

  164. 164

    ‘उपासिकाu·pā·si·kā चक्खुमतोcak·khu·ma·to अहोसिं,a·ho·siṃ

    ‘Upāsikā cakkhumato ahosiṁ,

    ‘“I was a laywoman disciple of the Clear-eyed One,

  165. 165

    नामम्पिnā·mam·pi मय्हंmay·haṃ अहुa·hu “गोपिका”ति;go·pi·kā

    Nāmampi mayhaṁ ahu “gopikā”ti;

    and my name was Gopikā.

  166. 166

    बुद्धेbud·dhe चca धम्मेdham·me चca अभिप्पसन्ना,a·bhip·pa·san·nā

    Buddhe ca dhamme ca abhippasannā,

    I was devoted to the Buddha and the teaching,

  167. 167

    सङ्घञ्चुपट्ठासिंsaṅ·ghañ·cu·paṭ·ṭhā·siṃ पसन्नचित्ता।pa·san·na·cit·tā

    Saṅghañcupaṭṭhāsiṁ pasannacittā.

    and I faithfully served the Saṅgha.

  168. 168

    तस्सेवtas·se·va बुद्धस्सbud·dhas·sa सुधम्मताय,su·dham·ma·tā·ya

    Tasseva buddhassa sudhammatāya,

    Because of the clear rightness of the Buddha’s teaching,

  169. 169

    सक्कस्सsak·kas·sa पुत्तोम्हिput·tom·hi महानुभावो;ma·hā·nu·bhā·vo

    Sakkassa puttomhi mahānubhāvo;

    I’m now a mighty, dazzling son of Sakka,

  170. 170

    महाजुतीकोma·hā·ju·tī·ko तिदिवूपपन्नो,ti·di·vū·pa·pan·no

    Mahājutīko tidivūpapanno,

    reborn in the Third Heaven.

  171. 171

    जानन्तिjā·nan·ti मंmaṃ इधापिi·dhā·pi “गोपको”ति।go·pa·ko

    Jānanti maṁ idhāpi “gopako”ti.

    And here they know me as Gopaka.

  172. 172

    अथद्दसंa·thad·da·saṃ भिक्खवोbhik·kha·vo दिट्ठपुब्बे,diṭ·ṭha·pub·be

    Athaddasaṁ bhikkhavo diṭṭhapubbe,

    Then I saw some mendicants who I’d seen before,

  173. 173

    गन्धब्बकायूपगतेgan·dhab·ba·kā·yū·pa·ga·te वसीने;va·sī·ne

    Gandhabbakāyūpagate vasīne;

    dwelling in the host of centaurs.

  174. 174

    इमेहिi·me·hi तेte गोतमसावकासे,go·ta·ma·sā·va·kā·se

    Imehi te gotamasāvakāse,

    They were disciples of Gotama

  175. 175

    येye चca मयंma·yaṃ पुब्बेpub·be मनुस्सभूता।ma·nus·sa·bhū·tā

    Ye ca mayaṁ pubbe manussabhūtā.

    when I used to be a human.

  176. 176

    अन्नेनan·ne·na पानेनpā·ne·na उपट्ठहिम्हा,u·paṭ·ṭha·him·hā

    Annena pānena upaṭṭhahimhā,

    I served them with food and drink,

  177. 177

    पादूपसङ्गय्हpā·dū·pa·saṅ·gay·ha सकेsa·ke निवेसने;ni·ve·sa·ne

    Pādūpasaṅgayha sake nivesane;

    and clasped their feet in my own home.

  178. 178

    कुतोमुखाku·to·mu·khā नामnā·ma इमेi·me भवन्तो,bha·van·to

    Kutomukhā nāma ime bhavanto,

    Where on earth were these good fellows at

  179. 179

    बुद्धस्सbud·dhas·sa धम्मानिdham·mā·ni पटिग्गहेसुं।pa·ṭig·ga·he·suṃ

    Buddhassa dhammāni paṭiggahesuṁ.

    when they learned the Buddha’s teachings?

  180. 180

    पच्चत्तंpac·cat·taṃ वेदितब्बोve·di·tab·bo हिhi धम्मो,dham·mo

    Paccattaṁ veditabbo hi dhammo,

    For each must know for themselves the teaching

  181. 181

    सुदेसितोsu·de·si·to चक्खुमतानुबुद्धो;cak·khu·ma·tā·nu·bud·dho

    Sudesito cakkhumatānubuddho;

    so well-taught, realized by the Clear-eyed One.

  182. 182

    अहञ्हिa·hañ·hi तुम्हेवtum·he·va उपासमानो,u·pā·sa·mā·no

    Ahañhi tumheva upāsamāno,

    I was one who followed you,

  183. 183

    सुत्वानsut·vā·na अरियानa·ri·yā·na सुभासितानि।su·bhā·si·tā·ni

    Sutvāna ariyāna subhāsitāni.

    having heard the fine words of the noble ones.

  184. 184

    सक्कस्सsak·kas·sa पुत्तोम्हिput·tom·hi महानुभावो,ma·hā·nu·bhā·vo

    Sakkassa puttomhi mahānubhāvo,

    I’m now a mighty, dazzling son of Sakka,

  185. 185

    महाजुतीकोma·hā·ju·tī·ko तिदिवूपपन्नो;ti·di·vū·pa·pan·no

    Mahājutīko tidivūpapanno;

    reborn in the Third Heaven.

  186. 186

    तुम्हेtum·he पनpa·na सेट्ठमुपासमाना,seṭ·ṭha·mu·pā·sa·mā·nā

    Tumhe pana seṭṭhamupāsamānā,

    But you followed the best of men,

  187. 187

    अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरित्वा।ca·rit·vā

    Anuttaraṁ brahmacariyaṁ caritvā.

    and led the supreme spiritual life,

  188. 188

    हीनंhī·naṃ कायंkā·yaṃ उपपन्नाu·pa·pan·nā भवन्तो,bha·van·to

    Hīnaṁ kāyaṁ upapannā bhavanto,

    but still you’re born in this lesser realm,

  189. 189

    अनानुलोमाa·nā·nu·lo·mā भवतूपपत्ति;bha·va·tū·pa·pat·ti

    Anānulomā bhavatūpapatti;

    a rebirth unbefitting.

  190. 190

    दुद्दिट्ठरूपंdud·diṭ·ṭha·rū·paṃ वतva·ta अद्दसाम,ad·da·sā·ma

    Duddiṭṭharūpaṁ vata addasāma,

    It’s a sad sight I see, good fellows,

  191. 191

    सहधम्मिकेsa·ha·dham·mi·ke हीनकायूपपन्ने।hī·na·kā·yū·pa·pan·ne

    Sahadhammike hīnakāyūpapanne.

    fellow practitioners in a lesser realm.

  192. 192

    गन्धब्बकायूपगताgan·dhab·ba·kā·yū·pa·ga·tā भवन्तो,bha·van·to

    Gandhabbakāyūpagatā bhavanto,

    Reborn in the host of centaurs,

  193. 193

    देवानमागच्छथde·vā·na·mā·gac·cha·tha पारिचरियं;pā·ri·ca·ri·yaṃ

    Devānamāgacchatha pāricariyaṁ;

    only to wait upon the gods.

  194. 194

    अगारेa·gā·re वसतोva·sa·to मय्हं,may·haṃ

    Agāre vasato mayhaṁ,

    Meanwhile, I dwelt in a house—

  195. 195

    इमंi·maṃ पस्सpas·sa विसेसतं।vi·se·sa·taṃ

    Imaṁ passa visesataṁ.

    but see my distinction now!

  196. 196

    इत्थीit·thī हुत्वाhut·vā स्वज्जsvaj·ja पुमोम्हिpu·mom·hi देवो,de·vo

    Itthī hutvā svajja pumomhi devo,

    Having been a woman now I’m a male god,

  197. 197

    दिब्बेहिdib·be·hi कामेहिkā·me·hi समङ्गिभूतो’;sa·maṅ·gi·bhū·to

    Dibbehi kāmehi samaṅgibhūto’;

    blessed with heavenly sensual pleasures.”

  198. 198

    तेte चोदिताco·di·tā गोतमसावकेन,go·ta·ma·sā·va·ke·na

    Te coditā gotamasāvakena,

    Scolded by that disciple of Gotama,

  199. 199

    संवेगमापादुsaṃ·ve·ga·mā·pā·du समेच्चsa·mec·ca गोपकं।go·pa·kaṃ

    Saṁvegamāpādu samecca gopakaṁ.

    comprehending Gopaka, <j>they were struck with urgency.

  200. 200

    ‘हन्दhan·da वियायामvi·yā·yā·ma ब्यायाम,byā·yā·ma

    ‘Handa viyāyāma byāyāma,

    “Let’s strive, let’s try hard—

  201. 201

    माmā नोno मयंma·yaṃ परपेस्साpa·ra·pes·sā अहुम्हा’;a·hum·hā

    Mā no mayaṁ parapessā ahumhā’;

    we won’t serve others any more!”

  202. 202

    तेसंte·saṃ दुवेdu·ve वीरियमारभिंसु,vī·ri·ya·mā·ra·bhiṃ·su

    Tesaṁ duve vīriyamārabhiṁsu,

    Two of them roused up energy,

  203. 203

    अनुस्सरंa·nus·sa·raṃ गोतमसासनानि।go·ta·ma·sā·sa·nā·ni

    Anussaraṁ gotamasāsanāni.

    recalling the Buddha’s instructions.

  204. 204

    इधेवi·dhe·va चित्तानिcit·tā·ni विराजयित्वा,vi·rā·ja·yit·vā

    Idheva cittāni virājayitvā,

    Right away they became dispassionate,

  205. 205

    कामेसुkā·me·su आदीनवमद्दसंसु;ā·dī·na·va·mad·da·saṃ·su

    Kāmesu ādīnavamaddasaṁsu;

    seeing the drawbacks in sensual pleasures.

  206. 206

    तेte कामसंयोजनबन्धनानि,kā·ma·saṃ·yo·ja·na·ban·dha·nā·ni

    Te kāmasaṁyojanabandhanāni,

    The fetters and bonds of sensual pleasures—

  207. 207

    पापिमयोगानिpā·pi·ma·yo·gā·ni दुरच्चयानि।du·rac·ca·yā·ni

    Pāpimayogāni duraccayāni.

    the ties of the Wicked One so hard to break—

  208. 208

    नागोवnā·go·va सन्नानिsan·nā·ni गुणानिgu·ṇā·ni छेत्वा,chet·vā

    Nāgova sannāni guṇāni chetvā,

    they burst them like a bull elephant his ropes,

  209. 209

    देवेde·ve तावतिंसेtā·va·tiṃ·se अतिक्कमिंसु;a·tik·ka·miṃ·su

    Deve tāvatiṁse atikkamiṁsu;

    and passed right over the thirty-three.

  210. 210

    सइन्दाsa·in·dā देवाde·vā सपजापतिका,sa·pa·jā·pa·ti·kā

    Saindā devā sapajāpatikā,

    The gods with Indra and the Progenitor

  211. 211

    सब्बेsab·be सुधम्मायsu·dham·mā·ya सभायुपविट्ठा।sa·bhā·yu·pa·viṭ·ṭhā

    Sabbe sudhammāya sabhāyupaviṭṭhā.

    were all gathered in the Hall of Clear Right.

  212. 212

    तेसंte·saṃ निसिन्नानंni·sin·nā·naṃ अभिक्कमिंसु,a·bhik·ka·miṃ·su

    Tesaṁ nisinnānaṁ abhikkamiṁsu,

    As they sat there, they passed over them,

  213. 213

    वीराvī·rā विरागाvi·rā·gā विरजंvi·ra·jaṃ करोन्ता;ka·ron·tā

    Vīrā virāgā virajaṁ karontā;

    the heroes desireless, practicing purity.

  214. 214

    तेte दिस्वाdis·vā संवेगमकासिsaṃ·ve·ga·ma·kā·si वासवो,vā·sa·vo

    Te disvā saṁvegamakāsi vāsavo,

    Seeing them, Vāsava was struck with urgency;

  215. 215

    देवाभिभूde·vā·bhi·bhū देवगणस्सde·va·ga·ṇas·sa मज्झे।maj·jhe

    Devābhibhū devagaṇassa majjhe.

    the master of gods in the midst of the group said,

  216. 216

    ‘इमेहिi·me·hi तेte हीनकायूपपन्ना,hī·na·kā·yū·pa·pan·nā

    ‘Imehi te hīnakāyūpapannā,

    “These were born in the lesser centaur realm,

  217. 217

    देवेde·ve तावतिंसेtā·va·tiṃ·se अभिक्कमन्ति’;a·bhik·ka·man·ti

    Deve tāvatiṁse abhikkamanti’;

    but now they pass us by!”

  218. 218

    संवेगजातस्सsaṃ·ve·ga·jā·tas·sa वचोva·co निसम्म,ni·sam·ma

    Saṁvegajātassa vaco nisamma,

    Heeding the speech of one so moved,

  219. 219

    सोso गोपकोgo·pa·ko वासवमज्झभासि।vā·sa·va·maj·jha·bhā·si

    So gopako vāsavamajjhabhāsi.

    Gopaka addressed Vāsava,

  220. 220

    ‘बुद्धोbud·dho जनिन्दत्थिja·nin·dat·thi मनुस्सलोके,ma·nus·sa·lo·ke

    ‘Buddho janindatthi manussaloke,

    “There is a Buddha, a lord of men, in the world.

  221. 221

    कामाभिभूkā·mā·bhi·bhū सक्यमुनीतिsak·ya·mu·nī·ti ञायति;ñā·ya·ti

    Kāmābhibhū sakyamunīti ñāyati;

    Known as the Sakyan Sage, <j>he’s mastered the senses.

  222. 222

    तस्सेवtas·se·va तेte पुत्ताput·tā सतियाsa·ti·yā विहीना,vi·hī·nā

    Tasseva te puttā satiyā vihīnā,

    Those sons of his lost their memory;

  223. 223

    चोदिताco·di·tā मयाma·yā तेte सतिमज्झलत्थुं’।sa·ti·maj·jha·lat·thuṃ

    Coditā mayā te satimajjhalatthuṁ’.

    but when scolded by me they gained it back.

  224. 224

    तिण्णंtiṇ·ṇaṃ तेसंte·saṃ आवसिनेत्थā·va·si·net·tha एको,e·ko

    Tiṇṇaṁ tesaṁ āvasinettha eko,

    Of the three, there is one who remains

  225. 225

    गन्धब्बकायूपगतोgan·dhab·ba·kā·yū·pa·ga·to वसीनो;va·sī·no

    Gandhabbakāyūpagato vasīno;

    dwelling in the host of centaurs.

  226. 226

    द्वेdve चca सम्बोधिपथानुसारिनो,sam·bo·dhi·pa·thā·nu·sā·ri·no

    Dve ca sambodhipathānusārino,

    But two, recollecting the path to awakening,

  227. 227

    देवेपिde·ve·pi हीळेन्तिhī·ḷen·ti समाहितत्ता।sa·mā·hi·tat·tā

    Devepi hīḷenti samāhitattā.

    serene, spurn even the gods.

  228. 228

    एतादिसीe·tā·di·sī धम्मप्पकासनेत्थ,dham·map·pa·kā·sa·net·tha

    Etādisī dhammappakāsanettha,

    Such is the explanation of the teaching here:

  229. 229

    नna तत्थtat·tha किङ्कङ्खतिkiṅ·kaṅ·kha·ti कोचिko·ci सावको;sā·va·ko

    Na tattha kiṅkaṅkhati koci sāvako;

    not a single disciple doubts that.

  230. 230

    नितिण्णओघंni·tiṇ·ṇa·o·ghaṃ विचिकिच्छछिन्नं,vi·ci·kic·cha·chin·naṃ

    Nitiṇṇaoghaṁ vicikicchachinnaṁ,

    We venerate the Buddha, the victor, lord of men,

  231. 231

    बुद्धंbud·dhaṃ नमस्सामna·mas·sā·ma जिनंji·naṃ जनिन्दं।ja·nin·daṃ

    Buddhaṁ namassāma jinaṁ janindaṁ.

    who has crossed the flood and cut off doubt.

  232. 232

    यंyaṃ तेte धम्मंdham·maṃ इधञ्ञाय,i·dhañ·ñā·ya

    Yaṁ te dhammaṁ idhaññāya,

    They attained distinction to the extent

  233. 233

    विसेसंvi·se·saṃ अज्झगंसुaj·jha·gaṃ·su ते;te

    visesaṁ ajjhagaṁsu te;

    they understood the teaching here;

  234. 234

    कायंkā·yaṃ ब्रह्मपुरोहितं,brah·ma·pu·ro·hi·taṃ

    Kāyaṁ brahmapurohitaṁ,

    two of them distinguished

  235. 235

    दुवेdu·ve तेसंte·saṃ विसेसगू।vi·se·sa·gū

    duve tesaṁ visesagū.

    in the host of the priests of Divinity.”’

  236. 236

    तस्सtas·sa धम्मस्सdham·mas·sa पत्तिया,pat·ti·yā

    Tassa dhammassa pattiyā,

    We have come here, dear sir,

  237. 237

    आगतम्हासिā·ga·tam·hā·si मारिस;mā·ri·sa

    āgatamhāsi mārisa;

    to realize this same teaching.

  238. 238

    कतावकासाka·tā·va·kā·sā भगवता,bha·ga·va·tā

    Katāvakāsā bhagavatā,

    If the Buddha would give me a chance,

  239. 239

    पञ्हंpañ·haṃ पुच्छेमुpuc·che·mu मारिसा”ति।mā·ri·sā

    pañhaṁ pucchemu mārisā”ti.

    I would ask a question, dear sir.”

  240. 240

    अथa·tha खोkho भगवतोbha·ga·va·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho bhagavato etadahosi:

    Then it occurred to the Buddha,

  241. 241

    “दीघरत्तंdī·gha·rat·taṃ विसुद्धोvi·sud·dho खोkho अयंa·yaṃ यक्खो,yak·kho यंyaṃ किञ्चिkiñ·ci मंmaṃ पञ्हंpañ·haṃ पुच्छिस्सति,puc·chis·sa·ti सब्बंsab·baṃ तंtaṃ अत्थसञ्हितंयेवat·tha·sañ·hi·taṃ·ye·va पुच्छिस्सति,puc·chis·sa·ti नोno अनत्थसञ्हितं।a·nat·tha·sañ·hi·taṃ

    “dīgharattaṁ visuddho kho ayaṁ yakkho, yaṁ kiñci maṁ pañhaṁ pucchissati, sabbaṁ taṁ atthasañhitaṁyeva pucchissati, no anatthasañhitaṁ.

    “For a long time now this spirit has led a pure life. Any question he asks me will be beneficial, not unbeneficial.

  242. 242

    यञ्चस्साहंyañ·cas·sā·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकरिस्सामि,byā·ka·ris·sā·mi तंtaṃ खिप्पमेवkhip·pa·me·va आजानिस्सती”ति।ā·jā·nis·sa·tī

    Yañcassāhaṁ puṭṭho byākarissāmi, taṁ khippameva ājānissatī”ti.

    And he will quickly understand any answer I give to his question.”

  243. 243

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā सक्कंsak·kaṃ देवानमिन्दंde·vā·na·min·daṃ गाथायgā·thā·ya अज्झभासि:aj·jha·bhā·si

    Atha kho bhagavā sakkaṁ devānamindaṁ gāthāya ajjhabhāsi:

    So the Buddha addressed Sakka in verse:

  244. 244

    “पुच्छpuc·cha वासवvā·sa·va मंmaṃ पञ्हं,pañ·haṃ

    “Puccha vāsava maṁ pañhaṁ,

    “Ask me your question, Vāsava,

  245. 245

    यंyaṃ किञ्चिkiñ·ci मनसिच्छसि;ma·na·sic·cha·si

    yaṁ kiñci manasicchasi;

    whatever you want.

  246. 246

    तस्सtas·sa तस्सेवtas·se·va पञ्हस्स,pañ·has·sa

    Tassa tasseva pañhassa,

    I’ll solve each and every

  247. 247

    अहंa·haṃ अन्तंan·taṃ करोमिka·ro·mi ते”ति।te

    ahaṁ antaṁ karomi te”ti.

    question you have.”

  248. 248

    पठमभाणवारोpa·ṭha·ma·bhā·ṇa·vā·ro निट्ठितो।niṭ·ṭhi·to

    Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

    The first recitation section is complete.

  249. 249

    कतावकासोka·tā·va·kā·so सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवताbha·ga·va·tā इमंi·maṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ पठमंpa·ṭha·maṃ पञ्हंpañ·haṃ अपुच्छि:a·puc·chi

    Katāvakāso sakko devānamindo bhagavatā imaṁ bhagavantaṁ paṭhamaṁ pañhaṁ apucchi:

    Having been granted an opportunity by the Buddha, Sakka asked the first question.

  250. 250

    “किंसंयोजनाkiṃ·saṃ·yo·ja·nā नुnu खो,kho मारिस,mā·ri·sa देवाde·vā मनुस्साma·nus·sā असुराa·su·rā नागाnā·gā गन्धब्बाgan·dhab·bā येye चञ्ञेcañ·ñe सन्तिsan·ti पुथुकाया,pu·thu·kā·yā ते:te

    “Kiṁsaṁyojanā nu kho, mārisa, devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te:

    “Good fellow, what fetters bind the gods, humans, titans, dragons, centaurs—and any of the other diverse creatures—

  251. 251

    ‘अवेराa·ve·rā अदण्डाa·daṇ·ḍā असपत्ताa·sa·pat·tā अब्यापज्जाab·yā·paj·jā विहरेमुvi·ha·re·mu अवेरिनो’तिa·ve·ri·no इतिi·ti चca नेसंne·saṃ होति,ho·ti अथa·tha चca पनpa·na सवेराsa·ve·rā सदण्डाsa·daṇ·ḍā ससपत्ताsa·sa·pat·tā सब्यापज्जाsab·yā·paj·jā विहरन्तिvi·ha·ran·ti सवेरिनो”ति?sa·ve·ri·no

    ‘averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino’ti iti ca nesaṁ hoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino”ti?

    so that, though they wish to be free of enmity, violence, hostility, and hate, they still have enmity, violence, hostility, and hate?”

  252. 252

    इत्थंit·thaṃ सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवन्तंbha·ga·van·taṃ पञ्हंpañ·haṃ अपुच्छि।a·puc·chi

    Itthaṁ sakko devānamindo bhagavantaṁ pañhaṁ apucchi.

    Such was Sakka’s question to the Buddha.

  253. 253

    तस्सtas·sa भगवाbha·ga·vā पञ्हंpañ·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकासि:byā·kā·si

    Tassa bhagavā pañhaṁ puṭṭho byākāsi:

    And the Buddha answered him:

  254. 254

    “इस्सामच्छरियसंयोजनाis·sā·mac·cha·ri·ya·saṃ·yo·ja·nā खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da देवाde·vā मनुस्साma·nus·sā असुराa·su·rā नागाnā·gā गन्धब्बाgan·dhab·bā येye चञ्ञेcañ·ñe सन्तिsan·ti पुथुकाया,pu·thu·kā·yā ते:te

    “Issāmacchariyasaṁyojanā kho, devānaminda, devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā, te:

    “Lord of gods, the fetters of jealousy and stinginess bind the gods, humans, titans, dragons, centaurs—and any of the other diverse creatures—

  255. 255

    ‘अवेराa·ve·rā अदण्डाa·daṇ·ḍā असपत्ताa·sa·pat·tā अब्यापज्जाab·yā·paj·jā विहरेमुvi·ha·re·mu अवेरिनो’तिa·ve·ri·no इतिi·ti चca नेसंne·saṃ होति,ho·ti अथa·tha चca पनpa·na सवेराsa·ve·rā सदण्डाsa·daṇ·ḍā ससपत्ताsa·sa·pat·tā सब्यापज्जाsab·yā·paj·jā विहरन्तिvi·ha·ran·ti सवेरिनो”ति।sa·ve·ri·no

    ‘averā adaṇḍā asapattā abyāpajjā viharemu averino’ti iti ca nesaṁ hoti, atha ca pana saverā sadaṇḍā sasapattā sabyāpajjā viharanti saverino”ti.

    so that, though they wish to be free of enmity, violence, hostility, and hate, they still have enmity, violence, hostility, and hate.”

  256. 256

    इत्थंit·thaṃ भगवाbha·ga·vā सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पञ्हंpañ·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकासि।byā·kā·si

    Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.

    Such was the Buddha’s answer to Sakka.

  257. 257

    अत्तमनोat·ta·ma·no सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दिa·bhi·nan·di अनुमोदि:a·nu·mo·di

    Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:

    Delighted, Sakka approved and agreed with what the Buddha said, saying,

  258. 258

    “एवमेतं,e·va·me·taṃ भगवा,bha·ga·vā एवमेतं,e·va·me·taṃ सुगत।su·ga·ta

    “evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.

    “That’s so true, Blessed One! That’s so true, Holy One!

  259. 259

    तिण्णाtiṇ·ṇā मेत्थmet·tha कङ्खाkaṅ·khā विगताvi·ga·tā कथङ्कथाka·thaṅ·ka·thā भगवतोbha·ga·va·to पञ्हवेय्याकरणंpañ·ha·vey·yā·ka·ra·ṇaṃ सुत्वा”ति।sut·vā

    Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

    Hearing the Buddha’s answer, I’ve gone beyond doubt and got rid of indecision.”

  260. 260

    इतिहi·ti·ha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ उत्तरिut·ta·ri पञ्हंpañ·haṃ अपुच्छि:a·puc·chi

    Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:

    And then, having approved and agreed with what the Buddha said, Sakka asked another question:

  261. 261

    “इस्सामच्छरियंis·sā·mac·cha·ri·yaṃ पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa किंनिदानंkiṃ·ni·dā·naṃ किंसमुदयंkiṃ·sa·mu·da·yaṃ किंजातिकंkiṃ·jā·ti·kaṃ किंपभवं;kiṃ·pa·bha·vaṃ

    “Issāmacchariyaṁ pana, mārisa, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ;

    “But good fellow, what is the source, origin, birthplace, and inception of jealousy and stinginess?

  262. 262

    किस्मिंkis·miṃ सतिsa·ti इस्सामच्छरियंis·sā·mac·cha·ri·yaṃ होति;ho·ti

    kismiṁ sati issāmacchariyaṁ hoti;

    When what exists is there jealousy and stinginess?

  263. 263

    किस्मिंkis·miṃ असतिa·sa·ti इस्सामच्छरियंis·sā·mac·cha·ri·yaṃ नna होती”ति?ho·tī

    kismiṁ asati issāmacchariyaṁ na hotī”ti?

    When what doesn’t exist is there no jealousy and stinginess?”

  264. 264

    “इस्सामच्छरियंis·sā·mac·cha·ri·yaṃ खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da पियाप्पियनिदानंpi·yāp·pi·ya·ni·dā·naṃ पियाप्पियसमुदयंpi·yāp·pi·ya·sa·mu·da·yaṃ पियाप्पियजातिकंpi·yāp·pi·ya·jā·ti·kaṃ पियाप्पियपभवं;pi·yāp·pi·ya·pa·bha·vaṃ

    “Issāmacchariyaṁ kho, devānaminda, piyāppiyanidānaṁ piyāppiyasamudayaṁ piyāppiyajātikaṁ piyāppiyapabhavaṁ;

    “The liked and the disliked, lord of gods, are the source of jealousy and stinginess.

  265. 265

    पियाप्पियेpi·yāp·pi·ye सतिsa·ti इस्सामच्छरियंis·sā·mac·cha·ri·yaṃ होति,ho·ti

    piyāppiye sati issāmacchariyaṁ hoti,

    When the liked and the disliked exist there is jealousy and stinginess.

  266. 266

    पियाप्पियेpi·yāp·pi·ye असतिa·sa·ti इस्सामच्छरियंis·sā·mac·cha·ri·yaṃ नna होती”ति।ho·tī

    piyāppiye asati issāmacchariyaṁ na hotī”ti.

    When the liked and the disliked don’t exist there is no jealousy and stinginess.”

  267. 267

    “पियाप्पियंpi·yāp·pi·yaṃ पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa किंनिदानंkiṃ·ni·dā·naṃ किंसमुदयंkiṃ·sa·mu·da·yaṃ किंजातिकंkiṃ·jā·ti·kaṃ किंपभवं;kiṃ·pa·bha·vaṃ

    “Piyāppiyaṁ pana, mārisa, kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ;

    “But good fellow, what is the source of what is liked and disliked?”

  268. 268

    किस्मिंkis·miṃ सतिsa·ti पियाप्पियंpi·yāp·pi·yaṃ होति;ho·ti

    kismiṁ sati piyāppiyaṁ hoti;

    (Pāli only)

  269. 269

    किस्मिंkis·miṃ असतिa·sa·ti पियाप्पियंpi·yāp·pi·yaṃ नna होती”ति?ho·tī

    kismiṁ asati piyāppiyaṁ na hotī”ti?

    (Pāli only)

  270. 270

    “पियाप्पियंpi·yāp·pi·yaṃ खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da छन्दनिदानंchan·da·ni·dā·naṃ छन्दसमुदयंchan·da·sa·mu·da·yaṃ छन्दजातिकंchan·da·jā·ti·kaṃ छन्दपभवं;chan·da·pa·bha·vaṃ

    “Piyāppiyaṁ kho, devānaminda, chandanidānaṁ chandasamudayaṁ chandajātikaṁ chandapabhavaṁ;

    “Desire is the source of what is liked and disliked.”

  271. 271

    छन्देchan·de सतिsa·ti पियाप्पियंpi·yāp·pi·yaṃ होति;ho·ti

    chande sati piyāppiyaṁ hoti;

    (Pāli only)

  272. 272

    छन्देchan·de असतिa·sa·ti पियाप्पियंpi·yāp·pi·yaṃ नna होती”ति।ho·tī

    chande asati piyāppiyaṁ na hotī”ti.

    (Pāli only)

  273. 273

    “छन्दोchan·do पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa किंनिदानोkiṃ·ni·dā·no किंसमुदयोkiṃ·sa·mu·da·yo किंजातिकोkiṃ·jā·ti·ko किंपभवो;kiṃ·pa·bha·vo

    “Chando pana, mārisa, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo;

    “But what is the source of desire?”

  274. 274

    किस्मिंkis·miṃ सतिsa·ti छन्दोchan·do होति;ho·ti

    kismiṁ sati chando hoti;

    (Pāli only)

  275. 275

    किस्मिंkis·miṃ असतिa·sa·ti छन्दोchan·do नna होती”ति?ho·tī

    kismiṁ asati chando na hotī”ti?

    (Pāli only)

  276. 276

    “छन्दोchan·do खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da वितक्कनिदानोvi·tak·ka·ni·dā·no वितक्कसमुदयोvi·tak·ka·sa·mu·da·yo वितक्कजातिकोvi·tak·ka·jā·ti·ko वितक्कपभवो;vi·tak·ka·pa·bha·vo

    “Chando kho, devānaminda, vitakkanidāno vitakkasamudayo vitakkajātiko vitakkapabhavo;

    “Thought is the source of desire.”

  277. 277

    वितक्केvi·tak·ke सतिsa·ti छन्दोchan·do होति;ho·ti

    vitakke sati chando hoti;

    (Pāli only)

  278. 278

    वितक्केvi·tak·ke असतिa·sa·ti छन्दोchan·do नna होती”ति।ho·tī

    vitakke asati chando na hotī”ti.

    (Pāli only)

  279. 279

    “वितक्कोvi·tak·ko पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa किंनिदानोkiṃ·ni·dā·no किंसमुदयोkiṃ·sa·mu·da·yo किंजातिकोkiṃ·jā·ti·ko किंपभवो;kiṃ·pa·bha·vo

    “Vitakko pana, mārisa, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavo;

    “But what is the source of thought?”

  280. 280

    किस्मिंkis·miṃ सतिsa·ti वितक्कोvi·tak·ko होति;ho·ti

    kismiṁ sati vitakko hoti;

    (Pāli only)

  281. 281

    किस्मिंkis·miṃ असतिa·sa·ti वितक्कोvi·tak·ko नna होती”ति?ho·tī

    kismiṁ asati vitakko na hotī”ti?

    (Pāli only)

  282. 282

    “वितक्कोvi·tak·ko खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da पपञ्चसञ्ञासङ्खानिदानोpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·ni·dā·no पपञ्चसञ्ञासङ्खासमुदयोpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·sa·mu·da·yo पपञ्चसञ्ञासङ्खाजातिकोpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·jā·ti·ko पपञ्चसञ्ञासङ्खापभवो;pa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·pa·bha·vo

    “Vitakko kho, devānaminda, papañcasaññāsaṅkhānidāno papañcasaññāsaṅkhāsamudayo papañcasaññāsaṅkhājātiko papañcasaññāsaṅkhāpabhavo;

    “Judgments driven by the proliferation of perceptions are the source of thoughts.”

  283. 283

    पपञ्चसञ्ञासङ्खायpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·ya सतिsa·ti वितक्कोvi·tak·ko होति;ho·ti

    papañcasaññāsaṅkhāya sati vitakko hoti;

    (Pāli only)

  284. 284

    पपञ्चसञ्ञासङ्खायpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·ya असतिa·sa·ti वितक्कोvi·tak·ko नna होती”ति।ho·tī

    papañcasaññāsaṅkhāya asati vitakko na hotī”ti.

    (Pāli only)

  285. 285

    “कथंka·thaṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa भिक्खुbhik·khu पपञ्चसञ्ञासङ्खानिरोधसारुप्पगामिनिंpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·ni·ro·dha·sā·rup·pa·gā·mi·niṃ पटिपदंpa·ṭi·pa·daṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no होती”ति?ho·tī

    “Kathaṁ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ paṭipanno hotī”ti?

    “But how does a mendicant fittingly practice for the cessation of judgments driven by the proliferation of perceptions?”

  286. 286

    2।2। वेदनाकम्मट्ठानve·da·nā·kam·maṭ·ṭhā·na

    2.2. Vedanākammaṭṭhāna

    2.2. Meditation on Feelings

  287. 287

    “सोमनस्सम्पाहं,so·ma·nas·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    “Somanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    “Lord of gods, there are two kinds of happiness, I say:

  288. 288
  289. 289

    दोमनस्सम्पाहं,do·ma·nas·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    There are two kinds of sadness, I say:

  290. 290
  291. 291

    उपेक्खम्पाहं,u·pek·kham·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Upekkhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    There are two kinds of equanimity, I say:

  292. 292
  293. 293

    सोमनस्सम्पाहं,so·ma·nas·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti इतिi·ti खोkho पनेतंpa·ne·taṃ वुत्तं,vut·taṃ किञ्चेतंkiñ·ce·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं?vut·taṃ

    Somanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?

    Why did I say that there are two kinds of happiness?

  294. 294

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā सोमनस्संso·ma·nas·saṃ

    Tattha yaṁ jaññā somanassaṁ

    Well, should you know of a happiness:

  295. 295

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme सोमनस्संso·ma·nas·saṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ती’ति,pa·ri·hā·yan·tī एवरूपंe·va·rū·paṃ सोमनस्संso·ma·nas·saṃ नna सेवितब्बं।se·vi·tab·baṃ

    ‘imaṁ kho me somanassaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṁ somanassaṁ na sevitabbaṁ.

    ‘When I cultivate this kind of happiness, unskillful qualities grow, and skillful qualities decline.’ You should not cultivate that kind of happiness.

  296. 296

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā सोमनस्संso·ma·nas·saṃ

    Tattha yaṁ jaññā somanassaṁ

    Whereas, should you know of a happiness:

  297. 297

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme सोमनस्संso·ma·nas·saṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ती’ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·tī एवरूपंe·va·rū·paṃ सोमनस्संso·ma·nas·saṃ सेवितब्बं।se·vi·tab·baṃ

    ‘imaṁ kho me somanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṁ somanassaṁ sevitabbaṁ.

    ‘When I cultivate this kind of happiness, unskillful qualities decline, and skillful qualities grow.’ You should cultivate that kind of happiness.

  298. 298

    तत्थtat·tha यञ्चेyañ·ce सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारं,sa·vi·cā·raṃ यञ्चेyañ·ce अवितक्कंa·vi·tak·kaṃ अविचारं,a·vi·cā·raṃ येye अवितक्केa·vi·tak·ke अविचारे,a·vi·cā·re तेte पणीततरे।pa·ṇī·ta·ta·re

    Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare.

    And that which is free of placing the mind and keeping it connected is better than that which still involves placing the mind and keeping it connected.

  299. 299

    सोमनस्सम्पाहं,so·ma·nas·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीति।a·se·vi·tab·bam·pī·ti

    Somanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti.

    That’s why I said there are two kinds of happiness.

  300. 300

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं।vut·taṃ

    Iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

    (Pāli only)

  301. 301

    दोमनस्सम्पाहं,do·ma·nas·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti इतिi·ti खोkho पनेतंpa·ne·taṃ वुत्तं,vut·taṃ किञ्चेतंkiñ·ce·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं?vut·taṃ

    Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?

    Why did I say that there are two kinds of sadness?

  302. 302

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā दोमनस्संdo·ma·nas·saṃ

    Tattha yaṁ jaññā domanassaṁ

    Well, should you know of a sadness:

  303. 303

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme दोमनस्संdo·ma·nas·saṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ती’ति,pa·ri·hā·yan·tī एवरूपंe·va·rū·paṃ दोमनस्संdo·ma·nas·saṃ नna सेवितब्बं।se·vi·tab·baṃ

    ‘imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṁ domanassaṁ na sevitabbaṁ.

    ‘When I cultivate this kind of sadness, unskillful qualities grow, and skillful qualities decline.’ You should not cultivate that kind of sadness.

  304. 304

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā दोमनस्संdo·ma·nas·saṃ

    Tattha yaṁ jaññā domanassaṁ

    Whereas, should you know of a sadness:

  305. 305

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme दोमनस्संdo·ma·nas·saṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ती’ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·tī एवरूपंe·va·rū·paṃ दोमनस्संdo·ma·nas·saṃ सेवितब्बं।se·vi·tab·baṃ

    ‘imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṁ domanassaṁ sevitabbaṁ.

    ‘When I cultivate this kind of sadness, unskillful qualities decline, and skillful qualities grow.’ You should cultivate that kind of sadness.

  306. 306

    तत्थtat·tha यञ्चेyañ·ce सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारं,sa·vi·cā·raṃ यञ्चेyañ·ce अवितक्कंa·vi·tak·kaṃ अविचारं,a·vi·cā·raṃ येye अवितक्केa·vi·tak·ke अविचारे,a·vi·cā·re तेte पणीततरे।pa·ṇī·ta·ta·re

    Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare.

    And that which is free of placing the mind and keeping it connected is better than that which still involves placing the mind and keeping it connected.

  307. 307

    दोमनस्सम्पाहं,do·ma·nas·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti

    Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti

    That’s why I said there are two kinds of sadness.

  308. 308

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं।vut·taṃ

    iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

    (Pāli only)

  309. 309

    उपेक्खम्पाहं,u·pek·kham·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti इतिi·ti खोkho पनेतंpa·ne·taṃ वुत्तं,vut·taṃ किञ्चेतंkiñ·ce·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं?vut·taṃ

    Upekkhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?

    Why did I say that there are two kinds of equanimity?

  310. 310

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā उपेक्खंu·pek·khaṃ

    Tattha yaṁ jaññā upekkhaṁ

    Well, should you know of an equanimity:

  311. 311

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme उपेक्खंu·pek·khaṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ती’ति,pa·ri·hā·yan·tī एवरूपाe·va·rū·pā उपेक्खाu·pek·khā नna सेवितब्बा।se·vi·tab·bā

    ‘imaṁ kho me upekkhaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpā upekkhā na sevitabbā.

    ‘When I cultivate this kind of equanimity, unskillful qualities grow, and skillful qualities decline.’ You should not cultivate that kind of equanimity.

  312. 312

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā उपेक्खंu·pek·khaṃ

    Tattha yaṁ jaññā upekkhaṁ

    Whereas, should you know of an equanimity:

  313. 313

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme उपेक्खंu·pek·khaṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ती’ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·tī एवरूपाe·va·rū·pā उपेक्खाu·pek·khā सेवितब्बा।se·vi·tab·bā

    ‘imaṁ kho me upekkhaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpā upekkhā sevitabbā.

    ‘When I cultivate this kind of equanimity, unskillful qualities decline, and skillful qualities grow.’ You should cultivate that kind of equanimity.

  314. 314

    तत्थtat·tha यञ्चेyañ·ce सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारं,sa·vi·cā·raṃ यञ्चेyañ·ce अवितक्कंa·vi·tak·kaṃ अविचारं,a·vi·cā·raṃ येye अवितक्केa·vi·tak·ke अविचारे,a·vi·cā·re तेte पणीततरे।pa·ṇī·ta·ta·re

    Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare.

    And that which is free of placing the mind and keeping it connected is better than that which still involves placing the mind and keeping it connected.

  315. 315

    उपेक्खम्पाहं,u·pek·kham·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti

    Upekkhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti

    That’s why I said there are two kinds of equanimity.

  316. 316

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं।vut·taṃ

    iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

    (Pāli only)

  317. 317

    एवंe·vaṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खुbhik·khu पपञ्चसञ्ञासङ्खानिरोधसारुप्पगामिनिंpa·pañ·ca·sañ·ñā·saṅ·khā·ni·ro·dha·sā·rup·pa·gā·mi·niṃ पटिपदंpa·ṭi·pa·daṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no होती”ति।ho·tī

    Evaṁ paṭipanno kho, devānaminda, bhikkhu papañcasaññāsaṅkhānirodhasāruppagāminiṁ paṭipadaṁ paṭipanno hotī”ti.

    That’s how a mendicant fittingly practices for the cessation of judgments driven by the proliferation of perceptions.”

  318. 318

    इत्थंit·thaṃ भगवाbha·ga·vā सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पञ्हंpañ·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकासि।byā·kā·si

    Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.

    Such was the Buddha’s answer to Sakka.

  319. 319

    अत्तमनोat·ta·ma·no सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दिa·bhi·nan·di अनुमोदि:a·nu·mo·di

    Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:

    Delighted, Sakka approved and agreed with what the Buddha said, saying,

  320. 320

    “एवमेतं,e·va·me·taṃ भगवा,bha·ga·vā एवमेतं,e·va·me·taṃ सुगत।su·ga·ta

    “evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.

    “That’s so true, Blessed One! That’s so true, Holy One!

  321. 321

    तिण्णाtiṇ·ṇā मेत्थmet·tha कङ्खाkaṅ·khā विगताvi·ga·tā कथङ्कथाka·thaṅ·ka·thā भगवतोbha·ga·va·to पञ्हवेय्याकरणंpañ·ha·vey·yā·ka·ra·ṇaṃ सुत्वा”ति।sut·vā

    Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

    Hearing the Buddha’s answer, I’ve gone beyond doubt and got rid of indecision.”

  322. 322

    2।3। पातिमोक्खसंवरpā·ti·mok·kha·saṃ·va·ra

    2.3. Pātimokkhasaṁvara

    2.3. Restraint in the Monastic Code

  323. 323

    इतिहi·ti·ha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ उत्तरिut·ta·ri पञ्हंpañ·haṃ अपुच्छि:a·puc·chi

    Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:

    And then Sakka asked another question:

  324. 324

    “कथंka·thaṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa भिक्खुbhik·khu पातिमोक्खसंवरायpā·ti·mok·kha·saṃ·va·rā·ya पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no होती”ति?ho·tī

    “Kathaṁ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu pātimokkhasaṁvarāya paṭipanno hotī”ti?

    “But good fellow, how does a mendicant practice for restraint in the monastic code?”

  325. 325

    “कायसमाचारम्पाहं,kā·ya·sa·mā·cā·ram·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    “Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    “Lord of gods, I say that there are two kinds of bodily behavior:

  326. 326
  327. 327

    वचीसमाचारम्पाहं,va·cī·sa·mā·cā·ram·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    I say that there are two kinds of verbal behavior:

  328. 328
  329. 329

    परियेसनंपाहं,pa·ri·ye·sa·naṃ·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Pariyesanaṁpāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    There are two kinds of search, I say:

  330. 330
  331. 331

    कायसमाचारम्पाहं,kā·ya·sa·mā·cā·ram·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामिva·dā·mi सेवितब्बम्पिse·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti इतिi·ti खोkho पनेतंpa·ne·taṃ वुत्तं,vut·taṃ किञ्चेतंkiñ·ce·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं?vut·taṃ

    Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?

    Why did I say that there are two kinds of bodily behavior?

  332. 332

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā कायसमाचारंkā·ya·sa·mā·cā·raṃ

    Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ

    Well, should you know of a bodily behavior:

  333. 333

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme कायसमाचारंkā·ya·sa·mā·cā·raṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ती’ति,pa·ri·hā·yan·tī एवरूपोe·va·rū·po कायसमाचारोkā·ya·sa·mā·cā·ro नna सेवितब्बो।se·vi·tab·bo

    ‘imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo kāyasamācāro na sevitabbo.

    ‘When I cultivate this kind of bodily behavior, unskillful qualities grow, and skillful qualities decline.’ You should not cultivate that kind of bodily conduct.

  334. 334

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā कायसमाचारंkā·ya·sa·mā·cā·raṃ

    Tattha yaṁ jaññā kāyasamācāraṁ

    Whereas, should you know of a bodily behavior:

  335. 335

    ‘इमंi·maṃ खोkho मेme कायसमाचारंkā·ya·sa·mā·cā·raṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ती’ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·tī एवरूपोe·va·rū·po कायसमाचारोkā·ya·sa·mā·cā·ro सेवितब्बो।se·vi·tab·bo

    ‘imaṁ kho me kāyasamācāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo kāyasamācāro sevitabbo.

    ‘When I cultivate this kind of bodily behavior, unskillful qualities decline, and skillful qualities grow.’ You should cultivate that kind of bodily conduct.

  336. 336

    कायसमाचारम्पाहं,kā·ya·sa·mā·cā·ram·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Kāyasamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    That’s why I said there are two kinds of bodily behavior.

  337. 337

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti

    sevitabbampi, asevitabbampīti

    (Pāli only)

  338. 338

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं।vut·taṃ

    iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

    (Pāli only)

  339. 339

    वचीसमाचारम्पाहं,va·cī·sa·mā·cā·ram·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    Why did I say that there are two kinds of verbal behavior?

  340. 340

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti इतिi·ti खोkho पनेतंpa·ne·taṃ वुत्तं,vut·taṃ किञ्चेतंkiñ·ce·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं?vut·taṃ

    sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?

    (Pāli only)

  341. 341

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā वचीसमाचारंva·cī·sa·mā·cā·raṃ ‘इमंi·maṃ खोkho मेme वचीसमाचारंva·cī·sa·mā·cā·raṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ती’ति,pa·ri·hā·yan·tī एवरूपोe·va·rū·po वचीसमाचारोva·cī·sa·mā·cā·ro नna सेवितब्बो।se·vi·tab·bo

    Tattha yaṁ jaññā vacīsamācāraṁ ‘imaṁ kho me vacīsamācāraṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpo vacīsamācāro na sevitabbo.

    Well, should you know of a kind of verbal behavior that it causes unskillful qualities to grow while skillful qualities decline, you should not cultivate it.

  342. 342

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā वचीसमाचारंva·cī·sa·mā·cā·raṃ ‘इमंi·maṃ खोkho मेme वचीसमाचारंva·cī·sa·mā·cā·raṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ती’ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·tī एवरूपोe·va·rū·po वचीसमाचारोva·cī·sa·mā·cā·ro सेवितब्बो।se·vi·tab·bo

    Tattha yaṁ jaññā vacīsamācāraṁ ‘imaṁ kho me vacīsamācāraṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpo vacīsamācāro sevitabbo.

    Whereas, should you know of a kind of verbal behavior that it causes unskillful qualities to decline while skillful qualities grow, you should cultivate it.

  343. 343

    वचीसमाचारम्पाहं,va·cī·sa·mā·cā·ram·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Vacīsamācārampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    That’s why I said there are two kinds of verbal behavior.

  344. 344

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti

    sevitabbampi, asevitabbampīti

    (Pāli only)

  345. 345

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं।vut·taṃ

    iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

    (Pāli only)

  346. 346

    परियेसनंपाहं,pa·ri·ye·sa·naṃ·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Pariyesanaṁpāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    Why did I say that there are two kinds of search?

  347. 347

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti इतिi·ti खोkho पनेतंpa·ne·taṃ वुत्तं,vut·taṃ किञ्चेतंkiñ·ce·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं?vut·taṃ

    sevitabbampi, asevitabbampīti iti kho panetaṁ vuttaṁ, kiñcetaṁ paṭicca vuttaṁ?

    (Pāli only)

  348. 348

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā परियेसनंpa·ri·ye·sa·naṃ ‘इमंi·maṃ खोkho मेme परियेसनंpa·ri·ye·sa·naṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ती’ति,pa·ri·hā·yan·tī एवरूपाe·va·rū·pā परियेसनाpa·ri·ye·sa·nā नna सेवितब्बा।se·vi·tab·bā

    Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ ‘imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpā pariyesanā na sevitabbā.

    Well, should you know of a kind of search that it causes unskillful qualities to grow while skillful qualities decline, you should not cultivate it.

  349. 349

    तत्थtat·tha यंyaṃ जञ्ञाjañ·ñā परियेसनंpa·ri·ye·sa·naṃ ‘इमंi·maṃ खोkho मेme परियेसनंpa·ri·ye·sa·naṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ती’ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·tī एवरूपाe·va·rū·pā परियेसनाpa·ri·ye·sa·nā सेवितब्बा।se·vi·tab·bā

    Tattha yaṁ jaññā pariyesanaṁ ‘imaṁ kho me pariyesanaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpā pariyesanā sevitabbā.

    Whereas, should you know of a kind of search that it causes unskillful qualities to decline while skillful qualities grow, you should cultivate it.

  350. 350

    परियेसनंपाहं,pa·ri·ye·sa·naṃ·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Pariyesanaṁpāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    That’s why I said there are two kinds of search.

  351. 351

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पीतिa·se·vi·tab·bam·pī·ti

    sevitabbampi, asevitabbampīti

    (Pāli only)

  352. 352

    इतिi·ti यंyaṃ तंtaṃ वुत्तं,vut·taṃ इदमेतंi·da·me·taṃ पटिच्चpa·ṭic·ca वुत्तं।vut·taṃ

    iti yaṁ taṁ vuttaṁ, idametaṁ paṭicca vuttaṁ.

    (Pāli only)

  353. 353

    एवंe·vaṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खुbhik·khu पातिमोक्खसंवरायpā·ti·mok·kha·saṃ·va·rā·ya पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no होती”ति।ho·tī

    Evaṁ paṭipanno kho, devānaminda, bhikkhu pātimokkhasaṁvarāya paṭipanno hotī”ti.

    That’s how a mendicant practices for restraint in the monastic code.”

  354. 354

    इत्थंit·thaṃ भगवाbha·ga·vā सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पञ्हंpañ·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकासि।byā·kā·si

    Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.

    Such was the Buddha’s answer to Sakka.

  355. 355

    अत्तमनोat·ta·ma·no सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दिa·bhi·nan·di अनुमोदि:a·nu·mo·di

    Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:

    Delighted, Sakka approved and agreed with what the Buddha said, saying,

  356. 356

    “एवमेतं,e·va·me·taṃ भगवा,bha·ga·vā एवमेतं,e·va·me·taṃ सुगत।su·ga·ta

    “evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.

    “That’s so true, Blessed One! That’s so true, Holy One!

  357. 357

    तिण्णाtiṇ·ṇā मेत्थmet·tha कङ्खाkaṅ·khā विगताvi·ga·tā कथङ्कथाka·thaṅ·ka·thā भगवतोbha·ga·va·to पञ्हवेय्याकरणंpañ·ha·vey·yā·ka·ra·ṇaṃ सुत्वा”ति।sut·vā

    Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

    Hearing the Buddha’s answer, I’ve gone beyond doubt and got rid of indecision.”

  358. 358

    2।4। इन्द्रियसंवरin·dri·ya·saṃ·va·ra

    2.4. Indriyasaṁvara

    2.4. Sense Restraint

  359. 359

    इतिहi·ti·ha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ उत्तरिut·ta·ri पञ्हंpañ·haṃ अपुच्छि:a·puc·chi

    Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:

    And then Sakka asked another question:

  360. 360

    “कथंka·thaṃ पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa भिक्खुbhik·khu इन्द्रियसंवरायin·dri·ya·saṃ·va·rā·ya पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no होती”ति?ho·tī

    “Kathaṁ paṭipanno pana, mārisa, bhikkhu indriyasaṁvarāya paṭipanno hotī”ti?

    “But good fellow, how does a mendicant practice for restraint of the sense faculties?”

  361. 361

    “चक्खुविञ्ञेय्यंcak·khu·viñ·ñey·yaṃ रूपम्पाहं,rū·pam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    “Cakkhuviññeyyaṁ rūpampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    “Lord of gods, I say that there are two kinds of sight known by the eye:

  362. 362
  363. 363

    सोतविञ्ञेय्यंso·ta·viñ·ñey·yaṃ सद्दम्पाहं,sad·dam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Sotaviññeyyaṁ saddampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    There are two kinds of sound known by the ear …

  364. 364

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पि।a·se·vi·tab·bam·pi

    sevitabbampi, asevitabbampi.

    (Pāli only)

  365. 365

    घानविञ्ञेय्यंghā·na·viñ·ñey·yaṃ गन्धम्पाहं,gan·dham·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Ghānaviññeyyaṁ gandhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    smells known by the nose …

  366. 366

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पि।a·se·vi·tab·bam·pi

    sevitabbampi, asevitabbampi.

    (Pāli only)

  367. 367

    जिव्हाविञ्ञेय्यंjiv·hā·viñ·ñey·yaṃ रसम्पाहं,ra·sam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Jivhāviññeyyaṁ rasampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    tastes known by the tongue …

  368. 368

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पि।a·se·vi·tab·bam·pi

    sevitabbampi, asevitabbampi.

    (Pāli only)

  369. 369

    कायविञ्ञेय्यंkā·ya·viñ·ñey·yaṃ फोट्ठब्बम्पाहं,phoṭ·ṭhab·bam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    touches known by the body …

  370. 370

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पि।a·se·vi·tab·bam·pi

    sevitabbampi, asevitabbampi.

    (Pāli only)

  371. 371

    मनोविञ्ञेय्यंma·no·viñ·ñey·yaṃ धम्मम्पाहं,dham·mam·pā·haṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da दुविधेनdu·vi·dhe·na वदामि—va·dā·mi

    Manoviññeyyaṁ dhammampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

    ideas known by the mind:

  372. 372

    सेवितब्बम्पि,se·vi·tab·bam·pi असेवितब्बम्पी”ति।a·se·vi·tab·bam·pī

    sevitabbampi, asevitabbampī”ti.

    that which you should cultivate, and that which you should not cultivate.”

  373. 373

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, sakko devānamindo bhagavantaṁ etadavoca:

    When the Buddha said this, Sakka said to him:

  374. 374

    “इमस्सi·mas·sa खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na भासितस्सbhā·si·tas·sa एवंe·vaṃ वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ आजानामि।ā·jā·nā·mi

    “Imassa kho ahaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.

    “Sir, this is how I understand the detailed meaning of the Buddha’s brief statement:

  375. 375

    यथारूपं,ya·thā·rū·paṃ भन्ते,bhan·te चक्खुविञ्ञेय्यंcak·khu·viñ·ñey·yaṃ रूपंrū·paṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti एवरूपंe·va·rū·paṃ चक्खुविञ्ञेय्यंcak·khu·viñ·ñey·yaṃ रूपंrū·paṃ नna सेवितब्बं।se·vi·tab·baṃ

    Yathārūpaṁ, bhante, cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ na sevitabbaṁ.

    You should not cultivate the kind of sight known by the eye which causes unskillful qualities to grow while skillful qualities decline.

  376. 376

    यथारूपञ्चya·thā·rū·pañ·ca खो,kho भन्ते,bhan·te चक्खुविञ्ञेय्यंcak·khu·viñ·ñey·yaṃ रूपंrū·paṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti एवरूपंe·va·rū·paṃ चक्खुविञ्ञेय्यंcak·khu·viñ·ñey·yaṃ रूपंrū·paṃ सेवितब्बं।se·vi·tab·baṃ

    Yathārūpañca kho, bhante, cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevitabbaṁ.

    And you should cultivate the kind of sight known by the eye which causes unskillful qualities to decline while skillful qualities grow.

  377. 377

    यथारूपञ्चya·thā·rū·pañ·ca खो,kho भन्ते,bhan·te सोतविञ्ञेय्यंso·ta·viñ·ñey·yaṃ सद्दंsad·daṃ सेवतोse·va·to …पे…pe

    Yathārūpañca kho, bhante, sotaviññeyyaṁ saddaṁ sevato …pe…

    You should not cultivate the kind of sound,

  378. 378

    घानविञ्ञेय्यंghā·na·viñ·ñey·yaṃ गन्धंgan·dhaṃ सेवतोse·va·to …

    ghānaviññeyyaṁ gandhaṁ sevato …

    smell,

  379. 379

    जिव्हाविञ्ञेय्यंjiv·hā·viñ·ñey·yaṃ रसंra·saṃ सेवतोse·va·to …

    jivhāviññeyyaṁ rasaṁ sevato …

    taste,

  380. 380

    कायविञ्ञेय्यंkā·ya·viñ·ñey·yaṃ फोट्ठब्बंphoṭ·ṭhab·baṃ सेवतोse·va·to …

    kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbaṁ sevato …

    touch,

  381. 381

    मनोविञ्ञेय्यंma·no·viñ·ñey·yaṃ धम्मंdham·maṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti एवरूपोe·va·rū·po मनोविञ्ञेय्योma·no·viñ·ñey·yo धम्मोdham·mo नna सेवितब्बो।se·vi·tab·bo

    manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo na sevitabbo.

    or idea known by the mind which causes unskillful qualities to grow while skillful qualities decline.

  382. 382

    यथारूपञ्चya·thā·rū·pañ·ca खो,kho भन्ते,bhan·te मनोविञ्ञेय्यंma·no·viñ·ñey·yaṃ धम्मंdham·maṃ सेवतोse·va·to अकुसलाa·ku·sa·lā धम्माdham·mā परिहायन्ति,pa·ri·hā·yan·ti कुसलाku·sa·lā धम्माdham·mā अभिवड्ढन्ति,a·bhi·vaḍ·ḍhan·ti एवरूपोe·va·rū·po मनोविञ्ञेय्योma·no·viñ·ñey·yo धम्मोdham·mo सेवितब्बो।se·vi·tab·bo

    Yathārūpañca kho, bhante, manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo sevitabbo.

    And you should cultivate the kind of idea known by the mind which causes unskillful qualities to decline while skillful qualities grow.

  383. 383

    इमस्सi·mas·sa खोkho मे,me भन्ते,bhan·te भगवताbha·ga·va·tā सङ्खित्तेनsaṅ·khit·te·na भासितस्सbhā·si·tas·sa एवंe·vaṃ वित्थारेनvit·thā·re·na अत्थंat·thaṃ आजानतोā·jā·na·to

    Imassa kho me, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānato

    Sir, that’s how I understand the detailed meaning of the Buddha’s brief statement.

  384. 384

    तिण्णाtiṇ·ṇā मेत्थmet·tha कङ्खाkaṅ·khā विगताvi·ga·tā कथङ्कथाka·thaṅ·ka·thā भगवतोbha·ga·va·to पञ्हवेय्याकरणंpañ·ha·vey·yā·ka·ra·ṇaṃ सुत्वा”ति।sut·vā

    tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

    Hearing the Buddha’s answer, I’ve gone beyond doubt and got rid of indecision.”

  385. 385

    इतिहi·ti·ha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ उत्तरिut·ta·ri पञ्हंpañ·haṃ अपुच्छि:a·puc·chi

    Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:

    And then Sakka asked another question:

  386. 386

    “सब्बेवsab·be·va नुnu खो,kho मारिस,mā·ri·sa समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एकन्तवादाe·kan·ta·vā·dā एकन्तसीलाe·kan·ta·sī·lā एकन्तछन्दाe·kan·ta·chan·dā एकन्तअज्झोसाना”ति?e·kan·ta·aj·jho·sā·nā

    “Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti?

    “Good fellow, do all ascetics and brahmins have a single doctrine, ethics, desire, and attachment?”

  387. 387

    “नna खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da सब्बेsab·be समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एकन्तवादाe·kan·ta·vā·dā एकन्तसीलाe·kan·ta·sī·lā एकन्तछन्दाe·kan·ta·chan·dā एकन्तअज्झोसाना”ति।e·kan·ta·aj·jho·sā·nā

    “Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti.

    “No, lord of gods, they do not.”

  388. 388

    “कस्माkas·mā पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa नna सब्बेsab·be समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एकन्तवादाe·kan·ta·vā·dā एकन्तसीलाe·kan·ta·sī·lā एकन्तछन्दाe·kan·ta·chan·dā एकन्तअज्झोसाना”ति?e·kan·ta·aj·jho·sā·nā

    “Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti?

    “Why not?”

  389. 389

    “अनेकधातुa·ne·ka·dhā·tu नानाधातुnā·nā·dhā·tu खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da लोको।lo·ko

    “Anekadhātu nānādhātu kho, devānaminda, loko.

    “The world has many and diverse elements.

  390. 390

    तस्मिंtas·miṃ अनेकधातुनानाधातुस्मिंa·ne·ka·dhā·tu·nā·nā·dhā·tus·miṃ लोकेlo·ke यंyaṃ यदेवya·de·va सत्ताsat·tā धातुंdhā·tuṃ अभिनिविसन्ति,a·bhi·ni·vi·san·ti तंtaṃ तदेवta·de·va थामसाthā·ma·sā परामासाpa·rā·mā·sā अभिनिविस्सa·bhi·ni·vis·sa वोहरन्ति:vo·ha·ran·ti

    Tasmiṁ anekadhātunānādhātusmiṁ loke yaṁ yadeva sattā dhātuṁ abhinivisanti, taṁ tadeva thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti:

    Whatever element sentient beings insist on in this world of many and diverse elements, they obstinately stick to it, insisting that:

  391. 391

    ‘इदमेवi·da·me·va सच्चंsac·caṃ मोघमञ्ञन्’ति।mo·gha·mañ·ñan

    ‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.

    ‘This is the only truth, anything else is futile.’

  392. 392

    तस्माtas·mā नna सब्बेsab·be समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एकन्तवादाe·kan·ta·vā·dā एकन्तसीलाe·kan·ta·sī·lā एकन्तछन्दाe·kan·ta·chan·dā एकन्तअज्झोसाना”ति।e·kan·ta·aj·jho·sā·nā

    Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti.

    That’s why not all ascetics and brahmins have a single doctrine, ethics, desire, and attachment.”

  393. 393

    “सब्बेवsab·be·va नुnu खो,kho मारिस,mā·ri·sa समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā अच्चन्तनिट्ठाac·can·ta·niṭ·ṭhā अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसाना”ति?ac·can·ta·pa·ri·yo·sā·nā

    “Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti?

    “Good fellow, have all ascetics and brahmins reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal?”

  394. 394

    “नna खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da सब्बेsab·be समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā अच्चन्तनिट्ठाac·can·ta·niṭ·ṭhā अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसाना”ति।ac·can·ta·pa·ri·yo·sā·nā

    “Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti.

    “No, lord of gods, they have not.”

  395. 395

    “कस्माkas·mā पन,pa·na मारिस,mā·ri·sa नna सब्बेsab·be समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā अच्चन्तनिट्ठाac·can·ta·niṭ·ṭhā अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसाना”ति?ac·can·ta·pa·ri·yo·sā·nā

    “Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti?

    “Why not?”

  396. 396

    “येye खो,kho देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भिक्खूbhik·khū तण्हासङ्खयविमुत्ताtaṇ·hā·saṅ·kha·ya·vi·mut·tā तेte अच्चन्तनिट्ठाac·can·ta·niṭ·ṭhā अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसाना।ac·can·ta·pa·ri·yo·sā·nā

    “Ye kho, devānaminda, bhikkhū taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā.

    “Those mendicants who are freed through the ending of craving have reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal.

  397. 397

    तस्माtas·mā नna सब्बेsab·be समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā अच्चन्तनिट्ठाac·can·ta·niṭ·ṭhā अच्चन्तयोगक्खेमीac·can·ta·yo·gak·khe·mī अच्चन्तब्रह्मचारीac·can·tab·rah·ma·cā·rī अच्चन्तपरियोसाना”ति।ac·can·ta·pa·ri·yo·sā·nā

    Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti.

    That’s why not all ascetics and brahmins have reached the ultimate end, the ultimate sanctuary from the yoke, the ultimate spiritual life, the ultimate goal.”

  398. 398

    इत्थंit·thaṃ भगवाbha·ga·vā सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa पञ्हंpañ·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकासि।byā·kā·si

    Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.

    Such was the Buddha’s answer to Sakka.

  399. 399

    अत्तमनोat·ta·ma·no सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दिa·bhi·nan·di अनुमोदि:a·nu·mo·di

    Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:

    Delighted, Sakka approved and agreed with what the Buddha said, saying,

  400. 400

    “एवमेतं,e·va·me·taṃ भगवा,bha·ga·vā एवमेतं,e·va·me·taṃ सुगत।su·ga·ta

    “evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.

    “That’s so true, Blessed One! That’s so true, Holy One!

  401. 401

    तिण्णाtiṇ·ṇā मेत्थmet·tha कङ्खाkaṅ·khā विगताvi·ga·tā कथङ्कथाka·thaṅ·ka·thā भगवतोbha·ga·va·to पञ्हवेय्याकरणंpañ·ha·vey·yā·ka·ra·ṇaṃ सुत्वा”ति।sut·vā

    Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

    Hearing the Buddha’s answer, I’ve gone beyond doubt and got rid of indecision.”

  402. 402

    इतिहi·ti·ha सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ etadavoca:

    And then Sakka, having approved and agreed with what the Buddha said, said to him,

  403. 403

    “एजा,e·jā भन्ते,bhan·te रोगो,ro·go एजाe·jā गण्डो,gaṇ·ḍo एजाe·jā सल्लं,sal·laṃ एजाe·jā इमंi·maṃ पुरिसंpu·ri·saṃ परिकड्ढतिpa·ri·kaḍ·ḍha·ti तस्सtas·sa तस्सेवtas·se·va भवस्सbha·vas·sa अभिनिब्बत्तिया।a·bhi·nib·bat·ti·yā

    “Ejā, bhante, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṁ, ejā imaṁ purisaṁ parikaḍḍhati tassa tasseva bhavassa abhinibbattiyā.

    “Turbulence, sir, is a disease, a boil, a dart. Turbulence drags a person to be regenerated in one state of existence or another.

  404. 404

    तस्माtas·mā अयंa·yaṃ पुरिसोpu·ri·so उच्चावचमापज्जति।uc·cā·va·ca·mā·paj·ja·ti

    Tasmā ayaṁ puriso uccāvacamāpajjati.

    That’s why a person finds themselves in states high and low.

  405. 405

    येसाहं,ye·sā·haṃ भन्ते,bhan·te पञ्हानंpañ·hā·naṃ इतोi·to बहिद्धाba·hid·dhā अञ्ञेसुañ·ñe·su समणब्राह्मणेसुsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇe·su ओकासकम्मम्पिo·kā·sa·kam·mam·pi नालत्थं,nā·lat·thaṃ तेte मेme भगवताbha·ga·va·tā ब्याकता।byā·ka·tā

    Yesāhaṁ, bhante, pañhānaṁ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammampi nālatthaṁ, te me bhagavatā byākatā.

    Elsewhere, among other ascetics and brahmins, I wasn’t even given a chance to ask these questions that the Buddha has answered.

  406. 406

    दीघरत्तानुसयितञ्चdī·gha·rat·tā·nu·sa·yi·tañ·ca पनpa·na मेme विचिकिच्छाकथङ्कथासल्लं,vi·ci·kic·chā·ka·thaṅ·ka·thā·sal·laṃ तञ्चtañ·ca भगवताbha·ga·va·tā अब्बुळ्हन्”ति।ab·bu·ḷhan

    Dīgharattānusayitañca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ, tañca bhagavatā abbuḷhan”ti.

    The dart of doubt and indecision has lain within me for a long time, but the Buddha has plucked it out.”

  407. 407

    “अभिजानासिa·bhi·jā·nā·si नोno त्वं,tvaṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da इमेi·me पञ्हेpañ·he अञ्ञेañ·ñe समणब्राह्मणेsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇe पुच्छिता”ति?puc·chi·tā

    “Abhijānāsi no tvaṁ, devānaminda, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti?

    “Lord of gods, do you recall having asked this question of other ascetics and brahmins?”

  408. 408

    “अभिजानामहं,a·bhi·jā·nā·ma·haṃ भन्ते,bhan·te इमेi·me पञ्हेpañ·he अञ्ञेañ·ñe समणब्राह्मणेsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇe पुच्छिता”ति।puc·chi·tā

    “Abhijānāmahaṁ, bhante, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti.

    “I do, sir.”

  409. 409

    “यथाya·thā कथंka·thaṃ पनpa·na ते,te देवानमिन्द,de·vā·na·min·da ब्याकंसु?byā·kaṃ·su सचेsa·ce तेte अगरुa·ga·ru भासस्सू”ति।bhā·sas·sū

    “Yathā kathaṁ pana te, devānaminda, byākaṁsu? Sace te agaru bhāsassū”ti.

    “If you wouldn’t mind, lord of gods, tell me how they answered.”

  410. 410

    “नna खोkho मे,me भन्ते,bhan·te गरुga·ru यत्थस्सyat·thas·sa भगवाbha·ga·vā निसिन्नोni·sin·no भगवन्तरूपोbha·ga·van·ta·rū·po वा”ति।vā

    “Na kho me, bhante, garu yatthassa bhagavā nisinno bhagavantarūpo vā”ti.

    “It’s no trouble when someone such as the Blessed One is sitting here.”

  411. 411

    “तेनte·na हि,hi देवानमिन्द,de·vā·na·min·da भासस्सू”ति।bhā·sas·sū

    “Tena hi, devānaminda, bhāsassū”ti.

    “Well, speak then, lord of gods.”

  412. 412

    “येस्वाहं,yes·vā·haṃ भन्ते,bhan·te मञ्ञामिmañ·ñā·mi समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā आरञ्ञिकाā·rañ·ñi·kā पन्तसेनासनाति,pan·ta·se·nā·sa·nā·ti त्याहंtyā·haṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā इमेi·me पञ्हेpañ·he पुच्छामि,puc·chā·mi तेte मयाma·yā पुट्ठाpuṭ·ṭhā नna सम्पायन्ति,sam·pā·yan·ti असम्पायन्ताa·sam·pā·yan·tā ममंयेवma·maṃ·ye·va पटिपुच्छन्ति:pa·ṭi·puc·chan·ti

    “Yesvāhaṁ, bhante, maññāmi samaṇabrāhmaṇā āraññikā pantasenāsanāti, tyāhaṁ upasaṅkamitvā ime pañhe pucchāmi, te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṁyeva paṭipucchanti:

    “Sir, I approached those who I imagined were ascetics and brahmins living in the wilderness, in remote lodgings. But they were stumped by my question, and they even questioned me in return:

  413. 413

    ‘कोko नामोnā·mo आयस्मा’ति?ā·yas·mā

    ‘ko nāmo āyasmā’ti?

    ‘What is the venerable’s name?’

  414. 414

    तेसाहंte·sā·haṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho ब्याकरोमि:byā·ka·ro·mi

    Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:

    So I answered them:

  415. 415

    ‘अहंa·haṃ खो,kho मारिस,mā·ri·sa सक्कोsak·ko देवानमिन्दो’ति।de·vā·na·min·do

    ‘ahaṁ kho, mārisa, sakko devānamindo’ti.

    ‘Good fellow, I am Sakka, lord of gods.’

  416. 416

    तेte ममंयेवma·maṃ·ye·va उत्तरिut·ta·ri पटिपुच्छन्ति:pa·ṭi·puc·chan·ti

    Te mamaṁyeva uttari paṭipucchanti:

    So they asked me another question:

  417. 417

    ‘किंkiṃ पनायस्मा,pa·nā·yas·mā देवानमिन्द,de·vā·na·min·da कम्मंkam·maṃ कत्वाkat·vā इमंi·maṃ ठानंṭhā·naṃ पत्तो’ति?pat·to

    ‘kiṁ panāyasmā, devānaminda, kammaṁ katvā imaṁ ṭhānaṁ patto’ti?

    ‘But lord of gods, what deed brought you to this position?’

  418. 418

    तेसाहंte·sā·haṃ यथासुतंya·thā·su·taṃ यथापरियत्तंya·thā·pa·ri·yat·taṃ धम्मंdham·maṃ देसेमि।de·se·mi

    Tesāhaṁ yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ desemi.

    So I taught them the Dhamma as I had learned and memorized it.

  419. 419

    तेte तावतकेनेवtā·va·ta·ke·ne·va अत्तमनाat·ta·ma·nā होन्ति:hon·ti

    Te tāvatakeneva attamanā honti:

    And they were pleased with just that much:

  420. 420

    ‘सक्कोsak·ko चca नोno देवानमिन्दोde·vā·na·min·do दिट्ठो,diṭ·ṭho यञ्चyañ·ca नोno अपुच्छिम्हा,a·puc·chim·hā तञ्चtañ·ca नोno ब्याकासी’ति।byā·kā·sī

    ‘sakko ca no devānamindo diṭṭho, yañca no apucchimhā, tañca no byākāsī’ti.

    ‘We have seen Sakka, lord of gods! And he answered our questions!’

  421. 421

    तेte अञ्ञदत्थुañ·ña·dat·thu ममंयेवma·maṃ·ye·va सावकाsā·va·kā सम्पज्जन्ति,sam·paj·jan·ti नna चाहंcā·haṃ तेसं।te·saṃ

    Te aññadatthu mamaṁyeva sāvakā sampajjanti, na cāhaṁ tesaṁ.

    Invariably, they become my disciples, I don’t become theirs.

  422. 422

    अहंa·haṃ खोkho पन,pa·na भन्ते,bhan·te भगवतोbha·ga·va·to सावकोsā·va·ko सोतापन्नोso·tā·pan·no अविनिपातधम्मोa·vi·ni·pā·ta·dham·mo नियतोni·ya·to सम्बोधिपरायणो”ति।sam·bo·dhi·pa·rā·ya·ṇo

    Ahaṁ kho pana, bhante, bhagavato sāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.

    But sir, I am the Buddha’s disciple, a stream-enterer, not liable to be reborn in the underworld, assured, destined for awakening.”

  423. 423

    2।5। सोमनस्सपटिलाभकथाso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bha·ka·thā

    2.5. Somanassapaṭilābhakathā

    2.5. On Feeling Happy

  424. 424

    “अभिजानासिa·bhi·jā·nā·si नोno त्वं,tvaṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da इतोi·to पुब्बेpub·be एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभन्”ति?so·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhan

    “Abhijānāsi no tvaṁ, devānaminda, ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti?

    “Lord of gods, do you recall ever feeling such joy and happiness before?”

  425. 425

    “अभिजानामहं,a·bhi·jā·nā·ma·haṃ भन्ते,bhan·te इतोi·to पुब्बेpub·be एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभन्”ति।so·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhan

    “Abhijānāmahaṁ, bhante, ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti.

    “I do, sir.”

  426. 426

    “यथाya·thā कथंka·thaṃ पनpa·na त्वं,tvaṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da अभिजानासिa·bhi·jā·nā·si इतोi·to पुब्बेpub·be एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभन्”ति?so·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhan

    “Yathā kathaṁ pana tvaṁ, devānaminda, abhijānāsi ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti?

    “But how?”

  427. 427

    “भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ भन्ते,bhan·te देवासुरसङ्गामोde·vā·su·ra·saṅ·gā·mo समुपब्यूळ्होsa·mu·pab·yū·ḷho अहोसि।a·ho·si

    “Bhūtapubbaṁ, bhante, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.

    “Once upon a time, sir, a battle was fought between the gods and the titans.

  428. 428

    तस्मिंtas·miṃ खोkho पन,pa·na भन्ते,bhan·te सङ्गामेsaṅ·gā·me देवाde·vā जिनिंसु,ji·niṃ·su असुराa·su·rā पराजयिंसु।pa·rā·ja·yiṃ·su

    Tasmiṁ kho pana, bhante, saṅgāme devā jiniṁsu, asurā parājayiṁsu.

    In that battle the gods won and the titans lost.

  429. 429

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भन्ते,bhan·te तंtaṃ सङ्गामंsaṅ·gā·maṃ अभिविजिनित्वाa·bhi·vi·ji·nit·vā विजितसङ्गामस्सvi·ji·ta·saṅ·gā·mas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, bhante, taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā vijitasaṅgāmassa etadahosi:

    It occurred to me as victor,

  430. 430

    ‘याyā चेवce·va दानिdā·ni दिब्बाdib·bā ओजाo·jā याyā चca असुराa·su·rā ओजा,o·jā उभयमेतंu·bha·ya·me·taṃ देवाde·vā परिभुञ्जिस्सन्ती’ति।pa·ri·bhuñ·jis·san·tī

    ‘yā ceva dāni dibbā ojā yā ca asurā ojā, ubhayametaṁ devā paribhuñjissantī’ti.

    ‘Now the gods shall enjoy both the nectar of the gods and the nectar of the titans.’

  431. 431

    सोso खोkho पनpa·na मे,me भन्ते,bhan·te वेदपटिलाभोve·da·pa·ṭi·lā·bho सोमनस्सपटिलाभोso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bho सदण्डावचरोsa·daṇ·ḍā·va·ca·ro ससत्थावचरोsa·sat·thā·va·ca·ro नna निब्बिदायnib·bi·dā·ya नna विरागायvi·rā·gā·ya नna निरोधायni·ro·dhā·ya नna उपसमायu·pa·sa·mā·ya नna अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya नna सम्बोधायsam·bo·dhā·ya नna निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति।saṃ·vat·ta·ti

    So kho pana me, bhante, vedapaṭilābho somanassapaṭilābho sadaṇḍāvacaro sasatthāvacaro na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati.

    But sir, that joy and happiness is in the sphere of the rod and the sword. It doesn’t lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment.

  432. 432

    योyo खोkho पनpa·na मेme अयं,a·yaṃ भन्ते,bhan·te भगवतोbha·ga·va·to धम्मंdham·maṃ सुत्वाsut·vā वेदपटिलाभोve·da·pa·ṭi·lā·bho सोमनस्सपटिलाभो,so·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bho सोso अदण्डावचरोa·daṇ·ḍā·va·ca·ro असत्थावचरोa·sat·thā·va·ca·ro एकन्तनिब्बिदायe·kan·ta·nib·bi·dā·ya विरागायvi·rā·gā·ya निरोधायni·ro·dhā·ya उपसमायu·pa·sa·mā·ya अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya सम्बोधायsam·bo·dhā·ya निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तती”ति।saṃ·vat·ta·tī

    Yo kho pana me ayaṁ, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā vedapaṭilābho somanassapaṭilābho, so adaṇḍāvacaro asatthāvacaro ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattatī”ti.

    But the joy and happiness I feel listening to the Buddha’s teaching is not in the sphere of the rod and the sword. It does lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment.”

  433. 433

    “किंkiṃ पनpa·na त्वं,tvaṃ देवानमिन्द,de·vā·na·min·da अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेसी”ति?pa·ve·de·sī

    “Kiṁ pana tvaṁ, devānaminda, atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedesī”ti?

    “But lord of gods, what reason do you see for speaking of such joy and happiness?”

  434. 434

    “छcha खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te अत्थवसेat·tha·va·se सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    “Cha kho ahaṁ, bhante, atthavase sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    “I see six reasons to speak of such joy and happiness, sir.

  435. 435

    इधेवi·dhe·va तिट्ठमानस्स,tiṭ·ṭha·mā·nas·sa

    Idheva tiṭṭhamānassa,

    While staying right here,

  436. 436

    देवभूतस्सde·va·bhū·tas·sa मेme सतो;sa·to

    devabhūtassa me sato;

    remaining in the godly form,

  437. 437

    पुनरायुpu·na·rā·yu चca मेme लद्धो,lad·dho

    Punarāyu ca me laddho,

    I have gained an extended life:

  438. 438

    एवंe·vaṃ जानाहिjā·nā·hi मारिस।mā·ri·sa

    evaṁ jānāhi mārisa.

    know this, dear sir.

  439. 439

    इमंi·maṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te पठमंpa·ṭha·maṃ अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Imaṁ kho ahaṁ, bhante, paṭhamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    This is the first reason.

  440. 440

    चुताहंcu·tā·haṃ दिवियाdi·vi·yā काया,kā·yā

    Cutāhaṁ diviyā kāyā,

    When I fall from the heavenly host,

  441. 441

    आयुंā·yuṃ हित्वाhit·vā अमानुसं;a·mā·nu·saṃ

    āyuṁ hitvā amānusaṁ;

    leaving behind the non-human life,

  442. 442

    अमूळ्होa·mū·ḷho गब्भमेस्सामि,gab·bha·mes·sā·mi

    Amūḷho gabbhamessāmi,

    I shall consciously go to a new womb,

  443. 443

    यत्थyat·tha मेme रमतीra·ma·tī मनो।ma·no

    yattha me ramatī mano.

    wherever my mind delights.

  444. 444

    इमंi·maṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te दुतियंdu·ti·yaṃ अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Imaṁ kho ahaṁ, bhante, dutiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    This is the second reason.

  445. 445

    स्वाहंsvā·haṃ अमूळ्हपञ्ञस्स,a·mū·ḷha·pañ·ñas·sa

    Svāhaṁ amūḷhapaññassa,

    Living happily under the guidance

  446. 446

    विहरंvi·ha·raṃ सासनेsā·sa·ne रतो;ra·to

    viharaṁ sāsane rato;

    of the one of unclouded wisdom,

  447. 447

    ञायेनñā·ye·na विहरिस्सामि,vi·ha·ris·sā·mi

    Ñāyena viharissāmi,

    I shall practice systematically,

  448. 448

    सम्पजानोsam·pa·jā·no पटिस्सतो।pa·ṭis·sa·to

    sampajāno paṭissato.

    aware and mindful.

  449. 449

    इमंi·maṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te ततियंta·ti·yaṃ अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Imaṁ kho ahaṁ, bhante, tatiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    This is the third reason.

  450. 450

    ञायेनñā·ye·na मेme चरतोca·ra·to च,ca

    Ñāyena me carato ca,

    And if awakening should arise

  451. 451

    सम्बोधिsam·bo·dhi चेce भविस्सति;bha·vis·sa·ti

    sambodhi ce bhavissati;

    as I practice systematically,

  452. 452

    अञ्ञाताañ·ñā·tā विहरिस्सामि,vi·ha·ris·sā·mi

    Aññātā viharissāmi,

    I shall live as one who understands,

  453. 453

    स्वेवsve·va अन्तोan·to भविस्सति।bha·vis·sa·ti

    sveva anto bhavissati.

    and my end shall come right there.

  454. 454

    इमंi·maṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te चतुत्थंca·tut·thaṃ अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Imaṁ kho ahaṁ, bhante, catutthaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    This is the fourth reason.

  455. 455

    चुताहंcu·tā·haṃ मानुसाmā·nu·sā काया,kā·yā

    Cutāhaṁ mānusā kāyā,

    When I fall from the human realm,

  456. 456

    आयुंā·yuṃ हित्वानhit·vā·na मानुसं;mā·nu·saṃ

    āyuṁ hitvāna mānusaṁ;

    leaving behind the human life,

  457. 457

    पुनpu·na देवोde·vo भविस्सामि,bha·vis·sā·mi

    Puna devo bhavissāmi,

    I shall become a god again,

  458. 458

    देवलोकम्हिde·va·lo·kam·hi उत्तमो।ut·ta·mo

    devalokamhi uttamo.

    supreme in the heaven realm.

  459. 459

    इमंi·maṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te पञ्चमंpañ·ca·maṃ अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Imaṁ kho ahaṁ, bhante, pañcamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    This is the fifth reason.

  460. 460

    तेte पणीततराpa·ṇī·ta·ta·rā देवा,de·vā

    Te paṇītatarā devā,

    They are the finest of gods,

  461. 461

    अकनिट्ठाa·ka·niṭ·ṭhā यसस्सिनो;ya·sas·si·no

    akaniṭṭhā yasassino;

    the glorious Akaniṭṭhas.

  462. 462

    अन्तिमेan·ti·me वत्तमानम्हि,vat·ta·mā·nam·hi

    Antime vattamānamhi,

    So long as my final life goes on,

  463. 463

    सोso निवासोni·vā·so भविस्सति।bha·vis·sa·ti

    so nivāso bhavissati.

    there my home will be.

  464. 464

    इमंi·maṃ खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te छट्ठंchaṭ·ṭhaṃ अत्थवसंat·tha·va·saṃ सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Imaṁ kho ahaṁ, bhante, chaṭṭhaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    This is the sixth reason.

  465. 465

    इमेi·me खोkho अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te छcha अत्थवसेat·tha·va·se सम्पस्समानोsam·pas·sa·mā·no एवरूपंe·va·rū·paṃ वेदपटिलाभंve·da·pa·ṭi·lā·bhaṃ सोमनस्सपटिलाभंso·ma·nas·sa·pa·ṭi·lā·bhaṃ पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    Ime kho ahaṁ, bhante, cha atthavase sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

    Seeing these six reasons I speak of such joy and happiness.

  466. 466

    अपरियोसितसङ्कप्पो,a·pa·ri·yo·si·ta·saṅ·kap·po

    Apariyositasaṅkappo,

    My wishes unfulfilled,

  467. 467

    विचिकिच्छोvi·ci·kic·cho कथङ्कथी;ka·thaṅ·ka·thī

    vicikiccho kathaṅkathī;

    doubting and indecisive,

  468. 468

    विचरिंvi·ca·riṃ दीघमद्धानं,dī·gha·mad·dhā·naṃ

    Vicariṁ dīghamaddhānaṁ,

    I wandered for such a long time,

  469. 469

    अन्वेसन्तोan·ve·san·to तथागतं।ta·thā·ga·taṃ

    anvesanto tathāgataṁ.

    in search of the Realized One.

  470. 470

    यस्सुyas·su मञ्ञामिmañ·ñā·mi समणे,sa·ma·ṇe

    Yassu maññāmi samaṇe,

    I imagined that ascetics

  471. 471

    पविवित्तविहारिनो;pa·vi·vit·ta·vi·hā·ri·no

    pavivittavihārino;

    living in seclusion

  472. 472

    सम्बुद्धाsam·bud·dhā इतिi·ti मञ्ञानो,mañ·ñā·no

    Sambuddhā iti maññāno,

    must surely be awakened,

  473. 473

    गच्छामिgac·chā·mi तेte उपासितुं।u·pā·si·tuṃ

    gacchāmi te upāsituṁ.

    so I went to sit near them.

  474. 474

    ‘कथंka·thaṃ आराधनाā·rā·dha·nā होति,ho·ti

    ‘Kathaṁ ārādhanā hoti,

    ‘How is there success?

  475. 475

    कथंka·thaṃ होतिho·ti विराधना’;vi·rā·dha·nā

    kathaṁ hoti virādhanā’;

    How is there failure?’

  476. 476

    इतिi·ti पुट्ठाpuṭ·ṭhā नna सम्पायन्ति,sam·pā·yan·ti

    Iti puṭṭhā na sampāyanti,

    But they were stumped by such questions

  477. 477

    मग्गेmag·ge पटिपदासुpa·ṭi·pa·dā·su च।ca

    magge paṭipadāsu ca.

    about the path and practice.

  478. 478

    त्यस्सुtyas·su यदाya·dā मंmaṃ जानन्ति,jā·nan·ti

    Tyassu yadā maṁ jānanti,

    And when they found out that I

  479. 479

    सक्कोsak·ko देवानमागतो;de·vā·na·mā·ga·to

    sakko devānamāgato;

    was Sakka, come from the gods,

  480. 480

    त्यस्सुtyas·su ममेवma·me·va पुच्छन्ति,puc·chan·ti

    Tyassu mameva pucchanti,

    they questioned me instead about

  481. 481

    ‘किंkiṃ कत्वाkat·vā पापुणीpā·pu·ṇī इदं’।i·daṃ

    ‘kiṁ katvā pāpuṇī idaṁ’.

    the deed that brought me to this state.

  482. 482

    तेसंte·saṃ यथासुतंya·thā·su·taṃ धम्मं,dham·maṃ

    Tesaṁ yathāsutaṁ dhammaṁ,

    I taught them the Dhamma

  483. 483

    देसयामिde·sa·yā·mi जनेja·ne सुतं;su·taṃ

    desayāmi jane sutaṁ;

    as I had learned it among men.

  484. 484

    तेनte·na अत्तमनाat·ta·ma·nā होन्ति,hon·ti

    Tena attamanā honti,

    They were delighted with that, saying:

  485. 485

    ‘दिट्ठोdiṭ·ṭho नोno वासवोतिvā·sa·vo·ti च’।ca

    ‘diṭṭho no vāsavoti ca’.

    ‘We’ve seen Vāsava!’

  486. 486

    यदाya·dā चca बुद्धमद्दक्खिं,bud·dha·mad·dak·khiṃ

    Yadā ca buddhamaddakkhiṁ,

    Now since I’ve seen the Buddha,

  487. 487

    विचिकिच्छावितारणं;vi·ci·kic·chā·vi·tā·ra·ṇaṃ

    vicikicchāvitāraṇaṁ;

    who helps us overcome doubt,

  488. 488

    सोम्हिsom·hi वीतभयोvī·ta·bha·yo अज्ज,aj·ja

    Somhi vītabhayo ajja,

    today, free of fear,

  489. 489

    सम्बुद्धंsam·bud·dhaṃ पयिरुपासिय।pa·yi·ru·pā·si·ya

    sambuddhaṁ payirupāsiya.

    I pay homage to the awakened one.

  490. 490

    तण्हासल्लस्सtaṇ·hā·sal·las·sa हन्तारं,han·tā·raṃ

    Taṇhāsallassa hantāraṁ,

    Destroyer of the dart of craving,

  491. 491

    बुद्धंbud·dhaṃ अप्पटिपुग्गलं;ap·pa·ṭi·pug·ga·laṃ

    buddhaṁ appaṭipuggalaṁ;

    the Buddha is unrivaled.

  492. 492

    अहंa·haṃ वन्देvan·de महावीरं,ma·hā·vī·raṃ

    Ahaṁ vande mahāvīraṁ,

    I bow to the great hero,

  493. 493

    बुद्धमादिच्चबन्धुनं।bud·dha·mā·dic·ca·ban·dhu·naṃ

    buddhamādiccabandhunaṁ.

    the Buddha, Kinsman of the Sun.

  494. 494

    यंyaṃ करोमसिka·ro·ma·si ब्रह्मुनो,brah·mu·no

    Yaṁ karomasi brahmuno,

    In the same way that divinity ought be revered

  495. 495

    समंsa·maṃ देवेहिde·ve·hi मारिस;mā·ri·sa

    samaṁ devehi mārisa;

    by we gods, dear sir,

  496. 496

    तदज्जta·daj·ja तुय्हंtuy·haṃ कस्साम,kas·sā·ma

    Tadajja tuyhaṁ kassāma,

    today we shall revere you—

  497. 497

    हन्दhan·da सामंsā·maṃ करोमka·ro·ma ते।te

    handa sāmaṁ karoma te.

    come, let us revere you ourselves!

  498. 498

    त्वमेवtva·me·va असिa·si सम्बुद्धो,sam·bud·dho

    Tvameva asi sambuddho,

    You alone are the Awakened!

  499. 499

    तुवंtu·vaṃ सत्थाsat·thā अनुत्तरो;a·nut·ta·ro

    tuvaṁ satthā anuttaro;

    You are the Teacher supreme!

  500. 500

    सदेवकस्मिंsa·de·va·kas·miṃ लोकस्मिं,lo·kas·miṃ

    Sadevakasmiṁ lokasmiṁ,

    In the world with its gods,

  501. 501

    नत्थिnat·thi तेte पटिपुग्गलो”ति।pa·ṭi·pug·ga·lo

    natthi te paṭipuggalo”ti.

    you have no rival.”

  502. 502

    अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do पञ्चसिखंpañ·ca·si·khaṃ गन्धब्बपुत्तंgan·dhab·ba·put·taṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbaputtaṁ āmantesi:

    Then Sakka addressed the centaur Pañcasikha,

  503. 503

    “बहूपकारोba·hū·pa·kā·ro खोkho मेसिme·si त्वं,tvaṃ तातtā·ta पञ्चसिख,pañ·ca·si·kha यंyaṃ त्वंtvaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ पठमंpa·ṭha·maṃ पसादेसि।pa·sā·de·si

    “bahūpakāro kho mesi tvaṁ, tāta pañcasikha, yaṁ tvaṁ bhagavantaṁ paṭhamaṁ pasādesi.

    “Dear Pañcasikha, you were very helpful to me, since you first charmed the Buddha,

  504. 504

    तया,ta·yā तात,tā·ta पठमंpa·ṭha·maṃ पसादितंpa·sā·di·taṃ पच्छाpac·chā मयंma·yaṃ तंtaṃ भगवन्तंbha·ga·van·taṃ दस्सनायdas·sa·nā·ya उपसङ्कमिम्हाu·pa·saṅ·ka·mim·hā अरहन्तंa·ra·han·taṃ सम्मासम्बुद्धं।sam·mā·sam·bud·dhaṃ

    Tayā, tāta, paṭhamaṁ pasāditaṁ pacchā mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamimhā arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.

    after which I went to see him.

  505. 505

    पेत्तिकेpet·ti·ke वाvā ठानेṭhā·ne ठपयिस्सामि,ṭha·pa·yis·sā·mi गन्धब्बराजाgan·dhab·ba·rā·jā भविस्ससि,bha·vis·sa·si भद्दञ्चbhad·dañ·ca तेte सूरियवच्छसंsū·ri·ya·vac·cha·saṃ दम्मि,dam·mi साsā हिhi तेte अभिपत्थिता”ति।a·bhi·pat·thi·tā

    Pettike vā ṭhāne ṭhapayissāmi, gandhabbarājā bhavissasi, bhaddañca te sūriyavacchasaṁ dammi, sā hi te abhipatthitā”ti.

    I shall appoint you to your father’s position—you shall be king of the centaurs. And I give you Bhaddā Suriyavaccasā, for she loves you very much.”

  506. 506

    अथa·tha खोkho सक्कोsak·ko देवानमिन्दोde·vā·na·min·do पाणिनाpā·ṇi·nā पथविंpa·tha·viṃ परामसित्वाpa·rā·ma·sit·vā तिक्खत्तुंtik·khat·tuṃ उदानंu·dā·naṃ उदानेसि:u·dā·ne·si

    Atha kho sakko devānamindo pāṇinā pathaviṁ parāmasitvā tikkhattuṁ udānaṁ udānesi:

    Then Sakka, touching the ground with his hand, expressed this heartfelt sentiment three times:

  507. 507

    “नमोna·mo तस्सtas·sa भगवतोbha·ga·va·to अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्स।sam·mā·sam·bud·dhas·sa

    “Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

    “Homage to him, the blessed one, the perfected one, the fully awakened Buddha!

  508. 508

    नमोna·mo तस्सtas·sa भगवतोbha·ga·va·to अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्स।sam·mā·sam·bud·dhas·sa

    Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

    Homage to him, the blessed one, the perfected one, the fully awakened Buddha!

  509. 509

    नमोna·mo तस्सtas·sa भगवतोbha·ga·va·to अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्सा”ति।sam·mā·sam·bud·dhas·sā

    Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā”ti.

    Homage to him, the blessed one, the perfected one, the fully awakened Buddha!”

  510. 510

    इमस्मिञ्चi·mas·miñ·ca पनpa·na वेय्याकरणस्मिंvey·yā·ka·ra·ṇas·miṃ भञ्ञमानेbhañ·ña·mā·ne सक्कस्सsak·kas·sa देवानमिन्दस्सde·vā·na·min·das·sa विरजंvi·ra·jaṃ वीतमलंvī·ta·ma·laṃ धम्मचक्खुंdham·ma·cak·khuṃ उदपादि:u·da·pā·di

    Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne sakkassa devānamindassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:

    And while this discourse was being spoken, the stainless, immaculate vision of the Dhamma arose in Sakka, lord of gods:

  511. 511

    “यंyaṃ किञ्चिkiñ·ci समुदयधम्मंsa·mu·da·ya·dham·maṃ सब्बंsab·baṃ तंtaṃ निरोधधम्मन्”ति।ni·ro·dha·dham·man

    “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.

    “Everything that is liable to arise is liable to cease.”

  512. 512

    अञ्ञेसञ्चañ·ñe·sañ·ca असीतियाa·sī·ti·yā देवतासहस्सानं;de·va·tā·sa·has·sā·naṃ

    Aññesañca asītiyā devatāsahassānaṁ;

    And also for another 80,000 deities.

  513. 513

    इतिi·ti येye सक्केनsak·ke·na देवानमिन्देनde·vā·na·min·de·na अज्झिट्ठपञ्हाaj·jhiṭ·ṭha·pañ·hā पुट्ठा,puṭ·ṭhā तेte भगवताbha·ga·va·tā ब्याकता।byā·ka·tā

    iti ye sakkena devānamindena ajjhiṭṭhapañhā puṭṭhā, te bhagavatā byākatā.

    Such were the questions Sakka was invited to ask, and which were answered by the Buddha.

  514. 514

    तस्माtas·mā इमस्सi·mas·sa वेय्याकरणस्सvey·yā·ka·ra·ṇas·sa सक्कपञ्हात्वेवsak·ka·pañ·hāt·ve·va अधिवचनन्ति।a·dhi·va·ca·nan·ti

    Tasmā imassa veyyākaraṇassa sakkapañhātveva adhivacananti.

    And that’s why the name of this discussion is “Sakka’s Questions”.

  515. 515

    सक्कपञ्हसुत्तंsak·ka·pañ·ha·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ अट्ठमं।aṭ·ṭha·maṃ

    Sakkapañhasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.