Klryz

Scripture · Sanskrit Bible with the King James Version · the Pāli Canon

Middle Discourses 82 मज्झिमनिकाय 82

Chapter: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152

Raṭṭhapālasutta

Pāli in Devanagari; under each word its Roman pronunciation, syllable by syllable (ṃ = nasal hum). Tap a Pāli word for its meaning (PTS Pāli-English Dictionary); tap again to open it in the Pāli dictionary.

Verse: 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434 · Hide pronunciation

  1. 1

    मज्झिमmaj·jhi·ma निकायni·kā·ya 82

    Majjhima Nikāya 82

    Middle Discourses 82

  2. 2

    रट्ठपालसुत्तraṭ·ṭha·pā·la·sut·ta

    Raṭṭhapālasutta

    With Raṭṭhapāla

  3. 3

    एवंe·vaṃ मेme सुतं—su·taṃ

    Evaṁ me sutaṁ—

    So I have heard.

  4. 4

    एकंe·kaṃ समयंsa·ma·yaṃ भगवाbha·ga·vā कुरूसुku·rū·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ येनye·na थुल्लकोट्ठिकंthul·la·koṭ·ṭhi·kaṃ नामnā·ma कुरूनंku·rū·naṃ निगमोni·ga·mo तदवसरि।ta·da·va·sa·ri

    ekaṁ samayaṁ bhagavā kurūsu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena thullakoṭṭhikaṁ nāma kurūnaṁ nigamo tadavasari.

    At one time the Buddha was wandering in the land of the Kurus together with a large Saṅgha of mendicants when he arrived at a town of the Kurus named Thullakoṭṭhika.

  5. 5

    अस्सोसुंas·so·suṃ खोkho थुल्लकोट्ठिकाthul·la·koṭ·ṭhi·kā ब्राह्मणगहपतिका:brāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā

    Assosuṁ kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā:

    The brahmins and householders of Thullakoṭṭhika heard:

  6. 6

    “समणोsa·ma·ṇo खलु,kha·lu भो,bho गोतमोgo·ta·mo सक्यपुत्तोsak·ya·put·to सक्यकुलाsak·ya·ku·lā पब्बजितोpab·ba·ji·to कुरूसुku·rū·su चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no महताma·ha·tā भिक्खुसङ्घेनbhik·khu·saṅ·ghe·na सद्धिंsad·dhiṃ थुल्लकोट्ठिकंthul·la·koṭ·ṭhi·kaṃ अनुप्पत्तो।a·nup·pat·to

    “samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kurūsu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ thullakoṭṭhikaṁ anuppatto.

    “It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Thullakoṭṭhika, together with a large Saṅgha of mendicants.

  7. 7

    तंtaṃ खोkho पनpa·na भवन्तंbha·van·taṃ गोतमंgo·ta·maṃ एवंe·vaṃ कल्याणोkal·yā·ṇo कित्तिसद्दोkit·ti·sad·do अब्भुग्गतो:ab·bhug·ga·to

    Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

    He has this good reputation:

  8. 8

    ‘इतिपिi·ti·pi सोso भगवाbha·ga·vā अरहंa·ra·haṃ सम्मासम्बुद्धोsam·mā·sam·bud·dho विज्जाचरणसम्पन्नोvij·jā·ca·ra·ṇa·sam·pan·no सुगतोsu·ga·to लोकविदूlo·ka·vi·dū अनुत्तरोa·nut·ta·ro पुरिसदम्मसारथिpu·ri·sa·dam·ma·sā·ra·thi सत्थाsat·thā देवमनुस्सानंde·va·ma·nus·sā·naṃ बुद्धोbud·dho भगवा’ति।bha·ga·vā

    ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

    ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’

  9. 9

    सोso इमंi·maṃ लोकंlo·kaṃ सदेवकंsa·de·va·kaṃ समारकंsa·mā·ra·kaṃ सब्रह्मकंsab·rah·ma·kaṃ सस्समणब्राह्मणिंsas·sa·ma·ṇab·rāh·ma·ṇiṃ पजंpa·jaṃ सदेवमनुस्संsa·de·va·ma·nus·saṃ सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā पवेदेति।pa·ve·de·ti

    So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.

    He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.

  10. 10

    सोso धम्मंdham·maṃ देसेतिde·se·ti आदिकल्याणंā·di·kal·yā·ṇaṃ मज्झेकल्याणंmaj·jhe·kal·yā·ṇaṃ परियोसानकल्याणंpa·ri·yo·sā·na·kal·yā·ṇaṃ सात्थंsāt·thaṃ सब्यञ्जनं,sab·yañ·ja·naṃ केवलपरिपुण्णंke·va·la·pa·ri·puṇ·ṇaṃ परिसुद्धंpa·ri·sud·dhaṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ पकासेति।pa·kā·se·ti

    So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.

    He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.

  11. 11

    साधुsā·dhu खोkho पनpa·na तथारूपानंta·thā·rū·pā·naṃ अरहतंa·ra·ha·taṃ दस्सनंdas·sa·naṃ होती”ति।ho·tī

    Sādhu kho pana tathārūpānaṁ arahataṁ dassanaṁ hotī”ti.

    It’s good to see such perfected ones.”

  12. 12

    अथa·tha खोkho थुल्लकोट्ठिकाthul·la·koṭ·ṭhi·kā ब्राह्मणगहपतिकाbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु;ni·sī·diṃ·su अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce भगवताbha·ga·va·tā सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदिंसु,sam·mo·diṃ·su सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु;ni·sī·diṃ·su अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनञ्जलिंte·nañ·ja·liṃ पणामेत्वाpa·ṇā·met·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु;ni·sī·diṃ·su अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce भगवतोbha·ga·va·to सन्तिकेsan·ti·ke नामगोत्तंnā·ma·got·taṃ सावेत्वाsā·vet·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु;ni·sī·diṃ·su अप्पेकच्चेap·pe·kac·ce तुण्हीभूताtuṇ·hī·bhū·tā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदिंसु।ni·sī·diṃ·su

    Atha kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce bhagavato santike nāmagottaṁ sāvetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

    Then the brahmins and householders of Thullakoṭṭhika went up to the Buddha. Before sitting down to one side, some bowed, some exchanged greetings and polite conversation, some held up their cupped palms toward the Buddha, some announced their name and clan, while some kept silent.

  13. 13

    एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नेni·sin·ne खोkho थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke ब्राह्मणगहपतिकेbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke भगवाbha·ga·vā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सेसिsan·das·se·si समादपेसिsa·mā·da·pe·si समुत्तेजेसिsa·mut·te·je·si सम्पहंसेसि।sam·pa·haṃ·se·si

    Ekamantaṁ nisinne kho thullakoṭṭhike brāhmaṇagahapatike bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

    When they were seated, the Buddha educated, encouraged, fired up, and inspired them with a Dhamma talk.

  14. 14

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo नामnā·ma कुलपुत्तोku·la·put·to तस्मिंयेवtas·miṃ·ye·va थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke अग्गकुलस्सag·ga·ku·las·sa पुत्तोput·to तिस्संtis·saṃ परिसायंpa·ri·sā·yaṃ निसिन्नोni·sin·no होति।ho·ti

    Tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto tissaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.

    Now at that time a gentleman named Raṭṭhapāla, the son of the leading clan in Thullakoṭṭhika, was sitting in the assembly.

  15. 15

    अथa·tha खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa एतदहोसि:e·ta·da·ho·si

    Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa etadahosi:

    He thought,

  16. 16

    “यथाya·thā यथाya·thā ख्वाहंkhvā·haṃ भगवताbha·ga·va·tā धम्मंdham·maṃ देसितंde·si·taṃ आजानामि,ā·jā·nā·mi नयिदंna·yi·daṃ सुकरंsu·ka·raṃ अगारंa·gā·raṃ अज्झावसताaj·jhā·va·sa·tā एकन्तपरिपुण्णंe·kan·ta·pa·ri·puṇ·ṇaṃ एकन्तपरिसुद्धंe·kan·ta·pa·ri·sud·dhaṃ सङ्खलिखितंsaṅ·kha·li·khi·taṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुं।ca·ri·tuṃ

    “yathā yathā khvāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.

    “As I understand the Buddha’s teaching, it’s not easy for someone living at home to lead the spiritual life utterly full and pure, like a polished shell.

  17. 17

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यन्”ति।pab·ba·jey·yan

    Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan”ti.

    Why don’t I shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from lay life to homelessness?”

  18. 18

    अथa·tha खोkho थुल्लकोट्ठिकाthul·la·koṭ·ṭhi·kā ब्राह्मणगहपतिकाbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·kā भगवताbha·ga·va·tā धम्मियाdham·mi·yā कथायka·thā·ya सन्दस्सिताsan·das·si·tā समादपिताsa·mā·da·pi·tā समुत्तेजिताsa·mut·te·ji·tā सम्पहंसिताsam·pa·haṃ·si·tā भगवतोbha·ga·va·to भासितंbhā·si·taṃ अभिनन्दित्वाa·bhi·nan·dit·vā अनुमोदित्वाa·nu·mo·dit·vā उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā पक्कमिंसु।pak·ka·miṃ·su

    Atha kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.

    Then, having approved and agreed with what the Buddha said, the brahmins and householders of Thullakoṭṭhika got up from their seat, bowed and respectfully circled the Buddha, keeping him on their right, before leaving.

  19. 19

    अथa·tha खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to अचिरपक्कन्तेसुa·ci·ra·pak·kan·te·su थुल्लकोट्ठिकेसुthul·la·koṭ·ṭhi·ke·su ब्राह्मणगहपतिकेसुbrāh·ma·ṇa·ga·ha·pa·ti·ke·su येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho raṭṭhapālo kulaputto acirapakkantesu thullakoṭṭhikesu brāhmaṇagahapatikesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavantaṁ etadavoca:

    Soon after they left, Raṭṭhapāla went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,

  20. 20

    “यथाya·thā यथाहं,ya·thā·haṃ भन्ते,bhan·te भगवताbha·ga·va·tā धम्मंdham·maṃ देसितंde·si·taṃ आजानामि,ā·jā·nā·mi नयिदंna·yi·daṃ सुकरंsu·ka·raṃ अगारंa·gā·raṃ अज्झावसताaj·jhā·va·sa·tā एकन्तपरिपुण्णंe·kan·ta·pa·ri·puṇ·ṇaṃ एकन्तपरिसुद्धंe·kan·ta·pa·ri·sud·dhaṃ सङ्खलिखितंsaṅ·kha·li·khi·taṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुं।ca·ri·tuṃ

    “yathā yathāhaṁ, bhante, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.

    “Sir, as I understand the Buddha’s teaching, it’s not easy for someone living at home to lead the spiritual life utterly full and pure, like a polished shell.

  21. 21

    इच्छामहं,ic·chā·ma·haṃ भन्ते,bhan·te केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितुं।pab·ba·ji·tuṃ

    Icchāmahaṁ, bhante, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.

    I wish to shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.

  22. 22

    लभेय्याहं,la·bhey·yā·haṃ भन्ते,bhan·te भगवतोbha·ga·va·to सन्तिकेsan·ti·ke पब्बज्जं,pab·baj·jaṃ लभेय्यंla·bhey·yaṃ उपसम्पदं।u·pa·sam·pa·daṃ

    Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadaṁ.

    Sir, may I receive the going forth, the ordination in the Buddha’s presence?

  23. 23

    पब्बाजेतुpab·bā·je·tu मंmaṃ भगवा”ति।bha·ga·vā

    Pabbājetu maṁ bhagavā”ti.

    May the Buddha please give me the going forth!”

  24. 24

    “अनुञ्ञातोसिa·nuñ·ñā·to·si पनpa·na त्वं,tvaṃ रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la मातापितूहिmā·tā·pi·tū·hi अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    “Anuññātosi pana tvaṁ, raṭṭhapāla, mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    “But, Raṭṭhapāla, do you have your parents’ permission?”

  25. 25

    “नna खोहं,kho·haṃ भन्ते,bhan·te अनुञ्ञातोa·nuñ·ñā·to मातापितूहिmā·tā·pi·tū·hi अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति।pab·baj·jā·yā

    “Na khohaṁ, bhante, anuññāto mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.

    “No, sir.”

  26. 26

    “नna खो,kho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la तथागताta·thā·ga·tā अननुञ्ञातंa·na·nuñ·ñā·taṃ मातापितूहिmā·tā·pi·tū·hi पुत्तंput·taṃ पब्बाजेन्ती”ति।pab·bā·jen·tī

    “Na kho, raṭṭhapāla, tathāgatā ananuññātaṁ mātāpitūhi puttaṁ pabbājentī”ti.

    “Raṭṭhapāla, Buddhas don’t give the going forth to the child of parents who haven’t given their permission.”

  27. 27

    “स्वाहं,svā·haṃ भन्ते,bhan·te तथाta·thā करिस्सामिka·ris·sā·mi यथाya·thā मंmaṃ मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति।pab·baj·jā·yā

    “Svāhaṁ, bhante, tathā karissāmi yathā maṁ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.

    “I’ll make sure, sir, to get my parents’ permission.”

  28. 28

    अथa·tha खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā येनye·na मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho raṭṭhapālo kulaputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena mātāpitaro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mātāpitaro etadavoca:

    Then Raṭṭhapāla rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha. Then he went to his parents and said,

  29. 29

    “अम्मताता,am·ma·tā·tā यथाya·thā यथाहंya·thā·haṃ भगवताbha·ga·va·tā धम्मंdham·maṃ देसितंde·si·taṃ आजानामि,ā·jā·nā·mi नयिदंna·yi·daṃ सुकरंsu·ka·raṃ अगारंa·gā·raṃ अज्झावसताaj·jhā·va·sa·tā एकन्तपरिपुण्णंe·kan·ta·pa·ri·puṇ·ṇaṃ एकन्तपरिसुद्धंe·kan·ta·pa·ri·sud·dhaṃ सङ्खलिखितंsaṅ·kha·li·khi·taṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुं।ca·ri·tuṃ

    “ammatātā, yathā yathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.

    “Mum and dad, as I understand the Buddha’s teachings, it’s not easy for someone living at home to lead the spiritual life utterly full and pure, like a polished shell.

  30. 30

    इच्छामहंic·chā·ma·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितुं।pab·ba·ji·tuṃ

    Icchāmahaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.

    I wish to shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.

  31. 31

    अनुजानाथa·nu·jā·nā·tha मंmaṃ अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति।pab·baj·jā·yā

    Anujānātha maṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.

    Please give me permission to go forth.”

  32. 32

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Evaṁ vutte, raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    When he said this, Raṭṭhapāla’s parents said to him,

  33. 33

    “त्वंtvaṃ खोसि,kho·si तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अम्हाकंam·hā·kaṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po सुखेधितोsu·khe·dhi·to सुखपरिभतो।su·kha·pa·ri·bha·to

    “tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.

    “But, dear Raṭṭhapāla, you’re our only child. You’re dear to us and we love you. You’re pampered and raised in comfort.

  34. 34

    नna त्वं,tvaṃ तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कस्सचिkas·sa·ci दुक्खस्सduk·khas·sa जानासि।jā·nā·si

    Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.

    You know nothing of suffering.

  35. 35

    (…) मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मयंma·yaṃ अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्साम।bha·vis·sā·ma

    (…) Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.

    Even when you die we will lose you against our wishes.

  36. 36

    किंkiṃ पनpa·na मयंma·yaṃ तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सामa·nu·jā·nis·sā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    So how can we allow you to go forth while you’re still alive?”

  37. 37

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to …पे…pe

    Dutiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto …pe…

    For a second time …

  38. 38

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto mātāpitaro etadavoca:

    For a third time, Raṭṭhapāla asked his parents for permission, but got the same reply.

  39. 39

    “अम्मताता,am·ma·tā·tā यथाya·thā यथाहंya·thā·haṃ भगवताbha·ga·va·tā धम्मंdham·maṃ देसितंde·si·taṃ आजानामि,ā·jā·nā·mi नयिदंna·yi·daṃ सुकरंsu·ka·raṃ अगारंa·gā·raṃ अज्झावसताaj·jhā·va·sa·tā एकन्तपरिपुण्णंe·kan·ta·pa·ri·puṇ·ṇaṃ एकन्तपरिसुद्धंe·kan·ta·pa·ri·sud·dhaṃ सङ्खलिखितंsaṅ·kha·li·khi·taṃ ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरितुं।ca·ri·tuṃ

    “ammatātā, yathā yathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.

    (Pāli only)

  40. 40

    इच्छामहंic·chā·ma·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितुं।pab·ba·ji·tuṃ

    Icchāmahaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.

    (Pāli only)

  41. 41

    अनुजानाथa·nu·jā·nā·tha मंmaṃ अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति।pab·baj·jā·yā

    Anujānātha maṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.

    (Pāli only)

  42. 42

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    (Pāli only)

  43. 43

    “त्वंtvaṃ खोसि,kho·si तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अम्हाकंam·hā·kaṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po सुखेधितोsu·khe·dhi·to सुखपरिभतो।su·kha·pa·ri·bha·to

    “tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.

    (Pāli only)

  44. 44

    नna त्वं,tvaṃ तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कस्सचिkas·sa·ci दुक्खस्सduk·khas·sa जानासि।jā·nā·si

    Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.

    (Pāli only)

  45. 45

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मयंma·yaṃ अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्साम।bha·vis·sā·ma

    Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.

    (Pāli only)

  46. 46

    किंkiṃ पनpa·na मयंma·yaṃ तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सामa·nu·jā·nis·sā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    (Pāli only)

  47. 47

    अथa·tha खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तो:ku·la·put·to

    Atha kho raṭṭhapālo kulaputto:

    Then Raṭṭhapāla thought,

  48. 48

    “नna मंmaṃ मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अनुजानन्तिa·nu·jā·nan·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”तिpab·baj·jā·yā तत्थेवtat·the·va अनन्तरहितायa·nan·ta·ra·hi·tā·ya भूमियाbhū·mi·yā निपज्जि:ni·paj·ji

    “na maṁ mātāpitaro anujānanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipajji:

    “My parents don’t allow me to go forth.” He laid down right there on the bare ground, saying,

  49. 49

    “इधेवi·dhe·va मेme मरणंma·ra·ṇaṃ भविस्सतिbha·vis·sa·ti पब्बज्जाpab·baj·jā वा”ति।vā

    “idheva me maraṇaṁ bhavissati pabbajjā vā”ti.

    “I’ll either die right here or go forth.”

  50. 50

    अथa·tha खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to एकम्पिe·kam·pi भत्तंbhat·taṃ नna भुञ्जि,bhuñ·ji द्वेपिdve·pi भत्तानिbhat·tā·ni नna भुञ्जि,bhuñ·ji तीणिपिtī·ṇi·pi भत्तानिbhat·tā·ni नna भुञ्जि,bhuñ·ji चत्तारिपिcat·tā·ri·pi भत्तानिbhat·tā·ni नna भुञ्जि,bhuñ·ji पञ्चपिpañ·ca·pi भत्तानिbhat·tā·ni नna भुञ्जि,bhuñ·ji छपिcha·pi भत्तानिbhat·tā·ni नna भुञ्जि,bhuñ·ji सत्तपिsat·ta·pi भत्तानिbhat·tā·ni नna भुञ्जि।bhuñ·ji

    Atha kho raṭṭhapālo kulaputto ekampi bhattaṁ na bhuñji, dvepi bhattāni na bhuñji, tīṇipi bhattāni na bhuñji, cattāripi bhattāni na bhuñji, pañcapi bhattāni na bhuñji, chapi bhattāni na bhuñji, sattapi bhattāni na bhuñji.

    And he refused to eat, up to the seventh meal.

  51. 51

    अथa·tha खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    Then Raṭṭhapāla’s parents said to him,

  52. 52

    “त्वंtvaṃ खोसि,kho·si तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अम्हाकंam·hā·kaṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po सुखेधितोsu·khe·dhi·to सुखपरिभतो।su·kha·pa·ri·bha·to

    “tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.

    “Dear Raṭṭhapāla, you’re our only child. You’re dear to us and we love you. You’re pampered and raised in comfort.

  53. 53

    नna त्वं,tvaṃ तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कस्सचि,kas·sa·ci दुक्खस्सduk·khas·sa जानासि।jā·nā·si

    Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci, dukkhassa jānāsi.

    You know nothing of suffering.

  54. 54

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मयंma·yaṃ अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्साम।bha·vis·sā·ma

    Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.

    When you die we will lose you against our wishes.

  55. 55

    किंkiṃ पनpa·na मयंma·yaṃ तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सामa·nu·jā·nis·sā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    So how can we allow you to go forth from lay life to homelessness while you’re still living?

  56. 56

    उट्ठेहि,uṭ·ṭhe·hi तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भुञ्जbhuñ·ja चca पिवpi·va चca परिचारेहिpa·ri·cā·re·hi च;ca

    Uṭṭhehi, tāta raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca;

    Get up, Raṭṭhapāla! Eat, drink, and amuse yourself.

  57. 57

    भुञ्जन्तोbhuñ·jan·to पिवन्तोpi·van·to परिचारेन्तोpa·ri·cā·ren·to कामेkā·me परिभुञ्जन्तोpa·ri·bhuñ·jan·to पुञ्ञानिpuñ·ñā·ni करोन्तोka·ron·to अभिरमस्सु।a·bhi·ra·mas·su

    bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.

    While enjoying sensual pleasures, delight in making merit.

  58. 58

    नna तंtaṃ मयंma·yaṃ अनुजानामa·nu·jā·nā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    Na taṁ mayaṁ anujānāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    We don’t allow you to go forth.

  59. 59

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मयंma·yaṃ अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्साम।bha·vis·sā·ma

    Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.

    When you die we will lose you against our wishes.

  60. 60

    किंkiṃ पनpa·na मयंma·yaṃ तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सामa·nu·jā·nis·sā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    So how can we allow you to go forth while you’re still alive?”

  61. 61

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तुण्हीtuṇ·hī अहोसि।a·ho·si

    Evaṁ vutte, raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.

    When they said this, Raṭṭhapāla kept silent.

  62. 62

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुंe·ta·da·vo·cuṃ …पे…pe

    Dutiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ …pe…

    For a second time,

  63. 63

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तुण्हीtuṇ·hī अहोसि।a·ho·si

    dutiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.

    (Pāli only)

  64. 64

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    and a third time, Raṭṭhapāla’s parents made the same request.

  65. 65

    “त्वंtvaṃ खोसि,kho·si तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अम्हाकंam·hā·kaṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po सुखेधितोsu·khe·dhi·to सुखपरिभतो।su·kha·pa·ri·bha·to

    “tvaṁ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.

    (Pāli only)

  66. 66

    नna त्वं,tvaṃ तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कस्सचिkas·sa·ci दुक्खस्सduk·khas·sa जानासि।jā·nā·si

    Na tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.

    (Pāli only)

  67. 67

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मयंma·yaṃ अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्साम,bha·vis·sā·ma किंkiṃ पनpa·na मयंma·yaṃ तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सामa·nu·jā·nis·sā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma, kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    (Pāli only)

  68. 68

    उट्ठेहि,uṭ·ṭhe·hi तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भुञ्जbhuñ·ja चca पिवpi·va चca परिचारेहिpa·ri·cā·re·hi च;ca

    Uṭṭhehi, tāta raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca;

    (Pāli only)

  69. 69

    भुञ्जन्तोbhuñ·jan·to पिवन्तोpi·van·to परिचारेन्तोpa·ri·cā·ren·to कामेkā·me परिभुञ्जन्तोpa·ri·bhuñ·jan·to पुञ्ञानिpuñ·ñā·ni करोन्तोka·ron·to अभिरमस्सु।a·bhi·ra·mas·su

    bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.

    (Pāli only)

  70. 70

    नna तंtaṃ मयंma·yaṃ अनुजानामa·nu·jā·nā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    Na taṁ mayaṁ anujānāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    (Pāli only)

  71. 71

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मयंma·yaṃ अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्साम।bha·vis·sā·ma

    Maraṇenapi te mayaṁ akāmakā vinā bhavissāma.

    (Pāli only)

  72. 72

    किंkiṃ पनpa·na मयंma·yaṃ तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सामa·nu·jā·nis·sā·ma अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    Kiṁ pana mayaṁ taṁ jīvantaṁ anujānissāma agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    (Pāli only)

  73. 73
  74. 74

    अथa·tha खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa सहायकाsa·hā·ya·kā येनye·na रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālo kulaputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    Then Raṭṭhapāla’s friends went to him and said,

  75. 75

    “त्वंtvaṃ खोसि,kho·si सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la मातापितूनंmā·tā·pi·tū·naṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po सुखेधितोsu·khe·dhi·to सुखपरिभतो।su·kha·pa·ri·bha·to

    “tvaṁ khosi, samma raṭṭhapāla, mātāpitūnaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato.

    “Our dear Raṭṭhapāla, you are your parents’ only child. You’re dear to them and they love you. You’re pampered and raised in comfort.

  76. 76

    नna त्वं,tvaṃ सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कस्सचिkas·sa·ci दुक्खस्सduk·khas·sa जानासि।jā·nā·si

    Na tvaṁ, samma raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi.

    You know nothing of suffering.

  77. 77

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्सन्ति।bha·vis·san·ti

    Maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.

    When you die your parents will lose you against their wishes.

  78. 78

    किंkiṃ पनpa·na तेte तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    So how can they allow you to go forth while you’re still alive?

  79. 79

    उट्ठेहि,uṭ·ṭhe·hi सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भुञ्जbhuñ·ja चca पिवpi·va चca परिचारेहिpa·ri·cā·re·hi च;ca

    Uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca;

    Get up, Raṭṭhapāla! Eat, drink, and amuse yourself.

  80. 80

    भुञ्जन्तोbhuñ·jan·to पिवन्तोpi·van·to परिचारेन्तोpa·ri·cā·ren·to कामेkā·me परिभुञ्जन्तोpa·ri·bhuñ·jan·to पुञ्ञानिpuñ·ñā·ni करोन्तोka·ron·to अभिरमस्सु।a·bhi·ra·mas·su

    bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.

    While enjoying sensual pleasures, delight in making merit.

  81. 81

    नna तंtaṃ मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    Na taṁ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    Your parents will not allow you to go forth.

  82. 82

    मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्सन्ति।bha·vis·san·ti

    Maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.

    Even when you die your parents will lose you against their wishes.

  83. 83

    किंkiṃ पनpa·na तेte तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    So how can they allow you to go forth while you’re still alive?”

  84. 84

    एवंe·vaṃ वुत्ते,vut·te रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तुण्हीtuṇ·hī अहोसि।a·ho·si

    Evaṁ vutte, raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.

    When they said this, Raṭṭhapāla kept silent.

  85. 85

    दुतियम्पिdu·ti·yam·pi खोkho …

    Dutiyampi kho …

    For a second time …

  86. 86

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa सहायकाsa·hā·ya·kā रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    For a third time, Raṭṭhapāla’s friends made the same request.

  87. 87

    “त्वंtvaṃ खोसि,kho·si सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la मातापितूनंmā·tā·pi·tū·naṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po सुखेधितोsu·khe·dhi·to सुखपरिभतो,su·kha·pa·ri·bha·to नna त्वं,tvaṃ सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कस्सचिkas·sa·ci दुक्खस्सduk·khas·sa जानासि,jā·nā·si मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्सन्ति।bha·vis·san·ti

    “tvaṁ khosi, samma raṭṭhapāla, mātāpitūnaṁ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato, na tvaṁ, samma raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi, maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.

    (Pāli only)

  88. 88

    किंkiṃ पनpa·na तेte तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय?pab·baj·jā·ya

    Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya?

    (Pāli only)

  89. 89

    उट्ठेहि,uṭ·ṭhe·hi सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भुञ्जbhuñ·ja चca पिवpi·va चca परिचारेहिpa·ri·cā·re·hi च,ca भुञ्जन्तोbhuñ·jan·to पिवन्तोpi·van·to परिचारेन्तोpa·ri·cā·ren·to कामेkā·me परिभुञ्जन्तोpa·ri·bhuñ·jan·to पुञ्ञानिpuñ·ñā·ni करोन्तोka·ron·to अभिरमस्सु।a·bhi·ra·mas·su

    Uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu.

    (Pāli only)

  90. 90

    नna तंtaṃ मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय,pab·baj·jā·ya मरणेनपिma·ra·ṇe·na·pi तेte मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro अकामकाa·kā·ma·kā विनाvi·nā भविस्सन्ति।bha·vis·san·ti

    Na taṁ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti.

    (Pāli only)

  91. 91

    किंkiṃ पनpa·na तेte तंtaṃ जीवन्तंjī·van·taṃ अनुजानिस्सन्तिa·nu·jā·nis·san·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति?pab·baj·jā·yā

    Kiṁ pana te taṁ jīvantaṁ anujānissanti agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti?

    (Pāli only)

  92. 92

    ततियम्पिta·ti·yam·pi खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तुण्हीtuṇ·hī अहोसि।a·ho·si

    Tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.

    And for a third time, Raṭṭhapāla kept silent.

  93. 93

    अथa·tha खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa सहायकाsa·hā·ya·kā येनye·na रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro etadavocuṁ:

    Then Raṭṭhapāla’s friends went to his parents and said,

  94. 94

    “अम्मताता,am·ma·tā·tā एसोe·so रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तत्थेवtat·the·va अनन्तरहितायa·nan·ta·ra·hi·tā·ya भूमियाbhū·mi·yā निपन्नो:ni·pan·no

    “ammatātā, eso raṭṭhapālo kulaputto tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipanno:

    “Mum and dad, Raṭṭhapāla is lying there on the bare ground saying:

  95. 95

    ‘इधेवi·dhe·va मेme मरणंma·ra·ṇaṃ भविस्सतिbha·vis·sa·ti पब्बज्जाpab·baj·jā वा’ति।vā

    ‘idheva me maraṇaṁ bhavissati pabbajjā vā’ti.

    ‘I’ll either die right here or go forth.’

  96. 96

    सचेsa·ce तुम्हेtum·he रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ नानुजानिस्सथnā·nu·jā·nis·sa·tha अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय,pab·baj·jā·ya तत्थेवtat·the·va मरणंma·ra·ṇaṃ आगमिस्सति।ā·ga·mis·sa·ti

    Sace tumhe raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ nānujānissatha agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, tattheva maraṇaṁ āgamissati.

    If you don’t allow him to go forth, he’ll die there.

  97. 97

    सचेsa·ce पनpa·na तुम्हेtum·he रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ अनुजानिस्सथa·nu·jā·nis·sa·tha अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय,pab·baj·jā·ya पब्बजितम्पिpab·ba·ji·tam·pi नंnaṃ दक्खिस्सथ।dak·khis·sa·tha

    Sace pana tumhe raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ anujānissatha agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, pabbajitampi naṁ dakkhissatha.

    But if you do allow him to go forth, you’ll see him again afterwards.

  98. 98

    सचेsa·ce रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to नाभिरमिस्सतिnā·bhi·ra·mis·sa·ti अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय,pab·baj·jā·ya काkā तस्सtas·sa अञ्ञाañ·ñā गतिga·ti भविस्सति?bha·vis·sa·ti इधेवi·dhe·va पच्चागमिस्सति।pac·cā·ga·mis·sa·ti

    Sace raṭṭhapālo kulaputto nābhiramissati agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya, kā tassa aññā gati bhavissati? Idheva paccāgamissati.

    And if he doesn’t enjoy the renunciate life, where else will he have to go? He’ll come right back here.

  99. 99

    अनुजानाथa·nu·jā·nā·tha रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाया”ति।pab·baj·jā·yā

    Anujānātha raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāyā”ti.

    Please give Raṭṭhapāla permission to go forth.”

  100. 100

    “अनुजानाम,a·nu·jā·nā·ma ताता,tā·tā रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    “Anujānāma, tātā, raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    “Then, dears, we give Raṭṭhapāla permission to go forth.

  101. 101

    पब्बजितेनpab·ba·ji·te·na चca पनpa·na मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro उद्दस्सेतब्बा”ति।ud·das·se·tab·bā

    Pabbajitena ca pana mātāpitaro uddassetabbā”ti.

    But once gone forth he must visit his parents.”

  102. 102

    अथa·tha खोkho रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa सहायकाsa·hā·ya·kā येनye·na रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to तेनुपसङ्कमिंसु;te·nu·pa·saṅ·ka·miṃ·su उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ कुलपुत्तंku·la·put·taṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālo kulaputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālaṁ kulaputtaṁ etadavocuṁ:

    Then Raṭṭhapāla’s friends went to him and said,

  103. 103

    “उट्ठेहि,uṭ·ṭhe·hi सम्मsam·ma रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अनुञ्ञातोसिa·nuñ·ñā·to·si मातापितूहिmā·tā·pi·tū·hi अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    “uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, anuññātosi mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    “Get up, Raṭṭhapāla! Your parents have given you permission to go forth from lay life to homelessness.

  104. 104

    पब्बजितेनpab·ba·ji·te·na चca पनpa·na तेte मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro उद्दस्सेतब्बा”ति।ud·das·se·tab·bā

    Pabbajitena ca pana te mātāpitaro uddassetabbā”ti.

    But once gone forth you must visit your parents.”

  105. 105

    अथa·tha खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to उट्ठहित्वाuṭ·ṭha·hit·vā बलंba·laṃ गाहेत्वाgā·het·vā येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho raṭṭhapālo kulaputto uṭṭhahitvā balaṁ gāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavantaṁ etadavoca:

    Raṭṭhapāla got up and regained his strength. He went to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,

  106. 106

    “अनुञ्ञातोa·nuñ·ñā·to अहं,a·haṃ भन्ते,bhan·te मातापितूहिmā·tā·pi·tū·hi अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बज्जाय।pab·baj·jā·ya

    “anuññāto ahaṁ, bhante, mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya.

    “Sir, I have my parents’ permission to go forth from the lay life to homelessness.

  107. 107

    पब्बाजेतुpab·bā·je·tu मंmaṃ भगवा”ति।bha·ga·vā

    Pabbājetu maṁ bhagavā”ti.

    May the Buddha please give me the going forth.”

  108. 108

    अलत्थa·lat·tha खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to भगवतोbha·ga·va·to सन्तिकेsan·ti·ke पब्बज्जं,pab·baj·jaṃ अलत्थa·lat·tha उपसम्पदं।u·pa·sam·pa·daṃ

    Alattha kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.

    And Raṭṭhapāla received the going forth, the ordination in the Buddha’s presence.

  109. 109

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā अचिरूपसम्पन्नेa·ci·rū·pa·sam·pan·ne आयस्मन्तेā·yas·man·te रट्ठपालेraṭ·ṭha·pā·le अड्ढमासुपसम्पन्नेaḍ·ḍha·mā·su·pa·sam·pan·ne थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke यथाभिरन्तंya·thā·bhi·ran·taṃ विहरित्वाvi·ha·rit·vā येनye·na सावत्थिsā·vat·thi तेनte·na चारिकंcā·ri·kaṃ पक्कामि।pak·kā·mi

    Atha kho bhagavā acirūpasampanne āyasmante raṭṭhapāle aḍḍhamāsupasampanne thullakoṭṭhike yathābhirantaṁ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi.

    Not long after Venerable Raṭṭhapāla’s ordination, a fortnight later, the Buddha—having stayed in Thullakoṭṭhika as long as he pleased—set out for Sāvatthī.

  110. 110

    अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no येनye·na सावत्थिsā·vat·thi तदवसरि।ta·da·va·sa·ri

    Anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari.

    Traveling stage by stage, he arrived at Sāvatthī,

  111. 111

    तत्रtat·ra सुदंsu·daṃ भगवाbha·ga·vā सावत्थियंsā·vat·thi·yaṃ विहरतिvi·ha·ra·ti जेतवनेje·ta·va·ne अनाथपिण्डिकस्सa·nā·tha·piṇ·ḍi·kas·sa आरामे।ā·rā·me

    Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

    where he stayed in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.

  112. 112

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo एकोe·ko वूपकट्ठोvū·pa·kaṭ·ṭho अप्पमत्तोap·pa·mat·to आतापीā·tā·pī पहितत्तोpa·hi·tat·to विहरन्तोvi·ha·ran·to नचिरस्सेव—यस्सत्थायna·ci·ras·se·va कुलपुत्ताku·la·put·tā सम्मदेवsam·ma·de·va अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजन्ति,pab·ba·jan·ti तदनुत्तरं—ब्रह्मचरियपरियोसानंta·da·nut·ta·raṃ दिट्ठेवdiṭ·ṭhe·va धम्मेdham·me सयंsa·yaṃ अभिञ्ञाa·bhiñ·ñā सच्छिकत्वाsac·chi·kat·vā उपसम्पज्जu·pa·sam·paj·ja विहासि।vi·hā·si

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

    Then Venerable Raṭṭhapāla, living alone, withdrawn, diligent, keen, and resolute, soon realized the supreme culmination of the spiritual path in this very life. He lived having achieved with his own insight the goal for which gentlemen rightly go forth from the lay life to homelessness.

  113. 113

    “खीणाkhī·ṇā जाति,jā·ti वुसितंvu·si·taṃ ब्रह्मचरियं,brah·ma·ca·ri·yaṃ कतंka·taṃ करणीयं,ka·ra·ṇī·yaṃ नापरंnā·pa·raṃ इत्थत्ताया”तिit·that·tā·yā अब्भञ्ञासि।ab·bhañ·ñā·si

    “Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.

    He understood: “Rebirth is ended; the spiritual journey has been completed; what had to be done has been done; there is nothing further for this place.”

  114. 114

    अञ्ञतरोañ·ña·ta·ro खोkho पनायस्माpa·nā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo अरहतंa·ra·ha·taṃ अहोसि।a·ho·si

    Aññataro kho panāyasmā raṭṭhapālo arahataṁ ahosi.

    And Venerable Raṭṭhapāla became one of the perfected.

  115. 115

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo येनye·na भगवाbha·ga·vā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसीदि।ni·sī·di एकमन्तंe·ka·man·taṃ निसिन्नोni·sin·no खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo भगवन्तंbha·ga·van·taṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā raṭṭhapālo bhagavantaṁ etadavoca:

    Then he went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him,

  116. 116

    “इच्छामहं,ic·chā·ma·haṃ भन्ते,bhan·te मातापितरोmā·tā·pi·ta·ro उद्दस्सेतुं,ud·das·se·tuṃ सचेsa·ce मंmaṃ भगवाbha·ga·vā अनुजानाती”ति।a·nu·jā·nā·tī

    “icchāmahaṁ, bhante, mātāpitaro uddassetuṁ, sace maṁ bhagavā anujānātī”ti.

    “Sir, I would like to visit my parents, if the Buddha allows it.”

  117. 117

    अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa चेतसाce·ta·sā चेतोce·to परिच्चpa·ric·ca मनसाकासि।ma·na·sā·kā·si

    Atha kho bhagavā āyasmato raṭṭhapālassa cetasā ceto paricca manasākāsi.

    Then the Buddha focused on encompassing Raṭṭhapāla’s mind.

  118. 118

    यथाya·thā भगवाbha·ga·vā अञ्ञासि:añ·ñā·si

    Yathā bhagavā aññāsi:

    When he knew that

  119. 119

    “अभब्बोa·bhab·bo खोkho रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo कुलपुत्तोku·la·put·to सिक्खंsik·khaṃ पच्चक्खायpac·cak·khā·ya हीनायावत्तितुन्”ति,hī·nā·yā·vat·ti·tun अथa·tha खोkho भगवाbha·ga·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    “abhabbo kho raṭṭhapālo kulaputto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitun”ti, atha kho bhagavā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:

    it was impossible for Raṭṭhapāla to resign the training and return to a lesser life, he said,

  120. 120

    “यस्सदानिyas·sa·dā·ni त्वं,tvaṃ रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la कालंkā·laṃ मञ्ञसी”ति।mañ·ña·sī

    “yassadāni tvaṁ, raṭṭhapāla, kālaṁ maññasī”ti.

    “Please, Raṭṭhapāla, go at your convenience.”

  121. 121

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo उट्ठायासनाuṭ·ṭhā·yā·sa·nā भगवन्तंbha·ga·van·taṃ अभिवादेत्वाa·bhi·vā·det·vā पदक्खिणंpa·dak·khi·ṇaṃ कत्वाkat·vā सेनासनंse·nā·sa·naṃ संसामेत्वाsaṃ·sā·met·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya येनye·na थुल्लकोट्ठिकंthul·la·koṭ·ṭhi·kaṃ तेनte·na चारिकंcā·ri·kaṃ पक्कामि।pak·kā·mi

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya yena thullakoṭṭhikaṁ tena cārikaṁ pakkāmi.

    And then Raṭṭhapāla rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right. Then he set his lodgings in order and, taking his bowl and robe, set out for Thullakoṭṭhika.

  122. 122

    अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na चारिकंcā·ri·kaṃ चरमानोca·ra·mā·no येनye·na थुल्लकोट्ठिकोthul·la·koṭ·ṭhi·ko तदवसरि।ta·da·va·sa·ri

    Anupubbena cārikaṁ caramāno yena thullakoṭṭhiko tadavasari.

    Traveling stage by stage, he arrived at Thullakoṭṭhika,

  123. 123

    तत्रtat·ra सुदंsu·daṃ आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke विहरतिvi·ha·ra·ti रञ्ञोrañ·ño कोरब्यस्सko·rab·yas·sa मिगचीरे।mi·ga·cī·re

    Tatra sudaṁ āyasmā raṭṭhapālo thullakoṭṭhike viharati rañño korabyassa migacīre.

    where he stayed in King Koravya’s deer range.

  124. 124

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya थुल्लकोट्ठिकंthul·la·koṭ·ṭhi·kaṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya पाविसि।pā·vi·si

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya thullakoṭṭhikaṁ piṇḍāya pāvisi.

    Then Raṭṭhapāla robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Thullakoṭṭhika for alms.

  125. 125

    थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke सपदानंsa·pa·dā·naṃ पिण्डायpiṇ·ḍā·ya चरमानोca·ra·mā·no येनye·na सकपितुsa·ka·pi·tu निवेसनंni·ve·sa·naṃ तेनुपसङ्कमि।te·nu·pa·saṅ·ka·mi

    Thullakoṭṭhike sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena sakapitu nivesanaṁ tenupasaṅkami.

    Wandering indiscriminately for almsfood, he approached his own father’s house.

  126. 126

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā मज्झिमायmaj·jhi·mā·ya द्वारसालायdvā·ra·sā·lā·ya उल्लिखापेति।ul·li·khā·pe·ti

    Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa pitā majjhimāya dvārasālāya ullikhāpeti.

    Now at that time Raṭṭhapāla’s father was having his hair dressed in the hall of the middle gate.

  127. 127

    अद्दसाad·da·sā खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ दूरतोवdū·ra·to·va आगच्छन्तं।ā·gac·chan·taṃ

    Addasā kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ dūratova āgacchantaṁ.

    He saw Raṭṭhapāla coming off in the distance

  128. 128

    दिस्वानdis·vā·na एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna etadavoca:

    and said,

  129. 129

    “इमेहिi·me·hi मुण्डकेहिmuṇ·ḍa·ke·hi समणकेहिsa·ma·ṇa·ke·hi अम्हाकंam·hā·kaṃ एकपुत्तकोe·ka·put·ta·ko पियोpi·yo मनापोma·nā·po पब्बाजितो”ति।pab·bā·ji·to

    “imehi muṇḍakehi samaṇakehi amhākaṁ ekaputtako piyo manāpo pabbājito”ti.

    “Our dear and beloved only son was made to go forth by these shavelings, these fake ascetics!”

  130. 130

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo सकपितुsa·ka·pi·tu निवेसनेni·ve·sa·ne नेवne·va दानंdā·naṃ अलत्थa·lat·tha नna पच्चक्खानं;pac·cak·khā·naṃ

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo sakapitu nivesane neva dānaṁ alattha na paccakkhānaṁ;

    And at his own father’s home Raṭṭhapāla received neither alms nor a polite refusal,

  131. 131

    अञ्ञदत्थुañ·ña·dat·thu अक्कोसमेवak·ko·sa·me·va अलत्थ।a·lat·tha

    aññadatthu akkosameva alattha.

    but only abuse.

  132. 132

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa ञातिदासीñā·ti·dā·sī आभिदोसिकंā·bhi·do·si·kaṃ कुम्मासंkum·mā·saṃ छड्डेतुकामाchaḍ·ḍe·tu·kā·mā होति।ho·ti

    Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī ābhidosikaṁ kummāsaṁ chaḍḍetukāmā hoti.

    Now at that time a family bondservant wanted to throw away the previous night’s porridge.

  133. 133

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo तंtaṃ ञातिदासिंñā·ti·dā·siṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo taṁ ñātidāsiṁ etadavoca:

    So Raṭṭhapāla said to her,

  134. 134

    “सचेतं,sa·ce·taṃ भगिनि,bha·gi·ni छड्डनीयधम्मं,chaḍ·ḍa·nī·ya·dham·maṃ इधi·dha मेme पत्तेpat·te आकिरा”ति।ā·ki·rā

    “sacetaṁ, bhagini, chaḍḍanīyadhammaṁ, idha me patte ākirā”ti.

    “If that’s to be thrown away, sister, pour it here in my bowl.”

  135. 135

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa ञातिदासीñā·ti·dā·sī तंtaṃ आभिदोसिकंā·bhi·do·si·kaṃ कुम्मासंkum·mā·saṃ आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पत्तेpat·te आकिरन्तीā·ki·ran·tī हत्थानञ्चhat·thā·nañ·ca पादानञ्चpā·dā·nañ·ca सरस्सsa·ras·sa चca निमित्तंni·mit·taṃ अग्गहेसि।ag·ga·he·si

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī taṁ ābhidosikaṁ kummāsaṁ āyasmato raṭṭhapālassa patte ākirantī hatthānañca pādānañca sarassa ca nimittaṁ aggahesi.

    As she was pouring the porridge into his bowl, she recognized the features of his hands, feet, and voice.

  136. 136

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa ञातिदासीñā·ti·dā·sī येनायस्मतोye·nā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa माताmā·tā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa मातरंmā·ta·raṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī yenāyasmato raṭṭhapālassa mātā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato raṭṭhapālassa mātaraṁ etadavoca:

    She then went to his mother and said,

  137. 137

    “यग्घेय्ये,yag·ghey·ye जानेय्यासि:jā·ney·yā·si

    “yaggheyye, jāneyyāsi:

    “Please, madam, you should know this.

  138. 138

    ‘अय्यपुत्तोay·ya·put·to रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo अनुप्पत्तो’”ति।a·nup·pat·to

    ‘ayyaputto raṭṭhapālo anuppatto’”ti.

    Master Raṭṭhapāla has arrived.”

  139. 139

    “सचे,sa·ce जे,je सच्चंsac·caṃ भणसि,bha·ṇa·si अदासिंa·dā·siṃ तंtaṃ करोमी”ति।ka·ro·mī

    “Sace, je, saccaṁ bhaṇasi, adāsiṁ taṁ karomī”ti.

    “If you speak the truth, wench, I’ll make you a free woman!”

  140. 140

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa माताmā·tā येनायस्मतोye·nā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पितरंpi·ta·raṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa mātā yenāyasmato raṭṭhapālassa pitā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato raṭṭhapālassa pitaraṁ etadavoca:

    Then Raṭṭhapāla’s mother went to his father and said,

  141. 141

    “यग्घे,yag·ghe गहपति,ga·ha·pa·ti जानेय्यासि:jā·ney·yā·si

    “yagghe, gahapati, jāneyyāsi:

    “Please householder, you should know this.

  142. 142

    ‘रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo किरki·ra कुलपुत्तोku·la·put·to अनुप्पत्तो’”ति?a·nup·pat·to

    ‘raṭṭhapālo kira kulaputto anuppatto’”ti?

    It seems our son Raṭṭhapāla has arrived.”

  143. 143

    तेनte·na खोkho पनpa·na समयेनsa·ma·ye·na आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo तंtaṃ आभिदोसिकंā·bhi·do·si·kaṃ कुम्मासंkum·mā·saṃ अञ्ञतरंañ·ña·ta·raṃ कुट्टमूलंkuṭ·ṭa·mū·laṃ निस्सायnis·sā·ya परिभुञ्जति।pa·ri·bhuñ·ja·ti

    Tena kho pana samayena āyasmā raṭṭhapālo taṁ ābhidosikaṁ kummāsaṁ aññataraṁ kuṭṭamūlaṁ nissāya paribhuñjati.

    Now at that time Raṭṭhapāla was eating last night’s porridge by a wall.

  144. 144

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā येनायस्माye·nā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:

    Then Raṭṭhapāla’s father went up to him and said,

  145. 145

    “अत्थिat·thi नाम,nā·ma तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la आभिदोसिकंā·bhi·do·si·kaṃ कुम्मासंkum·mā·saṃ परिभुञ्जिस्ससि?pa·ri·bhuñ·jis·sa·si

    “atthi nāma, tāta raṭṭhapāla, ābhidosikaṁ kummāsaṁ paribhuñjissasi?

    “Dear Raṭṭhapāla! How can you be eating last night’s porridge?

  146. 146

    ननु,na·nu तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la सकंsa·kaṃ गेहंge·haṃ गन्तब्बन्”ति?gan·tab·ban

    Nanu, tāta raṭṭhapāla, sakaṁ gehaṁ gantabban”ti?

    Why not go to your own home?”

  147. 147

    “कुतोku·to नो,no गहपति,ga·ha·pa·ti अम्हाकंam·hā·kaṃ गेहंge·haṃ अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितानं?pab·ba·ji·tā·naṃ

    “Kuto no, gahapati, amhākaṁ gehaṁ agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ?

    “Householder, how could those of us who have gone forth from the lay life to homelessness have a house?

  148. 148

    अनगाराa·na·gā·rā मयं,ma·yaṃ गहपति।ga·ha·pa·ti

    Anagārā mayaṁ, gahapati.

    We are homeless, householder.

  149. 149

    अगमम्हa·ga·mam·ha खोkho ते,te गहपति,ga·ha·pa·ti गेहं,ge·haṃ तत्थtat·tha नेवne·va दानंdā·naṃ अलत्थम्हa·lat·tham·ha नna पच्चक्खानं;pac·cak·khā·naṃ

    Agamamha kho te, gahapati, gehaṁ, tattha neva dānaṁ alatthamha na paccakkhānaṁ;

    I came to your house, but there I received neither alms nor a polite refusal,

  150. 150

    अञ्ञदत्थुañ·ña·dat·thu अक्कोसमेवak·ko·sa·me·va अलत्थम्हा”ति।a·lat·tham·hā

    aññadatthu akkosameva alatthamhā”ti.

    but only abuse.”

  151. 151

    “एहि,e·hi तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la घरंgha·raṃ गमिस्सामा”ति।ga·mis·sā·mā

    “Ehi, tāta raṭṭhapāla, gharaṁ gamissāmā”ti.

    “Come, dear Raṭṭhapāla, let’s go to the house.”

  152. 152

    “अलं,a·laṃ गहपति,ga·ha·pa·ti कतंka·taṃ मेme अज्जaj·ja भत्तकिच्चं”।bhat·ta·kic·caṃ

    “Alaṁ, gahapati, kataṁ me ajja bhattakiccaṁ”.

    “Enough, householder. My meal is finished for today.”

  153. 153

    “तेनte·na हि,hi तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अधिवासेहिa·dhi·vā·se·hi स्वातनायsvā·ta·nā·ya भत्तन्”ति।bhat·tan

    “Tena hi, tāta raṭṭhapāla, adhivāsehi svātanāya bhattan”ti.

    “Well then, dear Raṭṭhapāla, please accept tomorrow’s meal from me.”

  154. 154

    अधिवासेसिa·dhi·vā·se·si खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo तुण्हीभावेन।tuṇ·hī·bhā·ve·na

    Adhivāsesi kho āyasmā raṭṭhapālo tuṇhībhāvena.

    Raṭṭhapāla consented with silence.

  155. 155

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa अधिवासनंa·dhi·vā·sa·naṃ विदित्वाvi·dit·vā येनye·na सकंsa·kaṃ निवेसनंni·ve·sa·naṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā महन्तंma·han·taṃ हिरञ्ञसुवण्णस्सhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇas·sa पुञ्जंpuñ·jaṃ कारापेत्वाkā·rā·pet·vā किलञ्जेहिki·lañ·je·hi पटिच्छादेत्वाpa·ṭic·chā·det·vā आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पुराणदुतियिकाpu·rā·ṇa·du·ti·yi·kā आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmato raṭṭhapālassa adhivāsanaṁ viditvā yena sakaṁ nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mahantaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ kārāpetvā kilañjehi paṭicchādetvā āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyikā āmantesi:

    Then, knowing that Raṭṭhapāla had consented, his father went back to his own house. He made a heap of gold, both coined and uncoined, and hid it under mats. Then he addressed Raṭṭhapāla’s former wives,

  156. 156

    “एथe·tha तुम्हे,tum·he वधुयो,va·dhu·yo येनye·na अलङ्कारेनa·laṅ·kā·re·na अलङ्कताa·laṅ·ka·tā पुब्बेpub·be रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कुलपुत्तस्सku·la·put·tas·sa पियाpi·yā होथho·tha मनापाma·nā·pā तेनte·na अलङ्कारेनa·laṅ·kā·re·na अलङ्करोथा”ति।a·laṅ·ka·ro·thā

    “etha tumhe, vadhuyo, yena alaṅkārena alaṅkatā pubbe raṭṭhapālassa kulaputtassa piyā hotha manāpā tena alaṅkārena alaṅkarothā”ti.

    “Please, daughters-in-law, adorn yourselves in the way that our son Raṭṭhapāla found you most adorable.”

  157. 157

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā तस्साtas·sā रत्तियाrat·ti·yā अच्चयेनac·ca·ye·na सकेsa·ke निवेसनेni·ve·sa·ne पणीतंpa·ṇī·taṃ खादनीयंkhā·da·nī·yaṃ भोजनीयंbho·ja·nī·yaṃ पटियादापेत्वाpa·ṭi·yā·dā·pet·vā आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa कालंkā·laṃ आरोचेसि:ā·ro·ce·si

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā āyasmato raṭṭhapālassa kālaṁ ārocesi:

    And when the night had passed Raṭṭhapāla’s father had delicious fresh and cooked foods prepared in his own home, and announced the time to the Venerable Raṭṭhapāla, saying,

  158. 158

    “कालो,kā·lo तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ भत्तन्”ति।bhat·tan

    “kālo, tāta raṭṭhapāla, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

    “Sir, it’s time. The meal is ready.”

  159. 159

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo पुब्बण्हसमयंpub·baṇ·ha·sa·ma·yaṃ निवासेत्वाni·vā·set·vā पत्तचीवरमादायpat·ta·cī·va·ra·mā·dā·ya येनye·na सकपितुsa·ka·pi·tu निवेसनंni·ve·sa·naṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसनेā·sa·ne निसीदि।ni·sī·di अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā तंtaṃ हिरञ्ञसुवण्णस्सhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇas·sa पुञ्जंpuñ·jaṃ विवरापेत्वाvi·va·rā·pet·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sakapitu nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā taṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ vivarāpetvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:

    Then Raṭṭhapāla robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to his father’s home, and sat down on the seat spread out. Raṭṭhapāla’s father, revealing the heap of gold, both coined and uncoined, said to him,

  160. 160

    “इदंi·daṃ ते,te तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la मातुmā·tu मत्तिकंmat·ti·kaṃ धनं,dha·naṃ अञ्ञंañ·ñaṃ पेत्तिकं,pet·ti·kaṃ अञ्ञंañ·ñaṃ पितामहं।pi·tā·ma·haṃ

    “idaṁ te, tāta raṭṭhapāla, mātu mattikaṁ dhanaṁ, aññaṁ pettikaṁ, aññaṁ pitāmahaṁ.

    “Dear Raṭṭhapāla, this is your maternal fortune. There’s another paternal fortune, and an ancestral one.

  161. 161

    सक्का,sak·kā तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भोगेbho·ge चca भुञ्जितुंbhuñ·ji·tuṃ पुञ्ञानिpuñ·ñā·ni चca कातुं।kā·tuṃ

    Sakkā, tāta raṭṭhapāla, bhoge ca bhuñjituṁ puññāni ca kātuṁ.

    You can both enjoy your wealth and make merit.

  162. 162

    एहिe·hi त्वं,tvaṃ तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la हीनायावत्तित्वाhī·nā·yā·vat·tit·vā भोगेbho·ge चca भुञ्जस्सुbhuñ·jas·su पुञ्ञानिpuñ·ñā·ni चca करोही”ति।ka·ro·hī

    Ehi tvaṁ, tāta raṭṭhapāla, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohī”ti.

    Come, return to a lesser life, enjoy wealth, and make merit!”

  163. 163

    “सचेsa·ce मेme त्वं,tvaṃ गहपति,ga·ha·pa·ti वचनंva·ca·naṃ करेय्यासि,ka·rey·yā·si इमंi·maṃ हिरञ्ञसुवण्णस्सhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇas·sa पुञ्जंpuñ·jaṃ सकटेsa·ka·ṭe आरोपेत्वाā·ro·pet·vā निब्बाहापेत्वाnib·bā·hā·pet·vā मज्झेगङ्गायmaj·jhe·gaṅ·gā·ya नदियाna·di·yā सोतेso·te ओपिलापेय्यासि।o·pi·lā·pey·yā·si

    “Sace me tvaṁ, gahapati, vacanaṁ kareyyāsi, imaṁ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṁ sakaṭe āropetvā nibbāhāpetvā majjhegaṅgāya nadiyā sote opilāpeyyāsi.

    “If you’d follow my advice, householder, you’d have this heap of gold, both coined and uncoined, loaded on a cart and carried away to be dumped in the middle of the Ganges River.

  164. 164

    तंtaṃ किस्सkis·sa हेतु?he·tu

    Taṁ kissa hetu?

    Why is that?

  165. 165

    येye उप्पज्जिस्सन्तिup·paj·jis·san·ti हिhi ते,te गहपति,ga·ha·pa·ti ततोनिदानंta·to·ni·dā·naṃ सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा”ति।so·ka·pa·ri·de·va·duk·kha·do·ma·nas·su·pā·yā·sā

    Ye uppajjissanti hi te, gahapati, tatonidānaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā”ti.

    Because this will bring you nothing but sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress.”

  166. 166

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पुराणदुतियिकाpu·rā·ṇa·du·ti·yi·kā पच्चेकंpac·ce·kaṃ पादेसुpā·de·su गहेत्वाga·het·vā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ एतदवोचुं:e·ta·da·vo·cuṃ

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyikā paccekaṁ pādesu gahetvā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavocuṁ:

    Then Raṭṭhapāla’s former wives each clasped his feet and said,

  167. 167

    “कीदिसाkī·di·sā नामnā·ma ता,tā अय्यपुत्त,ay·ya·put·ta अच्छरायोac·cha·rā·yo यासंyā·saṃ त्वंtvaṃ हेतुhe·tu ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरसी”ति?ca·ra·sī

    “kīdisā nāma tā, ayyaputta, accharāyo yāsaṁ tvaṁ hetu brahmacariyaṁ carasī”ti?

    “What are they like, master, the nymphs for whom you lead the spiritual life?”

  168. 168

    “नna खोkho मयं,ma·yaṃ भगिनी,bha·gi·nī अच्छरानंac·cha·rā·naṃ हेतुhe·tu ब्रह्मचरियंbrah·ma·ca·ri·yaṃ चरामा”ति।ca·rā·mā

    “Na kho mayaṁ, bhaginī, accharānaṁ hetu brahmacariyaṁ carāmā”ti.

    “Sisters, I don’t lead the spiritual life for the sake of nymphs.”

  169. 169

    “भगिनिवादेनbha·gi·ni·vā·de·na नोno अय्यपुत्तोay·ya·put·to रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo समुदाचरती”तिsa·mu·dā·ca·ra·tī ताtā तत्थेवtat·the·va मुच्छिताmuc·chi·tā पपतिंसु।pa·pa·tiṃ·su

    “Bhaginivādena no ayyaputto raṭṭhapālo samudācaratī”ti tā tattheva mucchitā papatiṁsu.

    Saying, “Our master Raṭṭhapāla addresses us as sisters!” they fainted right away.

  170. 170

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo पितरंpi·ta·raṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pitaraṁ etadavoca:

    Then Raṭṭhapāla said to his father,

  171. 171

    “सचे,sa·ce गहपति,ga·ha·pa·ti भोजनंbho·ja·naṃ दातब्बं,dā·tab·baṃ देथ;de·tha

    “sace, gahapati, bhojanaṁ dātabbaṁ, detha;

    “If there is food to be given, householder, please give it.

  172. 172

    माmā नोno विहेठेथा”ति।vi·he·ṭhe·thā

    mā no viheṭhethā”ti.

    But don’t harass me.”

  173. 173

    “भुञ्ज,bhuñ·ja तातtā·ta रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ भत्तन्”ति।bhat·tan

    “Bhuñja, tāta raṭṭhapāla, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

    “Eat, dear Raṭṭhapāla. The meal is ready.”

  174. 174

    अथa·tha खोkho आयस्मतोā·yas·ma·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa पिताpi·tā आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ पणीतेनpa·ṇī·te·na खादनीयेनkhā·da·nī·ye·na भोजनीयेनbho·ja·nī·ye·na सहत्थाsa·hat·thā सन्तप्पेसिsan·tap·pe·si सम्पवारेसि।sam·pa·vā·re·si

    Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.

    Then Raṭṭhapāla’s father served and satisfied Venerable Raṭṭhapāla with his own hands with delicious fresh and cooked foods.

  175. 175

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo भुत्तावीbhut·tā·vī ओनीतपत्तपाणीo·nī·ta·pat·ta·pā·ṇī ठितकोवṭhi·ta·ko·va इमाi·mā गाथाgā·thā अभासि:a·bhā·si

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo bhuttāvī onītapattapāṇī ṭhitakova imā gāthā abhāsi:

    When he had eaten and washed his hand and bowl, he spoke this verse while standing right there:

  176. 176

    “पस्सpas·sa चित्तीकतंcit·tī·ka·taṃ बिम्बं,bim·baṃ

    “Passa cittīkataṁ bimbaṁ,

    “See this fancy puppet,

  177. 177

    अरुकायंa·ru·kā·yaṃ समुस्सितं;sa·mus·si·taṃ

    arukāyaṁ samussitaṁ;

    a body built of sores,

  178. 178

    आतुरंā·tu·raṃ बहुसङ्कप्पं,ba·hu·saṅ·kap·paṃ

    Āturaṁ bahusaṅkappaṁ,

    diseased, obsessed over,

  179. 179

    यस्सyas·sa नत्थिnat·thi धुवंdhu·vaṃ ठिति।ṭhi·ti

    yassa natthi dhuvaṁ ṭhiti.

    in which nothing lasts at all.

  180. 180

    पस्सpas·sa चित्तीकतंcit·tī·ka·taṃ रूपं,rū·paṃ

    Passa cittīkataṁ rūpaṁ,

    See this fancy figure,

  181. 181

    मणिनाma·ṇi·nā कुण्डलेनkuṇ·ḍa·le·na च;ca

    maṇinā kuṇḍalena ca;

    with its gems and earrings;

  182. 182

    अट्ठिaṭ·ṭhi तचेनta·ce·na ओनद्धं,o·nad·dhaṃ

    Aṭṭhi tacena onaddhaṁ,

    it is bones swathed in skin,

  183. 183

    सहsa·ha वत्थेभिvat·the·bhi सोभति।so·bha·ti

    saha vatthebhi sobhati.

    made pretty by its clothes.

  184. 184

    अलत्तककताa·lat·ta·ka·ka·tā पादा,pā·dā

    Alattakakatā pādā,

    Rouged feet

  185. 185

    मुखंmu·khaṃ चुण्णकमक्खितं;cuṇ·ṇa·ka·mak·khi·taṃ

    mukhaṁ cuṇṇakamakkhitaṁ;

    and powdered face

  186. 186

    अलंa·laṃ बालस्सbā·las·sa मोहाय,mo·hā·ya

    Alaṁ bālassa mohāya,

    may be enough to beguile a fool,

  187. 187

    नोno चca पारगवेसिनो।pā·ra·ga·ve·si·no

    no ca pāragavesino.

    but not a seeker of the far shore.

  188. 188

    अट्ठापदकताaṭ·ṭhā·pa·da·ka·tā केसा,ke·sā

    Aṭṭhāpadakatā kesā,

    Hair in eight braids

  189. 189

    नेत्ताnet·tā अञ्जनमक्खिता;añ·ja·na·mak·khi·tā

    nettā añjanamakkhitā;

    and eyeshadow

  190. 190

    अलंa·laṃ बालस्सbā·las·sa मोहाय,mo·hā·ya

    Alaṁ bālassa mohāya,

    may be enough to beguile a fool,

  191. 191

    नोno चca पारगवेसिनो।pā·ra·ga·ve·si·no

    no ca pāragavesino.

    but not a seeker of the far shore.

  192. 192

    अञ्जनीवañ·ja·nī·va नवाna·vā चित्ता,cit·tā

    Añjanīva navā cittā,

    A rotting body all adorned

  193. 193

    पूतिकायोpū·ti·kā·yo अलङ्कतो;a·laṅ·ka·to

    pūtikāyo alaṅkato;

    like a freshly painted makeup box

  194. 194

    अलंa·laṃ बालस्सbā·las·sa मोहाय,mo·hā·ya

    Alaṁ bālassa mohāya,

    may be enough to beguile a fool,

  195. 195

    नोno चca पारगवेसिनो।pā·ra·ga·ve·si·no

    no ca pāragavesino.

    but not a seeker of the far shore.

  196. 196

    ओदहिo·da·hi मिगवोmi·ga·vo पासं,pā·saṃ

    Odahi migavo pāsaṁ,

    The hunter laid his snare,

  197. 197

    नासदाnā·sa·dā वाकरंvā·ka·raṃ मिगो;mi·go

    nāsadā vākaraṁ migo;

    but the deer didn’t spring the trap.

  198. 198

    भुत्वाbhut·vā निवापंni·vā·paṃ गच्छाम,gac·chā·ma

    Bhutvā nivāpaṁ gacchāma,

    I’ve eaten the bait and now I go,

  199. 199

    कन्दन्तेkan·dan·te मिगबन्धके”ति।mi·ga·ban·dha·ke

    kandante migabandhake”ti.

    leaving the trapper to lament.”

  200. 200

    अथa·tha खोkho आयस्माā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo ठितकोवṭhi·ta·ko·va इमाi·mā गाथाgā·thā भासित्वाbhā·sit·vā येनye·na रञ्ञोrañ·ño कोरब्यस्सko·rab·yas·sa मिगचीरंmi·ga·cī·raṃ तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā अञ्ञतरस्मिंañ·ña·ta·ras·miṃ रुक्खमूलेruk·kha·mū·le दिवाविहारंdi·vā·vi·hā·raṃ निसीदि।ni·sī·di

    Atha kho āyasmā raṭṭhapālo ṭhitakova imā gāthā bhāsitvā yena rañño korabyassa migacīraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.

    Then Raṭṭhapāla, having spoke this verse while standing, went to King Koravya’s deer range and sat at the root of a tree for the day’s meditation.

  201. 201

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo मिगवंmi·ga·vaṃ आमन्तेसि:ā·man·te·si

    Atha kho rājā korabyo migavaṁ āmantesi:

    Then King Koravya addressed his gamekeeper,

  202. 202

    “सोधेहि,so·dhe·hi सम्मsam·ma मिगव,mi·ga·va मिगचीरंmi·ga·cī·raṃ उय्यानभूमिं;uy·yā·na·bhū·miṃ

    “sodhehi, samma migava, migacīraṁ uyyānabhūmiṁ;

    “My good gamekeeper, tidy up the park of the deer range.

  203. 203

    गच्छामgac·chā·ma सुभूमिंsu·bhū·miṃ दस्सनाया”ति।das·sa·nā·yā

    gacchāma subhūmiṁ dassanāyā”ti.

    We will go to see the scenery.”

  204. 204

    “एवं,e·vaṃ देवा”तिde·vā खोkho मिगवोmi·ga·vo रञ्ञोrañ·ño कोरब्यस्सko·rab·yas·sa पटिस्सुत्वाpa·ṭis·sut·vā मिगचीरंmi·ga·cī·raṃ सोधेन्तोso·dhen·to अद्दसad·da·sa आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ अञ्ञतरस्मिंañ·ña·ta·ras·miṃ रुक्खमूलेruk·kha·mū·le दिवाविहारंdi·vā·vi·hā·raṃ निसिन्नं।ni·sin·naṃ

    “Evaṁ, devā”ti kho migavo rañño korabyassa paṭissutvā migacīraṁ sodhento addasa āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisinnaṁ.

    “Yes, Your Majesty,” replied the gamekeeper. While tidying the deer range he saw Raṭṭhapāla sitting in meditation.

  205. 205

    दिस्वानdis·vā·na येनye·na राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā राजानंrā·jā·naṃ कोरब्यंko·rab·yaṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Disvāna yena rājā korabyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ korabyaṁ etadavoca:

    Seeing this, he went to the king, and said,

  206. 206

    “सुद्धंsud·dhaṃ खोkho ते,te देव,de·va मिगचीरं।mi·ga·cī·raṃ

    “suddhaṁ kho te, deva, migacīraṁ.

    “The deer range is tidy, Your Majesty.

  207. 207

    अत्थिat·thi चेत्थcet·tha रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo नामnā·ma कुलपुत्तोku·la·put·to इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke अग्गकुलस्सag·ga·ku·las·sa पुत्तोput·to यस्सyas·sa त्वंtvaṃ अभिण्हंa·bhiṇ·haṃ कित्तयमानोkit·ta·ya·mā·no अहोसि,a·ho·si सोso अञ्ञतरस्मिंañ·ña·ta·ras·miṃ रुक्खमूलेruk·kha·mū·le दिवाविहारंdi·vā·vi·hā·raṃ निसिन्नो”ति।ni·sin·no

    Atthi cettha raṭṭhapālo nāma kulaputto imasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto yassa tvaṁ abhiṇhaṁ kittayamāno ahosi, so aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisinno”ti.

    And the gentleman named Raṭṭhapāla, the son of the leading clan in Thullakoṭṭhika, of whom you have often spoken highly, is meditating there at the root of a tree.”

  208. 208

    “तेनte·na हि,hi सम्मsam·ma मिगव,mi·ga·va अलंa·laṃ दानज्जdā·naj·ja उय्यानभूमिया।uy·yā·na·bhū·mi·yā

    “Tena hi, samma migava, alaṁ dānajja uyyānabhūmiyā.

    “Well then, my good gamekeeper, that’s enough of the park for today.

  209. 209

    तमेवta·me·va दानिdā·ni मयंma·yaṃ भवन्तंbha·van·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ पयिरुपासिस्सामा”ति।pa·yi·ru·pā·sis·sā·mā

    Tameva dāni mayaṁ bhavantaṁ raṭṭhapālaṁ payirupāsissāmā”ti.

    Now I shall pay homage to the worthy Raṭṭhapāla.”

  210. 210

    अथa·tha खोkho राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo “यंyaṃ तत्थtat·tha खादनीयंkhā·da·nī·yaṃ भोजनीयंbho·ja·nī·yaṃ पटियत्तंpa·ṭi·yat·taṃ तंtaṃ सब्बंsab·baṃ विस्सज्जेथा”तिvis·saj·je·thā वत्वाvat·vā भद्रानिbhad·rā·ni भद्रानिbhad·rā·ni यानानिyā·nā·ni योजापेत्वाyo·jā·pet·vā भद्रंbhad·raṃ यानंyā·naṃ अभिरुहित्वाa·bhi·ru·hit·vā भद्रेहिbhad·re·hi भद्रेहिbhad·re·hi यानेहिyā·ne·hi थुल्लकोट्ठिकम्हाthul·la·koṭ·ṭhi·kam·hā निय्यासिniy·yā·si महच्चराजानुभावेनma·hac·ca·rā·jā·nu·bhā·ve·na आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ दस्सनाय।das·sa·nā·ya

    Atha kho rājā korabyo “yaṁ tattha khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ taṁ sabbaṁ vissajjethā”ti vatvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā bhadraṁ yānaṁ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi thullakoṭṭhikamhā niyyāsi mahaccarājānubhāvena āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ dassanāya.

    And then King Koravya said, “Distribute the fresh and cooked foods that have been prepared there.” He had the finest carriages harnessed. Then he mounted a fine carriage and, along with other fine carriages, set out in full royal pomp from Thullakoṭṭhika to see Raṭṭhapāla.

  211. 211

    यावतिकाyā·va·ti·kā यानस्सyā·nas·sa भूमिbhū·mi यानेनyā·ne·na गन्त्वाgan·tvā यानाyā·nā पच्चोरोहित्वाpac·co·ro·hit·vā पत्तिकोवpat·ti·ko·va उस्सटायus·sa·ṭā·ya उस्सटायus·sa·ṭā·ya परिसायpa·ri·sā·ya येनायस्माye·nā·yas·mā रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo तेनुपसङ्कमि;te·nu·pa·saṅ·ka·mi उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā आयस्मताā·yas·ma·tā रट्ठपालेनraṭ·ṭha·pā·le·na सद्धिंsad·dhiṃ सम्मोदि।sam·mo·di सम्मोदनीयंsam·mo·da·nī·yaṃ कथंka·thaṃ सारणीयंsā·ra·ṇī·yaṃ वीतिसारेत्वाvī·ti·sā·ret·vā एकमन्तंe·ka·man·taṃ अट्ठासि।aṭ·ṭhā·si एकमन्तंe·ka·man·taṃ ठितोṭhi·to खोkho राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ussaṭāya ussaṭāya parisāya yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā raṭṭhapālena saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho rājā korabyo āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:

    He went by carriage as far as the terrain allowed, then descended and approached Raṭṭhapāla on foot, together with a group of eminent officials. They exchanged greetings, and, when the greetings and polite conversation were over, he stood to one side and said to Raṭṭhapāla:

  212. 212

    “इधi·dha भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo हत्थत्थरेhat·that·tha·re निसीदतू”ति।ni·sī·da·tū

    “idha bhavaṁ raṭṭhapālo hatthatthare nisīdatū”ti.

    “Here, worthy Raṭṭhapāla, sit on this elephant rug.”

  213. 213

    “अलं,a·laṃ महाराज,ma·hā·rā·ja निसीदni·sī·da त्वं;tvaṃ

    “Alaṁ, mahārāja, nisīda tvaṁ;

    “Enough, Great King, you sit on it.

  214. 214

    निसिन्नोni·sin·no अहंa·haṃ सकेsa·ke आसने”ति।ā·sa·ne

    nisinno ahaṁ sake āsane”ti.

    I’m sitting on my own seat.”

  215. 215

    निसीदिni·sī·di राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo पञ्ञत्तेpañ·ñat·te आसने।ā·sa·ne निसज्जni·saj·ja खोkho राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo आयस्मन्तंā·yas·man·taṃ रट्ठपालंraṭ·ṭha·pā·laṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Nisīdi rājā korabyo paññatte āsane. Nisajja kho rājā korabyo āyasmantaṁ raṭṭhapālaṁ etadavoca:

    So the king sat down on the seat spread out, and said:

  216. 216

    “चत्तारिमानि,cat·tā·ri·mā·ni भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la पारिजुञ्ञानिpā·ri·juñ·ñā·ni येहिye·hi पारिजुञ्ञेहिpā·ri·juñ·ñe·hi समन्नागताsa·man·nā·ga·tā इधेकच्चेi·dhe·kac·ce केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजन्ति।pab·ba·jan·ti

    “Cattārimāni, bho raṭṭhapāla, pārijuññāni yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti.

    “Worthy Raṭṭhapāla, there are these four kinds of decay. Because of these, some people shave off their hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.

  217. 217

    कतमानिka·ta·mā·ni चत्तारि?cat·tā·ri

    Katamāni cattāri?

    What four?

  218. 218

    जरापारिजुञ्ञं,ja·rā·pā·ri·juñ·ñaṃ ब्याधिपारिजुञ्ञं,byā·dhi·pā·ri·juñ·ñaṃ भोगपारिजुञ्ञं,bho·ga·pā·ri·juñ·ñaṃ ञातिपारिजुञ्ञं।ñā·ti·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Jarāpārijuññaṁ, byādhipārijuññaṁ, bhogapārijuññaṁ, ñātipārijuññaṁ.

    Decay due to old age, decay due to sickness, decay of wealth, and decay of relatives.

  219. 219

    कतमञ्च,ka·ta·mañ·ca भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la जरापारिजुञ्ञं?ja·rā·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Katamañca, bho raṭṭhapāla, jarāpārijuññaṁ?

    And what is decay due to old age?

  220. 220

    इध,i·dha भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la एकच्चोe·kac·co जिण्णोjiṇ·ṇo होतिho·ti वुड्ढोvuḍ·ḍho महल्लकोma·hal·la·ko अद्धगतोad·dha·ga·to वयोअनुप्पत्तो।va·yo·a·nup·pat·to

    Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco jiṇṇo hoti vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto.

    It’s when someone is old, elderly, and senior, advanced in years, and has reached the final stage of life.

  221. 221

    सोso इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So iti paṭisañcikkhati:

    They reflect:

  222. 222

    ‘अहंa·haṃ खोम्हिkhom·hi एतरहिe·ta·ra·hi जिण्णोjiṇ·ṇo वुड्ढोvuḍ·ḍho महल्लकोma·hal·la·ko अद्धगतोad·dha·ga·to वयोअनुप्पत्तो।va·yo·a·nup·pat·to

    ‘ahaṁ khomhi etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto.

    ‘I’m now old, elderly, and senior. I’m advanced in years and have reached the final stage of life.

  223. 223

    नna खोkho पनpa·na मयाma·yā सुकरंsu·ka·raṃ अनधिगतंa·na·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ अधिगन्तुंa·dhi·gan·tuṃ अधिगतंa·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ फातिंphā·tiṃ कातुं।kā·tuṃ

    Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.

    It’s not easy for me to acquire more wealth or to increase the wealth I’ve already acquired.

  224. 224

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यन्’ति।pab·ba·jey·yan

    Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.

    Why don’t I shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness?’

  225. 225

    सोso तेनte·na जरापारिजुञ्ञेनja·rā·pā·ri·juñ·ñe·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजति।pab·ba·ja·ti

    So tena jarāpārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

    So because of that decay due to old age they go forth.

  226. 226

    इदंi·daṃ वुच्चति,vuc·ca·ti भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la जरापारिजुञ्ञं।ja·rā·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, jarāpārijuññaṁ.

    This is called decay due to old age.

  227. 227

    भवंbha·vaṃ खोkho पनpa·na रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo एतरहिe·ta·ra·hi दहरोda·ha·ro युवाyu·vā सुसुकाळकेसोsu·su·kā·ḷa·ke·so भद्रेनbhad·re·na योब्बनेनyob·ba·ne·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to पठमेनpa·ṭha·me·na वयसा।va·ya·sā

    Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo etarahi daharo yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā.

    But worthy Raṭṭhapāla is now a youth, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life.

  228. 228

    तंtaṃ भोतोbho·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa जरापारिजुञ्ञंja·rā·pā·ri·juñ·ñaṃ नत्थि।nat·thi

    Taṁ bhoto raṭṭhapālassa jarāpārijuññaṁ natthi.

    You have no decay due to old age.

  229. 229

    किंkiṃ भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo ञत्वाñat·vā वाvā दिस्वाdis·vā वाvā सुत्वाsut·vā वाvā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो?pab·ba·ji·to

    Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?

    So what did you know or see or hear that made you go forth?

  230. 230

    कतमञ्च,ka·ta·mañ·ca भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la ब्याधिपारिजुञ्ञं?byā·dhi·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Katamañca, bho raṭṭhapāla, byādhipārijuññaṁ?

    And what is decay due to sickness?

  231. 231

    इध,i·dha भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la एकच्चोe·kac·co आबाधिकोā·bā·dhi·ko होतिho·ti दुक्खितोduk·khi·to बाळ्हगिलानो।bā·ḷha·gi·lā·no

    Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.

    It’s when someone is sick, suffering, gravely ill.

  232. 232

    सोso इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So iti paṭisañcikkhati:

    They reflect:

  233. 233

    ‘अहंa·haṃ खोम्हिkhom·hi एतरहिe·ta·ra·hi आबाधिकोā·bā·dhi·ko दुक्खितोduk·khi·to बाळ्हगिलानो।bā·ḷha·gi·lā·no

    ‘ahaṁ khomhi etarahi ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

    ‘I’m now sick, suffering, gravely ill.

  234. 234

    नna खोkho पनpa·na मयाma·yā सुकरंsu·ka·raṃ अनधिगतंa·na·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ अधिगन्तुंa·dhi·gan·tuṃ अधिगतंa·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ फातिंphā·tiṃ कातुं।kā·tuṃ

    Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.

    It’s not easy for me to acquire more wealth or to increase the wealth I’ve already acquired.

  235. 235

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यन्’ति।pab·ba·jey·yan

    Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.

    Why don’t I go forth from the lay life to homelessness?’

  236. 236

    सोso तेनte·na ब्याधिपारिजुञ्ञेनbyā·dhi·pā·ri·juñ·ñe·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजति।pab·ba·ja·ti

    So tena byādhipārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

    So because of that decay due to sickness they go forth.

  237. 237

    इदंi·daṃ वुच्चति,vuc·ca·ti भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la ब्याधिपारिजुञ्ञं।byā·dhi·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, byādhipārijuññaṁ.

    This is called decay due to sickness.

  238. 238

    भवंbha·vaṃ खोkho पनpa·na रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo एतरहिe·ta·ra·hi अप्पाबाधोap·pā·bā·dho अप्पातङ्कोap·pā·taṅ·ko समवेपाकिनियाsa·ma·ve·pā·ki·ni·yā गहणियाga·ha·ṇi·yā समन्नागतोsa·man·nā·ga·to नातिसीतायnā·ti·sī·tā·ya नाच्चुण्हाय।nāc·cuṇ·hā·ya

    Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo etarahi appābādho appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya.

    But worthy Raṭṭhapāla is now rarely ill or unwell. Your stomach digests well, being neither too hot nor too cold.

  239. 239

    तंtaṃ भोतोbho·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa ब्याधिपारिजुञ्ञंbyā·dhi·pā·ri·juñ·ñaṃ नत्थि।nat·thi

    Taṁ bhoto raṭṭhapālassa byādhipārijuññaṁ natthi.

    You have no decay due to sickness.

  240. 240

    किंkiṃ भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo ञत्वाñat·vā वाvā दिस्वाdis·vā वाvā सुत्वाsut·vā वाvā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो?pab·ba·ji·to

    Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?

    So what did you know or see or hear that made you go forth?

  241. 241

    कतमञ्च,ka·ta·mañ·ca भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भोगपारिजुञ्ञं?bho·ga·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Katamañca, bho raṭṭhapāla, bhogapārijuññaṁ?

    And what is decay of wealth?

  242. 242

    इध,i·dha भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la एकच्चोe·kac·co अड्ढोaḍ·ḍho होतिho·ti महद्धनोma·had·dha·no महाभोगो।ma·hā·bho·go

    Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo.

    It’s when someone is rich, affluent, and wealthy.

  243. 243

    तस्सtas·sa तेte भोगाbho·gā अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na परिक्खयंpa·rik·kha·yaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tassa te bhogā anupubbena parikkhayaṁ gacchanti.

    But gradually their wealth dwindles away.

  244. 244

    सोso इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So iti paṭisañcikkhati:

    They reflect:

  245. 245

    ‘अहंa·haṃ खोkho पुब्बेpub·be अड्ढोaḍ·ḍho अहोसिंa·ho·siṃ महद्धनोma·had·dha·no महाभोगो।ma·hā·bho·go

    ‘ahaṁ kho pubbe aḍḍho ahosiṁ mahaddhano mahābhogo.

    ‘I used to be rich, affluent, and wealthy.

  246. 246

    तस्सtas·sa मेme तेte भोगाbho·gā अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na परिक्खयंpa·rik·kha·yaṃ गता।ga·tā

    Tassa me te bhogā anupubbena parikkhayaṁ gatā.

    But gradually my wealth has dwindled away.

  247. 247

    नna खोkho पनpa·na मयाma·yā सुकरंsu·ka·raṃ अनधिगतंa·na·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ अधिगन्तुंa·dhi·gan·tuṃ अधिगतंa·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ फातिंphā·tiṃ कातुं।kā·tuṃ

    Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.

    It’s not easy for me to acquire more wealth or to increase the wealth I’ve already acquired.

  248. 248

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यन्’ति।pab·ba·jey·yan

    Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.

    Why don’t I go forth from the lay life to homelessness?’

  249. 249

    सोso तेनte·na भोगपारिजुञ्ञेनbho·ga·pā·ri·juñ·ñe·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजति।pab·ba·ja·ti

    So tena bhogapārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

    So because of that decay of wealth they go forth.

  250. 250

    इदंi·daṃ वुच्चति,vuc·ca·ti भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भोगपारिजुञ्ञं।bho·ga·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, bhogapārijuññaṁ.

    This is called decay of wealth.

  251. 251

    भवंbha·vaṃ खोkho पनpa·na रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke अग्गकुलस्सag·ga·ku·las·sa पुत्तो।put·to

    Bhavaṁ kho pana raṭṭhapālo imasmiṁyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto.

    But worthy Raṭṭhapāla is the son of the leading clan here in Thullakoṭṭhika.

  252. 252

    तंtaṃ भोतोbho·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa भोगपारिजुञ्ञंbho·ga·pā·ri·juñ·ñaṃ नत्थि।nat·thi

    Taṁ bhoto raṭṭhapālassa bhogapārijuññaṁ natthi.

    You have no decay of wealth.

  253. 253

    किंkiṃ भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo ञत्वाñat·vā वाvā दिस्वाdis·vā वाvā सुत्वाsut·vā वाvā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो?pab·ba·ji·to

    Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?

    So what did you know or see or hear that made you go forth?

  254. 254

    कतमञ्च,ka·ta·mañ·ca भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la ञातिपारिजुञ्ञं?ñā·ti·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Katamañca, bho raṭṭhapāla, ñātipārijuññaṁ?

    And what is decay of relatives?

  255. 255

    इध,i·dha भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la एकच्चस्सe·kac·cas·sa बहूba·hū होन्तिhon·ti मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिता।ñā·ti·sā·lo·hi·tā

    Idha, bho raṭṭhapāla, ekaccassa bahū honti mittāmaccā ñātisālohitā.

    It’s when someone has many friends and colleagues, relatives and kin.

  256. 256

    तस्सtas·sa तेte ञातकाñā·ta·kā अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na परिक्खयंpa·rik·kha·yaṃ गच्छन्ति।gac·chan·ti

    Tassa te ñātakā anupubbena parikkhayaṁ gacchanti.

    But gradually their relatives dwindle away.

  257. 257

    सोso इतिi·ti पटिसञ्चिक्खति:pa·ṭi·sañ·cik·kha·ti

    So iti paṭisañcikkhati:

    They reflect:

  258. 258

    ‘ममंma·maṃ खोkho पुब्बेpub·be बहूba·hū अहेसुंa·he·suṃ मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिता।ñā·ti·sā·lo·hi·tā

    ‘mamaṁ kho pubbe bahū ahesuṁ mittāmaccā ñātisālohitā.

    ‘I used to have many friends and colleagues, relatives and kin.

  259. 259

    तस्सtas·sa मेme तेte अनुपुब्बेनa·nu·pub·be·na परिक्खयंpa·rik·kha·yaṃ गता।ga·tā

    Tassa me te anupubbena parikkhayaṁ gatā.

    But gradually they’ve dwindled away.

  260. 260

    नna खोkho पनpa·na मयाma·yā सुकरंsu·ka·raṃ अनधिगतंa·na·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ अधिगन्तुंa·dhi·gan·tuṃ अधिगतंa·dhi·ga·taṃ वाvā भोगंbho·gaṃ फातिंphā·tiṃ कातुं।kā·tuṃ

    Na kho pana mayā sukaraṁ anadhigataṁ vā bhogaṁ adhigantuṁ adhigataṁ vā bhogaṁ phātiṁ kātuṁ.

    It’s not easy for me to acquire more wealth or to increase the wealth I’ve already acquired.

  261. 261

    यन्नूनाहंyan·nū·nā·haṃ केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजेय्यन्’ति।pab·ba·jey·yan

    Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.

    Why don’t I shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness?’

  262. 262

    सोso तेनte·na ञातिपारिजुञ्ञेनñā·ti·pā·ri·juñ·ñe·na समन्नागतोsa·man·nā·ga·to केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजति।pab·ba·ja·ti

    So tena ñātipārijuññena samannāgato kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.

    So because of that decay of relatives they go forth.

  263. 263

    इदंi·daṃ वुच्चति,vuc·ca·ti भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la ञातिपारिजुञ्ञं।ñā·ti·pā·ri·juñ·ñaṃ

    Idaṁ vuccati, bho raṭṭhapāla, ñātipārijuññaṁ.

    This is called decay of relatives.

  264. 264

    भोतोbho·to खोkho पनpa·na रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa इमस्मिंयेवi·mas·miṃ·ye·va थुल्लकोट्ठिकेthul·la·koṭ·ṭhi·ke बहूba·hū मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिता।ñā·ti·sā·lo·hi·tā

    Bhoto kho pana raṭṭhapālassa imasmiṁyeva thullakoṭṭhike bahū mittāmaccā ñātisālohitā.

    But worthy Raṭṭhapāla has many friends and colleagues, relatives and kin right here in Thullakoṭṭhika.

  265. 265

    तंtaṃ भोतोbho·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa ञातिपारिजुञ्ञंñā·ti·pā·ri·juñ·ñaṃ नत्थि।nat·thi

    Taṁ bhoto raṭṭhapālassa ñātipārijuññaṁ natthi.

    You have no decay of relatives.

  266. 266

    किंkiṃ भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo ञत्वाñat·vā वाvā दिस्वाdis·vā वाvā सुत्वाsut·vā वाvā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो?pab·ba·ji·to

    Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito?

    So what did you know or see or hear that made you go forth?

  267. 267

    इमानिi·mā·ni खो,kho भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la चत्तारिcat·tā·ri पारिजुञ्ञानि,pā·ri·juñ·ñā·ni येहिye·hi पारिजुञ्ञेहिpā·ri·juñ·ñe·hi समन्नागताsa·man·nā·ga·tā इधेकच्चेi·dhe·kac·ce केसमस्सुंke·sa·mas·suṃ ओहारेत्वाo·hā·ret·vā कासायानिkā·sā·yā·ni वत्थानिvat·thā·ni अच्छादेत्वाac·chā·det·vā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजन्ति।pab·ba·jan·ti

    Imāni kho, bho raṭṭhapāla, cattāri pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti.

    There are these four kinds of decay. Because of these, some people shave off their hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.

  268. 268

    तानिtā·ni भोतोbho·to रट्ठपालस्सraṭ·ṭha·pā·las·sa नत्थि।nat·thi

    Tāni bhoto raṭṭhapālassa natthi.

    Worthy Raṭṭhapāla has none of these.

  269. 269

    किंkiṃ भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo ञत्वाñat·vā वाvā दिस्वाdis·vā वाvā सुत्वाsut·vā वाvā अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति?pab·ba·ji·to

    Kiṁ bhavaṁ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti?

    So what did you know or see or hear that made you go forth?”

  270. 270

    “अत्थिat·thi खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na चत्तारोcat·tā·ro धम्मुद्देसाdham·mud·de·sā उद्दिट्ठा,ud·diṭ·ṭhā येye अहंa·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो।pab·ba·ji·to

    “Atthi kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammuddesā uddiṭṭhā, ye ahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.

    “Great king, the Blessed One who knows and sees, the perfected one, the fully awakened Buddha has taught these four summaries of the teaching for recitation. It was after knowing and seeing and hearing these that I went forth from the lay life to homelessness.

  271. 271

    कतमेka·ta·me चत्तारो?cat·tā·ro

    Katame cattāro?

    What four?

  272. 272

    ‘उपनिय्यतिu·pa·niy·ya·ti लोकोlo·ko अद्धुवो’तिad·dhu·vo

    ‘Upaniyyati loko addhuvo’ti

    ‘The world is unstable and swept away.’

  273. 273

    खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na पठमोpa·ṭha·mo धम्मुद्देसोdham·mud·de·so उद्दिट्ठो,ud·diṭ·ṭho यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो।pab·ba·ji·to

    kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.

    This is the first summary.

  274. 274

    ‘अताणोa·tā·ṇo लोकोlo·ko अनभिस्सरो’तिa·na·bhis·sa·ro

    ‘Atāṇo loko anabhissaro’ti

    ‘The world has no shelter and no savior.’

  275. 275

    खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na दुतियोdu·ti·yo धम्मुद्देसोdham·mud·de·so उद्दिट्ठो,ud·diṭ·ṭho यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो।pab·ba·ji·to

    kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.

    This is the second summary.

  276. 276

    ‘अस्सकोas·sa·ko लोको,lo·ko सब्बंsab·baṃ पहायpa·hā·ya गमनीयन्’तिga·ma·nī·yan

    ‘Assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti

    ‘The world has no owner—you must leave it all behind and pass on.’

  277. 277

    खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na ततियोta·ti·yo धम्मुद्देसोdham·mud·de·so उद्दिट्ठो,ud·diṭ·ṭho यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो।pab·ba·ji·to

    kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.

    This is the third summary.

  278. 278

    ‘ऊनोū·no लोकोlo·ko अतित्तोa·tit·to तण्हादासो’तिtaṇ·hā·dā·so

    ‘Ūno loko atitto taṇhādāso’ti

    ‘The world is wanting, insatiable, the slave of craving.’

  279. 279

    खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na चतुत्थोca·tut·tho धम्मुद्देसोdham·mud·de·so उद्दिट्ठो,ud·diṭ·ṭho यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो।pab·ba·ji·to

    kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena catuttho dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito.

    This is the fourth summary.

  280. 280

    इमेi·me खो,kho महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na चत्तारोcat·tā·ro धम्मुद्देसाdham·mud·de·sā उद्दिट्ठा,ud·diṭ·ṭhā येye अहंa·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति।pab·ba·ji·to

    Ime kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammuddesā uddiṭṭhā, ye ahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.

    The Blessed One who knows and sees, the perfected one, the fully awakened Buddha taught these four summaries of the teaching. It was after knowing and seeing and hearing these that I went forth from the lay life to homelessness.”

  281. 281

    “‘उपनिय्यतिu·pa·niy·ya·ti लोकोlo·ko अद्धुवो’ति—ad·dhu·vo

    “‘Upaniyyati loko addhuvo’ti—

    “‘The world is unstable and swept away.’

  282. 282

    भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo आह।ā·ha

    bhavaṁ raṭṭhapālo āha.

    So the worthy Raṭṭhapāla said.

  283. 283

    इमस्स,i·mas·sa भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भासितस्सbhā·si·tas·sa कथंka·thaṃ अत्थोat·tho दट्ठब्बो”ति?daṭ·ṭhab·bo

    Imassa, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?

    How should I see the meaning of this statement?”

  284. 284

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  285. 285

    त्वंtvaṃ वीसतिवस्सुद्देसिकोपिvī·sa·ti·vas·sud·de·si·ko·pi पण्णवीसतिवस्सुद्देसिकोपिpaṇ·ṇa·vī·sa·ti·vas·sud·de·si·ko·pi हत्थिस्मिम्पिhat·this·mim·pi कतावीka·tā·vī अस्सस्मिम्पिas·sas·mim·pi कतावीka·tā·vī रथस्मिम्पिra·thas·mim·pi कतावीka·tā·vī धनुस्मिम्पिdha·nus·mim·pi कतावीka·tā·vī थरुस्मिम्पिtha·rus·mim·pi कतावीka·tā·vī ऊरुबलीū·ru·ba·lī बाहुबलीbā·hu·ba·lī अलमत्तोa·la·mat·to सङ्गामावचरो”ति?saṅ·gā·mā·va·ca·ro

    tvaṁ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro”ti?

    When you were twenty or twenty-five years of age, were you well-versed at riding elephants, horses, and chariots, and at archery and swordsmanship? Were you strong in thigh and arm, capable, and battle-hardened?”

  286. 286

    “अहोसिंa·ho·siṃ अहं,a·haṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la वीसतिवस्सुद्देसिकोपिvī·sa·ti·vas·sud·de·si·ko·pi पण्णवीसतिवस्सुद्देसिकोपिpaṇ·ṇa·vī·sa·ti·vas·sud·de·si·ko·pi हत्थिस्मिम्पिhat·this·mim·pi कतावीka·tā·vī अस्सस्मिम्पिas·sas·mim·pi कतावीka·tā·vī रथस्मिम्पिra·thas·mim·pi कतावीka·tā·vī धनुस्मिम्पिdha·nus·mim·pi कतावीka·tā·vī थरुस्मिम्पिtha·rus·mim·pi कतावीka·tā·vī ऊरुबलीū·ru·ba·lī बाहुबलीbā·hu·ba·lī अलमत्तोa·la·mat·to सङ्गामावचरो।saṅ·gā·mā·va·ca·ro

    “Ahosiṁ ahaṁ, bho raṭṭhapāla, vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro.

    “I was, worthy Raṭṭhapāla.

  287. 287

    अप्पेकदाहं,ap·pe·ka·dā·haṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la इद्धिमावid·dhi·mā·va मञ्ञेmañ·ñe नna अत्तनोat·ta·no बलेनba·le·na समसमंsa·ma·sa·maṃ समनुपस्सामी”ति।sa·ma·nu·pas·sā·mī

    Appekadāhaṁ, bho raṭṭhapāla, iddhimāva maññe na attano balena samasamaṁ samanupassāmī”ti.

    Sometimes it seems as if I had superpowers then. I don’t see anyone who could have equaled me in strength.”

  288. 288

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  289. 289

    एवमेवe·va·me·va त्वंtvaṃ एतरहिe·ta·ra·hi ऊरुबलीū·ru·ba·lī बाहुबलीbā·hu·ba·lī अलमत्तोa·la·mat·to सङ्गामावचरो”ति?saṅ·gā·mā·va·ca·ro

    evameva tvaṁ etarahi ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro”ti?

    These days are you just as strong in thigh and arm, capable, and battle-hardened?”

  290. 290

    “नोno हिदं,hi·daṃ भोbho रट्ठपाल।raṭ·ṭha·pā·la

    “No hidaṁ, bho raṭṭhapāla.

    “No, worthy Raṭṭhapāla.

  291. 291

    एतरहिe·ta·ra·hi जिण्णोjiṇ·ṇo वुड्ढोvuḍ·ḍho महल्लकोma·hal·la·ko अद्धगतोad·dha·ga·to वयोअनुप्पत्तोva·yo·a·nup·pat·to आसीतिकोā·sī·ti·ko मेme वयोva·yo वत्तति।vat·ta·ti

    Etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āsītiko me vayo vattati.

    For now I am old, elderly, and senior, I’m advanced in years and have reached the final stage of life. I am eighty years old.

  292. 292

    अप्पेकदाहं,ap·pe·ka·dā·haṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la ‘इधi·dha पादंpā·daṃ करिस्सामी’तिka·ris·sā·mī अञ्ञेनेवañ·ñe·ne·va पादंpā·daṃ करोमी”ति।ka·ro·mī

    Appekadāhaṁ, bho raṭṭhapāla, ‘idha pādaṁ karissāmī’ti aññeneva pādaṁ karomī”ti.

    Sometimes I intend to step in one place, but my foot goes somewhere else.”

  293. 293

    “इदंi·daṃ खोkho तं,taṃ महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na सन्धायsan·dhā·ya भासितं:bhā·si·taṃ

    “Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:

    “This is what the Buddha was referring to when he said:

  294. 294

    ‘उपनिय्यतिu·pa·niy·ya·ti लोकोlo·ko अद्धुवो’ति,ad·dhu·vo

    ‘upaniyyati loko addhuvo’ti,

    ‘The world is unstable and swept away.’”

  295. 295

    यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति।pab·ba·ji·to

    yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.

    (Pāli only)

  296. 296

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भोbho रट्ठपाल।raṭ·ṭha·pā·la

    “Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.

    “It’s incredible, worthy Raṭṭhapāla, it’s amazing,

  297. 297

    यावyā·va सुभासितञ्चिदंsu·bhā·si·tañ·ci·daṃ तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेन:sam·mā·sam·bud·dhe·na

    Yāva subhāsitañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:

    how well said this was by the Buddha.

  298. 298

    ‘उपनिय्यतिu·pa·niy·ya·ti लोकोlo·ko अद्धुवो’ति।ad·dhu·vo

    ‘upaniyyati loko addhuvo’ti.

    (Pāli only)

  299. 299

    उपनिय्यतिu·pa·niy·ya·ti हि,hi भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la लोकोlo·ko अद्धुवो।ad·dhu·vo

    Upaniyyati hi, bho raṭṭhapāla, loko addhuvo.

    For the world is indeed unstable and swept away.

  300. 300

    संविज्जन्तेsaṃ·vij·jan·te खो,kho भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la इमस्मिंi·mas·miṃ राजकुलेrā·ja·ku·le हत्थिकायापिhat·thi·kā·yā·pi अस्सकायापिas·sa·kā·yā·pi रथकायापिra·tha·kā·yā·pi पत्तिकायापि,pat·ti·kā·yā·pi अम्हाकंam·hā·kaṃ आपदासुā·pa·dā·su परियोधायpa·ri·yo·dhā·ya वत्तिस्सन्ति।vat·tis·san·ti

    Saṁvijjante kho, bho raṭṭhapāla, imasmiṁ rājakule hatthikāyāpi assakāyāpi rathakāyāpi pattikāyāpi, amhākaṁ āpadāsu pariyodhāya vattissanti.

    In this royal court you can find divisions of elephants, cavalry, chariots, and infantry. They will serve to defend us from any threats. Yet you said:

  301. 301

    ‘अताणोa·tā·ṇo लोकोlo·ko अनभिस्सरो’ति—a·na·bhis·sa·ro

    ‘Atāṇo loko anabhissaro’ti—

    ‘The world has no shelter and no savior.’

  302. 302

    भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo आह।ā·ha

    bhavaṁ raṭṭhapālo āha.

    (Pāli only)

  303. 303

    इमस्सi·mas·sa पन,pa·na भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भासितस्सbhā·si·tas·sa कथंka·thaṃ अत्थोat·tho दट्ठब्बो”ति?daṭ·ṭhab·bo

    Imassa pana, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?

    How should I see the meaning of this statement?”

  304. 304

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  305. 305

    अत्थिat·thi तेte कोचिko·ci अनुसायिकोa·nu·sā·yi·ko आबाधो”ति?ā·bā·dho

    atthi te koci anusāyiko ābādho”ti?

    Do you have any chronic ailments?”

  306. 306

    “अत्थिat·thi मे,me भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अनुसायिकोa·nu·sā·yi·ko आबाधो।ā·bā·dho

    “Atthi me, bho raṭṭhapāla, anusāyiko ābādho.

    “Yes, I do.

  307. 307

    अप्पेकदाap·pe·ka·dā मं,maṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिताñā·ti·sā·lo·hi·tā परिवारेत्वाpa·ri·vā·ret·vā ठिताṭhi·tā होन्ति:hon·ti

    Appekadā maṁ, bho raṭṭhapāla, mittāmaccā ñātisālohitā parivāretvā ṭhitā honti:

    Sometimes my friends and colleagues, relatives and kin surround me, thinking:

  308. 308

    ‘इदानिi·dā·ni राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo कालंkā·laṃ करिस्सति,ka·ris·sa·ti इदानिi·dā·ni राजाrā·jā कोरब्योko·rab·yo कालंkā·laṃ करिस्सती’”ति।ka·ris·sa·tī

    ‘idāni rājā korabyo kālaṁ karissati, idāni rājā korabyo kālaṁ karissatī’”ti.

    ‘Now the king will die! Now the king will die!’”

  309. 309

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  310. 310

    लभसिla·bha·si त्वंtvaṃ तेte मित्तामच्चेmit·tā·mac·ce ञातिसालोहिते:ñā·ti·sā·lo·hi·te

    labhasi tvaṁ te mittāmacce ñātisālohite:

    Can you get your friends and colleagues, relatives and kin to help:

  311. 311

    ‘आयन्तुā·yan·tu मेme भोन्तोbhon·to मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिता,ñā·ti·sā·lo·hi·tā सब्बेवsab·be·va सन्ताsan·tā इमंi·maṃ वेदनंve·da·naṃ संविभजथ,saṃ·vi·bha·ja·tha यथाहंya·thā·haṃ लहुकतरिकंla·hu·ka·ta·ri·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदियेय्यन्’ति—ve·di·yey·yan

    ‘āyantu me bhonto mittāmaccā ñātisālohitā, sabbeva santā imaṁ vedanaṁ saṁvibhajatha, yathāhaṁ lahukatarikaṁ vedanaṁ vediyeyyan’ti—

    ‘Please, my dear friends and colleagues, relatives and kin, all of you here share my pain so that I may feel less pain.’

  312. 312

    उदाहुu·dā·hu त्वंयेवtvaṃ·ye·va तंtaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदियसी”ति?ve·di·ya·sī

    udāhu tvaṁyeva taṁ vedanaṁ vediyasī”ti?

    Or must you alone feel that pain?”

  313. 313

    “नाहं,nā·haṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la लभामिla·bhā·mi तेte मित्तामच्चेmit·tā·mac·ce ञातिसालोहिते:ñā·ti·sā·lo·hi·te

    “Nāhaṁ, bho raṭṭhapāla, labhāmi te mittāmacce ñātisālohite:

    “I can’t get my friends to share my pain.

  314. 314

    ‘आयन्तुā·yan·tu मेme भोन्तोbhon·to मित्तामच्चाmit·tā·mac·cā ञातिसालोहिता,ñā·ti·sā·lo·hi·tā सब्बेवsab·be·va सन्ताsan·tā इमंi·maṃ वेदनंve·da·naṃ संविभजथ,saṃ·vi·bha·ja·tha यथाहंya·thā·haṃ लहुकतरिकंla·hu·ka·ta·ri·kaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदियेय्यन्’ति।ve·di·yey·yan

    ‘āyantu me bhonto mittāmaccā ñātisālohitā, sabbeva santā imaṁ vedanaṁ saṁvibhajatha, yathāhaṁ lahukatarikaṁ vedanaṁ vediyeyyan’ti.

    (Pāli only)

  315. 315

    अथa·tha खोkho अहमेवa·ha·me·va तंtaṃ वेदनंve·da·naṃ वेदियामी”ति।ve·di·yā·mī

    Atha kho ahameva taṁ vedanaṁ vediyāmī”ti.

    Rather, I alone must feel it.”

  316. 316

    “इदंi·daṃ खोkho तं,taṃ महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na सन्धायsan·dhā·ya भासितं:bhā·si·taṃ

    “Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:

    “This is what the Buddha was referring to when he said:

  317. 317

    ‘अताणोa·tā·ṇo लोकोlo·ko अनभिस्सरो’ति,a·na·bhis·sa·ro

    ‘atāṇo loko anabhissaro’ti,

    ‘The world has no shelter and no savior.’”

  318. 318

    यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति।pab·ba·ji·to

    yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.

    (Pāli only)

  319. 319

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भोbho रट्ठपाल।raṭ·ṭha·pā·la

    “Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.

    “It’s incredible, worthy Raṭṭhapāla, it’s amazing,

  320. 320

    यावyā·va सुभासितंsu·bhā·si·taṃ चिदंci·daṃ तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेन:sam·mā·sam·bud·dhe·na

    Yāva subhāsitaṁ cidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:

    how well said this was by the Buddha.

  321. 321

    ‘अताणोa·tā·ṇo लोकोlo·ko अनभिस्सरो’ति।a·na·bhis·sa·ro

    ‘atāṇo loko anabhissaro’ti.

    (Pāli only)

  322. 322

    अताणोa·tā·ṇo हि,hi भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la लोकोlo·ko अनभिस्सरो।a·na·bhis·sa·ro

    Atāṇo hi, bho raṭṭhapāla, loko anabhissaro.

    For the world indeed has no shelter and no savior.

  323. 323

    संविज्जतिsaṃ·vij·ja·ti खो,kho भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la इमस्मिंi·mas·miṃ राजकुलेrā·ja·ku·le पहूतंpa·hū·taṃ हिरञ्ञसुवण्णंhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇaṃ भूमिगतञ्चbhū·mi·ga·tañ·ca वेहासगतञ्च।ve·hā·sa·ga·tañ·ca

    Saṁvijjati kho, bho raṭṭhapāla, imasmiṁ rājakule pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañca vehāsagatañca.

    In this royal court you can find abundant gold, both coined and uncoined, stored above and below ground. Yet you said:

  324. 324

    ‘अस्सकोas·sa·ko लोको,lo·ko सब्बंsab·baṃ पहायpa·hā·ya गमनीयन्’ति—ga·ma·nī·yan

    ‘Assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti—

    ‘The world has no owner—you must leave it all behind and pass on.’

  325. 325

    भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo आह।ā·ha

    bhavaṁ raṭṭhapālo āha.

    (Pāli only)

  326. 326

    इमस्सi·mas·sa पन,pa·na भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भासितस्सbhā·si·tas·sa कथंka·thaṃ अत्थोat·tho दट्ठब्बो”ति?daṭ·ṭhab·bo

    Imassa pana, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?

    How should I see the meaning of this statement?”

  327. 327

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  328. 328

    यथाya·thā त्वंtvaṃ एतरहिe·ta·ra·hi पञ्चहिpañ·ca·hi कामगुणेहिkā·ma·gu·ṇe·hi समप्पितोsa·map·pi·to समङ्गीभूतोsa·maṅ·gī·bhū·to परिचारेसि,pa·ri·cā·re·si लच्छसिlac·cha·si त्वंtvaṃ परत्थापि:pa·rat·thā·pi

    yathā tvaṁ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṁ paratthāpi:

    These days you amuse yourself, supplied and provided with the five kinds of sensual stimulation. But is there any way to ensure that in the next life

  329. 329

    ‘एवमेवाहंe·va·me·vā·haṃ इमेहेवi·me·he·va पञ्चहिpañ·ca·hi कामगुणेहिkā·ma·gu·ṇe·hi समप्पितोsa·map·pi·to समङ्गीभूतोsa·maṅ·gī·bhū·to परिचारेमी’ति,pa·ri·cā·re·mī उदाहुu·dā·hu अञ्ञेañ·ñe इमंi·maṃ भोगंbho·gaṃ पटिपज्जिस्सन्ति,pa·ṭi·paj·jis·san·ti त्वंtvaṃ पनpa·na यथाकम्मंya·thā·kam·maṃ गमिस्ससी”ति?ga·mis·sa·sī

    ‘evamevāhaṁ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’ti, udāhu aññe imaṁ bhogaṁ paṭipajjissanti, tvaṁ pana yathākammaṁ gamissasī”ti?

    you will continue to amuse yourself in the same way, supplied and provided with the same five kinds of sensual stimulation? Or will others make use of this property, while you pass on according to your deeds?”

  330. 330

    “यथाहं,ya·thā·haṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la एतरहिe·ta·ra·hi पञ्चहिpañ·ca·hi कामगुणेहिkā·ma·gu·ṇe·hi समप्पितोsa·map·pi·to समङ्गीभूतोsa·maṅ·gī·bhū·to परिचारेमि,pa·ri·cā·re·mi नाहंnā·haṃ लच्छामिlac·chā·mi परत्थापि:pa·rat·thā·pi

    “Yathāhaṁ, bho raṭṭhapāla, etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremi, nāhaṁ lacchāmi paratthāpi:

    “There’s no way to ensure that I will continue to amuse myself in the same way.

  331. 331

    ‘एवमेवe·va·me·va इमेहेवi·me·he·va पञ्चहिpañ·ca·hi कामगुणेहिkā·ma·gu·ṇe·hi समप्पितोsa·map·pi·to समङ्गीभूतोsa·maṅ·gī·bhū·to परिचारेमी’ति।pa·ri·cā·re·mī

    ‘evameva imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’ti.

    (Pāli only)

  332. 332

    अथa·tha खोkho अञ्ञेañ·ñe इमंi·maṃ भोगंbho·gaṃ पटिपज्जिस्सन्ति;pa·ṭi·paj·jis·san·ti अहंa·haṃ पनpa·na यथाकम्मंya·thā·kam·maṃ गमिस्सामी”ति।ga·mis·sā·mī

    Atha kho aññe imaṁ bhogaṁ paṭipajjissanti; ahaṁ pana yathākammaṁ gamissāmī”ti.

    Rather, others will take over this property, while I pass on according to my deeds.”

  333. 333

    “इदंi·daṃ खोkho तं,taṃ महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na सन्धायsan·dhā·ya भासितं:bhā·si·taṃ

    “Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:

    “This is what the Buddha was referring to when he said:

  334. 334

    ‘अस्सकोas·sa·ko लोको,lo·ko सब्बंsab·baṃ पहायpa·hā·ya गमनीयन्’ति,ga·ma·nī·yan

    ‘assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti,

    ‘The world has no owner—you must leave it all behind and pass on.’”

  335. 335

    यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति।pab·ba·ji·to

    yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.

    (Pāli only)

  336. 336

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भोbho रट्ठपाल।raṭ·ṭha·pā·la

    “Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.

    “It’s incredible, worthy Raṭṭhapāla, it’s amazing,

  337. 337

    यावyā·va सुभासितंsu·bhā·si·taṃ चिदंci·daṃ तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेन:sam·mā·sam·bud·dhe·na

    Yāva subhāsitaṁ cidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:

    how well said this was by the Buddha.

  338. 338

    ‘अस्सकोas·sa·ko लोको,lo·ko सब्बंsab·baṃ पहायpa·hā·ya गमनीयन्’ति।ga·ma·nī·yan

    ‘assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyan’ti.

    (Pāli only)

  339. 339

    अस्सकोas·sa·ko हि,hi भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la लोकोlo·ko सब्बंsab·baṃ पहायpa·hā·ya गमनीयं।ga·ma·nī·yaṃ

    Assako hi, bho raṭṭhapāla, loko sabbaṁ pahāya gamanīyaṁ.

    For the world indeed has no owner—you must leave it all behind and pass on.

  340. 340

    ‘ऊनोū·no लोकोlo·ko अतित्तोa·tit·to तण्हादासो’ति—taṇ·hā·dā·so

    ‘Ūno loko atitto taṇhādāso’ti—

    You also said this: ‘The world is wanting, insatiable, the slave of craving.’

  341. 341

    भवंbha·vaṃ रट्ठपालोraṭ·ṭha·pā·lo आह।ā·ha

    bhavaṁ raṭṭhapālo āha.

    (Pāli only)

  342. 342

    इमस्स,i·mas·sa भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la भासितस्सbhā·si·tas·sa कथंka·thaṃ अत्थोat·tho दट्ठब्बो”ति?daṭ·ṭhab·bo

    Imassa, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṁ attho daṭṭhabbo”ti?

    How should I see the meaning of this statement?”

  343. 343

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  344. 344

    फीतंphī·taṃ कुरुंku·ruṃ अज्झावससी”ति?aj·jhā·va·sa·sī

    phītaṁ kuruṁ ajjhāvasasī”ti?

    Do you reign over the prosperous land of Kuru?”

  345. 345

    “एवं,e·vaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la फीतंphī·taṃ कुरुंku·ruṃ अज्झावसामी”ति।aj·jhā·va·sā·mī

    “Evaṁ, bho raṭṭhapāla, phītaṁ kuruṁ ajjhāvasāmī”ti.

    “Indeed I do.”

  346. 346

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  347. 347

    इधi·dha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya पुरत्थिमायpu·rat·thi·mā·ya दिसायdi·sā·ya सद्धायिकोsad·dhā·yi·ko पच्चयिको।pac·ca·yi·ko

    idha puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko.

    Suppose a trustworthy and dependable man were to come from the east.

  348. 348

    सोso तंtaṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:

    He’d approach you and say:

  349. 349

    ‘यग्घे,yag·ghe महाराज,ma·hā·rā·ja जानेय्यासि,jā·ney·yā·si अहंa·haṃ आगच्छामिā·gac·chā·mi पुरत्थिमायpu·rat·thi·mā·ya दिसाय?di·sā·ya

    ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi puratthimāya disāya?

    ‘Please, Great King, you should know this. I come from the east.

  350. 350

    तत्थद्दसंtat·thad·da·saṃ महन्तंma·han·taṃ जनपदंja·na·pa·daṃ इद्धञ्चेवid·dhañ·ce·va फीतञ्चphī·tañ·ca बहुजनंba·hu·ja·naṃ आकिण्णमनुस्सं।ā·kiṇ·ṇa·ma·nus·saṃ

    Tatthaddasaṁ mahantaṁ janapadaṁ iddhañceva phītañca bahujanaṁ ākiṇṇamanussaṁ.

    There I saw a large country that is successful and prosperous, populous and full of people.

  351. 351

    बहूba·hū तत्थtat·tha हत्थिकायाhat·thi·kā·yā अस्सकायाas·sa·kā·yā रथकायाra·tha·kā·yā पत्तिकाया;pat·ti·kā·yā

    Bahū tattha hatthikāyā assakāyā rathakāyā pattikāyā;

    They have many divisions of elephants, cavalry, chariots, and infantry.

  352. 352

    बहुba·hu तत्थtat·tha धनधञ्ञं;dha·na·dhañ·ñaṃ

    bahu tattha dhanadhaññaṁ;

    And there’s plenty of money and grain,

  353. 353

    बहुba·hu तत्थtat·tha हिरञ्ञसुवण्णंhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇaṃ अकतञ्चेवa·ka·tañ·ce·va कतञ्च;ka·tañ·ca

    bahu tattha hiraññasuvaṇṇaṁ akatañceva katañca;

    plenty of gold, coined and uncoined, worked and unworked,

  354. 354

    बहुba·hu तत्थtat·tha इत्थिपरिग्गहो।it·thi·pa·rig·ga·ho

    bahu tattha itthipariggaho.

    and plenty of women for the taking.

  355. 355

    सक्काsak·kā चca तावतकेनेवtā·va·ta·ke·ne·va बलमत्तेनba·la·mat·te·na अभिविजिनितुं।a·bhi·vi·ji·ni·tuṃ

    Sakkā ca tāvatakeneva balamattena abhivijinituṁ.

    With your current forces you can conquer it.

  356. 356

    अभिविजिन,a·bhi·vi·ji·na महाराजा’ति,ma·hā·rā·jā किन्तिkin·ti नंnaṃ करेय्यासी”ति?ka·rey·yā·sī

    Abhivijina, mahārājā’ti, kinti naṁ kareyyāsī”ti?

    Conquer it, Great King!’ What would you do?”

  357. 357

    “तम्पिtam·pi मयं,ma·yaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अभिविजियa·bhi·vi·ji·ya अज्झावसेय्यामा”ति।aj·jhā·va·sey·yā·mā

    “Tampi mayaṁ, bho raṭṭhapāla, abhivijiya ajjhāvaseyyāmā”ti.

    “I would conquer it and reign over it.”

  358. 358

    “तंtaṃ किंkiṃ मञ्ञसि,mañ·ña·si महाराज,ma·hā·rā·ja

    “Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,

    “What do you think, Great King?

  359. 359

    इधi·dha पुरिसोpu·ri·so आगच्छेय्यā·gac·chey·ya पच्छिमायpac·chi·mā·ya दिसायdi·sā·ya …

    idha puriso āgaccheyya pacchimāya disāya …

    Suppose a trustworthy and dependable man were to come from the west,

  360. 360

    उत्तरायut·ta·rā·ya दिसायdi·sā·ya …

    uttarāya disāya …

    north,

  361. 361

    दक्खिणायdak·khi·ṇā·ya दिसायdi·sā·ya …

    dakkhiṇāya disāya …

    south,

  362. 362

    परसमुद्दतोpa·ra·sa·mud·da·to सद्धायिकोsad·dhā·yi·ko पच्चयिको।pac·ca·yi·ko

    parasamuddato saddhāyiko paccayiko.

    or from over the ocean.

  363. 363

    सोso तंtaṃ उपसङ्कमित्वाu·pa·saṅ·ka·mit·vā एवंe·vaṃ वदेय्य:va·dey·ya

    So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:

    He’d approach you and say the same thing.

  364. 364

    ‘यग्घे,yag·ghe महाराज,ma·hā·rā·ja जानेय्यासि,jā·ney·yā·si अहंa·haṃ आगच्छामिā·gac·chā·mi परसमुद्दतो?pa·ra·sa·mud·da·to

    ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi parasamuddato?

    (Pāli only)

  365. 365

    तत्थद्दसंtat·thad·da·saṃ महन्तंma·han·taṃ जनपदंja·na·pa·daṃ इद्धञ्चेवid·dhañ·ce·va फीतञ्चphī·tañ·ca बहुजनंba·hu·ja·naṃ आकिण्णमनुस्सं।ā·kiṇ·ṇa·ma·nus·saṃ

    Tatthaddasaṁ mahantaṁ janapadaṁ iddhañceva phītañca bahujanaṁ ākiṇṇamanussaṁ.

    (Pāli only)

  366. 366

    बहूba·hū तत्थtat·tha हत्थिकायाhat·thi·kā·yā अस्सकायाas·sa·kā·yā रथकायाra·tha·kā·yā पत्तिकाया;pat·ti·kā·yā

    Bahū tattha hatthikāyā assakāyā rathakāyā pattikāyā;

    (Pāli only)

  367. 367

    बहुba·hu तत्थtat·tha धनधञ्ञं;dha·na·dhañ·ñaṃ

    bahu tattha dhanadhaññaṁ;

    (Pāli only)

  368. 368

    बहुba·hu तत्थtat·tha हिरञ्ञसुवण्णंhi·rañ·ña·su·vaṇ·ṇaṃ अकतञ्चेवa·ka·tañ·ce·va कतञ्च;ka·tañ·ca

    bahu tattha hiraññasuvaṇṇaṁ akatañceva katañca;

    (Pāli only)

  369. 369

    बहुba·hu तत्थtat·tha इत्थिपरिग्गहो।it·thi·pa·rig·ga·ho

    bahu tattha itthipariggaho.

    (Pāli only)

  370. 370

    सक्काsak·kā चca तावतकेनेवtā·va·ta·ke·ne·va बलमत्तेनba·la·mat·te·na अभिविजिनितुं।a·bhi·vi·ji·ni·tuṃ

    Sakkā ca tāvatakeneva balamattena abhivijinituṁ.

    (Pāli only)

  371. 371

    अभिविजिन,a·bhi·vi·ji·na महाराजा’ति,ma·hā·rā·jā किन्तिkin·ti नंnaṃ करेय्यासी”ति?ka·rey·yā·sī

    Abhivijina, mahārājā’ti, kinti naṁ kareyyāsī”ti?

    What would you do?”

  372. 372

    “तम्पिtam·pi मयं,ma·yaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अभिविजियa·bhi·vi·ji·ya अज्झावसेय्यामा”ति।aj·jhā·va·sey·yā·mā

    “Tampi mayaṁ, bho raṭṭhapāla, abhivijiya ajjhāvaseyyāmā”ti.

    “I would conquer it and reign over it.”

  373. 373

    “इदंi·daṃ खोkho तं,taṃ महाराज,ma·hā·rā·ja तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेनsam·mā·sam·bud·dhe·na सन्धायsan·dhā·ya भासितं:bhā·si·taṃ

    “Idaṁ kho taṁ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṁ:

    “This is what the Buddha was referring to when he said:

  374. 374

    ‘ऊनोū·no लोकोlo·ko अतित्तोa·tit·to तण्हादासो’ति,taṇ·hā·dā·so

    ‘ūno loko atitto taṇhādāso’ti,

    ‘The world is wanting, insatiable, the slave of craving.’

  375. 375

    यमहंya·ma·haṃ ञत्वाñat·vā चca दिस्वाdis·vā चca सुत्वाsut·vā चca अगारस्माa·gā·ras·mā अनगारियंa·na·gā·ri·yaṃ पब्बजितो”ति।pab·ba·ji·to

    yamahaṁ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti.

    And it was after knowing and seeing and hearing this that I went forth from the lay life to homelessness.”

  376. 376

    “अच्छरियं,ac·cha·ri·yaṃ भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la अब्भुतं,ab·bhu·taṃ भोbho रट्ठपाल।raṭ·ṭha·pā·la

    “Acchariyaṁ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṁ, bho raṭṭhapāla.

    “It’s incredible, worthy Raṭṭhapāla, it’s amazing,

  377. 377

    यावyā·va सुभासितञ्चिदंsu·bhā·si·tañ·ci·daṃ तेनte·na भगवताbha·ga·va·tā जानताjā·na·tā पस्सताpas·sa·tā अरहताa·ra·ha·tā सम्मासम्बुद्धेन:sam·mā·sam·bud·dhe·na

    Yāva subhāsitañcidaṁ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena:

    how well said this was by the Buddha.

  378. 378

    ‘ऊनोū·no लोकोlo·ko अतित्तोa·tit·to तण्हादासो’ति।taṇ·hā·dā·so

    ‘ūno loko atitto taṇhādāso’ti.

    (Pāli only)

  379. 379

    ऊनोū·no हि,hi भोbho रट्ठपाल,raṭ·ṭha·pā·la लोकोlo·ko अतित्तोa·tit·to तण्हादासो”ति।taṇ·hā·dā·so

    Ūno hi, bho raṭṭhapāla, loko atitto taṇhādāso”ti.

    For the world is indeed wanting, insatiable, the slave of craving.”

  380. 380

    इदमवोचi·da·ma·vo·ca आयस्माā·yas·mā रट्ठपालो।raṭ·ṭha·pā·lo

    Idamavoca āyasmā raṭṭhapālo.

    That is what Venerable Raṭṭhapāla said.

  381. 381

    इदंi·daṃ वत्वाvat·vā अथापरंa·thā·pa·raṃ एतदवोच:e·ta·da·vo·ca

    Idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca:

    Then he went on to say:

  382. 382

    “पस्सामिpas·sā·mi लोकेlo·ke सधनेsa·dha·ne मनुस्से,ma·nus·se

    “Passāmi loke sadhane manusse,

    “I see rich humans in the world who,

  383. 383

    लद्धानlad·dhā·na वित्तंvit·taṃ नna ददन्तिda·dan·ti मोहा;mo·hā

    Laddhāna vittaṁ na dadanti mohā;

    because of delusion, give not <j>the wealth they’ve earned.

  384. 384

    लुद्धाlud·dhā धनंdha·naṃ सन्निचयंsan·ni·ca·yaṃ करोन्ति,ka·ron·ti

    Luddhā dhanaṁ sannicayaṁ karonti,

    Greedily, they hoard their riches,

  385. 385

    भिय्योवbhiy·yo·va कामेkā·me अभिपत्थयन्ति।a·bhi·pat·tha·yan·ti

    Bhiyyova kāme abhipatthayanti.

    yearning for ever more sensual pleasures.

  386. 386

    राजाrā·jā पसय्हाpa·say·hā पथविंpa·tha·viṃ विजित्वा,vi·jit·vā

    Rājā pasayhā pathaviṁ vijitvā,

    A king who conquered the earth by force,

  387. 387

    ससागरन्तंsa·sā·ga·ran·taṃ महिमावसन्तो;ma·hi·mā·va·san·to

    Sasāgarantaṁ mahimāvasanto;

    ruling the land from sea to sea,

  388. 388

    ओरंo·raṃ समुद्दस्सsa·mud·das·sa अतित्तरूपो,a·tit·ta·rū·po

    Oraṁ samuddassa atittarūpo,

    unsatisfied with the near shore of the ocean,

  389. 389

    पारंpā·raṃ समुद्दस्सपिsa·mud·das·sa·pi पत्थयेथ।pat·tha·ye·tha

    Pāraṁ samuddassapi patthayetha.

    would still yearn for the further shore.

  390. 390

    राजाrā·jā चca अञ्ञेañ·ñe चca बहूba·hū मनुस्सा,ma·nus·sā

    Rājā ca aññe ca bahū manussā,

    Not just the king, but others too,

  391. 391

    अवीततण्हाa·vī·ta·taṇ·hā मरणंma·ra·ṇaṃ उपेन्ति;u·pen·ti

    Avītataṇhā maraṇaṁ upenti;

    reach death not rid of craving.

  392. 392

    ऊनावū·nā·va हुत्वानhut·vā·na जहन्तिja·han·ti देहं,de·haṃ

    Ūnāva hutvāna jahanti dehaṁ,

    They leave the body still wanting,

  393. 393

    कामेहिkā·me·hi लोकम्हिlo·kam·hi नna हत्थिhat·thi तित्ति।tit·ti

    Kāmehi lokamhi na hatthi titti.

    for in this world sensual pleasures never satisfy.

  394. 394

    कन्दन्तिkan·dan·ti नंnaṃ ञातीñā·tī पकिरियpa·ki·ri·ya केसे,ke·se

    Kandanti naṁ ñātī pakiriya kese,

    Relatives lament, their hair disheveled,

  395. 395

    अहोवताa·ho·va·tā नोno अमरातिa·ma·rā·ti चाहु;cā·hu

    Ahovatā no amarāti cāhu;

    saying ‘Ah! Alas! They’re not immortal!’

  396. 396

    वत्थेनvat·the·na नंnaṃ पारुतंpā·ru·taṃ नीहरित्वा,nī·ha·rit·vā

    Vatthena naṁ pārutaṁ nīharitvā,

    They take out the body wrapped in a shroud,

  397. 397

    चितंci·taṃ समादायsa·mā·dā·ya ततोडहन्ति।ta·to·ḍa·han·ti

    Citaṁ samādāya tatoḍahanti.

    heap up a pyre, and burn it there.

  398. 398

    सोso डय्हतिḍay·ha·ti सूलेहिsū·le·hi तुज्जमानो,tuj·ja·mā·no

    So ḍayhati sūlehi tujjamāno,

    It’s poked with stakes while being burnt,

  399. 399

    एकेनe·ke·na वत्थेनvat·the·na पहायpa·hā·ya भोगे;bho·ge

    Ekena vatthena pahāya bhoge;

    in just a single cloth, all wealth gone.

  400. 400

    नna मीयमानस्सmī·ya·mā·nas·sa भवन्तिbha·van·ti ताणा,tā·ṇā

    Na mīyamānassa bhavanti tāṇā,

    Relatives, friends, and companions

  401. 401

    ञातीधñā·tī·dha मित्ताmit·tā अथa·tha वाvā सहाया।sa·hā·yā

    Ñātīdha mittā atha vā sahāyā.

    can’t help you when you’re dying.

  402. 402

    दायादकाdā·yā·da·kā तस्सtas·sa धनंdha·naṃ हरन्ति,ha·ran·ti

    Dāyādakā tassa dhanaṁ haranti,

    Heirs take your riches,

  403. 403

    सत्तोsat·to पनpa·na गच्छतिgac·cha·ti येनye·na कम्मं;kam·maṃ

    Satto pana gacchati yena kammaṁ;

    while beings fare on according to their deeds.

  404. 404

    नna मीयमानंmī·ya·mā·naṃ धनमन्वेतिdha·na·man·ve·ti किञ्चि,kiñ·ci

    Na mīyamānaṁ dhanamanveti kiñci,

    Riches don’t follow you when you die;

  405. 405

    पुत्ताput·tā चca दाराdā·rā चca धनञ्चdha·nañ·ca रट्ठं।raṭ·ṭhaṃ

    Puttā ca dārā ca dhanañca raṭṭhaṁ.

    nor do children, wife, wealth, nor kingdom.

  406. 406

    नna दीघमायुंdī·gha·mā·yuṃ लभतेla·bha·te धनेन,dha·ne·na

    Na dīghamāyuṁ labhate dhanena,

    Longevity isn’t gained by riches,

  407. 407

    नna चापिcā·pi वित्तेनvit·te·na जरंja·raṃ विहन्ति;vi·han·ti

    Na cāpi vittena jaraṁ vihanti;

    nor does wealth banish old age;

  408. 408

    अप्पंap·paṃ हिदंhi·daṃ जीवितमाहुjī·vi·ta·mā·hu धीरा,dhī·rā

    Appaṁ hidaṁ jīvitamāhu dhīrā,

    for the attentive say this life is short,

  409. 409

    असस्सतंa·sas·sa·taṃ विप्परिणामधम्मं।vip·pa·ri·ṇā·ma·dham·maṃ

    Asassataṁ vippariṇāmadhammaṁ.

    it’s perishable and not eternal.

  410. 410

    अड्ढाaḍ·ḍhā दलिद्दाda·lid·dā चca फुसन्तिphu·san·ti फस्सं,phas·saṃ

    Aḍḍhā daliddā ca phusanti phassaṁ,

    The rich and the poor feel its touch;

  411. 411

    बालोbā·lo चca धीरोdhī·ro चca तथेवta·the·va फुट्ठो;phuṭ·ṭho

    Bālo ca dhīro ca tatheva phuṭṭho;

    the fool and the attentive one feel it too.

  412. 412

    बालोbā·lo चca बाल्याbāl·yā वधितोवva·dhi·to·va सेति,se·ti

    Bālo ca bālyā vadhitova seti,

    But the fool lies stricken by their own folly,

  413. 413

    धीरोdhī·ro चca नna वेधतिve·dha·ti फस्सफुट्ठो।phas·sa·phuṭ·ṭho

    Dhīro ca na vedhati phassaphuṭṭho.

    while the attentive don’t tremble at the touch.

  414. 414

    तस्माtas·mā हिhi पञ्ञावpañ·ñā·va धनेनdha·ne·na सेय्यो,sey·yo

    Tasmā hi paññāva dhanena seyyo,

    Therefore wisdom’s much better than wealth,

  415. 415

    यायyā·ya वोसानमिधाधिगच्छति;vo·sā·na·mi·dhā·dhi·gac·cha·ti

    Yāya vosānamidhādhigacchati;

    since by wisdom <j>you reach consummation in this life.

  416. 416

    अब्योसितत्ताab·yo·si·tat·tā हिhi भवाभवेसु,bha·vā·bha·ve·su

    Abyositattā hi bhavābhavesu,

    But if because of delusion <j>you don’t reach consummation,

  417. 417

    पापानिpā·pā·ni कम्मानिkam·mā·ni करोन्तिka·ron·ti मोहा।mo·hā

    Pāpāni kammāni karonti mohā.

    you’ll do evil deeds in life after life.

  418. 418

    उपेतिu·pe·ti गब्भञ्चgab·bhañ·ca परञ्चpa·rañ·ca लोकं,lo·kaṃ

    Upeti gabbhañca parañca lokaṁ,

    One who enters a womb and the world beyond,

  419. 419

    संसारमापज्जsaṃ·sā·ra·mā·paj·ja परम्पराय;pa·ram·pa·rā·ya

    Saṁsāramāpajja paramparāya;

    will transmigrate from one life to the next.

  420. 420

    तस्सप्पपञ्ञोtas·sap·pa·pañ·ño अभिसद्दहन्तो,a·bhi·sad·da·han·to

    Tassappapañño abhisaddahanto,

    While someone of little wisdom, <j>placing faith in them,

  421. 421

    उपेतिu·pe·ti गब्भञ्चgab·bhañ·ca परञ्चpa·rañ·ca लोकं।lo·kaṃ

    Upeti gabbhañca parañca lokaṁ.

    also enters a womb and the world beyond.

  422. 422

    चोरोco·ro यथाya·thā सन्धिमुखेsan·dhi·mu·khe गहितो,ga·hi·to

    Coro yathā sandhimukhe gahito,

    As a bandit caught in a window

  423. 423

    सकम्मुनाsa·kam·mu·nā हञ्ञतिhañ·ña·ti पापधम्मो;pā·pa·dham·mo

    Sakammunā haññati pāpadhammo;

    is punished for his own bad deeds;

  424. 424

    एवंe·vaṃ पजाpa·jā पेच्चpec·ca परम्हिpa·ram·hi लोके,lo·ke

    Evaṁ pajā pecca paramhi loke,

    so after departing, in the world beyond,

  425. 425

    सकम्मुनाsa·kam·mu·nā हञ्ञतिhañ·ña·ti पापधम्मो।pā·pa·dham·mo

    Sakammunā haññati pāpadhammo.

    people are punished for their own bad deeds.

  426. 426

    कामाहिkā·mā·hi चित्राcit·rā मधुराma·dhu·rā मनोरमा,ma·no·ra·mā

    Kāmāhi citrā madhurā manoramā,

    Sensual pleasures are diverse, sweet, delightful;

  427. 427

    विरूपरूपेनvi·rū·pa·rū·pe·na मथेन्तिma·then·ti चित्तं;cit·taṃ

    Virūparūpena mathenti cittaṁ;

    appearing in disguise they disturb the mind.

  428. 428

    आदीनवंā·dī·na·vaṃ कामगुणेसुkā·ma·gu·ṇe·su दिस्वा,dis·vā

    Ādīnavaṁ kāmaguṇesu disvā,

    Seeing danger in sensual stimulations,

  429. 429

    तस्माtas·mā अहंa·haṃ पब्बजितोम्हिpab·ba·ji·tom·hi राज।rā·ja

    Tasmā ahaṁ pabbajitomhi rāja.

    I went forth, O King.

  430. 430

    दुमप्फलानेवdu·map·pha·lā·ne·va पतन्तिpa·tan·ti माणवा,mā·ṇa·vā

    Dumapphalāneva patanti māṇavā,

    As fruit falls from a tree, so the sons of Manu fall,

  431. 431

    दहराda·ha·rā चca वुड्ढाvuḍ·ḍhā चca सरीरभेदा;sa·rī·ra·bhe·dā

    Daharā ca vuḍḍhā ca sarīrabhedā;

    young and old, when the body breaks up.

  432. 432

    एतम्पिe·tam·pi दिस्वाdis·vā पब्बजितोम्हिpab·ba·ji·tom·hi राज,rā·ja

    Etampi disvā pabbajitomhi rāja,

    Seeing this, too, I went forth, O King;

  433. 433

    अपण्णकंa·paṇ·ṇa·kaṃ सामञ्ञमेवsā·mañ·ña·me·va सेय्यो”ति।sey·yo

    Apaṇṇakaṁ sāmaññameva seyyo”ti.

    it’s a sure bet that the ascetic life is better.”

  434. 434

    रट्ठपालसुत्तंraṭ·ṭha·pā·la·sut·taṃ निट्ठितंniṭ·ṭhi·taṃ दुतियं।du·ti·yaṃ

    Raṭṭhapālasuttaṁ niṭṭhitaṁ dutiyaṁ.

    (Pāli only)

Sources. Sanskrit: Satyavedaḥ, the New Testament in Sanskrit (Calcutta Baptist Missionaries, 1851; J. Wenger’s revision of W. Carey’s version). Digital text © 2018 SanskritBible.in, via eBible.org, licensed CC BY-SA 4.0; changed here: arranged by verse and every word linked to the dictionary (links made automatically). Old Testament Sanskrit: the Old Testament in Sanskrit, Calcutta Baptist Mission Press, 1848–1852 (public domain), read by OCR from the Internet Archive scans of the Boston University School of Theology copy; unproofread, with machine clean-up only. Pāli Canon: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 (based on the Vipassana Research Institute’s Chaṭṭha Saṅgāyana edition), from SuttaCentral bilara-data, CC0; Devanagari and pronunciation made automatically from the Roman text. Pāli English: Bhikkhu Sujato (suttas) and Bhikkhu Brahmali (Vinaya), SuttaCentral, CC0. Pāli word meanings: the Pali Text Society’s Pali-English Dictionary (Rhys Davids & Stede), corrected reprint © The Pali Text Society, CC BY-NC 3.0, digital text from BuddhaDust; word matching automatic. English: King James Version (1769), public domain; words the translators added are in italics. Word meanings and pronunciations: Monier-Williams, Sanskrit–English Dictionary (1872), via this site’s Sanskrit dictionary (CC BY-SA 4.0); English↔Sanskrit word matches made automatically and may need checking.