Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 12 मज्झिमनिकाय 12

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Mahāsīhanādasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 12

    Majjhima Nikāya 12

    Middle Discourses 12

  2. 2

    महासीहनादसुत्तma·hā·sī·ha·nā·da·sut·ta

    Mahāsīhanādasutta

    The Longer Discourse on the Lion’s Roar

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā वेसालियंve·sā·li·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti बहिनगरेba·hi·na·ga·re अपरपुरेa·pa·ra·pu·re वनसण्डे।va·na·saṇ·ḍe

    ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati bahinagare aparapure vanasaṇḍe.

    At one time the Buddha was staying outside the city of Vesālī in a woodland grove west of the town.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na सुनक्खत्तोsu·nak·khat·to लिच्छविपुत्तोlic·cha·vi·put·to अचिरपक्कन्तोa·ci·ra·pak·kan·to होतिho·ti इमस्माi·mas·mā धम्मविनया।dham·ma·vi·na·yā

    Tena kho pana samayena sunakkhatto licchaviputto acirapakkanto hoti imasmā dhammavinayā.

    Now at that time Sunakkhatta the Licchavi had recently left this teaching and training.

  6. 6

    सोso वेसालियंve·sā·li·yaṃ परिसतिpa·ri·sa·ti एवंe·vaṃ वाचंvā·caṃ भासति:bhā·sa·ti

    So vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsati:

    He was telling a crowd in Vesālī:

  7. 7

    “नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो।a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so

    “natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso.

    “The ascetic Gotama has no superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.

  8. 8

    तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानं।sa·yam·pa·ṭi·bhā·naṃ

    Takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānaṁ.

    He teaches what he’s worked out by logic, following a line of inquiry, expressing his own perspective.

  9. 9

    यस्सyas·sa चca ख्वास्सkhvās·sa अत्थायat·thā·ya धम्मोdham·mo देसितोde·si·to सोso निय्यातिniy·yā·ti तक्करस्सtak·ka·ras·sa सम्माsam·mā दुक्खक्खयाया”ति।duk·khak·kha·yā·yā

    Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā”ti.

    Regardless of his goal in teaching the Dhamma, it delivers one who applies it to the complete ending of suffering.”

  10. 10

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तोsā·ri·put·to पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya वेसालिंve·sā·liṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya पाविसि।pā·vi·si

    Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.

    Then Venerable Sāriputta robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Vesālī for alms.

  11. 11

    अस्सोसिas·so·si खोkho आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तोsā·ri·put·to सुनक्खत्तस्सsu·nak·khat·tas·sa लिच्छविपुत्तस्सlic·cha·vi·put·tas·sa वेसालियंve·sā·li·yaṃ परिसतिpa·ri·sa·ti एवंe·vaṃ वाचंvā·caṃ भासमानस्स:bhā·sa·mā·nas·sa

    Assosi kho āyasmā sāriputto sunakkhattassa licchaviputtassa vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsamānassa:

    He heard what Sunakkhatta was saying.

  12. 12

    “नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो।a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so

    “natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso.

    (Pāli only)

  13. 13

    तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानं।sa·yam·pa·ṭi·bhā·naṃ

    Takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānaṁ.

    (Pāli only)

  14. 14

    यस्सyas·sa चca ख्वास्सkhvās·sa अत्थायat·thā·ya धम्मोdham·mo देसितोde·si·to सोso निय्यातिniy·yā·ti तक्करस्सtak·ka·ras·sa सम्माsam·mā दुक्खक्खयाया”ति।duk·khak·kha·yā·yā

    Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā”ti.

    (Pāli only)

  15. 15

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तोsā·ri·put·to वेसालियंve·sā·li·yaṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya चरित्वाca·rit·vā पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ पिण्डपातपटिक्कन्तोpiṇ·ḍa·pā·ta·pa·ṭik·kan·to येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā सारिपुत्तोsā·ri·put·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā sāriputto vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:

    Then he wandered for alms in Vesālī. After the meal, on his return from almsround, he went to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened.

  16. 16

    “सुनक्खत्तो,su·nak·khat·to भन्ते,bhan·te लिच्छविपुत्तोlic·cha·vi·put·to अचिरपक्कन्तोa·ci·ra·pak·kan·to इमस्माi·mas·mā धम्मविनया।dham·ma·vi·na·yā

    “sunakkhatto, bhante, licchaviputto acirapakkanto imasmā dhammavinayā.

    (Pāli only)

  17. 17

    सोso वेसालियंve·sā·li·yaṃ परिसतिpa·ri·sa·ti एवंe·vaṃ वाचंvā·caṃ भासति:bhā·sa·ti

    So vesāliyaṁ parisati evaṁ vācaṁ bhāsati:

    (Pāli only)

  18. 18

    ‘नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो।a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so

    ‘natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso.

    (Pāli only)

  19. 19

    तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानं।sa·yam·pa·ṭi·bhā·naṃ

    Takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānaṁ.

    (Pāli only)

  20. 20

    यस्सyas·sa चca ख्वास्सkhvās·sa अत्थायat·thā·ya धम्मोdham·mo देसितोde·si·to सोso निय्यातिniy·yā·ti तक्करस्सtak·ka·ras·sa सम्माsam·mā दुक्खक्खयाया’”ति।duk·khak·kha·yā·yā

    Yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’”ti.

    (Pāli only)

  21. 21

    “कोधनोko·dha·no हेसो,he·so सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुनक्खत्तोsu·nak·khat·to मोघपुरिसो।mo·gha·pu·ri·so

    “Kodhano heso, sāriputta, sunakkhatto moghapuriso.

    “Sāriputta, Sunakkhatta, that futile man, is angry.

  22. 22

    कोधाko·dhā चca पनस्सpa·nas·sa एसाe·sā वाचाvā·cā भासिता।bhā·si·tā

    Kodhā ca panassa esā vācā bhāsitā.

    His words are spoken out of anger.

  23. 23

    ‘अवण्णंa·vaṇ·ṇaṃ भासिस्सामी’तिbhā·sis·sā·mī खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुनक्खत्तोsu·nak·khat·to मोघपुरिसोmo·gha·pu·ri·so वण्णंयेवvaṇ·ṇaṃ·ye·va तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa भासति।bhā·sa·ti

    ‘Avaṇṇaṁ bhāsissāmī’ti kho, sāriputta, sunakkhatto moghapuriso vaṇṇaṁyeva tathāgatassa bhāsati.

    Thinking he criticizes the Realized One, in fact he just praises him.

  24. 24

    वण्णोvaṇ·ṇo हेसो,he·so सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa योyo एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Vaṇṇo heso, sāriputta, tathāgatassa yo evaṁ vadeyya:

    For it is praise of the Realized One to say:

  25. 25

    ‘यस्सyas·sa चca ख्वास्सkhvās·sa अत्थायat·thā·ya धम्मोdham·mo देसितोde·si·to सोso निय्यातिniy·yā·ti तक्करस्सtak·ka·ras·sa सम्माsam·mā दुक्खक्खयाया’ति।duk·khak·kha·yā·yā

    ‘yassa ca khvāssa atthāya dhammo desito so niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti.

    ‘Regardless of his goal in teaching the Dhamma, it delivers one who applies it to the complete ending of suffering.’

  26. 26

    अयम्पिa·yam·pi हिhi नाम,nā·ma सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुनक्खत्तस्सsu·nak·khat·tas·sa मोघपुरिसस्सmo·gha·pu·ri·sas·sa मयिma·yi धम्मन्वयोdham·man·va·yo नna भविस्सति:bha·vis·sa·ti

    Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati:

    But there’s no way Sunakkhatta will infer about me from the teaching:

  27. 27

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथि,pu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानं,de·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति।bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi, satthā devamanussānaṁ, buddho bhagavā’ti.

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  28. 28

    अयम्पिa·yam·pi हिhi नाम,nā·ma सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुनक्खत्तस्सsu·nak·khat·tas·sa मोघपुरिसस्सmo·gha·pu·ri·sas·sa मयिma·yi धम्मन्वयोdham·man·va·yo नna भविस्सति:bha·vis·sa·ti

    Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati:

    And there’s no way Sunakkhatta will infer about me from the teaching:

  29. 29

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ इद्धिविधंid·dhi·vi·dhaṃ पच्चनुभोति—एकोपिpac·ca·nu·bho·ti हुत्वाhut·vā बहुधाba·hu·dhā होति,ho·ti बहुधापिba·hu·dhā·pi हुत्वाhut·vā एकोe·ko होति;ho·ti आविभावं,ā·vi·bhā·vaṃ तिरोभावं;ti·ro·bhā·vaṃ तिरोकुट्टंti·ro·kuṭ·ṭaṃ तिरोपाकारंti·ro·pā·kā·raṃ तिरोपब्बतंti·ro·pab·ba·taṃ असज्जमानोa·saj·ja·mā·no गच्छति,gac·cha·ti सेय्यथापिsey·ya·thā·pi आकासे;ā·kā·se पथवियापिpa·tha·vi·yā·pi उम्मुज्जनिमुज्जंum·muj·ja·ni·muj·jaṃ करोति,ka·ro·ti सेय्यथापिsey·ya·thā·pi उदके;u·da·ke उदकेपिu·da·ke·pi अभिज्जमानेa·bhij·ja·mā·ne गच्छति,gac·cha·ti सेय्यथापिsey·ya·thā·pi पथवियं;pa·tha·vi·yaṃ आकासेपिā·kā·se·pi पल्लङ्केनpal·laṅ·ke·na कमति,ka·ma·ti सेय्यथापिsey·ya·thā·pi पक्खीpak·khī सकुणो;sa·ku·ṇo इमेपिi·me·pi चन्दिमसूरियेcan·di·ma·sū·ri·ye एवंमहिद्धिकेe·vaṃ·ma·hid·dhi·ke एवंमहानुभावेe·vaṃ·ma·hā·nu·bhā·ve पाणिनाpā·ṇi·nā परिमसतिpa·ri·ma·sa·ti परिमज्जति;pa·ri·maj·ja·ti यावyā·va ब्रह्मलोकापिbrah·ma·lo·kā·pi कायेनkā·ye·na वसंva·saṃ वत्तेती’ति।vat·te·tī

    ‘itipi so bhagavā anekavihitaṁ iddhividhaṁ paccanubhoti—ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṁ, tirobhāvaṁ; tirokuṭṭaṁ tiropākāraṁ tiropabbataṁ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṁ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṁ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve pāṇinā parimasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṁ vattetī’ti.

    ‘That Blessed One wields the many kinds of psychic power: multiplying himself and becoming one again; materializing and dematerializing; going unobstructed through a wall, a rampart, or a mountain as if through space; diving in and out of the earth as if it were water; walking on water as if it were earth; flying cross-legged through the sky like a bird; touching and stroking with the hand the sun and moon, so mighty and powerful; controlling the body as far as the realm of divinity.’

  30. 30

    अयम्पिa·yam·pi हिhi नाम,nā·ma सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुनक्खत्तस्सsu·nak·khat·tas·sa मोघपुरिसस्सmo·gha·pu·ri·sas·sa मयिma·yi धम्मन्वयोdham·man·va·yo नna भविस्सति:bha·vis·sa·ti

    Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati:

    And there’s no way Sunakkhatta will infer about me from the teaching:

  31. 31

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā दिब्बायdib·bā·ya सोतधातुयाso·ta·dhā·tu·yā विसुद्धायvi·sud·dhā·ya अतिक्कन्तमानुसिकायa·tik·kan·ta·mā·nu·si·kā·ya उभोu·bho सद्देsad·de सुणाति—दिब्बेsu·ṇā·ti चca मानुसेmā·nu·se च,ca येye दूरेdū·re सन्तिकेsan·ti·ke चा’ति।cā

    ‘itipi so bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti—dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike cā’ti.

    ‘That Blessed One, with clairaudience that is purified and superhuman, hears both kinds of sounds, human and heavenly, whether near or far.’

  32. 32

    अयम्पिa·yam·pi हिhi नाम,nā·ma सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुनक्खत्तस्सsu·nak·khat·tas·sa मोघपुरिसस्सmo·gha·pu·ri·sas·sa मयिma·yi धम्मन्वयोdham·man·va·yo नna भविस्सति:bha·vis·sa·ti

    Ayampi hi nāma, sāriputta, sunakkhattassa moghapurisassa mayi dhammanvayo na bhavissati:

    And there’s no way Sunakkhatta will infer about me from the teaching:

  33. 33

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā परसत्तानंpa·ra·sat·tā·naṃ परपुग्गलानंpa·ra·pug·ga·lā·naṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानाति—pa·jā·nā·ti

    ‘itipi so bhagavā parasattānaṁ parapuggalānaṁ cetasā ceto paricca pajānāti—

    ‘That Blessed One understands the minds of other beings and individuals, having encompassed them with his own mind.

  34. 34

    सरागंsa·rā·gaṃ वाvā चित्तंcit·taṃ सरागंsa·rā·gaṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    sarāgaṁ vā cittaṁ sarāgaṁ cittanti pajānāti,

    He understands mind with greed as “mind with greed,”

  35. 35

    वीतरागंvī·ta·rā·gaṃ वाvā चित्तंcit·taṃ वीतरागंvī·ta·rā·gaṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    vītarāgaṁ vā cittaṁ vītarāgaṁ cittanti pajānāti;

    and mind without greed as “mind without greed.”

  36. 36

    सदोसंsa·do·saṃ वाvā चित्तंcit·taṃ सदोसंsa·do·saṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    sadosaṁ vā cittaṁ sadosaṁ cittanti pajānāti,

    He understands mind with hate …

  37. 37

    वीतदोसंvī·ta·do·saṃ वाvā चित्तंcit·taṃ वीतदोसंvī·ta·do·saṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    vītadosaṁ vā cittaṁ vītadosaṁ cittanti pajānāti;

    mind without hate …

  38. 38

    समोहंsa·mo·haṃ वाvā चित्तंcit·taṃ समोहंsa·mo·haṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    samohaṁ vā cittaṁ samohaṁ cittanti pajānāti,

    mind with delusion …

  39. 39

    वीतमोहंvī·ta·mo·haṃ वाvā चित्तंcit·taṃ वीतमोहंvī·ta·mo·haṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    vītamohaṁ vā cittaṁ vītamohaṁ cittanti pajānāti;

    mind without delusion …

  40. 40

    सङ्खित्तंsaṅ·khit·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ सङ्खित्तंsaṅ·khit·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    saṅkhittaṁ vā cittaṁ saṅkhittaṁ cittanti pajānāti,

    constricted mind …

  41. 41

    विक्खित्तंvik·khit·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ विक्खित्तंvik·khit·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    vikkhittaṁ vā cittaṁ vikkhittaṁ cittanti pajānāti;

    scattered mind …

  42. 42

    महग्गतंma·hag·ga·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ महग्गतंma·hag·ga·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    mahaggataṁ vā cittaṁ mahaggataṁ cittanti pajānāti,

    expansive mind …

  43. 43

    अमहग्गतंa·ma·hag·ga·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ अमहग्गतंa·ma·hag·ga·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    amahaggataṁ vā cittaṁ amahaggataṁ cittanti pajānāti;

    unexpansive mind …

  44. 44

    सउत्तरंsa·ut·ta·raṃ वाvā चित्तंcit·taṃ सउत्तरंsa·ut·ta·raṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    sauttaraṁ vā cittaṁ sauttaraṁ cittanti pajānāti,

    mind that is supreme …

  45. 45

    अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ वाvā चित्तंcit·taṃ अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    anuttaraṁ vā cittaṁ anuttaraṁ cittanti pajānāti;

    mind that is not supreme …

  46. 46

    समाहितंsa·mā·hi·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ समाहितंsa·mā·hi·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    samāhitaṁ vā cittaṁ samāhitaṁ cittanti pajānāti,

    mind immersed in samādhi …

  47. 47

    असमाहितंa·sa·mā·hi·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ असमाहितंa·sa·mā·hi·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति;pa·jā·nā·ti

    asamāhitaṁ vā cittaṁ asamāhitaṁ cittanti pajānāti;

    mind not immersed in samādhi …

  48. 48

    विमुत्तंvi·mut·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ विमुत्तंvi·mut·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाति,pa·jā·nā·ti

    vimuttaṁ vā cittaṁ vimuttaṁ cittanti pajānāti,

    freed mind as “freed mind,”

  49. 49

    अविमुत्तंa·vi·mut·taṃ वाvā चित्तंcit·taṃ अविमुत्तंa·vi·mut·taṃ चित्तन्तिcit·tan·ti पजानाती’ति।pa·jā·nā·tī

    avimuttaṁ vā cittaṁ avimuttaṁ cittanti pajānātī’ti.

    and unfreed mind as “unfreed mind.”’

  50. 50

    दसda·sa खोkho पनिमानि,pa·ni·mā·ni सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलानिta·thā·ga·ta·ba·lā·ni येहिye·hi बलेहिba·le·hi समन्नागतोsa·man·nā·ga·to तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Dasa kho panimāni, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    There are these ten powers of a Realized One that the Realized One possesses. With these he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.

  51. 51

    कतमानिka·ta·mā·ni दस?da·sa

    Katamāni dasa?

    What ten?

  52. 52

    इध,i·dha सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to ठानञ्चṭhā·nañ·ca ठानतोṭhā·na·to अट्ठानञ्चaṭ·ṭhā·nañ·ca अट्ठानतोaṭ·ṭhā·na·to यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Idha, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti.

    Firstly, the Realized One truly understands the possible as possible, and the impossible as impossible.

  53. 53

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to ठानञ्चṭhā·nañ·ca ठानतोṭhā·na·to अट्ठानञ्चaṭ·ṭhā·nañ·ca अट्ठानतोaṭ·ṭhā·na·to यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. Relying on this he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.

  54. 54

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to अतीतानागतपच्चुप्पन्नानंa·tī·tā·nā·ga·ta·pac·cup·pan·nā·naṃ कम्मसमादानानंkam·ma·sa·mā·dā·nā·naṃ ठानसोṭhā·na·so हेतुसोhe·tu·so विपाकंvi·pā·kaṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.

    Furthermore, the Realized One truly understands the result of deeds undertaken in the past, future, and present in terms of grounds and causes.

  55. 55

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to अतीतानागतपच्चुप्पन्नानंa·tī·tā·nā·ga·ta·pac·cup·pan·nā·naṃ कम्मसमादानानंkam·ma·sa·mā·dā·nā·naṃ ठानसोṭhā·na·so हेतुसोhe·tu·so विपाकंvi·pā·kaṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  56. 56

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to सब्बत्थगामिनिंsab·bat·tha·gā·mi·niṃ पटिपदंpa·ṭi·pa·daṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.

    Furthermore, the Realized One truly understands where all paths of practice lead.

  57. 57

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to सब्बत्थगामिनिंsab·bat·tha·gā·mi·niṃ पटिपदंpa·ṭi·pa·daṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato sabbatthagāminiṁ paṭipadaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  58. 58

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to अनेकधातुनानाधातुलोकंa·ne·ka·dhā·tu·nā·nā·dhā·tu·lo·kaṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato anekadhātunānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.

    Furthermore, the Realized One truly understands the world with its many and diverse elements.

  59. 59

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to अनेकधातुनानाधातुलोकंa·ne·ka·dhā·tu·nā·nā·dhā·tu·lo·kaṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato anekadhātunānādhātulokaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  60. 60

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to सत्तानंsat·tā·naṃ नानाधिमुत्तिकतंnā·nā·dhi·mut·ti·ka·taṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ pajānāti.

    Furthermore, the Realized One truly understands the diverse convictions of sentient beings.

  61. 61

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to सत्तानंsat·tā·naṃ नानाधिमुत्तिकतंnā·nā·dhi·mut·ti·ka·taṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato sattānaṁ nānādhimuttikataṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  62. 62

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to परसत्तानंpa·ra·sat·tā·naṃ परपुग्गलानंpa·ra·pug·ga·lā·naṃ इन्द्रियपरोपरियत्तंin·dri·ya·pa·ro·pa·ri·yat·taṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.

    Furthermore, the Realized One truly understands the faculties of other sentient beings and other individuals after encompassing them with his mind.

  63. 63

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to परसत्तानंpa·ra·sat·tā·naṃ परपुग्गलानंpa·ra·pug·ga·lā·naṃ इन्द्रियपरोपरियत्तंin·dri·ya·pa·ro·pa·ri·yat·taṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato parasattānaṁ parapuggalānaṁ indriyaparopariyattaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  64. 64

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to झानविमोक्खसमाधिसमापत्तीनंjhā·na·vi·mok·kha·sa·mā·dhi·sa·mā·pat·tī·naṃ सङ्किलेसंsaṅ·ki·le·saṃ वोदानंvo·dā·naṃ वुट्ठानंvuṭ·ṭhā·naṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ pajānāti.

    Furthermore, the Realized One truly understands corruption, cleansing, and emergence regarding the absorptions, liberations, immersions, and attainments.

  65. 65

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to झानविमोक्खसमाधिसमापत्तीनंjhā·na·vi·mok·kha·sa·mā·dhi·sa·mā·pat·tī·naṃ सङ्किलेसंsaṅ·ki·le·saṃ वोदानंvo·dā·naṃ वुट्ठानंvuṭ·ṭhā·naṃ यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ पजानाति,pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṁ saṅkilesaṁ vodānaṁ vuṭṭhānaṁ yathābhūtaṁ pajānāti, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  66. 66

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ पुब्बेनिवासंpub·be·ni·vā·saṃ अनुस्सरति,a·nus·sa·ra·ti सेय्यथिदं—एकम्पिsey·ya·thi·daṃ जातिंjā·tiṃ द्वेपिdve·pi जातियोjā·ti·yo तिस्सोपिtis·so·pi जातियोjā·ti·yo चतस्सोपिca·tas·so·pi जातियोjā·ti·yo पञ्चपिpañ·ca·pi जातियोjā·ti·yo दसपिda·sa·pi जातियोjā·ti·yo वीसम्पिvī·sam·pi जातियोjā·ti·yo तिंसम्पिtiṃ·sam·pi जातियोjā·ti·yo चत्तालीसम्पिcat·tā·lī·sam·pi जातियोjā·ti·yo पञ्ञासम्पिpañ·ñā·sam·pi जातियोjā·ti·yo जातिसतम्पिjā·ti·sa·tam·pi जातिसहस्सम्पिjā·ti·sa·has·sam·pi जातिसतसहस्सम्पिjā·ti·sa·ta·sa·has·sam·pi अनेकेपिa·ne·ke·pi संवट्टकप्पेsaṃ·vaṭ·ṭa·kap·pe अनेकेपिa·ne·ke·pi विवट्टकप्पेvi·vaṭ·ṭa·kap·pe अनेकेपिa·ne·ke·pi संवट्टविवट्टकप्पे:saṃ·vaṭ·ṭa·vi·vaṭ·ṭa·kap·pe ‘अमुत्रासिंa·mut·rā·siṃ एवंनामोe·vaṃ·nā·mo एवङ्गोत्तोe·vaṅ·got·to एवंवण्णोe·vaṃ·vaṇ·ṇo एवमाहारोe·va·mā·hā·ro एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदीe·vaṃ·su·kha·duk·khap·pa·ṭi·saṃ·ve·dī एवमायुपरियन्तो,e·va·mā·yu·pa·ri·yan·to सोso ततोta·to चुतोcu·to अमुत्रa·mut·ra उदपादिं;u·da·pā·diṃ तत्रापासिंtat·rā·pā·siṃ एवंनामोe·vaṃ·nā·mo एवङ्गोत्तोe·vaṅ·got·to एवंवण्णोe·vaṃ·vaṇ·ṇo एवमाहारोe·va·mā·hā·ro एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदीe·vaṃ·su·kha·duk·khap·pa·ṭi·saṃ·ve·dī एवमायुपरियन्तो,e·va·mā·yu·pa·ri·yan·to सोso ततोta·to चुतोcu·to इधूपपन्नो’ति।i·dhū·pa·pan·no इतिi·ti साकारंsā·kā·raṃ सउद्देसंsa·ud·de·saṃ अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ पुब्बेनिवासंpub·be·ni·vā·saṃ अनुस्सरति।a·nus·sa·ra·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe: ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.

    Furthermore, the Realized One recollects many kinds of past lives. That is: one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand, a hundred thousand rebirths; many eons of the world contracting, many eons of the world expanding, many eons of the world contracting and expanding. He remembers: ‘There, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn somewhere else. There, too, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn here.’ And so he recollects his many kinds of past lives, with features and details.

  67. 67

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ पुब्बेनिवासंpub·be·ni·vā·saṃ अनुस्सरति,a·nus·sa·ra·ti सेय्यथिदं—एकम्पिsey·ya·thi·daṃ जातिंjā·tiṃ द्वेपिdve·pi जातियोjā·ti·yo …पे…pe इतिi·ti साकारंsā·kā·raṃ सउद्देसंsa·ud·de·saṃ अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ पुब्बेनिवासंpub·be·ni·vā·saṃ अनुस्सरति,a·nus·sa·ra·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  68. 68

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na सत्तेsat·te पस्सतिpas·sa·ti चवमानेca·va·mā·ne उपपज्जमानेu·pa·paj·ja·mā·ne हीनेhī·ne पणीतेpa·ṇī·te सुवण्णेsu·vaṇ·ṇe दुब्बण्णेdub·baṇ·ṇe सुगतेsu·ga·te दुग्गतेdug·ga·te यथाकम्मूपगेya·thā·kam·mū·pa·ge सत्तेsat·te पजानाति:pa·jā·nā·ti ‘इमेi·me वतva·ta भोन्तोbhon·to सत्ताsat·tā कायदुच्चरितेनkā·ya·duc·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā वचीदुच्चरितेनva·cī·duc·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā मनोदुच्चरितेनma·no·duc·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā अरियानंa·ri·yā·naṃ उपवादकाu·pa·vā·da·kā मिच्छादिट्ठिकाmic·chā·diṭ·ṭhi·kā मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना,mic·chā·diṭ·ṭhi·kam·ma·sa·mā·dā·nā तेte कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपन्ना।u·pa·pan·nā इमेi·me वाvā पनpa·na भोन्तोbhon·to सत्ताsat·tā कायसुचरितेनkā·ya·su·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā वचीसुचरितेनva·cī·su·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā मनोसुचरितेनma·no·su·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā अरियानंa·ri·yā·naṃ अनुपवादकाa·nu·pa·vā·da·kā सम्मादिट्ठिकाsam·mā·diṭ·ṭhi·kā सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना,sam·mā·diṭ·ṭhi·kam·ma·sa·mā·dā·nā तेte कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपन्ना’ति।u·pa·pan·nā इतिi·ti दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na सत्तेsat·te पस्सतिpas·sa·ti चवमानेca·va·mā·ne उपपज्जमानेu·pa·paj·ja·mā·ne हीनेhī·ne पणीतेpa·ṇī·te सुवण्णेsu·vaṇ·ṇe दुब्बण्णेdub·baṇ·ṇe सुगतेsu·ga·te दुग्गतेdug·ga·te यथाकम्मूपगेya·thā·kam·mū·pa·ge सत्तेsat·te पजानाति।pa·jā·nā·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.

    Furthermore, with clairvoyance that is purified and superhuman, the Realized One sees sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. He understands how sentient beings pass on according to their deeds. ‘These dear beings did bad things by way of body, speech, and mind. They denounced the noble ones; they had wrong view; and they chose to act out of that wrong view. When their body broke up, after death, they were reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell. These dear beings, however, did good things by way of body, speech, and mind. They never denounced the noble ones; they had right view; and they chose to act out of that right view. When their body broke up, after death, they were reborn in a good place, a heavenly realm.’ And so, with clairvoyance that is purified and superhuman, he sees sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. He understands how sentient beings pass on according to their deeds.

  69. 69

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na सत्तेsat·te पस्सतिpas·sa·ti चवमानेca·va·mā·ne उपपज्जमानेu·pa·paj·ja·mā·ne हीनेhī·ne पणीतेpa·ṇī·te सुवण्णेsu·vaṇ·ṇe दुब्बण्णेdub·baṇ·ṇe सुगतेsu·ga·te दुग्गतेdug·ga·te यथाकम्मूपगेya·thā·kam·mū·pa·ge सत्तेsat·te पजानाति:pa·jā·nā·ti ‘इमेi·me वतva·ta भोन्तोbhon·to सत्ताsat·tā कायदुच्चरितेनkā·ya·duc·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā वचीदुच्चरितेनva·cī·duc·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā मनोदुच्चरितेनma·no·duc·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā अरियानंa·ri·yā·naṃ उपवादकाu·pa·vā·da·kā मिच्छादिट्ठिकाmic·chā·diṭ·ṭhi·kā मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना,mic·chā·diṭ·ṭhi·kam·ma·sa·mā·dā·nā तेte कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपन्ना।u·pa·pan·nā इमेi·me वाvā पनpa·na भोन्तोbhon·to सत्ताsat·tā कायसुचरितेनkā·ya·su·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā वचीसुचरितेनva·cī·su·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā मनोसुचरितेनma·no·su·ca·ri·te·na समन्नागताsa·man·nā·ga·tā अरियानंa·ri·yā·naṃ अनुपवादकाa·nu·pa·vā·da·kā सम्मादिट्ठिकाsam·mā·diṭ·ṭhi·kā सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना,sam·mā·diṭ·ṭhi·kam·ma·sa·mā·dā·nā तेte कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपन्ना’ति।u·pa·pan·nā इतिi·ti दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na सत्तेsat·te पस्सतिpas·sa·ti चवमानेca·va·mā·ne उपपज्जमानेu·pa·paj·ja·mā·ne हीनेhī·ne पणीतेpa·ṇī·te सुवण्णेsu·vaṇ·ṇe दुब्बण्णेdub·baṇ·ṇe सुगतेsu·ga·te दुग्गतेdug·ga·te यथाकम्मूपगेya·thā·kam·mū·pa·ge सत्तेsat·te पजानाति।pa·jā·nā·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. …

  70. 70

    पुनpu·na चपरं,ca·pa·raṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति।vi·ha·ra·ti

    Puna caparaṁ, sāriputta, tathāgato āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.

    Furthermore, the Realized One has realized the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and lives having realized it with his own insight in this very life due to the ending of defilements.

  71. 71

    यम्पि,yam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतोta·thā·ga·to आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरति,vi·ha·ra·ti इदम्पि,i·dam·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलंta·thā·ga·ta·ba·laṃ होतिho·ti यंyaṃ बलंba·laṃ आगम्मā·gam·ma तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Yampi, sāriputta, tathāgato āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, idampi, sāriputta, tathāgatassa tathāgatabalaṁ hoti yaṁ balaṁ āgamma tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Since he truly understands this, this is a power of the Realized One. Relying on this he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.

  72. 72

    इमानिi·mā·ni खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta दसda·sa तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa तथागतबलानिta·thā·ga·ta·ba·lā·ni येहिye·hi बलेहिba·le·hi समन्नागतोsa·man·nā·ga·to तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Imāni kho, sāriputta, dasa tathāgatassa tathāgatabalāni yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    A Realized One possesses these ten powers of a Realized One. With these he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.

  73. 73

    योyo खोkho मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ जानन्तंjā·nan·taṃ एवंe·vaṃ पस्सन्तंpas·san·taṃ एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Yo kho maṁ, sāriputta, evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya:

    When I know and see in this way, suppose someone were to say this:

  74. 74

    ‘नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो;a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so

    ‘natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso;

    ‘The ascetic Gotama has no superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.

  75. 75

    तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानन्’ति,sa·yam·pa·ṭi·bhā·nan

    takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānan’ti,

    He teaches what he’s worked out by logic, following a line of inquiry, expressing his own perspective.’

  76. 76

    तं,taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    taṁ, sāriputta, vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  77. 77

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta भिक्खुbhik·khu सीलसम्पन्नोsī·la·sam·pan·no समाधिसम्पन्नोsa·mā·dhi·sam·pan·no पञ्ञासम्पन्नोpañ·ñā·sam·pan·no दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञंañ·ñaṃ आराधेय्य,ā·rā·dhey·ya एवंe·vaṃ सम्पदमिदं,sam·pa·da·mi·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वदामि।va·dā·mi

    Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya, evaṁ sampadamidaṁ, sāriputta, vadāmi.

    Just as a mendicant accomplished in ethics, immersion, and wisdom would reach enlightenment in this very life, such is the consequence, I say.

  78. 78

    तंtaṃ वाचंvā·caṃ अप्पहाय,ap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    Taṁ vācaṁ appahāya, taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  79. 79

    चत्तारिमानि,cat·tā·ri·mā·ni सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa वेसारज्जानिve·sā·raj·jā·ni येहिye·hi वेसारज्जेहिve·sā·raj·je·hi समन्नागतोsa·man·nā·ga·to तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Cattārimāni, sāriputta, tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    Sāriputta, a Realized One has four kinds of self-assurance. With these he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.

  80. 80

    कतमानिka·ta·mā·ni चत्तारि?cat·tā·ri

    Katamāni cattāri?

    What four?

  81. 81

    ‘सम्मासम्बुद्धस्सsam·mā·sam·bud·dhas·sa तेte पटिजानतोpa·ṭi·jā·na·to इमेi·me धम्माdham·mā अनभिसम्बुद्धा’ति।a·na·bhi·sam·bud·dhā तत्रtat·ra वतva·ta मंmaṃ समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā देवोde·vo वाvā मारोmā·ro वाvā ब्रह्माbrah·mā वाvā कोचिko·ci वाvā लोकस्मिंlo·kas·miṃ सहधम्मेनsa·ha·dham·me·na पटिचोदेस्सतीतिpa·ṭi·co·des·sa·tī·ti निमित्तमेतं,ni·mit·ta·me·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna समनुपस्सामि।sa·ma·nu·pas·sā·mi

    ‘Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’ti. Tatra vata maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ, sāriputta, na samanupassāmi.

    I see no reason for anyone—whether ascetic, brahmin, god, Māra, or the Divinity, or anyone else in the world—to legitimately scold me, saying: ‘You claim to be a fully awakened Buddha, but you don’t understand these things.’

  82. 82

    एतमहं,e·ta·ma·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta निमित्तंni·mit·taṃ असमनुपस्सन्तोa·sa·ma·nu·pas·san·to खेमप्पत्तोkhe·map·pat·to अभयप्पत्तोa·bha·yap·pat·to वेसारज्जप्पत्तोve·sā·raj·jap·pat·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    Etamahaṁ, sāriputta, nimittaṁ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.

    Since I see no such reason, I live secure, fearless, and self-assured.

  83. 83

    ‘खीणासवस्सkhī·ṇā·sa·vas·sa तेte पटिजानतोpa·ṭi·jā·na·to इमेi·me आसवाā·sa·vā अपरिक्खीणा’ति।a·pa·rik·khī·ṇā तत्रtat·ra वतva·ta मंmaṃ समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā देवोde·vo वाvā मारोmā·ro वाvā ब्रह्माbrah·mā वाvā कोचिko·ci वाvā लोकस्मिंlo·kas·miṃ सहधम्मेनsa·ha·dham·me·na पटिचोदेस्सतीतिpa·ṭi·co·des·sa·tī·ti निमित्तमेतं,ni·mit·ta·me·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna समनुपस्सामि।sa·ma·nu·pas·sā·mi

    ‘Khīṇāsavassa te paṭijānato ime āsavā aparikkhīṇā’ti. Tatra vata maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ, sāriputta, na samanupassāmi.

    I see no reason for anyone—whether ascetic, brahmin, god, Māra, or the Divinity, or anyone else in the world—to legitimately scold me, saying: ‘You claim to have ended all defilements, but you still have these defilements.’

  84. 84

    एतमहं,e·ta·ma·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta निमित्तंni·mit·taṃ असमनुपस्सन्तोa·sa·ma·nu·pas·san·to खेमप्पत्तोkhe·map·pat·to अभयप्पत्तोa·bha·yap·pat·to वेसारज्जप्पत्तोve·sā·raj·jap·pat·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    Etamahaṁ, sāriputta, nimittaṁ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.

    Since I see no such reason, I live secure, fearless, and self-assured.

  85. 85

    ‘येye खोkho पनpa·na तेte अन्तरायिकाan·ta·rā·yi·kā धम्माdham·mā वुत्ता,vut·tā तेte पटिसेवतोpa·ṭi·se·va·to नालंnā·laṃ अन्तरायाया’ति।an·ta·rā·yā·yā तत्रtat·ra वतva·ta मंmaṃ समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā देवोde·vo वाvā मारोmā·ro वाvā ब्रह्माbrah·mā वाvā कोचिko·ci वाvā लोकस्मिंlo·kas·miṃ सहधम्मेनsa·ha·dham·me·na पटिचोदेस्सतीतिpa·ṭi·co·des·sa·tī·ti निमित्तमेतं,ni·mit·ta·me·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna समनुपस्सामि।sa·ma·nu·pas·sā·mi

    ‘Ye kho pana te antarāyikā dhammā vuttā, te paṭisevato nālaṁ antarāyāyā’ti. Tatra vata maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ, sāriputta, na samanupassāmi.

    I see no reason for anyone—whether ascetic, brahmin, god, Māra, or the Divinity, or anyone else in the world—to legitimately scold me, saying: ‘The acts that you say are obstructions are not really obstructions for the one who performs them.’

  86. 86

    एतमहं,e·ta·ma·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta निमित्तंni·mit·taṃ असमनुपस्सन्तोa·sa·ma·nu·pas·san·to खेमप्पत्तोkhe·map·pat·to अभयप्पत्तोa·bha·yap·pat·to वेसारज्जप्पत्तोve·sā·raj·jap·pat·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    Etamahaṁ, sāriputta, nimittaṁ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.

    Since I see no such reason, I live secure, fearless, and self-assured.

  87. 87

    ‘यस्सyas·sa खोkho पनpa·na तेte अत्थायat·thā·ya धम्मोdham·mo देसितो,de·si·to सोso नna निय्यातिniy·yā·ti तक्करस्सtak·ka·ras·sa सम्माsam·mā दुक्खक्खयाया’ति।duk·khak·kha·yā·yā तत्रtat·ra वतva·ta मंmaṃ समणोsa·ma·ṇo वाvā ब्राह्मणोbrāh·ma·ṇo वाvā देवोde·vo वाvā मारोmā·ro वाvā ब्रह्माbrah·mā वाvā कोचिko·ci वाvā लोकस्मिंlo·kas·miṃ सहधम्मेनsa·ha·dham·me·na पटिचोदेस्सतीतिpa·ṭi·co·des·sa·tī·ti निमित्तमेतं,ni·mit·ta·me·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna समनुपस्सामि।sa·ma·nu·pas·sā·mi

    ‘Yassa kho pana te atthāya dhammo desito, so na niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’ti. Tatra vata maṁ samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā koci vā lokasmiṁ sahadhammena paṭicodessatīti nimittametaṁ, sāriputta, na samanupassāmi.

    I see no reason for anyone—whether ascetic, brahmin, god, Māra, or the Divinity, or anyone else in the world—to legitimately scold me, saying: ‘Regardless of your goal in teaching the Dhamma, it does not deliver one who applies it to the complete ending of suffering.’

  88. 88

    एतमहं,e·ta·ma·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta निमित्तंni·mit·taṃ असमनुपस्सन्तोa·sa·ma·nu·pas·san·to खेमप्पत्तोkhe·map·pat·to अभयप्पत्तोa·bha·yap·pat·to वेसारज्जप्पत्तोve·sā·raj·jap·pat·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    Etamahaṁ, sāriputta, nimittaṁ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.

    Since I see no such reason, I live secure, fearless, and self-assured.

  89. 89

    इमानिi·mā·ni खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta चत्तारिcat·tā·ri तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa वेसारज्जानिve·sā·raj·jā·ni येहिye·hi वेसारज्जेहिve·sā·raj·je·hi समन्नागतोsa·man·nā·ga·to तथागतोta·thā·ga·to आसभंā·sa·bhaṃ ठानंṭhā·naṃ पटिजानाति,pa·ṭi·jā·nā·ti परिसासुpa·ri·sā·su सीहनादंsī·ha·nā·daṃ नदति,na·da·ti ब्रह्मचक्कंbrah·ma·cak·kaṃ पवत्तेति।pa·vat·te·ti

    Imāni kho, sāriputta, cattāri tathāgatassa vesārajjāni yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṁ ṭhānaṁ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṁ nadati, brahmacakkaṁ pavatteti.

    A Realized One possesses these four kinds of self-assurance. With these he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.

  90. 90

    योyo खोkho मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ जानन्तंjā·nan·taṃ एवंe·vaṃ पस्सन्तंpas·san·taṃ एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Yo kho maṁ, sāriputta, evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya:

    When I know and see in this way, suppose someone were to say this:

  91. 91

    ‘नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो,a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानन्’ति,sa·yam·pa·ṭi·bhā·nan

    ‘natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānan’ti,

    ‘The ascetic Gotama has no superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones …’

  92. 92

    तं,taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    taṁ, sāriputta, vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  93. 93

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta भिक्खुbhik·khu सीलसम्पन्नोsī·la·sam·pan·no समाधिसम्पन्नोsa·mā·dhi·sam·pan·no पञ्ञासम्पन्नोpañ·ñā·sam·pan·no दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञंañ·ñaṃ आराधेय्य,ā·rā·dhey·ya एवंe·vaṃ सम्पदमिदं,sam·pa·da·mi·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वदामि।va·dā·mi

    Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya, evaṁ sampadamidaṁ, sāriputta, vadāmi.

    (Pāli only)

  94. 94

    तंtaṃ वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    Taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    (Pāli only)

  95. 95

    अट्ठaṭ·ṭha खोkho इमा,i·mā सारिपुत्त,sā·ri·put·ta परिसा।pa·ri·sā

    Aṭṭha kho imā, sāriputta, parisā.

    Sāriputta, there are these eight assemblies.

  96. 96

    कतमाka·ta·mā अट्ठ?aṭ·ṭha

    Katamā aṭṭha?

    What eight?

  97. 97

    खत्तियपरिसा,khat·ti·ya·pa·ri·sā ब्राह्मणपरिसा,brāh·ma·ṇa·pa·ri·sā गहपतिपरिसा,ga·ha·pa·ti·pa·ri·sā समणपरिसा,sa·ma·ṇa·pa·ri·sā चातुमहाराजिकपरिसा,cā·tu·ma·hā·rā·ji·ka·pa·ri·sā तावतिंसपरिसा,tā·va·tiṃ·sa·pa·ri·sā मारपरिसा,mā·ra·pa·ri·sā ब्रह्मपरिसा—brah·ma·pa·ri·sā

    Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṁsaparisā, māraparisā, brahmaparisā—

    The assemblies of aristocrats, brahmins, householders, and ascetics. An assembly of the gods of the four great kings. An assembly of the gods of the thirty-three. An assembly of Māras. An assembly of divinities.

  98. 98

    इमाi·mā खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अट्ठaṭ·ṭha परिसा।pa·ri·sā

    imā kho, sāriputta, aṭṭha parisā.

    These are the eight assemblies.

  99. 99

    इमेहिi·me·hi खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta चतूहिca·tū·hi वेसारज्जेहिve·sā·raj·je·hi समन्नागतोsa·man·nā·ga·to तथागतोta·thā·ga·to इमाi·mā अट्ठaṭ·ṭha परिसाpa·ri·sā उपसङ्कमतिu·pa·saṅ·ka·ma·ti अज्झोगाहति।aj·jho·gā·ha·ti

    Imehi kho, sāriputta, catūhi vesārajjehi samannāgato tathāgato imā aṭṭha parisā upasaṅkamati ajjhogāhati.

    Possessing these four kinds of self-assurance, the Realized One approaches and enters right into these eight assemblies.

  100. 100

    अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अनेकसतंa·ne·ka·sa·taṃ खत्तियपरिसंkhat·ti·ya·pa·ri·saṃ उपसङ्कमिता।u·pa·saṅ·ka·mi·tā

    Abhijānāmi kho panāhaṁ, sāriputta, anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā.

    I recall having approached an assembly of hundreds of aristocrats.

  101. 101

    तत्रपिtat·ra·pi मयाma·yā सन्निसिन्नपुब्बञ्चेव,san·ni·sin·na·pub·bañ·ce·va सल्लपितपुब्बञ्च,sal·la·pi·ta·pub·bañ·ca साकच्छाsā·kac·chā चca समापज्जितपुब्बा।sa·mā·paj·ji·ta·pub·bā

    Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva, sallapitapubbañca, sākacchā ca samāpajjitapubbā.

    There I used to sit with them, converse, and engage in discussion.

  102. 102

    तत्रtat·ra वतva·ta मंmaṃ भयंbha·yaṃ वाvā सारज्जंsā·raj·jaṃ वाvā ओक्कमिस्सतीतिok·ka·mis·sa·tī·ti निमित्तमेतं,ni·mit·ta·me·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna समनुपस्सामि।sa·ma·nu·pas·sā·mi

    Tatra vata maṁ bhayaṁ vā sārajjaṁ vā okkamissatīti nimittametaṁ, sāriputta, na samanupassāmi.

    But I don’t see any reason to feel afraid or insecure.

  103. 103

    एतमहं,e·ta·ma·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta निमित्तंni·mit·taṃ असमनुपस्सन्तोa·sa·ma·nu·pas·san·to खेमप्पत्तोkhe·map·pat·to अभयप्पत्तोa·bha·yap·pat·to वेसारज्जप्पत्तोve·sā·raj·jap·pat·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    Etamahaṁ, sāriputta, nimittaṁ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.

    Since I see no such reason, I live secure, fearless, and self-assured.

  104. 104

    अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अनेकसतंa·ne·ka·sa·taṃ ब्राह्मणपरिसंbrāh·ma·ṇa·pa·ri·saṃ …पे…pe

    Abhijānāmi kho panāhaṁ, sāriputta, anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ …pe…

    I recall having approached an assembly of hundreds of brahmins …

  105. 105

    गहपतिपरिसंga·ha·pa·ti·pa·ri·saṃ …

    gahapatiparisaṁ …

    householders …

  106. 106

    समणपरिसंsa·ma·ṇa·pa·ri·saṃ …

    samaṇaparisaṁ …

    ascetics …

  107. 107

    चातुमहाराजिकपरिसंcā·tu·ma·hā·rā·ji·ka·pa·ri·saṃ …

    cātumahārājikaparisaṁ …

    the gods of the four great kings …

  108. 108

    तावतिंसपरिसंtā·va·tiṃ·sa·pa·ri·saṃ …

    tāvatiṁsaparisaṁ …

    the gods of the thirty-three …

  109. 109

    मारपरिसंmā·ra·pa·ri·saṃ …

    māraparisaṁ …

    Māras …

  110. 110

    ब्रह्मपरिसंbrah·ma·pa·ri·saṃ उपसङ्कमिता।u·pa·saṅ·ka·mi·tā

    brahmaparisaṁ upasaṅkamitā.

    divinities.

  111. 111

    तत्रपिtat·ra·pi मयाma·yā सन्निसिन्नपुब्बञ्चेव,san·ni·sin·na·pub·bañ·ce·va सल्लपितपुब्बञ्च,sal·la·pi·ta·pub·bañ·ca साकच्छाsā·kac·chā चca समापज्जितपुब्बा।sa·mā·paj·ji·ta·pub·bā

    Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva, sallapitapubbañca, sākacchā ca samāpajjitapubbā.

    There too I used to sit with them, converse, and engage in discussion.

  112. 112

    तत्रtat·ra वतva·ta मंmaṃ भयंbha·yaṃ वाvā सारज्जंsā·raj·jaṃ वाvā ओक्कमिस्सतीतिok·ka·mis·sa·tī·ti निमित्तमेतं,ni·mit·ta·me·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna समनुपस्सामि।sa·ma·nu·pas·sā·mi

    Tatra vata maṁ bhayaṁ vā sārajjaṁ vā okkamissatīti nimittametaṁ, sāriputta, na samanupassāmi.

    But I don’t see any reason to feel afraid or insecure.

  113. 113

    एतमहं,e·ta·ma·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta निमित्तंni·mit·taṃ असमनुपस्सन्तोa·sa·ma·nu·pas·san·to खेमप्पत्तोkhe·map·pat·to अभयप्पत्तोa·bha·yap·pat·to वेसारज्जप्पत्तोve·sā·raj·jap·pat·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    Etamahaṁ, sāriputta, nimittaṁ asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesārajjappatto viharāmi.

    Since I see no such reason, I live secure, fearless, and self-assured.

  114. 114

    योyo खोkho मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ जानन्तंjā·nan·taṃ एवंe·vaṃ पस्सन्तंpas·san·taṃ एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Yo kho maṁ, sāriputta, evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya:

    When I know and see in this way, suppose someone were to say this:

  115. 115

    ‘नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो,a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानन्’ति,sa·yam·pa·ṭi·bhā·nan

    ‘natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānan’ti,

    ‘The ascetic Gotama has no superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones …’

  116. 116

    तं,taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    taṁ, sāriputta, vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  117. 117

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta भिक्खुbhik·khu सीलसम्पन्नोsī·la·sam·pan·no समाधिसम्पन्नोsa·mā·dhi·sam·pan·no पञ्ञासम्पन्नोpañ·ñā·sam·pan·no दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञंañ·ñaṃ आराधेय्य,ā·rā·dhey·ya एवंe·vaṃ सम्पदमिदं,sam·pa·da·mi·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वदामि।va·dā·mi

    Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya, evaṁ sampadamidaṁ, sāriputta, vadāmi.

    (Pāli only)

  118. 118

    तंtaṃ वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    Taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    (Pāli only)

  119. 119

    चतस्सोca·tas·so खोkho इमा,i·mā सारिपुत्त,sā·ri·put·ta योनियो।yo·ni·yo

    Catasso kho imā, sāriputta, yoniyo.

    Sāriputta, there are these four kinds of reproduction.

  120. 120

    कतमाka·ta·mā चतस्सो?ca·tas·so

    Katamā catasso?

    What four?

  121. 121

    अण्डजाaṇ·ḍa·jā योनि,yo·ni जलाबुजाja·lā·bu·jā योनि,yo·ni संसेदजाsaṃ·se·da·jā योनि,yo·ni ओपपातिकाo·pa·pā·ti·kā योनि।yo·ni

    Aṇḍajā yoni, jalābujā yoni, saṁsedajā yoni, opapātikā yoni.

    Reproduction for creatures born from an egg, from a womb, from moisture, or spontaneously.

  122. 122

    कतमाka·ta·mā च,ca सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अण्डजाaṇ·ḍa·jā योनि?yo·ni

    Katamā ca, sāriputta, aṇḍajā yoni?

    And what is reproduction from an egg?

  123. 123

    येye खोkho ते,te सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सत्ताsat·tā अण्डकोसंaṇ·ḍa·ko·saṃ अभिनिब्भिज्जa·bhi·nib·bhij·ja जायन्ति—jā·yan·ti

    Ye kho te, sāriputta, sattā aṇḍakosaṁ abhinibbhijja jāyanti—

    There are beings who are born by breaking out of an eggshell.

  124. 124

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अण्डजाaṇ·ḍa·jā योनि।yo·ni

    ayaṁ vuccati, sāriputta, aṇḍajā yoni.

    This is called reproduction from an egg.

  125. 125

    कतमाka·ta·mā च,ca सारिपुत्त,sā·ri·put·ta जलाबुजाja·lā·bu·jā योनि?yo·ni

    Katamā ca, sāriputta, jalābujā yoni?

    And what is reproduction from a womb?

  126. 126

    येye खोkho ते,te सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सत्ताsat·tā वत्थिकोसंvat·thi·ko·saṃ अभिनिब्भिज्जa·bhi·nib·bhij·ja जायन्ति—jā·yan·ti

    Ye kho te, sāriputta, sattā vatthikosaṁ abhinibbhijja jāyanti—

    There are beings who are born by breaking out of the amniotic sac.

  127. 127

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti सारिपुत्त,sā·ri·put·ta जलाबुजाja·lā·bu·jā योनि।yo·ni

    ayaṁ vuccati, sāriputta, jalābujā yoni.

    This is called reproduction from a womb.

  128. 128

    कतमाka·ta·mā च,ca सारिपुत्त,sā·ri·put·ta संसेदजाsaṃ·se·da·jā योनि?yo·ni

    Katamā ca, sāriputta, saṁsedajā yoni?

    And what is reproduction from moisture?

  129. 129

    येye खोkho ते,te सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सत्ताsat·tā पूतिमच्छेpū·ti·mac·che वाvā जायन्तिjā·yan·ti पूतिकुणपेpū·ti·ku·ṇa·pe वाvā पूतिकुम्मासेpū·ti·kum·mā·se वाvā चन्दनिकायेcan·da·ni·kā·ye वाvā ओळिगल्लेo·ḷi·gal·le वाvā जायन्ति—jā·yan·ti

    Ye kho te, sāriputta, sattā pūtimacche vā jāyanti pūtikuṇape vā pūtikummāse vā candanikāye vā oḷigalle vā jāyanti—

    There are beings who are born in a rotten fish, a rotten carcass, rotten porridge, a cesspool, or a sump.

  130. 130

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti सारिपुत्त,sā·ri·put·ta संसेदजाsaṃ·se·da·jā योनि।yo·ni

    ayaṁ vuccati, sāriputta, saṁsedajā yoni.

    This is called reproduction from moisture.

  131. 131

    कतमाka·ta·mā च,ca सारिपुत्त,sā·ri·put·ta ओपपातिकाo·pa·pā·ti·kā योनि?yo·ni

    Katamā ca, sāriputta, opapātikā yoni?

    And what is spontaneous reproduction?

  132. 132

    देवा,de·vā नेरयिका,ne·ra·yi·kā एकच्चेe·kac·ce चca मनुस्सा,ma·nus·sā एकच्चेe·kac·ce चca विनिपातिका—vi·ni·pā·ti·kā

    Devā, nerayikā, ekacce ca manussā, ekacce ca vinipātikā—

    Gods, hell-beings, certain humans, and certain beings in the lower realms.

  133. 133

    अयंa·yaṃ वुच्चति,vuc·ca·ti सारिपुत्त,sā·ri·put·ta ओपपातिकाo·pa·pā·ti·kā योनि।yo·ni

    ayaṁ vuccati, sāriputta, opapātikā yoni.

    This is called spontaneous reproduction.

  134. 134

    इमाi·mā खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta चतस्सोca·tas·so योनियो।yo·ni·yo

    Imā kho, sāriputta, catasso yoniyo.

    These are the four kinds of reproduction.

  135. 135

    योyo खोkho मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ जानन्तंjā·nan·taṃ एवंe·vaṃ पस्सन्तंpas·san·taṃ एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Yo kho maṁ, sāriputta, evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya:

    When I know and see in this way, suppose someone were to say this:

  136. 136

    ‘नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो,a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानन्’ति,sa·yam·pa·ṭi·bhā·nan

    ‘natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso, takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānan’ti,

    ‘The ascetic Gotama has no superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones …’

  137. 137

    तं,taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    taṁ, sāriputta, vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  138. 138

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta भिक्खुbhik·khu सीलसम्पन्नोsī·la·sam·pan·no समाधिसम्पन्नोsa·mā·dhi·sam·pan·no पञ्ञासम्पन्नोpañ·ñā·sam·pan·no दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञंañ·ñaṃ आराधेय्य,ā·rā·dhey·ya एवंe·vaṃ सम्पदमिदं,sam·pa·da·mi·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वदामि।va·dā·mi

    Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya, evaṁ sampadamidaṁ, sāriputta, vadāmi.

    (Pāli only)

  139. 139

    तंtaṃ वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    Taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    (Pāli only)

  140. 140

    पञ्चpañ·ca खोkho इमा,i·mā सारिपुत्त,sā·ri·put·ta गतियो।ga·ti·yo

    Pañca kho imā, sāriputta, gatiyo.

    There are these five destinations.

  141. 141

    कतमाka·ta·mā पञ्च?pañ·ca

    Katamā pañca?

    What five?

  142. 142

    निरयो,ni·ra·yo तिरच्छानयोनि,ti·rac·chā·na·yo·ni पेत्तिविसयो,pet·ti·vi·sa·yo मनुस्सा,ma·nus·sā देवा।de·vā

    Nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā.

    Hell, the animal realm, the ghost realm, humanity, and the gods.

  143. 143

    निरयञ्चाहं,ni·ra·yañ·cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पजानामि,pa·jā·nā·mi निरयगामिञ्चni·ra·ya·gā·miñ·ca मग्गं,mag·gaṃ निरयगामिनिञ्चni·ra·ya·gā·mi·niñ·ca पटिपदं;pa·ṭi·pa·daṃ

    Nirayañcāhaṁ, sāriputta, pajānāmi, nirayagāmiñca maggaṁ, nirayagāminiñca paṭipadaṁ;

    I understand hell, and the path and practice that leads to hell.

  144. 144

    यथाya·thā पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no चca कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपज्जतिu·pa·paj·ja·ti तञ्चtañ·ca पजानामि।pa·jā·nā·mi

    yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati tañca pajānāmi.

    And I understand how someone practicing that way, when their body breaks up, after death, is reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.

  145. 145

    तिरच्छानयोनिञ्चाहं,ti·rac·chā·na·yo·niñ·cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पजानामि,pa·jā·nā·mi तिरच्छानयोनिगामिञ्चti·rac·chā·na·yo·ni·gā·miñ·ca मग्गं,mag·gaṃ तिरच्छानयोनिगामिनिञ्चti·rac·chā·na·yo·ni·gā·mi·niñ·ca पटिपदं;pa·ṭi·pa·daṃ

    Tiracchānayoniñcāhaṁ, sāriputta, pajānāmi, tiracchānayonigāmiñca maggaṁ, tiracchānayonigāminiñca paṭipadaṁ;

    I understand the animal realm …

  146. 146

    यथाya·thā पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no चca कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā तिरच्छानयोनिंti·rac·chā·na·yo·niṃ उपपज्जतिu·pa·paj·ja·ti तञ्चtañ·ca पजानामि।pa·jā·nā·mi

    yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tiracchānayoniṁ upapajjati tañca pajānāmi.

    (Pāli only)

  147. 147

    पेत्तिविसयञ्चाहं,pet·ti·vi·sa·yañ·cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पजानामि,pa·jā·nā·mi पेत्तिविसयगामिञ्चpet·ti·vi·sa·ya·gā·miñ·ca मग्गं,mag·gaṃ पेत्तिविसयगामिनिञ्चpet·ti·vi·sa·ya·gā·mi·niñ·ca पटिपदं;pa·ṭi·pa·daṃ

    Pettivisayañcāhaṁ, sāriputta, pajānāmi, pettivisayagāmiñca maggaṁ, pettivisayagāminiñca paṭipadaṁ;

    (Pāli only)

  148. 148

    यथाya·thā पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no चca कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā पेत्तिविसयंpet·ti·vi·sa·yaṃ उपपज्जतिu·pa·paj·ja·ti तञ्चtañ·ca पजानामि।pa·jā·nā·mi

    yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṁ maraṇā pettivisayaṁ upapajjati tañca pajānāmi.

    the ghost realm …

  149. 149

    मनुस्सेma·nus·se चाहं,cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पजानामि,pa·jā·nā·mi मनुस्सलोकगामिञ्चma·nus·sa·lo·ka·gā·miñ·ca मग्गं,mag·gaṃ मनुस्सलोकगामिनिञ्चma·nus·sa·lo·ka·gā·mi·niñ·ca पटिपदं;pa·ṭi·pa·daṃ

    Manusse cāhaṁ, sāriputta, pajānāmi, manussalokagāmiñca maggaṁ, manussalokagāminiñca paṭipadaṁ;

    humanity …

  150. 150

    यथाya·thā पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no चca कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā मनुस्सेसुma·nus·se·su उपपज्जतिu·pa·paj·ja·ti तञ्चtañ·ca पजानामि।pa·jā·nā·mi

    yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manussesu upapajjati tañca pajānāmi.

    (Pāli only)

  151. 151

    देवेde·ve चाहं,cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पजानामि,pa·jā·nā·mi देवलोकगामिञ्चde·va·lo·ka·gā·miñ·ca मग्गं,mag·gaṃ देवलोकगामिनिञ्चde·va·lo·ka·gā·mi·niñ·ca पटिपदं;pa·ṭi·pa·daṃ

    Deve cāhaṁ, sāriputta, pajānāmi, devalokagāmiñca maggaṁ, devalokagāminiñca paṭipadaṁ;

    gods, and the path and practice that leads to the world of the gods.

  152. 152

    यथाya·thā पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no चca कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपज्जतिu·pa·paj·ja·ti तञ्चtañ·ca पजानामि।pa·jā·nā·mi

    yathā paṭipanno ca kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati tañca pajānāmi.

    And I understand how someone practicing that way, when their body breaks up, after death, is reborn in a good place, a heavenly realm.

  153. 153

    निब्बानञ्चाहं,nib·bā·nañ·cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पजानामि,pa·jā·nā·mi निब्बानगामिञ्चnib·bā·na·gā·miñ·ca मग्गं,mag·gaṃ निब्बानगामिनिञ्चnib·bā·na·gā·mi·niñ·ca पटिपदं;pa·ṭi·pa·daṃ

    Nibbānañcāhaṁ, sāriputta, pajānāmi, nibbānagāmiñca maggaṁ, nibbānagāminiñca paṭipadaṁ;

    And I understand extinguishment, and the path and practice that leads to extinguishment.

  154. 154

    यथाya·thā पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no चca आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरतिvi·ha·ra·ti तञ्चtañ·ca पजानामि।pa·jā·nā·mi

    yathā paṭipanno ca āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati tañca pajānāmi.

    And I understand how someone practicing that way realizes the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and lives having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.

  155. 155

    इधाहं,i·dhā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकच्चंe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Idhāhaṁ, sāriputta, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    When I’ve comprehended the mind of a certain individual, I understand:

  156. 156

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissatīti.

    ‘This individual is practicing in such a way and is riding upon such a path that when their body breaks up, after death, they will be reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell.’

  157. 157

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ एकन्तदुक्खाe·kan·ta·duk·khā तिब्बाtib·bā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ, ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed been reborn in hell, where they experience absolutely painful feelings, sharp and severe.

  158. 158

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अङ्गारकासुaṅ·gā·ra·kā·su साधिकपोरिसाsā·dhi·ka·po·ri·sā पूराpū·rā अङ्गारानंaṅ·gā·rā·naṃ वीतच्चिकानंvī·tac·ci·kā·naṃ वीतधूमानं।vī·ta·dhū·mā·naṃ

    Seyyathāpi, sāriputta, aṅgārakāsu sādhikaporisā pūrā aṅgārānaṁ vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ.

    Suppose there was a pit of glowing coals deeper than a man’s height, full of glowing coals that neither flamed nor smoked.

  159. 159

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya घम्माभितत्तोgham·mā·bhi·tat·to घम्मपरेतोgham·ma·pa·re·to किलन्तोki·lan·to तसितोta·si·to पिपासितोpi·pā·si·to एकायनेनe·kā·ya·ne·na मग्गेनmag·ge·na तमेवta·me·va अङ्गारकासुंaṅ·gā·ra·kā·suṃ पणिधाय।pa·ṇi·dhā·ya

    Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva aṅgārakāsuṁ paṇidhāya.

    Then along comes a person struggling in the oppressive heat, weary, thirsty, and parched. And they have set out on a path that meets with that same pit of coals.

  160. 160

    तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so दिस्वाdis·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya:

    If a person with clear eyes saw them, they’d say:

  161. 161

    ‘तथायंta·thā·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā इमंयेवi·maṃ·ye·va अङ्गारकासुंaṅ·gā·ra·kā·suṃ आगमिस्सती’ति।ā·ga·mis·sa·tī

    ‘tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā imaṁyeva aṅgārakāsuṁ āgamissatī’ti.

    ‘This person is proceeding in such a way and is riding upon such a path that they will arrive at that very pit of coals.’

  162. 162

    तमेनंta·me·naṃ पस्सेय्यpas·sey·ya अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na तस्साtas·sā अङ्गारकासुयाaṅ·gā·ra·kā·su·yā पतितं,pa·ti·taṃ एकन्तदुक्खाe·kan·ta·duk·khā तिब्बाtib·bā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passeyya aparena samayena tassā aṅgārakāsuyā patitaṁ, ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later they see that they have indeed fallen into that pit of coals, where they experience absolutely painful feelings, sharp and severe. …

  163. 163

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इधेकच्चंi·dhe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Evameva kho ahaṁ, sāriputta, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    (Pāli only)

  164. 164

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्होsa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjissatīti.

    (Pāli only)

  165. 165

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā अपायंa·pā·yaṃ दुग्गतिंdug·ga·tiṃ विनिपातंvi·ni·pā·taṃ निरयंni·ra·yaṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ एकन्तदुक्खाe·kan·ta·duk·khā तिब्बाtib·bā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannaṁ, ekantadukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṁ.

    (Pāli only)

  166. 166

    इधi·dha पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकच्चंe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Idha panāhaṁ, sāriputta, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    When I’ve comprehended the mind of a certain individual, I understand:

  167. 167

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā तिरच्छानयोनिंti·rac·chā·na·yo·niṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tiracchānayoniṁ upapajjissatīti.

    ‘This individual … will be reborn in the animal realm.’

  168. 168

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā तिरच्छानयोनिंti·rac·chā·na·yo·niṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tiracchānayoniṁ upapannaṁ, dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed been reborn in the animal realm, where they suffer painful feelings, sharp and severe.

  169. 169

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta गूथकूपोgū·tha·kū·po साधिकपोरिसो,sā·dhi·ka·po·ri·so पूरोpū·ro गूथस्स।gū·thas·sa

    Seyyathāpi, sāriputta, gūthakūpo sādhikaporiso, pūro gūthassa.

    Suppose there was a sewer deeper than a man’s height, full to the brim with feces.

  170. 170

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya घम्माभितत्तोgham·mā·bhi·tat·to घम्मपरेतोgham·ma·pa·re·to किलन्तोki·lan·to तसितोta·si·to पिपासितोpi·pā·si·to एकायनेनe·kā·ya·ne·na मग्गेनmag·ge·na तमेवta·me·va गूथकूपंgū·tha·kū·paṃ पणिधाय।pa·ṇi·dhā·ya

    Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva gūthakūpaṁ paṇidhāya.

    Then along comes a person struggling in the oppressive heat, weary, thirsty, and parched. And they have set out on a path that meets with that same sewer.

  171. 171

    तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so दिस्वाdis·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya:

    If a person with clear eyes saw them, they’d say:

  172. 172

    ‘तथायंta·thā·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्होsa·mā·rū·ḷho यथाya·thā इमंयेवi·maṃ·ye·va गूथकूपंgū·tha·kū·paṃ आगमिस्सती’ति।ā·ga·mis·sa·tī

    ‘tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā imaṁyeva gūthakūpaṁ āgamissatī’ti.

    ‘This person is proceeding in such a way and is riding upon such a path that they will arrive at that very sewer.’

  173. 173

    तमेनंta·me·naṃ पस्सेय्यpas·sey·ya अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na तस्मिंtas·miṃ गूथकूपेgū·tha·kū·pe पतितं,pa·ti·taṃ दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passeyya aparena samayena tasmiṁ gūthakūpe patitaṁ, dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later they see that they have indeed fallen into that sewer, where they suffer painful feelings, sharp and severe. …

  174. 174

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इधेकच्चंi·dhe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Evameva kho ahaṁ, sāriputta, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    (Pāli only)

  175. 175

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā तिरच्छानयोनिंti·rac·chā·na·yo·niṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tiracchānayoniṁ upapajjissatīti.

    (Pāli only)

  176. 176

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā तिरच्छानयोनिंti·rac·chā·na·yo·niṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tiracchānayoniṁ upapannaṁ, dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedayamānaṁ.

    (Pāli only)

  177. 177

    इधi·dha पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकच्चंe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Idha panāhaṁ, sāriputta, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    When I’ve comprehended the mind of a certain individual, I understand:

  178. 178

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā पेत्तिविसयंpet·ti·vi·sa·yaṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā pettivisayaṁ upapajjissatīti.

    ‘This individual … will be reborn in the ghost realm.’

  179. 179

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā पेत्तिविसयंpet·ti·vi·sa·yaṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ दुक्खबहुलाduk·kha·ba·hu·lā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā pettivisayaṁ upapannaṁ, dukkhabahulā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed been reborn in the ghost realm, where they experience mostly painful feelings.

  180. 180

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta रुक्खोruk·kho विसमेvi·sa·me भूमिभागेbhū·mi·bhā·ge जातोjā·to तनुपत्तपलासोta·nu·pat·ta·pa·lā·so कबरच्छायो।ka·ba·rac·chā·yo

    Seyyathāpi, sāriputta, rukkho visame bhūmibhāge jāto tanupattapalāso kabaracchāyo.

    Suppose there was a tree growing on rugged ground, with thin foliage casting dappled shade.

  181. 181

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya घम्माभितत्तोgham·mā·bhi·tat·to घम्मपरेतोgham·ma·pa·re·to किलन्तोki·lan·to तसितोta·si·to पिपासितोpi·pā·si·to एकायनेनe·kā·ya·ne·na मग्गेनmag·ge·na तमेवta·me·va रुक्खंruk·khaṃ पणिधाय।pa·ṇi·dhā·ya

    Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva rukkhaṁ paṇidhāya.

    Then along comes a person struggling in the oppressive heat, weary, thirsty, and parched. And they have set out on a path that meets with that same tree.

  182. 182

    तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so दिस्वाdis·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya:

    If a person with clear eyes saw them, they’d say:

  183. 183

    ‘तथायंta·thā·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā इमंयेवi·maṃ·ye·va रुक्खंruk·khaṃ आगमिस्सती’ति।ā·ga·mis·sa·tī

    ‘tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā imaṁyeva rukkhaṁ āgamissatī’ti.

    ‘This person is proceeding in such a way and is riding upon such a path that they will arrive at that very tree.’

  184. 184

    तमेनंta·me·naṃ पस्सेय्य,pas·sey·ya अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na तस्सtas·sa रुक्खस्सruk·khas·sa छायायchā·yā·ya निसिन्नंni·sin·naṃ वाvā निपन्नंni·pan·naṃ वाvā दुक्खबहुलाduk·kha·ba·hu·lā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passeyya, aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṁ vā nipannaṁ vā dukkhabahulā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later they see them sitting or lying under that tree, where they experience mostly painful feelings. …

  185. 185

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इधेकच्चंi·dhe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Evameva kho ahaṁ, sāriputta, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    (Pāli only)

  186. 186

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā पेत्तिविसयंpet·ti·vi·sa·yaṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā pettivisayaṁ upapajjissatīti.

    (Pāli only)

  187. 187

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā पेत्तिविसयंpet·ti·vi·sa·yaṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ दुक्खबहुलाduk·kha·ba·hu·lā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā pettivisayaṁ upapannaṁ, dukkhabahulā vedanā vedayamānaṁ.

    (Pāli only)

  188. 188

    इधi·dha पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकच्चंe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Idha panāhaṁ, sāriputta, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    When I’ve comprehended the mind of a certain individual, I understand:

  189. 189

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्होsa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā मनुस्सेसुma·nus·se·su उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manussesu upapajjissatīti.

    ‘This individual … will be reborn among human beings.’

  190. 190

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā मनुस्सेसुma·nus·se·su उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ सुखबहुलाsu·kha·ba·hu·lā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manussesu upapannaṁ, sukhabahulā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed been reborn among human beings, where they experience mostly pleasant feelings.

  191. 191

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta रुक्खोruk·kho समेsa·me भूमिभागेbhū·mi·bhā·ge जातोjā·to बहलपत्तपलासोba·ha·la·pat·ta·pa·lā·so सन्दच्छायो।san·dac·chā·yo

    Seyyathāpi, sāriputta, rukkho same bhūmibhāge jāto bahalapattapalāso sandacchāyo.

    Suppose there was a tree growing on smooth ground, with abundant foliage casting dense shade.

  192. 192

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya घम्माभितत्तोgham·mā·bhi·tat·to घम्मपरेतोgham·ma·pa·re·to किलन्तोki·lan·to तसितोta·si·to पिपासितोpi·pā·si·to एकायनेनe·kā·ya·ne·na मग्गेनmag·ge·na तमेवta·me·va रुक्खंruk·khaṃ पणिधाय।pa·ṇi·dhā·ya

    Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva rukkhaṁ paṇidhāya.

    Then along comes a person struggling in the oppressive heat, weary, thirsty, and parched. And they have set out on a path that meets with that same tree.

  193. 193

    तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so दिस्वाdis·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya:

    If a person with clear eyes saw them, they’d say:

  194. 194

    ‘तथायंta·thā·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā इममेवi·ma·me·va रुक्खंruk·khaṃ आगमिस्सती’ति।ā·ga·mis·sa·tī

    ‘tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā imameva rukkhaṁ āgamissatī’ti.

    ‘This person is proceeding in such a way and is riding upon such a path that they will arrive at that very tree.’

  195. 195

    तमेनंta·me·naṃ पस्सेय्यpas·sey·ya अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na तस्सtas·sa रुक्खस्सruk·khas·sa छायायchā·yā·ya निसिन्नंni·sin·naṃ वाvā निपन्नंni·pan·naṃ वाvā सुखबहुलाsu·kha·ba·hu·lā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passeyya aparena samayena tassa rukkhassa chāyāya nisinnaṁ vā nipannaṁ vā sukhabahulā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later they see them sitting or lying under that tree, where they experience mostly pleasant feelings. …

  196. 196

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इधेकच्चंi·dhe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Evameva kho ahaṁ, sāriputta, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    (Pāli only)

  197. 197

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्होsa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā मनुस्सेसुma·nus·se·su उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manussesu upapajjissatīti.

    (Pāli only)

  198. 198

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā मनुस्सेसुma·nus·se·su उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ सुखबहुलाsu·kha·ba·hu·lā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manussesu upapannaṁ, sukhabahulā vedanā vedayamānaṁ.

    (Pāli only)

  199. 199

    इधi·dha पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकच्चंe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि:pa·jā·nā·mi

    Idha panāhaṁ, sāriputta, ekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    When I’ve comprehended the mind of a certain individual, I understand:

  200. 200

    ‘तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपज्जिस्सती’ति।u·pa·paj·jis·sa·tī

    ‘tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissatī’ti.

    ‘This individual … will be reborn in a good place, a heavenly realm.’

  201. 201

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ एकन्तसुखाe·kan·ta·su·khā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ, ekantasukhā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed been reborn in a heavenly realm, where they experience feelings of absolute happiness.

  202. 202

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पासादो,pā·sā·do तत्रास्सtat·rās·sa कूटागारंkū·ṭā·gā·raṃ उल्लित्तावलित्तंul·lit·tā·va·lit·taṃ निवातंni·vā·taṃ फुसितग्गळंphu·si·tag·ga·ḷaṃ पिहितवातपानं।pi·hi·ta·vā·ta·pā·naṃ

    Seyyathāpi, sāriputta, pāsādo, tatrāssa kūṭāgāraṁ ullittāvalittaṁ nivātaṁ phusitaggaḷaṁ pihitavātapānaṁ.

    Suppose there was a stilt longhouse with a peaked roof, plastered inside and out, draft-free, with door fastened and window shuttered.

  203. 203

    तत्रास्सtat·rās·sa पल्लङ्कोpal·laṅ·ko गोनकत्थतोgo·na·kat·tha·to पटिकत्थतोpa·ṭi·kat·tha·to पटलिकत्थतोpa·ṭa·li·kat·tha·to कदलिमिगपवरपच्चत्थरणोka·da·li·mi·ga·pa·va·ra·pac·cat·tha·ra·ṇo सउत्तरच्छदोsa·ut·ta·rac·cha·do उभतोलोहितकूपधानो।u·bha·to·lo·hi·ta·kū·pa·dhā·no

    Tatrāssa pallaṅko gonakatthato paṭikatthato paṭalikatthato kadalimigapavarapaccattharaṇo sauttaracchado ubhatolohitakūpadhāno.

    And it had a couch spread with woolen covers—shag-piled, pure white, or embroidered with flowers—and spread with a fine deer hide, with a canopy above and red pillows at both ends.

  204. 204

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya घम्माभितत्तोgham·mā·bhi·tat·to घम्मपरेतोgham·ma·pa·re·to किलन्तोki·lan·to तसितोta·si·to पिपासितोpi·pā·si·to एकायनेनe·kā·ya·ne·na मग्गेनmag·ge·na तमेवta·me·va पासादंpā·sā·daṃ पणिधाय।pa·ṇi·dhā·ya

    Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva pāsādaṁ paṇidhāya.

    Then along comes a person struggling in the oppressive heat, weary, thirsty, and parched. And they have set out on a path that meets with that same stilt longhouse.

  205. 205

    तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so दिस्वाdis·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya:

    If a person with clear eyes saw them, they’d say:

  206. 206

    ‘तथायंta·thā·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā इमंयेवi·maṃ·ye·va पासादंpā·sā·daṃ आगमिस्सती’ति।ā·ga·mis·sa·tī

    ‘tathāyaṁ bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā imaṁyeva pāsādaṁ āgamissatī’ti.

    ‘This person is proceeding in such a way and is riding upon such a path that they will arrive at that very stilt longhouse.’

  207. 207

    तमेनंta·me·naṃ पस्सेय्यpas·sey·ya अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na तस्मिंtas·miṃ पासादेpā·sā·de तस्मिंtas·miṃ कूटागारेkū·ṭā·gā·re तस्मिंtas·miṃ पल्लङ्केpal·laṅ·ke निसिन्नंni·sin·naṃ वाvā निपन्नंni·pan·naṃ वाvā एकन्तसुखाe·kan·ta·su·khā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passeyya aparena samayena tasmiṁ pāsāde tasmiṁ kūṭāgāre tasmiṁ pallaṅke nisinnaṁ vā nipannaṁ vā ekantasukhā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later they see them sitting or lying in that stilt longhouse, where they experience feelings of absolute happiness. …

  208. 208

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इधेकच्चंi·dhe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Evameva kho ahaṁ, sāriputta, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    (Pāli only)

  209. 209

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्होsa·mā·rū·ḷho यथाya·thā कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपज्जिस्सतीति।u·pa·paj·jis·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho yathā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissatīti.

    (Pāli only)

  210. 210

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na कायस्सkā·yas·sa भेदाbhe·dā परंpa·raṃ मरणाma·ra·ṇā सुगतिंsu·ga·tiṃ सग्गंsag·gaṃ लोकंlo·kaṃ उपपन्नं,u·pa·pan·naṃ एकन्तसुखाe·kan·ta·su·khā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannaṁ, ekantasukhā vedanā vedayamānaṁ.

    (Pāli only)

  211. 211

    इधi·dha पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकच्चंe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि—pa·jā·nā·mi

    Idha panāhaṁ, sāriputta, ekaccaṁ puggalaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi—

    When I’ve comprehended the mind of a certain individual, I understand:

  212. 212

    तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरिस्सतीति।vi·ha·ris·sa·tī·ti

    tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatīti.

    ‘This individual is practicing in such a way and is riding upon such a path that they will realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.’

  213. 213

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरन्तं,vi·ha·ran·taṃ एकन्तसुखाe·kan·ta·su·khā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantaṁ, ekantasukhā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed realized the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements, experiencing feelings of absolute happiness.

  214. 214

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पोक्खरणीpok·kha·ra·ṇī अच्छोदकाac·cho·da·kā सातोदकाsā·to·da·kā सीतोदकाsī·to·da·kā सेतकाse·ta·kā सुपतित्थाsu·pa·tit·thā रमणीया।ra·ma·ṇī·yā

    Seyyathāpi, sāriputta, pokkharaṇī acchodakā sātodakā sītodakā setakā supatitthā ramaṇīyā.

    Suppose there was a lotus pond with clear, sweet, cool water, clean, with smooth banks, delightful.

  215. 215

    अविदूरेa·vi·dū·re चस्साcas·sā तिब्बोtib·bo वनसण्डो।va·na·saṇ·ḍo

    Avidūre cassā tibbo vanasaṇḍo.

    Nearby was a dense forest grove.

  216. 216

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya घम्माभितत्तोgham·mā·bhi·tat·to घम्मपरेतोgham·ma·pa·re·to किलन्तोki·lan·to तसितोta·si·to पिपासितोpi·pā·si·to एकायनेनe·kā·ya·ne·na मग्गेनmag·ge·na तमेवta·me·va पोक्खरणिंpok·kha·ra·ṇiṃ पणिधाय।pa·ṇi·dhā·ya

    Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito ekāyanena maggena tameva pokkharaṇiṁ paṇidhāya.

    Then along comes a person struggling in the oppressive heat, weary, thirsty, and parched. And they have set out on a path that meets with that same lotus pond.

  217. 217

    तमेनंta·me·naṃ चक्खुमाcak·khu·mā पुरिसोpu·ri·so दिस्वाdis·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Tamenaṁ cakkhumā puriso disvā evaṁ vadeyya:

    If a person with clear eyes saw them, they’d say:

  218. 218

    ‘तथाta·thā भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā इमंयेवi·maṃ·ye·va पोक्खरणिंpok·kha·ra·ṇiṃ आगमिस्सती’ति।ā·ga·mis·sa·tī

    ‘tathā bhavaṁ puriso paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā imaṁyeva pokkharaṇiṁ āgamissatī’ti.

    ‘This person is proceeding in such a way and is riding upon such a path that they will arrive at that very lotus pond.’

  219. 219

    तमेनंta·me·naṃ पस्सेय्यpas·sey·ya अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na तंtaṃ पोक्खरणिंpok·kha·ra·ṇiṃ ओगाहेत्वाo·gā·het·vā न्हायित्वाnhā·yit·vā चca पिवित्वाpi·vit·vā चca सब्बदरथकिलमथपरिळाहंsab·ba·da·ra·tha·ki·la·ma·tha·pa·ri·ḷā·haṃ पटिप्पस्सम्भेत्वाpa·ṭip·pas·sam·bhet·vā पच्चुत्तरित्वाpac·cut·ta·rit·vā तस्मिंtas·miṃ वनसण्डेva·na·saṇ·ḍe निसिन्नंni·sin·naṃ वाvā निपन्नंni·pan·naṃ वा,vā एकन्तसुखाe·kan·ta·su·khā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passeyya aparena samayena taṁ pokkharaṇiṁ ogāhetvā nhāyitvā ca pivitvā ca sabbadarathakilamathapariḷāhaṁ paṭippassambhetvā paccuttaritvā tasmiṁ vanasaṇḍe nisinnaṁ vā nipannaṁ vā, ekantasukhā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later they would see that person after they had plunged into that lotus pond, bathed and drunk. When all their stress, weariness, and heat exhaustion had faded away, they emerged and sat or lay down in that woodland thicket, where they experienced feelings of absolute happiness.

  220. 220

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इधेकच्चंi·dhe·kac·caṃ पुग्गलंpug·ga·laṃ एवंe·vaṃ चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca पजानामि:pa·jā·nā·mi

    Evameva kho ahaṁ, sāriputta, idhekaccaṁ puggalaṁ evaṁ cetasā ceto paricca pajānāmi:

    In the same way, when I’ve comprehended the mind of an individual, I understand:

  221. 221

    ‘तथायंta·thā·yaṃ पुग्गलोpug·ga·lo पटिपन्नोpa·ṭi·pan·no तथाta·thā चca इरियतिi·ri·ya·ti तञ्चtañ·ca मग्गंmag·gaṃ समारूळ्हो,sa·mā·rū·ḷho यथाya·thā आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरिस्सती’ति।vi·ha·ris·sa·tī

    ‘tathāyaṁ puggalo paṭipanno tathā ca iriyati tañca maggaṁ samārūḷho, yathā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissatī’ti.

    ‘This individual is practicing in such a way and is riding upon such a path that they will realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.’

  222. 222

    तमेनंta·me·naṃ पस्सामिpas·sā·mi अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na आसवानंā·sa·vā·naṃ खयाkha·yā अनासवंa·nā·sa·vaṃ चेतोविमुत्तिंce·to·vi·mut·tiṃ पञ्ञाविमुत्तिंpañ·ñā·vi·mut·tiṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरन्तं,vi·ha·ran·taṃ एकन्तसुखाe·kan·ta·su·khā वेदनाve·da·nā वेदयमानं।ve·da·ya·mā·naṃ

    Tamenaṁ passāmi aparena samayena āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantaṁ, ekantasukhā vedanā vedayamānaṁ.

    Some time later I see that they have indeed realized the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements, experiencing feelings of absolute happiness.

  223. 223

    इमाi·mā खो,kho सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पञ्चpañ·ca गतियो।ga·ti·yo

    Imā kho, sāriputta, pañca gatiyo.

    These are the five destinations.

  224. 224

    योyo खोkho मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ जानन्तंjā·nan·taṃ एवंe·vaṃ पस्सन्तंpas·san·taṃ एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    Yo kho maṁ, sāriputta, evaṁ jānantaṁ evaṁ passantaṁ evaṁ vadeyya:

    When I know and see in this way, suppose someone were to say this:

  225. 225

    ‘नत्थिnat·thi समणस्सsa·ma·ṇas·sa गोतमस्सgo·ta·mas·sa उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसो;a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·so

    ‘natthi samaṇassa gotamassa uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso;

    ‘The ascetic Gotama has no superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.

  226. 226

    तक्कपरियाहतंtak·ka·pa·ri·yā·ha·taṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti वीमंसानुचरितंvī·maṃ·sā·nu·ca·ri·taṃ सयम्पटिभानन्’तिsa·yam·pa·ṭi·bhā·nan

    takkapariyāhataṁ samaṇo gotamo dhammaṁ deseti vīmaṁsānucaritaṁ sayampaṭibhānan’ti

    He teaches what he’s worked out by logic, following a line of inquiry, expressing his own perspective.’

  227. 227

    तं,taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    taṁ, sāriputta, vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  228. 228

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta भिक्खुbhik·khu सीलसम्पन्नोsī·la·sam·pan·no समाधिसम्पन्नोsa·mā·dhi·sam·pan·no पञ्ञासम्पन्नोpañ·ñā·sam·pan·no दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me अञ्ञंañ·ñaṃ आराधेय्य;ā·rā·dhey·ya एवंe·vaṃ सम्पदमिदं,sam·pa·da·mi·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta वदामिva·dā·mi

    Seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṁ ārādheyya; evaṁ sampadamidaṁ, sāriputta, vadāmi

    Just as a mendicant accomplished in ethics, immersion, and wisdom would reach enlightenment in this very life, such is the consequence, I say.

  229. 229

    तंtaṃ वाचंvā·caṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ चित्तंcit·taṃ अप्पहायap·pa·hā·ya तंtaṃ दिट्ठिंdiṭ·ṭhiṃ अप्पटिनिस्सज्जित्वाap·pa·ṭi·nis·saj·jit·vā यथाभतंya·thā·bha·taṃ निक्खित्तोnik·khit·to एवंe·vaṃ निरये।ni·ra·ye

    taṁ vācaṁ appahāya taṁ cittaṁ appahāya taṁ diṭṭhiṁ appaṭinissajjitvā yathābhataṁ nikkhitto evaṁ niraye.

    Unless they give up that speech and that thought, and let go of that view, they will be placed in hell as if delivered there.

  230. 230

    अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta चतुरङ्गसमन्नागतंca·tu·raṅ·ga·sa·man·nā·ga·taṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरिता—ca·ri·tā

    Abhijānāmi kho panāhaṁ, sāriputta, caturaṅgasamannāgataṁ brahmacariyaṁ caritā—

    Sāriputta, I recall having practiced a spiritual path consisting of four factors.

  231. 231

    तपस्सीta·pas·sī सुदंsu·daṃ होमिho·mi परमतपस्सी,pa·ra·ma·ta·pas·sī लूखोlū·kho सुदंsu·daṃ होमिho·mi परमलूखो,pa·ra·ma·lū·kho जेगुच्छीje·guc·chī सुदंsu·daṃ होमिho·mi परमजेगुच्छी,pa·ra·ma·je·guc·chī पविवित्तोpa·vi·vit·to सुदंsu·daṃ होमिho·mi परमपविवित्तो।pa·ra·ma·pa·vi·vit·to

    tapassī sudaṁ homi paramatapassī, lūkho sudaṁ homi paramalūkho, jegucchī sudaṁ homi paramajegucchī, pavivitto sudaṁ homi paramapavivitto.

    I used to be a fervent mortifier, the ultimate fervent mortifier. I used to live rough, the ultimate rough-liver. I used to live in disgust of sin, the ultimate one living in disgust of sin. I used to be secluded, in ultimate seclusion.

  232. 232

    तत्रास्सुtat·rās·su मेme इदं,i·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तपस्सितायta·pas·si·tā·ya होति—अचेलकोho·ti होमिho·mi मुत्ताचारोmut·tā·cā·ro हत्थापलेखनो,hat·thā·pa·le·kha·no नएहिभद्दन्तिकोna·e·hi·bhad·dan·ti·ko नतिट्ठभद्दन्तिको;na·tiṭ·ṭha·bhad·dan·ti·ko नाभिहटंnā·bhi·ha·ṭaṃ नna उद्दिस्सकतंud·dis·sa·ka·taṃ नna निमन्तनंni·man·ta·naṃ सादियामि।sā·di·yā·mi

    Tatrāssu me idaṁ, sāriputta, tapassitāya hoti—acelako homi muttācāro hatthāpalekhano, naehibhaddantiko natiṭṭhabhaddantiko; nābhihaṭaṁ na uddissakataṁ na nimantanaṁ sādiyāmi.

    And this is what my fervent mortification was like. I went naked, ignoring conventions. I licked my hands, and didn’t come or stop when asked. I didn’t consent to food brought to me, or food prepared specially for me, or an invitation for a meal.

  233. 233

    सोso नna कुम्भिमुखाkum·bhi·mu·khā पटिग्गण्हामि,pa·ṭig·gaṇ·hā·mi नna कळोपिमुखाka·ḷo·pi·mu·khā पटिग्गण्हामि,pa·ṭig·gaṇ·hā·mi नna एळकमन्तरं,e·ḷa·ka·man·ta·raṃ नna दण्डमन्तरं,daṇ·ḍa·man·ta·raṃ नna मुसलमन्तरं,mu·sa·la·man·ta·raṃ नna द्विन्नंdvin·naṃ भुञ्जमानानं,bhuñ·ja·mā·nā·naṃ नna गब्भिनिया,gab·bhi·ni·yā नna पायमानाय,pā·ya·mā·nā·ya नna पुरिसन्तरगताय,pu·ri·san·ta·ra·ga·tā·ya नna सङ्कित्तीसु,saṅ·kit·tī·su नna यत्थyat·tha साsā उपट्ठितोu·paṭ·ṭhi·to होति,ho·ti नna यत्थyat·tha मक्खिकाmak·khi·kā सण्डसण्डचारिनी;saṇ·ḍa·saṇ·ḍa·cā·ri·nī नna मच्छंmac·chaṃ नna मंसंmaṃ·saṃ नna सुरंsu·raṃ नna मेरयंme·ra·yaṃ नna थुसोदकंthu·so·da·kaṃ पिवामि;pi·vā·mi

    So na kumbhimukhā paṭiggaṇhāmi, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāmi, na eḷakamantaraṁ, na daṇḍamantaraṁ, na musalamantaraṁ, na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī; na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivāmi;

    I didn’t receive anything from a pot or bowl; or from someone who keeps sheep, or who has a weapon or a shovel in their home; or where a couple is eating; or where there is a woman who is pregnant, breastfeeding, or who lives with a man; or where food for distribution is advertised; or where there’s a hound waiting or flies buzzing. I accepted no fish or meat or beer or wine, and drank no fermented gruel.

  234. 234

    सोso एकागारिकोe·kā·gā·ri·ko वाvā होमिho·mi एकालोपिको,e·kā·lo·pi·ko द्वागारिकोdvā·gā·ri·ko वाvā होमिho·mi द्वालोपिकोdvā·lo·pi·ko …पे…pe सत्तागारिकोsat·tā·gā·ri·ko वाvā होमिho·mi सत्तालोपिको;sat·tā·lo·pi·ko

    so ekāgāriko vā homi ekālopiko, dvāgāriko vā homi dvālopiko …pe… sattāgāriko vā homi sattālopiko;

    I went to just one house for alms, taking just one mouthful, or two houses and two mouthfuls, up to seven houses and seven mouthfuls.

  235. 235

    एकिस्सापिe·kis·sā·pi दत्तियाdat·ti·yā यापेमि,yā·pe·mi द्वीहिपिdvī·hi·pi दत्तीहिdat·tī·hi यापेमिyā·pe·mi …पे…pe सत्तहिपिsat·ta·hi·pi दत्तीहिdat·tī·hi यापेमि;yā·pe·mi

    ekissāpi dattiyā yāpemi, dvīhipi dattīhi yāpemi …pe… sattahipi dattīhi yāpemi;

    I fed on one saucer a day, two saucers a day, up to seven saucers a day.

  236. 236

    एकाहिकम्पिe·kā·hi·kam·pi आहारंā·hā·raṃ आहारेमि,ā·hā·re·mi द्वीहिकम्पिdvī·hi·kam·pi आहारंā·hā·raṃ आहारेमिā·hā·re·mi …पे…pe सत्ताहिकम्पिsat·tā·hi·kam·pi आहारंā·hā·raṃ आहारेमि;ā·hā·re·mi इतिi·ti एवरूपंe·va·rū·paṃ अद्धमासिकम्पिad·dha·mā·si·kam·pi परियायभत्तभोजनानुयोगमनुयुत्तोpa·ri·yā·ya·bhat·ta·bho·ja·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    ekāhikampi āhāraṁ āhāremi, dvīhikampi āhāraṁ āhāremi …pe… sattāhikampi āhāraṁ āhāremi; iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharāmi.

    I ate once a day, once every second day, up to once a week, and so on, even up to once a fortnight. I lived committed to the practice of eating food at set intervals.

  237. 237

    सोso साकभक्खोsā·ka·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi सामाकभक्खोsā·mā·ka·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi नीवारभक्खोnī·vā·ra·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi दद्दुलभक्खोdad·du·la·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi हटभक्खोha·ṭa·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi कणभक्खोka·ṇa·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi आचामभक्खोā·cā·ma·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi पिञ्ञाकभक्खोpiñ·ñā·ka·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi तिणभक्खोti·ṇa·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi गोमयभक्खोgo·ma·ya·bhak·kho वाvā होमि,ho·mi वनमूलफलाहारोva·na·mū·la·pha·lā·hā·ro यापेमिyā·pe·mi पवत्तफलभोजी।pa·vat·ta·pha·la·bho·jī

    So sākabhakkho vā homi, sāmākabhakkho vā homi, nīvārabhakkho vā homi, daddulabhakkho vā homi, haṭabhakkho vā homi, kaṇabhakkho vā homi, ācāmabhakkho vā homi, piññākabhakkho vā homi, tiṇabhakkho vā homi, gomayabhakkho vā homi, vanamūlaphalāhāro yāpemi pavattaphalabhojī.

    I ate herbs, millet, wild rice, poor rice, water lettuce, rice bran, scum from boiling rice, sesame flour, grass, or cow dung. I survived on forest roots and fruits, or eating fallen fruit.

  238. 238

    सोso साणानिपिsā·ṇā·ni·pi धारेमि,dhā·re·mi मसाणानिपिma·sā·ṇā·ni·pi धारेमि,dhā·re·mi छवदुस्सानिपिcha·va·dus·sā·ni·pi धारेमि,dhā·re·mi पंसुकूलानिपिpaṃ·su·kū·lā·ni·pi धारेमि,dhā·re·mi तिरीटानिपिti·rī·ṭā·ni·pi धारेमि,dhā·re·mi अजिनम्पिa·ji·nam·pi धारेमि,dhā·re·mi अजिनक्खिपम्पिa·ji·nak·khi·pam·pi धारेमि,dhā·re·mi कुसचीरम्पिku·sa·cī·ram·pi धारेमि,dhā·re·mi वाकचीरम्पिvā·ka·cī·ram·pi धारेमि,dhā·re·mi फलकचीरम्पिpha·la·ka·cī·ram·pi धारेमि,dhā·re·mi केसकम्बलम्पिke·sa·kam·ba·lam·pi धारेमि,dhā·re·mi वाळकम्बलम्पिvā·ḷa·kam·ba·lam·pi धारेमि,dhā·re·mi उलूकपक्खम्पिu·lū·ka·pak·kham·pi धारेमि;dhā·re·mi

    So sāṇānipi dhāremi, masāṇānipi dhāremi, chavadussānipi dhāremi, paṁsukūlānipi dhāremi, tirīṭānipi dhāremi, ajinampi dhāremi, ajinakkhipampi dhāremi, kusacīrampi dhāremi, vākacīrampi dhāremi, phalakacīrampi dhāremi, kesakambalampi dhāremi, vāḷakambalampi dhāremi, ulūkapakkhampi dhāremi;

    I wore robes of sunn hemp, mixed hemp, corpse-wrapping cloth, rags, lodh tree bark, antelope hide (whole or in strips), kusa grass, bark, wood-chips, human hair, horse-tail hair, or owls’ wings.

  239. 239

    केसमस्सुलोचकोपिke·sa·mas·su·lo·ca·ko·pi होमिho·mi केसमस्सुलोचनानुयोगमनुयुत्तो;ke·sa·mas·su·lo·ca·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·to

    kesamassulocakopi homi kesamassulocanānuyogamanuyutto;

    I tore out hair and beard, committed to this practice.

  240. 240

    उब्भट्ठकोपिub·bhaṭ·ṭha·ko·pi होमिho·mi आसनपटिक्खित्तो;ā·sa·na·pa·ṭik·khit·to

    ubbhaṭṭhakopi homi āsanapaṭikkhitto;

    I constantly stood, turning down seats.

  241. 241

    उक्कुटिकोपिuk·ku·ṭi·ko·pi होमिho·mi उक्कुटिकप्पधानमनुयुत्तो;uk·ku·ṭi·kap·pa·dhā·na·ma·nu·yut·to

    ukkuṭikopi homi ukkuṭikappadhānamanuyutto;

    I squatted, committed to the endeavor of squatting.

  242. 242

    कण्टकापस्सयिकोपिkaṇ·ṭa·kā·pas·sa·yi·ko·pi होमिho·mi कण्टकापस्सयेkaṇ·ṭa·kā·pas·sa·ye सेय्यंsey·yaṃ कप्पेमि;kap·pe·mi

    kaṇṭakāpassayikopi homi kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappemi;

    I lay on a mat of thorns, making a mat of thorns my bed.

  243. 243

    सायततियकम्पिsā·ya·ta·ti·ya·kam·pi उदकोरोहनानुयोगमनुयुत्तोu·da·ko·ro·ha·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·to विहरामि—vi·ha·rā·mi

    sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharāmi—

    I was devoted to ritual bathing three times a day, including at dusk.

  244. 244

    इतिi·ti एवरूपंe·va·rū·paṃ अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ कायस्सkā·yas·sa आतापनपरितापनानुयोगमनुयुत्तोā·tā·pa·na·pa·ri·tā·pa·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·to विहरामि।vi·ha·rā·mi

    iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharāmi.

    And so I lived committed to practicing these various ways of mortifying and tormenting the body.

  245. 245

    इदंसुi·daṃ·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तपस्सितायta·pas·si·tā·ya होति।ho·ti

    Idaṁsu me, sāriputta, tapassitāya hoti.

    Such was my practice of fervent mortification.

  246. 246

    तत्रास्सुtat·rās·su मेme इदं,i·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta लूखस्मिंlū·khas·miṃ होति—ho·ti

    Tatrāssu me idaṁ, sāriputta, lūkhasmiṁ hoti—

    And this is what my rough living was like.

  247. 247

    नेकवस्सगणिकंne·ka·vas·sa·ga·ṇi·kaṃ रजोजल्लंra·jo·jal·laṃ कायेkā·ye सन्निचितंsan·ni·ci·taṃ होतिho·ti पपटिकजातं।pa·pa·ṭi·ka·jā·taṃ

    nekavassagaṇikaṁ rajojallaṁ kāye sannicitaṁ hoti papaṭikajātaṁ.

    The dust and dirt built up on my body over many years until it started flaking off.

  248. 248

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तिन्दुकखाणुtin·du·ka·khā·ṇu नेकवस्सगणिकोne·ka·vas·sa·ga·ṇi·ko सन्निचितोsan·ni·ci·to होतिho·ti पपटिकजातो,pa·pa·ṭi·ka·jā·to एवमेवास्सुe·va·me·vās·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नेकवस्सगणिकंne·ka·vas·sa·ga·ṇi·kaṃ रजोजल्लंra·jo·jal·laṃ कायेkā·ye सन्निचितंsan·ni·ci·taṃ होतिho·ti पपटिकजातं।pa·pa·ṭi·ka·jā·taṃ

    Seyyathāpi, sāriputta, tindukakhāṇu nekavassagaṇiko sannicito hoti papaṭikajāto, evamevāssu me, sāriputta, nekavassagaṇikaṁ rajojallaṁ kāye sannicitaṁ hoti papaṭikajātaṁ.

    It’s like the trunk of a pale-moon ebony tree, which builds up bark over many years until it starts flaking off.

  249. 249

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna एवंe·vaṃ होति:ho·ti

    Tassa mayhaṁ, sāriputta, na evaṁ hoti:

    But it didn’t occur to me:

  250. 250

    ‘अहोa·ho वताहंva·tā·haṃ इमंi·maṃ रजोजल्लंra·jo·jal·laṃ पाणिनाpā·ṇi·nā परिमज्जेय्यं,pa·ri·maj·jey·yaṃ अञ्ञेañ·ñe वाvā पनpa·na मेme इमंi·maṃ रजोजल्लंra·jo·jal·laṃ पाणिनाpā·ṇi·nā परिमज्जेय्युन्’ति।pa·ri·maj·jey·yun

    ‘aho vatāhaṁ imaṁ rajojallaṁ pāṇinā parimajjeyyaṁ, aññe vā pana me imaṁ rajojallaṁ pāṇinā parimajjeyyun’ti.

    ‘Oh, this dust and dirt must be rubbed off by my hand or another’s.’

  251. 251

    एवम्पिe·vam·pi मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta नna होति।ho·ti

    Evampi me, sāriputta, na hoti.

    That didn’t occur to me.

  252. 252

    इदंसुi·daṃ·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta लूखस्मिंlū·khas·miṃ होति।ho·ti

    Idaṁsu me, sāriputta, lūkhasmiṁ hoti.

    Such was my rough living.

  253. 253

    तत्रास्सुtat·rās·su मेme इदं,i·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta जेगुच्छिस्मिंje·guc·chis·miṃ होति—ho·ti

    Tatrāssu me idaṁ, sāriputta, jegucchismiṁ hoti—

    And this is what my living in disgust of sin was like.

  254. 254

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सतोवsa·to·va अभिक्कमामि,a·bhik·ka·mā·mi सतोवsa·to·va पटिक्कमामि,pa·ṭik·ka·mā·mi यावyā·va उदकबिन्दुम्हिपिu·da·ka·bin·dum·hi·pi मेme दयाda·yā पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होति:ho·ti

    so kho ahaṁ, sāriputta, satova abhikkamāmi, satova paṭikkamāmi, yāva udakabindumhipi me dayā paccupaṭṭhitā hoti:

    I’d step forward or back ever so mindfully, so I was full of pity regarding even a drop of water, thinking:

  255. 255

    ‘माहंmā·haṃ खुद्दकेkhud·da·ke पाणेpā·ṇe विसमगतेvi·sa·ma·ga·te सङ्घातंsaṅ·ghā·taṃ आपादेसिन्’ति।ā·pā·de·sin

    ‘māhaṁ khuddake pāṇe visamagate saṅghātaṁ āpādesin’ti.

    ‘May I not injure any little creatures on unclear ground.’

  256. 256

    इदंसुi·daṃ·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta जेगुच्छिस्मिंje·guc·chis·miṃ होति।ho·ti

    Idaṁsu me, sāriputta, jegucchismiṁ hoti.

    Such was my living in disgust of sin.

  257. 257

    तत्रास्सुtat·rās·su मेme इदं,i·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पविवित्तस्मिंpa·vi·vit·tas·miṃ होति—ho·ti

    Tatrāssu me idaṁ, sāriputta, pavivittasmiṁ hoti—

    And this is what my seclusion was like.

  258. 258

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ अरञ्ञायतनंa·rañ·ñā·ya·ta·naṃ अज्झोगाहेत्वाaj·jho·gā·het·vā विहरामि।vi·ha·rā·mi

    so kho ahaṁ, sāriputta, aññataraṁ araññāyatanaṁ ajjhogāhetvā viharāmi.

    I would plunge deep into a wilderness region and stay there.

  259. 259

    यदाya·dā पस्सामिpas·sā·mi गोपालकंgo·pā·la·kaṃ वाvā पसुपालकंpa·su·pā·la·kaṃ वाvā तिणहारकंti·ṇa·hā·ra·kaṃ वाvā कट्ठहारकंkaṭ·ṭha·hā·ra·kaṃ वाvā वनकम्मिकंva·na·kam·mi·kaṃ वा,vā वनेनva·ne·na वनंva·naṃ गहनेनga·ha·ne·na गहनंga·ha·naṃ निन्नेनnin·ne·na निन्नंnin·naṃ थलेनtha·le·na थलंtha·laṃ सम्पतामि।sam·pa·tā·mi

    Yadā passāmi gopālakaṁ vā pasupālakaṁ vā tiṇahārakaṁ vā kaṭṭhahārakaṁ vā vanakammikaṁ vā, vanena vanaṁ gahanena gahanaṁ ninnena ninnaṁ thalena thalaṁ sampatāmi.

    When I saw a cowherd or a shepherd, or someone gathering grass or sticks, or a lumberjack, I’d flee from forest to forest, from thicket to thicket, from valley to valley, from uplands to uplands.

  260. 260

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  261. 261

    माmā मंmaṃ तेte अद्दसंसुad·da·saṃ·su अहञ्चa·hañ·ca माmā तेte अद्दसन्ति।ad·da·san·ti

    Mā maṁ te addasaṁsu ahañca mā te addasanti.

    So that I wouldn’t see them, nor they me.

  262. 262

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta आरञ्ञकोā·rañ·ña·ko मगोma·go मनुस्सेma·nus·se दिस्वाdis·vā वनेनva·ne·na वनंva·naṃ गहनेनga·ha·ne·na गहनंga·ha·naṃ निन्नेनnin·ne·na निन्नंnin·naṃ थलेनtha·le·na थलंtha·laṃ सम्पतति;sam·pa·ta·ti

    Seyyathāpi, sāriputta, āraññako mago manusse disvā vanena vanaṁ gahanena gahanaṁ ninnena ninnaṁ thalena thalaṁ sampatati;

    I fled like a wild deer seeing a human being.

  263. 263

    एवमेवe·va·me·va खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta यदाya·dā पस्सामिpas·sā·mi गोपालकंgo·pā·la·kaṃ वाvā पसुपालकंpa·su·pā·la·kaṃ वाvā तिणहारकंti·ṇa·hā·ra·kaṃ वाvā कट्ठहारकंkaṭ·ṭha·hā·ra·kaṃ वाvā वनकम्मिकंva·na·kam·mi·kaṃ वाvā वनेनva·ne·na वनंva·naṃ गहनेनga·ha·ne·na गहनंga·ha·naṃ निन्नेनnin·ne·na निन्नंnin·naṃ थलेनtha·le·na थलंtha·laṃ सम्पतामि।sam·pa·tā·mi

    evameva kho ahaṁ, sāriputta, yadā passāmi gopālakaṁ vā pasupālakaṁ vā tiṇahārakaṁ vā kaṭṭhahārakaṁ vā vanakammikaṁ vā vanena vanaṁ gahanena gahanaṁ ninnena ninnaṁ thalena thalaṁ sampatāmi.

    (Pāli only)

  264. 264

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    (Pāli only)

  265. 265

    माmā मंmaṃ तेte अद्दसंसुad·da·saṃ·su अहञ्चa·hañ·ca माmā तेte अद्दसन्ति।ad·da·san·ti

    Mā maṁ te addasaṁsu ahañca mā te addasanti.

    (Pāli only)

  266. 266

    इदंसुi·daṃ·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पविवित्तस्मिंpa·vi·vit·tas·miṃ होति।ho·ti

    Idaṁsu me, sāriputta, pavivittasmiṁ hoti.

    Such was my practice of seclusion.

  267. 267

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta येye तेte गोट्ठाgoṭ·ṭhā पट्ठितगावोpaṭ·ṭhi·ta·gā·vo अपगतगोपालका,a·pa·ga·ta·go·pā·la·kā तत्थtat·tha चतुक्कुण्डिकोca·tuk·kuṇ·ḍi·ko उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā यानिyā·ni तानिtā·ni वच्छकानंvac·cha·kā·naṃ तरुणकानंta·ru·ṇa·kā·naṃ धेनुपकानंdhe·nu·pa·kā·naṃ गोमयानिgo·ma·yā·ni तानिtā·ni सुदंsu·daṃ आहारेमि।ā·hā·re·mi

    So kho ahaṁ, sāriputta, ye te goṭṭhā paṭṭhitagāvo apagatagopālakā, tattha catukkuṇḍiko upasaṅkamitvā yāni tāni vacchakānaṁ taruṇakānaṁ dhenupakānaṁ gomayāni tāni sudaṁ āhāremi.

    I would go on all fours into the cow-pens after the cattle had left and eat the dung of the young suckling calves.

  268. 268

    यावकीवञ्चyā·va·kī·vañ·ca मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सकंsa·kaṃ मुत्तकरीसंmut·ta·ka·rī·saṃ अपरियादिन्नंa·pa·ri·yā·din·naṃ होति,ho·ti सकंयेवsa·kaṃ·ye·va सुदंsu·daṃ मुत्तकरीसंmut·ta·ka·rī·saṃ आहारेमि।ā·hā·re·mi

    Yāvakīvañca me, sāriputta, sakaṁ muttakarīsaṁ apariyādinnaṁ hoti, sakaṁyeva sudaṁ muttakarīsaṁ āhāremi.

    As long as my own urine and excrement lasted, I would even eat that.

  269. 269

    इदंसुi·daṃ·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta महाविकटभोजनस्मिंma·hā·vi·ka·ṭa·bho·ja·nas·miṃ होति।ho·ti

    Idaṁsu me, sāriputta, mahāvikaṭabhojanasmiṁ hoti.

    Such was my eating of most unnatural things.

  270. 270

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ भिंसनकंbhiṃ·sa·na·kaṃ वनसण्डंva·na·saṇ·ḍaṃ अज्झोगाहेत्वाaj·jho·gā·het·vā विहरामि।vi·ha·rā·mi

    So kho ahaṁ, sāriputta, aññataraṁ bhiṁsanakaṁ vanasaṇḍaṁ ajjhogāhetvā viharāmi.

    I would plunge deep into an awe-inspiring forest grove and stay there.

  271. 271

    तत्रास्सुदं,tat·rās·su·daṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta भिंसनकस्सbhiṃ·sa·na·kas·sa वनसण्डस्सva·na·saṇ·ḍas·sa भिंसनकतस्मिंbhiṃ·sa·na·ka·tas·miṃ होति—ho·ti

    Tatrāssudaṁ, sāriputta, bhiṁsanakassa vanasaṇḍassa bhiṁsanakatasmiṁ hoti—

    It was so awe-inspiring that

  272. 272

    योyo कोचिko·ci अवीतरागोa·vī·ta·rā·go तंtaṃ वनसण्डंva·na·saṇ·ḍaṃ पविसति,pa·vi·sa·ti येभुय्येनye·bhuy·ye·na लोमानिlo·mā·ni हंसन्ति।haṃ·san·ti

    yo koci avītarāgo taṁ vanasaṇḍaṁ pavisati, yebhuyyena lomāni haṁsanti.

    normally it would make your hair stand on end if you weren’t free of greed.

  273. 273

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta याyā ताtā रत्तियोrat·ti·yo सीताsī·tā हेमन्तिकाhe·man·ti·kā अन्तरट्ठकाan·ta·raṭ·ṭha·kā हिमपातसमयाhi·ma·pā·ta·sa·ma·yā तथारूपासुta·thā·rū·pā·su रत्तीसुrat·tī·su रत्तिंrat·tiṃ अब्भोकासेab·bho·kā·se विहरामि,vi·ha·rā·mi दिवाdi·vā वनसण्डे;va·na·saṇ·ḍe

    So kho ahaṁ, sāriputta, yā tā rattiyo sītā hemantikā antaraṭṭhakā himapātasamayā tathārūpāsu rattīsu rattiṁ abbhokāse viharāmi, divā vanasaṇḍe;

    And on days such as the cold spell when the snow falls in the January winter, I stayed in the open by night and in the forest by day.

  274. 274

    गिम्हानंgim·hā·naṃ पच्छिमेpac·chi·me मासेmā·se दिवाdi·vā अब्भोकासेab·bho·kā·se विहरामि,vi·ha·rā·mi रत्तिंrat·tiṃ वनसण्डे।va·na·saṇ·ḍe

    gimhānaṁ pacchime māse divā abbhokāse viharāmi, rattiṁ vanasaṇḍe.

    But in the last month of summer I’d stay in the open by day and in the forest by night.

  275. 275

    अपिस्सुa·pis·su मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अयंa·yaṃ अनच्छरियगाथाa·nac·cha·ri·ya·gā·thā पटिभासिpa·ṭi·bhā·si पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा:as·su·ta·pub·bā

    Apissu maṁ, sāriputta, ayaṁ anacchariyagāthā paṭibhāsi pubbe assutapubbā:

    And then these verses, which were neither supernaturally inspired, nor learned before in the past, occurred to me:

  276. 276

    ‘सोतत्तोso·tat·to सोसिन्नोso·sin·no चेव,ce·va

    ‘Sotatto sosinno ceva,

    ‘Scorched and frozen,

  277. 277

    एकोe·ko भिंसनकेbhiṃ·sa·na·ke वने;va·ne

    eko bhiṁsanake vane;

    alone in the awe-inspiring forest.

  278. 278

    नग्गोnag·go नna चग्गिमासीनो,cag·gi·mā·sī·no

    Naggo na caggimāsīno,

    nude, no fire to sit beside,

  279. 279

    एसनापसुतोe·sa·nā·pa·su·to मुनी’ति।mu·nī

    esanāpasuto munī’ti.

    the sage still pursues his quest.’

  280. 280

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सुसानेsu·sā·ne सेय्यंsey·yaṃ कप्पेमिkap·pe·mi छवट्ठिकानिcha·vaṭ·ṭhi·kā·ni उपधाय।u·pa·dhā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, susāne seyyaṁ kappemi chavaṭṭhikāni upadhāya.

    I would make my bed in a charnel ground, with the bones of the dead for a pillow.

  281. 281

    अपिस्सुa·pis·su मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta गामण्डलाgā·maṇ·ḍa·lā उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā ओट्ठुभन्तिपि,oṭ·ṭhu·bhan·ti·pi ओमुत्तेन्तिपि,o·mut·ten·ti·pi पंसुकेनपिpaṃ·su·ke·na·pi ओकिरन्ति,o·ki·ran·ti कण्णसोतेसुपिkaṇ·ṇa·so·te·su·pi सलाकंsa·lā·kaṃ पवेसेन्ति।pa·ve·sen·ti

    Apissu maṁ, sāriputta, gāmaṇḍalā upasaṅkamitvā oṭṭhubhantipi, omuttentipi, paṁsukenapi okiranti, kaṇṇasotesupi salākaṁ pavesenti.

    Then village louts would come up to me. They’d spit and piss on me, throw mud on me, even poke twigs in my ears.

  282. 282

    नna खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi तेसुte·su पापकंpā·pa·kaṃ चित्तंcit·taṃ उप्पादेता।up·pā·de·tā

    Na kho panāhaṁ, sāriputta, abhijānāmi tesu pāpakaṁ cittaṁ uppādetā.

    But I don’t recall ever having a bad thought about them.

  283. 283

    इदंसुi·daṃ·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta उपेक्खाविहारस्मिंu·pek·khā·vi·hā·ras·miṃ होति।ho·ti

    Idaṁsu me, sāriputta, upekkhāvihārasmiṁ hoti.

    Such was my abiding in equanimity.

  284. 284

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  285. 285

    ‘आहारेनā·hā·re·na सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘āhārena suddhī’ti.

    ‘Purity comes from food.’

  286. 286

    तेte एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    Te evamāhaṁsu:

    They say:

  287. 287

    ‘कोलेहिko·le·hi यापेमा’ति।yā·pe·mā

    ‘kolehi yāpemā’ti.

    ‘Let’s live on jujubes.’

  288. 288

    तेte कोलम्पिko·lam·pi खादन्ति,khā·dan·ti कोलचुण्णम्पिko·la·cuṇ·ṇam·pi खादन्ति,khā·dan·ti कोलोदकम्पिko·lo·da·kam·pi पिवन्ति—pi·van·ti

    Te kolampi khādanti, kolacuṇṇampi khādanti, kolodakampi pivanti—

    So they eat jujubes and jujube powder, and drink jujube juice.

  289. 289

    अनेकविहितम्पिa·ne·ka·vi·hi·tam·pi कोलविकतिंko·la·vi·ka·tiṃ परिभुञ्जन्ति।pa·ri·bhuñ·jan·ti

    anekavihitampi kolavikatiṁ paribhuñjanti.

    And they enjoy many jujube concoctions.

  290. 290

    अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकंयेवe·kaṃ·ye·va कोलंko·laṃ आहारंā·hā·raṃ आहारिता।ā·hā·ri·tā

    Abhijānāmi kho panāhaṁ, sāriputta, ekaṁyeva kolaṁ āhāraṁ āhāritā.

    I recall eating just a single jujube.

  291. 291

    सियाsi·yā खोkho पनpa·na ते,te सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवमस्स:e·va·mas·sa

    Siyā kho pana te, sāriputta, evamassa:

    You might think that

  292. 292

    ‘महाma·hā नूनnū·na तेनte·na समयेनsa·ma·ye·na कोलोko·lo अहोसी’ति।a·ho·sī

    ‘mahā nūna tena samayena kolo ahosī’ti.

    at that time the jujubes must have been very big.

  293. 293

    नna खोkho पनेतं,pa·ne·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ दट्ठब्बं।daṭ·ṭhab·baṃ

    Na kho panetaṁ, sāriputta, evaṁ daṭṭhabbaṁ.

    But you should not see it like this.

  294. 294

    तदापिta·dā·pi एतपरमोयेवe·ta·pa·ra·mo·ye·va कोलोko·lo अहोसिa·ho·si सेय्यथापिsey·ya·thā·pi एतरहि।e·ta·ra·hi

    Tadāpi etaparamoyeva kolo ahosi seyyathāpi etarahi.

    The jujubes then were at most the same size as today.

  295. 295

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकंयेवe·kaṃ·ye·va कोलंko·laṃ आहारंā·hā·raṃ आहारयतोā·hā·ra·ya·to अधिमत्तकसिमानंa·dhi·mat·ta·ka·si·mā·naṃ पत्तोpat·to कायोkā·yo होति।ho·ti

    Tassa mayhaṁ, sāriputta, ekaṁyeva kolaṁ āhāraṁ āhārayato adhimattakasimānaṁ patto kāyo hoti.

    Eating so very little, my body became severely emaciated.

  296. 296

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma आसीतिकपब्बानिā·sī·ti·ka·pab·bā·ni वाvā काळपब्बानिkā·ḷa·pab·bā·ni वा;vā एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme अङ्गपच्चङ्गानिaṅ·ga·pac·caṅ·gā·ni भवन्तिbha·van·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā; evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, my major and minor limbs became like the joints of an eighty-year-old or a dying man,

  297. 297

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma ओट्ठपदं;oṭ·ṭha·pa·daṃ एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme आनिसदंā·ni·sa·daṃ होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṁ; evamevassu me ānisadaṁ hoti tāyevappāhāratāya.

    my bottom became like a camel’s hoof,

  298. 298

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma वट्टनावळी;vaṭ·ṭa·nā·va·ḷī एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme पिट्ठिकण्टकोpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·ko उन्नतावनतोun·na·tā·va·na·to होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī; evamevassu me piṭṭhikaṇṭako unnatāvanato hoti tāyevappāhāratāya.

    my vertebrae stuck out like beads on a string,

  299. 299

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma जरसालायja·ra·sā·lā·ya गोपानसियोgo·pā·na·si·yo ओलुग्गविलुग्गाo·lug·ga·vi·lug·gā भवन्ति;bha·van·ti एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme फासुळियोphā·su·ḷi·yo ओलुग्गविलुग्गाo·lug·ga·vi·lug·gā भवन्तिbha·van·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti; evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya.

    and my ribs were as gaunt as the broken-down rafters on an old barn.

  300. 300

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma गम्भीरेgam·bhī·re उदपानेu·da·pā·ne उदकतारकाu·da·ka·tā·ra·kā गम्भीरगताgam·bhī·ra·ga·tā ओक्खायिकाok·khā·yi·kā दिस्सन्ति;dis·san·ti एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme अक्खिकूपेसुak·khi·kū·pe·su अक्खितारकाak·khi·tā·ra·kā गम्भीरगताgam·bhī·ra·ga·tā ओक्खायिकाok·khā·yi·kā दिस्सन्तिdis·san·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti; evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, the gleam of my eyes sank deep in their sockets, like the gleam of water sunk deep down a well.

  301. 301

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma तित्तकालाबुtit·ta·kā·lā·bu आमकच्छिन्नोā·ma·kac·chin·no वातातपेनvā·tā·ta·pe·na सम्फुटितोsam·phu·ṭi·to होतिho·ti सम्मिलातो;sam·mi·lā·to एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme सीसच्छविsī·sac·cha·vi सम्फुटिताsam·phu·ṭi·tā होतिho·ti सम्मिलाताsam·mi·lā·tā तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena samphuṭito hoti sammilāto; evamevassu me sīsacchavi samphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, my scalp shriveled and withered like a green bitter-gourd in the wind and sun.

  302. 302

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta ‘उदरच्छविंu·da·rac·cha·viṃ परिमसिस्सामी’तिpa·ri·ma·sis·sā·mī पिट्ठिकण्टकंयेवpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ·ye·va परिग्गण्हामि,pa·rig·gaṇ·hā·mi ‘पिट्ठिकण्टकंpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ परिमसिस्सामी’तिpa·ri·ma·sis·sā·mī उदरच्छविंयेवu·da·rac·cha·viṃ·ye·va परिग्गण्हामि,pa·rig·gaṇ·hā·mi यावस्सुyā·vas·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta उदरच्छविu·da·rac·cha·vi पिट्ठिकण्टकंpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ अल्लीनाal·lī·nā होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, ‘udaracchaviṁ parimasissāmī’ti piṭṭhikaṇṭakaṁyeva pariggaṇhāmi, ‘piṭṭhikaṇṭakaṁ parimasissāmī’ti udaracchaviṁyeva pariggaṇhāmi, yāvassu me, sāriputta, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṁ allīnā hoti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, the skin of my belly stuck to my backbone, so that when I tried to rub the skin of my belly I grabbed my backbone, and when I tried to rub my backbone I rubbed the skin of my belly.

  303. 303

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta ‘वच्चंvac·caṃ वाvā मुत्तंmut·taṃ वाvā करिस्सामी’तिka·ris·sā·mī तत्थेवtat·the·va अवकुज्जोa·va·kuj·jo पपतामिpa·pa·tā·mi तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, ‘vaccaṁ vā muttaṁ vā karissāmī’ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, when I tried to urinate or defecate I fell face down right there.

  304. 304

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तमेवta·me·va कायंkā·yaṃ अस्सासेन्तोas·sā·sen·to पाणिनाpā·ṇi·nā गत्तानिgat·tā·ni अनोमज्जामि।a·no·maj·jā·mi तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पाणिनाpā·ṇi·nā गत्तानिgat·tā·ni अनोमज्जतोa·no·maj·ja·to पूतिमूलानिpū·ti·mū·lā·ni लोमानिlo·mā·ni कायस्माkā·yas·mā पतन्तिpa·tan·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, tameva kāyaṁ assāsento pāṇinā gattāni anomajjāmi. Tassa mayhaṁ, sāriputta, pāṇinā gattāni anomajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā patanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, when I tried to relieve my body by rubbing my limbs with my hands, the hair, rotted at its roots, fell out.

  305. 305

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  306. 306

    ‘आहारेनā·hā·re·na सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘āhārena suddhī’ti.

    ‘Purity comes from food.’

  307. 307

    तेte एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    Te evamāhaṁsu:

    They say:

  308. 308

    ‘मुग्गेहिmug·ge·hi यापेमyā·pe·ma …पे…pe

    ‘muggehi yāpema …pe…

    ‘Let’s live on mung beans.’ …

  309. 309

    तिलेहिti·le·hi यापेमyā·pe·ma …पे…pe

    tilehi yāpema …pe…

    ‘Let’s live on sesame.’ …

  310. 310

    तण्डुलेहिtaṇ·ḍu·le·hi यापेमा’ति।yā·pe·mā

    taṇḍulehi yāpemā’ti.

    ‘Let’s live on ordinary rice.’ …

  311. 311

    तेte तण्डुलम्पिtaṇ·ḍu·lam·pi खादन्ति,khā·dan·ti तण्डुलचुण्णम्पिtaṇ·ḍu·la·cuṇ·ṇam·pi खादन्ति,khā·dan·ti तण्डुलोदकम्पिtaṇ·ḍu·lo·da·kam·pi पिवन्ति—pi·van·ti

    Te taṇḍulampi khādanti, taṇḍulacuṇṇampi khādanti, taṇḍulodakampi pivanti—

    (Pāli only)

  312. 312

    अनेकविहितम्पिa·ne·ka·vi·hi·tam·pi तण्डुलविकतिंtaṇ·ḍu·la·vi·ka·tiṃ परिभुञ्जन्ति।pa·ri·bhuñ·jan·ti

    anekavihitampi taṇḍulavikatiṁ paribhuñjanti.

    (Pāli only)

  313. 313

    अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकंयेवe·kaṃ·ye·va तण्डुलंtaṇ·ḍu·laṃ आहारंā·hā·raṃ आहारिता।ā·hā·ri·tā

    Abhijānāmi kho panāhaṁ, sāriputta, ekaṁyeva taṇḍulaṁ āhāraṁ āhāritā.

    (Pāli only)

  314. 314

    सियाsi·yā खोkho पनpa·na ते,te सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवमस्स:e·va·mas·sa

    Siyā kho pana te, sāriputta, evamassa:

    (Pāli only)

  315. 315

    ‘महाma·hā नूनnū·na तेनte·na समयेनsa·ma·ye·na तण्डुलोtaṇ·ḍu·lo अहोसी’ति।a·ho·sī

    ‘mahā nūna tena samayena taṇḍulo ahosī’ti.

    (Pāli only)

  316. 316

    नna खोkho पनेतं,pa·ne·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ दट्ठब्बं।daṭ·ṭhab·baṃ

    Na kho panetaṁ, sāriputta, evaṁ daṭṭhabbaṁ.

    (Pāli only)

  317. 317

    तदापिta·dā·pi एतपरमोयेवe·ta·pa·ra·mo·ye·va तण्डुलोtaṇ·ḍu·lo अहोसि,a·ho·si सेय्यथापिsey·ya·thā·pi एतरहि।e·ta·ra·hi

    Tadāpi etaparamoyeva taṇḍulo ahosi, seyyathāpi etarahi.

    (Pāli only)

  318. 318

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकंयेवe·kaṃ·ye·va तण्डुलंtaṇ·ḍu·laṃ आहारंā·hā·raṃ आहारयतोā·hā·ra·ya·to अधिमत्तकसिमानंa·dhi·mat·ta·ka·si·mā·naṃ पत्तोpat·to कायोkā·yo होति।ho·ti

    Tassa mayhaṁ, sāriputta, ekaṁyeva taṇḍulaṁ āhāraṁ āhārayato adhimattakasimānaṁ patto kāyo hoti.

    (Pāli only)

  319. 319

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma आसीतिकपब्बानिā·sī·ti·ka·pab·bā·ni वाvā काळपब्बानिkā·ḷa·pab·bā·ni वा;vā एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme अङ्गपच्चङ्गानिaṅ·ga·pac·caṅ·gā·ni भवन्तिbha·van·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā; evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  320. 320

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma ओट्ठपदं;oṭ·ṭha·pa·daṃ एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme आनिसदंā·ni·sa·daṃ होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṁ; evamevassu me ānisadaṁ hoti tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  321. 321

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma वट्टनावळी;vaṭ·ṭa·nā·va·ḷī एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme पिट्ठिकण्टकोpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·ko उन्नतावनतोun·na·tā·va·na·to होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī; evamevassu me piṭṭhikaṇṭako unnatāvanato hoti tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  322. 322

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma जरसालायja·ra·sā·lā·ya गोपानसियोgo·pā·na·si·yo ओलुग्गविलुग्गाo·lug·ga·vi·lug·gā भवन्ति;bha·van·ti एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme फासुळियोphā·su·ḷi·yo ओलुग्गविलुग्गाo·lug·ga·vi·lug·gā भवन्तिbha·van·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti; evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  323. 323

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma गम्भीरेgam·bhī·re उदपानेu·da·pā·ne उदकतारकाu·da·ka·tā·ra·kā गम्भीरगताgam·bhī·ra·ga·tā ओक्खायिकाok·khā·yi·kā दिस्सन्ति;dis·san·ti एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme अक्खिकूपेसुak·khi·kū·pe·su अक्खितारकाak·khi·tā·ra·kā गम्भीरगताgam·bhī·ra·ga·tā ओक्खायिकाok·khā·yi·kā दिस्सन्तिdis·san·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti; evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  324. 324

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma तित्तकालाबुtit·ta·kā·lā·bu आमकच्छिन्नोā·ma·kac·chin·no वातातपेनvā·tā·ta·pe·na सम्फुटितोsam·phu·ṭi·to होतिho·ti सम्मिलातो;sam·mi·lā·to एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme सीसच्छविsī·sac·cha·vi सम्फुटिताsam·phu·ṭi·tā होतिho·ti सम्मिलाताsam·mi·lā·tā तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena samphuṭito hoti sammilāto; evamevassu me sīsacchavi samphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  325. 325

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta ‘उदरच्छविंu·da·rac·cha·viṃ परिमसिस्सामी’तिpa·ri·ma·sis·sā·mī पिट्ठिकण्टकंयेवpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ·ye·va परिग्गण्हामि,pa·rig·gaṇ·hā·mi ‘पिट्ठिकण्टकंpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ परिमसिस्सामी’तिpa·ri·ma·sis·sā·mī उदरच्छविंयेवu·da·rac·cha·viṃ·ye·va परिग्गण्हामि।pa·rig·gaṇ·hā·mi यावस्सुyā·vas·su मे,me सारिपुत्त,sā·ri·put·ta उदरच्छविu·da·rac·cha·vi पिट्ठिकण्टकंpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ अल्लीनाal·lī·nā होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, ‘udaracchaviṁ parimasissāmī’ti piṭṭhikaṇṭakaṁyeva pariggaṇhāmi, ‘piṭṭhikaṇṭakaṁ parimasissāmī’ti udaracchaviṁyeva pariggaṇhāmi. Yāvassu me, sāriputta, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṁ allīnā hoti tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  326. 326

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta ‘वच्चंvac·caṃ वाvā मुत्तंmut·taṃ वाvā करिस्सामी’तिka·ris·sā·mī तत्थेवtat·the·va अवकुज्जोa·va·kuj·jo पपतामिpa·pa·tā·mi तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, ‘vaccaṁ vā muttaṁ vā karissāmī’ti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya.

    (Pāli only)

  327. 327

    सोso खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तमेवta·me·va कायंkā·yaṃ अस्सासेन्तोas·sā·sen·to पाणिनाpā·ṇi·nā गत्तानिgat·tā·ni अनोमज्जामि।a·no·maj·jā·mi तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta पाणिनाpā·ṇi·nā गत्तानिgat·tā·ni अनोमज्जतोa·no·maj·ja·to पूतिमूलानिpū·ti·mū·lā·ni लोमानिlo·mā·ni कायस्माkā·yas·mā पतन्तिpa·tan·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, sāriputta, tameva kāyaṁ assāsento pāṇinā gattāni anomajjāmi. Tassa mayhaṁ, sāriputta, pāṇinā gattāni anomajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā patanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, when I tried to relieve my body by rubbing my limbs with my hands, the hair, rotted at its roots, fell out.

  328. 328

    तायपिtā·ya·pi खोkho अहं,a·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta इरियायi·ri·yā·ya तायtā·ya पटिपदायpa·ṭi·pa·dā·ya तायtā·ya दुक्करकारिकायduk·ka·ra·kā·ri·kā·ya नाज्झगमंnāj·jha·ga·maṃ उत्तरिंut·ta·riṃ मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसं।a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·saṃ

    Tāyapi kho ahaṁ, sāriputta, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamaṁ uttariṁ manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ.

    But Sāriputta, I did not achieve any superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones by that conduct, that practice, that grueling work.

  329. 329

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  330. 330

    इमिस्सायेवi·mis·sā·ye·va अरियायa·ri·yā·ya पञ्ञायpañ·ñā·ya अनधिगमा,a·na·dhi·ga·mā यायंyā·yaṃ अरियाa·ri·yā पञ्ञाpañ·ñā अधिगताa·dhi·ga·tā अरियाa·ri·yā निय्यानिका,niy·yā·ni·kā निय्यातिniy·yā·ti तक्करस्सtak·ka·ras·sa सम्माsam·mā दुक्खक्खयाय।duk·khak·kha·yā·ya

    Imissāyeva ariyāya paññāya anadhigamā, yāyaṁ ariyā paññā adhigatā ariyā niyyānikā, niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya.

    Because I didn’t achieve that noble wisdom that’s noble and emancipating, and which delivers one who applies it to the complete ending of suffering.

  331. 331

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  332. 332

    ‘संसारेनsaṃ·sā·re·na सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘saṁsārena suddhī’ti.

    ‘Purity comes from transmigration.’

  333. 333

    नna खोkho पनpa·na सो,so सारिपुत्त,sā·ri·put·ta संसारोsaṃ·sā·ro सुलभरूपोsu·la·bha·rū·po योyo मयाma·yā असंसरितपुब्बोa·saṃ·sa·ri·ta·pub·bo इमिनाi·mi·nā दीघेनdī·ghe·na अद्धुना,ad·dhu·nā अञ्ञत्रañ·ñat·ra सुद्धावासेहिsud·dhā·vā·se·hi देवेहि।de·ve·hi

    Na kho pana so, sāriputta, saṁsāro sulabharūpo yo mayā asaṁsaritapubbo iminā dīghena addhunā, aññatra suddhāvāsehi devehi.

    But it’s not easy to find a realm that I haven’t previously transmigrated to in all this long time, except the gods of the pure abodes.

  334. 334

    सुद्धावासेsud·dhā·vā·se चाहं,cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta देवेde·ve संसरेय्यं,saṃ·sa·rey·yaṃ नयिमंna·yi·maṃ लोकंlo·kaṃ पुनरागच्छेय्यं।pu·na·rā·gac·chey·yaṃ

    Suddhāvāse cāhaṁ, sāriputta, deve saṁsareyyaṁ, nayimaṁ lokaṁ punarāgaccheyyaṁ.

    For if I had transmigrated to the gods of the pure abodes I would not have returned to this realm again.

  335. 335

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  336. 336

    ‘उपपत्तियाu·pa·pat·ti·yā सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘upapattiyā suddhī’ti.

    ‘Purity comes from rebirth.’

  337. 337

    नna खोkho पनpa·na सा,sā सारिपुत्त,sā·ri·put·ta उपपत्तिu·pa·pat·ti सुलभरूपाsu·la·bha·rū·pā याyā मयाma·yā अनुपपन्नपुब्बाa·nu·pa·pan·na·pub·bā इमिनाi·mi·nā दीघेनdī·ghe·na अद्धुना,ad·dhu·nā अञ्ञत्रañ·ñat·ra सुद्धावासेहिsud·dhā·vā·se·hi देवेहि।de·ve·hi

    Na kho pana sā, sāriputta, upapatti sulabharūpā yā mayā anupapannapubbā iminā dīghena addhunā, aññatra suddhāvāsehi devehi.

    But it’s not easy to find any rebirth that I haven’t previously been reborn in …

  338. 338

    सुद्धावासेsud·dhā·vā·se चाहं,cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta देवेde·ve उपपज्जेय्यं,u·pa·paj·jey·yaṃ नयिमंna·yi·maṃ लोकंlo·kaṃ पुनरागच्छेय्यं।pu·na·rā·gac·chey·yaṃ

    Suddhāvāse cāhaṁ, sāriputta, deve upapajjeyyaṁ, nayimaṁ lokaṁ punarāgaccheyyaṁ.

    (Pāli only)

  339. 339

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  340. 340

    ‘आवासेनā·vā·se·na सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘āvāsena suddhī’ti.

    ‘Purity comes from abode of rebirth.’

  341. 341

    नna खोkho पनpa·na सो,so सारिपुत्त,sā·ri·put·ta आवासोā·vā·so सुलभरूपोsu·la·bha·rū·po योyo मयाma·yā अनावुट्ठपुब्बोa·nā·vuṭ·ṭha·pub·bo इमिनाi·mi·nā दीघेनdī·ghe·na अद्धुना,ad·dhu·nā अञ्ञत्रañ·ñat·ra सुद्धावासेहिsud·dhā·vā·se·hi देवेहि।de·ve·hi

    Na kho pana so, sāriputta, āvāso sulabharūpo yo mayā anāvuṭṭhapubbo iminā dīghena addhunā, aññatra suddhāvāsehi devehi.

    But it’s not easy to find an abode where I haven’t previously abided …

  342. 342

    सुद्धावासेsud·dhā·vā·se चाहं,cā·haṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta देवेde·ve आवसेय्यं,ā·va·sey·yaṃ नयिमंna·yi·maṃ लोकंlo·kaṃ पुनरागच्छेय्यं।pu·na·rā·gac·chey·yaṃ

    Suddhāvāse cāhaṁ, sāriputta, deve āvaseyyaṁ, nayimaṁ lokaṁ punarāgaccheyyaṁ.

    (Pāli only)

  343. 343

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  344. 344

    ‘यञ्ञेनyañ·ñe·na सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘yaññena suddhī’ti.

    ‘Purity comes from sacrifice.’

  345. 345

    नna खोkho पनpa·na सो,so सारिपुत्त,sā·ri·put·ta यञ्ञोyañ·ño सुलभरूपोsu·la·bha·rū·po योyo मयाma·yā अयिट्ठपुब्बोa·yiṭ·ṭha·pub·bo इमिनाi·mi·nā दीघेनdī·ghe·na अद्धुना,ad·dhu·nā तञ्चtañ·ca खोkho रञ्ञाrañ·ñā वाvā सताsa·tā खत्तियेनkhat·ti·ye·na मुद्धावसित्तेनmud·dhā·va·sit·te·na ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā महासालेन।ma·hā·sā·le·na

    Na kho pana so, sāriputta, yañño sulabharūpo yo mayā ayiṭṭhapubbo iminā dīghena addhunā, tañca kho raññā vā satā khattiyena muddhāvasittena brāhmaṇena vā mahāsālena.

    But it’s not easy to find a sacrifice that I haven’t previously offered in all this long time, when I was an anointed aristocratic king or a well-to-do brahmin.

  346. 346

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  347. 347

    ‘अग्गिपरिचरियायag·gi·pa·ri·ca·ri·yā·ya सुद्धी’ति।sud·dhī

    ‘aggiparicariyāya suddhī’ti.

    ‘Purity comes from serving the sacred flame.’

  348. 348

    नna खोkho पनpa·na सो,so सारिपुत्त,sā·ri·put·ta अग्गिag·gi सुलभरूपोsu·la·bha·rū·po योyo मयाma·yā अपरिचिण्णपुब्बोa·pa·ri·ciṇ·ṇa·pub·bo इमिनाi·mi·nā दीघेनdī·ghe·na अद्धुना,ad·dhu·nā तञ्चtañ·ca खोkho रञ्ञाrañ·ñā वाvā सताsa·tā खत्तियेनkhat·ti·ye·na मुद्धावसित्तेनmud·dhā·va·sit·te·na ब्राह्मणेनbrāh·ma·ṇe·na वाvā महासालेन।ma·hā·sā·le·na

    Na kho pana so, sāriputta, aggi sulabharūpo yo mayā apariciṇṇapubbo iminā dīghena addhunā, tañca kho raññā vā satā khattiyena muddhāvasittena brāhmaṇena vā mahāsālena.

    But it’s not easy to find a fire that I haven’t previously served in all this long time, when I was an anointed aristocratic king or a well-to-do brahmin.

  349. 349

    सन्तिsan·ti खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā एवंवादिनोe·vaṃ·vā·di·no एवंदिट्ठिनो:e·vaṃ·diṭ·ṭhi·no

    Santi kho pana, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino:

    There are some ascetics and brahmins who have this doctrine and view:

  350. 350

    ‘यावदेवायंyā·va·de·vā·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so दहरोda·ha·ro होतिho·ti युवाyu·vā सुसुकाळकेसोsu·su·kā·ḷa·ke·so भद्रेनbhad·re·na योब्बनेनyob·ba·ne·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to पठमेनpa·ṭha·me·na वयसाva·ya·sā तावदेवtā·va·de·va परमेनpa·ra·me·na पञ्ञावेय्यत्तियेनpañ·ñā·vey·yat·ti·ye·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to होति।ho·ti

    ‘yāvadevāyaṁ bhavaṁ puriso daharo hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā tāvadeva paramena paññāveyyattiyena samannāgato hoti.

    ‘So long as this gentleman is youthful, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life he will be endowed with perfect lucidity of wisdom.

  351. 351

    यतोya·to चca खोkho अयंa·yaṃ भवंbha·vaṃ पुरिसोpu·ri·so जिण्णोjiṇ·ṇo होतिho·ti वुद्धोvud·dho महल्लकोma·hal·la·ko अद्धगतोad·dha·ga·to वयोअनुप्पत्तो,va·yo·a·nup·pat·to आसीतिकोā·sī·ti·ko वाvā नावुतिकोnā·vu·ti·ko वाvā वस्ससतिकोvas·sa·sa·ti·ko वाvā जातिया,jā·ti·yā अथa·tha तम्हाtam·hā पञ्ञावेय्यत्तिया,pañ·ñā·vey·yat·ti·yā परिहायती’ति।pa·ri·hā·ya·tī

    Yato ca kho ayaṁ bhavaṁ puriso jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto, āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā, atha tamhā paññāveyyattiyā, parihāyatī’ti.

    But when he’s old, elderly, and senior, advanced in years, and has reached the final stage of life—eighty, ninety, or a hundred years old—he will lose his lucidity of wisdom.’

  352. 352

    नna खोkho पनेतं,pa·ne·taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एवंe·vaṃ दट्ठब्बं।daṭ·ṭhab·baṃ

    Na kho panetaṁ, sāriputta, evaṁ daṭṭhabbaṁ.

    But you should not see it like this.

  353. 353

    अहंa·haṃ खोkho पन,pa·na सारिपुत्त,sā·ri·put·ta एतरहिe·ta·ra·hi जिण्णोjiṇ·ṇo वुद्धोvud·dho महल्लकोma·hal·la·ko अद्धगतोad·dha·ga·to वयोअनुप्पत्तो,va·yo·a·nup·pat·to आसीतिकोā·sī·ti·ko मेme वयोva·yo वत्तति।vat·ta·ti

    Ahaṁ kho pana, sāriputta, etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto, āsītiko me vayo vattati.

    For now I am old, elderly, and senior, I’m advanced in years, and have reached the final stage of life. I am eighty years old.

  354. 354

    इधi·dha मेme अस्सु,as·su सारिपुत्त,sā·ri·put·ta चत्तारोcat·tā·ro सावकाsā·va·kā वस्ससतायुकाvas·sa·sa·tā·yu·kā वस्ससतजीविनो,vas·sa·sa·ta·jī·vi·no परमायpa·ra·mā·ya सतियाsa·ti·yā चca गतियाga·ti·yā चca धितियाdhi·ti·yā चca समन्नागताsa·man·nā·ga·tā परमेनpa·ra·me·na चca पञ्ञावेय्यत्तियेन।pañ·ñā·vey·yat·ti·ye·na

    Idha me assu, sāriputta, cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino, paramāya satiyā ca gatiyā ca dhitiyā ca samannāgatā paramena ca paññāveyyattiyena.

    Suppose I had four disciples with a lifespan of a hundred years. And they each were perfect in memory, rememberance, retention, and perfect lucidity of wisdom.

  355. 355

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi सारिपुत्त,sā·ri·put·ta दळ्हधम्माda·ḷha·dham·mā धनुग्गहोdha·nug·ga·ho सिक्खितोsik·khi·to कतहत्थोka·ta·hat·tho कतूपासनोka·tū·pā·sa·no लहुकेनla·hu·ke·na असनेनa·sa·ne·na अप्पकसिरेनेवap·pa·ka·si·re·ne·va तिरियंti·ri·yaṃ तालच्छायंtā·lac·chā·yaṃ अतिपातेय्य,a·ti·pā·tey·ya

    Seyyathāpi, sāriputta, daḷhadhammā dhanuggaho sikkhito katahattho katūpāsano lahukena asanena appakasireneva tiriyaṁ tālacchāyaṁ atipāteyya,

    Imagine how easily a well-trained expert archer with a strong bow would shoot a light arrow across the shadow of a palm tree.

  356. 356

    एवंe·vaṃ अधिमत्तसतिमन्तोa·dhi·mat·ta·sa·ti·man·to एवंe·vaṃ अधिमत्तगतिमन्तोa·dhi·mat·ta·ga·ti·man·to एवंe·vaṃ अधिमत्तधितिमन्तोa·dhi·mat·ta·dhi·ti·man·to एवंe·vaṃ परमेनpa·ra·me·na पञ्ञावेय्यत्तियेनpañ·ñā·vey·yat·ti·ye·na समन्नागता।sa·man·nā·ga·tā

    evaṁ adhimattasatimanto evaṁ adhimattagatimanto evaṁ adhimattadhitimanto evaṁ paramena paññāveyyattiyena samannāgatā.

    That’s how extraordinary they were in memory, rememberance, retention, and perfect lucidity of wisdom.

  357. 357

    तेte मंmaṃ चतुन्नंca·tun·naṃ सतिपट्ठानानंsa·ti·paṭ·ṭhā·nā·naṃ उपादायुपादायu·pā·dā·yu·pā·dā·ya पञ्हंpañ·haṃ पुच्छेय्युं,puc·chey·yuṃ पुट्ठोpuṭ·ṭho पुट्ठोpuṭ·ṭho चाहंcā·haṃ तेसंte·saṃ ब्याकरेय्यं,byā·ka·rey·yaṃ ब्याकतञ्चbyā·ka·tañ·ca मेme ब्याकततोbyā·ka·ta·to धारेय्युं,dhā·rey·yuṃ नna चca मंmaṃ दुतियकंdu·ti·ya·kaṃ उत्तरिut·ta·ri पटिपुच्छेय्युं।pa·ṭi·puc·chey·yuṃ

    Te maṁ catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ upādāyupādāya pañhaṁ puccheyyuṁ, puṭṭho puṭṭho cāhaṁ tesaṁ byākareyyaṁ, byākatañca me byākatato dhāreyyuṁ, na ca maṁ dutiyakaṁ uttari paṭipuccheyyuṁ.

    They’d bring up questions about the four kinds of mindfulness meditation again and again, and I would answer each question. They’d remember the answers and not ask the same question twice.

  358. 358

    अञ्ञत्रañ·ñat·ra असितपीतखायितसायिताa·si·ta·pī·ta·khā·yi·ta·sā·yi·tā अञ्ञत्रañ·ñat·ra उच्चारपस्सावकम्मा,uc·cā·ra·pas·sā·va·kam·mā अञ्ञत्रañ·ñat·ra निद्दाकिलमथपटिविनोदनाnid·dā·ki·la·ma·tha·pa·ṭi·vi·no·da·nā अपरियादिन्नायेवस्स,a·pa·ri·yā·din·nā·ye·vas·sa सारिपुत्त,sā·ri·put·ta तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa धम्मदेसना,dham·ma·de·sa·nā अपरियादिन्नंयेवस्सa·pa·ri·yā·din·naṃ·ye·vas·sa तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa धम्मपदब्यञ्जनं,dham·ma·pa·dab·yañ·ja·naṃ अपरियादिन्नंयेवस्सa·pa·ri·yā·din·naṃ·ye·vas·sa तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa पञ्हपटिभानं।pañ·ha·pa·ṭi·bhā·naṃ

    Aññatra asitapītakhāyitasāyitā aññatra uccārapassāvakammā, aññatra niddākilamathapaṭivinodanā apariyādinnāyevassa, sāriputta, tathāgatassa dhammadesanā, apariyādinnaṁyevassa tathāgatassa dhammapadabyañjanaṁ, apariyādinnaṁyevassa tathāgatassa pañhapaṭibhānaṁ.

    And they’d pause only to eat and drink, go to the toilet, and sleep to dispel weariness. But the Realized One would not run out of Dhamma teachings, words and phrases of the teachings, or spontaneous answers.

  359. 359

    अथa·tha मेme तेte चत्तारोcat·tā·ro सावकाsā·va·kā वस्ससतायुकाvas·sa·sa·tā·yu·kā वस्ससतजीविनोvas·sa·sa·ta·jī·vi·no वस्ससतस्सvas·sa·sa·tas·sa अच्चयेनac·ca·ye·na कालंkā·laṃ करेय्युं।ka·rey·yuṃ

    Atha me te cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino vassasatassa accayena kālaṁ kareyyuṁ.

    And at the end of a hundred years my four disciples would pass away.

  360. 360

    मञ्चकेनmañ·ca·ke·na चेपिce·pi मं,maṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta परिहरिस्सथ,pa·ri·ha·ris·sa·tha नेवत्थिne·vat·thi तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa पञ्ञावेय्यत्तियस्सpañ·ñā·vey·yat·ti·yas·sa अञ्ञथत्तं।añ·ña·that·taṃ

    Mañcakena cepi maṁ, sāriputta, pariharissatha, nevatthi tathāgatassa paññāveyyattiyassa aññathattaṁ.

    Even if you have to carry me around on a stretcher, there will never be any deterioration in the Realized One’s lucidity of wisdom.

  361. 361

    यंyaṃ खोkho तं,taṃ सारिपुत्त,sā·ri·put·ta सम्माsam·mā वदमानोva·da·mā·no वदेय्य:va·dey·ya

    Yaṁ kho taṁ, sāriputta, sammā vadamāno vadeyya:

    And if there’s anyone of whom it may be rightly said that

  362. 362

    ‘असम्मोहधम्मोa·sam·mo·ha·dham·mo सत्तोsat·to लोकेlo·ke उप्पन्नोup·pan·no बहुजनहितायba·hu·ja·na·hi·tā·ya बहुजनसुखायba·hu·ja·na·su·khā·ya लोकानुकम्पायlo·kā·nu·kam·pā·ya अत्थायat·thā·ya हितायhi·tā·ya सुखायsu·khā·ya देवमनुस्सानन्’ति,de·va·ma·nus·sā·nan ममेवma·me·va तंtaṃ सम्माsam·mā वदमानोva·da·mā·no वदेय्यva·dey·ya

    ‘asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti, mameva taṁ sammā vadamāno vadeyya

    a being not liable to delusion has arisen in the world for the welfare and happiness of the people, out of sympathy for the world, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans, it’s of me that this should be said.”

  363. 363

    ‘असम्मोहधम्मोa·sam·mo·ha·dham·mo सत्तोsat·to लोकेlo·ke उप्पन्नोup·pan·no बहुजनहितायba·hu·ja·na·hi·tā·ya बहुजनसुखायba·hu·ja·na·su·khā·ya लोकानुकम्पायlo·kā·nu·kam·pā·ya अत्थायat·thā·ya हितायhi·tā·ya सुखायsu·khā·ya देवमनुस्सानन्’”ति।de·va·ma·nus·sā·nan

    ‘asammohadhammo satto loke uppanno bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’”ti.

    (Pāli only)

  364. 364

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्माā·yas·mā नागसमालोnā·ga·sa·mā·lo भगवतोbha·ga·va·to पिट्ठितोpiṭ·ṭhi·to ठितोṭhi·to होतिho·ti भगवन्तंbha·ga·van·taṃ बीजयमानो।bī·ja·ya·mā·no

    Tena kho pana samayena āyasmā nāgasamālo bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.

    Now at that time Venerable Nāgasamāla was standing behind the Buddha fanning him.

  365. 365

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā नागसमालोnā·ga·sa·mā·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā nāgasamālo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then he said to the Buddha:

  366. 366

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भन्ते,bhan·te अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भन्ते।bhan·te

    “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.

    “It’s incredible, sir, it’s amazing!

  367. 367

    अपिa·pi हिhi मे,me भन्ते,bhan·te इमंi·maṃ धम्मपरियायंdham·ma·pa·ri·yā·yaṃ सुत्वाsut·vā लोमानिlo·mā·ni हट्ठानि।haṭ·ṭhā·ni

    Api hi me, bhante, imaṁ dhammapariyāyaṁ sutvā lomāni haṭṭhāni.

    While I was listening to this exposition of the teaching my hair stood up!

  368. 368

    कोनामोko·nā·mo अयं,a·yaṃ भन्ते,bhan·te धम्मपरियायो”ति?dham·ma·pa·ri·yā·yo

    Konāmo ayaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?

    What is the name of this exposition of the teaching?”

  369. 369

    “तस्मातिहtas·mā·ti·ha त्वं,tvaṃ नागसमाल,nā·ga·sa·mā·la इमंi·maṃ धम्मपरियायंdham·ma·pa·ri·yā·yaṃ लोमहंसनपरियायोत्वेवlo·ma·haṃ·sa·na·pa·ri·yā·yot·ve·va नंnaṃ धारेही”ति।dhā·re·hī

    “Tasmātiha tvaṁ, nāgasamāla, imaṁ dhammapariyāyaṁ lomahaṁsanapariyāyotveva naṁ dhārehī”ti.

    “Well then, Nāgasamāla, you may remember this exposition of the teaching as ‘The Hair-raising Discourse’.”

  370. 370

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca भगवा।bha·ga·vā

    Idamavoca bhagavā.

    That is what the Buddha said.

  371. 371

    अत्तमनोat·ta·ma·no आयस्माā·yas·mā नागसमालोnā·ga·sa·mā·lo भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दीति।a·bhi·nan·dī·ti

    Attamano āyasmā nāgasamālo bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.

    Satisfied, Venerable Nāgasamāla approved what the Buddha said.

  372. 372

    महासीहनादसुत्तंma·hā·sī·ha·nā·da·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ दुतियं।du·ti·yaṃ

    Mahāsīhanādasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.