Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 36 मज्झिमनिकाय 36

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Mahāsaccakasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 36

    Majjhima Nikāya 36

    Middle Discourses 36

  2. 2

    महासच्चकसुत्तma·hā·sac·ca·ka·sut·ta

    Mahāsaccakasutta

    The Longer Discourse With Saccaka

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā वेसालियंve·sā·li·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti महावनेma·hā·va·ne कूटागारसालायं।kū·ṭā·gā·ra·sā·lā·yaṃ

    ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.

    At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof.

  5. 5

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na भगवाbha·ga·vā पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ सुनिवत्थोsu·ni·vat·tho होतिho·ti पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya वेसालिंve·sā·liṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya पविसितुकामो।pa·vi·si·tu·kā·mo

    Tena kho pana samayena bhagavā pubbaṇhasamayaṁ sunivattho hoti pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pavisitukāmo.

    Now at that time in the morning the Buddha, being properly dressed, took his bowl and robe, wishing to enter Vesālī for alms.

  6. 6

    अथa·tha खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to जङ्घाविहारंjaṅ·ghā·vi·hā·raṃ अनुचङ्कममानोa·nu·caṅ·ka·ma·mā·no अनुविचरमानोa·nu·vi·ca·ra·mā·no येनye·na महावनंma·hā·va·naṃ कूटागारसालाkū·ṭā·gā·ra·sā·lā तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    Atha kho saccako nigaṇṭhaputto jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami.

    Then as Saccaka, the son of Jain parents, was going for a walk he approached the hall with the peaked roof in the Great Wood.

  7. 7

    अद्दसाad·da·sā खोkho आयस्माā·yas·mā आनन्दोā·nan·do सच्चकंsac·ca·kaṃ निगण्ठपुत्तंni·gaṇ·ṭha·put·taṃ दूरतोवdū·ra·to·va आगच्छन्तं।ā·gac·chan·taṃ

    Addasā kho āyasmā ānando saccakaṁ nigaṇṭhaputtaṁ dūratova āgacchantaṁ.

    Venerable Ānanda saw him coming off in the distance,

  8. 8

    दिस्वानdis·vā·na भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna bhagavantaṁ etadavoca:

    and said to the Buddha,

  9. 9

    “अयं,a·yaṃ भन्ते,bhan·te सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to आगच्छतिā·gac·cha·ti भस्सप्पवादकोbhas·sap·pa·vā·da·ko पण्डितवादोpaṇ·ḍi·ta·vā·do साधुसम्मतोsā·dhu·sam·ma·to बहुजनस्स।ba·hu·ja·nas·sa

    “ayaṁ, bhante, saccako nigaṇṭhaputto āgacchati bhassappavādako paṇḍitavādo sādhusammato bahujanassa.

    “Sir, Saccaka, the son of Jain parents, is coming. He’s a controversialist who pretends to be astute and is deemed holy by many people.

  10. 10

    एसोe·so खो,kho भन्ते,bhan·te अवण्णकामोa·vaṇ·ṇa·kā·mo बुद्धस्स,bud·dhas·sa अवण्णकामोa·vaṇ·ṇa·kā·mo धम्मस्स,dham·mas·sa अवण्णकामोa·vaṇ·ṇa·kā·mo सङ्घस्स।saṅ·ghas·sa

    Eso kho, bhante, avaṇṇakāmo buddhassa, avaṇṇakāmo dhammassa, avaṇṇakāmo saṅghassa.

    He wants to discredit the Buddha, the teaching, and the Saṅgha.

  11. 11

    साधु,sā·dhu भन्ते,bhan·te भगवाbha·ga·vā मुहुत्तंmu·hut·taṃ निसीदतुni·sī·da·tu अनुकम्पंa·nu·kam·paṃ उपादाया”ति।u·pā·dā·yā

    Sādhu, bhante, bhagavā muhuttaṁ nisīdatu anukampaṁ upādāyā”ti.

    Please, sir, sit for an hour out of sympathy.”

  12. 12

    निसीदिni·sī·di भगवाbha·ga·vā पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसने।ā·sa·ne

    Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

    The Buddha sat down on the seat spread out.

  13. 13

    अथa·tha खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवताbha·ga·va·tā सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदि,sam·mo·di सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho saccako nigaṇṭhaputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṁ etadavoca:

    Then Saccaka went up to the Buddha, and exchanged greetings with him. When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha,

  14. 14

    “सन्ति,san·ti भोbho गोतम,go·ta·ma एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā कायभावनानुयोगमनुयुत्ताkā·ya·bhā·va·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·tā विहरन्ति,vi·ha·ran·ti नोno चित्तभावनं।cit·ta·bhā·va·naṃ

    “Santi, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kāyabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no cittabhāvanaṁ.

    “Worthy Gotama, there are some ascetics and brahmins who live committed to the practice of developing physical endurance, without developing the mind.

  15. 15

    फुसन्तिphu·san·ti हिhi ते,te भोbho गोतम,go·ta·ma सारीरिकंsā·rī·ri·kaṃ दुक्खंduk·khaṃ वेदनं।ve·da·naṃ

    Phusanti hi te, bho gotama, sārīrikaṁ dukkhaṁ vedanaṁ.

    They suffer painful physical feelings.

  16. 16

    भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ भोbho गोतम,go·ta·ma सारीरिकायsā·rī·ri·kā·ya दुक्खायduk·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya फुट्ठस्सphuṭ·ṭhas·sa सतोsa·to ऊरुक्खम्भोपिū·ruk·kham·bho·pi नामnā·ma भविस्सति,bha·vis·sa·ti हदयम्पिha·da·yam·pi नामnā·ma फलिस्सति,pha·lis·sa·ti उण्हम्पिuṇ·ham·pi लोहितंlo·hi·taṃ मुखतोmu·kha·to उग्गमिस्सति,ug·ga·mis·sa·ti उम्मादम्पिum·mā·dam·pi पापुणिस्सतिpā·pu·ṇis·sa·ti चित्तक्खेपं।cit·tak·khe·paṃ

    Bhūtapubbaṁ, bho gotama, sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati, hadayampi nāma phalissati, uṇhampi lohitaṁ mukhato uggamissati, ummādampi pāpuṇissati cittakkhepaṁ.

    This happened to someone once. Their thighs became paralyzed, their heart burst, hot blood gushed from their mouth, and they went mad and lost their mind.

  17. 17

    तस्सtas·sa खोkho एतं,e·taṃ भोbho गोतम,go·ta·ma कायन्वयंkā·yan·va·yaṃ चित्तंcit·taṃ होति,ho·ti कायस्सkā·yas·sa वसेनva·se·na वत्तति।vat·ta·ti

    Tassa kho etaṁ, bho gotama, kāyanvayaṁ cittaṁ hoti, kāyassa vasena vattati.

    Their mind was subject to the body, and the body had power over it.

  18. 18

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  19. 19

    अभावितत्ताa·bhā·vi·tat·tā चित्तस्स।cit·tas·sa

    Abhāvitattā cittassa.

    Because their mind was not developed.

  20. 20

    सन्तिsan·ti पन,pa·na भोbho गोतम,go·ta·ma एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā चित्तभावनानुयोगमनुयुत्ताcit·ta·bhā·va·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·tā विहरन्ति,vi·ha·ran·ti नोno कायभावनं।kā·ya·bhā·va·naṃ

    Santi pana, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no kāyabhāvanaṁ.

    There are some ascetics and brahmins who live committed to the practice of developing the mind, without developing physical endurance.

  21. 21

    फुसन्तिphu·san·ti हिhi ते,te भोbho गोतम,go·ta·ma चेतसिकंce·ta·si·kaṃ दुक्खंduk·khaṃ वेदनं।ve·da·naṃ

    Phusanti hi te, bho gotama, cetasikaṁ dukkhaṁ vedanaṁ.

    They suffer painful mental feelings.

  22. 22

    भूतपुब्बं,bhū·ta·pub·baṃ भोbho गोतम,go·ta·ma चेतसिकायce·ta·si·kā·ya दुक्खायduk·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya फुट्ठस्सphuṭ·ṭhas·sa सतोsa·to ऊरुक्खम्भोपिū·ruk·kham·bho·pi नामnā·ma भविस्सति,bha·vis·sa·ti हदयम्पिha·da·yam·pi नामnā·ma फलिस्सति,pha·lis·sa·ti उण्हम्पिuṇ·ham·pi लोहितंlo·hi·taṃ मुखतोmu·kha·to उग्गमिस्सति,ug·ga·mis·sa·ti उम्मादम्पिum·mā·dam·pi पापुणिस्सतिpā·pu·ṇis·sa·ti चित्तक्खेपं।cit·tak·khe·paṃ

    Bhūtapubbaṁ, bho gotama, cetasikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati, hadayampi nāma phalissati, uṇhampi lohitaṁ mukhato uggamissati, ummādampi pāpuṇissati cittakkhepaṁ.

    This happened to someone once. Their thighs became paralyzed, their heart burst, hot blood gushed from their mouth, and they went mad and lost their mind.

  23. 23

    तस्सtas·sa खोkho एसो,e·so भोbho गोतम,go·ta·ma चित्तन्वयोcit·tan·va·yo कायोkā·yo होति,ho·ti चित्तस्सcit·tas·sa वसेनva·se·na वत्तति।vat·ta·ti

    Tassa kho eso, bho gotama, cittanvayo kāyo hoti, cittassa vasena vattati.

    Their body was subject to the mind, and the mind had power over it.

  24. 24

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  25. 25

    अभावितत्ताa·bhā·vi·tat·tā कायस्स।kā·yas·sa

    Abhāvitattā kāyassa.

    Because their physical endurance was not developed.

  26. 26

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ भोbho गोतम,go·ta·ma एवंe·vaṃ होति:ho·ti

    Tassa mayhaṁ, bho gotama, evaṁ hoti:

    It occurs to me that

  27. 27

    ‘अद्धाad·dhā भोतोbho·to गोतमस्सgo·ta·mas·sa सावकाsā·va·kā चित्तभावनानुयोगमनुयुत्ताcit·ta·bhā·va·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·tā विहरन्ति,vi·ha·ran·ti नोno कायभावनन्’”ति।kā·ya·bhā·va·nan

    ‘addhā bhoto gotamassa sāvakā cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no kāyabhāvanan’”ti.

    The worthy Gotama’s disciples must live committed to the practice of developing the mind, without developing physical endurance.”

  28. 28

    “किन्तिkin·ti पनpa·na ते,te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na कायभावनाkā·ya·bhā·va·nā सुता”ति?su·tā

    “Kinti pana te, aggivessana, kāyabhāvanā sutā”ti?

    “But Aggivessana, what have you heard about the development of physical endurance?”

  29. 29

    “सेय्यथिदं—sey·ya·thi·daṃ

    “Seyyathidaṁ—

    “Take, for example,

  30. 30

    नन्दोnan·do वच्छो,vac·cho किसोki·so सङ्किच्चो,saṅ·kic·co मक्खलिmak·kha·li गोसालो—go·sā·lo

    nando vaccho, kiso saṅkicco, makkhali gosālo—

    Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca, and the bamboo-staffed ascetic Gosāla.

  31. 31

    एतेहि,e·te·hi भोbho गोतम,go·ta·ma अचेलकाa·ce·la·kā मुत्ताचाराmut·tā·cā·rā हत्थापलेखनाhat·thā·pa·le·kha·nā नएहिभद्दन्तिकाna·e·hi·bhad·dan·ti·kā नतिट्ठभद्दन्तिकाna·tiṭ·ṭha·bhad·dan·ti·kā नna अभिहटंa·bhi·ha·ṭaṃ नna उद्दिस्सकतंud·dis·sa·ka·taṃ नna निमन्तनंni·man·ta·naṃ सादियन्ति,sā·di·yan·ti

    etehi, bho gotama, acelakā muttācārā hatthāpalekhanā naehibhaddantikā natiṭṭhabhaddantikā na abhihaṭaṁ na uddissakataṁ na nimantanaṁ sādiyanti,

    They go naked, ignoring conventions. They lick their hands, and don’t come or wait when called. They don’t consent to food brought to them, or food prepared on their behalf, or an invitation for a meal.

  32. 32

    तेte नna कुम्भिमुखाkum·bhi·mu·khā पटिग्गण्हन्तिpa·ṭig·gaṇ·han·ti नna कळोपिमुखाka·ḷo·pi·mu·khā पटिग्गण्हन्तिpa·ṭig·gaṇ·han·ti नna एळकमन्तरंe·ḷa·ka·man·ta·raṃ नna दण्डमन्तरंdaṇ·ḍa·man·ta·raṃ नna मुसलमन्तरंmu·sa·la·man·ta·raṃ नna द्विन्नंdvin·naṃ भुञ्जमानानंbhuñ·ja·mā·nā·naṃ नna गब्भिनियाgab·bhi·ni·yā नna पायमानायpā·ya·mā·nā·ya नna पुरिसन्तरगतायpu·ri·san·ta·ra·ga·tā·ya नna सङ्कित्तीसुsaṅ·kit·tī·su नna यत्थyat·tha साsā उपट्ठितोu·paṭ·ṭhi·to होतिho·ti नna यत्थyat·tha मक्खिकाmak·khi·kā सण्डसण्डचारिनी,saṇ·ḍa·saṇ·ḍa·cā·ri·nī नna मच्छंmac·chaṃ नna मंसंmaṃ·saṃ नna सुरंsu·raṃ नna मेरयंme·ra·yaṃ नna थुसोदकंthu·so·da·kaṃ पिवन्ति।pi·van·ti

    te na kumbhimukhā paṭiggaṇhanti na kaḷopimukhā paṭiggaṇhanti na eḷakamantaraṁ na daṇḍamantaraṁ na musalamantaraṁ na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivanti.

    They don’t receive anything from a pot or bowl; or from someone who keeps sheep, or who has a weapon or a shovel in their home; or where a couple is eating; or where there is a woman who is pregnant, breastfeeding, or who lives with a man; or where there’s a hound waiting or flies buzzing. They accept no fish or meat or beer or wine, and drink no fermented gruel.

  33. 33

    तेte एकागारिकाe·kā·gā·ri·kā वाvā होन्तिhon·ti एकालोपिका,e·kā·lo·pi·kā द्वागारिकाdvā·gā·ri·kā वाvā होन्तिhon·ti द्वालोपिकाdvā·lo·pi·kā …पे…pe सत्तागारिकाsat·tā·gā·ri·kā वाvā होन्तिhon·ti सत्तालोपिका।sat·tā·lo·pi·kā

    Te ekāgārikā vā honti ekālopikā, dvāgārikā vā honti dvālopikā …pe… sattāgārikā vā honti sattālopikā.

    They go to just one house for alms, taking just one mouthful, or two houses and two mouthfuls, up to seven houses and seven mouthfuls.

  34. 34

    एकिस्सापिe·kis·sā·pi दत्तियाdat·ti·yā यापेन्ति,yā·pen·ti द्वीहिपिdvī·hi·pi दत्तीहिdat·tī·hi यापेन्तिyā·pen·ti …पे…pe सत्तहिपिsat·ta·hi·pi दत्तीहिdat·tī·hi यापेन्ति।yā·pen·ti

    Ekissāpi dattiyā yāpenti, dvīhipi dattīhi yāpenti …pe… sattahipi dattīhi yāpenti.

    They feed on one saucer a day, two saucers a day, up to seven saucers a day.

  35. 35

    एकाहिकम्पिe·kā·hi·kam·pi आहारंā·hā·raṃ आहारेन्ति,ā·hā·ren·ti द्वीहिकम्पिdvī·hi·kam·pi आहारंā·hā·raṃ आहारेन्तिā·hā·ren·ti …पे…pe सत्ताहिकम्पिsat·tā·hi·kam·pi आहारंā·hā·raṃ आहारेन्ति।ā·hā·ren·ti इतिi·ti एवरूपंe·va·rū·paṃ अद्धमासिकम्पिad·dha·mā·si·kam·pi परियायभत्तभोजनानुयोगमनुयुत्ताpa·ri·yā·ya·bhat·ta·bho·ja·nā·nu·yo·ga·ma·nu·yut·tā विहरन्ती”ति।vi·ha·ran·tī

    Ekāhikampi āhāraṁ āhārenti, dvīhikampi āhāraṁ āhārenti …pe… sattāhikampi āhāraṁ āhārenti. Iti evarūpaṁ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyuttā viharantī”ti.

    They eat once a day, once every second day, up to once a week, and so on, even up to once a fortnight. They live committed to the practice of eating food at set intervals.”

  36. 36

    “किंkiṃ पनpa·na ते,te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तावतकेनेवtā·va·ta·ke·ne·va यापेन्ती”ति?yā·pen·tī

    “Kiṁ pana te, aggivessana, tāvatakeneva yāpentī”ti?

    “But Aggivessana, do they get by on so little?”

  37. 37

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho गोतम।go·ta·ma

    “No hidaṁ, bho gotama.

    “No, worthy Gotama.

  38. 38

    अप्पेकदा,ap·pe·ka·dā भोbho गोतम,go·ta·ma उळारानिu·ḷā·rā·ni उळारानिu·ḷā·rā·ni खादनीयानिkhā·da·nī·yā·ni खादन्ति,khā·dan·ti उळारानिu·ḷā·rā·ni उळारानिu·ḷā·rā·ni भोजनानिbho·ja·nā·ni भुञ्जन्ति,bhuñ·jan·ti उळारानिu·ḷā·rā·ni उळारानिu·ḷā·rā·ni सायनीयानिsā·ya·nī·yā·ni सायन्ति,sā·yan·ti उळारानिu·ḷā·rā·ni उळारानिu·ḷā·rā·ni पानानिpā·nā·ni पिवन्ति।pi·van·ti

    Appekadā, bho gotama, uḷārāni uḷārāni khādanīyāni khādanti, uḷārāni uḷārāni bhojanāni bhuñjanti, uḷārāni uḷārāni sāyanīyāni sāyanti, uḷārāni uḷārāni pānāni pivanti.

    Sometimes they eat luxury fresh and cooked foods and drink a variety of luxury beverages.

  39. 39

    तेte इमंi·maṃ कायंkā·yaṃ बलंba·laṃ गाहेन्तिgā·hen·ti नाम,nā·ma ब्रूहेन्तिbrū·hen·ti नाम,nā·ma मेदेन्तिme·den·ti नामा”ति।nā·mā

    Te imaṁ kāyaṁ balaṁ gāhenti nāma, brūhenti nāma, medenti nāmā”ti.

    They gather their body’s strength, build it up, and get fat.”

  40. 40

    “यंyaṃ खोkho ते,te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na पुरिमंpu·ri·maṃ पहायpa·hā·ya पच्छाpac·chā उपचिनन्ति,u·pa·ci·nan·ti एवंe·vaṃ इमस्सi·mas·sa कायस्सkā·yas·sa आचयापचयोā·ca·yā·pa·ca·yo होति।ho·ti

    “Yaṁ kho te, aggivessana, purimaṁ pahāya pacchā upacinanti, evaṁ imassa kāyassa ācayāpacayo hoti.

    “What they earlier gave up, they later got back. That is how there is the increase and decrease of this body.

  41. 41

    किन्तिkin·ti पनpa·na ते,te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na चित्तभावनाcit·ta·bhā·va·nā सुता”ति?su·tā

    Kinti pana te, aggivessana, cittabhāvanā sutā”ti?

    But Aggivessana, what have you heard about development of the mind?”

  42. 42

    चित्तभावनायcit·ta·bhā·va·nā·ya खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to भगवताbha·ga·va·tā पुट्ठोpuṭ·ṭho समानोsa·mā·no नna सम्पायासि।sam·pā·yā·si

    Cittabhāvanāya kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavatā puṭṭho samāno na sampāyāsi.

    When Saccaka was questioned by the Buddha about development of the mind, he was stumped.

  43. 43

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā सच्चकंsac·ca·kaṃ निगण्ठपुत्तंni·gaṇ·ṭha·put·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho bhagavā saccakaṁ nigaṇṭhaputtaṁ etadavoca:

    So the Buddha said to Saccaka,

  44. 44

    “यापिyā·pi खोkho तेte एसा,e·sā अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na पुरिमाpu·ri·mā कायभावनाkā·ya·bhā·va·nā भासिताbhā·si·tā सापिsā·pi अरियस्सa·ri·yas·sa विनयेvi·na·ye नोno धम्मिकाdham·mi·kā कायभावना।kā·ya·bhā·va·nā

    “yāpi kho te esā, aggivessana, purimā kāyabhāvanā bhāsitā sāpi ariyassa vinaye no dhammikā kāyabhāvanā.

    “The development of physical endurance that you have described is not the legitimate development of physical endurance in the Noble One’s training.

  45. 45

    कायभावनम्पिkā·ya·bhā·va·nam·pi खोkho त्वं,tvaṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na नna अञ्ञासि,añ·ñā·si कुतोku·to पनpa·na त्वंtvaṃ चित्तभावनंcit·ta·bhā·va·naṃ जानिस्ससि?jā·nis·sa·si

    Kāyabhāvanampi kho tvaṁ, aggivessana, na aññāsi, kuto pana tvaṁ cittabhāvanaṁ jānissasi?

    And since you don’t even understand the development of physical endurance, how can you possibly understand the development of the mind?

  46. 46

    अपिa·pi च,ca अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na यथाya·thā अभावितकायोa·bhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti अभावितचित्तोa·bhā·vi·ta·cit·to च,ca भावितकायोbhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti भावितचित्तोbhā·vi·ta·cit·to च।ca

    Api ca, aggivessana, yathā abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca.

    Still, as to how someone is undeveloped in physical endurance and mind, and how someone is developed in physical endurance and mind,

  47. 47

    तंtaṃ सुणाहि,su·ṇā·hi साधुकंsā·dhu·kaṃ मनसिma·na·si करोहि,ka·ro·hi भासिस्सामी”ति।bhā·sis·sā·mī

    Taṁ suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.

    listen and apply your mind well, I will speak.”

  48. 48

    “एवं,e·vaṃ भो”तिbho खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    “Evaṁ, bho”ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi.

    “Yes, worthy sir,” replied Saccaka.

  49. 49

    भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  50. 50

    “कथञ्च,ka·thañ·ca अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अभावितकायोa·bhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti अभावितचित्तोa·bhā·vi·ta·cit·to च?ca

    “Kathañca, aggivessana, abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca?

    “And how is someone undeveloped in physical endurance and mind?

  51. 51

    इध,i·dha अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अस्सुतवतोas·su·ta·va·to पुथुज्जनस्सpu·thuj·ja·nas·sa उप्पज्जतिup·paj·ja·ti सुखाsu·khā वेदना।ve·da·nā

    Idha, aggivessana, assutavato puthujjanassa uppajjati sukhā vedanā.

    Take an unlearned ordinary person who has a pleasant feeling.

  52. 52

    सोso सुखायsu·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya फुट्ठोphuṭ·ṭho समानोsa·mā·no सुखसारागीsu·kha·sā·rā·gī चca होतिho·ti सुखसारागितञ्चsu·kha·sā·rā·gi·tañ·ca आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno sukhasārāgī ca hoti sukhasārāgitañca āpajjati.

    When they experience a pleasant feeling they become full of lust for it.

  53. 53

    तस्सtas·sa साsā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā निरुज्झति।ni·ruj·jha·ti

    Tassa sā sukhā vedanā nirujjhati.

    Then that pleasant feeling ceases.

  54. 54

    सुखायsu·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya निरोधाni·ro·dhā उप्पज्जतिup·paj·ja·ti दुक्खाduk·khā वेदना।ve·da·nā

    Sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā.

    And when it ceases, a painful feeling arises.

  55. 55

    सोso दुक्खायduk·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya फुट्ठोphuṭ·ṭho समानोsa·mā·no सोचतिso·ca·ti किलमतिki·la·ma·ti परिदेवतिpa·ri·de·va·ti उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्दतिkan·da·ti सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjati.

    When they suffer painful feeling, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion.

  56. 56

    तस्सtas·sa खोkho एसा,e·sā अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नापिup·pan·nā·pi सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti अभावितत्ताa·bhā·vi·tat·tā कायस्स,kā·yas·sa उप्पन्नापिup·pan·nā·pi दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti अभावितत्ताa·bhā·vi·tat·tā चित्तस्स।cit·tas·sa

    Tassa kho esā, aggivessana, uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā cittassa.

    Because their physical endurance is undeveloped, pleasant feelings occupy the mind. And because their mind is undeveloped, painful feelings occupy the mind.

  57. 57

    यस्सyas·sa कस्सचि,kas·sa·ci अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एवंe·vaṃ उभतोपक्खंu·bha·to·pak·khaṃ उप्पन्नापिup·pan·nā·pi सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti अभावितत्ताa·bhā·vi·tat·tā कायस्स,kā·yas·sa उप्पन्नापिup·pan·nā·pi दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti अभावितत्ताa·bhā·vi·tat·tā चित्तस्स,cit·tas·sa एवंe·vaṃ खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अभावितकायोa·bhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti अभावितचित्तोa·bhā·vi·ta·cit·to च।ca

    Yassa kassaci, aggivessana, evaṁ ubhatopakkhaṁ uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā cittassa, evaṁ kho, aggivessana, abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca.

    Anyone whose mind is occupied by both pleasant and painful feelings like this is undeveloped both in physical endurance and in mind.

  58. 58

    कथञ्च,ka·thañ·ca अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na भावितकायोbhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti भावितचित्तोbhā·vi·ta·cit·to च?ca

    Kathañca, aggivessana, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca?

    And how is someone developed in physical endurance and mind?

  59. 59

    इध,i·dha अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na सुतवतोsu·ta·va·to अरियसावकस्सa·ri·ya·sā·va·kas·sa उप्पज्जतिup·paj·ja·ti सुखाsu·khā वेदना।ve·da·nā

    Idha, aggivessana, sutavato ariyasāvakassa uppajjati sukhā vedanā.

    Take a learned noble disciple who has a pleasant feeling.

  60. 60

    सोso सुखायsu·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya फुट्ठोphuṭ·ṭho समानोsa·mā·no नna सुखसारागीsu·kha·sā·rā·gī चca होति,ho·ti नna सुखसारागितञ्चsu·kha·sā·rā·gi·tañ·ca आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno na sukhasārāgī ca hoti, na sukhasārāgitañca āpajjati.

    When they experience a pleasant feeling they don’t become full of lust for it.

  61. 61

    तस्सtas·sa साsā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā निरुज्झति।ni·ruj·jha·ti

    Tassa sā sukhā vedanā nirujjhati.

    Then that pleasant feeling ceases.

  62. 62

    सुखायsu·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya निरोधाni·ro·dhā उप्पज्जतिup·paj·ja·ti दुक्खाduk·khā वेदना।ve·da·nā

    Sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā.

    And when it ceases, painful feeling arises.

  63. 63

    सोso दुक्खायduk·khā·ya वेदनायve·da·nā·ya फुट्ठोphuṭ·ṭho समानोsa·mā·no नna सोचतिso·ca·ti नna किलमतिki·la·ma·ti नna परिदेवतिpa·ri·de·va·ti नna उरत्ताळिंu·rat·tā·ḷiṃ कन्दतिkan·da·ti नna सम्मोहंsam·mo·haṃ आपज्जति।ā·paj·ja·ti

    So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati.

    When they suffer painful feelings they don’t sorrow or wail or lament, beating their breast and falling into confusion.

  64. 64

    तस्सtas·sa खोkho एसा,e·sā अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नापिup·pan·nā·pi सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti भावितत्ताbhā·vi·tat·tā कायस्स,kā·yas·sa उप्पन्नापिup·pan·nā·pi दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti भावितत्ताbhā·vi·tat·tā चित्तस्स।cit·tas·sa

    Tassa kho esā, aggivessana, uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā cittassa.

    Because their physical endurance is developed, pleasant feelings don’t occupy the mind. And because their mind is developed, painful feelings don’t occupy the mind.

  65. 65

    यस्सyas·sa कस्सचि,kas·sa·ci अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एवंe·vaṃ उभतोपक्खंu·bha·to·pak·khaṃ उप्पन्नापिup·pan·nā·pi सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti भावितत्ताbhā·vi·tat·tā कायस्स,kā·yas·sa उप्पन्नापिup·pan·nā·pi दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठतिtiṭ·ṭha·ti भावितत्ताbhā·vi·tat·tā चित्तस्स।cit·tas·sa एवंe·vaṃ खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na भावितकायोbhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti भावितचित्तोbhā·vi·ta·cit·to चा”ति।cā

    Yassa kassaci, aggivessana, evaṁ ubhatopakkhaṁ uppannāpi sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā cittassa. Evaṁ kho, aggivessana, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cā”ti.

    Anyone whose mind is not occupied by both pleasant and painful feelings like this is developed both in physical endurance and in mind.”

  66. 66

    “एवंe·vaṃ पसन्नोpa·san·no अहंa·haṃ भोतोbho·to गोतमस्स।go·ta·mas·sa

    “Evaṁ pasanno ahaṁ bhoto gotamassa.

    “I am quite confident that the worthy Gotama

  67. 67

    भवञ्हिbha·vañ·hi गोतमोgo·ta·mo भावितकायोbhā·vi·ta·kā·yo चca होतिho·ti भावितचित्तोbhā·vi·ta·cit·to चा”ति।cā

    Bhavañhi gotamo bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cā”ti.

    is developed in physical endurance and in mind.”

  68. 68

    “अद्धाad·dhā खोkho तेte अयं,a·yaṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na आसज्जā·saj·ja उपनीयu·pa·nī·ya वाचाvā·cā भासिता,bhā·si·tā

    “Addhā kho te ayaṁ, aggivessana, āsajja upanīya vācā bhāsitā,

    “Your words are clearly invasive and intrusive, Aggivessana.

  69. 69

    अपिa·pi चca तेte अहंa·haṃ ब्याकरिस्सामि।byā·ka·ris·sā·mi

    api ca te ahaṁ byākarissāmi.

    Nevertheless, I will answer you.

  70. 70

    यतोya·to खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो,pab·ba·ji·to तंtaṃ वतva·ta मेme उप्पन्नाup·pan·nā वाvā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya ठस्सति,ṭhas·sa·ti उप्पन्नाup·pan·nā वाvā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya ठस्सतीतिṭhas·sa·tī·ti नेतंne·taṃ ठानंṭhā·naṃ विज्जती”ति।vij·ja·tī

    Yato kho ahaṁ, aggivessana, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito, taṁ vata me uppannā vā sukhā vedanā cittaṁ pariyādāya ṭhassati, uppannā vā dukkhā vedanā cittaṁ pariyādāya ṭhassatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.

    Ever since I shaved off my hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness, it has not been possible for any pleasant or painful feeling to occupy my mind.”

  71. 71

    “नna हिhi नूनnū·na भोतोbho·to गोतमस्सgo·ta·mas·sa उप्पज्जतिup·paj·ja·ti तथारूपाta·thā·rū·pā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā यथारूपाya·thā·rū·pā उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठेय्य;tiṭ·ṭhey·ya नna हिhi नूनnū·na भोतोbho·to गोतमस्सgo·ta·mas·sa उप्पज्जतिup·paj·ja·ti तथारूपाta·thā·rū·pā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā यथारूपाya·thā·rū·pā उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठेय्या”ति।tiṭ·ṭhey·yā

    “Na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā sukhā vedanā yathārūpā uppannā sukhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭheyya; na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṁ pariyādāya tiṭṭheyyā”ti.

    “Worthy Gotama mustn’t have experienced the kind of pleasant or painful feelings that would occupy the mind.”

  72. 72

    “किञ्हिkiñ·hi नोno सिया,si·yā अग्गिवेस्सन?ag·gi·ves·sa·na

    “Kiñhi no siyā, aggivessana?

    “How could I not, Aggivessana?

  73. 73

    इधi·dha मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na पुब्बेवpub·be·va सम्बोधाsam·bo·dhā अनभिसम्बुद्धस्सa·na·bhi·sam·bud·dhas·sa बोधिसत्तस्सेवbo·dhi·sat·tas·se·va सतोsa·to एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Idha me, aggivessana, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi:

    Before my awakening—when I was still unawakened but intent on awakening—I thought:

  74. 74

    ‘सम्बाधोsam·bā·dho घरावासोgha·rā·vā·so रजापथो,ra·jā·pa·tho अब्भोकासोab·bho·kā·so पब्बज्जा।pab·baj·jā

    ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.

    ‘Life at home is cramped and dirty, life gone forth is wide open.

  75. 75

    नयिदंna·yi·daṃ सुकरंsu·ka·raṃ अगारंa·gā·raṃ अज्झावसताaj·jhā·va·sa·tā एकन्तपरिपुण्णंe·kan·ta·pa·ri·puṇ·ṇaṃ एकन्तपरिसुद्धंe·kan·ta·pa·ri·sud·dhaṃ सङ्खलिखितंsaṅ·kha·li·khi·taṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुं।ca·ri·tuṃ

    Nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.

    It’s not easy for someone living at home to lead the spiritual life utterly full and pure, like a polished shell.

  76. 76

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यन्’ति।pab·ba·jey·yan

    Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.

    Why don’t I shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness?’

  77. 77

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अपरेनa·pa·re·na समयेनsa·ma·ye·na दहरोवda·ha·ro·va समानो,sa·mā·no सुसुकाळकेसोsu·su·kā·ḷa·ke·so भद्रेनbhad·re·na योब्बनेनyob·ba·ne·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to पठमेनpa·ṭha·me·na वयसा,va·ya·sā अकामकानंa·kā·ma·kā·naṃ मातापितूनंmā·tā·pi·tū·naṃ अस्सुमुखानंas·su·mu·khā·naṃ रुदन्तानं,ru·dan·tā·naṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजिं।pab·ba·jiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, aparena samayena daharova samāno, susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā, akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁ.

    Some time later, while still with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life—though my mother and father wished otherwise, weeping with tearful faces—I shaved off my hair and beard, dressed in ocher robes, and went forth from the lay life to homelessness.

  78. 78

    सोso एवंe·vaṃ पब्बजितोpab·ba·ji·to समानोsa·mā·no किङ्कुसलगवेसीkiṅ·ku·sa·la·ga·ve·sī अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ सन्तिवरपदंsan·ti·va·ra·pa·daṃ परियेसमानोpa·ri·ye·sa·mā·no येनye·na आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आळारंā·ḷā·raṃ कालामंkā·lā·maṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    So evaṁ pabbajito samāno kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:

    Once I had gone forth I set out to discover what is skillful, seeking the supreme state of sublime peace. I approached Āḷāra Kālāma and said to him,

  79. 79

    ‘इच्छामहं,ic·chā·ma·haṃ आवुसोā·vu·so कालाम,kā·lā·ma इमस्मिंi·mas·miṃ धम्मविनयेdham·ma·vi·na·ye ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुन्’ति।ca·ri·tun

    ‘icchāmahaṁ, āvuso kālāma, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti.

    ‘Reverend Kālāma, I wish to lead the spiritual life in this teaching and training.’

  80. 80

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo मंmaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, aggivessana, āḷāro kālāmo maṁ etadavoca:

    Āḷāra Kālāma replied,

  81. 81

    ‘विहरतायस्मा,vi·ha·ra·tā·yas·mā

    ‘viharatāyasmā,

    ‘Stay, venerable.

  82. 82

    तादिसोtā·di·so अयंa·yaṃ धम्मोdham·mo यत्थyat·tha विञ्ञूviñ·ñū पुरिसोpu·ri·so नचिरस्सेवna·ci·ras·se·va सकंsa·kaṃ आचरियकंā·ca·ri·ya·kaṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरेय्या’ति।vi·ha·rey·yā

    tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti.

    This teaching is such that a sensible person can soon realize their own denomination with their own insight and live having achieved it.’

  83. 83

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na नचिरस्सेवna·ci·ras·se·va खिप्पमेवkhip·pa·me·va तंtaṃ धम्मंdham·maṃ परियापुणिं।pa·ri·yā·pu·ṇiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ.

    I quickly memorized that teaching.

  84. 84

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तावतकेनेवtā·va·ta·ke·ne·va ओट्ठपहतमत्तेनoṭ·ṭha·pa·ha·ta·mat·te·na लपितलापनमत्तेनla·pi·ta·lā·pa·na·mat·te·na ञाणवादञ्चñā·ṇa·vā·dañ·ca वदामिva·dā·mi थेरवादञ्च,the·ra·vā·dañ·ca ‘जानामिjā·nā·mi पस्सामी’तिpas·sā·mī चca पटिजानामि,pa·ṭi·jā·nā·mi अहञ्चेवa·hañ·ce·va अञ्ञेañ·ñe च।ca

    So kho ahaṁ, aggivessana, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca.

    As far as lip-recital and verbal repetition went, I spoke the doctrine of knowledge, the elder doctrine. I claimed to know and see, and so did others.

  85. 85

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  86. 86

    ‘नna खोkho आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ केवलंke·va·laṃ सद्धामत्तकेनsad·dhā·mat·ta·ke·na सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामीतिvi·ha·rā·mī·ti पवेदेति,pa·ve·de·ti

    ‘na kho āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti,

    ‘It is not solely by mere faith that Āḷāra Kālāma declares: “I realize this teaching with my own insight, and live having achieved it.”

  87. 87

    अद्धाad·dhā आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ जानंjā·naṃ पस्संpas·saṃ विहरती’ति।vi·ha·ra·tī

    addhā āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ viharatī’ti.

    Surely he meditates knowing and seeing this teaching.’

  88. 88

    अथa·tha ख्वाहं,khvā·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येनye·na आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आळारंā·ḷā·raṃ कालामंkā·lā·maṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    Atha khvāhaṁ, aggivessana, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:

    So I approached Āḷāra Kālāma and said to him,

  89. 89

    ‘कित्तावताkit·tā·va·tā नो,no आवुसोā·vu·so कालाम,kā·lā·ma इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामीतिvi·ha·rā·mī·ti पवेदेसी’ति?pa·ve·de·sī

    ‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti?

    ‘Reverend Kālāma, to what extent do you say you’ve realized this teaching with your own insight?’

  90. 90

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo आकिञ्चञ्ञायतनंā·kiñ·cañ·ñā·ya·ta·naṃ पवेदेसि।pa·ve·de·si

    Evaṁ vutte, aggivessana, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṁ pavedesi.

    When I said this, he declared the dimension of nothingness.

  91. 91

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  92. 92

    ‘नna खोkho आळारस्सेवā·ḷā·ras·se·va कालामस्सkā·lā·mas·sa अत्थिat·thi सद्धा,sad·dhā मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi सद्धा;sad·dhā

    ‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhampatthi saddhā;

    ‘It’s not just Āḷāra Kālāma who has faith,

  93. 93

    नna खोkho आळारस्सेवā·ḷā·ras·se·va कालामस्सkā·lā·mas·sa अत्थिat·thi वीरियं,vī·ri·yaṃ मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi वीरियं;vī·ri·yaṃ

    na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṁ, mayhampatthi vīriyaṁ;

    energy,

  94. 94

    नna खोkho आळारस्सेवā·ḷā·ras·se·va कालामस्सkā·lā·mas·sa अत्थिat·thi सति,sa·ti मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi सति;sa·ti

    na kho āḷārasseva kālāmassa atthi sati, mayhampatthi sati;

    mindfulness,

  95. 95

    नna खोkho आळारस्सेवā·ḷā·ras·se·va कालामस्सkā·lā·mas·sa अत्थिat·thi समाधि,sa·mā·dhi मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi समाधि;sa·mā·dhi

    na kho āḷārasseva kālāmassa atthi samādhi, mayhampatthi samādhi;

    immersion,

  96. 96

    नna खोkho आळारस्सेवā·ḷā·ras·se·va कालामस्सkā·lā·mas·sa अत्थिat·thi पञ्ञा,pañ·ñā मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi पञ्ञा;pañ·ñā

    na kho āḷārasseva kālāmassa atthi paññā, mayhampatthi paññā;

    and wisdom; I too have these things.

  97. 97

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ यंyaṃ धम्मंdham·maṃ आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामीतिvi·ha·rā·mī·ti पवेदेतिpa·ve·de·ti तस्सtas·sa धम्मस्सdham·mas·sa सच्छिकिरियायsac·chi·ki·ri·yā·ya पदहेय्यन्’ति।pa·da·hey·yan

    yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ āḷāro kālāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti.

    Why don’t I make an effort to realize the same teaching that Āḷāra Kālāma says he has realized with his own insight?’

  98. 98

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na नचिरस्सेवna·ci·ras·se·va खिप्पमेवkhip·pa·me·va तंtaṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासिं।vi·hā·siṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ.

    I quickly realized that teaching with my own insight, and lived having achieved it.

  99. 99

    अथa·tha ख्वाहं,khvā·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येनye·na आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आळारंā·ḷā·raṃ कालामंkā·lā·maṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    Atha khvāhaṁ, aggivessana, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:

    So I approached Āḷāra Kālāma and said to him,

  100. 100

    ‘एत्तावताet·tā·va·tā नो,no आवुसोā·vu·so कालाम,kā·lā·ma इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेसी’ति?pa·ve·de·sī

    ‘ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti?

    ‘Reverend Kālāma, is it up to this point that you realized this teaching with your own insight, and declare having achieved it?’

  101. 101

    ‘एत्तावताet·tā·va·tā खोkho अहं,a·haṃ आवुसो,ā·vu·so इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेमी’ति।pa·ve·de·mī

    ‘Ettāvatā kho ahaṁ, āvuso, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti.

    ‘I have, reverend.’

  102. 102

    ‘अहम्पिa·ham·pi खो,kho आवुसो,ā·vu·so एत्तावताet·tā·va·tā इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामी’ति।vi·ha·rā·mī

    ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti.

    ‘I too have realized this teaching with my own insight up to this point, and live having achieved it.’

  103. 103

    ‘लाभाlā·bhā नो,no आवुसो,ā·vu·so सुलद्धंsu·lad·dhaṃ नो,no आवुसो,ā·vu·so

    ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,

    ‘We are fortunate, reverend, so very fortunate

  104. 104

    येye मयंma·yaṃ आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ तादिसंtā·di·saṃ सब्रह्मचारिंsab·rah·ma·cā·riṃ पस्साम।pas·sā·ma

    ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma.

    to see a venerable such as yourself as one of our spiritual companions!

  105. 105

    इतिi·ti याहंyā·haṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेमिpa·ve·de·mi तंtaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरसि;vi·ha·ra·si

    Iti yāhaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi;

    So the teaching that I’ve realized with my own insight, and declare having achieved it, you’ve realized with your own insight, and dwell having achieved it.

  106. 106

    यंyaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरसिvi·ha·ra·si तमहंta·ma·haṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेमि।pa·ve·de·mi

    yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi tamahaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi.

    The teaching that you’ve realized with your own insight, and dwell having achieved it, I’ve realized with my own insight, and declare having achieved it.

  107. 107

    इतिi·ti याहंyā·haṃ धम्मंdham·maṃ जानामिjā·nā·mi तंtaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ जानासि;jā·nā·si यंyaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ जानासिjā·nā·si तमहंta·ma·haṃ धम्मंdham·maṃ जानामि।jā·nā·mi

    Iti yāhaṁ dhammaṁ jānāmi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi; yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi tamahaṁ dhammaṁ jānāmi.

    So the teaching that I know, you know, and the teaching you know, I know.

  108. 108

    इतिi·ti यादिसोyā·di·so अहंa·haṃ तादिसोtā·di·so तुवं,tu·vaṃ यादिसोyā·di·so तुवंtu·vaṃ तादिसोtā·di·so अहं।a·haṃ

    Iti yādiso ahaṁ tādiso tuvaṁ, yādiso tuvaṁ tādiso ahaṁ.

    I am like you and you are like me.

  109. 109

    एहिe·hi दानि,dā·ni आवुसो,ā·vu·so उभोवu·bho·va सन्ताsan·tā इमंi·maṃ गणंga·ṇaṃ परिहरामा’ति।pa·ri·ha·rā·mā

    Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṁ gaṇaṁ pariharāmā’ti.

    Come now, reverend! We should both lead this community together.’

  110. 110

    इतिi·ti खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na आळारोā·ḷā·ro कालामोkā·lā·mo आचरियोā·ca·ri·yo मेme समानोsa·mā·no अत्तनोat·ta·no अन्तेवासिंan·te·vā·siṃ मंmaṃ समानंsa·mā·naṃ अत्तनाat·ta·nā समसमंsa·ma·sa·maṃ ठपेसि,ṭha·pe·si उळारायu·ḷā·rā·ya चca मंmaṃ पूजायpū·jā·ya पूजेसि।pū·je·si

    Iti kho, aggivessana, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno attano antevāsiṁ maṁ samānaṁ attanā samasamaṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi.

    And that is how my tutor Āḷāra Kālāma placed me, his pupil, on the same position as him, and honored me with high praise.

  111. 111

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  112. 112

    ‘नायंnā·yaṃ धम्मोdham·mo निब्बिदायnib·bi·dā·ya नna विरागायvi·rā·gā·ya नna निरोधायni·ro·dhā·ya नna उपसमायu·pa·sa·mā·ya नna अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya नna सम्बोधायsam·bo·dhā·ya नna निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti यावदेवyā·va·de·va आकिञ्चञ्ञायतनूपपत्तिया’ति।ā·kiñ·cañ·ñā·ya·ta·nū·pa·pat·ti·yā

    ‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti.

    ‘This teaching doesn’t lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment. It only leads as far as rebirth in the dimension of nothingness.’

  113. 113

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तंtaṃ धम्मंdham·maṃ अनलङ्करित्वाa·na·laṅ·ka·rit·vā तस्माtas·mā धम्माdham·mā निब्बिज्जnib·bij·ja अपक्कमिं।a·pak·ka·miṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ.

    Realizing that this teaching was inadequate, I left disappointed.

  114. 114

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na किङ्कुसलगवेसीkiṅ·ku·sa·la·ga·ve·sī अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ सन्तिवरपदंsan·ti·va·ra·pa·daṃ परियेसमानोpa·ri·ye·sa·mā·no येनye·na उदकोu·da·ko रामपुत्तोrā·ma·put·to तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā उदकंu·da·kaṃ रामपुत्तंrā·ma·put·taṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:

    I set out to discover what is skillful, seeking the supreme state of sublime peace. I approached Uddaka son of Rāma and said to him,

  115. 115

    ‘इच्छामहं,ic·chā·ma·haṃ आवुसो,ā·vu·so इमस्मिंi·mas·miṃ धम्मविनयेdham·ma·vi·na·ye ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुन्’ति।ca·ri·tun

    ‘icchāmahaṁ, āvuso, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti.

    ‘Reverend, I wish to lead the spiritual life in this teaching and training.’

  116. 116

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उदकोu·da·ko रामपुत्तोrā·ma·put·to मंmaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, aggivessana, udako rāmaputto maṁ etadavoca:

    Uddaka replied,

  117. 117

    ‘विहरतायस्मा,vi·ha·ra·tā·yas·mā

    ‘viharatāyasmā,

    ‘Stay, venerable.

  118. 118

    तादिसोtā·di·so अयंa·yaṃ धम्मोdham·mo यत्थyat·tha विञ्ञूviñ·ñū पुरिसोpu·ri·so नचिरस्सेवna·ci·ras·se·va सकंsa·kaṃ आचरियकंā·ca·ri·ya·kaṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरेय्या’ति।vi·ha·rey·yā

    tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti.

    This teaching is such that a sensible person can soon realize their own denomination with their own insight and live having achieved it.’

  119. 119

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na नचिरस्सेवna·ci·ras·se·va खिप्पमेवkhip·pa·me·va तंtaṃ धम्मंdham·maṃ परियापुणिं।pa·ri·yā·pu·ṇiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ.

    I quickly memorized that teaching.

  120. 120

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तावतकेनेवtā·va·ta·ke·ne·va ओट्ठपहतमत्तेनoṭ·ṭha·pa·ha·ta·mat·te·na लपितलापनमत्तेनla·pi·ta·lā·pa·na·mat·te·na ञाणवादञ्चñā·ṇa·vā·dañ·ca वदामिva·dā·mi थेरवादञ्च,the·ra·vā·dañ·ca ‘जानामिjā·nā·mi पस्सामी’तिpas·sā·mī चca पटिजानामि,pa·ṭi·jā·nā·mi अहञ्चेवa·hañ·ce·va अञ्ञेañ·ñe च।ca

    So kho ahaṁ, aggivessana, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca.

    As far as lip-recital and verbal repetition went, I spoke the doctrine of knowledge, the elder doctrine. I claimed to know and see, and so did others.

  121. 121

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  122. 122

    ‘नna खोkho रामोrā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ केवलंke·va·laṃ सद्धामत्तकेनsad·dhā·mat·ta·ke·na सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामीतिvi·ha·rā·mī·ti पवेदेसि।pa·ve·de·si

    ‘na kho rāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi.

    ‘It is not solely by mere faith that Rāma declared: “I realize this teaching with my own insight, and live having achieved it.”

  123. 123

    अद्धाad·dhā रामोrā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ जानंjā·naṃ पस्संpas·saṃ विहासी’ति।vi·hā·sī

    Addhā rāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ vihāsī’ti.

    Surely he meditated knowing and seeing this teaching.’

  124. 124

    अथa·tha ख्वाहं,khvā·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येनye·na उदकोu·da·ko रामपुत्तोrā·ma·put·to तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā उदकंu·da·kaṃ रामपुत्तंrā·ma·put·taṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    Atha khvāhaṁ, aggivessana, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:

    So I approached Uddaka son of Rāma and said to him,

  125. 125

    ‘कित्तावताkit·tā·va·tā नोno आवुसोā·vu·so रामोrā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामीतिvi·ha·rā·mī·ti पवेदेसी’ति?pa·ve·de·sī

    ‘kittāvatā no āvuso rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti?

    ‘Reverend, to what extent did Rāma say he’d realized this teaching with his own insight?’

  126. 126

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उदकोu·da·ko रामपुत्तोrā·ma·put·to नेवसञ्ञानासञ्ञायतनंne·va·sañ·ñā·nā·sañ·ñā·ya·ta·naṃ पवेदेसि।pa·ve·de·si

    Evaṁ vutte, aggivessana, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṁ pavedesi.

    When I said this, Uddaka son of Rāma declared the dimension of neither perception nor non-perception.

  127. 127

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  128. 128

    ‘नna खोkho रामस्सेवrā·mas·se·va अहोसिa·ho·si सद्धा,sad·dhā मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi सद्धा;sad·dhā

    ‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhampatthi saddhā;

    ‘It’s not just Rāma who had faith,

  129. 129

    नna खोkho रामस्सेवrā·mas·se·va अहोसिa·ho·si वीरियं,vī·ri·yaṃ मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi वीरियं;vī·ri·yaṃ

    na kho rāmasseva ahosi vīriyaṁ, mayhampatthi vīriyaṁ;

    energy,

  130. 130

    नna खोkho रामस्सेवrā·mas·se·va अहोसिa·ho·si सति,sa·ti मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi सति;sa·ti

    na kho rāmasseva ahosi sati, mayhampatthi sati;

    mindfulness,

  131. 131

    नna खोkho रामस्सेवrā·mas·se·va अहोसिa·ho·si समाधि,sa·mā·dhi मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi समाधि;sa·mā·dhi

    na kho rāmasseva ahosi samādhi, mayhampatthi samādhi;

    immersion,

  132. 132

    नna खोkho रामस्सेवrā·mas·se·va अहोसिa·ho·si पञ्ञा,pañ·ñā मय्हम्पत्थिmay·ham·pat·thi पञ्ञा;pañ·ñā

    na kho rāmasseva ahosi paññā, mayhampatthi paññā;

    and wisdom; I too have these things.

  133. 133

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ यंyaṃ धम्मंdham·maṃ रामोrā·mo सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामीतिvi·ha·rā·mī·ti पवेदेसिpa·ve·de·si तस्सtas·sa धम्मस्सdham·mas·sa सच्छिकिरियायsac·chi·ki·ri·yā·ya पदहेय्यन्’ति।pa·da·hey·yan

    yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti.

    Why don’t I make an effort to realize the same teaching that Rāma said he had realized with his own insight?’

  134. 134

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na नचिरस्सेवna·ci·ras·se·va खिप्पमेवkhip·pa·me·va तंtaṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासिं।vi·hā·siṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ.

    I quickly realized that teaching with my own insight, and lived having achieved it.

  135. 135

    अथa·tha ख्वाहं,khvā·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येनye·na उदकोu·da·ko रामपुत्तोrā·ma·put·to तेनुपसङ्कमिं;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā उदकंu·da·kaṃ रामपुत्तंrā·ma·put·taṃ एतदवोचं:e·ta·da·vo·caṃ

    Atha khvāhaṁ, aggivessana, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:

    So I approached Uddaka son of Rāma and said to him,

  136. 136

    ‘एत्तावताet·tā·va·tā नोno आवुसोā·vu·so रामोrā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेसी’ति?pa·ve·de·sī

    ‘ettāvatā no āvuso rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti?

    ‘Reverend, had Rāma realized this teaching with his own insight up to this point, and declared having achieved it?’

  137. 137

    ‘एत्तावताet·tā·va·tā खोkho आवुसोā·vu·so रामोrā·mo इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेसी’ति।pa·ve·de·sī

    ‘Ettāvatā kho āvuso rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti.

    ‘He had, reverend.’

  138. 138

    ‘अहम्पिa·ham·pi खो,kho आवुसो,ā·vu·so एत्तावताet·tā·va·tā इमंi·maṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरामी’ति।vi·ha·rā·mī

    ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti.

    ‘I too have realized this teaching with my own insight up to this point, and live having achieved it.’

  139. 139

    ‘लाभाlā·bhā नो,no आवुसो,ā·vu·so सुलद्धंsu·lad·dhaṃ नो,no आवुसो,ā·vu·so

    ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,

    ‘We are fortunate, reverend, so very fortunate

  140. 140

    येye मयंma·yaṃ आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ तादिसंtā·di·saṃ सब्रह्मचारिंsab·rah·ma·cā·riṃ पस्साम।pas·sā·ma

    ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma.

    to see a venerable such as yourself as one of our spiritual companions!

  141. 141

    इतिi·ti यंyaṃ धम्मंdham·maṃ रामोrā·mo सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेसि,pa·ve·de·si तंtaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरसि;vi·ha·ra·si यंyaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरसि,vi·ha·ra·si तंtaṃ धम्मंdham·maṃ रामोrā·mo सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja पवेदेसि।pa·ve·de·si

    Iti yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi, taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi, taṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi.

    So the teaching that Rāma had realized with his own insight, and declared having achieved it, you’ve realized with your own insight, and dwell having achieved it. The teaching that you’ve realized with your own insight, and dwell having achieved it, Rāma had realized with his own insight, and declared having achieved it.

  142. 142

    इतिi·ti यंyaṃ धम्मंdham·maṃ रामोrā·mo अभिञ्ञासिa·bhiñ·ñā·si तंtaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ जानासि;jā·nā·si यंyaṃ त्वंtvaṃ धम्मंdham·maṃ जानासिjā·nā·si तंtaṃ धम्मंdham·maṃ रामोrā·mo अभिञ्ञासि।a·bhiñ·ñā·si

    Iti yaṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi; yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi taṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi.

    So the teaching that Rāma directly knew, you know, and the teaching you know, Rāma directly knew.

  143. 143

    इतिi·ti यादिसोyā·di·so रामोrā·mo अहोसिa·ho·si तादिसोtā·di·so तुवं;tu·vaṃ यादिसोyā·di·so तुवंtu·vaṃ तादिसोtā·di·so रामोrā·mo अहोसि।a·ho·si

    Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṁ; yādiso tuvaṁ tādiso rāmo ahosi.

    Rāma was like you and you are like Rāma.

  144. 144

    एहिe·hi दानि,dā·ni आवुसो,ā·vu·so तुवंtu·vaṃ इमंi·maṃ गणंga·ṇaṃ परिहरा’ति।pa·ri·ha·rā

    Ehi dāni, āvuso, tuvaṁ imaṁ gaṇaṁ pariharā’ti.

    Come now, reverend! You should lead this community.’

  145. 145

    इतिi·ti खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उदकोu·da·ko रामपुत्तोrā·ma·put·to सब्रह्मचारीsab·rah·ma·cā·rī मेme समानोsa·mā·no आचरियट्ठानेā·ca·ri·yaṭ·ṭhā·ne चca मंmaṃ ठपेसि,ṭha·pe·si उळारायu·ḷā·rā·ya चca मंmaṃ पूजायpū·jā·ya पूजेसि।pū·je·si

    Iti kho, aggivessana, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne ca maṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi.

    And that is how my spiritual companion Uddaka son of Rāma placed me in the position of a tutor and honored me with high praise.

  146. 146

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  147. 147

    ‘नायंnā·yaṃ धम्मोdham·mo निब्बिदायnib·bi·dā·ya नna विरागायvi·rā·gā·ya नna निरोधायni·ro·dhā·ya नna उपसमायu·pa·sa·mā·ya नna अभिञ्ञायa·bhiñ·ñā·ya नna सम्बोधायsam·bo·dhā·ya नna निब्बानायnib·bā·nā·ya संवत्तति,saṃ·vat·ta·ti यावदेवyā·va·de·va नेवसञ्ञानासञ्ञायतनूपपत्तिया’ति।ne·va·sañ·ñā·nā·sañ·ñā·ya·ta·nū·pa·pat·ti·yā

    ‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti.

    ‘This teaching doesn’t lead to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment. It only leads as far as rebirth in the dimension of neither perception nor non-perception.’

  148. 148

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तंtaṃ धम्मंdham·maṃ अनलङ्करित्वाa·na·laṅ·ka·rit·vā तस्माtas·mā धम्माdham·mā निब्बिज्जnib·bij·ja अपक्कमिं।a·pak·ka·miṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ.

    Realizing that this teaching was inadequate, I left disappointed.

  149. 149

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na किङ्कुसलगवेसीkiṅ·ku·sa·la·ga·ve·sī अनुत्तरंa·nut·ta·raṃ सन्तिवरपदंsan·ti·va·ra·pa·daṃ परियेसमानोpa·ri·ye·sa·mā·no मगधेसुma·ga·dhe·su अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no येनye·na उरुवेलाu·ru·ve·lā सेनानिगमोse·nā·ni·ga·mo तदवसरिं।ta·da·va·sa·riṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno magadhesu anupubbena cārikaṁ caramāno yena uruvelā senānigamo tadavasariṁ.

    I set out to discover what is skillful, seeking the supreme state of sublime peace. Traveling stage by stage in the Magadhan lands, I arrived at the town of Senā in Uruvelā.

  150. 150

    तत्थद्दसंtat·thad·da·saṃ रमणीयंra·ma·ṇī·yaṃ भूमिभागं,bhū·mi·bhā·gaṃ पासादिकञ्चpā·sā·di·kañ·ca वनसण्डं,va·na·saṇ·ḍaṃ नदिञ्चna·diñ·ca सन्दन्तिंsan·dan·tiṃ सेतकंse·ta·kaṃ सुपतित्थंsu·pa·tit·thaṃ रमणीयं,ra·ma·ṇī·yaṃ समन्ताsa·man·tā चca गोचरगामं।go·ca·ra·gā·maṃ

    Tatthaddasaṁ ramaṇīyaṁ bhūmibhāgaṁ, pāsādikañca vanasaṇḍaṁ, nadiñca sandantiṁ setakaṁ supatitthaṁ ramaṇīyaṁ, samantā ca gocaragāmaṁ.

    There I saw a delightful park, a lovely grove with a flowing river that was clean and charming, with smooth banks. And nearby was a village to resort to for alms.

  151. 151

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  152. 152

    ‘रमणीयोra·ma·ṇī·yo वतva·ta भोbho भूमिभागो,bhū·mi·bhā·go पासादिकोpā·sā·di·ko चca वनसण्डो,va·na·saṇ·ḍo नदीna·dī चca सन्दतिsan·da·ti सेतकाse·ta·kā सुपतित्थाsu·pa·tit·thā रमणीया,ra·ma·ṇī·yā समन्ताsa·man·tā चca गोचरगामो।go·ca·ra·gā·mo

    ‘ramaṇīyo vata bho bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā ramaṇīyā, samantā ca gocaragāmo.

    ‘This park is truly delightful, a lovely grove with a flowing river that’s clean and charming, with smooth banks. And nearby there’s a village to resort to for alms.

  153. 153

    अलंa·laṃ वतिदंva·ti·daṃ कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa पधानत्थिकस्सpa·dhā·nat·thi·kas·sa पधानाया’ति।pa·dhā·nā·yā

    Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti.

    This is good enough for striving for a gentleman wanting to strive.’

  154. 154

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तत्थेवtat·the·va निसीदिंni·sī·diṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, tattheva nisīdiṁ

    So I sat down right there, thinking:

  155. 155

    ‘अलमिदंa·la·mi·daṃ पधानाया’ति।pa·dhā·nā·yā

    ‘alamidaṁ padhānāyā’ti.

    ‘This is good enough for striving.’

  156. 156

    अपिस्सुमं,a·pis·su·maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तिस्सोtis·so उपमाu·pa·mā पटिभंसुpa·ṭi·bhaṃ·su अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा।as·su·ta·pub·bā

    Apissumaṁ, aggivessana, tisso upamā paṭibhaṁsu anacchariyā pubbe assutapubbā.

    And then these three similes, which were neither supernaturally inspired, nor learned before in the past, occurred to me.

  157. 157

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अल्लंal·laṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ सस्नेहंsas·ne·haṃ उदकेu·da·ke निक्खित्तं।nik·khit·taṃ

    Seyyathāpi, aggivessana, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ udake nikkhittaṁ.

    Suppose there was a green, sappy log, and it was lying in water.

  158. 158

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya उत्तरारणिंut·ta·rā·ra·ṇiṃ आदाय:ā·dā·ya

    Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:

    Then a person comes along with a drill-stick, thinking

  159. 159

    ‘अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेस्सामि,a·bhi·nib·bat·tes·sā·mi तेजोte·jo पातुकरिस्सामी’ति।pā·tu·ka·ris·sā·mī

    ‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.

    to light a fire and produce heat.

  160. 160

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na

    Taṁ kiṁ maññasi, aggivessana,

    What do you think, Aggivessana?

  161. 161

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so अमुंa·muṃ अल्लंal·laṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ सस्नेहं,sas·ne·haṃ उदकेu·da·ke निक्खित्तं,nik·khit·taṃ उत्तरारणिंut·ta·rā·ra·ṇiṃ आदायā·dā·ya अभिमन्थेन्तोa·bhi·man·then·to अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्य,a·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्या”ति?pā·tu·ka·rey·yā

    api nu so puriso amuṁ allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ, udake nikkhittaṁ, uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?

    By drilling the stick against that green, sappy log lying in water, could they light a fire and produce heat?”

  162. 162

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho गोतम”।go·ta·ma

    “No hidaṁ, bho gotama”.

    “No, worthy Gotama.

  163. 163

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why is that?

  164. 164

    “अदुञ्हि,a·duñ·hi भोbho गोतम,go·ta·ma अल्लंal·laṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ सस्नेहं,sas·ne·haṃ तञ्चtañ·ca पनpa·na उदकेu·da·ke निक्खित्तं।nik·khit·taṃ

    “Aduñhi, bho gotama, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ, tañca pana udake nikkhittaṁ.

    Because it’s a green, sappy log, and it’s lying in the water.

  165. 165

    यावदेवyā·va·de·va चca पनpa·na सोso पुरिसोpu·ri·so किलमथस्सki·la·ma·thas·sa विघातस्सvi·ghā·tas·sa भागीbhā·gī अस्सा”ति।as·sā

    Yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.

    That person will eventually get weary and frustrated.”

  166. 166

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येye हिhi केचिke·ci समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā कायेनkā·ye·na चेवce·va चित्तेनcit·te·na चca कामेहिkā·me·hi अवूपकट्ठाa·vū·pa·kaṭ·ṭhā विहरन्ति,vi·ha·ran·ti योyo चca नेसंne·saṃ कामेसुkā·me·su कामच्छन्दोkā·mac·chan·do कामस्नेहोkā·mas·ne·ho काममुच्छाkā·ma·muc·chā कामपिपासाkā·ma·pi·pā·sā कामपरिळाहो,kā·ma·pa·ri·ḷā·ho सोso चca अज्झत्तंaj·jhat·taṃ नna सुप्पहीनोsup·pa·hī·no होति,ho·ti नna सुप्पटिप्पस्सद्धो,sup·pa·ṭip·pas·sad·dho ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā चेपिce·pi तेte भोन्तोbhon·to समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti अभब्बावa·bhab·bā·va तेte ञाणायñā·ṇā·ya दस्सनायdas·sa·nā·ya अनुत्तरायa·nut·ta·rā·ya सम्बोधाय।sam·bo·dhā·ya

    “Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi avūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṁ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho, so ca ajjhattaṁ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.

    “In the same way, there are ascetics and brahmins who don’t live withdrawn in body and mind from sensual pleasures. They haven’t internally given up or stilled desire, affection, infatuation, thirst, and passion for sensual pleasures. Regardless of whether or not they suffer painful, sharp, severe, acute feelings due to exertion, they are incapable of knowledge and vision, of supreme awakening.

  167. 167

    नोno चेपिce·pi तेte भोन्तोbhon·to समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti अभब्बावa·bhab·bā·va तेte ञाणायñā·ṇā·ya दस्सनायdas·sa·nā·ya अनुत्तरायa·nut·ta·rā·ya सम्बोधाय।sam·bo·dhā·ya

    No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.

    (Pāli only)

  168. 168

    अयंa·yaṃ खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na पठमाpa·ṭha·mā उपमाu·pa·mā पटिभासिpa·ṭi·bhā·si अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा।as·su·ta·pub·bā

    Ayaṁ kho maṁ, aggivessana, paṭhamā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.

    This was the first example that occurred to me.

  169. 169

    अपरापिa·pa·rā·pi खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na दुतियाdu·ti·yā उपमाu·pa·mā पटिभासिpa·ṭi·bhā·si अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा।as·su·ta·pub·bā

    Aparāpi kho maṁ, aggivessana, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.

    Then a second example occurred to me.

  170. 170

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अल्लंal·laṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ सस्नेहं,sas·ne·haṃ आरकाā·ra·kā उदकाu·da·kā थलेtha·le निक्खित्तं।nik·khit·taṃ

    Seyyathāpi, aggivessana, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ, ārakā udakā thale nikkhittaṁ.

    Suppose there was a green, sappy log, and it was lying on dry land far from the water.

  171. 171

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya उत्तरारणिंut·ta·rā·ra·ṇiṃ आदाय:ā·dā·ya

    Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:

    Then a person comes along with a drill-stick, thinking

  172. 172

    ‘अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेस्सामि,a·bhi·nib·bat·tes·sā·mi तेजोte·jo पातुकरिस्सामी’ति।pā·tu·ka·ris·sā·mī

    ‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.

    to light a fire and produce heat.

  173. 173

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na

    Taṁ kiṁ maññasi, aggivessana,

    What do you think, Aggivessana?

  174. 174

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so अमुंa·muṃ अल्लंal·laṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ सस्नेहं,sas·ne·haṃ आरकाā·ra·kā उदकाu·da·kā थलेtha·le निक्खित्तं,nik·khit·taṃ उत्तरारणिंut·ta·rā·ra·ṇiṃ आदायā·dā·ya अभिमन्थेन्तोa·bhi·man·then·to अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्यa·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्या”ति?pā·tu·ka·rey·yā

    api nu so puriso amuṁ allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ, ārakā udakā thale nikkhittaṁ, uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya tejo pātukareyyā”ti?

    By drilling the stick against that green, sappy log on dry land far from water, could they light a fire and produce heat?”

  175. 175

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho गोतम”।go·ta·ma

    “No hidaṁ, bho gotama”.

    “No, worthy Gotama.

  176. 176

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why not?

  177. 177

    “अदुञ्हि,a·duñ·hi भोbho गोतम,go·ta·ma अल्लंal·laṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ सस्नेहं,sas·ne·haṃ किञ्चापिkiñ·cā·pi आरकाā·ra·kā उदकाu·da·kā थलेtha·le निक्खित्तं।nik·khit·taṃ

    “Aduñhi, bho gotama, allaṁ kaṭṭhaṁ sasnehaṁ, kiñcāpi ārakā udakā thale nikkhittaṁ.

    Because it’s still a green, sappy log, despite the fact that it’s lying on dry land far from water.

  178. 178

    यावदेवyā·va·de·va चca पनpa·na सोso पुरिसोpu·ri·so किलमथस्सki·la·ma·thas·sa विघातस्सvi·ghā·tas·sa भागीbhā·gī अस्सा”ति।as·sā

    Yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.

    That person will eventually get weary and frustrated.”

  179. 179

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येye हिhi केचिke·ci समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā कायेनkā·ye·na चेवce·va चित्तेनcit·te·na चca कामेहिkā·me·hi वूपकट्ठाvū·pa·kaṭ·ṭhā विहरन्ति,vi·ha·ran·ti योyo चca नेसंne·saṃ कामेसुkā·me·su कामच्छन्दोkā·mac·chan·do कामस्नेहोkā·mas·ne·ho काममुच्छाkā·ma·muc·chā कामपिपासाkā·ma·pi·pā·sā कामपरिळाहोkā·ma·pa·ri·ḷā·ho सोso चca अज्झत्तंaj·jhat·taṃ नna सुप्पहीनोsup·pa·hī·no होति,ho·ti नna सुप्पटिप्पस्सद्धो,sup·pa·ṭip·pas·sad·dho ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā चेपिce·pi तेte भोन्तोbhon·to समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti अभब्बावa·bhab·bā·va तेte ञाणायñā·ṇā·ya दस्सनायdas·sa·nā·ya अनुत्तरायa·nut·ta·rā·ya सम्बोधाय।sam·bo·dhā·ya नोno चेपिce·pi तेte भोन्तोbhon·to समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti अभब्बावa·bhab·bā·va तेte ञाणायñā·ṇā·ya दस्सनायdas·sa·nā·ya अनुत्तरायa·nut·ta·rā·ya सम्बोधाय।sam·bo·dhā·ya

    “Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṁ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṁ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.

    “In the same way, there are ascetics and brahmins who live withdrawn in body and mind from sensual pleasures. But they haven’t internally given up or stilled desire, affection, infatuation, thirst, and passion for sensual pleasures. Regardless of whether or not they suffer painful, sharp, severe, acute feelings due to exertion, they are incapable of knowledge and vision, of supreme awakening.

  180. 180

    अयंa·yaṃ खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na दुतियाdu·ti·yā उपमाu·pa·mā पटिभासिpa·ṭi·bhā·si अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बाas·su·ta·pub·bā

    Ayaṁ kho maṁ, aggivessana, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā

    This was the second example that occurred to me.

  181. 181

    अपरापिa·pa·rā·pi खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na ततियाta·ti·yā उपमाu·pa·mā पटिभासिpa·ṭi·bhā·si अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा।as·su·ta·pub·bā

    Aparāpi kho maṁ, aggivessana, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.

    Then a third example occurred to me.

  182. 182

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na सुक्खंsuk·khaṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ कोळापं,ko·ḷā·paṃ आरकाā·ra·kā उदकाu·da·kā थलेtha·le निक्खित्तं।nik·khit·taṃ

    Seyyathāpi, aggivessana, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ, ārakā udakā thale nikkhittaṁ.

    Suppose there was a dried up, withered log, and it was lying on dry land far from the water.

  183. 183

    अथa·tha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya उत्तरारणिंut·ta·rā·ra·ṇiṃ आदाय:ā·dā·ya

    Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṁ ādāya:

    Then a person comes along with a drill-stick, thinking

  184. 184

    ‘अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेस्सामि,a·bhi·nib·bat·tes·sā·mi तेजोte·jo पातुकरिस्सामी’ति।pā·tu·ka·ris·sā·mī

    ‘aggiṁ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti.

    to light a fire and produce heat.

  185. 185

    तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na

    Taṁ kiṁ maññasi, aggivessana,

    What do you think, Aggivessana?

  186. 186

    अपिa·pi नुnu सोso पुरिसोpu·ri·so अमुंa·muṃ सुक्खंsuk·khaṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ कोळापं,ko·ḷā·paṃ आरकाā·ra·kā उदकाu·da·kā थलेtha·le निक्खित्तं,nik·khit·taṃ उत्तरारणिंut·ta·rā·ra·ṇiṃ आदायā·dā·ya अभिमन्थेन्तोa·bhi·man·then·to अग्गिंag·giṃ अभिनिब्बत्तेय्य,a·bhi·nib·bat·tey·ya तेजोte·jo पातुकरेय्या”ति?pā·tu·ka·rey·yā

    api nu so puriso amuṁ sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ, ārakā udakā thale nikkhittaṁ, uttarāraṇiṁ ādāya abhimanthento aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā”ti?

    By drilling the stick against that dried up, withered log on dry land far from water, could they light a fire and produce heat?”

  187. 187

    “एवं,e·vaṃ भोbho गोतम”।go·ta·ma

    “Evaṁ, bho gotama”.

    “Yes, worthy Gotama.

  188. 188

    “तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु”?he·tu

    “Taṁ kissa hetu”?

    Why is that?

  189. 189

    “अदुञ्हि,a·duñ·hi भोbho गोतम,go·ta·ma सुक्खंsuk·khaṃ कट्ठंkaṭ·ṭhaṃ कोळापं,ko·ḷā·paṃ तञ्चtañ·ca पनpa·na आरकाā·ra·kā उदकाu·da·kā थलेtha·le निक्खित्तन्”ति।nik·khit·tan

    “Aduñhi, bho gotama, sukkhaṁ kaṭṭhaṁ koḷāpaṁ, tañca pana ārakā udakā thale nikkhittan”ti.

    Because it’s a dried up, withered log, and it’s lying on dry land far from water.”

  190. 190

    “एवमेवe·va·me·va खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येye हिhi केचिke·ci समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā कायेनkā·ye·na चेवce·va चित्तेनcit·te·na चca कामेहिkā·me·hi वूपकट्ठाvū·pa·kaṭ·ṭhā विहरन्ति,vi·ha·ran·ti योyo चca नेसंne·saṃ कामेसुkā·me·su कामच्छन्दोkā·mac·chan·do कामस्नेहोkā·mas·ne·ho काममुच्छाkā·ma·muc·chā कामपिपासाkā·ma·pi·pā·sā कामपरिळाहो,kā·ma·pa·ri·ḷā·ho सोso चca अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सुप्पहीनोsup·pa·hī·no होतिho·ti सुप्पटिप्पस्सद्धो,sup·pa·ṭip·pas·sad·dho ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā चेपिce·pi तेte भोन्तोbhon·to समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti भब्बावbhab·bā·va तेte ञाणायñā·ṇā·ya दस्सनायdas·sa·nā·ya अनुत्तरायa·nut·ta·rā·ya सम्बोधाय।sam·bo·dhā·ya नोno चेपिce·pi तेte भोन्तोbhon·to समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti भब्बावbhab·bā·va तेte ञाणायñā·ṇā·ya दस्सनायdas·sa·nā·ya अनुत्तरायa·nut·ta·rā·ya सम्बोधाय।sam·bo·dhā·ya

    “Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṁ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho, so ca ajjhattaṁ suppahīno hoti suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya.

    “In the same way, there are ascetics and brahmins who live withdrawn in body and mind from sensual pleasures. And they have internally given up and stilled desire, affection, infatuation, thirst, and passion for sensual pleasures. Regardless of whether or not they suffer painful, sharp, severe, acute feelings due to exertion, they are capable of knowledge and vision, of supreme awakening.

  191. 191

    अयंa·yaṃ खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na ततियाta·ti·yā उपमाu·pa·mā पटिभासिpa·ṭi·bhā·si अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा।as·su·ta·pub·bā

    Ayaṁ kho maṁ, aggivessana, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.

    This was the third example that occurred to me.

  192. 192

    इमाi·mā खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तिस्सोtis·so उपमाu·pa·mā पटिभंसुpa·ṭi·bhaṃ·su अनच्छरियाa·nac·cha·ri·yā पुब्बेpub·be अस्सुतपुब्बा।as·su·ta·pub·bā

    Imā kho maṁ, aggivessana, tisso upamā paṭibhaṁsu anacchariyā pubbe assutapubbā.

    These are the three similes, which were neither supernaturally inspired, nor learned before in the past, that occurred to me.

  193. 193

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  194. 194

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ दन्तेभिdan·te·bhi दन्तमाधाय,dan·ta·mā·dhā·ya जिव्हायjiv·hā·ya तालुंtā·luṃ आहच्च,ā·hac·ca चेतसाce·ta·sā चित्तंcit·taṃ अभिनिग्गण्हेय्यंa·bhi·nig·gaṇ·hey·yaṃ अभिनिप्पीळेय्यंa·bhi·nip·pī·ḷey·yaṃ अभिसन्तापेय्यन्’ति।a·bhi·san·tā·pey·yan

    ‘yannūnāhaṁ dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇheyyaṁ abhinippīḷeyyaṁ abhisantāpeyyan’ti.

    ‘Why don’t I, with teeth clenched and tongue pressed against the roof of my mouth, squeeze, squash, and scorch mind with mind?’

  195. 195

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na दन्तेभिdan·te·bhi दन्तमाधाय,dan·ta·mā·dhā·ya जिव्हायjiv·hā·ya तालुंtā·luṃ आहच्च,ā·hac·ca चेतसाce·ta·sā चित्तंcit·taṃ अभिनिग्गण्हामिa·bhi·nig·gaṇ·hā·mi अभिनिप्पीळेमिa·bhi·nip·pī·ḷe·mi अभिसन्तापेमि।a·bhi·san·tā·pe·mi

    So kho ahaṁ, aggivessana, dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇhāmi abhinippīḷemi abhisantāpemi.

    So that’s what I did,

  196. 196

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na दन्तेभिdan·te·bhi दन्तमाधायdan·ta·mā·dhā·ya जिव्हायjiv·hā·ya तालुंtā·luṃ आहच्चā·hac·ca चेतसाce·ta·sā चित्तंcit·taṃ अभिनिग्गण्हतोa·bhi·nig·gaṇ·ha·to अभिनिप्पीळयतोa·bhi·nip·pī·ḷa·ya·to अभिसन्तापयतोa·bhi·san·tā·pa·ya·to कच्छेहिkac·che·hi सेदाse·dā मुच्चन्ति।muc·can·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, dantebhi dantamādhāya jivhāya tāluṁ āhacca cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti.

    until sweat ran from my armpits.

  197. 197

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so दुब्बलतरंdub·ba·la·ta·raṃ पुरिसंpu·ri·saṃ सीसेsī·se वाvā गहेत्वाga·het·vā खन्धेkhan·dhe वाvā गहेत्वाga·het·vā अभिनिग्गण्हेय्यa·bhi·nig·gaṇ·hey·ya अभिनिप्पीळेय्यa·bhi·nip·pī·ḷey·ya अभिसन्तापेय्य;a·bhi·san·tā·pey·ya

    Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso dubbalataraṁ purisaṁ sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya;

    It was like when a strong man grabs a weaker man by the head or throat or shoulder and squeezes, squashes, and crushes them.

  198. 198

    एवमेवe·va·me·va खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na दन्तेभिdan·te·bhi दन्तमाधाय,dan·ta·mā·dhā·ya जिव्हायjiv·hā·ya तालुंtā·luṃ आहच्च,ā·hac·ca चेतसाce·ta·sā चित्तंcit·taṃ अभिनिग्गण्हतोa·bhi·nig·gaṇ·ha·to अभिनिप्पीळयतोa·bhi·nip·pī·ḷa·ya·to अभिसन्तापयतोa·bhi·san·tā·pa·ya·to कच्छेहिkac·che·hi सेदाse·dā मुच्चन्ति।muc·can·ti

    evameva kho me, aggivessana, dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṁ āhacca, cetasā cittaṁ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti.

    In the same way, with teeth clenched and tongue pressed against the roof of my mouth, I squeezed, squashed, and crushed mind with mind until sweat ran from my armpits.

  199. 199

    आरद्धंā·rad·dhaṃ खोkho पनpa·na मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वीरियंvī·ri·yaṃ होतिho·ti असल्लीनं,a·sal·lī·naṃ उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti असम्मुट्ठा,a·sam·muṭ·ṭhā सारद्धोsā·rad·dho चca पनpa·na मेme कायोkā·yo होतिho·ti अप्पटिप्पस्सद्धोap·pa·ṭip·pas·sad·dho तेनेवte·ne·va दुक्खप्पधानेनduk·khap·pa·dhā·ne·na पधानाभितुन्नस्सpa·dhā·nā·bhi·tun·nas·sa सतो।sa·to

    Āraddhaṁ kho pana me, aggivessana, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.

    My energy was roused up and unflagging, and my mindfulness was established and lucid, but my body was disturbed, not tranquil, because I’d pushed too hard with that painful striving.

  200. 200

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such painful feeling did not occupy my mind.

  201. 201

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  202. 202

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ अप्पाणकंयेवap·pā·ṇa·kaṃ·ye·va झानंjhā·naṃ झायेय्यन्’ति।jhā·yey·yan

    ‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.

    ‘Why don’t I practice the breathless absorption?’

  203. 203

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca अस्सासपस्सासेas·sā·sa·pas·sā·se उपरुन्धिं।u·pa·run·dhiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāse uparundhiṁ.

    So I cut off my breathing through my mouth and nose.

  204. 204

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su कण्णसोतेहिkaṇ·ṇa·so·te·hi वातानंvā·tā·naṃ निक्खमन्तानंnik·kha·man·tā·naṃ अधिमत्तोa·dhi·mat·to सद्दोsad·do होति।ho·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṁ nikkhamantānaṁ adhimatto saddo hoti.

    But then winds came out my ears making a loud noise,

  205. 205

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma कम्मारगग्गरियाkam·mā·ra·gag·ga·ri·yā धममानायdha·ma·mā·nā·ya अधिमत्तोa·dhi·mat·to सद्दोsad·do होति;ho·ti

    Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya adhimatto saddo hoti;

    like the puffing of a blacksmith’s bellows.

  206. 206

    एवमेवe·va·me·va खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su कण्णसोतेहिkaṇ·ṇa·so·te·hi वातानंvā·tā·naṃ निक्खमन्तानंnik·kha·man·tā·naṃ अधिमत्तोa·dhi·mat·to सद्दोsad·do होति।ho·ti

    evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṁ nikkhamantānaṁ adhimatto saddo hoti.

    (Pāli only)

  207. 207

    आरद्धंā·rad·dhaṃ खोkho पनpa·na मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वीरियंvī·ri·yaṃ होतिho·ti असल्लीनंa·sal·lī·naṃ उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā सारद्धोsā·rad·dho चca पनpa·na मेme कायोkā·yo होतिho·ti अप्पटिप्पस्सद्धोap·pa·ṭip·pas·sad·dho तेनेवte·ne·va दुक्खप्पधानेनduk·khap·pa·dhā·ne·na पधानाभितुन्नस्सpa·dhā·nā·bhi·tun·nas·sa सतो।sa·to

    Āraddhaṁ kho pana me, aggivessana, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.

    My energy was roused up and unflagging, and my mindfulness was established and lucid, but my body was disturbed, not tranquil, because I’d pushed too hard with that painful striving.

  208. 208

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such painful feeling did not occupy my mind.

  209. 209

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  210. 210

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ अप्पाणकंयेवap·pā·ṇa·kaṃ·ye·va झानंjhā·naṃ झायेय्यन्’ति।jhā·yey·yan

    ‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.

    ‘Why don’t I keep practicing the breathless absorption?’

  211. 211

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेas·sā·sa·pas·sā·se उपरुन्धिं।u·pa·run·dhiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.

    So I cut off my breathing through my mouth and nose and ears.

  212. 212

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्ताa·dhi·mat·tā वाताvā·tā मुद्धनिmud·dha·ni ऊहनन्ति।ū·ha·nan·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti.

    But then strong winds ground my head,

  213. 213

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so तिण्हेनtiṇ·he·na सिखरेनsi·kha·re·na मुद्धनिmud·dha·ni अभिमत्थेय्य;a·bhi·mat·they·ya

    Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya;

    like a strong man was drilling into my head with a sharp point.

  214. 214

    एवमेवe·va·me·va खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्ताa·dhi·mat·tā वाताvā·tā मुद्धनिmud·dha·ni ऊहनन्ति।ū·ha·nan·ti

    evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti.

    (Pāli only)

  215. 215

    आरद्धंā·rad·dhaṃ खोkho पनpa·na मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वीरियंvī·ri·yaṃ होतिho·ti असल्लीनंa·sal·lī·naṃ उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā सारद्धोsā·rad·dho चca पनpa·na मेme कायोkā·yo होतिho·ti अप्पटिप्पस्सद्धोap·pa·ṭip·pas·sad·dho तेनेवte·ne·va दुक्खप्पधानेनduk·khap·pa·dhā·ne·na पधानाभितुन्नस्सpa·dhā·nā·bhi·tun·nas·sa सतो।sa·to

    Āraddhaṁ kho pana me, aggivessana, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.

    My energy was roused up and unflagging, and my mindfulness was established and lucid, but my body was disturbed, not tranquil, because I’d pushed too hard with that painful striving.

  216. 216

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such painful feeling did not occupy my mind.

  217. 217

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  218. 218

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ अप्पाणकंयेवap·pā·ṇa·kaṃ·ye·va झानंjhā·naṃ झायेय्यन्’ति।jhā·yey·yan

    ‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.

    ‘Why don’t I keep practicing the breathless absorption?’

  219. 219

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेas·sā·sa·pas·sā·se उपरुन्धिं।u·pa·run·dhiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.

    So I cut off my breathing through my mouth and nose and ears.

  220. 220

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्ताa·dhi·mat·tā सीसेsī·se सीसवेदनाsī·sa·ve·da·nā होन्ति।hon·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti.

    But then I got a severe headache,

  221. 221

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na बलवाba·la·vā पुरिसोpu·ri·so दळ्हेनda·ḷhe·na वरत्तक्खण्डेनva·rat·tak·khaṇ·ḍe·na सीसेsī·se सीसवेठंsī·sa·ve·ṭhaṃ ददेय्य;da·dey·ya

    Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṁ dadeyya;

    like a strong man was tightening a strong leather strap around my head.

  222. 222

    एवमेवe·va·me·va खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्ताa·dhi·mat·tā सीसेsī·se सीसवेदनाsī·sa·ve·da·nā होन्ति।hon·ti

    evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti.

    (Pāli only)

  223. 223

    आरद्धंā·rad·dhaṃ खोkho पनpa·na मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वीरियंvī·ri·yaṃ होतिho·ti असल्लीनंa·sal·lī·naṃ उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā सारद्धोsā·rad·dho चca पनpa·na मेme कायोkā·yo होतिho·ti अप्पटिप्पस्सद्धोap·pa·ṭip·pas·sad·dho तेनेवte·ne·va दुक्खप्पधानेनduk·khap·pa·dhā·ne·na पधानाभितुन्नस्सpa·dhā·nā·bhi·tun·nas·sa सतो।sa·to

    Āraddhaṁ kho pana me, aggivessana, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.

    My energy was roused up and unflagging, and my mindfulness was established and lucid, but my body was disturbed, not tranquil, because I’d pushed too hard with that painful striving.

  224. 224

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such painful feeling did not occupy my mind.

  225. 225

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  226. 226

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ अप्पाणकंयेवap·pā·ṇa·kaṃ·ye·va झानंjhā·naṃ झायेय्यन्’ति।jhā·yey·yan

    ‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.

    ‘Why don’t I keep practicing the breathless absorption?’

  227. 227

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेas·sā·sa·pas·sā·se उपरुन्धिं।u·pa·run·dhiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.

    So I cut off my breathing through my mouth and nose and ears.

  228. 228

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्ताa·dhi·mat·tā वाताvā·tā कुच्छिंkuc·chiṃ परिकन्तन्ति।pa·ri·kan·tan·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṁ parikantanti.

    But then strong winds carved up my belly,

  229. 229

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na दक्खोdak·kho गोघातकोgo·ghā·ta·ko वाvā गोघातकन्तेवासीgo·ghā·ta·kan·te·vā·sī वाvā तिण्हेनtiṇ·he·na गोविकन्तनेनgo·vi·kan·ta·ne·na कुच्छिंkuc·chiṃ परिकन्तेय्य;pa·ri·kan·tey·ya

    Seyyathāpi, aggivessana, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṁ parikanteyya;

    like a deft butcher or their apprentice was slicing my belly open with a sharp meat cleaver.

  230. 230

    एवमेवe·va·me·va खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्ताa·dhi·mat·tā वाताvā·tā कुच्छिंkuc·chiṃ परिकन्तन्ति।pa·ri·kan·tan·ti

    evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṁ parikantanti.

    (Pāli only)

  231. 231

    आरद्धंā·rad·dhaṃ खोkho पनpa·na मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वीरियंvī·ri·yaṃ होतिho·ti असल्लीनंa·sal·lī·naṃ उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā सारद्धोsā·rad·dho चca पनpa·na मेme कायोkā·yo होतिho·ti अप्पटिप्पस्सद्धोap·pa·ṭip·pas·sad·dho तेनेवte·ne·va दुक्खप्पधानेनduk·khap·pa·dhā·ne·na पधानाभितुन्नस्सpa·dhā·nā·bhi·tun·nas·sa सतो।sa·to

    Āraddhaṁ kho pana me, aggivessana, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.

    My energy was roused up and unflagging, and my mindfulness was established and lucid, but my body was disturbed, not tranquil, because I’d pushed too hard with that painful striving.

  232. 232

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such painful feeling did not occupy my mind.

  233. 233

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  234. 234

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ अप्पाणकंयेवap·pā·ṇa·kaṃ·ye·va झानंjhā·naṃ झायेय्यन्’ति।jhā·yey·yan

    ‘yannūnāhaṁ appāṇakaṁyeva jhānaṁ jhāyeyyan’ti.

    ‘Why don’t I keep practicing the breathless absorption?’

  235. 235

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेas·sā·sa·pas·sā·se उपरुन्धिं।u·pa·run·dhiṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṁ.

    So I cut off my breathing through my mouth and nose and ears.

  236. 236

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्तोa·dhi·mat·to कायस्मिंkā·yas·miṃ डाहोḍā·ho होति।ho·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṁ ḍāho hoti.

    But then there was a severe burning in my body,

  237. 237

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na द्वेdve बलवन्तोba·la·van·to पुरिसाpu·ri·sā दुब्बलतरंdub·ba·la·ta·raṃ पुरिसंpu·ri·saṃ नानाबाहासुnā·nā·bā·hā·su गहेत्वाga·het·vā अङ्गारकासुयाaṅ·gā·ra·kā·su·yā सन्तापेय्युंsan·tā·pey·yuṃ सम्परितापेय्युं;sam·pa·ri·tā·pey·yuṃ

    Seyyathāpi, aggivessana, dve balavanto purisā dubbalataraṁ purisaṁ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṁ samparitāpeyyuṁ;

    like two strong men grabbing a weaker man by the arms to burn and scorch him on a pit of glowing coals.

  238. 238

    एवमेवe·va·me·va खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मुखतोmu·kha·to चca नासतोnā·sa·to चca कण्णतोkaṇ·ṇa·to चca अस्सासपस्सासेसुas·sā·sa·pas·sā·se·su उपरुद्धेसुu·pa·rud·dhe·su अधिमत्तोa·dhi·mat·to कायस्मिंkā·yas·miṃ डाहोḍā·ho होति।ho·ti

    evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṁ ḍāho hoti.

    (Pāli only)

  239. 239

    आरद्धंā·rad·dhaṃ खोkho पनpa·na मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वीरियंvī·ri·yaṃ होतिho·ti असल्लीनंa·sal·lī·naṃ उपट्ठिताu·paṭ·ṭhi·tā सतिsa·ti असम्मुट्ठा।a·sam·muṭ·ṭhā सारद्धोsā·rad·dho चca पनpa·na मेme कायोkā·yo होतिho·ti अप्पटिप्पस्सद्धोap·pa·ṭip·pas·sad·dho तेनेवte·ne·va दुक्खप्पधानेनduk·khap·pa·dhā·ne·na पधानाभितुन्नस्सpa·dhā·nā·bhi·tun·nas·sa सतो।sa·to

    Āraddhaṁ kho pana me, aggivessana, vīriyaṁ hoti asallīnaṁ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato.

    My energy was roused up and unflagging, and my mindfulness was established and lucid, but my body was disturbed, not tranquil, because I’d pushed too hard with that painful striving.

  240. 240

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā दुक्खाduk·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such painful feeling did not occupy my mind.

  241. 241

    अपिस्सुa·pis·su मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na देवताde·va·tā दिस्वाdis·vā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    Apissu maṁ, aggivessana, devatā disvā evamāhaṁsu:

    Then some deities saw me and said,

  242. 242

    ‘कालङ्कतोkā·laṅ·ka·to समणोsa·ma·ṇo गोतमो’ति।go·ta·mo

    ‘kālaṅkato samaṇo gotamo’ti.

    ‘The ascetic Gotama is dead.’

  243. 243

    एकच्चाe·kac·cā देवताde·va·tā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    Ekaccā devatā evamāhaṁsu:

    Others said,

  244. 244

    ‘नna कालङ्कतोkā·laṅ·ka·to समणोsa·ma·ṇo गोतमो,go·ta·mo अपिa·pi चca कालंkā·laṃ करोती’ति।ka·ro·tī

    ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, api ca kālaṁ karotī’ti.

    ‘He’s not dead, but he’s dying.’

  245. 245

    एकच्चाe·kac·cā देवताde·va·tā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su

    Ekaccā devatā evamāhaṁsu:

    Others said,

  246. 246

    ‘नna कालङ्कतोkā·laṅ·ka·to समणोsa·ma·ṇo गोतमो,go·ta·mo नपिna·pi कालंkā·laṃ करोति,ka·ro·ti अरहंa·ra·haṃ समणोsa·ma·ṇo गोतमो,go·ta·mo विहारोvi·hā·ro त्वेवtve·va सोso अरहतोa·ra·ha·to एवरूपोe·va·rū·po होती’ति।ho·tī

    ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, napi kālaṁ karoti, arahaṁ samaṇo gotamo, vihāro tveva so arahato evarūpo hotī’ti.

    ‘He’s not dead or dying. The ascetic Gotama is a perfected one, for that is how the perfected ones live.’

  247. 247

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  248. 248

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ सब्बसोsab·ba·so आहारुपच्छेदायā·hā·ru·pac·che·dā·ya पटिपज्जेय्यन्’ति।pa·ṭi·paj·jey·yan

    ‘yannūnāhaṁ sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjeyyan’ti.

    ‘Why don’t I practice completely cutting off food?’

  249. 249

    अथa·tha खोkho मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na देवताde·va·tā उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho maṁ, aggivessana, devatā upasaṅkamitvā etadavocuṁ:

    But deities came to me and said,

  250. 250

    ‘माmā खोkho त्वं,tvaṃ मारिस,mā·ri·sa सब्बसोsab·ba·so आहारुपच्छेदायā·hā·ru·pac·che·dā·ya पटिपज्जि।pa·ṭi·paj·ji

    ‘mā kho tvaṁ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajji.

    ‘Good fellow, don’t practice totally cutting off food.

  251. 251

    सचेsa·ce खोkho त्वं,tvaṃ मारिस,mā·ri·sa सब्बसोsab·ba·so आहारुपच्छेदायā·hā·ru·pac·che·dā·ya पटिपज्जिस्ससि,pa·ṭi·paj·jis·sa·si तस्सtas·sa तेte मयंma·yaṃ दिब्बंdib·baṃ ओजंo·jaṃ लोमकूपेहिlo·ma·kū·pe·hi अज्झोहारेस्साम,aj·jho·hā·res·sā·ma तायtā·ya त्वंtvaṃ यापेस्ससी’ति।yā·pes·sa·sī

    Sace kho tvaṁ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjissasi, tassa te mayaṁ dibbaṁ ojaṁ lomakūpehi ajjhohāressāma, tāya tvaṁ yāpessasī’ti.

    If you do, we’ll infuse heavenly nectar into your pores and you will live on that.’

  252. 252

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  253. 253

    ‘अहञ्चेवa·hañ·ce·va खोkho पनpa·na सब्बसोsab·ba·so अजज्जितंa·jaj·ji·taṃ पटिजानेय्यं,pa·ṭi·jā·ney·yaṃ इमाi·mā चca मेme देवताde·va·tā दिब्बंdib·baṃ ओजंo·jaṃ लोमकूपेहिlo·ma·kū·pe·hi अज्झोहारेय्युं,aj·jho·hā·rey·yuṃ तायtā·ya चाहंcā·haṃ यापेय्यं,yā·pey·yaṃ तंtaṃ ममस्सma·mas·sa मुसा’ति।mu·sā

    ‘ahañceva kho pana sabbaso ajajjitaṁ paṭijāneyyaṁ, imā ca me devatā dibbaṁ ojaṁ lomakūpehi ajjhohāreyyuṁ, tāya cāhaṁ yāpeyyaṁ, taṁ mamassa musā’ti.

    ‘If I claim to be completely fasting while these deities are infusing heavenly nectar in my pores, that would be a lie on my part.’

  254. 254

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na ताtā देवताde·va·tā पच्चाचिक्खामि,pac·cā·cik·khā·mi ‘हलन्’तिha·lan वदामि।va·dā·mi

    So kho ahaṁ, aggivessana, tā devatā paccācikkhāmi, ‘halan’ti vadāmi.

    So I refused those deities, saying, ‘There’s no need.’

  255. 255

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  256. 256

    ‘यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ थोकंtho·kaṃ थोकंtho·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारेय्यं,ā·hā·rey·yaṃ पसतंpa·sa·taṃ पसतं,pa·sa·taṃ यदिya·di वाvā मुग्गयूसं,mug·ga·yū·saṃ यदिya·di वाvā कुलत्थयूसं,ku·lat·tha·yū·saṃ यदिya·di वाvā कळाययूसं,ka·ḷā·ya·yū·saṃ यदिya·di वाvā हरेणुकयूसन्’ति।ha·re·ṇu·ka·yū·san

    ‘yannūnāhaṁ thokaṁ thokaṁ āhāraṁ āhāreyyaṁ, pasataṁ pasataṁ, yadi vā muggayūsaṁ, yadi vā kulatthayūsaṁ, yadi vā kaḷāyayūsaṁ, yadi vā hareṇukayūsan’ti.

    ‘Why don’t I just take a little bit of food each time, a handful of broth made from mung beans, horse gram, chickpeas, or green gram?’

  257. 257

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na थोकंtho·kaṃ थोकंtho·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारेसिं,ā·hā·re·siṃ पसतंpa·sa·taṃ पसतं,pa·sa·taṃ यदिya·di वाvā मुग्गयूसं,mug·ga·yū·saṃ यदिya·di वाvā कुलत्थयूसं,ku·lat·tha·yū·saṃ यदिya·di वाvā कळाययूसं,ka·ḷā·ya·yū·saṃ यदिya·di वाvā हरेणुकयूसं।ha·re·ṇu·ka·yū·saṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, thokaṁ thokaṁ āhāraṁ āhāresiṁ, pasataṁ pasataṁ, yadi vā muggayūsaṁ, yadi vā kulatthayūsaṁ, yadi vā kaḷāyayūsaṁ, yadi vā hareṇukayūsaṁ.

    So that’s what I did,

  258. 258

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na थोकंtho·kaṃ थोकंtho·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारयतो,ā·hā·ra·ya·to पसतंpa·sa·taṃ पसतं,pa·sa·taṃ यदिya·di वाvā मुग्गयूसं,mug·ga·yū·saṃ यदिya·di वाvā कुलत्थयूसं,ku·lat·tha·yū·saṃ यदिya·di वाvā कळाययूसं,ka·ḷā·ya·yū·saṃ यदिya·di वाvā हरेणुकयूसं,ha·re·ṇu·ka·yū·saṃ अधिमत्तकसिमानंa·dhi·mat·ta·ka·si·mā·naṃ पत्तोpat·to कायोkā·yo होति।ho·ti

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, thokaṁ thokaṁ āhāraṁ āhārayato, pasataṁ pasataṁ, yadi vā muggayūsaṁ, yadi vā kulatthayūsaṁ, yadi vā kaḷāyayūsaṁ, yadi vā hareṇukayūsaṁ, adhimattakasimānaṁ patto kāyo hoti.

    until my body became severely emaciated.

  259. 259

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma आसीतिकपब्बानिā·sī·ti·ka·pab·bā·ni वाvā काळपब्बानिkā·ḷa·pab·bā·ni वा;vā एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme अङ्गपच्चङ्गानिaṅ·ga·pac·caṅ·gā·ni भवन्तिbha·van·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā; evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, my major and minor limbs became like the joints of an eighty-year-old or a dying man,

  260. 260

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma ओट्ठपदं;oṭ·ṭha·pa·daṃ एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme आनिसदंā·ni·sa·daṃ होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṁ; evamevassu me ānisadaṁ hoti tāyevappāhāratāya.

    my bottom became like a camel’s hoof,

  261. 261

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma वट्टनावळी;vaṭ·ṭa·nā·va·ḷī एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme पिट्ठिकण्टकोpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·ko उण्णतावनतोuṇ·ṇa·tā·va·na·to होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī; evamevassu me piṭṭhikaṇṭako uṇṇatāvanato hoti tāyevappāhāratāya.

    my vertebrae stuck out like beads on a string,

  262. 262

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma जरसालायja·ra·sā·lā·ya गोपानसियोgo·pā·na·si·yo ओलुग्गविलुग्गाo·lug·ga·vi·lug·gā भवन्ति;bha·van·ti एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme फासुळियोphā·su·ḷi·yo ओलुग्गविलुग्गाo·lug·ga·vi·lug·gā भवन्तिbha·van·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma jarasālāya gopānasiyo oluggaviluggā bhavanti; evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya.

    and my ribs were as gaunt as the broken-down rafters on an old barn.

  263. 263

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma गम्भीरेgam·bhī·re उदपानेu·da·pā·ne उदकतारकाu·da·ka·tā·ra·kā गम्भीरगताgam·bhī·ra·ga·tā ओक्खायिकाok·khā·yi·kā दिस्सन्ति;dis·san·ti एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme अक्खिकूपेसुak·khi·kū·pe·su अक्खितारकाak·khi·tā·ra·kā गम्भीरगताgam·bhī·ra·ga·tā ओक्खायिकाok·khā·yi·kā दिस्सन्तिdis·san·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti; evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, the gleam of my eyes sank deep in their sockets, like the gleam of water sunk deep down a well.

  264. 264

    सेय्यथापिsey·ya·thā·pi नामnā·ma तित्तकालाबुtit·ta·kā·lā·bu आमकच्छिन्नोā·ma·kac·chin·no वातातपेनvā·tā·ta·pe·na सम्फुटितोsam·phu·ṭi·to होतिho·ti सम्मिलातो;sam·mi·lā·to एवमेवस्सुe·va·me·vas·su मेme सीसच्छविsī·sac·cha·vi सम्फुटिताsam·phu·ṭi·tā होतिho·ti सम्मिलाताsam·mi·lā·tā तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena samphuṭito hoti sammilāto; evamevassu me sīsacchavi samphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, my scalp shriveled and withered like a green bitter-gourd in the wind and sun.

  265. 265

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उदरच्छविंu·da·rac·cha·viṃ परिमसिस्सामीतिpa·ri·ma·sis·sā·mī·ti पिट्ठिकण्टकंयेवpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ·ye·va परिग्गण्हामि,pa·rig·gaṇ·hā·mi पिट्ठिकण्टकंpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ परिमसिस्सामीतिpa·ri·ma·sis·sā·mī·ti उदरच्छविंयेवu·da·rac·cha·viṃ·ye·va परिग्गण्हामि,pa·rig·gaṇ·hā·mi यावस्सुyā·vas·su मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उदरच्छविu·da·rac·cha·vi पिट्ठिकण्टकंpiṭ·ṭhi·kaṇ·ṭa·kaṃ अल्लीनाal·lī·nā होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, aggivessana, udaracchaviṁ parimasissāmīti piṭṭhikaṇṭakaṁyeva pariggaṇhāmi, piṭṭhikaṇṭakaṁ parimasissāmīti udaracchaviṁyeva pariggaṇhāmi, yāvassu me, aggivessana, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṁ allīnā hoti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, the skin of my belly stuck to my backbone, so that when I tried to rub the skin of my belly I grabbed my backbone, and when I tried to rub my backbone I rubbed the skin of my belly.

  266. 266

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na वच्चंvac·caṃ वाvā मुत्तंmut·taṃ वाvā करिस्सामीतिka·ris·sā·mī·ti तत्थेवtat·the·va अवकुज्जोa·va·kuj·jo पपतामिpa·pa·tā·mi तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, aggivessana, vaccaṁ vā muttaṁ vā karissāmīti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, when I tried to urinate or defecate I fell face down right there.

  267. 267

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na इममेवi·ma·me·va कायंkā·yaṃ अस्सासेन्तोas·sā·sen·to पाणिनाpā·ṇi·nā गत्तानिgat·tā·ni अनुमज्जामि।a·nu·maj·jā·mi तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na पाणिनाpā·ṇi·nā गत्तानिgat·tā·ni अनुमज्जतोa·nu·maj·ja·to पूतिमूलानिpū·ti·mū·lā·ni लोमानिlo·mā·ni कायस्माkā·yas·mā पपतन्तिpa·pa·tan·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    So kho ahaṁ, aggivessana, imameva kāyaṁ assāsento pāṇinā gattāni anumajjāmi. Tassa mayhaṁ, aggivessana, pāṇinā gattāni anumajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā papatanti tāyevappāhāratāya.

    Due to eating so little, when I tried to relieve my body by rubbing my limbs with my hands, the hair, rotted at its roots, fell out.

  268. 268

    अपिस्सुa·pis·su मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na मनुस्साma·nus·sā दिस्वाdis·vā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su ‘काळोkā·ḷo समणोsa·ma·ṇo गोतमो’ति।go·ta·mo

    Apissu maṁ, aggivessana, manussā disvā evamāhaṁsu: ‘kāḷo samaṇo gotamo’ti.

    Then some people saw me and said: ‘The ascetic Gotama is black.’

  269. 269

    एकच्चेe·kac·ce मनुस्साma·nus·sā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su ‘नna काळोkā·ḷo समणोsa·ma·ṇo गोतमो,go·ta·mo सामोsā·mo समणोsa·ma·ṇo गोतमो’ति।go·ta·mo

    Ekacce manussā evamāhaṁsu: ‘na kāḷo samaṇo gotamo, sāmo samaṇo gotamo’ti.

    Some said: ‘He’s not black, he’s brown.’

  270. 270

    एकच्चेe·kac·ce मनुस्साma·nus·sā एवमाहंसु:e·va·mā·haṃ·su ‘नna काळोkā·ḷo समणोsa·ma·ṇo गोतमो,go·ta·mo नपिna·pi सामो,sā·mo मङ्गुरच्छविmaṅ·gu·rac·cha·vi समणोsa·ma·ṇo गोतमो’ति।go·ta·mo

    Ekacce manussā evamāhaṁsu: ‘na kāḷo samaṇo gotamo, napi sāmo, maṅguracchavi samaṇo gotamo’ti.

    Some said: ‘He’s neither black nor brown. The ascetic Gotama has dingy skin.’

  271. 271

    यावस्सुyā·vas·su मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तावtā·va परिसुद्धोpa·ri·sud·dho छविवण्णोcha·vi·vaṇ·ṇo परियोदातोpa·ri·yo·dā·to उपहतोu·pa·ha·to होतिho·ti तायेवप्पाहारताय।tā·ye·vap·pā·hā·ra·tā·ya

    Yāvassu me, aggivessana, tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto upahato hoti tāyevappāhāratāya.

    That’s how far the pure, bright complexion of my skin had been ruined by taking so little food.

  272. 272

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  273. 273

    ‘येye खोkho केचिke·ci अतीतमद्धानंa·tī·ta·mad·dhā·naṃ समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयिंसु,ve·da·yiṃ·su एतावपरमं,e·tā·va·pa·ra·maṃ नयितोna·yi·to भिय्यो।bhiy·yo

    ‘ye kho keci atītamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayiṁsu, etāvaparamaṁ, nayito bhiyyo.

    ‘Whatever ascetics and brahmins have experienced painful, sharp, severe, acute feelings due to exertion—whether in the past, future, or present—this is as far as it goes, no-one has done more than this.

  274. 274

    येपिye·pi हिhi केचिke·ci अनागतमद्धानंa·nā·ga·ta·mad·dhā·naṃ समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयिस्सन्ति,ve·da·yis·san·ti एतावपरमं,e·tā·va·pa·ra·maṃ नयितोna·yi·to भिय्यो।bhiy·yo

    Yepi hi keci anāgatamaddhānaṁ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayissanti, etāvaparamaṁ, nayito bhiyyo.

    (Pāli only)

  275. 275

    येपिye·pi हिhi केचिke·ci एतरहिe·ta·ra·hi समणाsa·ma·ṇā वाvā ब्राह्मणाbrāh·ma·ṇā वाvā ओपक्कमिकाo·pak·ka·mi·kā दुक्खाduk·khā तिब्बाtib·bā खराkha·rā कटुकाka·ṭu·kā वेदनाve·da·nā वेदयन्ति,ve·da·yan·ti एतावपरमं,e·tā·va·pa·ra·maṃ नयितोna·yi·to भिय्यो।bhiy·yo

    Yepi hi keci etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, etāvaparamaṁ, nayito bhiyyo.

    (Pāli only)

  276. 276

    नna खोkho पनाहंpa·nā·haṃ इमायi·mā·ya कटुकायka·ṭu·kā·ya दुक्करकारिकायduk·ka·ra·kā·ri·kā·ya अधिगच्छामिa·dhi·gac·chā·mi उत्तरिut·ta·ri मनुस्सधम्माma·nus·sa·dham·mā अलमरियञाणदस्सनविसेसं।a·la·ma·ri·ya·ñā·ṇa·das·sa·na·vi·se·saṃ

    Na kho panāhaṁ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ.

    But I have not achieved any superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones by this severe, grueling work.

  277. 277

    सियाsi·yā नुnu खोkho अञ्ञोañ·ño मग्गोmag·go बोधाया’ति?bo·dhā·yā

    Siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti?

    Could there be another path to awakening?’

  278. 278

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  279. 279

    ‘अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहंpa·nā·haṃ पितुpi·tu सक्कस्सsak·kas·sa कम्मन्तेkam·man·te सीतायsī·tā·ya जम्बुच्छायायjam·buc·chā·yā·ya निसिन्नोni·sin·no विविच्चेवvi·vic·ce·va कामेहिkā·me·hi विविच्चvi·vic·ca अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi धम्मेहिdham·me·hi सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारंsa·vi·cā·raṃ विवेकजंvi·ve·ka·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ पठमंpa·ṭha·maṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहरिता।vi·ha·ri·tā

    ‘abhijānāmi kho panāhaṁ pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya nisinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharitā.

    ‘I recall sitting in the cool shade of a black plum tree while my father the Sakyan was off working. Quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, I entered and remained in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected.

  280. 280

    सियाsi·yā नुnu खोkho एसोe·so मग्गोmag·go बोधाया’ति?bo·dhā·yā

    Siyā nu kho eso maggo bodhāyā’ti?

    Could that be the path to awakening?’

  281. 281

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na सतानुसारिsa·tā·nu·sā·ri विञ्ञाणंviñ·ñā·ṇaṃ अहोसि:a·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, satānusāri viññāṇaṁ ahosi:

    Stemming from that memory came the understanding:

  282. 282

    ‘एसेवe·se·va मग्गोmag·go बोधाया’ति।bo·dhā·yā

    ‘eseva maggo bodhāyā’ti.

    ‘<em>That</em> is the path to awakening!’

  283. 283

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  284. 284

    ‘किंkiṃ नुnu खोkho अहंa·haṃ तस्सtas·sa सुखस्सsu·khas·sa भायामि,bhā·yā·mi यंyaṃ तंtaṃ सुखंsu·khaṃ अञ्ञत्रेवañ·ñat·re·va कामेहिkā·me·hi अञ्ञत्रañ·ñat·ra अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi धम्मेही’ति?dham·me·hī

    ‘kiṁ nu kho ahaṁ tassa sukhassa bhāyāmi, yaṁ taṁ sukhaṁ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti?

    ‘Why am I afraid of that pleasure, for it has nothing to do with sensual pleasures or unskillful qualities?’

  285. 285

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  286. 286

    ‘नna खोkho अहंa·haṃ तस्सtas·sa सुखस्सsu·khas·sa भायामि,bhā·yā·mi यंyaṃ तंtaṃ सुखंsu·khaṃ अञ्ञत्रेवañ·ñat·re·va कामेहिkā·me·hi अञ्ञत्रañ·ñat·ra अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi धम्मेही’ति।dham·me·hī

    ‘na kho ahaṁ tassa sukhassa bhāyāmi, yaṁ taṁ sukhaṁ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti.

    ‘I’m not afraid of that pleasure, for it has nothing to do with sensual pleasures or unskillful qualities.’

  287. 287

    तस्सtas·sa मय्हं,may·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Tassa mayhaṁ, aggivessana, etadahosi:

    Then it occurred to me,

  288. 288

    ‘नna खोkho तंtaṃ सुकरंsu·ka·raṃ सुखंsu·khaṃ अधिगन्तुंa·dhi·gan·tuṃ एवंe·vaṃ अधिमत्तकसिमानंa·dhi·mat·ta·ka·si·mā·naṃ पत्तकायेन,pat·ta·kā·ye·na यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ ओळारिकंo·ḷā·ri·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारेय्यंā·hā·rey·yaṃ ओदनकुम्मासन्’ति।o·da·na·kum·mā·san

    ‘na kho taṁ sukaraṁ sukhaṁ adhigantuṁ evaṁ adhimattakasimānaṁ pattakāyena, yannūnāhaṁ oḷārikaṁ āhāraṁ āhāreyyaṁ odanakummāsan’ti.

    ‘I can’t achieve that pleasure with a body so severely emaciated. Why don’t I eat some solid food, some rice and porridge?’

  289. 289

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na ओळारिकंo·ḷā·ri·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारेसिंā·hā·re·siṃ ओदनकुम्मासं।o·da·na·kum·mā·saṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, oḷārikaṁ āhāraṁ āhāresiṁ odanakummāsaṁ.

    So I ate some solid food.

  290. 290

    तेनte·na खोkho पनpa·na मं,maṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na समयेनsa·ma·ye·na पञ्चpañ·ca भिक्खूbhik·khū पच्चुपट्ठिताpac·cu·paṭ·ṭhi·tā होन्ति:hon·ti

    Tena kho pana maṁ, aggivessana, samayena pañca bhikkhū paccupaṭṭhitā honti:

    Now at that time the group of five mendicants were attending on me, thinking,

  291. 291

    ‘यंyaṃ खोkho समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ अधिगमिस्सति,a·dhi·ga·mis·sa·ti तंtaṃ नोno आरोचेस्सती’ति।ā·ro·ces·sa·tī

    ‘yaṁ kho samaṇo gotamo dhammaṁ adhigamissati, taṁ no ārocessatī’ti.

    ‘The ascetic Gotama will tell us of any truth that he realizes.’

  292. 292

    यतोya·to खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na ओळारिकंo·ḷā·ri·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारेसिंā·hā·re·siṃ ओदनकुम्मासं,o·da·na·kum·mā·saṃ अथa·tha मेme तेte पञ्चpañ·ca भिक्खूbhik·khū निब्बिज्जnib·bij·ja पक्कमिंसु:pak·ka·miṃ·su

    Yato kho ahaṁ, aggivessana, oḷārikaṁ āhāraṁ āhāresiṁ odanakummāsaṁ, atha me te pañca bhikkhū nibbijja pakkamiṁsu:

    But when I ate some solid food, they left disappointed in me, saying,

  293. 293

    ‘बाहुल्लिकोbā·hul·li·ko समणोsa·ma·ṇo गोतमो,go·ta·mo पधानविब्भन्तो,pa·dhā·na·vib·bhan·to आवत्तोā·vat·to बाहुल्लाया’ति।bā·hul·lā·yā

    ‘bāhulliko samaṇo gotamo, padhānavibbhanto, āvatto bāhullāyā’ti.

    ‘The ascetic Gotama has become indulgent; he has strayed from the struggle and returned to indulgence.’

  294. 294

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na ओळारिकंo·ḷā·ri·kaṃ आहारंā·hā·raṃ आहारेत्वा,ā·hā·ret·vā बलंba·laṃ गहेत्वा,ga·het·vā विविच्चेवvi·vic·ce·va कामेहिkā·me·hi विविच्चvi·vic·ca अकुसलेहिa·ku·sa·le·hi धम्मेहिdham·me·hi सवितक्कंsa·vi·tak·kaṃ सविचारंsa·vi·cā·raṃ विवेकजंvi·ve·ka·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ पठमंpa·ṭha·maṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासिं।vi·hā·siṃ

    So kho ahaṁ, aggivessana, oḷārikaṁ āhāraṁ āhāretvā, balaṁ gahetvā, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.

    After eating solid food and gathering my strength, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, I entered and remained in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected.

  295. 295

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  296. 296

    वितक्कविचारानंvi·tak·ka·vi·cā·rā·naṃ वूपसमाvū·pa·sa·mā अज्झत्तंaj·jhat·taṃ सम्पसादनंsam·pa·sā·da·naṃ चेतसोce·ta·so एकोदिभावंe·ko·di·bhā·vaṃ अवितक्कंa·vi·tak·kaṃ अविचारंa·vi·cā·raṃ समाधिजंsa·mā·dhi·jaṃ पीतिसुखंpī·ti·su·khaṃ दुतियंdu·ti·yaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासिं।vi·hā·siṃ

    Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.

    As the placing of the mind and keeping it connected were stilled, I entered and remained in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind and keeping it connected.

  297. 297

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  298. 298

    पीतियाpī·ti·yā चca विरागाvi·rā·gā उपेक्खकोu·pek·kha·ko चca विहासिं,vi·hā·siṃ सतोsa·to चca सम्पजानो।sam·pa·jā·no सुखञ्चsu·khañ·ca कायेनkā·ye·na पटिसंवेदेसिंpa·ṭi·saṃ·ve·de·siṃ यंyaṃ तंtaṃ अरियाa·ri·yā आचिक्खन्ति:ā·cik·khan·ti ‘उपेक्खकोu·pek·kha·ko सतिमाsa·ti·mā सुखविहारी’तिsu·kha·vi·hā·rī ततियंta·ti·yaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासिं।vi·hā·siṃ

    Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṁ, sato ca sampajāno. Sukhañca kāyena paṭisaṁvedesiṁ yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.

    And with the fading away of rapture, I entered and remained in the third absorption, where I meditated with equanimity, mindful and aware, experiencing for themselves the bliss of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, one meditates in bliss.’

  299. 299

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  300. 300

    सुखस्सsu·khas·sa चca पहानाpa·hā·nā दुक्खस्सduk·khas·sa चca पहाना,pa·hā·nā पुब्बेवpub·be·va सोमनस्सदोमनस्सानंso·ma·nas·sa·do·ma·nas·sā·naṃ अत्थङ्गमा,at·thaṅ·ga·mā अदुक्खमसुखंa·duk·kha·ma·su·khaṃ उपेक्खासतिपारिसुद्धिंu·pek·khā·sa·ti·pā·ri·sud·dhiṃ चतुत्थंca·tut·thaṃ झानंjhā·naṃ उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासिं।vi·hā·siṃ

    Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja vihāsiṁ.

    With the giving up of pleasure and pain, and the disappearance of former happiness and sadness, I entered and remained in the fourth absorption, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness.

  301. 301

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  302. 302

    सोso एवंe·vaṃ समाहितेsa·mā·hi·te चित्तेcit·te परिसुद्धेpa·ri·sud·dhe परियोदातेpa·ri·yo·dā·te अनङ्गणेa·naṅ·ga·ṇe विगतूपक्किलेसेvi·ga·tū·pak·ki·le·se मुदुभूतेmu·du·bhū·te कम्मनियेkam·ma·ni·ye ठितेṭhi·te आनेञ्जप्पत्तेā·neñ·jap·pat·te पुब्बेनिवासानुस्सतिञाणायpub·be·ni·vā·sā·nus·sa·ti·ñā·ṇā·ya चित्तंcit·taṃ अभिनिन्नामेसिं।a·bhi·nin·nā·me·siṃ

    So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.

    When my mind had immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—I extended it toward recollection of past lives.

  303. 303

    सोso अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ पुब्बेनिवासंpub·be·ni·vā·saṃ अनुस्सरामि,a·nus·sa·rā·mi सेय्यथिदं—एकम्पिsey·ya·thi·daṃ जातिंjā·tiṃ …पे…pe इतिi·ti साकारंsā·kā·raṃ सउद्देसंsa·ud·de·saṃ अनेकविहितंa·ne·ka·vi·hi·taṃ पुब्बेनिवासंpub·be·ni·vā·saṃ अनुस्सरामि।a·nus·sa·rā·mi

    So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi.

    I recollected my many kinds of past lives, with features and details.

  304. 304

    अयंa·yaṃ खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na रत्तियाrat·ti·yā पठमेpa·ṭha·me यामेyā·me पठमाpa·ṭha·mā विज्जाvij·jā अधिगता;a·dhi·ga·tā

    Ayaṁ kho me, aggivessana, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā;

    This was the first knowledge, which I achieved in the first watch of the night.

  305. 305

    अविज्जाa·vij·jā विहता,vi·ha·tā विज्जाvij·jā उप्पन्ना;up·pan·nā तमोta·mo विहतो,vi·ha·to आलोकोā·lo·ko उप्पन्नो;up·pan·no यथाya·thā तंtaṃ अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa आतापिनोā·tā·pi·no पहितत्तस्सpa·hi·tat·tas·sa विहरतो।vi·ha·ra·to

    avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

    Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute.

  306. 306

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  307. 307

    सोso एवंe·vaṃ समाहितेsa·mā·hi·te चित्तेcit·te परिसुद्धेpa·ri·sud·dhe परियोदातेpa·ri·yo·dā·te अनङ्गणेa·naṅ·ga·ṇe विगतूपक्किलेसेvi·ga·tū·pak·ki·le·se मुदुभूतेmu·du·bhū·te कम्मनियेkam·ma·ni·ye ठितेṭhi·te आनेञ्जप्पत्तेā·neñ·jap·pat·te सत्तानंsat·tā·naṃ चुतूपपातञाणायcu·tū·pa·pā·ta·ñā·ṇā·ya चित्तंcit·taṃ अभिनिन्नामेसिं।a·bhi·nin·nā·me·siṃ

    So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṁ cutūpapātañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.

    When my mind had immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—I extended it toward knowledge of the death and rebirth of sentient beings.

  308. 308

    सोso दिब्बेनdib·be·na चक्खुनाcak·khu·nā विसुद्धेनvi·sud·dhe·na अतिक्कन्तमानुसकेनa·tik·kan·ta·mā·nu·sa·ke·na सत्तेsat·te पस्सामिpas·sā·mi चवमानेca·va·mā·ne उपपज्जमानेu·pa·paj·ja·mā·ne हीनेhī·ne पणीतेpa·ṇī·te सुवण्णेsu·vaṇ·ṇe दुब्बण्णेdub·baṇ·ṇe सुगतेsu·ga·te दुग्गतेdug·ga·te यथाकम्मूपगेya·thā·kam·mū·pa·ge सत्तेsat·te पजानामिpa·jā·nā·mi …पे…pe

    So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi …pe…

    With clairvoyance that is purified and superhuman, I saw sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. I understood how sentient beings pass on according to their deeds.

  309. 309

    अयंa·yaṃ खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na रत्तियाrat·ti·yā मज्झिमेmaj·jhi·me यामेyā·me दुतियाdu·ti·yā विज्जाvij·jā अधिगता;a·dhi·ga·tā

    ayaṁ kho me, aggivessana, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā;

    This was the second knowledge, which I achieved in the middle watch of the night.

  310. 310

    अविज्जाa·vij·jā विहता,vi·ha·tā विज्जाvij·jā उप्पन्ना;up·pan·nā तमोta·mo विहतो,vi·ha·to आलोकोā·lo·ko उप्पन्नो;up·pan·no यथाya·thā तंtaṃ अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa आतापिनोā·tā·pi·no पहितत्तस्सpa·hi·tat·tas·sa विहरतो।vi·ha·ra·to

    avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

    Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute.

  311. 311

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  312. 312

    सोso एवंe·vaṃ समाहितेsa·mā·hi·te चित्तेcit·te परिसुद्धेpa·ri·sud·dhe परियोदातेpa·ri·yo·dā·te अनङ्गणेa·naṅ·ga·ṇe विगतूपक्किलेसेvi·ga·tū·pak·ki·le·se मुदुभूतेmu·du·bhū·te कम्मनियेkam·ma·ni·ye ठितेṭhi·te आनेञ्जप्पत्तेā·neñ·jap·pat·te आसवानंā·sa·vā·naṃ खयञाणायkha·ya·ñā·ṇā·ya चित्तंcit·taṃ अभिनिन्नामेसिं।a·bhi·nin·nā·me·siṃ

    So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ.

    When my mind had immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—I extended it toward knowledge of the ending of defilements.

  313. 313

    सोso ‘इदंi·daṃ दुक्खन्’तिduk·khan यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं,ab·bhañ·ñā·siṃ ‘अयंa·yaṃ दुक्खसमुदयो’तिduk·kha·sa·mu·da·yo यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं,ab·bhañ·ñā·siṃ ‘अयंa·yaṃ दुक्खनिरोधो’तिduk·kha·ni·ro·dho यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं,ab·bhañ·ñā·siṃ ‘अयंa·yaṃ दुक्खनिरोधगामिनीduk·kha·ni·ro·dha·gā·mi·nī पटिपदा’तिpa·ṭi·pa·dā यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं।ab·bhañ·ñā·siṃ

    So ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ.

    I truly understood: ‘This is suffering’ … ‘This is the origin of suffering’ … ‘This is the cessation of suffering’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of suffering.’

  314. 314

    ‘इमेi·me आसवा’तिā·sa·vā यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं,ab·bhañ·ñā·siṃ ‘अयंa·yaṃ आसवसमुदयो’तिā·sa·va·sa·mu·da·yo यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं,ab·bhañ·ñā·siṃ ‘अयंa·yaṃ आसवनिरोधो’तिā·sa·va·ni·ro·dho यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं,ab·bhañ·ñā·siṃ ‘अयंa·yaṃ आसवनिरोधगामिनीā·sa·va·ni·ro·dha·gā·mi·nī पटिपदा’तिpa·ṭi·pa·dā यथाभूतंya·thā·bhū·taṃ अब्भञ्ञासिं।ab·bhañ·ñā·siṃ

    ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ āsavanirodho’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ.

    I truly understood: ‘These are defilements’ … ‘This is the origin of defilements’ … ‘This is the cessation of defilements’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of defilements.’

  315. 315

    तस्सtas·sa मेme एवंe·vaṃ जानतोjā·na·to एवंe·vaṃ पस्सतोpas·sa·to कामासवापिkā·mā·sa·vā·pi चित्तंcit·taṃ विमुच्चित्थ,vi·muc·cit·tha भवासवापिbha·vā·sa·vā·pi चित्तंcit·taṃ विमुच्चित्थ,vi·muc·cit·tha अविज्जासवापिa·vij·jā·sa·vā·pi चित्तंcit·taṃ विमुच्चित्थ।vi·muc·cit·tha

    Tassa me evaṁ jānato evaṁ passato kāmāsavāpi cittaṁ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccittha.

    Knowing and seeing like this, my mind was freed from the defilements of sensuality, desire to be reborn, and ignorance.

  316. 316

    विमुत्तस्मिंvi·mut·tas·miṃ विमुत्तमितिvi·mut·ta·mi·ti ञाणंñā·ṇaṃ अहोसि।a·ho·si

    Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ ahosi.

    When it was freed, I knew it was freed.

  317. 317

    ‘खीणाkhī·ṇā जाति,jā·ti वुसितंvu·si·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ कतंka·taṃ करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नापरंnā·pa·raṃ इत्थत्ताया’तिit·that·tā·yā अब्भञ्ञासिं।ab·bhañ·ñā·siṃ

    ‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti abbhaññāsiṁ.

    I understood: ‘Rebirth is ended; the spiritual journey has been completed; what had to be done has been done; there is nothing further for this place.’

  318. 318

    अयंa·yaṃ खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na रत्तियाrat·ti·yā पच्छिमेpac·chi·me यामेyā·me ततियाta·ti·yā विज्जाvij·jā अधिगता;a·dhi·ga·tā

    Ayaṁ kho me, aggivessana, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā;

    This was the third knowledge, which I achieved in the last watch of the night.

  319. 319

    अविज्जाa·vij·jā विहता,vi·ha·tā विज्जाvij·jā उप्पन्ना;up·pan·nā तमोta·mo विहतो,vi·ha·to आलोकोā·lo·ko उप्पन्नो;up·pan·no यथाya·thā तंtaṃ अप्पमत्तस्सap·pa·mat·tas·sa आतापिनोā·tā·pi·no पहितत्तस्सpa·hi·tat·tas·sa विहरतो।vi·ha·ra·to

    avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato.

    Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute.

  320. 320

    एवरूपापिe·va·rū·pā·pi खोkho मे,me अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na उप्पन्नाup·pan·nā सुखाsu·khā वेदनाve·da·nā चित्तंcit·taṃ नna परियादायpa·ri·yā·dā·ya तिट्ठति।tiṭ·ṭha·ti

    Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati.

    But even such pleasant feeling did not occupy my mind.

  321. 321

    अभिजानामिa·bhi·jā·nā·mi खोkho पनाहं,pa·nā·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अनेकसतायa·ne·ka·sa·tā·ya परिसायpa·ri·sā·ya धम्मंdham·maṃ देसेता।de·se·tā

    Abhijānāmi kho panāhaṁ, aggivessana, anekasatāya parisāya dhammaṁ desetā.

    Aggivessana, I recall teaching the Dhamma to an assembly of many hundreds,

  322. 322

    अपिस्सुa·pis·su मंmaṃ एकमेकोe·ka·me·ko एवंe·vaṃ मञ्ञति:mañ·ña·ti

    Apissu maṁ ekameko evaṁ maññati:

    and each person thought

  323. 323

    ‘ममेवारब्भma·me·vā·rab·bha समणोsa·ma·ṇo गोतमोgo·ta·mo धम्मंdham·maṃ देसेती’ति।de·se·tī

    ‘mamevārabbha samaṇo gotamo dhammaṁ desetī’ti.

    that I was teaching the Dhamma especially for them.

  324. 324

    नna खोkho पनेतं,pa·ne·taṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एवंe·vaṃ दट्ठब्बं;daṭ·ṭhab·baṃ

    Na kho panetaṁ, aggivessana, evaṁ daṭṭhabbaṁ;

    But it should not be seen like this.

  325. 325

    यावदेवyā·va·de·va विञ्ञापनत्थायviñ·ñā·pa·nat·thā·ya तथागतोta·thā·ga·to परेसंpa·re·saṃ धम्मंdham·maṃ देसेति।de·se·ti

    yāvadeva viññāpanatthāya tathāgato paresaṁ dhammaṁ deseti.

    The Realized One teaches others only so that they can understand.

  326. 326

    सोso खोkho अहं,a·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तस्सायेवtas·sā·ye·va कथायka·thā·ya परियोसाने,pa·ri·yo·sā·ne तस्मिंयेवtas·miṃ·ye·va पुरिमस्मिंpu·ri·mas·miṃ समाधिनिमित्तेsa·mā·dhi·ni·mit·te अज्झत्तमेवaj·jhat·ta·me·va चित्तंcit·taṃ सण्ठपेमिsaṇ·ṭha·pe·mi सन्निसादेमिsan·ni·sā·de·mi एकोदिंe·ko·diṃ करोमिka·ro·mi समादहामि,sa·mā·da·hā·mi येनye·na सुदंsu·daṃ निच्चकप्पंnic·ca·kap·paṃ विहरामी”ति।vi·ha·rā·mī

    So kho ahaṁ, aggivessana, tassāyeva kathāya pariyosāne, tasmiṁyeva purimasmiṁ samādhinimitte ajjhattameva cittaṁ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṁ karomi samādahāmi, yena sudaṁ niccakappaṁ viharāmī”ti.

    When that talk was finished, I stilled, settled, unified, and immersed my mind in samādhi internally in the same meditation subject as a basis of immersion as before, in which I regularly meditate.”

  327. 327

    “ओकप्पनियमेतंo·kap·pa·ni·ya·me·taṃ भोतोbho·to गोतमस्सgo·ta·mas·sa यथाya·thā तंtaṃ अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्स।sam·mā·sam·bud·dhas·sa

    “Okappaniyametaṁ bhoto gotamassa yathā taṁ arahato sammāsambuddhassa.

    “I’d believe that of the worthy Gotama, just like a perfected one, a fully awakened Buddha.

  328. 328

    अभिजानातिa·bhi·jā·nā·ti खोkho पनpa·na भवंbha·vaṃ गोतमोgo·ta·mo दिवाdi·vā सुपिता”ति?su·pi·tā

    Abhijānāti kho pana bhavaṁ gotamo divā supitā”ti?

    But do you ever recall sleeping during the day?”

  329. 329

    “अभिजानामहं,a·bhi·jā·nā·ma·haṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na गिम्हानंgim·hā·naṃ पच्छिमेpac·chi·me मासेmā·se पच्छाभत्तंpac·chā·bhat·taṃ पिण्डपातपटिक्कन्तोpiṇ·ḍa·pā·ta·pa·ṭik·kan·to चतुग्गुणंca·tug·gu·ṇaṃ सङ्घाटिंsaṅ·ghā·ṭiṃ पञ्ञपेत्वाpañ·ña·pet·vā दक्खिणेनdak·khi·ṇe·na पस्सेनpas·se·na सतोsa·to सम्पजानोsam·pa·jā·no निद्दंnid·daṃ ओक्कमिता”ति।ok·ka·mi·tā

    “Abhijānāmahaṁ, aggivessana, gimhānaṁ pacchime māse pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṁ okkamitā”ti.

    “I do recall that in the last month of the summer, I have spread out my outer robe folded in four and lain down in the lion’s posture—on the right side, placing one foot on top of the other—mindful and aware.”

  330. 330

    “एतंe·taṃ खो,kho भोbho गोतम,go·ta·ma एकेe·ke समणब्राह्मणाsa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇā सम्मोहविहारस्मिंsam·mo·ha·vi·hā·ras·miṃ वदन्ती”ति?va·dan·tī

    “Etaṁ kho, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā sammohavihārasmiṁ vadantī”ti?

    “Some ascetics and brahmins call that a deluded abiding.”

  331. 331

    “नna खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na एत्तावताet·tā·va·tā सम्मूळ्होsam·mū·ḷho वाvā होतिho·ti असम्मूळ्होa·sam·mū·ḷho वा।vā

    “Na kho, aggivessana, ettāvatā sammūḷho vā hoti asammūḷho vā.

    “That’s not how to define whether someone is deluded or not.

  332. 332

    अपिa·pi च,ca अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na यथाya·thā सम्मूळ्होsam·mū·ḷho चca होतिho·ti असम्मूळ्होa·sam·mū·ḷho च,ca

    Api ca, aggivessana, yathā sammūḷho ca hoti asammūḷho ca,

    But as to how to define whether someone is deluded or not,

  333. 333

    तंtaṃ सुणाहि,su·ṇā·hi साधुकंsā·dhu·kaṃ मनसिma·na·si करोहि,ka·ro·hi भासिस्सामी”ति।bhā·sis·sā·mī

    taṁ suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.

    listen and apply your mind well, I will speak.”

  334. 334

    “एवं,e·vaṃ भो”तिbho खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to भगवतोbha·ga·va·to पच्चस्सोसि।pac·cas·so·si

    “Evaṁ, bho”ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi.

    “Yes, worthy sir,” replied Saccaka.

  335. 335

    भगवाbha·ga·vā एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Bhagavā etadavoca:

    The Buddha said this:

  336. 336

    “यस्सyas·sa कस्सचि,kas·sa·ci अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येye आसवाā·sa·vā सङ्किलेसिकाsaṅ·ki·le·si·kā पोनोब्भविकाpo·nob·bha·vi·kā सदराsa·da·rā दुक्खविपाकाduk·kha·vi·pā·kā आयतिंā·ya·tiṃ जातिजरामरणियाjā·ti·ja·rā·ma·ra·ṇi·yā अप्पहीना,ap·pa·hī·nā तमहंta·ma·haṃ ‘सम्मूळ्हो’तिsam·mū·ḷho वदामि।va·dā·mi

    “Yassa kassaci, aggivessana, ye āsavā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā appahīnā, tamahaṁ ‘sammūḷho’ti vadāmi.

    “Anyone who has not given up the defilements that are corrupting, leading to future lives, hurtful, resulting in suffering and future rebirth, old age, and death is deluded, I say.

  337. 337

    आसवानञ्हि,ā·sa·vā·nañ·hi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na अप्पहानाap·pa·hā·nā सम्मूळ्होsam·mū·ḷho होति।ho·ti

    Āsavānañhi, aggivessana, appahānā sammūḷho hoti.

    For it’s not giving up the defilements that makes you deluded.

  338. 338

    यस्सyas·sa कस्सचि,kas·sa·ci अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येye आसवाā·sa·vā सङ्किलेसिकाsaṅ·ki·le·si·kā पोनोब्भविकाpo·nob·bha·vi·kā सदराsa·da·rā दुक्खविपाकाduk·kha·vi·pā·kā आयतिंā·ya·tiṃ जातिजरामरणियाjā·ti·ja·rā·ma·ra·ṇi·yā पहीना,pa·hī·nā तमहंta·ma·haṃ ‘असम्मूळ्हो’तिa·sam·mū·ḷho वदामि।va·dā·mi

    Yassa kassaci, aggivessana, ye āsavā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā pahīnā, tamahaṁ ‘asammūḷho’ti vadāmi.

    Anyone who has given up the defilements that are corrupting, leading to future lives, hurtful, resulting in suffering and future rebirth, old age, and death—is not deluded, I say.

  339. 339

    आसवानञ्हि,ā·sa·vā·nañ·hi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na पहानाpa·hā·nā असम्मूळ्होa·sam·mū·ḷho होति।ho·ti

    Āsavānañhi, aggivessana, pahānā asammūḷho hoti.

    For it’s giving up the defilements that makes you not deluded.

  340. 340

    तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na येye आसवाā·sa·vā सङ्किलेसिकाsaṅ·ki·le·si·kā पोनोब्भविकाpo·nob·bha·vi·kā सदराsa·da·rā दुक्खविपाकाduk·kha·vi·pā·kā आयतिंā·ya·tiṃ जातिजरामरणियाjā·ti·ja·rā·ma·ra·ṇi·yā पहीनाpa·hī·nā उच्छिन्नमूलाuc·chin·na·mū·lā तालावत्थुकताtā·lā·vat·thu·ka·tā अनभावङ्कताa·na·bhā·vaṅ·ka·tā आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादधम्मा।a·nup·pā·da·dham·mā

    Tathāgatassa kho, aggivessana, ye āsavā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.

    The Realized One has given up the defilements that are corrupting, leading to future lives, hurtful, resulting in suffering and future rebirth, old age, and death. He has cut them off at the root, made them like a palm stump, obliterated them so they are unable to arise in the future.

  341. 341

    सेय्यथापि,sey·ya·thā·pi अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तालोtā·lo मत्थकच्छिन्नोmat·tha·kac·chin·no अभब्बोa·bhab·bo पुनpu·na विरूळ्हिया;vi·rū·ḷhi·yā

    Seyyathāpi, aggivessana, tālo matthakacchinno abhabbo puna virūḷhiyā;

    Just as a palm tree with its crown cut off is incapable of further growth,

  342. 342

    एवमेवe·va·me·va खो,kho अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na तथागतस्सta·thā·ga·tas·sa येye आसवाā·sa·vā सङ्किलेसिकाsaṅ·ki·le·si·kā पोनोब्भविकाpo·nob·bha·vi·kā सदराsa·da·rā दुक्खविपाकाduk·kha·vi·pā·kā आयतिंā·ya·tiṃ जातिजरामरणियाjā·ti·ja·rā·ma·ra·ṇi·yā पहीनाpa·hī·nā उच्छिन्नमूलाuc·chin·na·mū·lā तालावत्थुकताtā·lā·vat·thu·ka·tā अनभावङ्कताa·na·bhā·vaṅ·ka·tā आयतिंā·ya·tiṃ अनुप्पादधम्मा”ति।a·nup·pā·da·dham·mā

    evameva kho, aggivessana, tathāgatassa ye āsavā saṅkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā”ti.

    in the same way, the Realized One has given up the defilements so they are unable to arise in the future.”

  343. 343

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Evaṁ vutte, saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṁ etadavoca:

    When he had spoken, Saccaka said to him,

  344. 344

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भोbho गोतम,go·ta·ma अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भोbho गोतम।go·ta·ma

    “acchariyaṁ, bho gotama, abbhutaṁ, bho gotama.

    “It’s incredible, worthy Gotama, it’s amazing!

  345. 345

    यावञ्चिदंyā·vañ·ci·daṃ भोतोbho·to गोतमस्सgo·ta·mas·sa एवंe·vaṃ आसज्जā·saj·ja आसज्जā·saj·ja वुच्चमानस्स,vuc·ca·mā·nas·sa उपनीतेहिu·pa·nī·te·hi वचनप्पथेहिva·ca·nap·pa·the·hi समुदाचरियमानस्स,sa·mu·dā·ca·ri·ya·mā·nas·sa छविवण्णोcha·vi·vaṇ·ṇo चेवce·va परियोदायति,pa·ri·yo·dā·ya·ti मुखवण्णोmu·kha·vaṇ·ṇo चca विप्पसीदति,vip·pa·sī·da·ti यथाya·thā तंtaṃ अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्स।sam·mā·sam·bud·dhas·sa

    Yāvañcidaṁ bhoto gotamassa evaṁ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṁ arahato sammāsambuddhassa.

    How when the worthy Gotama is repeatedly attacked with inappropriate and intrusive criticism, the complexion of his skin brightens and the color of his face becomes clear, just like a perfected one, a fully awakened Buddha!

  346. 346

    अभिजानामहं,a·bhi·jā·nā·ma·haṃ भोbho गोतम,go·ta·ma पूरणंpū·ra·ṇaṃ कस्सपंkas·sa·paṃ वादेनvā·de·na वादंvā·daṃ समारभिता।sa·mā·ra·bhi·tā

    Abhijānāmahaṁ, bho gotama, pūraṇaṁ kassapaṁ vādena vādaṁ samārabhitā.

    I recall taking on Pūraṇa Kassapa in debate.

  347. 347

    सोपिso·pi मयाma·yā वादेनvā·de·na वादंvā·daṃ समारद्धोsa·mā·rad·dho अञ्ञेनञ्ञंañ·ñe·nañ·ñaṃ पटिचरि,pa·ṭi·ca·ri बहिद्धाba·hid·dhā कथंka·thaṃ अपनामेसि,a·pa·nā·me·si कोपञ्चko·pañ·ca दोसञ्चdo·sañ·ca अप्पच्चयञ्चap·pac·ca·yañ·ca पात्वाकासि।pāt·vā·kā·si

    Sopi mayā vādena vādaṁ samāraddho aññenaññaṁ paṭicari, bahiddhā kathaṁ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.

    He dodged the issue, distracting the discussion with irrelevant points, and displaying annoyance, hate, and bitterness.

  348. 348

    भोतोbho·to पनpa·na गोतमस्सgo·ta·mas·sa एवंe·vaṃ आसज्जā·saj·ja आसज्जā·saj·ja वुच्चमानस्स,vuc·ca·mā·nas·sa उपनीतेहिu·pa·nī·te·hi वचनप्पथेहिva·ca·nap·pa·the·hi समुदाचरियमानस्स,sa·mu·dā·ca·ri·ya·mā·nas·sa छविवण्णोcha·vi·vaṇ·ṇo चेवce·va परियोदायति,pa·ri·yo·dā·ya·ti मुखवण्णोmu·kha·vaṇ·ṇo चca विप्पसीदति,vip·pa·sī·da·ti यथाya·thā तंtaṃ अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्स।sam·mā·sam·bud·dhas·sa

    Bhoto pana gotamassa evaṁ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṁ arahato sammāsambuddhassa.

    But when the worthy Gotama is repeatedly attacked with inappropriate and intrusive criticism, the complexion of his skin brightens and the color of his face becomes clear, just like a perfected one, a fully awakened Buddha.

  349. 349

    अभिजानामहं,a·bhi·jā·nā·ma·haṃ भोbho गोतम,go·ta·ma मक्खलिंmak·kha·liṃ गोसालंgo·sā·laṃ …पे…pe

    Abhijānāmahaṁ, bho gotama, makkhaliṁ gosālaṁ …pe…

    I recall taking on the bamboo-staffed ascetic Gosāla,

  350. 350

    अजितंa·ji·taṃ केसकम्बलंke·sa·kam·ba·laṃ …

    ajitaṁ kesakambalaṁ …

    Ajita of the hair blanket,

  351. 351

    पकुधंpa·ku·dhaṃ कच्चायनंkac·cā·ya·naṃ …

    pakudhaṁ kaccāyanaṁ …

    Pakudha Kaccāyana,

  352. 352

    सञ्जयंsañ·ja·yaṃ बेलट्ठपुत्तंbe·laṭ·ṭha·put·taṃ …

    sañjayaṁ belaṭṭhaputtaṁ …

    Sañjaya Belaṭṭhiputta,

  353. 353

    निगण्ठंni·gaṇ·ṭhaṃ नाटपुत्तंnā·ṭa·put·taṃ वादेनvā·de·na वादंvā·daṃ समारभिता।sa·mā·ra·bhi·tā

    nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ vādena vādaṁ samārabhitā.

    and the Jain ascetic of the Ñātika clan in debate.

  354. 354

    सोपिso·pi मयाma·yā वादेनvā·de·na वादंvā·daṃ समारद्धोsa·mā·rad·dho अञ्ञेनञ्ञंañ·ñe·nañ·ñaṃ पटिचरि,pa·ṭi·ca·ri बहिद्धाba·hid·dhā कथंka·thaṃ अपनामेसि,a·pa·nā·me·si कोपञ्चko·pañ·ca दोसञ्चdo·sañ·ca अप्पच्चयञ्चap·pac·ca·yañ·ca पात्वाकासि।pāt·vā·kā·si

    Sopi mayā vādena vādaṁ samāraddho aññenaññaṁ paṭicari, bahiddhā kathaṁ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.

    They all dodged the issue, distracting the discussion with irrelevant points, and displaying annoyance, hate, and bitterness.

  355. 355

    भोतोbho·to पनpa·na गोतमस्सgo·ta·mas·sa एवंe·vaṃ आसज्जā·saj·ja आसज्जā·saj·ja वुच्चमानस्स,vuc·ca·mā·nas·sa उपनीतेहिu·pa·nī·te·hi वचनप्पथेहिva·ca·nap·pa·the·hi समुदाचरियमानस्स,sa·mu·dā·ca·ri·ya·mā·nas·sa छविवण्णोcha·vi·vaṇ·ṇo चेवce·va परियोदायति,pa·ri·yo·dā·ya·ti मुखवण्णोmu·kha·vaṇ·ṇo चca विप्पसीदति,vip·pa·sī·da·ti यथाya·thā तंtaṃ अरहतोa·ra·ha·to सम्मासम्बुद्धस्स।sam·mā·sam·bud·dhas·sa

    Bhoto pana gotamassa evaṁ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṁ arahato sammāsambuddhassa.

    But when the worthy Gotama is repeatedly attacked with inappropriate and intrusive criticism, the complexion of his skin brightens and the color of his face becomes clear, just like a perfected one, a fully awakened Buddha.

  356. 356

    हन्दhan·da चca दानिdā·ni मयं,ma·yaṃ भोbho गोतम,go·ta·ma गच्छाम।gac·chā·ma

    Handa ca dāni mayaṁ, bho gotama, gacchāma.

    Well, now, worthy Gotama, I must go.

  357. 357

    बहुकिच्चाba·hu·kic·cā मयं,ma·yaṃ बहुकरणीया”ति।ba·hu·ka·ra·ṇī·yā

    Bahukiccā mayaṁ, bahukaraṇīyā”ti.

    I have many duties, and much to do.”

  358. 358

    “यस्सदानिyas·sa·dā·ni त्वं,tvaṃ अग्गिवेस्सन,ag·gi·ves·sa·na कालंkā·laṃ मञ्ञसी”ति।mañ·ña·sī

    “Yassadāni tvaṁ, aggivessana, kālaṁ maññasī”ti.

    “Please, Aggivessana, go at your convenience.”

  359. 359

    अथa·tha खोkho सच्चकोsac·ca·ko निगण्ठपुत्तोni·gaṇ·ṭha·put·to भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā पक्कामीति।pak·kā·mī·ti

    Atha kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.

    Then Saccaka, the son of Jain parents, having approved and agreed with what the Buddha said, rose from his seat and left.

  360. 360

    महासच्चकसुत्तंma·hā·sac·ca·ka·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ छट्ठं।chaṭ·ṭhaṃ

    Mahāsaccakasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.